Рыбаченко Олег Павлович
Çagalar We JadygÖÝler

Самиздат: [Регистрация] [Найти] [Рейтинги] [Обсуждения] [Новинки] [Обзоры] [Помощь|Техвопросы]
Ссылки:
Школа кожевенного мастерства: сумки, ремни своими руками Юридические услуги. Круглосуточно
 Ваша оценка:
  • Аннотация:
    Indi çagalaryň ýörite güýçleri orklardan we hytaýlylardan ybarat goşun bilen söweşýär. Ýaman jadygöýler Uzak Gündogary basyp almaga synanyşýarlar. Emma Oleg, Margarita we beýleki ýaş söweşijiler söweşýärler we SSSR-i goraýarlar!

  ÇAGALAR WE JADYGÖÝLER
  BELLIK
  Indi çagalaryň ýörite güýçleri orklardan we hytaýlylardan ybarat goşun bilen söweşýär. Ýaman jadygöýler Uzak Gündogary basyp almaga synanyşýarlar. Emma Oleg, Margarita we beýleki ýaş söweşijiler söweşýärler we SSSR-i goraýarlar!
  PROLOG
  Hytaýlylar orklaryň topary bilen birlikde hüjüm edýärler. Polklar gözi gyra çenli uzalyp gidýär. Bir görnüşli mehaniki atlarda, tanklarda we dişli aýylarda goşunlar hem hereket edýär.
  Ýöne öňde ýeňilmez çagalaryň kosmos ýörite güýçleri dur.
  Oleg we Margarita grawitasiýa tüpeňini nyşana alýarlar. Oglan hem, gyz hem ýalaňaç, çaga aýaklary bilen özlerini goldaýarlar. Oleg düwmä basýar. Ägirt uly, ölüm howply güýjüň ýokary grawitasiýa şöhlesi çykýar. Müňlerçe hytaýly we orklar derrew ýassyk bolýarlar, göýä bugly gämi olaryň üstünden aýlanan ýaly. Orklaryň şeýle meňzeýän çirkin aýylary gyzyl-goňur gan saçýardy. Bu ölüm howply basyşdy.
  On iki ýaşlaryndaky oglana meňzeýän Oleg şeýle aýdym aýtdy:
  Söýgüli ýurdum Russiýa,
  Kümüş gar üýşügi we altyn meýdanlar...
  Gelnim onda has owadan görüner,
  Biz bütin dünýäni bagtly ederis!
  
  Uruşlar dowzah odunyň ýaly gümmürdeýär,
  Gülleýän terekleriň tüýleri utançda!
  Konflikt adam iýýänleriň gyzgynlygy bilen ýanýar,
  Faşist megafony gygyrýar: olaryň hemmesini öldüriň!
  
  Ýaman Wehrmacht Moskwa sebitine aralaşdy,
  Haýwan şäheri ýakdy...
  Ýerasty dünýäniň patyşalygy Ýer ýüzüne geldi,
  Şeýtanyň özi Watana goşun getirdi!
  
  Ene aglaýar - ogly bölek-bölek boldy,
  Gahryman öldürildi - ölmezlige eýe boldy!
  Şeýle zynjyr agyr ýükdür,
  Gahryman çagalykda ejizleşende!
  
  Öýler köýüpdir - dul aýallar gözýaş dökýärler,
  Gargalar jesetleri tutmak üçin üýşüp geldiler...
  Ýalaňaç, ýyrtyk geýimde - gyzlaryň hemmesi täze,
  Bandit özüne degişli bolmadyk ähli zady alýar!
  
  Halasgär Reb - dodaklar çagyrýar,
  Günäli Ýer ýüzüne çalt gel!
  Tartarusyň şirin jennete öwrülmegine rugsat ber,
  Pyýada bolsa şa aýala tarap ýol tapar!
  
  Ýamanlygyň ebedi dowam etmejek wagty geler,
  Sowet şýnkasy nasist ýylanyny deşer!
  Biliň, eger maksatlarymyz ynsanperwer bolsa,
  Biz Hades-Wehrmachty kökünden ýok ederis!
  
  Biz Berline baraban sesi bilen gireris,
  Reýhstag gyzyl baýdagyň aşagynda!
  Baýramçylyk üçin bir-iki banan iýeris,
  Axir, olar tutuş uruş dowamynda kalaçy bilmeýärdiler!
  
  Çagalar agyr harby zähmeti düşünerlermi,
  Biz näme üçin göreşdik? Sorag şunda.
  Gowy dünýä geler - biliň, täze dünýä tiz wagtda geler,
  Beýik Hudaý - Mesih - hemmeleri direlder!
  Çagalar ok atýardylar, başgalar hem ok atýardylar. Alisa bilen Arkaşa, aýratyn hem, giperblasterler atýardylar. Paşka bilen Maşka ok atýardylar, Wowa bilen Nataşa bolsa ok atýardylar. Bu hakykatdanam ägirt uly täsir galdyrdy.
  Birnäçe ýüz müň hytaýly we ork öldüren çagalar ultragrawitasiýa kemerlerini ulanyp, frontuň başga bir bölegine teleportasiýa etdiler. Maonyň sansyz ordasy ýöriş edýän ýeri. Eýýäm köp hytaýly bardy, orklar bilen bolsa has-da köpdi. Ýüzlerçe million esger SSSR-e gar uçguny ýaly aşak düşýärdi. Emma çagalar özleriniň hakyky mümkinçiliklerini görkezdiler. Bular hakykatdanam super söweşijilerdi.
  Çagalaryň ýörite güýçlerinden bolan Swetlana we Petka hem orda giperlazerleri atýarlar we ýalaňaç barmaklary bilen ýok ediji sowgatlary zyňýarlar. Bu ölüm howply täsir. Çagalaryň ýörite güýçlerini hiç kim saklap bilmez.
  Walka we Saşka hem Orklara hüjüm edýärler. Olar zyýanly kosmiki we lazer şöhlelerini ulanýarlar. Şeýle hem olar Orklara we hytaýlylara ölüm howply güýç bilen hüjüm edýärler.
  Fedka we Anželika hem söweşde. Çaga söweşijiler giperplazma atyjysyndan giperplazma bilen zyňylýarlar. Otly fontan püskürýän ägirt kit ýaly. Bu, hakykatdanam, Asman Imperiýasynyň ähli pozisiýalaryny gurşap alýan ýangyn.
  Tanklar bolsa hakykatdanam ereýär.
  Lara we Maksimka, şeýle hem batyr çagalar, doňduryjy täsir döredýän kommisiýasyz lazer ýaraglaryny ulanýarlar. Olar orklary we hytaýlylary buz böleklerine öwürýärler. Çagalaryň özleri bolsa ýalaňaç aýaklaryny urýarlar we pulsarlar bilen nähili pyçaklaýarlar. Olar şeýle aýdym aýdýarlar:
  Dünýä bir gijede nähili üýtgeýär,
  Mukaddes Ýaradyjy Hudaý zarlary atýar...
  Halifa, käwagt bir sagatlap sowukganly bolýarsyň,
  Soňra sen öz-özüňi boş bir dönüklige öwrülýärsiň!
  
  Uruş adamlara şeýle edýär,
  Uly ok hem otda ýanýar!
  Men kynçylyga aýtmak isleýärin - git,
  Sen bu dünýäde ýalaňaç oglan ýaly!
  
  Ýöne ol öz watanyna wepalylyk kasamyny berdi,
  Men oňa ýigrimi birinji asyrymyzda kasam etdim!
  Ata Watany saklamak üçin - metal ýaly berk,
  Galyberse-de, ruhy güýç akylly adamda!
  
  Sen özüňi ýaman ordalaryň legion bolan dünýäde tapdyň,
  Faşistler deli we gazaply hüjüm edýärler...
  Aýalynyň pikirlerinde elinde pion bar,
  Men aýalymy süýji gujaklamak isleýärin!
  
  Ýöne biz göreşmeli - bu biziň saýlawymyz,
  Biz söweşde gorkak bolandygymyzy görkezmeli däl!
  Skandinawiýa jyny ýaly deli bolup,
  Fuhrer gorkudan antennalaryny ýitirsin!
  
  Söz ýok - doganlar, yza çekiliň,
  Biz öňe gitmek üçin batyrgaý saýlaw etdik!
  Şeýle goşun Watan üçin göreşdi,
  Ak ak guwlar nähili gyzyl reňke öwrüldiler!
  
  Watan - biz ony gorap saklarys,
  Geliň, gazaply Fritsi Berline gaýtaryp getireliň!
  Kerup Isanyň ýanyndan uçup gitdi,
  Guzy sowuk Malyuta bolanda!
  
  Biz Moskwanyň golaýynda Fritziň şahyny döwdük,
  Has-da güýçli, Stalingrad söweşi!
  Gaharly ykbal bize rehimsiz bolsa-da,
  Ýöne sylag bolar - onuň şalykdygyny biliň!
  
  Sen öz ykbalyňyň hökümdary,
  Batyrgaýlyk, batyrlyk - adamy eder!
  Hawa, saýlaw köpugurly, ýöne hemmesi bir -
  Boş gürrüňlere zatlary batyryp bolmaz!
  Kosmos ýörite güýçlerinden gelen çaga terminatorlar şeýle aýdym aýtdylar. Ogul-gyzlardan ybarat batalýon öň hatarda paýlanyldy. Dürli kosmos we nanoýaraglaryň kömegi bilen hytaýlylary we orklary yzygiderli ýok etmek başlandy.
  Oleg ok atyp otyrka şeýle belledi:
  -SSSR ajaýyp ýurt!
  Margarita Magnetik, ýalaňaç barmaklary bilen pulsarlary goýberip, munuň bilen ylalaşdy:
  - Hawa, ajaýyp, diňe harby güýçde däl, eýsem ahlak häsiýetlerinde hem!
  Şol bir wagtyň özünde, öň çagalaryň ýörite güýçlerinde gulluk eden uly ýaşly gyzlar söweşe girdiler, ýöne indi olar gyzlar däl-de, ýaş aýallardy.
  Gaty owadan sowet gyzlary ot zyňýan tanka münüp, diňe bikini geýipdiler.
  Elizabet ýalaňaç barmaklary bilen joystikiň düwmesine basdy, hytaýlylara ot akdyryp, olary diriligine ýakdy we şeýle aýdym aýtdy:
  - Kommunizm dünýäsine şöhrat!
  Ýelena hem duşmana ýalaňaç aýagy bilen urdy, ot akymyny goýberdi we gygyrdy:
  - Watanymyzyň ýeňişleri üçin!
  Hytaýlylar bolsa gaty ýanýarlar. Şeýle-de köýýärler.
  Ýekaterina hem ot zyňýan tankdan ok atdy, bu gezek ýalaňaç dabanyny ulanyp, gygyrdy:
  - Ýokary nesiller üçin!
  Ahyrsoňy Ýewfrosin hem urdy. Onuň ýalaňaç aýagy uly güýç we güýç bilen urdy.
  Hytaýlylar ýene-de gaty erbet etdiler. Otly, ýangynly derýa olaryň üstünden geçdi.
  Gyzlar nagyşlary ýakýarlar we aýdym aýdýarlar, dişlerini görkezip, sapfir we zumrut gözleri bilen bir wagtyň özünde göz gyrpýarlar:
  Biz dünýäniň çar künjeginde aýlanyp ýörüs,
  Biz howa şertlerine seretmeýäris...
  Käwagt biz gijäni palçykda geçirýäris,
  Käwagt biz öýsüz adamlar bilen ýatýarys!
  Bu sözlerden soň gyzlar gülüşdiler we dillerini çykardylar.
  Soňra olar büstgalterlerini çykararlar.
  Elizabet ýene-de duşmana gyzyl döş emzikleriniň kömegi bilen urýar we olary joystiklere basýar.
  Şondan soň, ol pyşyrdaýar we tüpeňden çykýan ot hytaýlylary doly ýakyp ýok eder.
  Gyz gygyrdy:
  -Ine, öňde, kaskalar ýalpyldap,
  Ýalaňaç döşüm bilen dartgyn ýüpi ýyrtýaryn...
  Akmakça uwlamagyň zerurlygy ýok - maskalaryňyzy çykaryň!
  Ýelena öz býustgalterini alyp, ony hem çykardy. Ol gyzyl emjegi bilen joystik düwmesini basdy. Ýene-de ot akymy püskürip, hytaý esgerleriniň köpüsini ýakdy.
  Ýelena ony alyp, şeýle aýdym aýtdy:
  Belki, biz kimdir birini boş ýere göwnümize degirdik,
  Käwagt bolsa bütin dünýä gaharlanýar...
  Indi tüsse çykýar, ýer ýanýar,
  Pekin şäheriniň öň duran ýeri!
  Ketrin dişlerini açyp, ýakut emçegi bilen düwmä basyp, gülüp, aýdym aýtdy:
  Biz laçynlara meňzeýäris,
  Biz bürgütler ýaly uçýarys...
  Biz suwda gark bolmaýarys,
  Biz otda ýanmaýarys!
  Ýewfrosin duşmany çilek emjeginiň kömegi bilen urdy, joystik düwmesine basyp, gygyrdy:
  - Olary aman saklama,
  Ähli haramzadalary ýok ediň...
  Ýatgyç böceklerini ezýän ýaly,
  Olary tarakanlar ýaly ur!
  Esgerler bolsa merjen dişleri bilen ýalpyldadylar. Olar iň köp näme söýýärler?
  Elbetde, diliň bilen pulsasiýa edýän, nefrit çybyklaryny ýalamak. Bu bolsa gyzlar üçin şeýle bir lezzet. Muny galam bilen beýan etmek mümkin däl. Olar ahyrsoňy jynsy gatnaşygy gowy görýärler.
  Ine, Alenka hem güýçli, ýöne ýeňil pulemýot bilen hytaýlylara ot açýar. Gyz bolsa gygyrýar:
  - Biz ähli duşmanlarymyzy birbada öldüreris,
  Gyz uly gahrymana öwrüler!
  Esger ony alar we ýalaňaç barmaklary bilen ölümiň ölüm sowgadyny zyňar. Şeýle hem ol hytaý goşunlarynyň köpçüligini parçalar.
  Gyz hakykatdanam owadan. Çagalaryň tussaglyk merkezinde bolsa-da. Ol ýerde hem türmäniň lybasynda ýalaňaç aýak ýöräpdi. Hatda garda ýalaňaç aýak ýöräp, yzynda ajaýyp, diýen ýaly çaga yzlaryny galdyrypdy. We bu onuň üçin özüni örän gowy duýýardy.
  Alenka gyzyl emzigi bilen bazuka düwmesine basdy. Ol ölümiň elhenç sowgadyny goýberdi we çyrlady:
  Gyzyň köp ýoly bardy,
  Ol aýaklaryny aýaman, ýalaňaç ýöredi!
  Anýuta garşydaşlaryny ägirt uly agressiýa bilen urdy we ýalaňaç aýaklary bilen ýok ediji täsir bilen noýba zyňdy.
  Şol bir wagtyň özünde, ol pulemýotdan atyş edýärdi. Ol muny örän takyk etdi. Hemişeki ýaly, onuň gyzyl emjegi herekete girdi.
  Anýuta köçede köp pul gazanmaga garşy däl. Ol örän owadan we seksual sary saçly. Gözleri bolsa mekgejöwen gülleri ýaly ýalpyldaýar.
  Onuň dili nähili çeýe we oýunjak.
  Anýuta dişlerini çykaryp aýdym aýtmaga başlady:
  Gyzlar uçmagy öwrenýärler,
  Diwandan göni düşege...
  Ýatakdan göni bufet tarap,
  Bufetden göni hajathana!
  Gyzyl saçly, güýçli Alla şeýle hem berk gyz ýaly göreşýär, asla agyr däl häsiýete eýe. Eger ol göreşe başlasa-da, yza çekilmeýär. Şeýle-de, duşmanlaryny uly bir ejizlik bilen urmaga başlaýar.
  Ýalaňaç barmaklary bilen duşmanlaryna ýok ediji sowgatlary zyň. Ine, bu aýal.
  Ol gyzyl emjegi bilen bazuka düwmesine basanda, netije örän ölüm howply we weýran ediji bir zat bolar.
  Alla aslynda yhlasly gyz. Onuň mis-gyzyl saçlary Auroranyň üstünde baýdak ýaly ýelde pasyrdaýar. Ine, bu iň ýokary derejeli gyz. Ol erkekler bilen täsinlikler döredip bilýär.
  Onuň ýalaňaç dabany partlaýjy maddalaryň bukjasyny zyňdy. Ol bolsa ägirt uly weýran ediji güýç bilen ýaryldy. Wah, bu ajaýypdy!
  Gyz ony alyp, aýdym aýtmaga başlady:
  - Alma agaçlary gülleýär,
  Men bir adamy söýýärin...
  Gözellik üçin bolsa,
  Men seniň ýüzüňe uraryn!
  Mariýa seýrek duş gelýän gözellige we söweşjeňlige eýe bolan, şol bir wagtyň özünde örän agressiw we owadan gyz.
  Ol hakykatdanam bir bordelde gijeki peri bolup işlemek isleýär. Ýöne munuň ýerine göreşmeli.
  Gyz bolsa, aýaklary ýalaňaç bolup, ölüm howply ýok ediş sowgadyny zyňýar. Asman imperiýasynyň esgerleriniň köpçüligi dargaýar. Totalitar ýok ediş başlaýar.
  Soňra Mariýa çilek emjegi bilen düwmä basýar we ägirt uly, weýran ediji raketa uçup çykýar. Ol hytaý esgerlerine degip, olary tabuta zyňýar.
  Mariýa ony alyp, aýdym aýtmaga başlady:
  Biz gyzlar örän owadan,
  Biz hytaýlylary aňsatlyk bilen ýeňdik...
  Gyzlaryň aýaklary ýalaňaç,
  Duşmanlarymyz partladylsyn!
  Olimpiada şeýle hem ynamly söweşýär, partlamalar edýär, hytaý esgerlerini biçýär. Ol jesetleriň we gygyryşlaryň tutuş depelerini gurýar:
  - Bir, iki, üç - ähli duşmanlary dargadyň!
  Gyz bolsa, ýalaňaç aýaklary bilen uly, öldüriji güýç bilen ölüm sowgadyny zyňýar.
  Soňra onuň ýalpyldawuk Kewlar emzikleri hytaýlylara ýyldyrym ýaly ýarylýar, bu bolsa gaty gowy zat. Soňra duşmanlar gyrylýar we napalm bilen ýakylýar.
  Olimpiýada alyp, aýdym aýtmaga başlady:
  Patyşalar hemme zady edip biler, patyşalar hemme zady edip biler,
  Käwagt olar tutuş ýer ýüzüniň ykbalyny çözýärler...
  Ýöne näme diýseňiz, näme diýseňiz,
  Meniň kellämde diňe nollar bar, meniň kellämde diňe nollar bar,
  Şeýle-de örän samsyk, şol patyşa!
  Gyz baryp RPG-niň çeleklerini ýalady. Onuň dili şeýle çeýe, güýçli we çeýedi.
  Alenka güldü we şeýle hem aýdym aýtdy:
  Sen akylsyz zatlar eşitdiň,
  Bu hassanyň ruhy hassahanadan gelen deliriýasy däl...
  Ýalaňaç aýakly däli gyzlaryň deliriumy,
  Olar gülüşip, dittiler aýdýarlar!
  Esger ýene-de ýalaňaç barmaklary bilen urýar - bu iň ýokary dereje.
  Howada Albina bilen Alwina diňe super gyzlar. Olaryň ýalaňaç barmaklary örän çeýe.
  Esgerler şeýle hem büstgalterlerini çykaryp, joystik düwmelerini ulanyp, gyrmyzy emzikleri bilen duşmanlaryna urmaga başladylar.
  Albina alyp, aýdym aýtdy:
  - Dodaklarym seni örän söýýär,
  Olar agzyna şokolad salmak isleýärler...
  Hasap-faktura berildi - jerime hasaplandy,
  Söýseň, hemme zat gowy bolar!
  Esger ýene-de aglap başlady. Dili çykyp gitdi we düwme diwara degdi.
  Alwina ýalaňaç aýaklary bilen duşmana ok atyp, duşmanlara degdi.
  Ol öldüriji güýç bilen raketa bilen duşmanlaryň köpüsini ýok etdi.
  Alwina ony alyp, şeýle aýdym aýtdy:
  Nähili gök asman,
  Biz talaňçylygyň tarapdary däl...
  Matakwa bilen söweşmek üçin pyçagyň zerurlygy ýok,
  Sen onuň bilen iki gezek aýdym aýdarsyň,
  We onuň bilen mac ýasaň!
  Elbetde, esgerler büstgaltersiz ajaýyp görünýärler. Açyk aýtsam, olaryň emzik uçlary örän gyzyl.
  Ine, söweşde Anastasiýa Wedmakowa. Başga bir ýokary derejeli aýal, ol garşydaşlaryny gazap bilen urýar. Onuň mäzleri ýakut ýaly ýalpyldap, düwmeleri basyp, ölüm sowgatlaryny saçýar. Olar bolsa köp sanly adam güýjüni we enjamlary ýok edýärler.
  Gyz hem gyzyl saçly we dişlerini açyp aglaýar:
  Men ýagtylygyň, ýylylygyň we ýeliň söweşijisi!
  Zumrut reňkli gözleri bilen göz gyrpýar!
  Akulina Orlowa asmandan ölüm sowgatlaryny hem iberýär. Olar bolsa onuň söweşijisiniň ganatlarynyň aşagyndan uçýar.
  Olar ägirt uly weýrançylyklara sebäp bolýar. Şeýle-de, bu prosesde köp hytaýly ölýär.
  Akulina ony alyp, aýdym aýtdy:
  - Gyz meni depýär,
  Ol söweşmäge ukyply...
  Biz hytaýlylary ýeňeris,
  Soňra gyrymsy agaçlaryň arasynda serhoş bol!
  Bu gyz ýalaňaç aýak we bikini geýen ýaly ajaýyp.
  Ýok, Hytaý şeýle gyzlaryň öňünde ejiz.
  Margarita Magnitnaýa söweşde hem deňsiz-taýsyz, öz derejesini görkezýär. Ol Supermen ýaly söweşýär. Onuň aýaklary şeýle ýalaňaç we owadan.
  Gyz öň hem ele salnypdy. Soňra jelladlar onuň ýalaňaç dabanlaryna raps ýagy sürtdüler. Olar muny örän ünsli we jomartlyk bilen etdiler.
  Soňra olar owadan gyzyň ýalaňaç dabanlaryna mangal getirdiler. Ol şeýle bir agyry çekdi.
  Ýöne Margarita dişlerini gysyp, mertlik bilen çydady. Onuň bakyşlary şeýle berk erkli we tutanýerlidi.
  Ol gahar-gazap bilen pyşyrdady:
  - Aýtmaryn! Uf, aýtmaryn!
  Onuň dabanlary ýanýardy. Soňra jebirleýjiler onuň döşlerini hem sürtdüler. Şeýle-de örän galyň.
  Soňra olar her biriniň döşlerine birden alaw tutdular, her biri birden gül gunjagyny tutdy. Bu agyrydy.
  Ýöne şondan soň hem Margarita hiç zat aýtmady we hiç kime dönüklik etmedi. Ol iň uly batyrlygyny görkezdi.
  Ol hiç haçan ynjalmady.
  Soňra ol gaçyp bildi. Ol jynsy gatnaşyk isleýän ýaly boldy. Garawuly kakyp, açarlary aldy. Ol ýene-de birnäçe gyzy tutup, beýleki owadanlary boşatdy. Olar bolsa ýalaňaç aýaklaryny ýalap, dabanlary ýanykdan çişlere bürünip, gaçyp gitdiler.
  Margarita Magnitnaýa ýakut emjegini ulanyp, hytaý maşynyny döwüp, şeýle diýdi:
  Ýüzlerçe başdan geçirmeler we müňlerçe ýeňişler,
  Eger maňa mätäç bolsaň, hiç hili soragsyz saňa oral seks ederin!
  Soňra üç gyz gyzyl emzikleri bilen düwmeleri basyp, hytaý goşunlaryna raketa atýarlar.
  Olar janlaryndan gygyrarlar:
  - Ýöne pasaran! Ýöne pasaran!
  Bu duşmanlar üçin utanç we biabraýçylyk bolar!
  Oleg Rybaçenko hem söweşýär. Ol on iki ýaşlaryndaky oglana meňzeýär we duşmanlaryna gylyç bilen hüjüm edýär.
  Her bir sallanyş bilen olar uzalýar.
  Oglan başlaryny döwüp, gygyrýar:
  - Täze asyrlar bolar,
  Nesilleriň çalşygy bolar...
  Ol hakykatdanam ebedimi?
  Lenin Mawzoleýde bolarmy?
  Oglan-terminator bolsa, ýalaňaç aýaklary bilen hytaýlylara ýok etmek sowgadyny zyňdy. Ol muny örän ussatlyk bilen etdi.
  Şeýle-de köp söweşiji birbada dargady.
  Oleg ebedi oglan we onuň köp missiýasy bardy, biri beýlekisinden has kyn.
  Mysal üçin, ol ilkinji rus patyşasy Wasiliý III-e Gazany almaga kömek etdi. Bu bolsa uly meseledi. Ölümsüz oglanyň kömegi bilen Kazan 1506-njy ýylda yza çekildi we bu Moskwanyň artykmaçlygyny kesgitledi. Şol wagtlar "Russiýa" sözi ýokdy.
  Soňra Wasiliý III Litwanyň Beýik Gersogy boldy. Bu nähili üstünlik!
  Ol gowy höküm sürdi. Polşa, soňra bolsa Astrahan hanlygy basyp alyndy.
  Elbetde, bu örän gowy ýigit bolan Oleg Rybaçenkonyň kömegi bolmasa bolmady. Soňra Liwoniýa ele geçirildi.
  Wasiliý III uzak we bagtly höküm sürdi we köp basybalyşlary amala aşyrmagy başardy. Ol Şwesiýany hem-de Sibir hanlygyny basyp aldy. Şeýle hem, Osman imperiýasy bilen uruş alyp bardy, emma bu uruş ýeňildi. Ruslar hatda Stambuly hem basyp aldylar.
  Wasiliý III ýetmiş ýyl ýaşady we ogly Iwana uly ýaşly bolanda tagty geçirdi. Şeýlelik bilen, boýar gozgalaňynyň öňüni aldy.
  Soňra Oleg we onuň topary taryhyň ugruny üýtgetdiler.
  Indi bolsa oglan-terminator ýalaňaç barmaklary bilen birnäçe zäherli iňňe zyňdy. Şonda birbada onlarça esger ýykyldy.
  Beýleki söweşijiler hem söweşýärler.
  Ine, Gerda duşmany tank bilen urýar. Ol hem ahmak däl. Ol diňe baryp döşlerini açdy.
  Ol gyzyl emjegi bilen düwmä basdy. Ölüm howply ýokary partlaýjy snarýad ýaly, hytaýlylara tarap ýaryldy.
  Olaryň köpüsi dargap öldürildi.
  Gerda ony alyp, aýdym aýtdy:
  - Men SSSR-de doguldym,
  Gyzyň hiç hili kynçylygy bolmaz!
  Şarlotta hem garşydaşlaryna urdy we gygyrdy:
  - Hiç hili kynçylyk bolmaz!
  Ol gyzyl emzigi bilen oňa urdy. Onuň ýalaňaç, tegelek dabany bolsa sowuda degdi.
  Kristina dişlerini açyp, duşmana ýakut emçegi bilen ok atyp, muny takyk edip belläp geçdi:
  - Kynçylyklar bar, ýöne olary çözüp bolýar!
  Magda garşydaşyny hem berk tankytlady. Ol şeýle hem çilek emzigini ulanyp, dişlerini görkezip şeýle diýdi:
  Biz kompýuteri, kompýuteri işe girizýäris,
  Ähli meseleleri çözüp bilmesek-de!
  Ähli kynçylyklary çözüp bolmaýar,
  Ýöne örän gowy bolar jenap!
  Gyz bolsa gülüp başlady.
  Bu ýerdäki söweşijiler şeýle bir derejede güýçli welin, erkekler olaryň üçin deli bolýarlar. Hakykatdan-da, syýasatçy dili bilen näme gazanýar? Aýal hem şeýle edýär, ýöne has köp lezzet berýär.
  Gerda ony alyp, aýdym aýtdy:
  Aý, dil, dil, dil,
  Maňa oral seks beriň...
  Maňa oral seks ber,
  Men gaty garry däl!
  Magda ony düzedip:
  - Biz aýdym aýtmaly - agşamlyk nahary üçin ýumurtga!
  Gyzlar bolsa biragyzdan gülüşdüler, ýalaňaç aýaklaryny sowuda urdular.
  Nataşa hytaýlylar bilen hem söweşip, olary gylyçlary bilen kelem ýaly çapyp taşlady. Gylyjyny bir gezek silkseň, bir üýşüp jeset görünýär.
  Gyz ony aldy-da, ýalaňaç barmaklary bilen ölüm howply güýç bilen ýok ediş sowgadyny zyňdy.
  Ol hytaýlaryň bir bölegini ýyrtyp, gygyrdy:
  - Şerapdan, şerapdan,
  Başyň agyrmasy ýok...
  Agyrýan adam bolsa, agyrýan adamdyr,
  Kim hiç zat içmeýär!
  Zoýa duşmanlaryna pulemýot bilen ot açyp, gyzyl emjegini döşlerine basyp, granatamýot bilen urýarka, gygyrdy:
  - Şerap ägirt uly güýji bilen meşhurdyr - ol güýçli adamlary aýaklaryndan ýere ýykýar!
  Gyz ony alyp, ýalaňaç aýaklary bilen ölüm sowgadyny zyňdy.
  Awgustina hytaýlylara pulemýot bilen ok atyp, olary gahar-gazap bilen basyp ýatyrdy, gyz bolsa ýakut emjeginden suw çykaryp, granat atyjynyň düwmesine basdy. Şeýle-de, ganhorlukly weýrançylyk akymyny goýberdi. Şeýle-de, ol köp hytaýlyny bogup öldürdi we gygyrdy:
  - Men ýalaňaç, ýönekeý gyz, ömrümde hiç haçan daşary ýurtda bolmadym!
  Meniň gysga ýubkam we uly rus ruhym bar!
  Swetlana hem hytaýlylary ezýär. Ol olary zynjyr bilen urýan ýaly agressiýa bilen urýar we gygyrýar:
  - Kommunizme şöhrat!
  Çilek emzik döşi dyrnak ýaly deşip geçer. Hytaýlylar bolsa kanagatlanmaz.
  Onuň raketasyndan ýaýraýan şöhle örän howply.
  Olga we Tamara hem hytaýlylary urýarlar. Olar muny uly güýç bilen edýärler. Şeýle hem olar goşunlary uly höwes bilen urýarlar.
  Olga erkekleri özüne çekiji ýaly, ýalaňaç, owadan aýagy bilen duşmana weýran ediji granat zyňdy. Ol hytaýlylary parçalap, dişlerini görkezip, çyrlady:
  - Benzinli çelekleri ot ýaly ýakyň,
  Ýalaňaç gyzlar awtoulaglary partladýarlar...
  Parlak ýyllaryň döwri golaýlaşýar,
  Ýöne ýigit söýgä taýýar däl!
  Ýöne ýigit söýgä taýýar däl!
  Tamara güldü, merjen ýaly ýalpyldap duran dişlerini görkezdi we göz gyrpdy we şeýle diýdi:
  -Ýüzlerçe müňlerçe batareýadan,
  Ejelerimiziň gözýaşlary üçin,
  Aziýadan gelen topar ot açylýar!
  Gyzyl emzikli başga bir bikini geýen gyz Wiola duşmanlaryny gymmatbaha tüpeň bilen atyp, gygyrýar:
  Ata! Aý, şatlan, gul synpy,
  Wah! Tans et, oglan, gyzlary söý!
  Atas! Goý, ol bizi şu gün ýatlasyn,
  Malina miwesi! Atas! Atas! Atas!
  Wiktoriýa hem ok atýar. Ol gyzyl emjegi bilen düwmä basyp, "Grad" raketasyny atdy. Soňra uwlady:
  - Çyra ertire çenli öçmez,
  Ýalaňaýak gyzlar oglanlar bilen ýatýarlar...
  Meşhur gara pişik,
  Ýigitlerimize üns beriň!
  Aurora şeýle hem hytaýlylara takyk we öldüriji güýç bilen zarba urar we dowam eder:
  -Laçyn ýaly ýalaňaç ruhy bolan gyzlar,
  Söweşde medallar gazandy...
  Parahat iş gününden soň,
  Şeýtan hemme ýerde höküm sürer!
  Gyz atyş wagtynda ýakut-gyzyl, ýalpyldawuk emjegini ulanar. Şeýle hem, ol dilini ulanyp biler.
  Nikoletta söweşmäge hem höwesli. Ol örän agressiw we gaharly gyz.
  Bu gyz näme edip bilmez? Aýdaly, ol örän ajaýyp. Ol birbada üç ýa-da dört erkek bilen bolmagy gowy görýär.
  Nikoletta çilek emzigi bilen onuň döşlerine urup, öňe tarap barýan hytaýlynyň sesini böldi.
  Ol olaryň düzünden onlarçasyny ýyrtyp, gygyrdy:
  - Lenin gün we bahar,
  Şeýtan dünýä höküm sürer!
  Nähili gyz. Şeýle-de ol ýalaňaç aýaklary bilen nähili ganhorlukly ýok ediş sowgadyny zyňýar.
  Bu gyz ýokary derejeli gahryman.
  Bu ýerde Walentina bilen Adala söweşýär.
  Owadan gyzlar. Elbetde, şeýle aýallara laýyk gelýän ýaly - ýalaňaç we ýalaňaç, diňe külotlarynda.
  Walentina ýalaňaç aýaklary bilen ot ýakdy we gygyrdady, şol bir wagtyň özünde bolsa gygyrdady:
  Dularis atly bir patyşa bardy,
  Biz ondan öň gorkýardyk...
  Zalym adam azaba mynasypdyr,
  Ähli Dulariler üçin sapak!
  Adala hem gyzyl çörek ýaly gyrmyzy emzik bilen ot açdy we mylaýymlyk bilen:
  Meniň bilen bol, aýdym aýt,
  Coca-Cola-nyň göwnünden turuň!
  Gyz bolsa uzyn, gülgüne dilini görkezýär. Şeýle-de ol şeýle berk we batyrgaý söweşiji.
  Bular gyzlar - olaryň üstüne uruň. Has dogrusy, gyzlar däl-de, şehwetli erkekler.
  Dünýäde bu gyzlardan gowy gyz ýok, dünýäde hiç kim ýok. Muny berk aýtmaly - biri olara ýeterlik däl, biri olara ýeterlik däl!
  Ine, söweşmäge höwesli başga bir gyz topary gelýär. Olar ýalaňaç, örän garaňky we owadan aýaklaryny depip, söweşe ylgaşýarlar. Olaryň başynda bolsa Stalenida dur. Ine, bu hakyky gyz.
  Indi ol elinde ot zyňýan guraly tutup, doly döşüniň çilek şekilli emjegi bilen düwmä basýar. Şonda otlar ýanyp başlaýar. Olar ajaýyp güýç bilen ýanýar. Olar düýbünden ýanýar.
  Hytaýlylar onda şem ýaly ýanýarlar.
  Stalenida ony alyp, aýdym aýtmaga başlady:
  - Kak, kak, kak, demrim ot aldy!
  Ol uwlaýar, soňra üýrýär we soňra kimdir birini iýýär. Bu aýal diňe ajaýyp.
  Onuň ýaly gyzlary hiç zat saklap bilmez we hiç kim olary ýeňip bilmez.
  Esgeriň dyzlary açyk, garaňky we bürünç ýaly ýalpyldap dur. Açyk aýtsam, bu örän owadan.
  Monika esger hytaýlylara ýeňil pulemýotdan ok atyp, olary köp sanly ýagdaýda ýok edip, gygyrýar:
  - Watana şöhrat, şöhrat!
  Tanklar öňe ylgaýarlar...
  Ýalaňaç ýanbaşly gyzlar,
  Adamlar gülüp garşylaýarlar!
  Stalenida dişlerini çykaryp, gahar bilen hüňürdäp, tassyklady:
  - Eger gyzlar ýalaňaç bolsa, onda erkekler hökman balaksyz galar!
  Monika gülüp, çyrlady:
  - Kapitan, kapitan, ýylgyr,
  Galyberse-de, ýylgyryş gyzlar üçin sowgatdyr...
  Kapitan, kapitan, özüňi ele al,
  Russiýada ýakyn wagtda täze prezident bolar!
  Esger Stella gygyrdy, duşmana çilek emjegi bilen urdy we duşman tankynyň gapdalyndan deşdi, şol bir wagtyň özünde onuň döşüni burup:
  - Laçynlar, laçynlar, ynjalyksyz ykbal,
  Ýöne näme üçin, has güýçli bolmak üçin...
  Kynçylyk gerekmi?
  Monika dişlerini çykaryp, çyrlady:
  - Biz hemmesini edip bileris - bir, iki, üç,
  Bugalaryň aýdym aýtmaga başlasyn!
  Esgerler hakykatdanam şeýle zatlary edip bilýärler, siz aýdym aýdyp we gygyryp bilersiňiz!
  Hakykatdan-da, gyzlar duşmanyň goşunlaryny uly höwes we joşgun bilen urýarlar. Olar şeýle bir hüjümçi welin, hiç hili rehim garaşyp bolmaýar.
  Elbetde, Anjelika we Alisa hem Hytaý goşunyny ýok etmäge gatnaşýarlar. Olaryň ajaýyp tüpeňleri bar.
  Angelina nyşana alyp ok atdy. Soňra bolsa güýçli aýaklarynyň ýalaňaç barmaklary bilen öldüriji, ýeňilmez partlaýjy maddany zyňdy.
  Ol birbada onlarça garşydaşyny dargadar.
  Gyz ony alyp, şeýle aýdym aýtdy:
  - Beýik Hudaýlar gözelliklere aşyk boldular,
  Ahyrsoňy olar bize ýaşlygymyzy gaýtaryp berdiler!
  Alisa güldi, ok atdy, generaly deşip öldürdi we dişlerini çykaryp şeýle diýdi:
  - Berlini nähili alanymyzy ýadyňa salýarmyň?
  Gyz ýalaňaç aýaklary bilen bumerang zyňdy. Ol uçup geçip, hytaýly esgerleriň birnäçesiniň kellesini kesdi.
  Anjelika tassyklady, merjen ýaly dişlerini açyp, gygyrdady:
  - Biz dünýäniň depelerini zabt etdik,
  Geliň, şu ýigitleriň ählisine hara-kiri edeliň...
  Olar bütin dünýäni eýelemek islediler,
  Bolan zat diňe tualetde galdy!
  Gyz baryp, gyzyl döş emjeginiň kömegi bilen RPG düwmesine basyp, duşmana zarba urdy.
  Alisa gymmatbaha daşlar ýaly ýalpyldap, merjen ýaly dişlerini açyp:
  - Gowy! Hajathana ysly bolsa-da! Ýok, saçy çal Füreriň hajathanasynda oturmagyna rugsat bermek has gowy!
  Gyz ýakut emzikleriniň kömegi bilen ok atyp, ägirt uly güýjüň ölüm howply bölegini çykardy.
  Iki gyz hem joşgun bilen aýdym aýtdylar:
  Stalin, Stalin, biz Stalini isleýäris,
  Olar bizi döwüp bilmezler ýaly,
  Ýeriň hökümdary, tur...
  Stalin, Stalin - gyzlar ýadadylar ahyry,
  Ahy-nala tutuş ýurda ýaýraýar,
  Sen nirede, hojaýyn, nirede!
  Sen nirede!
  Esgerler ýene-de ýakut emzikleri bilen ölüm sowgatlaryny atdylar.
  Stepanida atly güýçli myşsalary bolan gyz hytaý ofiseriniň eňegine ýalaňaç dabany bilen depip, gygyrdy:
  Biz iň güýçli gyzlar,
  Orgazmyň sesi ýaňlanýar!
  Marusýa hytaýlylara ok atyp, olary ynamly ýok edip, gyzyl emjegi bilen duşmany derbi-dagyn etdi. Ol hytaý ammaryna urlup, uly weýrançylyk döretdi we şeýle diýdi:
  - Kommunizme şöhrat, şöhrat,
  Biz hüjümde...
  Bizin döwletimiz şeýle bir döwlet,
  Ol ýanýan ot bilen ýanýar!
  Matrýona hem gygyryp, agressiw depip, ýaralanan oýunjak ýaly böküp, hytaýlylary ýalaňaç, çeýe aýaklary bilen urup, bölek-bölek edip, uwlady:
  - Biz duşmanlarymyzy ýok ederis,
  Biz iň ýokary derejeli görkezeris...
  Durmuşyň ýüpi üzülmez,
  Karabas bizi iýmez!
  Zinaida pulemýotyndan ok atyp, hytaý esgerleriniň tutuş hataryny kesdi we olaryň hara-kiri etmegine sebäp boldy.
  Soňra ol ýalaňaç aýaklary bilen ýok etmek sowgadyny zyňdy we gygyrdy:
  Batýanýa, kaka, kaka batalýon komandiri,
  Sen gyzlaryň arkasynda gizlenip ýördüň, ganjyk!
  Sen munuň üçin biziň dabanlarymyzy ýalarsyň, alçak,
  Saçlary çal bolan Füreriň soňy geler!
  1-NJI BAP.
  Ine, şonda başlandy. Tomus agşamynyň uzyn alagaraňkylygynda, on üç ýaşly, uzyn boýly, giň süňkli oglan, goňur saçly, gara gözli we ýöreýän wagty eňegini galdyrmak endigi bolan Sem Makferson Aýowa ştatynyň Kakston şäherindäki kiçijik däne eltip berýän stansiýa platformasyna çykdy. Bu tagta platformady we oglanjyk aýaklaryny galdyryp, olary gyzgyn, gurak, döwülen tagtalaryň üstüne örän seresaply goýup, seresaply ýöräp barýardy. Ol goltugynda bir bukja gazet göterýärdi. Elinde uzyn gara sigara bardy.
  Ol stansiýanyň öňünde saklandy; bagaj sakçysy Jerri Donlin onuň elindäki sigarany görüp, güldi we kynlyk bilen haýal göz gyrpdy.
  "Bu gije nähili oýun, Sem?" diýip, ol sorady.
  Sem bagaj bölüminiň gapysyna tarap ýöräp, oňa sigara berdi we ýol görkezmeleri berip başlady, irlandiýalynyň gülküsine garamazdan, sesi ünsli we işjeň bolup, bagaj bölümine tarap yşarat etdi. Soňra öwrülip, wokzal platformasyndan şäheriň esasy köçesine tarap ýöräp gitdi, başam barmagy bilen hasaplamalary amala aşyrýarka gözleri barmaklarynyň ujundan çykmady. Jerri onuň gitmegine tomaşa etdi, şeýle bir güýçli ýylgyryp, sakgally ýüzünde gyzyl diş etleri görünýärdi. Onuň gözlerinde atalyk buýsanjy şöhle saçdy we ol başyny ýaýkady we haýran galyp mylaýymlady. Soňra sigara ýakyp, platformadan aşak düşüp, telegraf edarasynyň penjiresiniň golaýynda gazetleriň gapdalynda ýatan ýere bardy. Ony golundan tutup, ýylgyryp, bagaj bölümine girdi.
  Sem Makferson Esasy köçeden aýakgap dükanynyň, çörek bişirilýän dükanyň we Penni Hýuzyň süýjülik dükanynyň ýanyndan geçip, Geigeriň dermanhanasynyň öňünde aýlanyp ýören bir topar adama tarap ýöräp gitdi. Aýakgap dükanynyň daşynda ol bir pursat saklandy, jübüsinden kiçijik depderçe çykardy, barmagyny sahypalaryň üstünde gezdirdi, soňra başyny ýaýkady we ýene-de barmaklary bilen hasaplamaga baş goşup, ýoluny dowam etdirdi.
  Birden dermanhanadaky erkekleriň arasynda köçäniň agşamky dym-dyrslygyny aýdymyň gürrüldisi bozdy we uly we iç gysyjy ses oglanyň dodaklaryna ýylgyryş getirdi:
  Ol penjireleri ýuwdy we pollary süpürdi,
  Ol uly öňdäki gapynyň tutawaçlaryny arassalady.
  Ol bu galamy şeýle üns bilen jylady,
  Onuň häzir Şa zenanyň flotunyň hökümdarydygy.
  
  Aýdymçy, pes boýly, giň eginli, uzyn, süýrän murtly we dyzlaryna ýetýän gara, tozan basan palto geýýärdi. Ol tüssälenýän çilek tutdy we dükan penjiresiniň aşagyndaky uzyn daşyň üstünde oturan, ökjeleri ýodanyň üstüne degip, hor aýdymyny düzýän bir hatara oturan adamlara seretdi. Semiň ýylgyryşy ýylgyryşa öwrüldi, ol aýdymçy, ýag we ýumurtga satyn alýan Freedom Smith-e we onuň ýanyndan geçip barýan Jon Telfer-e, oratora, dandy-a, şäherde Maýk Makkartiden başga ýeke-täk adama seretdi, ol bolsa balaklaryny gyrymsydyp ýördi. Kakstonyň ähli ýaşaýjylarynyň arasynda Sem Jon Telfere has köp haýran galýardy we haýran galyp, şäheriň jemgyýetçilik durmuşyna girdi. Telfer gowy eşikleri gowy görýärdi we olary möhüm duýgy bilen geýýärdi we Kakstonyň ony erbet ýa-da biperwaý geýinendigini görmegine hiç haçan ýol bermedi, gülüp, durmuşyndaky wezipesiniň şäheriň äheňini kesgitlemekdigini aýtdy.
  Jon Telferiň kakasyndan galan kiçi bir girdeji bardy, ol bir wagtlar şäher bankir bolup işländi we ýaşlygynda sungat öwrenmek üçin Nýu-Ýorka, soňra bolsa Pariže gitdi. Emma üstünlik gazanmak üçin ukyby ýa-da pudagy ýoklugy sebäpli, ol Kakstona gaýdyp geldi we ol ýerde üstünlikli dizaýnçy Eleonor Millis bilen durmuş gurdy. Olar Kakstondaky iň üstünlikli är-aýaldy we köp ýyllaryň dowamynda durmuş guranlaryndan soň hem biri-birini söýýärdiler; olar hiç haçan biri-birine biperwaý garamadylar we hiç haçan dawalaşmadylar. Telfer aýalyna öýünde söýgülisi ýa-da myhmany ýaly üns we hormat bilen garaýardy we Kakstondaky köp aýallardan tapawutlylykda, aýaly onuň gelip-gidişlerine hiç haçan şübhelenmäge het edip bilmedi, gaýtam, ony öz islegi ýaly ýaşamaga erkin goýdy, şol bir wagtyň özünde dizaýn işini alyp barýardy.
  Jon Telfer kyrk bäş ýaşynda gara saçly we kiçijik, uçly gara sakgally uzyn boýly, inçe, owadan adamdy we onuň her hereketinde we höwesinde birneme ýaltalyk we gaýgysyzlyk bardy. Ak flanel geýimli, ak aýakgaply, kellesinde owadan kepkaly, altyn zynjyrdan asylýan gözlükli we elinde ýuwaşlyk bilen sallanýan hasa bilen, ol tomusky myhmanhananyň öňünde gezelenç edip ýörkäň, duýulmajak şekili kesdi. Emma Aýowanyň mekgejöwen daşaýan şäheriniň köçelerinde görmek tebigatyň kanunlarynyň bozulmagy ýalydy. Telfer bolsa nähili adatdan daşary şekil kesýändigini bilýärdi; bu onuň durmuş maksatnamasynyň bir bölegidi. Indi Sem golaýlaşanda, aýdymy synap görmek üçin elini Freedom Smithiň egnine goýdy we gözleri şadyýanlyk bilen parlap, oglanyň aýaklaryny hasasy bilen dürtüp başlady.
  - Ol hiç haçan Şa zenanyň flot serkerdesi bolmaz, - diýip, ol gülüp, tans edýän oglanyň yzyndan giň aýlawda ýöräp aýtdy. - Ol kiçijik köstebek, ýerastynda işleýär, gurçuklary awlaýar. Onuň burnuny howada galdyrýan ysly usuly, onuň ýitirilen teňňeleri ysgamagynyň usulydyr. Men Bankir Uokerden onuň her gün banka sebet getirýändigini eşitdim. Bir gün ol şäher satyn alyp, ony ýelek jübüsine salar.
  Daş ýodanyň üstünden aýlanyp, uçýan taýaga degmezlik üçin tans edip, Sem elleriniň arkasynda tüýleri saçly uly garry demirçi Walmoryň golundan gaça durdy we özi bilen Frid Smitiň arasynda gaçybatalga tapdy. Demirçiniň eli süýşüp, oglanyň egnine düşdi. Telfer, aýaklaryny açyp, taýagyny elinde tutup, çilim çekip başlady; sary derili, galyň ýaňakly we gollaryny tegelek garnynyň üstünde goýup, gara sigara çekip, her gezek howa dem alanda kanagatlanma bildirdi. Ol Telferiň, Frid Smitiň we Walmoryň agşam Wildmanyň azyk dükanynyň arkasyndaky gijeki uýalaryna gitmegiň ýerine, onuň öýüne gelmegini isleýärdi. Ol üçüsiniň gije-gündiz şu ýerde bolup, dünýäde bolup geçýän wakalar barada gürleşmegini isleýändigini pikir etdi.
  Ukyly köçede ýene-de sessizlik çökdi. Semiň egninden Walmore bilen Freedom Smith ýetip gelýän mekgejöwen hasyly we ýurduň ösüşi we rowaçlygy barada gürrüň etdiler.
  "Bu ýerde döwür gowulaşýar, ýöne ýabany haýwanlar diýen ýaly galmady" diýip, gyşda deri we deri satyn alan Azatlyk aýtdy.
  Penjiräniň aşagyndaky daşyň üstünde oturan erkekler Telferiň kagyz we temmäki bilen edýän işlerini boş gyzyklanma bilen synladylar. "Ýaş Genri Kerns öýlendi" diýip, olaryň biri gürrüň başlamaga synanyşyp aýtdy. "Ol Parkertaunyň beýleki tarapyndan bir gyza öýlendi. Ol surat çekmek sapaklaryny - çini surat çekmek - suratkeşiň bir görnüşini berýär, bilýärsiňizmi?"
  Barmaklary titräp, agşamky tüssäsiniň esasy bolmaly temmäki asfalt ýoluň üstüne ýagyp başlanda, Telfer ýigrenç bilen gygyrdy.
  - Suratkeş! - diýip, ol duýgulardan dartgynly ses bilen gygyrdy. - Kim 'suratkeş' diýdi? Oňa kim şeýle diýdi? - Ol gazap bilen töweregine seretdi. - Geliň, köne sözleriň bu gödek kemsidilmegine soň goýalyň. Bir adama suratkeş diýmek, öwginiň depesine degmekdir.
  Dökülen temmäkiniň yzyndan çilim kagyzyny zyňyp, ol balagynyň jübüsine elini uzatdy. Beýleki eli bilen hasasyny tutup, sözlerini nygtamak üçin ony ýolda urdy. Sigarasyny barmaklarynyň arasynda tutup, Geiger onuň soňky gahar-gazaba agzyny açyp diňledi. Walmore bilen Freedom Smith gürrüňdeşlikde arakesme etdiler we ünslerini giň ýylgyryşlar bilen jemlediler, Sem Makferson bolsa geň galmakdan we haýran galmakdan gözlerini giň açyp, Telferiň çeper sözleýişiniň baraban sesinde hemişe özünden geçýän tolgunmany ýene-de duýdy.
  "Suratkeş kämillige aç we suwsaýan adamdyr, naharhana myhmanlarynyň bokurdagyny bogmak üçin tarelkalara gül goýýan adam däl" diýip, Telfer Kakston ýaşaýjylaryny haýran galdyrmagy gowy görýän uzyn çykyşlarynyň birine taýýarlanyp, daşyň üstünde oturanlara üns bilen seredip aýtdy. "Ähli adamlaryň arasynda suratkeş ylahy batyrgaýlyga eýe. Ol dünýäniň ähli zehinleriniň oňa garşy göreşýän söweşine howlukmaýarmy?"
  Ol biraz durup, töweregine göz aýlady we çeper sözleýiş ukybyny açyp biljek garşydaşyny gözledi, ýöne ony ähli tarapdan ýylgyryşlar garşylady. Ynanman, ol ýene hüjüm etdi.
  "Tijor - ol kim?" diýip, ol sorady. "Ol duşuşýan kiçijik aňlary aldap üstünlik gazanýar. Alym has möhüm - ol beýnisini jansyz materiýanyň ejiz jogap bermezligine garşy goýýar we ýüz agramlyk gara demiri ýüz öý hojalykçysynyň işini edýär. Emma suratkeş öz beýnisini ähli döwürleriň iň beýik aňlaryna garşy synap görýär; ol durmuşyň iň ýokary derejesinde durýar we dünýä garşy zyňylýar. Suratkeş diýilmek üçin tarelkalara gül çekýän Parkertaundan bir gyz - uf! Pikirlerimi aýtmaga rugsat beriň! Agzymy arassalamaga rugsat beriň! "Suratkeş" sözüni aýdýan adamyň dodagynda doga bolmaly!"
  - Bolýar, biziň hemmämiz suratkeş bolup bilmeris, aýal bolsa meniň üçin gerek bolsa, tarelkalara gül çekip biler, - diýdi Walmore hoşgöýlük bilen gülüp. - Biziň hemmämiz surat çekip we kitap ýazyp bilmeris.
  - Biz suratkeş bolmak islemeýäris - biz şeýle bolmaga het edip bilmeýäris - diýip, Telfer gygyrdy, taýagyny aýlap, Walmore tarap silkdi. - Siz bu sözi ýalňyş düşünýärsiňiz.
  Ol eginlerini düzedip, döşüni öňe uzatdy, demirçiniň ýanynda duran oglan bolsa bilmän adamyň tekepbirligini gaýtalap, eňegini galdyrdy.
  "Men surat çekmeýärin; kitap ýazmaýaryn; ýöne men suratkeş" diýip, Telfer buýsanç bilen yglan etdi. "Men ähli sungatlaryň iň kynyny - ýaşamak sungatyny ulanýan suratkeş. Bu ýerde, şu Günbatar obasynda men dünýä garşy çykýaryn. "Araňyzdaky iň kiçijik adamyň dodaklarynda" diýip gygyrýaryn, "durmuş has süýjidi".
  Ol Walmordan daşdaky adamlara öwrüldi.
  "Meniň durmuşymy öwreniň" diýip, ol tabşyryk berdi. "Bu size açyş bolar. Men ertiri ýylgyryp garşylaýaryn; günortan bolsa öwünýärin; agşam bolsa, gadymy Sokrat ýaly, sizden azaşan obadaşlaryň kiçi bir toparyny daşyma ýygnaýaryn we dişleriňize akyl-paýhas guýýaryn, size beýik sözler bilen höküm sürmegi öwretmäge çalyşýaryn."
  - Sen özüň hakda juda köp gürleýärsiň, Jon, - diýip, Freedom Smit trubkasyny agzyndan çykaryp, mürrüldäp aýtdy.
  - Tema çylşyrymly, dürli-dürli we özüne çekiji zatlara baý, - diýip, Telfer gülüp jogap berdi.
  Jübüsinden täze temmäki we kagyz alyp, çilim çekip, ýakdy. Barmaklary indi titräp durmady. Taýagyny galgadyp, başyny yza atyp, tüssäni howa üfledi. Frid Smitiň sözlerini eşiden gülkülere garamazdan, sungatyň hormatyny gorandygyny pikir etdi we bu pikir ony bagtly etdi.
  Penjirä haýran galyp, gazetçi Telferiň gürrüňinde beýik daşarky dünýäniň adamlaryň arasynda bolup geçýän gürrüňiň ýaňlanýandygyny duýan ýaly boldy. Bu Telfer uzaklara syýahat etmedimi? Nýu-Ýorkda we Parižde ýaşamadymy? Aýdýanlarynyň manysyna düşünip bilmeýän Sem, munuň uly we özüne çekiji bir zat bolmalydygyny duýdy. Uzakdan lokomotiwiň gygyrdysy eşidilende, ol hereketsiz durdy we Telferiň ýalta adamyň ýönekeý sözüne hüjümini düşündirmäge synanyşdy.
  - Ýedi kyrk bäş, - diýip, Telfer gygyrdy. - Seniň bilen Fatty arasyndaky uruş gutardymy? Biz hakykatdanam agşamky güýmenjeden mahrum bolarysmy? Fatty seni aldadymy ýa-da sen Papa Geiger ýaly baýaýarsyň we ýalta bolýarsyňmy?
  Demirçiniň ýanyndaky oturgyjyndan böküp turup, bir bukja gazet alyp, Sem köçeden aşak ylgady, Telfer, Walmore, Freedom Smith we boş adamlar hem olaryň yzyndan has haýal ylgadylar.
  Des Moinesden agşamky otly Kakstonda saklananda, gök palto geýen otly habarlaryny satýan satyjy platforma howlukdy we howlukmaçlyk bilen töweregine göz aýlamaga başlady.
  - Çalt bol, Semiz, - diýip, Freedom Smitiň batly sesi eşidildi, - Sem eýýäm awtoulagyň ýarysyny geçdi.
  "Semiz" atly ýaş ýigit wokzal platformasyndan ýokary-aşak ylgady. "Omaha kagyzlarynyň üýşmesi nirede, sen irlandiýaly samsyk?" diýip, ol otlynyň öňünde ýük awtoulagynda durup, çemodanlary bagaž wagonyna dökýän Jerri Donline ýumrugyny silkäp gygyrdy.
  Jerri çömçesi howada asylgy durdy. "Elbetde, ammar şkafynda. Çaltlaş, dostum. Sen çaganyň tutuş otluda işlemegini isleýärsiňmi?"
  Platformadaky boş oturanlaryň, otly işgärleriň we hatda düşüp başlan ýolagçylaryň hem üstünden betbagtçylyk duýgusy abanýardy. Maşinist kabinadan başyny çykardy; çal murtly, abraýly görnüşli konduktor başyny yza atyp, gülmekden silkdi; elinde çemodan we agzynda uzyn turba bolan ýaş ýigit bagaj bölüminiň gapysyna ylgap baryp: "Çalt! Çalt, Semiz! Bu çaga tutuş otlyda işledi. Gazet satyp bilmersiňiz" diýip gygyrdy.
  Bagaj bölüminden platformada semiz bir ýaş ýigit ylgap çykdy we boş ýük ulagyny platformada ýuwaşlyk bilen aýlap barýan Jerri Donline ýene-de gygyrdy. Otlynyň içinden aýdyň ses geldi: "Soňky Omaha kagyzlary! Gaýtargylaryňyzy alyň! Otlynyň gazet satýan oglany Semiz guýuda ýykyldy! Gaýtargylaryňyzy alyň, jenaplar!"
  Jerri Donlin, onuň yzyndan Fatty ýene-de gözden ýitip gitdi. Konduktor elini galgadyp, otlynyň basgançaklaryna bökdi. Maşinist başyny aşak egdi we otly uzaklaşdy.
  Bagaj bölüminden semiz bir ýaş ýigit çykdy we Jerri Donlinden öç almaga kasam etdi. "Ony poçta haltasynyň aşagyna goýmaly däldiň!" diýip, ol ýumrugyny silkdirip gygyrdy. "Men saňa munuň üçin töleg bererin."
  Syýahatçylaryň gykylygy we platformadaky boş oturanlaryň gülküsi arasynda, ol hereket edýän otla münüp, wagondan wagona ylgap başlady. Sem Makferson soňky wagondan düşdi, dodaklarynda ýylgyryş bardy, gazetleriň bir üýşmesi ýitip gitdi, jübüsinde teňňeler şakyrdady. Kekston şäherçesi üçin agşamky güýmenje tamamlandy.
  Jon Telfer, Walmoryň ýanynda durup, hasasyny howada galgadyp, geplemäge başlady.
  "Hudaýyň adyndan bolsun, ony ýene ur!" diýip gygyrdy. "Sem üçin bir zorba! Garry deňiz garakçylarynyň ruhy öldi diýip kim aýtdy? Bu oglan meniň sungat barada aýdanlarymy düşünmedi, ýöne ol henizem suratkeş!"
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  WINDY MAC PHERSON, _ _ _ _ Habarçy Kakstonyň kakasy Sem Makferson uruşdan täsirlenipdi. Onuň geýen raýat eşikleri onuň derisini gyjyrdýardy. Ol bir wagtlar pyýada polkunda seržant bolandygyny we Wirjiniýanyň oba ýolunyň ugrundaky hendeklerde bolan söweşde rota serkerdelik edendigini ýatdan çykaryp bilmedi. Ol häzirki düşnüksiz durmuşyndaky wezipesine gaharlandy. Eger ol formasyny kazynyň halaty, döwlet işgäriniň keçe şlýapasy ýa-da hatda oba baştutanynyň taýagy bilen çalşyp bilsedi, durmuş öz şirinligini saklap bilerdi, ýöne ol düşnüksiz öý boýagçysy bolup galardy. Mekgejöwen ösdürip, ony gyzyl bugalara iýdirip ýaşaýan obada - uf! - bu pikir ony titretdi. Ol demir ýol agentiniň gök köýnegine we bürünç düwmelerine göriplik bilen seretdi; Ol Kakston Kornetiň orkestrine girmäge boşuna synanyşdy; Ol öz kemsidilmesini ýatdan çykarmak üçin içdi we ahyrsoňy sesli öwünmäge we uly göreşde ýeňiş taýagyny Linkoln bilen Grant däl-de, özüniň zyňandygyna ynanmaga başlady. Ol şol bir zady käselerinde aýtdy we Kakstondaky mekgejöwen ösdürip ýetişdiriji goňşusynyň gapyrgalaryna urýan bu habara begençden titräp gitdi.
  Sem on iki ýaşly ýalaňaç oglanjykka, 1961-nji ýylda Windy Makfersony süpüren şöhrat tolkuny onuň Aýowa obasynyň kenaryna geçende, köçelerde aýlanyp ýördi. APA hereketi diýlip atlandyrylýan bu geň hadysa garry esgeri meşhurlyga çykardy. Ol ýerli bölüm döretdi; köçelerde ýörişlere ýolbaşçylyk etdi; burçlarda durup, titräp duran görkeziji barmagyny Rim haçynyň ýanyndaky mekdep binasynda baýdagyň pasyrdaýan ýerine görkezdi we gygyryp: "Seret, haç baýdagyň üstünde galýar! Biz düşeklerimizde öldürileris!" diýip gygyrdy.
  Emma Kakstonyň käbir betnebis, pul gazanýan adamlary öwünýän garry esgeriň başlan hereketine goşulyp, şol wagta çenli onuň bilen köçelerden gizlin duşuşyklara gizlin baryp, elleriniň arkasynda syrly mürrüldäp bäsleşseler-de, hereket başlan ýaly birdenkä ýatyryldy we diňe liderini has-da betbagt etdi.
  Squirrel Creek derýasynyň kenaryndaky köçäniň ahyryndaky kiçijik öýde Sem we onuň gyz dogany Keýt kakalarynyň söweşjeň talaplaryna äsgermezlik etdiler. "Bizde nebit gutardy we kakamyň goşun aýagy şu gije agyrar" diýip, olar aşhana stolunyň üstünden pyşyrdadylar.
  Ejesiniň göreldesine eýerip, on alty ýaşly, uzyn boýly, inçe gyz, eýýäm ekleýji we Winniniň gury harytlar dükanynda satyjy bolup işläpdi, Keýt Windiniň öwünýän sözleriniň öňünde dymdy, ýöne Sem olary görelde almaga synanyşyp, hemişe üstünlik gazanmady. Käwagt Windini duýdurmak üçin pitneçi mürrüldäp eşidilýärdi. Bir gün ol açyk dawa-jenjele öwrülip, ýüz söweşiň ýeňijisi meýdandan ýeňildi. Ýarym serhoş Windi aşhana tekjesinden köne hasap depderini aldy, bu onuň ilkinji gezek Kakstona gelende baý söwdagär bolan günleriniň ýadygärligidi we kiçi maşgala üçin onuň ölümine sebäp bolandygyny öňe sürýän adamlaryň atlarynyň sanawyny okap başlady.
  - Indi Tom Nýuman, - diýip, ol tolgundyryp gygyrdy. - Onuň ýüz gektar gowy däne ýeri bar, we ol atlarynyň arkasyndaky ädikleriň ýa-da ambaryndaky pyçaklaryň üçin tölemez. Menden alan çeki galpdy. Islesem, ony türmä basdyryp bilerdim . Garry esgeri urmak! - 61-nji ýylyň oglanlarynyň birini urmak! - bu utanç!
  - Men seniň we adamlaryň saňa näme bergilidigi barada eşitdim; seniň hiç haçan mundan beter zadyň bolmady - diýip, Sem sowuk jogap berdi, Keýt bolsa demini tutup, burçdaky ütük tagtasynda işleýän Jeýn Makferson bolsa ýarym öwrülip, erkek adama we oglana sessiz seretdiler, onuň uzyn ýüzüniň birneme artan solgunlygy onuň eşiden ýeke-täk alamatydy.
  Windi jedeli dowam etdirmedi. Aşhananyň ortasynda bir pursat kitabyny elinde tutup durandan soň, solgun, dymýan ejesinden ütük tagtasyna seretdi, indi bolsa oňa seredip duran ogluna seretdi. Kitaby stoluň üstüne urdy-da, öýden gaçdy. "Sen düşünmeýärsiň" diýip gygyrdy. "Sen esgeriň ýüregini düşünmeýärsiň."
  Bir tarapdan, adam hakykatdanam haklydy. Iki çaga şowhunly, özüni görkezen, netijesiz garry adamy düşünmeýärdi. Gamgyn, sessiz adamlar bilen uly işleriň tamamlanmagyna çenli egin-egne ýöräp, Windy şol günleriň lezzetini durmuşa bolan garaýşynda duýup bilmedi. Dawa agşamy ýarym serhoş halda, Kakstonyň pyýada ýollarynda garaňkylykda aýlanyp ýören adam ylham aldy. Ol eginlerini düzedip, söweşjeň ýöreýiş bilen ýöräp gitdi; hyýaly gylyjy gynyndan çykaryp, ýokary galdyrdy; saklanyp, bugdaý meýdanyndan gygyryp, özüne ýakynlaşýan hyýaly adamlaryň toparyna üns bilen nyşana aldy; ol durmuşyň ony Aýowa obasynda öý boýagçysy edip, oňa minnetdar däl ogul bereninden soň, rehimsiz adalatsyzlyk edendigini duýdy; ol munuň adalatsyzlygyna aglady.
  Amerikan raýat urşy şeýle bir yhlasly, şeýle gyzgyn, şeýle giň, şeýle hemme zady öz içine alýan wakady, şol miweli günleriň erkeklerine we aýallaryna şeýle bir täsir etdi welin, onuň diňe bir ejiz ýaňy-ýakyny biziň döwrümize we aňymyza siňdi; onuň hakyky manysy heniz çap edilen kitaplaryň sahypalaryna siňmedi; ol henizem Tomas Karlaýly gygyrýar; we ahyrsoňy biz onuň janly demini ýaňaklarymyzda duýmak üçin obalarymyzyň köçelerinde garry adamlaryň öwünýän sözlerini diňlemeli bolýarys. Dört ýylyň dowamynda amerikan şäherleriniň, obalarynyň we fermalarynyň ýaşaýjylary ýanýan topragyň ýanýan közleriniň üstünden ýöräp, bu umumy, yhlasly, ölüm howply jandaryň alowy olaryň üstüne düşende ýa-da tüssälenýän sepgide çekilende ýakynlaşyp we yza çekilip durdular. Olaryň öýlerine gelip, jaýlary boýamaga ýa-da döwülen aýakgaplary düzetmäge parahatçylyk bilen başlap bilmeýändikleri şeýle geňmi? Olaryň içinde bir zat gygyrdy. Bu olary köçe burçlarynda öwünmäge we öwünmäge mejbur etdi. Ýoldan geçýänler diňe kerpiç işlerini we awtoulaglaryna däne nädip kürýändiklerini pikir etmegini dowam etdirende, bu uruş hudaýlarynyň ogullary agşam öýlerine gaýdyp baryp, kakalarynyň boş öwünçlerini diňläp, hatda beýik göreşiň hakykatlaryna-da şübhelenip başlanda, beýnilerinde bir zat çyrpyldy we olar boş öwünçlerini hemmelere gürrüň edip, gygyryp başladylar, töweregine ynanýan gözler gözlemäge höwes bilen seretdiler.
  Öz Tomas Karlaýlymyz Raýat urşymyz barada ýazmaga gelende, ol Windy Makfersonlarymyz barada köp ýazar. Olaryň açgözlük bilen auditor gözleýänlerinde we uruş barada çäksiz gürrüň edýänlerinde uly we gynandyryjy bir zat görer. Ol obalardaky kiçi GAR zallaryna açgözlük bilen girip, ol ýere gije-gündiz, ýyl-ýyldan gelip, söweş hekaýalaryny çäksiz we birmeňzeş gürrüň berýän adamlar barada pikir eder.
  Geliň, ol gartaşan adamlara bolan söýgüsi bilen bu tejribeli gürrüňdeşleriň maşgalalaryna - ertirlik we agşamlyk naharynda, agşam otda, agyz bekleýän we baýramçylyklarda, toýlarda we jaýlanyş dabaralarynda söweşjeň sözleriň şu çäksiz, ebedi akymy bilen gaýta-gaýta bombalanan maşgalalara mähirlilik görkezjekdigine umyt edeliň. Goý, ol mekgejöwen ösdürip ýetişdirýän etraplardaky parahatçylyk söýüji adamlaryň uruş itleriniň arasynda meýletin ýatmaýandygyny ýa-da öz ýurt duşmanlarynyň ganynda ketenlerini ýuwmaýandygyny oýlansyn. Goý, ol çykyş edýänlere duýgudaşlyk bildirip, diňleýjileriniň gahrymançylygyny mähirli ýatlasyn.
  
  
  
  Tomus güni Sem Makferson "Wildmanyň azyk dükanynyň" öňündäki sandykda oturyp, pikirlere batdy. Ol elinde sary hasap depderini tutup, ýüzüni şoňa goýup, köçede gözüniň öňünde bolup geçýän wakany aňyndan aýyrmaga synanyşdy.
  Kakasynyň berk ýalançy we öwünjeňdigini bilmek onuň durmuşyna ýyllarboýy kölege saldy, iň bagtly adamlaryň mätäçligiň öňünde gülüp bilýän ýurdunda ol gaýta-gaýta garyplyk bilen ýüzbe-ýüz bolandygy sebäpli bu kölege has-da garaňkylaşdy. Ol ýagdaýyň logiki jogabynyň bankdaky puldygyna ynanýardy we oglanlyk ýüreginiň ähli yhlasy bilen şol jogaby tapmaga çalyşdy. Ol pul gazanmak isleýärdi we onuň hapa sary bank depderçesiniň sahypalarynyň aşagyndaky jemi sanlar onuň eýýäm gazanan üstünliklerini alamatlandyrýan tapgyrlardy. Olar oňa Fatty bilen gündelik göreşmegiň, gyşky agşamlarda Kakstonyň köçelerinde uzak ýöremegiň we dükanlaryň, trotuarlaryň we publaryň arasynda ýadawsyz we yzygiderli işleýän mahaly adamlaryň köpçülik bilen doldurýan şenbe gijeleriniň netijesiz bolmandygyny aýtdylar.
  Köçedäki erkekleriň sesleriniň arasyndan birden kakasynyň sesi batly we tutanýerli ýaňlandy. Köçeden bir kwartal uzaklykda, Hunter's Jewelry Store-yň gapysyna daýanyp, Windy ellerini bölek-bölek çykyş edýän adam ýaly ýokary-aşak galgadyp, ähli güýjüni jemläp gürleýärdi.
  "Ol özüni aldaýar" diýip, Sem pikir etdi we bank depderçesine gaýdyp, sahypalaryň aşagyndaky jemi sanlary göz öňüne getirip, aňynda ýanyp başlan gahar-gazaby aýyrmaga synanyşdy. Ýene-de ýokary seredende, ol dükançynyň ogly we öz ýaşyndaky oglan Jo Wildmanyň Windi bilen gülüşýän we gygyryşýan erkekleriň toparyna goşulýandygyny gördü. Semiň ýüzündäki kölege has-da agyrlaşdy.
  Sem Jo Wildmanyň öýündedi; ol onuň töwereginde dörän bolçulyk we rahatlyk atmosferasyny; et we kartoşka bilen doldurylan stoly; gülüşýän we açgözlük derejesine çenli iýýän çagalaryň toparyny; şowhun we goh-galmagal arasynda hiç haçan sesini çykarmaýan dymýan, mylaýym kakany; we gowy geýinen, gyşarnyksyz, gyzyl ýaňakly ejesini bilýärdi. Bu sahnadan tapawutlylykda, ol öz öýündäki durmuşyň keşbini göz öňüne getirip başlady, ondan nägileliginden lezzet aldy. Ol öwünýän, başarnyksyz kakasynyň Raýat urşunyň çäksiz hekaýalaryny gürrüň berip, ýaralaryndan şikaýat edýändigini; uzyn ýüzünde çuň çyzyklary bolan uzyn boýly, egri, dymýan ejesiniň hapa eşikleriň arasyndaky nobatyň üstünde yzygiderli işleýändigini; aşhana stolundan ogurlanan dymýan, howlukmaç iýilýän iýmiti; we ejesiniň eteklerinde buz emele gelen we Windiniň şäherde ýalta gezýän uzyn gyş günleriniň çäksiz gaýtalanýandygyny gördü.
  Indi, hatda oturan ýerinden hem, kakasynyň ýarym serhoşdygyny görüp bilýärdi we Raýat urşundaky hyzmaty bilen öwünýändigini bilýärdi. "Ol ýa şeýle edýär, ýa-da aristokrat maşgalasy barada gürrüň berýär, ýa-da watany barada ýalan sözleýär" diýip, ol nägilelik bilen pikir etdi we özüne kemsidilen ýaly görünýän zady görüp, ýerinden turup, azyk dükanyna girdi, şol ýerde Kakston raýatlarynyň bir topary Wildman bilen şäher häkimliginde geçiriljek duşuşyk barada gürleşip durdylar.
  Kakston 4-nji iýuly bellemelidi. Birnäçe adamyň aňynda dörän pikir köp adam tarapyndan kabul edildi. Bu baradaky myş-myşlar maý aýynyň ahyrynda köçelere ýaýrady. Adamlar bu barada Geigeriň dermanhanasynda, Wildmanyň azyk dükanynyň arka tarapynda we Nýu Leland öýüniň öňündäki köçede gürrüň edýärdiler. Şäherdäki ýeke-täk boş adam Jon Telfer hepdeler boýy bir ýerden beýleki ýere gidip, tanymal şahslar bilen jikme-jiklikleri ara alyp maslahatlaşýardy. Indi Geigeriň dermanhanasynyň üstündäki zalda köpçülikleýin ýygnak geçirilmelidi we Kakstonyň halky duşuşyga geldi. Öý boýagçysy basgançaklardan aşak düşdi, satyjylar dükanlaryň gapylaryny gulpladylar we adamlaryň toparlary köçelerden geçip, zal tarap ýöräp gitdiler. Olar ýöräp barýarkalar, biri-birine gygyrdylar. "Köne şäher oýandy!" diýip gygyrdylar.
  Hunteriň zergärçilik dükanynyň golaýyndaky burçda Windy Makferson binanyň daýanyp, geçip barýan märekä ýüzlendi.
  "Goý, köne baýdak pasyrdasyn," diýip, ol tolgundyryjy gygyrdy, "goý, Kakstonyň adamlary özlerini hakyky gök reňkde görkezip, köne baýdaklara eýersinler."
  - Dogry, Windi, olar bilen gürleş! - diýip, akylly adam gygyrdy we Windiniň jogabyny gülkünç ses basyp ýatyrdy.
  Sem Makferson hem zaldaky duşuşyga bardy. Ol Wildman bilen azyk dükanyndan çykyp, köçeden aşak düşdi, gözlerini pyýada ýoluna dikip, zergärçilik dükanynyň öňünde gepleýän serhoş adamy görmejek boldy. Zalda başga oglanlar basgançaklarda durup ýa-da pyýada ýolunyň ugrunda tolgundyryjy gepleşip, öňe-yza ylgaýardylar, ýöne Sem şäheriň durmuşynda şahsyýetdi we onuň erkekleriň arasyna goşulmak hukugy şübhesizdi. Ol aýaklaryň arasyndan sykylyp, penjirede orun aldy, şol ýerden erkekleriň içeri girip, orunlaryny eýelemegini synlap bildi.
  Kakstondaky ýeke-täk gazetçi hökmünde Semiň gazetleri onuň hem güzeranyny, hem-de şäheriň durmuşyndaky belli bir derejesini satdy. Romanlar okalýan kiçijik amerikan şäherinde gazetçi ýa-da aýakgap arassalaýan oglan bolmak dünýäde meşhur bolmakdyr. Kitaplardaky garyp gazetçileriň hemmesi beýik adamlar bolmaýarmy we biziň aramyzda gün-günden şeýle yhlasly ýöreýän bu oglan şeýle şahsyýete öwrülip bilmezmi? Geljekki beýikligi öňe iteklemek biziň borjumyz dälmi? Kakstonyň halky şeýle pikir edýärdi we şäheriň beýleki oglanlary aşaky pyýada ýolunyň ugrunda garaşyp duran mahaly, zalyň penjiresinde oturan oglana bir görnüşli söýgi bildirdiler.
  Jon Telfer köpçülikleýin ýygnagyň başlygydy. Ol hemişe Kakstonda köpçülikleýin ýygnaklara ýolbaşçylyk edýärdi. Şäheriň zähmetsöýer, sessiz we täsirli adamlary onuň köpçülikleýin çykyş etmekdäki rahat, gep-gybatly häsiýetine göriplik edýärdiler, emma oňa ýigrenýän ýaly bolup görünýärdiler. "Ol köp gepleýär" diýip, özleriniň başarnyksyzlygyny akylly we ýerlikli sözler bilen görkezip aýtdylar.
  Telfer ýygnagyň başlygy wezipesine bellenilmegini garaşman, öňe gitdi, zalyň ahyryndaky kiçijik münbere çykdy we prezidentlik wezipesini basyp aldy. Ol märeke bilen degişip, olaryň gygyryşlaryna jogap berip, meşhur adamlary çagyryp, öz zehinine çuňňur kanagatlanma duýgusyny berip, platformada aýlanyp ýördi. Zal dolanda, ol ýygnagy tertip-düzgüne çagyrdy, komitetleri belledi we çykyş etmäge başlady. Ol çäräni beýleki şäherlerde mahabatlandyrmak we gezelenç toparlary üçin arzan demir ýol biletlerini hödürlemek meýilnamalaryny beýan etdi. Ol düşündiren ýaly, maksatnama beýleki şäherlerden gelen üsgüç orkestrleriň gatnaşmagynda sazly karnawal, sergi meýdançasynda harby rota söweşiniň nusgasy, at çapyşyklary, şäher häkimliginiň basgançaklaryndan çykyşlar we agşamky feýerwerk görkezilişi girdi. "Biz olara bu ýerde diri şäheri görkezeris" diýip, ol platformada aýlanyp, hasasyny galgadyp, märeke el çarpyp, şatlyk bilen aýtdy.
  Baýramçylyk üçin meýletin abuna ýazylmak çagyryşy edilende, märeke dymdy. Bir ýa-da iki adam ýerinden turup, munuň puluň biderek harçlanandygyndan zeýrenip, çykyp başladylar. Baýramçylygyň ykbaly hudaýlaryň elindedi.
  Telfer bu wakany ýerine ýetirdi. Ol gidýänleriň atlaryny gygyryp, olaryň zyýanyna degişmeler etdi, şonuň netijesinde olar köpçüligiň gülküsine çydap bilmän, oturgyçlaryna gaýdyp ýykyldylar. Soňra ol otagyň arka tarapyndaky bir adama gapyny ýapyp, gulplamagyny gygyrdy. Erkekler otagyň dürli ýerlerinde durup, möçberleri gygyryp başladylar. Telfer bank işgäri ýaş Tom Jedrowa adyny we möçberi batly gaýtalady, ol bolsa olary depderä ýazyp durdy. Gol çekilen möçber onuň razylygyna laýyk gelmeýän wagty, ol närazylyk bildirdi we tomaşaçylar ony goldap, ony köpeltmegi talap etmäge mejbur etdiler. Adam turmadyk wagty, oňa gygyrdy we adam hem şeýle jogap berdi.
  Birden zalda birden bir ses çykdy. Windi Makferson zalyň arkasyndaky adamlaryň arasyndan çykyp, merkezi geçelgeden platforma tarap ýöräp gitdi. Ol eginlerini gönüläp, eňegini çykaryp, durnuksyz ýöräp gitdi. Ol zalyň öňüne ýetip, jübüsinden bir bukja pul çykaryp, başlygyň aýagynyň ýanyndaky platforma zyňdy. "61-nji ýylyň ýigitleriniň birinden" diýip, ol batly ses bilen yglan etdi.
  Telfer pullary alyp, barmagyny olaryň üstünde gezdirende, märeke şatlyk bilen el çarpdy we şatlyk bilen gygyrdy. "Gahrymanymyz, güýçli Makfersondan on ýedi dollar" diýip, ol gygyrdy, bank kassasy adyny we mukdaryny depderä ýazyp aldy we märeke başlygyň serhoş esgere beren adyna gülmegini dowam etdirdi.
  Oglan penjiräniň üstündäki ýere süýşüp, erkekleriň arkasynda durdy, ýaňaklary ýanýardy. Ol öýde ejesiniň "Dördünji iýul" gaznasyna bäş dollar bagyşlap beren aýakgap söwdagäri Lesli üçin maşgala kirlerini ýuwýandygyny we kakasynyň zergärçilik dükanynyň öňünde märeke bilen gürleşýändigini görende duýan gaharyny bilýärdi. Dükan ýene-de ot aldy.
  Abuna ýazylmalar kabul edilenden soň, zalyň dürli künjeklerinde erkekler bu ajaýyp gün üçin goşmaça maglumatlary teklip edip başladylar. Köpçülik käbir çykyş edijileri hormat bilen diňledi, beýlekileri bolsa gygyrdy. Çal sakgally bir garry adam çagalyk döwründe geçirilen 4-nji iýul baýramçylygy barada uzyn, gyzykly hekaýa gürrüň berdi. Sesler kesilende, ol närazylyk bildirdi we gahar-gazapdan reňki solgunlaşan ýumrugyny howada silkdi.
  - Aý, otur, garry kaka, - diýip, Freedom Smit gygyrdy we bu paýhasly teklip şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
  Başga bir adam ýerinden turup, geplemäge başlady. Onuň bir pikiri bardy. "Bizde ak atly bir karnaý bolar," diýdi ol, "daň irden şäheriň içinden geçip , reweil çalyp geçer. Gije ýarynda bolsa, şäher häkimliginiň basgançaklarynda durup, günüň ahyrynda kranlary çalyp gutarar."
  Tomaşaçylar el çarpyşdylar. Bu pikir olaryň göz öňüne getirmegini özüne çekdi we şol günüň hakyky wakalarynyň biri hökmünde derrew olaryň aňynyň bir bölegine öwrüldi.
  Windi Makferson otagyň arka tarapyndaky märekäniň arasyndan gaýtadan peýda boldy. Dymmak üçin elini galdyryp, ol märekä Raýat urşy döwründe iki ýyl polk märekesi bolup gulluk edendigini, özüniň märekeçidigini aýtdy. Ol bu wezipä meýletinçi bolmaga şat boljakdygyny aýtdy.
  Topraga şowhun bilen gygyrdy we Jon Telfer elini galgadyp: "Saňa ak at, Makferson" diýdi.
  Sem Makferson diwaryň boýundan geçip, indi açyk gapydan çykdy. Ol kakasynyň akmaklygyna haýran galdy, ýöne onuň talabyny kabul edip, şeýle möhüm ýeri şeýle uly gün üçin beren beýlekileriň akmaklygyna has-da haýran galdy. Ol kakasynyň uruşda belli bir derejede gatnaşandygyny bilýärdi, sebäbi ol G.A.R.-nyň agzasydy, ýöne uruşda başdan geçirenleri barada eşiden hekaýalaryna düýbünden ynanmaýardy. Käwagt ol şeýle urşuň hakykatdanam bolandygyny pikir edip, Windi Makfersonyň durmuşyndaky ähli zatlar ýaly onuň ýalan bolmalydygyny pikir edýärdi. Ýyllarboýy ol näme üçin Walmor ýa-da Wildman ýaly akylly we abraýly bir adamyň dünýä Raýat urşy ýaly zadyň hiç haçan bolmandygyny, onuň diňe öz ýoldaşlaryndan mynasyp bolmadyk şöhraty talap edýän tekepbir garrylaryň aňynda toslamadygyny hakykatdanam aýtmadygyna haýran galdy. Indi, ýanaklary ýanyp, köçeden aşak ylgap, şeýle urşuň bolmalydygyna karar berdi. Ol doglan ýerler barada hem şeýle pikir edýärdi we adamlaryň dogulýandygyna hiç hili şübhe ýokdy. Ol kakasynyň doglan ýeriniň adyny Kentukki, Tehas, Demirgazyk Karolina, Luiziana we Şotlandiýa diýip atlandyrandygyny eşidipdi. Bu onuň aňynda birhili kemçilik galdyrypdy. Ömrüniň ahyryna çenli, bir adamyň doglan ýeriniň adyny aýtýandygyny eşidenlerinde, ol şübheli serederdi we aňynda şübhe kölegesiniň peýda bolmagyna sebäp bolardy.
  Mitingden soň, Sem ejesiniň ýanyna öýüne baryp, meseläni açyk düşündirdi. "Bu bes edilmeli" diýip, ol ejesiniň nowasynyň öňünde ýanyp duran gözleri bilen durdy. "Bu gaty köpçülige mälim zat. Ol surnaý çalyp bilmez; Men onuň çalyp bilmejekdigini bilýärin. Bütin şäher ýene-de bize güler."
  Jeýn Makferson oglanyň aglamasyny sessiz diňledi, soňra öwrülip, oglanyň gözünden gaça durup, ýene-de onuň eşiklerini owkalamaga başlady.
  Sem ellerini balagynyň jübülerine sokup, ýere gamgynlyk bilen seretdi. Adalatlylyk duýgusy oňa bu meseläni gozgamazlygy aýtdy, ýöne ol nobatdan çykyp, aşhananyň gapysyna tarap barýarka, agşamlyk nahary wagtynda bu barada açyk gürleşjeklerine umyt etdi. "Garry akmak!" diýip, ol boş köçä tarap öwrülip, garşy çykdy. "Ol ýene-de özüni görkezer."
  Windy Makferson şol agşam öýüne gaýdyp gelende, dymýan aýalynyň gözlerinde we oglanyň gamgyn ýüzünde bir zat ony gorkuzdy. Ol aýalynyň dymmagyna üns bermedi, ýöne ogluna üns bilen seretdi. Ol krizis bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny duýdy. Ol adatdan daşary ýagdaýlarda ajaýypdy. Ol köpçülikleýin ýygnanyşyk barada şatlyk bilen gürrüň berdi we Kakston şäheriniň raýatlarynyň jogapkärli resmi wezipäni öz üstüne almagyny talap etmek üçin bir bitewi bolup turandygyny aýtdy. Soňra öwrülip, stoluň beýleki tarapyndaky ogluna seretdi.
  Sem açyk we berklik bilen kakasynyň surnaý çalyp biljekdigine ynanmaýandygyny aýtdy.
  Windi haýran galyp gygyrdy. Ol stoldan turup, oglanyň özüne kemsidendigini batly ses bilen aýtdy; iki ýyllap polkownigiň ştabynda zyňňyrdap ýörenine ant içdi we polkunyň çadyrlarda ýatyp-turýan wagty duşmanyň oňa beren geň galdyryjy täsiri we oklaryň ýagyşyna garşy durup, ýoldaşlaryny herekete çagyrandygy barada uzyn hekaýa başlady. Bir elini maňlaýyna goýup, ýykyljak ýaly öňe-yza galgadyp, oglunyň adalatsyz gygyryşyndan ýyrtylan gözýaşlaryny saklamaga synanyşýandygyny aýtdy we sesi köçäniň uzaklaryna ýaňlanjak derejede gygyryp, Wirjiniýa tokaýlaryndaky ýatýan lagerde şol gije ýaňlanşy ýaly, Kakston şäheriniň zyňňyrdap, ýaňlanjakdygyna ant içdi. Soňra ýene-de oturgyjynda oturyp, eli bilen kellesini tutup, sabyrly boýun egýän ýaly boldy.
  Şemally Makferson ýeňiş gazandy. Öý uly bir şowhun we taýýarlyk işleri bilen doldy. Ak kombinezon geýip, hormatly ýaralaryny wagtlaýynça ýatdan çykaryp, kakasy gün-günden suratkeş bolup işe gitdi. Ol uly gün üçin täze gök forma arzuw etdi we ahyrsoňy öýde "Ejemiň ýuwulýan puly" diýlip atlandyrylýan puluň maliýe kömegi bolmazdan arzuwyna ýetdi. Wirjiniýa tokaýlarynda ýary gije hüjümi baradaky hekaýa ynanan oglan, öz akylyna garşy, kakasynyň özgertmek baradaky uzak wagtlap dowam eden arzuwyny täzeden oýarmaga başlady. Oglanlaryň şübhesi ýele gaçdy we ol bu ajaýyp gün üçin meýilnamalar düzmäge höwes bilen başlady. Öýüň asuda köçelerinde ýöräp, agşam gazetlerini eltip berip, başyny yza atdy we gök geýimli, uly ak atly uzyn boýly adamyň adamlaryň açyk gözleriniň öňünde rysar ýaly geçip barýandygyny pikir edip lezzet aldy. Hatda bir pursatlyk joşgun bilen, ol hatda üns bilen düzen bank hasabyndan pul alyp, Çikagodaky bir firma iberip, aňynda döreden keşbini tamamlamak üçin täze ýalpyldawuk şah satyn aldy. Agşamky gazetler paýlananda, ol öýüne howlukdy we eýwanda oturyp, gyz dogany Keýt bilen maşgalasyna berlen hormat barada gürleşdi.
  
  
  
  Beýik günüň daňy atanda, üç Makferson el-ele tutuşyp Esasy köçä tarap howlukdylar. Köçäniň ähli taraplarynda adamlar öýlerinden çykyp, gözlerini owkalap, paltolarynyň düwmelerini dakyp ýöräp barýarka, pyýada ýolunyň ugrunda ýöräp barýardylar. Kakstonyň hemmesi daşary ýurtly ýaly görünýärdi.
  Esasy köçede adamlar pyýada ýollaryna, pyýada ýollaryna we dükanlaryň gapylaryna ýygnandylar. Penjirelerde başlar peýda boldy, damlardan baýdaklar pasyrdady ýa-da köçäniň üstünden çekilen halatlardan asyldy, sesleriň batly gygyrdamagy bolsa daňyň asudalygyny bozdy.
  Semiň ýüregi şeýle bir güýçli urýardy welin, gözýaşlaryny saklap bilmedi. Çikago kompaniýasyndan täze signal sesi çykman geçen şol howsalaly günleri oýlanyp, ah çekdi we yzyna seredip, garaşýan günleriniň elhençligini gaýtadan başdan geçirdi. Bularyň hemmesi möhümdi. Öýünde gygyryp, gygyryp ýören kakasyny günäkärläp bilmeýärdi; ol özüni gygyrmak isleýärdi we hazyna eline düşmezden öň tygşytlan pulunyň ýene bir dollaryny telegrammalara goýupdy. Indi munuň bolmandygy baradaky pikir ony ýigrendirdi we dodaklaryndan kiçijik minnetdarlyk dogasyny çykardy. Elbetde, goňşy şäherden biri gelip bilerdi, ýöne kakasynyň täze gök formasyna laýyk täze ýalpyldawuk forma gelip bilmezdi.
  Köçäniň ugrunda ýygnanan märeke şowhunly ses çykardy. Ak ata münüp, uzyn boýly bir adam köçä çykdy. At Kalwertiň at keşbidi we oglanlar onuň ýallaryna we guýrugyna lentalar örüpdiler. Eýerde dik oturan we täze gök formasynda we giň gyrasyndaky kampaniýa şlýapasynda ajaýyp täsir galdyryjy görünýän Windy Makferson şäheriň hormatyny kabul edýän basyp alyjynyň keşbine eýe boldy. Onuň döşünde altyn halka asylyp, ýalpyldawuk şahy onuň biline goýlupdy. Ol märekä berk gözler bilen seretdi.
  Oglanyň bokurdagyndaky düwün barha güýçlendi. Onuň üstünden uly bir buýsanç tolkunlary geçip, ony basdy. Bir pursatda ol kakasynyň maşgalasyna eden öňki kemsitmelerini ýatdan çykardy we ejesiniň körlügi sebäpli ejesiniň biperwaýlygyna garşy çykmak isleýän wagty näme üçin dymandygyny düşündi. Ogrynça ýokary seredip, ejesiniň ýüzündäki gözýaşy gördü we özüniň hem buýsanjy we bagty üçin batly aglamak isleýändigini duýdy.
  At ýuwaşlyk bilen we ajaýyp ýöriş bilen köçeden aşak düşüp, sessiz, garaşýan adamlaryň hatarlarynyň arasyndan ýöräp gitdi. Şäher häkimliginiň öňünde uzyn boýly harby adam eýeriň üstünde turup, märekä tekepbirlik bilen seretdi, soňra bolsa dodaklaryna surnaý galdyryp, üfledi.
  Signaldan çykýan ýeke-täk ses inçe, batly ynjalykdy, soňra bolsa çyglykdy. Windy sygnalyny ýene-de dodaklaryna getirdi we ýene-de şol bir gamgyn ynjalyk onuň ýeke-täk sylagy boldy. Onuň ýüzünde ejiz, oglanlyk haýran galyş alamaty bardy.
  Bir pursatdan soň, adamlar bildiler. Bu Windy Makfersonyň ýene bir dawasydy. Ol hiç hili surnaý çalyp bilmeýärdi.
  Köçede güýçli gülki sesi ýaňlandy. Erkekler we aýallar ýoluň gyrasynda oturyp, ýadaw bolýança gülüşdiler. Soňra hereketsiz atyň üstündäki şekile seredip, ýene-de gülüşdiler.
  Windi howsala bilen töweregine seretdi. Onuň öň hiç haçan dodaklaryna surnaý tutandygy şübhelidi, ýöne ol bu dabaranyň başlamandygyna haýran galdy we haýran galdy. Ol muny müň gezek eşidipdi we aýdyň ýadynda saklapdy; bütin ýüregi bilen onuň aýlanmagyny isleýärdi we köçäniň onuň bilen ýaňlanýandygyny we adamlaryň el çarpyşmalaryny göz öňüne getirdi; bu zadyň, ol öz içindedigini we surnaýyň ýanýan ujundan çykmazlygynyň diňe tebigatyň ölüm howply kemçiligidigini duýdy. Ol öz ajaýyp pursadynyň şeýle agyr netijesine haýran galdy - ol hemişe hakykatlaryň öňünde haýran galdy we ejizdi.
  Adamlar hereketsiz, haýran galan keşbiň daşyna ýygnanyp başladylar, gülüşleri olary titretmegini dowam etdirdi. Jon Telfer aty jylawyndan tutup, köçäniň aşaky tarapyna alyp gitdi. Oglanlar gygyryp, atlyny çagyryp: "Üfle! Üfle!" diýip gygyrdylar.
  Üç Makferson aýakgap dükanyna alyp barýan gapyda durdular. Oglan we ejesi utançdan reňki solgun we dilsiz halda, biri-birine seretmäge het edip bilmediler. Utanç olaryň üstüne çökdi we olar berk, daş gözleri bilen göni öňe seretdiler.
  Ak atly jylawly Jon Telferiň ýolbaşçylygyndaky ýöriş köçeden aşak düşüp barýardy. Ýokary seredip, gülýän, gygyrýan adamyň gözleri oglanyň gözlerine degdi we onuň ýüzünde agyry alamaty peýda boldy. Jilawuny aşak taşlap, ol märekäniň arasyndan howlukdy. Ýöriş dowam etdi we wagtlaryny garaşyp, ejesi we iki çagasy köçelerden öýlerine tarap süýşüp gitdiler, Keýt bolsa ajy-ajy aglaýardy. Olary gapydan goýup, Sem çägeli ýoldan kiçijik bir tokaý tarap göni ýöräp gitdi. "Men sapagymy öwrendim. Men sapagymy öwrendim" diýip, ol ýöräp barýarka gaýta-gaýta myldandy.
  Tokaýyň gyrasynda ol saklandy we hasara daýandy, ejesiniň howlydaky nasosa golaýlaşýandygyny görençä seretdi. Ol günortan ýuwunmak üçin suw çekip başlady. Onuň üçin hem oturylyşyk gutardy. Oglanyň ýaňaklaryndan gözýaş damdy we ol şähere ýumrugyny silkdi. "Sen şol ahmak Windiniň üstünden gülüp bilersiň, ýöne Sem Makfersonyň üstünden hiç haçan gülmersiň" diýip, ol sesi duýgulardan titreýän sesi bilen gygyrdy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  ONUŇ DAŞARY ÝELLI AGŞAM BARADA. Gazetleri eltip berip gaýdyp gelýän Sem Makferson ejesini gara ybadathana köýnegini geýen halda tapdy. Kakstonda bir hoş habarçy işleýärdi we ol ejesini diňlemek kararyna gelipdi. Sem gygyrdy. Öýde Jeýn Makferson ybadathana gidende, oglynyň onuň bilen gidýändigi aýdyňdy. Hiç zat aýdylmady. Jeýn Makferson ähli zady sözsüz edýärdi; hemişe hiç zat aýdylmaýardy. Indi ol gara köýnegini geýip, oglunyň gapydan girmegini garaşdy, howlukmaç iň gowy eşiklerini geýip, özi bilen kerpiç ybadathanasyna gitdi.
  Wellmore, Jon Telfer we oglanyň üstünden umumy gözegçilik alyp baran we agşamara Wildmanyň azyk dükanynyň arka tarapynda geçiren Freedom Smit ybadathana gitmeýärdiler. Olar din barada gürleşýärdiler we başgalaryň bu barada näme pikir edýändigine adatdan daşary derejede gyzyklanýardylar we gyzyklanýardylar, ýöne ýygnak jaýyna gitmäge ynandyrmakdan ýüz öwürdiler. Olar oglan bilen Hudaý barada gürleşmeýärdiler, oglan bolsa azyk dükanynyň arka tarapynda agşamky duşuşyklara gatnaşan dördünji adam boldy, käwagt berýän gönümel soraglaryna jogap berýärdi we temany üýtgedýärdi. Bir gün goşgy okyjysy Telfer oglana jogap berdi. "Gazetleri sat we jübiňi pul bilen doldur, ýöne janyňy uklat" diýip, ol kesgin aýtdy.
  Beýlekiler ýok wagty, Wildman has erkin gürleýärdi. Ol ruhyýetçidi we Seme şol ynanjyň gözelligini görkezmäge synanyşýardy. Uzyn tomus günlerinde dükançy we oglan köçelerde sagatlap şaňňyrdaýan köne arabada gezýärdiler we adam oglana Hudaý baradaky aňynda galan düşünişsiz pikirleri düşündirmäge yhlasly synanyşýardy.
  Windy Makferson ýaşlygynda Injil sapagyna ýolbaşçylyk edip, Kakstondaky ilkinji günlerinde gaýtadan dikeldiliş duşuşyklarynda hereketlendiriji güýç bolsa-da, ol indi kilise gatnamaýardy, aýaly hem ony çagyrmaýardy. Ýekşenbe günleri irden ol düşekde ýatýardy. Öýüň ýa-da howlunyň töwereginde iş bolsa, ýaralaryndan şikaýat edýärdi. Kärende tölegi tölenmeli wagty we öýde ýeterlik iýmit bolmadyk wagty ýaralaryndan şikaýat edýärdi. Ömrüniň soňky döwründe, Jeýn Makfersonyň ölüminden soň, garry esger daýhanyň dul aýalyna öýlendi, onuň bilen dört çagasy boldy we ýekşenbe günleri iki gezek kilise gatnaýardy. Keýt bu barada seýrek ýazýan hatlarynyň birini Seme ýazdy. "Ol özüne deňini tapdy" diýdi we örän begendi.
  Sem ýekşenbe günleri ybadathanada yzygiderli ýatyp, kellesini ejesiniň goluna goýup, ybadat wagtynda uklaýardy. Jeýn Makferson oglanyň ýanynda bolmagyny gowy görýärdi. Bu olaryň bilelikde edýän ýeke-täk zadydy we ol oglanyň hemişe uklamagyna garşy däldi. Onuň şenbe agşamlary gazet satmak üçin daşarda näçe giç galýandygyny bilýänligi üçin, ol oňa mähirli we rehimli gözler bilen seretdi. Bir gün ruhany, goňur sakgally we berk, berk agzy bolan bir adam, oňa ýüzlendi. "Ony oýa saklap bilmersiňizmi?" diýip, ol sabyrsyzlyk bilen sorady. "Oňa uklamaga gerek" diýdi we ruhanynyň ýanyndan howlukdy we öňe seredip, gamgyn halda ybadathanadan çykdy.
  Hoş Habary wagyz edýän duşuşygyň agşamy gyşyň ortasyndaky tomus agşamydy. Günorta-günbatardan ýyly şemal bütin gün öwüsýärdi. Köçeler ýumşak, çuň palçyk bilen örtülipdi, ýodalardaky suw kölçeleriniň arasynda bug çykýan gurak ýerler bardy. Tebigat özüni ýatdan çykarypdy. Garry adamlary dükan peçleriniň arkasyndaky uýalaryna ibermeli gün olary gün şöhlesinde dynç almaga mejbur etdi. Gije ýyly we bulutlydy. Fewral aýynda ýyldyrym howpy abanýardy.
  Sem ejesi bilen pyýada ýoluň ugrunda ýöräp, täze çal palto geýip, kerpiç ybadathana tarap gitdi. Gije palto gerek däldi, ýöne Sem ony özüne bolan buýsançdan geýdi. Paltonyň özüne mahsus keşbi bardy. Ony tikinçi Gunter Jon Telferiň gaplama kagyzynyň arka tarapyna çeken eskizi ulanyp tikipdi we gazetçiniň tygşytlan puly bilen töledi. Kiçijik nemes tikinçisi Walmore we Telfer bilen gürleşenden soň, ony geň galdyryjy derejede arzan bahadan tikipdi. Sem möhüm keşbi bilen öňe gitdi.
  Ol şol agşam ybadathanada ýatmady; hakykatdanam, ol dymýan ybadathananyň geň sesler garyndysy bilen doldurylandygyny gördü. Täze paltosyny üns bilen gatlap, ýanyndaky oturgyja goýup, ol adamlara gyzyklanma bilen synlady, howada ýaýran tolgunma duýgusyny duýdy. Çal iş kostýumy geýnen gysga boýly, sportçy hoş habarçy oglana ybadathanada ýerliksiz ýaly görünýärdi. Ol Nýu-Liland öýüne gelýän syýahatçynyň özüne ynamly, işewür keşbine eýedi we Seme onuň satmaly harytlary bolan adama meňzeýändigi görünýärdi. Ol goňur sakgally ruhany ýaly, minberiň arkasynda sessiz durup, tekstleri paýlamady, şeýle hem gözlerini ýumup, ellerini büküp, horuň aýdym aýdyp gutarmagyny garaşyp oturmady. Hor aýdym aýdanda, ol platformada öňe-yza ylgaýardy, ellerini galgadyp, oturgyçlardaky adamlara tolgundyryjy gygyrýardy: "Aýdyň! Aýdyň! Aýdyň!" Hudaýyň şöhratyna aýdym aýdyň!
  Aýdym gutaranda, ol ilki ýuwaşlyk bilen şäheriň durmuşy barada gürrüň bermäge başlady. Ol gepleýärkä, has-da tolgunýardy. "Şäher erbetlikleriň çukury!" diýip gygyrdy. "Ol ýamanlygyň ysyny alýar! Şeýtan ony dowzahyň şäher etegi hasaplaýar!"
  Onuň sesi ýokarlandy, ýüzünden der damjalady. Ol birhili delilige düşdi. Ol paltosyny çykaryp, oturgyja taşlap, platformada ýokary-aşak ylgap, adamlaryň arasynda gygyryp, haýbat atyp, ýalbaryp ýördi. Adamlar oturgyçlarynda biynjalyk bolup hereket edip başladylar. Jeýn Makferson öňündäki aýalyň arka tarapyna daş bilen seretdi. Sem gaty gorkdy.
  Kakston gazetiniň işgäri dini höwesden mahrum däldi. Ähli oglanlar ýaly, ol hem ölüm barada köp we köp pikir edýärdi. Gijelerine käte gorkudan sowap oýanýardy, ölümiň gaty tiz gelmelidigini pikir edýärdi, sebäbi otagynyň gapysy ony garaşmaýardy. Gyşda sowuklap, üsgürende, inçekesel barada pikir edip titräpdi. Bir gezek, gyzgyny düşende, uklap galýar we ölendigini we ýiten janlaryň gorkudan gygyrýan jülgesiniň üstündäki ýykylan agajyň göwdesinden ýöräp barýanlygyny düýşünde görýärdi. Oýanandan soň, ol doga edýärdi. Eger kimdir biri onuň otagyna girip, onuň doga edýänini eşiden bolsa, utanardy.
  Gyş agşamlarynda, goltugynda kagyzlar bilen garaňky köçelerde aýlanyp ýörkä, ol öz ruhy barada pikir edýärdi. Ol pikir edende, onuň içinde mähirlilik duýgusy peýda bolýardy; bokurdagyna düwün peýda bolýardy we özüne gynanyp başlaýardy; ol durmuşynda bir zadyň ýetmeýändigini, çynlakaý isleýän zadynyň bardygyny duýýardy.
  Jon Telferiň täsiri bilen, pul gazanmaga bagyşlanyp, mekdebi taşlap giden oglan Walt Whitmany okady we birnäçe wagtlap öz bedenine, onuň ak aýaklaryna we kellesine şeýle şatlykly deňagramlylygyna haýran galdy. Käwagt tomus gijelerinde ol geň bir melanholiýa bilen oýanýardy welin, düşekden süýşüp turýardy we penjiräni açyp, ýere oturýardy, ýalaňaç aýaklary ak gijeki köýneginiň aşagyndan çykyp durýardy. Şol ýerde oturyp, ol durmuşynda ýetmeýän bir owadan höwesi, bir çagyryşy, bir ulylyk we liderlik duýgusyny açgözlük bilen isleýärdi. Ol ýyldyzlara seredip, gijäniň seslerini diňlärdi, şeýle bir melanholiýa bilen dolup, gözlerinden ýaş dökülerdi.
  Bir gün, şahly wakadan soň, Jeýn Makferson keselledi we ölümiň ilkinji barmagy oňa degdi - ol ogly bilen öýüň öňündäki kiçijik çemenlikde ýyly garaňkylykda oturanda. Aýsyz, ýyly, ýyldyzly agşamdy we olar bir-birine ýakyn oturanlarynda, ejesi ölümiň golaýlaşýandygyny duýdy.
  Agşamlyk naharynda Windy Makferson öý barada köp gürleşdi, gygyrdy we gygyrdy. Ol hakyky reňk duýgusy bolan suratkeşiň Kakston ýaly çöplükde işlemeli däldigini aýtdy. Ol öý eýesi bilen eýwanyň pollary üçin garyşdyran boýagy sebäpli kynçylyk çekipdi we stolunda ol aýal barada we onuň hatda reňk duýgusynyň hem ýokdugyny aýtdy. "Men bularyň hemmesinden bizar boldum" diýip, ol öýden çykyp, köçäniň ugrunda durnuksyz ýöräp barýarka gygyrdy. Aýaly bu gahar-gazaba täsir etmedi, ýöne oturgyjy onuň oturgyjyna degýän sessiz oglanyň ýanynda ol geň täze gorkudan titräp, ölümden soňky durmuş barada gürrüň bermäge başlady, isleýän zadyny almaga synanyşdy - aýdaly, we ol diňe gysga jümlelerde beýanyny tapyp bildi, olar uzyn, ejirli arakesmeler bilen bölündi. Ol oglana geljekde nähilidir bir durmuşyň bardygyna şübhelenmeýändigini we bu dünýäni gutarandan soň ony görüp, onuň bilen ýaşamalydygyna ynanýandygyny aýtdy.
  Bir gün, Semiň ybadathanasynda uklap ýatmagyndan gahary gelen ruhany, Semi köçede saklap, onuň bilen jany barada gürleşdi. Ol oglanyň ybadathana goşulyp, Mesihdäki doganlaryň biri bolmagy göz öňünde tutmalydygyny teklip etdi. Sem içki duýgusy bilen halamaýan adamyň gürrüňini dymyp diňledi, ýöne onuň dymmagynda bir zat duýdy. Ol bütin ýüregi bilen saçlary çal, baý Walmoryň dodaklaryndan eşiden jümlesini gaýtalamak isledi: "Olar nädip ynanýarlar we öz ynançlaryna ýönekeý, yhlasly wepalylyk bilen ýaşamazlar?" Ol özüni oňa gürleşen inçe dodakly adamdan ýokary hasaplady we eger ýüregindäkini beýan edip bilse, şeýle diýerdi: "Diňle, dostum! Men ybadathanadaky ähli adamlardan tapawutly zatlardan ýaradyldym. Men täze adamyň emele getiriljek täze toýun. Hatda ejem hem maňa meňzemeýär. Men seniň durmuş baradaky pikirleriňi diňe seniň gowy diýýändigiň üçin kabul etmeýärin, Windy Makfersony diňe meniň kakam bolandygy üçin kabul edişim ýaly."
  Bir gyşda Sem agşamara öz otagynda Injili okap geçirdi. Bu Keýtiň durmuşa çykmagyndan soň boldy: ol aýlarboýy adyny dillerde pyşyrdap ýören ýaş daýhan bilen söýgi gatnaşygyna başlady, ýöne indi Kakstondan birnäçe mil uzaklykda ýerleşýän obanyň çetinde ýerleşýän fermada öý hojalykçysy boldy. Onuň ejesi ýene-de aşhanadaky hapa eşikleriň arasynda çäksiz işi bilen meşguldy, Windi Makferson bolsa içip, şäher barada öwünýärdi. Sem gizlinlikde kitap okaýardy. Onuň düşeginiň ýanyndaky kiçijik stolda lampa, onuň ýanynda bolsa Jon Telfer tarapyndan oňa berlen roman durdy. Ejesi basgançaklardan çykanda, ol Injili ýorganyň aşagyna goýup, oňa çümdi. Ol öz janyna ideg etmegiň işewür we pul gazanç hökmünde maksatlaryna doly gabat gelmeýändigini duýdy. Ol öz biynjalygyny gizlemek isledi, ýöne ähli ýüregi bilen dükanda gyşky agşamlarda adamlaryň sagatlap jedelleşýän geň kitabyň habaryny özleşdirmek isledi.
  Ol muňa düşünmedi; birnäçe wagtdan soň kitaby okamagy bes etdi. Özüne goýlup, onuň manysyny duýup bilerdi, ýöne onuň ähli taraplarynda adamlaryň sesleri eşidilýärdi - hiç hili dine ynanmaýan, ýöne azyk dükanyndaky peçiň başynda gürleşýän dogmatizm bilen dolu bolan Wildman erkekleri; kerpiç ybadathanadaky goňur sakgally, inçe dodakly ruhany; gyşda şähere gelen gygyrýan, ýalbarýan hoş habarçylar; ruhy dünýä barada düşnüksiz gürleýän mähirli garry bakalçy - bu sesleriň hemmesi oglanyň kellesinde ýaňlanyp, Mesihiň adamlaryň biri-birini soňuna çenli söýmegi, umumy bähbit üçin bilelikde işlemegi baradaky ýönekeý habarynyň gowy kabul edilmegini däl-de, eýsem Onuň sözüniň özleriniň çylşyrymly düşündirişiniň janlaryň halas bolmagy üçin soňuna çenli ýetirilmegini talap edýärdi.
  Ahyrsoňy, Kakstondan gelen oglan "jan" sözünden gorkmaga başlady. Ol gürrüňde ony agzamagyň utançdygyny, söz ýa-da onuň aňladýan hyýaly barlygy barada pikir etmegiň bolsa gorkaklykdygyny duýdy. Onuň aňynda jan gizlenmeli, gizlenmeli we pikir edilmeli däl bir zada öwrüldi. Ölüm wagtynda bu barada gürlemek rugsat berlip bilner, ýöne sagdyn adamyň ýa-da oglanyň öz jany barada pikir etmegi ýa-da hatda onuň barada bir söz aýtmagy, açyk-aýdyň küfr edip, dowzaha gitmek has gowy bolardy. Lezzet bilen ol ölýändigini göz öňüne getirdi we soňky deminde ölüm otagynyň howasyna tegelek nälet zyňýandygyny göz öňüne getirdi.
  Şol bir wagtyň özünde, Sem düşündirip bolmajak islegler we umytlar bilen ejir çekmegini dowam etdirdi. Ol durmuşa bolan garaýşyndaky üýtgeşmeler bilen özüni geň galdyrmagyny dowam etdirdi. Ol özüni iň kiçijik erbetliklere, şeýle hem beýik aň-paýhasyň ýalpyldawuklaryna baş goşýandygyny gördü. Köçeden geçip barýan bir gyza seredip, onuň içinde örän erbet pikirler döräpdi; ertesi gün, şol bir gyzyň ýanyndan geçip barýarka, Jon Telferiň gepinden eşidilen bir söz onuň dodaklaryndan çykdy we ol: "Jun meniň bilen dem alanyndan bäri iki gezek Jun boldy" diýip, mürrüldäp ýola düşdi.
  Soňra oglanyň çylşyrymly häsiýetine jynsy many aralaşdy. Ol eýýäm aýallaryň gujagynda bolmagyny arzuw edýärdi. Ol köçeden geçýän aýallaryň aýaklaryna çekinjeňlik bilen seredip, "Wildman's" peçiniň töweregindäki märekäniň biabraý hekaýalar gürrüň bermäge başlanda, üns bilen diňleýärdi. Ol geň galdyryjy derejede bozuk aňyndaky haýwan höwesine laýyk gelýän sözleri sözlüklerden çekinjeňlik bilen gözläp, kiçijikligiň we hapaçylygyň ajaýyp çuňluklaryna çümdi we olara gabat gelende, Rut baradaky köne Injil hekaýasynyň gözelligini düýbünden ýitirdi we bu hekaýanyň oňa getiren erkek bilen aýalyň arasyndaky ýakynlygy yşarat etdi. Şeýle-de bolsa, Sem Makferson zyýanly oglan däldi. Aslynda, ol arassa we ýönekeý pikirli garry demirçi Walmore örän ýaran intellektual dogruçyllyga eýedi; Ol Kakstondaky mekdep mugallymlarynyň ýüreklerinde söýgi ýaly bir zady oýardy, olaryň azyndan biri oňa gyzyklanmasyny dowam etdirýärdi, ony oba ýollarynda gezelençlere çykarýardy we pikirleriniň ösüşi barada yzygiderli gürleşýärdi; Ol Telferiň dosty we gowy ýoldaşy, owadan, şygryýet okyjysy, ýaşaýşa yhlasly söýgiçidi. Oglan özüni tapmak üçin göreşýärdi. Bir gije, jynsy gatnaşyk höwesi ony oýa saklaýan wagty, ol turdy, geýindi, Milleriň öri meýdanyndaky derýanyň kenarynda ýagyşda durdy. Şemal ýagyşy suwuň üstünden geçirdi we onuň aňynda bir jümle peýda boldy: "Suwuň üstünde akýan kiçijik ýagyş aýaklary". Aýowaly oglan barada liriki bir zat bardy.
  Hudaýa bolan höwesini saklap bilmeýän, jynsy höwesleri ony käte ýigrenji, käte gözellige doldurýan we söwda we pul höwesiniň iň gymmatly höwesi diýip karar beren bu oglan indi ybadathanada ejesiniň ýanynda oturyp, paltosyny çykaran, derläp duran we ýaşaýan şäherini erbetlik çukury, onuň ýaşaýjylaryny bolsa şeýtanyň tumarlary diýip atlandyran adama gözlerini giň açyp seretdi.
  Hoş Habarçy şäher barada gürrüň berip, jennet we dowzah hakda däl-de, gürrüň bermäge başlady we onuň çynlakaýlygy diňleýän oglanyň ünsüni özüne çekdi, oglan bolsa suratlary görüp başlady.
  Onuň aňyna ýanýan ot çukurynyň suraty geldi, çukurda gyşarnyksyz oturan adamlaryň kellesini ägirt uly alawlar gurşap aldy. "Bu Art Şerman bolardy" diýip, Sem gören suratyny janlandyryp pikir etdi; "ony hiç zat halas edip bilmez; onuň salony bar."
  Ýanýan çukuryň suratynda gören adama rehim edip, onuň pikirleri Art Şermanyň keşbine gönükdirildi. Ol Art Şermany halaýardy. Ol bu adamda köp gezek ynsan mähirini duýýardy. Gürrüňli we şowhunly salon eýesi oglana gazetleri satmaga we pul ýygnamaga kömek etdi. "Çaga töle ýa-da bu ýerden git" diýip, gyzyl ýüzli adam barda oturan serhoş adamlara gygyrdy.
  Soňra ýanýan çukura seredip, Sem Maýk Makkarti hakda pikir etdi, şol pursatda oňa bolan yhlas, ýaş gyzyň söýgülisine körlük bilen wepalylygyna meňzeş duýgy duýdy. Ol titreme bilen Maýkyň hem çukura girjekdigini düşündi, sebäbi Maýkyň ybadathanalary masgaralap, Hudaýyň ýokdugyny yglan edýändigini eşidipdi.
  Hoş Habarçy ylgap çykyp, adamlara ýüzlenip, olaryň aýak üstünde durmagyny talap etdi. "Isa üçin aýak üstünde duruň" diýip gygyrdy. "Aýagyňyzdan turuň we Reb Hudaýyň goşunynyň arasynda hasaplanyň."
  Ybadathanada adamlar aýak üstüne galyp başladylar. Jeýn Makferson beýlekiler bilen birlikde durdy. Sem durmady. Ol ejesiniň köýneginiň arkasyna girip, tupandan duýulman geçmegi umyt edipdi. Ynanýanlaryň aýaga galmagy baradaky çagyryş, halkyň islegine baglylykda, gulak asylmaly ýa-da garşylyk görkezilmeli zatdy; bu onuň özünden başga bir zatdy. Özüni ýitirenleriň ýa-da halas bolanlaryň arasynda hasaplamak onuň aklyna gelmedi.
  Hor topary ýene-de aýdym aýtmaga başlady we adamlaryň arasynda gyzgalaň başlandy. Erkekler we aýallar oturgyçlarda ýokary-aşak ýöräp, oturgyçlardakylar bilen el gysyşyp, batly gürleşip we doga etdiler. "Aramyzda hoş geldiňiz" diýip, olar aýak üstünde duran käbirlerine aýtdylar. "Sizi aramyzda görmek biziň ýüregimizde şatlyk. Sizi halas bolanlaryň arasynda görmek biziň üçin örän şat. Isany ykrar etmek gowy zat."
  Birden onuň arkasyndaky oturgyçdan bir ses Semiň ýüregine gorkunç degdi. Soýeriň saçakhanasynda işleýän Jim Williams dyza çöküp, Sem Makfersonyň jany üçin batly doga edýärdi. "Reb, günäkärleriň we salgytçylaryň arasynda aýlanyp ýören bu ýiten oglana kömek et" diýip gygyrdy.
  Bir pursatda ölümiň gorkusy we ony gurşap alan otlu çukur geçip gitdi we onuň ýerine Sem kör, sessiz gahar bilen doldy. Ol şol Jim Williamsyň gyz doganynyň ýitirim bolan pursatynda onuň namysyna şeýle ýeňil garaýandygyny ýadyna saldy we turup, gaharyny özüne dönüklik eden diýip pikir edýän adamyň kellesine döküp bilmek isledi. "Olar meni görmezdiler" diýip pikir etdi. "Bu Jim Williamsyň maňa eden ajaýyp bir hilesi. Men munuň üçin ondan ar alaryn."
  Ol aýak üstüne galyp, ejesiniň ýanynda durdy. Sürüde howpsuz saklanýan guzynyň biriniň keşbini janlandyrmakdan çekinmedi. Onuň pikirleri Jim Williamsyň dogalaryny kanagatlandyrmaga we adamlaryň ünsüni çekmäge gönükdirildi.
  Ruhany özleriniň halas bolandygy barada şaýatlyk etmek üçin duranlary çagyryp başlady. Adamlar ybadathananyň dürli ýerlerinden öňe çykdylar, käbirleri seslerinde ynamlylyk bilen batly we batyrgaýlyk bilen, beýlekileri bolsa titräp we ikirjiňlenip durdular. Bir aýal aglap, hüňürdeýän sesleriniň arasynda: "Günälerimiň ýükü janymyň üstünde agyr". Ruhany olary çagyranda, ýaş aýallar we erkekler gorkak, ikirjiňlenip, senanyň bir aýatyny aýtmagy ýa-da Mukaddes Ýazgylardan bir setir sitata getirmekleri haýyş edip jogap berdiler.
  Ybadathananyň arka tarapynda hoş habarçy, diakonlaryň biri we iki-üç aýal Sem kagyzlary eltip berýän kiçijik, gara saçly bir aýalyň, çörekçiniň aýalynyň daşyna ýygnandylar. Olar ony turup, sürülere goşulmaga çagyrdylar, Sem bolsa öwrülip, oňa gyzyklanma bilen seretdi, onuň duýgudaşlygy oňa geçdi. Ol bütin ýüregi bilen onuň başyny inad bilen ýaýkamagyny dowam etdirjekdigine umyt etdi.
  Birdenkä, biynjalyk bolan Jim Williams ýene-de azat boldy. Semiň bedeninden titreme geçdi we gan onuň ýaňaklaryna akdy. "Ýene bir günäkär halas edildi" diýip, Jim gygyrdy, duran oglana görkezdi. "Guzularyň arasyndaky agylda oturan bu oglany, Sem Makfersony göz öňüne getiriň."
  Platformada goňur sakgally ruhany oturgyçda durup, köpçüligiň başlarynyň üstünden seredýärdi. Onuň dodaklarynda ýakymly ýylgyryş oýnaýardy. "Ýaş ýigit Sem Makfersondan eşideliň" diýip, ol dymmak üçin elini galdyryp, soňra ruhlandyryjy ses bilen: "Sem, Hudaýa näme diýip bilersiň?" diýdi.
  Sem ybadathanada üns merkezinde bolmagyndan gorkdy. Jim Williamsa bolan gahary ony gurşap alan gorky duýgusynda ýatdan çykaryldy. Ol ybadathananyň arkasyndaky gapydan egniniň üstünden seredip, daşardaky asuda köçäni arzuw bilen ýatlady. Ol ikirjiňlendi, kekeledi, barha gyzardy we ynamsyz boldy we ahyrsoňy gygyrdy: "Reb" diýdi, soňra umytsyzlyk bilen töweregine seretdi, "Reb maňa ýaşyl otlaklarda ýatmagy buýurýar".
  Onuň arkasyndaky oturgyçlardan gülüş çykdy. Hor toparynda aýdymçylaryň arasynda oturan ýaş aýal ýaglygyny ýüzüne galdyrdy we başyny yza atyp, öňe-yza hereket etdi. Gapydaky adam güýçli gülüp, howlukdy. Çyrkawdaky adamlar gülüşmäge başladylar.
  Sem ejesine göz aýlady. Ol ýüzüni gyzardy, göni öňe seredip durdy. "Men bu ýerden gidýärin we hiç haçan gaýdyp gelmerin" diýip, ol koridora girip, batyrgaýlyk bilen gapydan tarap pyşyrdady. Eger hoş habarçy ony saklamaga synanyşsa, söweşer diýip karar berdi. Onuň arkasynda adamlaryň hatarlarynyň oňa seredip, ýylgyrýandygyny duýdy. Gülki dowam etdi.
  Ol gahar-gazap bilen dolup, köçäniň aşagyndan howlukdy. "Men indi hiç haçan ybadathana gitmerin" diýip, ýumrugyny howada silkäp, kasam etdi. Ybadathanada eşiden açyk ykrarnamalary oňa arzan we mynasyp däl ýaly görünýärdi. Ol ejesiniň näme üçin şol ýerde galandygyny pikir etdi. Elini sallap, ybadathanadakylaryň hemmesini kowup goýberdi. "Bu ýer adamlaryň eşeklerini açyk görkezmek üçin ýer" diýip pikir etdi.
  Sem Makferson Walmore we Jon Telfer bilen duşuşmakdan gorkyp, Esasy köçeden aýlanyp ýördi. Wildman's Grocery dükanyndaky peçiň arkasyndaky oturgyçlaryň boşdugyny görüp, ol dükanyň ýanyndan howlukdy we bir burçda gizlendi. Onuň gözlerinde gahar-gazap gözýaşlary bardy. Oňa samsyklyk edilipdi. Ol ertesi irden gazetler bilen çykanda nähili wakanyň boljakdygyny göz öňüne getirdi. Freedom Smit şol ýerde köne, köne arabada oturyp, ähli köçe diňläp, güljek derejede bagyrýardy. "Sem, sen gijäni ýaşyl otlakda geçirjekmi?" diýip gygyrdy. "Sowuklamaga çekinmeýärsiňmi?" Walmore we Telfer Geiger's Dermanhanasynyň daşynda durup, onuň hasabyna şatlyga goşulmaga höweslidi. Telfer hasasyny binanyň gapdalyna urýardy we gülýärdi. Walmore surnaý çalyp, gaçyp barýan oglanyň yzyndan gygyrdy. "Sen şol ýaşyl otlaklarda ýeke ýatýarmyň?" Freedom Smit ýene bagyrdy.
  Sem ýerinden turup, azyk dükanyndan çykdy. Ol gahar-gazapdan kör bolup, kimdir biri bilen elme-el söweşde söweşmek isleýän ýaly boldy. Soňra howlukyp, adamlardan gaça durup, köçedäki märeke bilen birleşdi we şol gije Kakstonda bolan geň wakanyň şaýady boldy.
  
  
  
  Esasy köçede sessiz adamlaryň toparlary gürleşip durdylar. Howa tolgundyryjydy. Ýalňyz adamlar topardan topara geçip, gyryk ses bilen pyşyrdaşýardylar. Hudaýdan ýüz öwrüp, gazetçiniň merhemetini gazanan Maýk Makkarti bir adama pyçak bilen hüjüm edip, ony oba ýolunda gan akdyryp, ýaraly edip goýupdy. Şäheriň durmuşynda uly we sensasion bir zat bolup geçdi.
  Maýk Makkarti bilen Sem dostdy. Bu adam ýyllarboýy şäheriň köçelerinde aýlanyp, boş-boşuna gezip, öwünip we gürrüň edip ýördi. Ol Nýu-Leland öýüniň öňündäki agajyň aşagyndaky oturgyçda sagatlap oturyp, kitap okaýardy, kart oýunlaryny görkezýärdi we Jon Telfer ýa-da oňa garşy çykjak başga bir adam bilen uzak wagtlap gürrüňdeş bolýardy.
  Maýk Makkarti bir aýal sebäpli dawa-jenjel sebäpli kynçylyga düşdi. Kakstonyň çetinde ýaşaýan ýaş daýhan meýdanlardan öýüne gaýdyp gelende aýalyny batyr irlandiýalynyň gujagynda tapdy we iki erkek ýolda dawalaşmak üçin öýden bilelikde çykdylar. Öýde aglaýan aýal adamsyndan bagyşlama dilemäge gitdi. Garaňkylykda ýolda ylgap barýarka, ony kesilen we gan akýan, gyrymsy agajyň aşagyndaky hendekde ýatan ýagdaýda tapdy. Ol ýolda ylgap, goňşusynyň gapysynda peýda boldy, gygyryp we kömek sorap durdy.
  Ýol ugrundaky dawa-jenjel baradaky hekaýa Sem Wildmanyň pejiniň arkasyndan burçdan aýlanyp, köçede peýda bolanda, Kakstona ýetdi. Adamlar ýaş daýhanyň ölendigini we ganhorlugyň bolandygyny aýdyp, köçeden dükana we topara ylgaşdylar. Burçda Windy Makferson märekä ýüzlenip, Kakston halkynyň öýlerini goramak üçin turmalydygyny we ganhory çyra sütünine daňmalydygyny aýtdy. Kalwert atynyň üstünde oturan Hop Higgins Esasy köçede peýda boldy. "Ol Makkartiniň fermasynda bolar" diýip gygyrdy. Geýgeriň dermanhanasyndan çykan birnäçe adam marşalyň atyny saklap: "Ol ýerde kynçylyk çekersiňiz; kömek alsaňyz gowy bolar" diýende, aýagy ýaralanan kiçijik, gyzyl ýüzli marşal güldi. "Näme kynçylyk?" diýip sorady. "Maýk Makkartini almak üçinmi? Men ondan gelmegini soraýaryn, ol geler." Bu oýnuň galan bölegi hiç hili ähmiýete eýe bolmaz. Maýk tutuş Makkartiniň maşgalasyny aldap biler."
  Maýkdan başga alty sany Makkarti erkek adam bardy, olar diňe serhoş wagty gürleýän sessiz, gamgyn erkeklerdi. Maýk şäheriň maşgala bilen sosial baglanyşygyny üpjün edýärdi. Bu baý mekgejöwen ýurdunda ýaşaýan geň bir maşgalady, günbatar magdan düşelgelerine ýa-da şäheriň çuň köçeleriniň ýarym ýabany ýaşaýjylaryna degişli bolan, özünde ýabany we primitiw bir zat bolan maşgalady. Onuň Aýowa mekgejöwen fermasynda ýaşamagy, Jon Telferiň sözleri bilen aýdylanda, "tebigatda elhenç bir zatdy".
  Kakstondan takmynan dört mil gündogarda ýerleşýän Makkarti fermasynda bir wagtlar müň gektar gowy mekgejöwen ýeri bardy. Kaka Lem Makkarti ony altyn gözleýji we Aýowa topragynda ýaryş atlaryny ösdürip ýetişdirmegi meýilleşdirýän çalt atlaryň sport eýesi bolan doganyndan miras aldy. Lem gündogar şäheriň arka köçelerinden gelip, uzyn boýly, sessiz, ýabany oglanlaryny şol ýerde ýaşamaga we kyrk dokuzynjylar ýaly sport bilen meşgullanmaga getirdi. Özüne gelen baýlygyň çykdajylaryndan has köpdigine ynanyp, at çapyşyklaryna we kumar oýunlaryna güýmendi. Iki ýyldan soň, kumar bergilerini tölemek üçin fermanyň bäş ýüz gektar ýerini satmaly bolanda we giň meýdanlar haşal otlar bilen örtülende, Lem howsala düşüp, agyr işe girişdi, oglanlar bütin gün meýdanlarda işleýärdiler we uzak aralyklar bilen gijelerine kynçylyga düşmek üçin şähere gelýärdiler. Ejesi ýa-da uýasy ýoklugy sebäpli we Kakstonly aýallaryň ol ýerde işlemek üçin işe alynyp bilinmejekdigini bilmän, olar öý işlerini özleri edýärler; ýagyşly günlerde olar köne fermanyň daşynda oturyp, kart oýnap we söweşýärdiler. Beýleki günlerde olar Piatt Hollowdaky Art Sherman's Saloon-yň barynyň töwereginde durup, wagşy dymmalaryny ýitirip, ses-küý we dawa-jenjel edýänçä içýärdiler, köçä çykyp, kynçylyk gözläp ýördüler. Bir gün Hayner's restoranyna girip, baryň arkasyndaky tekjelerden bir desse tarelka alyp, gapydan geçip barýanlara zyňýardylar, gap-gaçlaryň döwülmegi olaryň güýçli gülüşlerine goşulýardy. Adamlary gizlenmäge mejbur edenden soň, olar atlaryna münüp, Esasy köçeden aşak-aşak ylgaýardylar, daňylan atlaryň arasynda gygyrýardylar, şäher häkimi Hop Higgins oba tarap barýarka peýda bolýardy, daýhanlar gygyryp, öýlerine tarap ylgap barýarka garaňky ýolda oýarýardylar.
  Makkarti oglanlary Kakstonda kynçylyga uçranda, garry Lem Makkarti şähere atlanyp, olary çykaryp, zyýanyň öwezini dolup, oglanlaryň hiç hili zyýan ýetirmändigini öňe sürdi. Olary şähere goýbermezlik diýilende, ol başyny ýaýkady we synanyşjakdygyny aýtdy.
  Maýk Makkarti bäş dogany bilen garaňky ýolda ýöräp, sögünip we aýdym aýdyp ýörmedi. Ol bütin gün gyzgyn mekgejöwen meýdanlarynda zähmet çekmedi. Ol maşgala agzasydy we owadan eşikler geýýärdi, köçelerde aýlanyp ýörýärdi ýa-da Nýu-Leland öýüniň öňündäki kölegede gezýärdi. Maýk bilimlidi. Ol birnäçe ýyl Indianada kollejde okady, şol ýerden bir aýal bilen gatnaşygy üçin okuwdan çykaryldy. Kollejden gaýdyp geleninden soň, ol Kakstonda galdy, myhmanhanada ýaşady we garry kazy Reýnoldsyň ofisinde hukuk öwrenýän ýaly bolup görünýärdi. Ol okuwyna az üns berýärdi, ýöne çäksiz sabyr bilen ellerini şeýle gowy türgenleşdirdi welin, teňňeleri we kartlary ulanmakda, olary howadan alyp çykmakda we aýakgaplarda, şlýapalarda we hatda geçip barýanlaryň eşiklerinde görkezmekde ajaýyp ussat boldy. Gündizler ol köçelerde aýlanyp, dükanlardaky satyjy aýallara seredýärdi ýa-da wokzal platformasynda durup, geçip barýan otlulardaky aýal ýolagçylara el sallaýardy. Ol Jon Telfere ýaltaklamagyň dikeldilmegi maksat edinýän ýitirilen sungatdygyny aýtdy. Maýk Makkarti kitaplaryny jübüsinde göterip, myhmanhananyň öňündäki oturgyçda ýa-da dükanlaryň öňündäki daşlarda oturyp okaýardy. Şenbe günleri köçeler köp adamly bolanda, ol köçeleriň burçlarynda durup, kartlar we teňňeler bilen jadygöýligini görkezýärdi we märekäniň arasyndaky oba gyzlaryna seredýärdi. Bir gün şäher kagyz satyjysynyň aýaly bolan bir aýal oňa gygyryp, ony ýalta ahmak diýip atlandyrdy. Soňra ol teňňäni howa zyňdy we ol düşmänsoň, oňa tarap ylgap, "Ol onuň jorabynda" diýip gygyrdy. Kagyz satyjysynyň aýaly dükanyna ylgap girip, gapysyny ýapanda, märeke gülüp, şatlandy.
  Telfer uzyn boýly, çal gözli, boş ýören Makkarti halaýardy we käte onuň bilen roman ýa-da goşgy barada gürrüň edip oturýardy; arkada duran Sem höwes bilen diňleýärdi. Walmor bu adama üns bermedi, başyny ýaýkady we şeýle adamyň gowy gutaryp bilmejekdigini aýtdy.
  Şäheriň galan bölegi Walmor bilen ylalaşdy we Makkarti muny bilýärdi, gün şöhlesine çümüp, şäheriň gaharyny çekdi. Oňa ýagýan mahabaty güýçlendirmek üçin, ol özüni sosialist, anarhist, ateist we butparaz diýip yglan etdi. Makkarti oglanlarynyň arasynda diňe ol aýallara çuňňur alada edýärdi we olara bolan söýgüsini açyk we açyk yglan edýärdi. Erkekler "Wildman's Grocery" dükanyndaky peçiň töweregine ýygnanmazdan öň, ol olary erkin söýgi yglanlary bilen gaharlandyrýardy we oňa mümkinçilik berjek islendik aýaldan iň gowusyny almaga kasam edýärdi.
  Tygşytly we zähmetsöýer gazetçi bu adama yhlasly hormat goýýardy. Makkartini diňläp, ol yzygiderli lezzet duýýardy. "Onuň hiç zada het edip bilmejek zady ýok" diýip, oglan pikir etdi. "Ol şäheriň iň erkin, iň batyrgaý, iň batyrgaý adamy". Ýaş irlandiýaly onuň gözlerinde haýran galmagy görüp, oňa kümüş dollar zyňyp: "Bular seniň owadan goňur gözleriň üçin, oglum; eger olar meniňki bolsa, şäherdäki aýallaryň ýarysy meniň yzymdan gelerdi" diýende, Sem dollary jübüsinde saklady we ony söýgüli adam tarapyndan söýgüli adama berlen gül ýaly bir hazyna hasaplady.
  
  
  
  Hop Higgins Makkarti bilen şähere gaýdyp gelende, sagat on birden geçipdi, köçeden we şäher häkimliginiň arkasyndaky köçeden ýuwaşlyk bilen ýöräpdi. Daşardaky märeke dargapdy. Sem bir mürrüldäp duran topardan beýleki topara geçdi, ýüregi gorkudan titräp durdy. Indi ol türmäniň gapylarynda ýygnanan adamlaryň arkasynda durdy. Gapynyň üstündäki sütündäki ýanýan ýag çyrasy öňündäki adamlaryň ýüzlerine tans edýän, ýalpyldawuk şöhle saçýardy. Howply ýyldyrym dowam etmedi, ýöne tebigy däl ýyly şemal öwüsmegini dowam etdirdi we asman garaňkydy.
  Şäher marşaly köçeden türme gapylaryna tarap ýöräp gitdi, ýaş Makkarti bolsa onuň ýanynda arabada oturypdy. Adam aty jylawlamak üçin öňe ylgady. Makkartiniň ýüzi ak reňkdedi. Ol güldi we gygyrdy, elini asmana galdyrdy.
  "Men Mikaýyl, Hudaýyň ogly. Men bir adamy pyçak bilen kesdim, gyzyl gany ýere akýança. Men Hudaýyň ogly we bu hapa türme meniň gaçybatalgam bolar. Şol ýerde men Atam bilen sesli gepleşerin" diýip, ol ýumrugyny märekä silkdirip, gygyrdady. "Bu hormatly çukuryň ogullary, galyň we diňleň! Aýallaryňyzy çagyryň we olary bir adamyň öňünde durmaga goýuň!"
  Marşal Higgins gözleri gyzaran ak derili adamyň golundan tutup, ony türmä alyp girdi, gulplaryň şakyrdamagy, Higginsiň sesiniň pes mürrüldäp eşidilmegi we Makkartiniň gülküsi toprak köçede duran sessiz adamlaryň toparyna ýetdi.
  Sem Makferson türmäniň gyrasyna tarap adamlaryň toparynyň ýanyndan ylgap geçdi we Jon Telfer bilen Walmoryň Tom Folgeriň araba dükanynyň diwaryna sessizje daýanyp duranyny görüp, olaryň arasyna girdi. Telfer elini uzadyp, oglanyň egnine elini goýdy. Türmeden çykan Hop Higgins märekä ýüzlendi. "Eger ol geplese, jogap bermäň" diýdi. "Ol deli adam ýaly deli".
  Sem Telfere ýakynlaşdy. Tussagyň sesi, batly we haýran galdyryjy batyrgaýlyk bilen doludy, türmeden eşidildi. Ol doga etmäge başlady.
  "Meni diňle, eý Beýik Ata, bu Kakston şäheriniň ýaşamagyna we meniň, ogluň, erkek bolmagyma rugsat beren. Men Maýkl, ogluň. Olar meni şu türmä saldylar, ol ýerde syçanlar ýerde ylgap, daşarda hapaçylykda durýarlar, men seniň bilen gürleşýärkä. Sen şol ýerdemi, garry Jeset Penni?"
  Köçeden sowuk howa öwüsdi, soňra ýagyş ýagyp başlady. Türmäniň girelgesindäki ýalpyldawuk çyranyň aşagyndaky topar binanyň diwarlaryna tarap çekildi. Sem olaryň diwara basylyp duranyny garaňkylykda gördü. Türmedäki adam batly güldi.
  "Eý Ata, meniň durmuş filosofiýam bardy" diýip gygyrdy. "Men bu ýerde ýyl-ýyldan çagasyz ýaşaýan erkekleri we aýallary gördüm. Olaryň teňňeleri ýygnap, Seniň islegiňi ýerine ýetirmek üçin Saňa täze durmuş bermezlik edýändiklerini gördüm. Men bu aýallara gizlinlikde baryp, beden söýgüsi barada gürleşdim. Men olara ýumşak we mähirli boldum; men olary ýaltadym."
  Tussagyň dodaklaryndan batly gülüş çykdy. "Eý, hormatly çukuryň ýaşaýjylary, siz şu ýerdemi?" diýip gygyrdy. "Doňan aýaklaryňyz bilen palçygyň içinde durup, diňleýärsiňizmi? Men siziň aýallaryňyz bilen boldum. Men Kakstonyň on bir aýaly bilen çagasyz boldum, emma netije bolmady. Men on ikinji aýaly taşlap gitdim, adamymy ýolda, siziň üçin gan akýan pida goýdum. Men on biriniň adyny aýtjak. Şeýle hem, men bu aýallaryň ärlerinden öç alarys, olaryň käbiri daşarda palçygyň içinde, beýlekileri bolsa daşarda garaşýar."
  Ol Kakstonyň aýallaryna at berip başlady. Howadaky täze sowuklyk we gijäniň tolgunmasy oglanyň içinden titreme geçirdi. Türmäniň diwarynyň ugrunda duran erkekleriň arasynda gygyryş boldy. Olar ýagyşa üns bermän, türmäniň gapysynyň ýanyndaky ýalpyldawuk çyranyň aşagynda ýene-de ýygnandylar. Semiň ýanynda garaňkylykdan çykan Walmore Telferiň öňünde durdy. "Oglanyň öýüne gitmeli wagty geldi" diýdi ol. "Ol muny eşitmeli däl."
  Telfer gülüp, Semi özüne ýakynlaşdyrdy. "Ol bu şäherde ýeterlik ýalan eşitdi" diýdi. "Hakykat oňa zyýan ýetirmez. Men gitmerin, sen gitmersiň we oglan gitmez. Bu Makkartiniň beýnisi bar. Ol häzir ýarym deli bolsa-da, bir zady çözmäge synanyşýar. Oglan ikimiz galyp, diňleýäris."
  Türmeden ses Kakstonyň aýallarynyň adyny ýaňlady. Türmäniň gapysynyň daşyndaky topardaky sesler: "Bu bes edilmeli. Geliň, türmäni ýykalyň" diýip gygyryp başladylar.
  Makkarti batly güldi. "Olar gygyrýarlar, eý Ata, olar gygyrýarlar; Men olary çukurda saklap, gynaýaryn" diýip, ol gygyrdy.
  Semiň ýüregine ýigrenç duýgusy çökdi. Ol türmeden gygyrylýan atlaryň şäheriň ähli ýerinde gaýta-gaýta gaýtalanjakdygyny duýýardy. Ady agzalýan aýallaryň biri ybadathananyň arka tarapynda hoş habarçy bilen durup, çörekçiniň aýalyny turup, guzy sürüsine goşulmaga ynandyrmaga synanyşýardy.
  Türmäniň gapysyndaky adamlaryň egnine ýagýan ýagyş dolu ýagmagyna öwrüldi, howa sowady we dolu daşlary jaýlaryň üçegine degdi. Käbir erkekler Telfer we Walmore goşulyp, pes, tolgunan sesler bilen gürleşdiler. "Meri Makkeýn hem ikiýüzlü" diýip, Sem olaryň biriniň aýdanyny eşitdi.
  Türmäniň içindeki ses üýtgedi. Maýk Makkarti henizem doga edip, daşardaky garaňkylykda topar bilen gürleşýän ýalydy.
  "Men durmuşymdan bizar boldum. Men liderlik gözledim, ýöne hiç zat tapmadym. Eý Ata! Bize täze Mesih iber, bizi eýelejek, agzynda turba bolan, bizi käýejek we çaşdyrjak häzirki zaman Mesihi iber, şonda biz, Seniň keşbiňde ýaradylan ýaly bolýan parazitler, düşüner. Ol ybadathanalara we kazyýetlere, şäherlere we obalara girip, 'Utanç üçin!' diýip gygyrsyn, utanç üçin, nalynýan janlaryňyz üçin gorkak aladaňyz üçin! Ol bize bedenlerimiz gabrda çüýreýäninden soň, şeýle betbagt durmuşymyzyň hiç haçan gaýtalanmajakdygyny aýtsyn."
  Onuň dodaklaryndan hıçgyrdy we Semiň bokurdagynda düwünçük peýda boldy.
  "Eý, Ata! Biz, Kakstonly erkekler, biziň bar bolan zadymyzyň şudygyny, şu durmuşymyzyň, şuňa meňzeş ýyly, umytly we gün şöhlesinde gülýän durmuşymyzyň, bu durmuşyň geň mümkinçiliklere doly bolan kyn oglanlary, gyzlary bolsa uzyn aýaklary we çilli gollary, täze durmuşy götermek üçin niýetlenen burunlary, olary gijelerine tepip, gymyldadyp, oýarýandygyny düşünmäge kömek et."
  Doga sesi kesildi. Gepiň ýerini ýabany hyňňyldylar tutdy. "Kaka!" diýip, döwülen ses gygyrdy. "Men gyş irdeninde günüň aşagynda hereket edýän, gepleýän we pyşyrdaýan adamyň janyny aldym; men öldürdim."
  
  
  
  Türmäniň içindeki ses eşidilmeýärdi. Türmäniň içinden diňe ýumşak hyňňyldama sesleri bilen bozulan sessizlik kiçijik, garaňky köçede höküm sürdi we diňleýjiler sessiz-üýnsüz dargap başladylar. Semiň bokurdagyndaky düwün has-da güýçlendi. Gözlerinden ýaş damdy. Ol Telfer we Walmor bilen köçeden çykdy, iki adam bolsa sessiz-üýnsüz ýöräp gitdiler. Ýagyş dyndy we sowuk ýel öwüsdi.
  Oglan gysyş duýdy. Onuň aňy, ýüregi, hatda ýadaw bedeni hem geň bir arassalyk duýdy. Ol Telfer bilen Walmore täze söýgi duýdy. Telfer gepläp başlanda, ol ahyrsoňy ony düşünendigine we Walmore, Wildman, Freedom Smith we Telfer ýaly adamlaryň näme üçin birek-biregi söýýändigine we kynçylyklara we düşünişmezliklere garamazdan, ýylba-ýyl dostlugyny dowam etdirýändigine düşünendigine düşünip, höwes bilen diňledi. Ol Jon Telferiň köp we çeper sözler bilen aýdan doganlyk pikirini düşünendigine düşündi. "Maýk Makkarti garaňky ýola düşen diňe bir dogan" diýip pikir etdi we bu pikir we onuň aňynda beýan edilişiniň dogrylygy üçin buýsanç duýgusyny duýdy.
  Jon Telfer oglana üns bermän, Walmor bilen parahat gürleşýärdi, şol bir wagtyň özünde iki adam garaňkylykda pikirlerine batyp, büdräp barýardylar.
  - Bu geň pikir, - diýdi Telfer, onuň sesi türmä kamerasyndan çykýan ses ýaly uzak we tebigy däl ýaly eşidildi. - Eger beýnisiniň bir üýtgeşikligi bolmadyk bolsa, bu Maýk Makkartiniň özi agzynda turba bolan bir görnüşli Mesih bolup bilerdi, bu geň pikir.
  Walmore köçe çatrygynda garaňkylyga büdräp, ýarym ýykyldy. Telfer sözüni dowam etdirdi.
  "Bir gün dünýä öz adatdan daşary adamlaryny düşünmegiň ýoluny tapar. Indi olar örän ejir çekýärler. Bu oýlap tapyjy, geň galdyryjy derejede azgyn irlandiýalynyň başyna gelen üstünlik ýa-da şowsuzlykdan garamazdan, olaryň ykbaly gynandyryjy. Diňe adaty, ýönekeý, pikirsiz adam bu kynçylykly dünýäde parahatlyk bilen ýüzýär."
  Jeýn Makferson öýde oturyp, ogluny garaşýardy. Ol ybadathanadaky wakany pikir etdi we gözlerinde ýagty çyra ýandy. Sem ene-atasynyň ýatylýan otagynyň ýanyndan geçip barýardy, Windi Makferson parahatlyk bilen horlaýardy we basgançaklardan öz otagyna çykdy. Ol geýimlerini çykardy, çyrany öçürdi we ýere çökdi. Türmedäki adamyň ýabany deliriumyndan bir zady tutdy. Maýk Makkartiniň küfüriniň arasynda ol durmuşa çuňňur we hemişelik söýgini duýdy. Ybadathana şowsuz bolan ýerde batyrgaý duýgudaş üstünlik gazandy. Sem tutuş şäheriň öňünde doga edip biljekdigini duýdy.
  "Eý Ata!" diýip, ol kiçijik otagyň sessizliginde sesini galdyryp gygyrdy, "bu durmuşymy dogry ýaşamagyň seniň öňüňdäki borjumdygy baradaky pikirime meni ynandyr."
  Aşakdaky gapyda, Walmore pyýada ýoluň ugrunda garaşyp duran wagty, Telfer Jeýn Makferson bilen gürleşdi.
  "Men Semiň eşitmegini isledim" diýip, ol düşündirdi. "Oňa din gerek. Ähli ýaşlara din gerek. Men onuň Maýk Makkarti ýaly adamyň hem Hudaýyň öňünde özüni nähili aklamaga synanyşýandygyny eşitmegini isledim."
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  JON T. ELFERIŇ DOSTLUGY Sem Makfersona uly täsir etdi. Kakasynyň peýdasyzlygy we ejesiniň agyr ýagdaýynyň barha artýan duýgusy durmuşa ajy tagam beripdi, ýöne Telfer ony süýjileşdirdi. Ol Semiň pikirlerini we arzuwlaryny höwes bilen öwrendi we batyrgaýlyk bilen asuda, zähmetsöýer, pul gazanýan oglanda durmuşa we gözellige bolan söýgüsini oýarmaga synanyşdy. Gijelerine, oba ýollarynda ýöräp barýarkalar, adam saklanyp, ellerini galgadyp, Ponyň ýa-da Brauningiň sözlerini sitirleýärdi ýa-da başga bir keýpde Semiň ünsüni ot ojagynyň seýrek ysyna ýa-da aý şöhlesinde ýatan çemenlik meýdanyna çekýärdi.
  Adamlar köçelere ýygnanmazdan öň, ol oglany açgöz adam diýip atlandyryp, oňa degişdi we şeýle diýdi: "Ol ýerastynda işleýän köstebek ýaly. Köstebek gurçuk gözleýşi ýaly, bu oglan hem bir sent gözleýär. Men ony synladym. Syýahatçy şäherden çykyp, bu ýerde bir sent ýa-da bir sent goýýar we bir sagadyň içinde ol oglanyň jübüsine düşýär. Men onuň barada Bankir Walker bilen gürleşdim. Ol öz seýfleriniň bu ýaş Kreziň baýlygyny sygdyryp bilmejek derejede kiçi bolmagyndan titreýär. Şäheri satyn alyp, ýelek jübüsine saljak güni geler".
  Oglanyň köpçüligiň öňünde ähli kemsitmelerine garamazdan, Telfer ýeke galanda zehinlidi. Soňra ol, Kakston köçelerinde Walmore, Frid Smit we beýleki dostlary bilen gürleşýän ýaly, onuň bilen açyk we erkin gürleşerdi. Ýolda barýarka, hasasyny şähere gönükdirip: "Bu şäherdäki ähli beýleki oglanlardan we enelerden has köp hakykat bar" diýerdi.
  Bütin dünýäde kitaplary bilýän we olara çynlakaý garaýan ýeke-täk adam Kakston Telferdi. Käwagt Sem onuň häsiýetini geň galdyrýardy we ol agzyny açyp, Telferiň sögünişini diňläp ýa-da kitaba gülüp durardy, edil Walmore ýa-da Freedom Smithde bolşy ýaly. Onuň Brouningiň owadan portreti bardy, ony athanasynda saklaýardy we ondan öň aýaklaryny aýryp, kellesini bir tarapa egip, gürleşýärdi.
  "Sen baý garry sportsmensiň, şeýlemi?" diýip, ol ýylgyryp aýdardy. "Sen klublarda aýallar we uniwersitet professorlary tarapyndan gürrüň edilmegine özüňi mejbur edýärsiň, şeýlemi? Sen garry galpçy!"
  Telfer Semiň dosty bolan we oglanyň käwagt bile gezip, gürleşýän mekdep mugallymy Meri Anderwuda rehim etmedi. Meri Anderwud Kakstonyň ýüregine birneme agyrdy. Ol şäheriň eýer ussasy, bir wagtlar Windi Makfersonyň dükanynda işleýän Saýlas Anderwudyň ýeke-täk gyzydy. Windiniň biznesdäki şowsuzlygyndan soň, ol özbaşyna işläp, birnäçe wagtlap gülläp ösdi we gyzyny Massaçusetsdäki mekdebe iberdi. Meri Kakstonyň halkyny düşünmeýärdi we olar oňa düşünmeýärdiler we ynanmaýardylar. Şäher durmuşyna gatnaşmaýandygy we özüne we kitaplaryna üns bermändigi üçin, ol başgalarda belli bir gorky döretdi. Ol uzyn tomus agşamlarynda ybadathana agşamlyk naharyna ýa-da beýleki aýallar bilen öýden-öýe gep-gybata goşulmaýandygy üçin, olar ony anomaliýa hasaplaýardylar. Ýekşenbe günleri ol ybadathanada oturgyçda ýeke özi oturýardy, şenbe günleri bolsa, ýagyş ýa-da gün şöhlesi bolsa-da, oba ýollarynda we tokaýda, kolli iti bilen gezelenç edýärdi. Ol gysga boýly, inçe bedenli we üýtgeýän ýagtylyk bilen dolu owadan gök gözli aýaldy, äýnek bilen gizlenýärdi, äýnekleri bolsa hemişe şol gözlükleri dakynýardy. Dodaklary örän dolgun we gyzyldy, şeýle hem owadan dişleriniň gyralary görünýän ýaly olary açyp oturypdy. Burny ulydy, ýaňaklary bolsa owadan gyzyl reňk bilen ýalpyldaýardy. Başgalardan tapawutlansa-da, ol, Jeýn Makferson ýaly, dymmak endigine eýedi; we dymmakda, Semiň ejesi ýaly, adatdan daşary güýçli we energiýaly aňa eýedi.
  Çagalykda ol ýarym maýyp ýalydy we beýleki çagalar bilen dostlugy ýokdy. Şonda onuň dymmak we gizlenmek endigi peýda boldy. Massaçusetsde mekdepde geçiren ýyllary onuň saglygyny dikeltdi, ýöne bu endiginden dynmady. Ol öýüne gaýdyp, Gündogara gaýdyp barmak üçin pul gazanmak maksady bilen mugallymçylyk işine başlady we Gündogar kollejinde mugallymçylyk wezipesini arzuw etdi. Ol seýrek duş gelýän adamdy: öz bähbidi üçin ylmy söýýän zenan alym.
  Meri Anderwudyň şäherde we mekdeplerde ýagdaýy gaty gowşakdy. Onuň sessiz, ýalňyz durmuşy bir düşünişmezlik döretdi, bu bolsa, azyndan bir gezek çynlakaý görnüşe eýe boldy we ony şäherden we mekdeplerden çykarmaga az galdy. Hepdeler boýy üstüne ýagýan tankydyň ýagyşyna garşy durmagy, onuň sessiz bolmak endigi we näme bolsa-da, öz maksadyna ýetmek üçin tutanýerliligi bilen baglanyşyklydy.
  Bu onuň saçyny agardan dawaly wakany görkezýärdi. Dawaly waka Sem bilen dostlaşmazdan öň ýatyp galdy, ýöne Sem muny bilýärdi. Şol günlerde ol şäherde bolup geçýän ähli zady bilýärdi - onuň çalt gulaklary we gözleri hiç zady görmändi. Ol Soýeriň saç kesiji dükanynda saçyny aldyrmak üçin garaşyp otyrka, erkekleriň onuň barada gürleşýändigini birnäçe gezek eşidipdi.
  Myş-myşlara görä, ol soňra şäheri terk eden emläk agenti bilen gatnaşykda bolýar eken. Uzyn boýly, owadan erkek Merýe aşyk bolup, aýalyny taşlap, onuň bilen gitmek isleýän eken. Bir gije ol ýapyk arabada Merýiň öýüne geldi we ikisi şäherden çykdylar. Olar ýoluň gyrasyndaky ýapyk arabada sagatlap oturyp, gürleşdiler we geçip barýan adamlar olaryň gürleşýändigini gördüler.
  Soňra ol arabadan düşüp, garly topraklaryň arasyndan ýeke özi öýüne gaýtdy. Ertesi gün ol hemişeki ýaly mekdepdedi. Muny eşiden mekdep direktory, gözleri boş, dymýan garry adam, başyny ýaýkady we meseläniň derňelmelidigini aýtdy. Ol Merini mekdep binasyndaky kiçi, dar kabinetine çagyrdy, ýöne Meri onuň öňünde oturyp, hiç zat diýmänsoň, batyrlygyny ýitirdi. Bu wakany gaýtalaýan saçakhanadaky adam emläk agentiniň uzakdaky stansiýa gidip, şähere otluda münendigini, birnäçe günden soň Kakstona gaýdyp gelip, maşgalasyny şäherden göçürendigini aýtdy.
  Sem bu hekaýany ret etdi. Meri bilen dostlaşandan soň, ol saç ussasyny Windy Makfersonyň synpyna goşup, ony geplemek üçin gepleýän ýalançy we ýalançy hasaplapdy. Ol dükandaky boşboýlaryň hekaýanyň gaýtalanmagyna nähili gödeklik bilen garaýandygyny haýran galyp ýatlady. Gazetleri bilen köçeden ýöräp barýarka, olaryň sözleri ýadyna düşdi we bu ony titretdi. Ol agaçlaryň aşagyndan ýöräp, tomus günlerinde bile gezelenç edenlerinde çal saçlaryna düşýän gün şöhlesini pikir etdi we dodagyny dişledi, ýumrugyny dyrnaklap açdy we ýapdy.
  Merýemiň Kakston mekdebinde ikinji ýylynda ejesi aradan çykdy we indiki ýylyň ahyrynda, kakasy eýerçilik işinde şowsuzlyga uçransoň, Merýem mekdebe yzygiderli gatnaýan boldy. Ejesiniň şäheriň çetinde ýerleşýän öýüni onuň eýeçiligine geçirdi we ol ýerde gartaşan daýzasy bilen ýaşaýardy. Rieltor bilen baglanyşykly dawa-jenjel ýatyrylandan soň, şäher oňa bolan gyzyklanmasyny ýitirdi. Sem bilen ilkinji dostlugynda ol otuz alty ýaşyndady we kitaplarynyň arasynda ýeke ýaşaýardy.
  Sem onuň dostlugyndan çuňňur täsirlendi. Öz işleri bilen meşgullanýan ulularyň onuň geljegine onuň we Telferiňki ýaly şeýle çynlakaý garaýandygyny ol möhüm hasaplady. Oglanlyk häsiýeti bilen, ol muny özüne bagyşlanan hormat hasaplaýardy we munuň bilen buýsanýardy. Kitaplara hakyky söýgisi ýok we diňe biriniň göwnünden turmak üçin şeýle edýän ýaly bolup görünýän ol käte iki dostunyň arasynda geçiş edip, olaryň pikirlerini özüniňki ýaly edýärdi.
  Telfer ony hemişe şu hile bilen tutardy. "Bu seniň pikiriň däl" diýip, ol gygyrýardy, "mugallymyň saňa şeýle diýdi. Bu aýalyň pikiri. Olaryň pikirleri, käwagt ýazýan kitaplary ýaly, hiç zada esaslanmaýar. Olar hakyky zatlar däl. Aýallar hiç zat bilmeýärler. Erkekler diňe olardan isleýän zatlaryny almaandyklary üçin olara üns berýärler. Hiç bir aýal hakykatdanam beýik däl - belki-de meniň aýalym Eleonoradan başga."
  Sem Meriniň ýanynda köp wagtyny geçirmegini dowam etdirensoň, Telfer barha gaharlandy.
  "Men seniň aýallaryň pikirlerini synlamagyňy we olaryň seniň pikirleriňe täsir etmegine ýol bermezligiňi isleýärin" diýip, ol oglana aýtdy. "Olar hakykatdan daşary dünýäde ýaşaýarlar. Olar hatda kitaplardaky gödek adamlary hem halaýarlar, ýöne töweregindäki ýönekeý, pespäl adamlardan gaça durýarlar. Bu mekdep mugallymy şeýle. Ol maňa meňzeýärmi? Ol kitaplary söýüp, adam durmuşynyň ysyny hem söýýärmi?"
  Bir manyda, Telferiň mähirli kiçijik mekdep mugallymyna bolan garaýşy Semiňki boldy. Olar bile ýöräp, gürleşseler-de, ol hiç haçan onuň üçin meýilleşdiren okuw kursuny kabul etmedi we ony has gowy tanadygyça, onuň okaýan kitaplary we öňe sürýän pikirleri ony barha az özüne çekdi. Ol Telferiň aýdyşy ýaly, onuň illýuziýa we hakykatdan daşary dünýäsinde ýaşaýandygyny pikir etdi we şeýle diýdi. Ol oňa kitap karz berende, ol olary jübüsine saldy we okamady. Ol okanda, kitaplar oňa zyýan ýetiren zady ýatladýan ýaly boldy. Olar nähilidir bir ýalan we makkordy. Ol olaryň kakasyna meňzeýändigini pikir etdi. Bir gezek ol Meri Anderwudyň oňa karz beren kitabyny Telfere sesli okap bermäge synanyşdy.
  Bu uzyn, hapa dyrnaklary bolan şahyr adamyň halkyň arasynda gezip, gözellik hoş habaryny wagyz edýän hekaýasydy. Bularyň hemmesi ýagyş ýagýan mahaly dagyň eteginde bolan bir sahnadan başlady, şahyr adam çadyryň aşagynda oturyp, söýgülisine hat ýazýardy.
  Telfer özünden gidýärdi. Ýoluň gyrasyndaky agajyň aşagyndaky ýerinden böküp turup, ellerini galgadyp gygyrdy:
  "Bes et! Bes et! Şeýle dowam etme. Taryh ýalan sözleýär. Adam şeýle ýagdaýlarda söýgi hatlaryny ýazyp bilmezdi we çadyryny dagyň eteginde gurmagy ahmakdy. Gök dyrmalanda dagyň eteginde çadyrda oturan adam sowuklap, suwlanyp, rewmatizm bilen kesellärdi. Hat ýazmak üçin ol söz bilen aýdyp bolmajak eşek bolmaly. Suwuň çadyryndan akmagynyň öňüni almak üçin hendek gazmaly."
  Telfer ellerini galgadyp ýoldan ýöräp gitdi, Sem bolsa onuň hakykatdanam dogrydygyny pikir edip, yzyndan gitdi we eger-de ömrüniň soňunda suw joşmasy wagtynda damyň bir bölegine söýgi hatlaryny ýazyp bilýän adamlaryň bardygyny bilse, ol muny şol wagt bilmeýärdi we onuň içine iň kiçijik bir ýeňillik ýa-da aldawçylyk duýgusy agyr düşdi.
  Telfer Bellaminiň "Yza serediş" eseriniň uly höwesi bolup, ýekşenbe günleri öýlän bagdaky alma agaçlarynyň aşagynda aýalyna sesli okap berýärdi. Olaryň hemişe gülýän kiçijik şahsy degişmeleri we sözler bardy we aýal onuň Kakstonyň durmuşy we adamlary baradaky teswirlerinden çäksiz lezzet alýardy, ýöne ol onuň kitaplara bolan söýgüsini paýlaşmaýardy. Aýaly käwagt ýekşenbe günleri öýlän okaýyşlarynda oturgyjynda uklap ýatyrka, aýal ony hasasy bilen dürtüp, gülüp, oýanyp, beýik düýş görýän adamyň düýşüni diňlemegi aýdardy. Brauningiň goşgularynyň arasynda onuň iň halaýan goşgulary "Ýeňil aýal" we "Fra Lippo Lippi"di we ol olary uly lezzet bilen sesli okaýardy. Ol Mark Tweni dünýädäki iň beýik adam diýip yglan edýärdi we keýpi bolanda, Semiň ýanynda ýolda ýöräp, köplenç Ponyň goşgularyndan bir-iki setir gaýtalaýardy:
  Helen, seniň gözelligiň meniň üçin
  Geçmiş döwrüň bir görnüşli Niseýa gabygy ýaly.
  Soňra ol saklanyp, oglana tarap öwrülip, şeýle setirleriň onuň ömrüni ýaşamaga degýändigini sorady.
  Telferiň gijeki gezelençlerinde hemişe olara ýoldaşlyk edýän it sürüsi bardy we olara Semiň hiç haçan ýadyna düşmeýän uzyn latyn atlaryny beripdi. Bir tomusda ol Lem Makkartiden bir ylgawly bedew satyn aldy we taýçana köp üns berdi, ony Bellami Boý diýip atlandyrdy, ony öýüniň golaýyndaky kiçijik ýolda sagatlap mündürip, ajaýyp ylgawçy boljakdygyny aýtdy. Ol taýçanyň nesil şejeresini uly höwes bilen gürrüň bererdi we Sem bilen kitap barada gürleşende, oglanjygyň ünsüni çekip: "Sen, oglum, şäherdäki ähli oglanlardan taýçanyň özi ýaly ýokarysyň. Bellami Boý şenbe günleri öýlänler Esasy köçe getirilýän ferma atlaryndan ýokarysyň" diýerdi. Soňra elini galgadyp we örän çynlakaý ýüz bilen: "Şol bir sebäp bilen. Sen hem onuň ýaly ýaşlar boýunça baş tälimçiniň ýolbaşçylygyndadyň" diýip goşardy.
  
  
  
  Bir agşam, indi öz boýly we täze boýynyň oňaýsyzlygy we özüne bolan ynamsyzlygy bilen doly bolan Sem, "Wildmanyň azyk dükanynyň" arkasyndaky kraker çelekde oturdy. Tomus agşamydy we açyk gapylardan şemal öwüsýärdi, başynyň üstünde ýanyp, çyrtlap duran asylgy ýag çyralaryny silkdirýärdi. Adatdakysy ýaly, ol erkekleriň arasyndaky gürrüňleri sessiz diňledi.
  Jon Telfer aýaklaryny giň açyp, wagtal-wagtal hasasy bilen Semiň aýaklaryna degrip, söýgi barada gürrüň etdi.
  "Bu şahyrlaryň gowy ýazýan temasy" diýip, ol yglan etdi. "Bu barada ýazmak bilen, olar ony kabul etmekden gaça durýarlar. Olar ajaýyp setir döretmäge synanyşanda, ajaýyp topuklara üns bermegi ýatdan çykarýarlar. Söýgi barada iň yhlasly aýdym aýdan adam iň az aşyk bolupdyr; ol şygryýetiň hudaýyna söýgüsini edýär we diňe Jon Kits ýaly obalynyň gyzyna ýüz tutup, ýazan setirlerine laýyk ýaşamaga synanyşanda kynçylyga düşýär."
  - Boş zat, boş zat! - diýip, aýaklaryny sowuk peje goýup, gysga gara trubka çekip, indi bolsa aýaklaryny ýere urýan Freedom Smit gygyrdy. Telferiň söz akymyna haýran galyp, ol ýigrenji ýaly boldy. - Gije çeper sözlemek üçin gaty yssy! - diýip, ol gygyrdy. - Eger çeper sözlü bolmaly bolsaňyz, doňdurma ýa-da ýalpyzly juleps barada gürrüň beriň ýa-da köne suw howdany barada goşgy okaň.
  Telfer barmagyny suwlady we howa galdyrdy.
  "Ýel demirgazyk-günbatardan öwüsýär; haýwanlar gygyrýar; bizi tupan garaşýar" diýip, ol Walmore göz gyzdyryp aýtdy.
  Bankir Walker gyzy bilen dükana girdi. Gyzy kiçijik, gara derili, çalt we gara gözli gyzdy. Semiň kreker boçkasynyň üstünde aýaklaryny sallap oturandygyny görüp, kakasy bilen gürleşdi we dükandan çykdy. Ýoluň ugrunda saklandy, öwrüldi we eli bilen çalt hereket etdi.
  Sem krekerden böküp düşüp, öňki gapydan tarap ugrady. Ýaňaklaryna gyzardy. Agzy gyzgyn we gurakdy. Ol örän seresaply ýöräp, bankiriň öňünde egilip durdy we peçiň ýanyndaky erkekleriň arasyndan gitmegine sebäp bolup biljek islendik sözden gaça durmak üçin sigaret gutusynyň üstünde ýatan gazeti okamak üçin bir pursat saklandy. Gyzyň köçä çykyp gitmezliginden ýüregi titräp, dükanyň arka tarapyndaky topara goşulan we indi elinde saklaýan sanawyndan okaýan gürrüňi diňleýän bankire günäkärlik bilen seretdi, Wildman bolsa iki tarapa-ýüz ýöräp, paketleri ýygnady we bankiriň ýatladan makalalarynyň atlaryny sesli gaýtalady.
  Esasy köçesiniň ýagty iş böleginiň ahyrynda Sem özüni garaşýan bir gyz tapdy. Ol oňa kakasyndan nädip gaçyp bilendigini gürrüň bermäge başlady.
  - Men oňa uýam bilen öýe gidýändigimi aýtdym - diýdi ol başyny ýaýkap.
  Oglany elinden tutup, ol ony kölegeli köçeden alyp gitdi. Sem ilkinji gezek oňa dynçsyz gijeler getirýän geň jandarlaryň biriniň ýanynda ýöräp barýardy. Bu täsinlikden haýran galan Sem, onuň bedeninden gan akyp, başyny aýlady, şonuň üçin ol öz duýgularyny düşünip bilmän, sessiz ýöräp gitdi. Ol gyzyň ýumşak elini şatlyk bilen duýdy; ýüregi döşüne degip, bokurdagyny gysdy.
  Ýumşak aýal sesleri gulagyna ýetýän ýagtyly jaýlaryň ýanyndan köçeden geçip barýarka, Sem adatdan daşary buýsanç duýdy. Ol öwrülip, ýagtyly Esasy köçeden şu gyz bilen ýöräp bilse diýip arzuw edýärdi. Eger gyz şäherdäki ähli oglanlaryň arasyndan ony saýlamadyk bolsady; kiçijik ak elini galgadyp, oňa seslenmedimi, we ol kraker çeleklerindäki adamlaryň näme üçin eşitmändigine geň galdy? Onuň batyrlygy we özüniň batyrlygy onuň demini aldy. Ol gepläp bilmeýärdi. Dili ysmaz ýalydy.
  Bir oglan we bir gyz köçeden geçip barýardylar, kölegede aýlanyp, çatryklarda garaňky ýag çyralarynyň ýanyndan howlukyp geçip barýardylar, her biri beýlekisinden ajaýyp kiçijik duýgulary eşidýärdi. Ikisi hem geplemeýärdi. Olar söz bilen beýan edip bolmajak derejede batyrgaýdy. Olar bu batyrgaý hereketi bilelikde etmedilermi?
  Agajyň kölegesinde olar durup, biri-birine garşy durdular; gyz ýere seredip, oglana garşy durdy. Ol elini uzadyp, elini oglanyň egnine goýdy. Köçäniň beýleki tarapyndaky garaňkylykda bir erkek adam tagta ýolunyň ugrunda öýüne gaýdyp geldi. Esasy köçesiniň çyralary uzakdan ýalpyldap durdy. Sem gyzy özüne çekdi. Gyz başyny galdyrdy. Olaryň dodaklary birleşdi, soňra bolsa ellerini oglanyň boýnuna dolap, ony gaýta-gaýta açgözlük bilen öpdi.
  
  
  
  Semiň Wildmanyň dükanyna gaýdyp gelmegi örän seresaplylyk bilen alamatlandy. Ol bary-ýogy on bäş minut gitse-de, sagatlar ýaly duýuldy we dükanlaryň gulplanyp, Esasy köçe garaňkylykda bolandygyny görse, geň galmazdy. Bakkalyň bankir Walker üçin gaplamalary gaplaýandygyny göz öňüne getirip bolmazdy. Dünýäler täzeden döredildi. Erkeklik oňa geldi. Näme üçin! Bir adam tutuş dükany gaplama-gaplama gaplamaly we ony ýeriň ujuna ibermelidi. Ol dükanyň ilkinji çyrasynyň aşagynda kölegede galdy, ol ýerde birnäçe ýyl mundan ozal, oglanlykda , diňe bir gyzjagaz bilen duşuşmaga pyýada baryp, öňündäki ýagty ýola haýran galyp seredipdi.
  Sem köçäniň üstünden geçip, Soýeriň öýüniň öňünde durup, Wildman öýüne seretdi. Ol özüni duşmanyň territoriýasyna seredýän içaly ýaly duýdy. Onuň öňünde ýyldyrym atyp biljek adamlary oturdy. Ol gapydan çykyp, hakykaty aýtsa-da: "Ine, öňüňizde ak elini silkdirip, erkek bolan oglan dur; ine, aýalyň ýüregini döwüp, ýaşaýyş bilim agajyndan doýgunlyk bilen iýen oglan" diýip bilerdi.
  Azyk dükanynda erkekler henizem kreker çelekleriniň daşynda gürleşip otyrdylar, oglanyň gizlin içeri girendigini bilmeýän ýalydy. Hakykatdan-da, olaryň gürrüňi ýitipdi. Söýgi we şahyrlar hakda gürleşmegiň ýerine, olar mekgejöwen we bugalar hakda gürleşýärdiler. Bankir Walker, azyk haltalary bilen stoluň üstünde ýatan, sigara çekýärdi.
  "Bu agşam mekgejöweniň ösýändigini aýdyň eşidip bolýar" diýdi ol. "Ýene-de bir ýa-da iki ýagyş ýagmaly, şonda rekord hasyl alarys. Men şu gyşda Towşan ýolunyň ugrundaky fermamda ýüz sany süýri iýmitlendirmegi meýilleşdirýärin."
  Oglan krakeriň üstüne gaýdyp çykdy we gürrüňe biperwaý we gyzyklanýan ýaly görünmäge synanyşdy. Şeýle-de bolsa, onuň ýüregi güýçli urýardy; bilekleri henizem urýardy. Ol öwrülip, ýere seretdi, howsalasynyň duýulmazlygyna umyt baglady.
  Bankir paketleri alyp, gapydan çykdy. Walmore bilen Freedom Smith Pinochle oýnamaga liweri ammaryna gitdiler. Jon Telfer bolsa, taýagyny aýlap, dükanyň arkasyndaky köçede gezelenç edýän itleriň toparyny çagyryp, Semi şäheriň daşyna gezelenje çykardy.
  - Men söýgi baradaky bu gürrüňi dowam etdirerin - diýip, Telfer ýoluň ugrundaky otlary hasasy bilen urdy we wagtal-wagtal daşary ýurtlarda bolmakdan lezzet alan itlere batly ses bilen gygyrdy. Tozanly ýolda biri-biriniň üstünden hüňürdäp we ylgap ýören itler.
  "Bu Freedom Smith bu şäherdäki durmuşyň iň esasy keşbi. "Söýgi" sözüni eşidenden soň, ol aýaklaryny ýere goýup, ýigrenýän ýaly bolýar. Ol mekgejöwen, ýa-da satyn alýan ysly derileri barada gürrüň eder, ýöne "söýgi" sözüni eşidenden soň, ol asmanda şahin gören towuk ýaly bolýar. Ol aýlanyp, ses çykarýar. "Ine! Ine! Ine!" diýip gygyrýar. "Sen gizlenmeli zady açýarsyň. Sen diňe garaňky otagda utançly ýüz bilen edilmeli zady gündiz edýärsiň." Hawa, oglan, eger men bu şäherde aýal bolsam, çydap bilmezdim - men Nýu-Ýorka, Fransiýa, Pariže giderdim - bir pursatlyk utanjaň, başarnyksyz bir adam tarapyndan söýülmek üçin - ah - bu pikir edip bolmajak zat."
  Adam bilen oglan sessiz ýöräp gitdiler. Towşanyň ysyny duýan itler uzyn öri meýdanyna ýitip gitdiler, eýesi bolsa olary goýberdi. Wagtal-wagtal başyny yza atyp, gijeki howadan çuňňur dem aldy.
  - Men Bankir Uoker däl, - diýip, ol yglan etdi. - Ol mekgejöwen ekerançylygyny semiz sürüleriň Towşan Run bilen iýmitlenmegi hökmünde göz öňüne getirýär; men ony ajaýyp bir zat hökmünde kabul edýärin. Men adamlaryň we atlar tarapyndan ýarym gizlenen, gyzgyn we bogulýan uzyn mekgejöwen hatarlaryny görýärin we giň ýaşaýyş derýasyny göz öňüne getirýärin. Men: "Toprak süýt we bal bilen akýar" diýen adamyň aňynda bolan otuň demini duýýaryn. Meniň pikirlerim maňa şatlyk getirýär, jübümdäki dollarlaryň jyňyrdamagy däl.
  "Soňra güýzde, mekgejöwen şokda duranda, men başga bir surat görýärin. Ol ýerde-ol ýerde mekgejöwen goşunlary topar-topar bolup durýar. Olara seredenimde, sesim ýaňlanýar. "Bu tertipli goşunlar adamzady betbagtçylykdan çykardy" diýip öz-özüme aýdýaryn. "Çäksiz kosmosdan Hudaýyň eli bilen zyňylan tüsseli gara topuň üstünde adam öz öýüni garaňky, hüjüm edýän mätäçlik goşunlaryndan goramak üçin bu goşunlary döretdi."
  Telfer aýaklaryny ýaýyp, ýoluň ugrunda durdy. Ol şlýapasyny çykardy we başyny yza atyp, ýyldyzlara güldi.
  - Indi Freedom Smit meni eşitmeli - diýip, ol gülüp, öňe-yza ylgap, taýagyny oglanyň aýaklaryna gönükdirip gygyrdy, şonuň üçin Sem ondan gaça durmak üçin ýoldan şadyýanlyk bilen bökmeli boldy. - Çäksiz giňişlikden Hudaýyň eli bilen zyňyldy - ah! Erbet däl, aha! Men Kongresde bolmalydym. Men bu ýerde wagtymy boş ýere sarp edýärin. Men towşanlary yzarlamagy halaýan itlere we şäherdäki iň erbet pul iýýän oglana bahasyna ýetip bolmajak dilewarlyk berýärin.
  Telferi gurşap alan tomusky delilik geçip gitdi we birnäçe wagtlap ol sessiz ýöräp gitdi. Birden, elini oglanyň egnine goýup, ol saklandy we asmandaky gowşak şöhle ýagty şäheriň alamaty bolan ýeri görkezdi.
  - Olar gowy adamlar, - diýdi ol, - ýöne olaryň işleri meniň ýa-da seniň ýollaryň däl. Sen şäherden çykyp gidersiň. Seniň zehiniň bar. Sen maliýeçi bolarsyň. Men seni synladym. Sen gysganç dälsiň, aldawçy dälsiň we ýalan sözlemersiň - netijede sen kiçi işewür bolup bilmersiň. Seniň nämeň bar? Şäherdäki beýleki oglanlaryň hiç zat görmeýän ýerinde dollar görmek ukybyň bar we sen bu dollarlary gözlemekde ýadawsyzsyň - sen dollarly uly adam bolarsyň, bu düşnükli. Onuň sesinde ajylyk sesi eşidildi. - Men hem nyşana alyndym. Näme üçin men taýak göterýärin? Näme üçin ferma satyn alyp, öküz bakmaýaryn? Men dünýädäki iň peýdasyz jandar. Meniň zehinim bar, ýöne ony bahalandyrmaga güýjüm ýok.
  Gyzyň öpüşinden gyzan Semiň aňy Telferiň ýanynda sowady. Erkegiň ýazky deliliginde ganyndaky gyzgynlygy ýatyrýan bir zat bardy. Ol sözlere höwes bilen eýerdi, suratlary gördü, tolgundyryjy wakalary başdan geçirdi we bagtdan doldy.
  Şäheriň çetinde bir araba ýöräp barýan iki adamyň ýanyndan geçdi. Ýaş daýhan arabada oturypdy, goluny gyzyň beline gujaklap, gyzyň kellesini onuň egnine goýupdy. Uzakdan itleriň gygyryşy eşidilýärdi. Sem bilen Telfer agajyň aşagyndaky otluk kenarda oturdylar, Telfer bolsa öwrülip, çilim ýakdy.
  - Wada berenim ýaly, seniň bilen söýgi hakda gürleşerin - diýip, ol her gezek agzyna sigaret salanda elini giňden galgadyp aýtdy.
  Olaryň ýatan otluk kenaryň baý, ýakymly ysy bardy. Şemal olaryň arkasynda bir görnüşli diwar emele getirýän duran mekgejöwenleri şyrpyldady. Aý asmanda asylgy durdy we gyrymsy bulutlaryň hataryny ýagtylandyrdy. Telferiň sesinden tekepbirlik ýitip, ýüzi çynlakaýlaşdy.
  - Meniň akmaklygym ýarymdan gowrak çynlakaý, - diýdi ol. - Meniň pikirimçe, özüne wezipe goýan erkek ýa-da oglan aýallary we gyzlary rahat goýsa gowy bolar. Eger ol zehinli adam bolsa, dünýäden garaşsyz maksady bar we ol hemmeleri, esasanam ony söweşe çekjek aýaly ýatdan çykaryp, hakerlik etmeli, hakerlik etmeli we göreşmeli. Onuň hem ymtylýan maksady bar. Ol onuň bilen söweşde we onuň maksady bolmadyk maksady bar. Ol aýallaryň yzyndan gitmegiň ähli durmuşyň soňydygyna ynanýar. Olar häzir olaryň sebäpli gaçybatalga düşen we durmuşy söýüp, öz janyna kast etmäge golaý bolan Maýk Makkartini ýazgarsalar-da, Kakstonyň aýallary onuň deliligini özleri üçin ýazgarmaýarlar; olar ony gowy ýyllaryny boş geçirmekde ýa-da gowy beýnisini peýdasyz zaýalamakda aýyplamaýarlar. Ol aýallary sungat hökmünde yzarlaýarka, olar gizlin el çarpyşdylar. Olaryň on iki sanysy köçelerde aýlanyp ýörkä, onuň gözleriniň zyňan çagyryşyny kabul etmedimi?
  Adam indi ýuwaş we çynlakaý gepleýärdi, sesini galdyryp, ýakylan çilimini howada galgadyp goýberdi, oglan bolsa bankir Uokeriň gara derili gyzyny ýene-de göz öňüne getirip, üns bilen diňledi. Itleriň üýrüşleri has ýakynlaşdy.
  "Eger sen, oglan, menden, uly adamdan, aýallaryň manysyny öwrenip bilseň, bu şäherde boş ýaşamadyň. Isleseň, pul gazanmakda öz rekordyňy goý, ýöne şoňa ymtyl. Özüňi goýber, köçede köpçülikde görünýän süýji, gamgyn gözler ýa-da tans meýdançasyndan ylgaýan iki kiçijik aýak seniň ösüşiňi ýyllarboýy togtadar. Hiç bir erkek ýa-da oglan aýallar hakda pikir edýän wagty durmuş maksadyna ýetip bilmez. Goý, synanyşsyn, heläk bolar. Onuň üçin gysga wagtlyk şatlyk olaryň soňydyr. Olar şeytan ýaly akylly. Olar ylgaýarlar, saklanýarlar, ýene-de saklanýarlar, onuň el ýetmeýän ýerinde galýarlar. Ol olary töwereginde bu ýerde-bu ýerde görýär. Onuň aňy howadan çykýan düşnüksiz, tagamly pikirler bilen doldurylan; näme edendigini düşünmezden ozal, ol ýyllaryny boş gözlegde geçirdi we öwrülip, özüni garry we ýitiren duýýar."
  Telfer taýak bilen ýeri dürtüp başlady.
  "Meniň mümkinçiligim bardy. Nýu-Ýorkda ýaşamaga pulum we suratkeş bolmaga wagtym bardy. Men baýrakdan baýrak aldym. Yzymyzdan öňe-yza ýöreýän ussat molbertiň üstünde hemmelerden has köp oturypdy. Meniň ýanymda hiç zady bolmadyk bir ýigit oturypdy. Men oňa gülüp, Kakstonda öýde bolan itimiziň adyny göterip, oňa "Ukyly Jok" diýip at berdim. Indi men şu ýerde, ölümi we şol Joky garaşyp otyryn, ol nirede? Diňe geçen hepde gazetde onuň öz suraty bilen dünýäniň iň beýik suratkeşleriniň arasynda orun alandygyny okadym. Mekdepde men gyzlaryň gözlerine seredip, gije-gündiz olaryň bilen bile ýöräp, Maýk Makkarti ýaly netijesiz ýeňişleri gazandym. Ukyly Jok iň gowy netije gazandy. Ol açyk gözler bilen töweregine seretmedi, ýöne ussatyň ýüzüne seredip durdy. Günlerim kiçi üstünlikler bilen doludy. Men eşik geýip bilýärdim. Ýumşak gözli gyzlary bal zalynda maňa seretmäge mejbur edip bilýärdim. Gijäni ýadymda saklaýaryn. Biz talyplar tans edýärdik we Ukyly Jok geldi. Ol aýlanyp, soraýardy... tanslar, gyzlar bolsa gülüşip, oňa hödürlejek zatlarynyň ýokdugyny, tanslaryň saýlanandygyny aýtdylar. Men onuň yzyndan gitdim, gulaklarym öwgüli sözler bilen, jaň kartym bolsa atlar bilen doldy. Kiçi üstünlikleriň tolkunyna münüp, kiçi üstünlikleriň endigine eýe boldum. Janlandyrmak isleýän setirimi düşünip bilmedimde, galamymy taşladym we bir gyzyň golundan tutup, şäherden daşary çykdym. Bir gün restoranda oturyp, iki aýalyň gözlerimiň gözelligi barada gürleşýändigini eşitdim we tutuş bir hepde bagtly boldum.
  Telfer ýigrenç bilen ellerini galdyrdy.
  "Sözlerimiň akymy, gepleşik üçin taýýar usulym; ol meni nirä alyp barýar? Size aýdaýyn. Ol meni, elli ýaşymda, müňlerçe adamyň aňyny owadan ýa-da hakyky bir zada gönükdirýän suratkeş bolup, oba adatçysy, piwo içýän, boş lezzetleriň söýüjisine öwürdi. Mekgejöwen ösdürip ýetişdirmek isleýän obanyň howasyndaky sözler.
  "Eger menden näme üçin diýip sorasaňyz, men size kiçijik bir üstünlik sebäpli aňymyň ysmaz bolandygyny aýdaryn, eger menden onuň tagamyny nireden alandygymy sorasaňyz, men size muny aýalyň gözlerinde gizlenip duranyny we aýalyň dodaklarynda uklaýan şirin aýdymlary eşidenimde duýandygymy aýdaryn."
  Telferiň ýanyndaky otluk kenarda oturan oglan Kakstondaky durmuş barada pikirlenmäge başlady. Çilim çekip duran adam seýrek bolýan sessizlikleriniň birine çümdi. Oglan gijelerine ýadyna düşýän gyzlar, bir wagtlar Freedom Smitiň öýüne gelen kiçijik gök gözli mekdep gyzynyň keşbiniň özüne nähili täsir edendigi we bir gije onuň penjiresiniň aşagynda durmaga gidendigi barada pikir etdi.
  Kakstonda ýaş söýgi şeýle köp sary mekgejöwen ösdürip ýetişdirýän we şeýle köp semiz öküzleri köçelerden ýükläp ýük ulaglaryna ýükläp ýören ýurda laýyk erkeklik häsiýetine eýe boldy. Erkekler we aýallar çagalyk döwrüniň zerurlyklaryna amerikanlara mahsus garaýyş bilen, ösüp gelýän oglan-gyzlaryň biri-biri bilen ýeke galmagynyň sagdyndygyna ynanyp, aýry-aýry ýollaryna gitdiler. Olary ýeke goýmak prinsip meselesidi. Bir ýaş ýigit söýgülisiniň ýanyna baranda, gyzyň ene-atasy ikisiniň ýanynda ötünç sorap oturyp, tiz wagtdan ýitip, olary ýeke goýup gitdiler. Kakston öýlerinde oglan-gyzlar üçin dabaralar geçirilende, ene-atalar çagalary özlerine goýup, çykyp gitdiler.
  "Indi göwnüňizi açyň we jaýy ýykmaň" diýip, olar ýokarky gata çykyp barýarkalar aýtdylar.
  Özbaşdak goýlup, çagalar öpüşip oýnaýardylar, ýaş ýigitler we uzyn boýly, ýarym uly gyzlar bolsa garaňkyda eýwanda tolgunyp we ýarym gorkup, gödek we ýolbaşçylyksyz öz içgüýlerini, durmuşyň syryny ilkinji gezek görýändiklerini barlap görýärdiler. Olar yhlasly öpüşdiler, ýaş ýigitler bolsa öýlerine tarap ýöräp, gyzgyn we tebigy däl oýanyp, düşeklerinde ýatdylar.
  Ýaş ýigitler gyzlaryň ýanyna yzygiderli girýärdiler, olaryň tutuş bedenlerini oýardylar, beýleki agşamlarda bolsa içgi içýänler ýaly gaýdýan duýgularynyň bir görnüşi ýaly tolgunmasyndan başga hiç zat bilmeýärdiler. Şeýle agşamdan soň, ertesi irden olar özlerini çaş-baş we düşnüksiz islegler bilen doldurdylar. Olar şatlyk duýgularyny ýitirdiler; olar demir ýol menzilinde we dükanlarda erkekleriň gürrüňlerini eşidip, hakykatdanam eşitmeýärdiler; olar köçelerde toparlara bölünip ýöräp, adamlary görüp, başlaryny atyp: "Bu gödek döwür" diýýärdiler.
  Eger Sem gödek garramaýan bolsa, bu onuň sary bank depderçesiniň aşagyndaky pullary saklamak üçin yzygiderli göreşmegi, ejesiniň ony gorkuzyp başlan saglygynyň barha ýaramazlaşmagy, şeýle hem Walmoryň, Wildmanyň, Freedom Smithiň we indi ýanynda pikirlenip oturan adamyň ýoldaşlygy sebäplidi. Ol Walker gyzy bilen başga hiç hili gatnaşygynyň bolmajagyny pikir edip başlady. Ol gyz doganynyň ýaş daýhan bilen bolan gatnaşyklaryny ýadyna saldy we onuň gödek gödekliginden titräp gitdi. Ol pikirine batyp, ýanynda oturan adamyň egninden seredip, aý şöhlesinde ýaýylyp ýatan meýdanlary gördü we Telferiň çykyşy onuň ýadyna düşdi. Adamlaryň rehimsiz tebigatyň ýörişinden goranmak üçin meýdanlarda hatara duran galla goşunlarynyň keşbi şeýle aýdyň we täsirlidi we Sem bu keşbi aňynda saklap, Telferiň gürrüňiniň äheňine eýerdi. Ol tutuş jemgyýetiň her zada garamazdan öňe gitmegini dowam etdirýän birnäçe berk ruhlara bölünendigini pikir etdi we özüni onuň ýaly başga birine öwürmek islegi bilen ýeňlipdi. Onuň içindäki isleg şeýle bir güýçli bolup görünýärdi welin, ol öwrülip, birden pikirini aýtmaga synanyşdy.
  "Men synanyşaryn," diýip, ol myldandy, "Men erkek bolmaga synanyşaryn. Men olar bilen - aýallar bilen hiç hili işim bolmajak bolaryn. Men işläp, pul gazanaryn - we - we -"
  Ol geplemegi bes etdi. Ol agdarylyp, garny bilen ýatyp, ýere seretdi.
  - Aýallar we gyzlar dowzah bolsun! - diýip, ol bokurdagyndan ýakymsyz bir zat çykarýan ýaly gygyrdy.
  Ýolda bir gygyryş boldy. Towşanlary yzarlamagyny taşlap, itler peýda bolup, üýräp we hüňürdedip, otluk kenarda ylgaşdylar, adamy we oglany goradylar. Telferiň oglany duýgudaş tebigatyna bolan reaksiýasyny öçürip, duýgudaş boldy. Onuň özüne bolan ynamy gaýdyp geldi. Taýagy bilen itlere saga-sola urlup, ol şatlyk bilen gygyrdy: "Adamyň, oglanyň we itiň dilewarlygyndan bes etdik. Biz ýola düşeris. Bu oglan Semi öýüne äkidip, ýatarys".
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  SAM şäher häkimliginiň çagyryşy gelende, on bäş ýaşly ýarym uly adamdy. Alty ýyllap ol köçelerde ýaşady. Ol yssy, gyzyl günüň mekgejöwen meýdanlarynyň üstünden dogýandygyny görüpdi we demirgazykdan gelýän otlylar buz bilen örtülip, Kakstona gelende, gyşky irdenleriň garaňkylygynda köçelerde aýlanyp ýördi, demir ýol işçileri bolsa boş kiçijik köçede durdular, platforma ellerini gamçylap, Jerri Donline tüssäleýän maşynyň ýyly, köne howasyna gaýdyp barmak üçin işlerini çaltlaşdyrmaga gygyrýardy.
  Alty ýylyň dowamynda oglan baý adam bolmaga barha berk karar berdi. Bankir Uokeriň, sessiz ejesiniň we nähilidir bir ýol bilen dem alýan howasynyň terbiýesi bilen, pul gazanmak we oňa eýe bolmak Makferson maşgalasynyň durmuşynyň köne, ýarym ýatdan çykarylan kemsitmeleriniň öwezini doljakdygyna we ony sarsgyn Windiniň bereninden has berk binýadyň üstüne goýjakdygyna bolan içki ynamy ösüp, onuň pikirlerine we hereketlerine täsir etdi. Ol öňe gitmek üçin ýadawsyz tagallalaryny dowam etdirdi. Gijelerine düşekde ol dollar barada arzuw edýärdi. Jeýn Makferson tygşytly zatlara höweslidi. Windiniň başarnyksyzlygyna we öz saglygynyň pese gaçmagyna garamazdan, ol maşgalanyň bergä girmeginiň öňüni aldy we uzyn, gazaply gyşlarda Sem käwagt mekgejöwen ununy iýse-de, aňy mekgejöwen meýdany hakda pikir edýänçä, kiçijik jaýyň kärendesi başdan tölenýärdi we ogly sary bank kitabyndaky möçberleri köpeltmäge mejbur boldy. Hatda aýalynyň ölüminden soň dükanynyň üstündäki çardahda ýaşaýan we öň demirçi, ilki işçi, soňra pul gazanýan Walmore hem girdeji pikirini ret etmedi.
  "Pul beýeli herekete getirýär" diýip, ol belli bir hormat bilen aýtdy, semiz, gözel we baý bankir Walker Wildmanyň azyk dükanyndan şöhratly çykdy.
  Oglan Jon Telferiň pul gazanmak baradaky garaýşyna ynanmaýardy. Adam şol pursadyň höwesine şatlyk bilen eýerdi.
  "Dogry," diýip, ol sabyrsyzlyk bilen gygyrdy, Sem gazetleriň baý adamlary üstünliklerine garamazdan hasaplaýandygyny aýdanda, ol: "Pul gazan! Alda! Ýalan sözle! Uly dünýäniň adamlarynyň biri bol! Häzirki zaman, ýokary derejeli amerikan hökmünde adyňy çykar!"
  Soňra deminde, oglany mekdebe gitmeýändigi üçin käýemäge başlan we Semiň kitaplaryny bilmegini arzuw edýän günüň geljekdigini çaklap, Freedom Smite ýüzlenip: "Mekdepleri goýberiň! Olar diňe köne ofis işgärleri üçin ýatmak üçin küýze düşekler!" diýip gygyrdy.
  Kakstona öz harytlaryny satmaga gelen syýahatçy erkekleriň arasynda iň söýgüli oglanjyk adam boýyna ýetenden soň hem kagyz satmagyny dowam etdirýärdi. Nýu-Leland jaýynyň öňündäki kreslolarda oturyp, olar onuň bilen şäher we ol ýerde gazanyp biljek pullary barada gürrüň berdiler.
  "Bu ýer şadyýan ýaş ýigidiň ýeri" diýdiler.
  Semiň adamlary özi we işi barada gürrüň bermäge çekmek ukyby bardy we ol syýahat edýän adamlary ösdürip başlady. Olardan şäheriň ysyny dem aldy we olary diňläp, howlukýan adamlar bilen dolu giň köçeleri, asmana degýän beýik jaýlary, pul gazanmaga synanyşýan ylgaýan adamlary we ýyl-ýyldan az aýlyk bilen işleýän, hiç zat almaýan, käbir zatlary alýan, ýöne olary goldaýan kärhanalaryň isleglerini we niýetlerini düşünmeýän işgärleri gördü.
  Bu suratda Sem özüne ýer gören ýalydy. Ol şäherdäki durmuşy uly oýun hökmünde kabul edýärdi, onda ol kemsiz rol oýnap biljekdigine ynanýardy. Kakstonda hiç zatdan bir zat döretmändimi, gazet satuwyny ulgamlaşdyryp, monopoliýalaşdyrmadymy, şenbe agşamy köpçülige sebetlerden popkorn we ýertudanyň satuwyny girizmändimi? Oglanlar eýýäm onuň üçin işe gidipdiler we bank kitaby eýýäm ýedi ýüz dollardan geçipdi. Ol eden we etjek ähli zatlaryny pikir edip, buýsanç duýgusyny başdan geçirdi.
  - Men bu şäherde hemmelerden baý bolaryn, - diýip, ol buýsanç bilen yglan etdi. - Men Ed Walkerden hem baý bolaryn.
  Şenbe gijesi Kakstonyň durmuşynda ajaýyp gije boldy. Dükan satyjylary özlerini oňa taýýarladylar, Sem ýertudana we popkorn satyjylaryny iberdi, Art Şerman ýeňlerini çyzyp, baryň aşagyndaky piwo kranynyň ýanyna stakanlary goýdy, mehanikler, daýhanlar we işçiler ýekşenbe güni iň gowy geýimlerini geýip, ýoldaşlary bilen söhbetdeşlige çykdylar. Esasy köçede dükanlary, pyýada ýollaryny we salonlary köp adam doldurdy; erkekler toparlara bölünip gürleşip durdular, ýaş aýallar bolsa söýgülileri bilen öňe-yza ýöräp gitdiler. Geigeriň dermanhanasynyň üstündäki foýede tans dowam etdi we jaň edýän adamyň sesi daşardaky sesleriň we atlaryň şakyrdysynyň üstünden ýokary galdy. Wagtal-wagtal Pieti Hollowda bidüzgünçileriň arasynda söweşler başlanýardy. Bir gün ýaş fermer pyçaklanyp öldürildi.
  Sem öz harytlaryny mahabatlandyryp, köpçüligiň arasyndan geçdi.
  - Uzyn, asuda ýekşenbe günortanyny ýadyňa sal, - diýdi ol, akyly ýuwaş daýhanyň eline gazet berip. - Täze tagamlaryň reseptlerini, - diýip, daýhanyň aýalyna ýüzlendi. - Bu täze geýim modalary baradaky sahypa, - diýdi ol gyza.
  Sem günüň işini Pieti Hollowdaky soňky salonda soňky çyra öçýänçä we soňky şagalaňçy jübüsinde şenbe gazeti bilen garaňkylyga gaçyp gidýänçä tamamlamady.
  Şenbe güni agşam ol gazeti satmakdan ýüz öwürmek kararyna geldi.
  - Men seni özüm bilen işe alyp bararyn, - diýip, Freedom Smit ony howlukmaçlyk bilen geçip barýarka saklap yglan etdi. - Sen gazet satmak üçin gaty garrap, köp zat bilýärsiň.
  Şenbe güni agşam pul gazanmak niýetinde bolan Sem, bu meseläni Frid bilen ara alyp maslahatlaşmak üçin durmady, ýöne ol bir ýyl bäri sessizje bir zat gözleýärdi we indi bolsa başyny atyp, howlukdy.
  - Bu romantikanyň soňy, - diýip, Telfer Geýgeriň dermanhanasynyň öňünde Frid Smitiň ýanynda durup, teklibi eşidip gygyrdy. - Meniň aňymyň gizlin işini gören, meniň Po we Brauningi aýtmagymy eşiden oglan, ysly deri satýan söwdagäre öwrüler. Bu pikir meni yzarlaýar.
  Ertesi gün, öýüniň arkasyndaky bagda oturyp, Telfer bu meseläni Sem bilen giňişleýin ara alyp maslahatlaşdy.
  - Seniň üçin, oglum, men puly birinji orunda goýýaryn, - diýip, ol oturgyjyna arkasyny goýup, çilim çekip, wagtal-wagtal Eleonoranyň egnine hasasy bilen degrip aýtdy. - Islendik oglan üçin men pul gazanmagy birinji orunda goýýaryn. Diňe aýallar we ahmaklar pul gazanmagy ýigrenýärler. Eleonora serediň. Onuň şlýapa satmaga sarp eden wagty we pikirleri meni öldürip bilerdi, ýöne bu ony ösdürdi. Onuň nähili kämil we tutanýerli bolandygyna serediň. Şlýapa biznesi bolmasa, ol maksatsyz ahmak, eşiklere ymtylyp giderdi, ýöne munuň bilen ol aýalyň bolmaly ähli zady. Onuň üçin bu çaga ýaly.
  Äriniň üstünden gülmek üçin öwrülen Eleonora, ýerine ýere seretdi, ýüzünden kölege geçdi. Sözleriň artygy sebäpli pikirsiz geplemäge başlan Telfer aýaldan oglana seretdi. Ol çaga teklibiniň Eleonoranyň gizlin gynanjyna degendigini bilýärdi we onuň ýüzünden kölege süpürmäge synanyşyp başlady, dilinde dörän temanyň içine zyňyldy we sözleriň dodaklaryndan uçup gitmegine sebäp boldy.
  "Geljekde näme bolsa-da, şu günler, pul gazanmak adamlaryň dilinde hemişe aýdylýan köp ýagşylyklardan öňde durýar" diýip, ol garşydaşyny çaşdyrjak bolýan ýaly gaharly yglan etdi. "Adamyň ýabany däldigini subut edýän ýagşylyklaryň biri. Ony beýgelden zat pul gazanmak däl, eýsem pul gazanmak ukybydyr. Pul durmuşy ýaşamaga mümkinçilik berýär. Ol azatlyk berýär we gorkuny ýok edýär. Onuň bolmagy arassa jaýlar we gowy tikilen eşikler diýmekdir. Ol erkekleriň durmuşyna gözelligi we gözellige bolan söýgini getirýär. Ol adama meniň edişim ýaly, durmuş bereketleriniň ýoluna çykmaga mümkinçilik berýär.
  - Ýazyjylar uly baýlygyň uly artykmaçlyklary barada hekaýalar gürrüň bermegi gowy görýärler, - diýip, ol Eleonora seredip, çalt dowam etdi. - Elbetde, olaryň beýan edýän zady hakykatdanam bolýar. Günäkär pul, pul gazanmak ukyby we instinkti däl. Emma garyplygyň has uly görnüşleri, maşgalalaryny urýan we aç goýýan serhoş erkekler, garyplaryň, netijesizleriň we ýeňilenleriň köp adamly, arassa däl öýleriniň gamgyn dymmagy barada näme aýdyp bilersiňiz? Meniň ýaly iň adaty baý adamyň şäher klubunyň myhman otagynda oturyň, soňra günortan fabrikanyň işçileriniň arasynda oturyň. Siz ýagşylygyň garyplyga bolan söýgüsiniň siziň we meniňkiden has köp däldigini we diňe zähmetsöýer bolmagy öwrenen we üstünlik gazanmaga mümkinçilik berýän şol höwesli açlygy we düşünjesini gazanmadyk adamyň bedeninde güýçli, çeýe topar döredip biljekdigini, aňy bolsa keselli we çüýreýändigini görersiňiz.
  Taýagyny tutup, çeper sözleýişiniň ýeline aldanyp başlan Telfer Eleonorany unudyp, gürrüňdeşligiň söýgüsi üçin geplemäge başlady.
  "Gözellige söýgini saklaýan, şahyrlarymyzy, suratkeşlerimizi, sazandalarymyzy we aktýorlarymyzy döredýän aňyň bu nobaty pul gazanmak üçin gerek, ýogsam ol öz-özüni ýok eder" diýip, ol yglan etdi. "Hakyky beýik suratkeşlerde-de şeýle zatlar bar. Kitaplarda we hekaýalarda beýik adamlar çadyrlarda açlykdan ölýärler. Hakyky durmuşda olar köplenç Bäşinji prospektde arabalarda gezýärler we Gudzon derýasynda oba dynç alyşlaryny geçirýärler. Git we öz gözüň bilen gör. Açlyk çekýän dahiýiň çadyrynda gez. Onuň diňe bir pul gazanmaga däl, eýsem isleýän sungaty bilen meşgullanmaga-da ukyply däldigini görmegiň ähtimallygy ýüz esse köp."
  Freedom Smitden gyssagly habar alandan soň, Sem kagyz biznesi üçin alyjy gözläp başlady. Oňa teklip edilen ýer ýarady we ol ýerde mümkinçilik döretmek isledi. Kartoşka, ýag, ýumurtga, alma we deri satyn almak bilen, ol pul gazanyp biljekdigini pikir etdi; mundan başga-da, ol bankda pul tygşytlamakdaky tutanýerliliginiň Freedomyň göz öňüne getirýändigini bilýärdi we mundan peýdalanmak isledi.
  Birnäçe günüň içinde ylalaşyk baglaşyldy. Sem gazet müşderileriniň sanawy, ýertudana we popkorn biznesi, şeýle hem De Moýn we Sent-Luisiň gündelik gazetleri bilen döreden ýörite agentlikleri üçin üç ýüz elli dollar aldy. Iki oglan bu biznesi kakalarynyň goldawy bilen satyn aldylar. Bankyň arka otagynda kassaçy Semiň goýumçy hökmünde gazanan tejribesini düşündiren we galan ýedi ýüz dollar bilen ylalaşygy baglaşdy. Erkinlik bilen ylalaşyk barada aýdylanda, Sem ony arka otaga alyp gitdi we iki oglanyň kakalaryna görkezen ýaly, tygşytlanan pullaryny görkezdi. Erkinlik haýran galdy. Ol oglanyň özi üçin pul gazanjakdygyny pikir etdi. Şol hepdede iki gezek Sem puluň sessiz, täsirli güýjüne şaýat boldy.
  Semiň Freedom bilen baglaşan ylalaşygyna görä, hepdelik adalatly aýlyk tölenmelidi, bu bolsa onuň ähli zerurlyklaryny kanagatlandyrmaga ýeterlikdi we ol Freedomy satyn almak üçin tygşytlan ähli zadynyň üçden iki bölegini almalydy. Beýleki tarapdan, Freedom aty, ulagy we ideg işini üpjün etmelidi, Sem bolsa aty idemelidi. Satyn alynýan zatlar üçin tölenmeli bahalary her gün irden Freedom kesgitlemelidi we eger Sem görkezilen bahadan arzan satyn alsa, tygşytlanan puluň üçden iki bölegi oňa gidýärdi. Bu ylalaşygy Sem teklip etdi, ol tygşytlanan puldan aýlykdan has köp gazanjakdygyny pikir edýärdi.
  Freedom Smit dükanlarda we köçelerde batly ses bilen iň ownuk meseleleri hem ara alyp maslahatlaşýardy, gygyrýardy we gygyrýardy. Ol tanaýan we söýýän her bir erkek, aýal we çaga üçin at goýup, düşündirişli atlaryň ajaýyp oýlap tapyjysydy. "Köne Belki-Ýok" diýip, ol Windy Makfersony gygyrdady, azyk dükanynda oňa gygyrdady we pitneçileriň ganyny şeker çeleklerine dökmezligini ýalbardy. Ol ýokarky tarapy giň deşikli pes, gygyrdaýan arabada ýurt boýunça syýahat etdi. Semiň bilşi ýaly, araba hem, Freedom hem ol adamyň ýanynda bolanda ýuwunmady. Onuň söwda etmegiň öz usuly bardy: fermanyň öýüniň öňünde durup, arabasynda oturyp, daýhan meýdandan ýa-da öýden çykyp, onuň bilen gürleşýänçä gygyrýardy. Soňra bolsa, söwdalaşyp we gygyryp, ol ylalaşyk baglaşýardy ýa-da öz ýoluna dowam edýärdi, daýhan bolsa hasara daýanyp, ýitirim bolan çaga ýaly gülýärdi.
  Freedom Kakstonyň iň gowy köçeleriniň birine seredýän uly köne kerpiç jaýda ýaşaýardy. Onuň öýi we howlysy goňşulary üçin göze ýakymsyzdy, olar ony şahsy taýdan gowy görýärdiler. Ol muny bilýärdi we eýwanda durup, gülüp we gygyryp durdy. "Günortan haýyrly bolsun, Meri" diýip, köçäniň beýleki tarapyndaky arassa nemes aýalyna gygyrdy. "Garaş we bu ýeri nähili arassalaýandygymy gör. Men ony häzir ederin. Ilki bilen, men çybynlary haýatdan süpürerin."
  Ol bir gezek etrap wezipesine dalaşgär bolup, etrapdaky ähli sesleri diýen ýaly aldy.
  Liberti köne, köne arabalary we oba hojalyk gurallaryny satyn almaga, olary öýe getirip, howluda oturtmaga, pos we çüýremeleri ýygnamaga we olaryň täze ýaly gowydygyna ant içmäge höweslidi. Topluda alty araba, bir ýa-da iki maşgala arabasy, bir çekiji hereketlendiriji, ot biçýän maşyn, birnäçe oba hojalyk arabasy we atlaryny düşündirip bolmajak beýleki oba hojalyk gurallary bardy. Her birnäçe günden soň, ol öýüne täze baýrak bilen gelýärdi. Olar howludan çykyp, eýwana gizlin çykýardylar. Sem olaryň hiç birini satjakdygyny hiç haçan bilmeýärdi. Bir wagtlar onuň on alty sany kemerleri, hemmesi döwülen we abatlanmadyk, ammarda we öýüň arkasyndaky ammarda bardy. Bu hapa-hupalaryň arasynda uly bir towuk sürüsi we iki ýa-da üç doňuz gezip ýördi, goňşy çagalaryň hemmesi dört Freedom-a goşulyp, köpçüligiň üstünden we aşagyndan gygyryp we ylgaşyp ylgaşýardylar.
  Swobodanyň aýaly, solgun, sessiz aýal, öýden seýrek çykýardy. Ol zähmetsöýer we zähmetsöýer Semi halaýardy we agşamara ýolda bir gün geçirenden soň atynyň zybyryny çykaryp duran Swoboda bilen wagtal-wagtal arka gapydan çykyp, onuň bilen ýuwaş, deň ses bilen gürleşýärdi. Ol hem, Swoboda hem oňa uly hormat goýýardylar.
  Sem alyjy hökmünde kagyz satyjylygyndan has uly üstünlik gazandy. Ol içerki alyjy bolup, ýurduň giň gerimlerini yzygiderli gurşap aldy we bir ýylyň içinde "Freedom"-yň satuw möçberini iki esseden gowrak artdyrdy.
  Her bir adamda Windy Makfersonyň geň galdyryjy gödekligi bar we ogly ony tiz wagtdan gözläp, ulanmagy öwrendi. Ol adamlaryň harytlarynyň bahasyny ulaldyp ýa-da artdyryp görkezýänçä gürleşmegine rugsat berýärdi, soňra olary birden jogapkärçilige çekýärdi we olar bulaşyklykdan dynmanka, ylalaşygy ýapýardy. Semiň döwründe daýhanlar gündelik bazar hasabatlaryna eýermeýärdiler; bazarlar soňraky ýaly ulgamlaşdyrylan we düzgünleşdirilen däldi we alyjynyň başarnygy iň esasy zatdy. Bu başarnyga eýe bolan Sem ony öz jübülerine pul goýmak üçin yzygiderli ulanýardy, ýöne nähilidir bir ýol bilen söwda edýän adamlarynyň ynamyny we hormatyny saklap galýardy.
  Şowhunly we şowhunly Liberty, ata ýaly, oglanyň söwda ukybyna buýsanýardy we onuň adyny köçelerde we dükanlarda ýokary-aşak ýaňladyp, ony Aýowanyň iň akylly oglany diýip yglan edýärdi.
  "Bu oglanda "Belki-Däl" diýen kiçijik bir zat bar" diýip, ol dükandaky loferlere gygyrdy.
  Sem öz işlerinde tertip-düzgüne we ulgama bolan höwesi örän agyr bolsa-da, ol bu täsiri Freedom-yň işlerine girizmäge synanyşmady. Onuň ýerine, ol öz hasabatlaryny üns bilen saklady we ýadawsyz kartoşka we alma, ýag we ýumurtga, ýüň we deri satyn aldy. Ol yhlas bilen işledi, hemişe komissiýalaryny köpeltmek üçin işledi. Freedom biznesde töwekgelçilik etdi we köplenç az girdeji gazandy, ýöne ikisi birek-biregi halaýardy we hormat goýýardy, şeýle hem Freedom-yň tagallalary bilen Sem ahyrsoňy Kakstondan gaçyp, has uly kärhanalara geçdi.
  Güýzüň ahyrynda bir agşam, Azatlyk atynyň zybyny çykaryp, Semiň duran athanasyna girdi.
  - Ine, seniň mümkinçiligiň, oglum, - diýdi ol, Semiň egnine ýumşak elini goýup. Onuň sesinde mähir bardy. Ol satyn alan zatlarynyň köpüsini satýan Çikago firmasyna hat ýazyp, Sem we onuň ukyplary barada gürrüň beripdi we firma Semiň Kakstonda umyt edip biljek ähli zatlaryndan has ýokary teklip bilen jogap berdi. Ol teklibi elinde saklady.
  Sem haty okanda, ýüregi titräp gitdi. Ol hatyň özi üçin täze işjeňlik we pul gazanmak üçin giň meýdan açýandygyny pikir etdi. Ol çagalygynyň ahyrsoňy gutarandygyny we şäherde mümkinçiliginiň boljakdygyny pikir etdi. Diňe şol gün irden, garry doktor Harkness işe taýýarlanýarka, ony gapyda saklady we ejesiniň öýde ýadaw we uklap ýatan ýerine başam barmagyny egninden geçirip, bir hepdeden ejesiniň gitjekdigini aýtdy. Sem bolsa, agyr ýürek we howsala bilen, köçelerden Liberty athanasyna tarap ýöräp, onuň hem gitmegini arzuw etdi.
  Indi ol athanadan geçip, atyndan çykaran kemerini diwardaky ilgäge asdy.
  - Men gitmäge şat bolaryn, - diýdi ol agyrlyk bilen.
  Swoboda athananyň gapysyndan ýaş Makfersonyň ýanynda çykdy, ol oglanlykda oňa gelip, indi giň eginli on sekiz ýaşly ýigitdi. Ol Semi ýitirmek islemeýärdi. Ol oglana bolan söýgisinden we Kakstonyň hödürläninden has köp zada ukyplydygyna ynanýandygy üçin Çikago kompaniýasyna hat ýazypdy. Indi ol çyrasyny ýokary göterip, howlydaky harabaçylyklaryň arasyndan geçip, gynanç bilen sessiz ýöräp barýardy.
  Öýüň arka gapysynda aýaly solgun we ýadaw durdy, oglanyň elinden tutmaga elini uzatdy. Gözlerinden ýaş geldi. Soňra Sem bir söz aýtman, öwrülip, köçäniň aşagyndan howlukdy. Azatlyk we aýaly esasy derwezä golaýlaşyp, onuň gidişine tomaşa etdiler. Agajyň kölegesinde saklanan burçdan Sem olary görüp bildi: Azatlygyň elindäki şemalda yranýan fonar we garaňkylygyň fonunda ak tegmil ýaly inçe, gartaşan aýaly.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  SEM, Libertiniň elindäki fonaryň ylgawlamagyna sebäp bolan mart aýynyň güýçli şemaly bilen howlukyp, öýüne tarap ýöredi. Çal saçly garry adam öýüň ak çarçuwasynyň öňünde derwezä söýenip, asmana seredip durdy.
  - Ýagyş ýagjak - diýip, ol bu mesele boýunça karar berýän ýaly titräp ses bilen aýtdy we soňra öwrülip, jogabyny garaşman, dar ýoldan öýe girdi.
  Bu waka Semiň dodaklaryna ýylgyryş getirdi, soňundan bolsa belli bir derejede ýadawlyk geldi. Ol "Freedom" bilen işleşip başlanyndan bäri, Genri Kimballyň derwezesiniň öňünde durandygyny, gün-günden asmana seredýändigini görüpdi. Bu adam Semiň köne müşderisi we şäherde belli bir şahsyýetdi. Onuň ýaşlygynda Missisipi derýasynyň kumarbazy bolandygy we köne döwürlerde birden köp ýabany başdan geçirmelere gatnaşandygy aýdylýar. Raýat urşundan soň, ol Kakstonda gününi tamamlady, ýeke ýaşap, ýyl-ýyldan howa şertlerini takyk hasaplaýardy. Aýda bir ýa-da iki gezek ýyly aýlarda ol "Wildmanyň" ýanyna baryp, peçiň ýanynda oturyp, ýazgylarynyň dogrulygy we yzyndan gelýän ganly itiň hereketleri barada öwünýärdi. Onuň häzirki keýpinde bu adamyň durmuşynyň çäksiz birmeňzeşligi we ýadawlygy Seme gülkünç we belli bir derejede gynandyryjy görünýärdi.
  "Günü kesgitlemek üçin derwezä baryp, asmana seretmäge, sabyrsyzlyk bilen garaşmaga we şoňa bil baglamaga - nähili howply!" diýip pikir etdi we elini jübüsine salyp, Çikago kompaniýasynyň ajaýyp daşarky dünýäniň köp bölegini açmaly bolan hatyny lezzet bilen duýdy.
  Libertiden aýrylyşmagyň garaşylmadyk gamgynlygynyň şokuna we ejesiniň ölüminiň golaýlaşmagy sebäpli dörän gam-gussa garamazdan, Sem öz geljegine bolan ynamynyň güýçli tolgunmasyny duýdy, bu bolsa ony öýüne, diýen ýaly şadyýan ýagdaýda gaýtmaga mejbur etdi. Liberti hatyny okamagyň tolgunmasy derwezäniň öňünde asmana seredýän garry Genri Kimballyň keşbinde täzeden döredi.
  "Men hiç haçan şeýle bolmaz, dünýäniň çetinde oturyp, gan dökülen itiň topuň yzyndan kowalaýandygyny görüp, her gün termometre seredip oturaryn" diýip pikir etdi ol.
  Freedom Smith bilen üç ýyl işlän Sem, ýüze çykyp biljek islendik iş kynçylyklaryny çözmäge ukyplydygyna ynamly bolmagy öwretdi. Ol özüniň isleýän zadyna öwrülendigini bilýärdi: gowy işewür, işewürlik duýgusy diýilýän içki häsiýeti sebäpli öz işine ýolbaşçylyk edýän we gözegçilik edýän adamlaryň biri. Ol Kakston halkynyň ony akylly oglan diýip atlandyrmagyny bes edip, indi ony gowy işewür hökmünde gürleýändigini lezzet bilen ýatlady.
  Öz öýüniň derwezesiniň öňünde ol saklandy we durdy, bularyň hemmesi we içerde ölýän aýal hakda pikir etdi. Ol derwezede gören garry adamy we onuň bilen birlikde ejesiniň durmuşynyň it we termometre bagly bolan adamyň durmuşy ýaly boş geçendigini ýene-de ýadyna saldy.
  "Hakykatdanam," diýip, ol öz-özüne pikirini dowam etdirip, "häzir has beter bolupdyr. Onuň parahatçylykda ýaşamaga hiç hili bagty ýokdy we garrynyň soňky günlerini teselli etmek üçin ýaşlyk günleriniň ýabany başdan geçirmelerini ýatlamaýardy. Onuň ýerine, garry adam termometrine seredýän wagty, kakam bolsa onuň öýünde oýunjaklaryň yzyndan kowalaşýan it ýaly, maňa seredýärdi." Oňa bu keşbi ýaraýardy. Ol derwezäniň öňünde durup, köçedäki agaçlarda ýel aýdym aýdyp, wagtal-wagtal ýagyş damjalaryny ýaňagyna zyňyp, bu barada we ejesi bilen bolan durmuşy barada pikir edýärdi. Soňky iki-üç ýylyň dowamynda ol ejesi bilen ýaraşmaga synanyşýardy. Gazet işini we "Freedom"-daky üstünliginiň başlangyjyny satandan soň, ol ony okdan kowdy we ol özüni erbet duýup başlandan bäri, dört dosty bilen oturyp, olaryň arasyndaky gürrüňleri diňlemek üçin "Wildmanyň" öýüne gitmegiň ýerine, agşamdan agşama onuň bilen geçirýärdi. Ol indi Telfer ýa-da Meri Anderwud bilen oba ýollarynda ýöräp ýörmän, gaýtam syrkaw aýalyň düşeginiň ýanynda oturýardy ýa-da gije gowy bolanda, oňa öňdäki çimlikde oturmaga kömek edýärdi.
  Sem ýyllaryň gowy geçendigini duýdy. Olar oňa ejesini düşünmäge kömek etdi we özi üçin dowam etdirýän uly meýilnamalaryna çynlakaýlyk we maksat berdi. Ýekelikde ol we ejesi seýrek gürleşýärdiler; ömürlik endikler onuň köp gürleşmegini mümkin etmedi we onuň şahsyýetini barha düşünmegi onuň üçin gereksiz etdi. Indi, öýüň daşyndaky garaňkylykda, ol onuň bilen geçiren agşamlaryny we onuň owadan durmuşynyň nähili betbagtçylykly zaýalanandygyny pikir etdi. Oňa zyýan ýetiren we oňa garşy gaharly we bagyşlamaz bolan zatlar, hatda Jeýniň keseliniň öňünde pensiýa çykandan soň uzak wagtlap içgi içmegini dowam etdirýän we diňe pensiýa puly gutaranda öýüň içinde aglap we nalaýan özüni görkezen Windiniň hereketleri hem ähmiýetsiz boldy. Gynansak-da, Sem kir ýuwýan aýalynyň we aýalynyň ýitgisi barada pikirlenmäge synanyşdy.
  "Ol dünýädäki iň ajaýyp aýaldy" diýip, öz-özüne aýtdy we öňler aý şöhlesinde ýanynda ylgaýan gazetçiniň öňünde ejesini öwýän dosty Jon Telfer hakda pikir edende, gözlerinden şatlyk gözýaşlary döküldi. Ol onuň uzyn, arryk ýüzi hakda pikir etdi, indi bolsa ýassyklaryň aklygyna garşy gorkunç görünýärdi. Freedom Smithiň öýüniň aşhanasyndaky döwülen howpsuzlyk kemeriniň arkasyndaky diwara asylan Jorj Eliotyň suraty birnäçe gün mundan ozal onuň gözüne düşdi we garaňkylykda ony jübüsinden alyp, dodaklaryna galdyrdy, nähilidir bir suratda ejesiniň keselinden öňki ýagdaýyna meňzeýändigini düşündi. Freedomyň aýaly oňa suraty berdi we ol suraty özi bilen alyp gitdi, işi bilen ýöräp barýarka, jübüsinden çykardy.
  Sem öýüň içinden ýuwaşlyk bilen aýlanyp, Windiniň towuk bakmaga synanyşyklaryndan galan köne ammaryň golaýynda saklandy. Ol ejesiniň pikirlerini dowam etdirmek isledi. Ol ejesiniň ýaşlygyny we öňdäki çimde gürrüňdeş bolan uzak gürrüňleriniň jikme-jikliklerini ýatlap başlady. Bu onuň aňynda adatdan daşary aýdyňdy. Ol hatda häzir hem her bir sözüni ýadynda saklaýan ýalydy. Keselli aýal Ogaýodaky ýaşlygy barada gürrüň berdi we ol gürrüň berende oglanyň aňynda keşpler döredi. Ol oňa Günbatara ferma açmak üçin gelen inçe dodakly, berk gylykly Täze Angliýanyň maşgalasynda bagly gyz hökmünde geçiren günlerini, bilim almak üçin eden tagallalaryny, kitap satyn almak üçin tygşytlan teňňelerini, synaglardan geçip, mekdep mugallymy bolanda çeken şatlygyny we Windi bilen - şol wagtky Jon Makferson bilen durmuş gurandygyny gürrüň berdi.
  Ýaş Makferson şäher durmuşynda görnükli orun almak üçin Ogaýo obasyna gelipdi. Sem onuň ýaş ýigidiň gujagynda kiçijik gyzjagazlar bilen oba köçesinde ýokary-aşak ýöräp, ýekşenbe mekdebinde Injilden sapak berýändigini suratlandyrandygyny görüp ýylgyrdy.
  Windy ýaş mugallyma teklip edende, ol şatlyk bilen kabul etdi, sebäbi şeýle batyr erkek adamyň şäherdäki ähli aýallaryň arasyndan şeýle näbelli bir adamy saýlamagyny örän romantiki hasaplady.
  "Häzir hem ökünmeýärin, emma bu meniň üçin diňe zähmet we betbagtçylyk diýmekdi" diýip, syrkaw aýal ogluna aýtdy.
  Ýaş dendi bilen durmuş gurandan soň, Jeýn onuň bilen Kakstona gitdi, ol ýerde dükan satyn aldy we üç ýyldan soň dükany şerife, aýaly bolsa şäher kir ýuwýan işgäri wezipesine tabşyrdy.
  Garaňkylykda, ölýän aýalyň ýüzünde ýarym ýigrençli, ýarym gülkünç ýylgyryş peýda boldy, ol Windy we başga bir ýaş ýigit mekdepden mekdebe gidip, ştat boýunça konsert goýan gyş barada gürrüň berdi. Öňki esger gülkünç aýdymçy bolup, ýaş aýalyna hat yzyndan hat ýazyp, öz tagallalaryny garşylan el çarpyşmalar barada gürrüň berdi. Sem tomaşalary, kiçi, garaňky mekdep jaýlarynyň howadan sowlan ýüzleri syzýan jadyly çyranyň ýagtysynda ýalpyldap durandygyny we joşgunly Windyniň sahna žargonlarynda gürleşip, reňkli eşiklerini geýip, kiçi sahnada aýlanyp ýörenini göz öňüne getirip bildi.
  - Bütin gyş maňa bir teňňe hem ibermedi, - diýip, syrkaw aýal onuň pikirlerini böldi.
  Ahyrsoňy duýgularyny beýan etmek üçin oýanyp, ýaşlyk döwrüniň ýatlamalary bilen doldurylan sessiz aýal öz halky barada gürrüň berdi. Kakasy tokaýda agaç ýykylanda öldi. Ol ejesi barada gysga, garaňky gülkünç bir wakany gürrüň berdi, bu bolsa ogluny geň galdyrdy.
  Ýaş mugallym bir gezek ejesini görmäge baryp, Ogaýodaky bir fermanyň öýüniň otagynda bir sagatlap oturypdyr, şol bir wagtyň özünde gazaply garry aýal oňa batyrgaý, soragly göz bilen seredipdir, gyzy bolsa ol ýere gelendigi üçin özüni ahmak ýaly duýupdyr.
  Wokzalda ol ejesi barada bir degişme eşitdi. Rowaýata görä, bir gezek bir güýçli sowul bir fermer öýüne gelip, aýaly ýeke özi tapyp, ony gorkuzmaga synanyşypdyr. Şol wagtlar özleriniň iň gowy döwründe bolan sowul we aýal howlyda bir sagatlap söweşipdirler. Bu wakany Jeýne gürrüň beren demir ýol agenti başyny yza çekip güldi.
  "Ol ony hem nokauta saldy," diýdi ol, "ony ýere ýykdy, soňra bolsa ony güýçli alma şerabyndan içirdi, soň bolsa ol şähere gelip, ony ştatdaky iň gowy aýal diýip yglan edýänçä."
  Harabalyk ambaryň golaýyndaky garaňkylykda Semiň pikirleri ejesinden gyz dogany Keýt we onuň ýaş daýhan bilen bolan gatnaşygyna geçdi. Ol ejesiniň hem kakasynyň ýalňyşlyklary sebäpli nähili ejir çekendigini, myhmanyň hemişe Makferson öýünde döredýän harby gürrüňleriň gutarmajak agşamlaryndan gaçmak üçin öýünden çykyp, garaňky köçelerde aýlanmaly bolandygyny we Kalwertiň geýiminden enjamlary alyp, şäherden ýeke özi çykan gijäni, soňra bolsa eşiklerini ýygnap, nika ýüzügini görkezmek üçin ýeňiş bilen gaýdyp gelen gijäni gynanç bilen pikir etdi.
  Onuň öňünde tomus gününiň suraty ýalpyldap, ondan öňki söýgi gatnaşygynyň bir bölegine şaýat boldy. Ol dükana gyz doganyny görmek üçin girende, ýaş daýhan içeri girip, töweregine utanç bilen seredip, Keýtiň eline täze altyn sagady uzatdy. Oglanyň ýüregine gyz doganyna bolan hormat birden doldy. "Bu nähili baha düşen bolmaly " diýip pikir etdi we täzeden gyzyklanma bilen söýgülisiniň arkasyna, gyzaran ýaňaklaryna we gyz doganynyň ýalpyldawuk gözlerine seretdi. Söýgüli öwrülip, ýaş Makfersonyň stoluň başynda duranyny görende, utanç bilen güldi we gapydan çykdy. Keýt utandy, gizlin begendi we doganynyň gözlerindeki garaýyşdan hoşal boldy, ýöne sowgady ýeňil kabul edýän ýaly boldy, ony stoluň üstünde öňe-yza aýlady we öňe-yza ýöräp, ellerini galgadyp.
  - Aýtma, - diýdi ol.
  - Onda ýalan sözleme, - diýip, oglan jogap berdi.
  Sem gyz doganynyň bir aýda çaga we är getirmegindäki biperwaýlygynyň, ejesiniň Windi bilen durmuş gurmakdaky biperwaýlygyndan has gowy gutarandygyny pikir etdi.
  Özüne gelip, öýe girdi. Bu maksat bilen işe alnan goňşusy agşamlyk naharyny taýýarlapdy we indi gijä galandygy üçin şikaýat edip başlady, iýmitiň sowadygyny aýtdy.
  Sem dymyp iýdi. Ol iýip otyrka, aýal öýden çykyp, gysga wagtyň içinde gyzy bilen gaýdyp geldi.
  Kakstonda aýalyň öýde erkek bilen ýeke galmagyny gadagan edýän bir kodeks bardy. Sem gyzynyň gelmeginiň aýalyň kodekse eýermek synanyşygydygyny, öýdäki syrkaw aýalyň eýýäm ýokdugyny pikir edýändigini pikir etdi. Bu pikir ony hem güldürdi, hem gynandyrdy.
  "Ol howpsuz bolar diýip pikir edersiňiz" diýip, ol oýlandy. Ol elli ýaşlarynda, kiçijik, howsala düşen we arrykdy, gepleýän wagty şakyrdaýan süni dişleri bardy. Ol geplemeýän wagty, dilini howsala düşüp, olara seredip dyrmaşýardy.
  Windi aşhana gapysyndan örän serhoş halda girdi. Ol gapynyň ýanynda durup, eli bilen tutawaçdan tutup, özüni ele almaga synanyşdy.
  "Aýalym... aýalym ölýär. Ol islendik gün ölmegi mümkin" diýip, ol gözlerinden ýaş döküp, gynandy.
  Aýal we gyzy keselli aýal üçin düşek goýlan kiçijik otagyň içine girdiler. Sem aşhana stolunda gahar-gazap we ýigrenç bilen gepleşip bilmedi, Windy bolsa öňe egilip, oturgyja ýykylyp, batly aglap başlady. At sürýän bir adam öýüň golaýyndaky ýolda saklandy we Sem adam dar köçäni aýlanda arabanyň arkasyndaky tigirleriň gyryldawyny eşitdi. Tigirleriň gygyrdawynyň arasynda bir ses gödek sözler aýtdy. Şemal dowam etdi we ýagyş ýagyp başlady.
  "Ol ýalňyş köçede" diýip, oglan samsyklyk bilen pikir etdi.
  Windi başyny ellerine goýup, ýüregi döwülen oglan ýaly aglady, hyňňyldysy öýüň içinde ýaňlandy, howany hapa edýän alkogoldan agyr demi. Ejesiniň ütük tagtasy peçiň gapdalyndaky burçda durdy we ony görmek Semiň ýüreginde ýanýan gahar-gazaba ýag goşdy. Ol dükanyň gapysynda ejesi bilen durup, kakasynyň demirçi bilen bolan gynançly we gülkünç şowsuzlygyna şaýat bolan gününi we Keýtiň toýundan birnäçe aý öň, Windiniň söýgülisini öldürmek bilen haýbat atyp, şäheriň içinden ylgap geçen gününi ýadyna saldy. Ene bilen oglan gyzyň ýanynda galdylar, öýde gizlenip, kemsitmekden ýadadylar.
  Serhoş adam, kellesini stola goýup, uklap galdy, onuň horlamasynyň ýerini oglanyň gaharyny getirýän hyňňyldawuk sesler tutdy. Sem ejesiniň durmuşy barada ýene-de oýlanyp başlady.
  Onuň durmuşyndaky kynçylyklary üçin oňa töleg tölemek üçin eden synanyşyklary indi düýbünden boş ýalydy. "Kaş men oňa töleg tölesem" diýip, öňündäki adama seredip, birden ýigrenç duýgusy bilen titräp pikir etdi. Garaňky aşhana, stoluň üstünde sowuk, bişmedik kartoşka we kolbasa, şeýle hem uklap ýatan serhoş bu öýde ýaşan durmuşynyň nyşany ýalydy we ol titräp, ýüzüni diwara seretmek üçin öwürdi.
  Ol bir wagtlar Freedom Smitiň öýünde iýen naharyny ýadyna saldy. Şol agşam Freedom, şol agşam Çikago kompaniýasyndan hat getirşi ýaly, ammara çakylyk getiripdi we Sem başyny ýaýkap, ret edýän mahaly, çagalar ammaryň gapysyndan girdiler. Iň ulusy, uly, oglanjyk, on dört ýaşly, erkek güýji we garaşylmadyk ýerlerde onuň eşiklerini ýyrtmaga höwesli gyzyň ýolbaşçylygynda, olar Semi nahara alyp gitmek üçin ammara zor bilen girdiler. Freedom olary höweslendirip, gülüp, sesi ammaryň içinden şeýle bir batly ýaňlanýardy welin, atlar öz otlaklaryna böküp girdiler. Olar ony öýe süýräp girdiler, dört ýaşly bäbek, bäbek, arkasynda münüp, ýüň kepkasy bilen kellesine urýardy, Freedom bolsa fonaryny galgadyp, wagtal-wagtal eli bilen ony itmäge kömek edýärdi.
  Oglan kiçijik, boş aşhanada tagamsyz, ýaramaz taýýarlanan naharyň öňünde oturanda, "Freedom House"-yň uly naharhana otagynyň ugrunda ak stol bilen örtülen uzyn stoluň keşbi ýadyma düşdi. Ol çörek, et we tagamly tagamlar bilen doldurylyp, buglanan kartoşka bilen doldurylypdy. Onuň öz öýünde hemişe diňe bir nahar üçin ýeterlik iýmit bardy. Hemme zat gowy meýilleşdirilendi; nahary gutaranyňyzda, stol boşdy.
  Ýolda uzak gün geçirenden soň, bu agşamlyk naharyny nähili gowy görýärdi. Swoboda çagalara sesli we gygyryp, tabaklary ýokary galdyryp, paýlady, aýaly ýa-da oglanjyk aşhanadan çäksiz täze önümleri getirdi. Mekdepdäki çagalar baradaky gürrüňler, oglanjyk gyzyň zenanlygynyň birden açylmagy, bolçulyk we gowy durmuş ýagdaýy oglany yzarlaýardy.
  "Ejem hiç haçan şeýle zady bilmeýärdi" diýip pikir etdi.
  Uklap ýatan serhoş adam oýanyp, batly geplemäge başlady - onuň aňyna ýatdan çykan köne nägilelik gaýdyp geldi, ol mekdep okuw kitaplarynyň bahasy barada gürrüň edýärdi.
  - Mekdepde kitaplary gaty köp çalyşýarlar, - diýip, ol tomaşaçylara ýüzlenýän ýaly peje tarap öwrülip, batly ses bilen yglan etdi. - Bu çagaly garry esgerler üçin para bermek meýilnamasy. Men muňa çydap bilmerin.
  Sem, aýdyp bolmajak derejede gahar bilen, depderçesinden bir kagyz ýyrtyp, üstüne bir hat ýazdy.
  "Ýuwaş bol," diýip ýazdy ol. "Eger sen başga bir söz aýtsaň ýa-da ejeňi biynjalyk edýän başga bir ses çykarsaň, seni bogup öldürerin we ölü it ýaly köçä zyňaryn."
  Stoluň üstüne egilip, gap-gaçdan çykaran çatal bilen kakasynyň eline degrip, kagyzy lampanyň aşagyndaky stoluň üstüne, gözüniň öňünde goýdy. Ol otagyň içinden böküp, ejesini ölüme eltendigi pikir edýän adamy öldürmek islegi bilen göreşdi, ejesi bolsa indi ölüm ýassygynda oturyp, aglap we gepleşip durdy. Bu isleg onuň aňyny şeýle bir bulaşdyrdy welin, aşhananyň içine deli bir kabusa düşen ýaly seretdi.
  Windi kagyzy eline alyp, ony haýal okady, soňra manysyna düşünmän, diňe manysyny ýarym-ýalňyz düşünip, ony jübüsine saldy.
  - It öldi, şeýlemi? - diýip gygyrdy ol. - Bolýar, sen juda ulalýarsyň we akyllanýarsyň, çaga. Öli itiň maňa näme peýdasy bar?
  Sem jogap bermedi. Seret bilen turup, stoluň daşyndan aýlanyp, elini mürrüldäp duran garrynyň bokurdagyna goýdy.
  - Men öldürmeli däl, - diýip, ol öz-özüne, nätanyş adam bilen gürleşýän ýaly, sesli gaýtalady. - Men ony dymýança bogmaly, ýöne öldürmeli däl.
  Aşhanada iki adam sessiz göreşýärdiler. Ýel turup bilmän, ejiz we ejiz bir ýagdaýda tepdi. Sem oňa seredip, gözlerini we ýaňaklarynyň reňkini synlap, kakasynyň ýüzüni ençeme ýyl bäri görmändigini görüp, titräp gitdi. Onuň indi aňynda nähili aýdyň ornaşypdyr we nähili gödek we çig bolupdyr.
  "Ejemiň şol gamgyn çukurda geçiren ähli ýyllarynyň öwezini şol inçe bokurdagymdan diňe bir gezek uzyn we berk tutmak bilen gaýtaryp bilerin. Men ony diňe şol azajyk goşmaça basyş bilen öldürip bilerin" diýip pikir etdi ol.
  Gözler oňa dikilip başlady we dili çykyp başlady. Maňlaýyndan aşak toprak damjasy akyp, uzak günüň dowamynda serhoşlyk bilen geçirilen şadyýanlyklaryň dowamynda bir ýerde ýygnandy.
  "Eger men häzir ony berk basyp öldürsem, ömrümiň ähli günlerinde onuň ýüzüni häzirki ýaly görerdim" diýip, oglan pikir etdi.
  Öýüň dym-dyrslygynda goňşusynyň gyzyna ýiti ýüzlenýän sesini eşitdi. Syrkaw adamyň tanyş, gurak, ýadaw üsgürmesi ýaňlandy. Sem huşsuz garry adamy göterip, üns bilen we sessiz aşhana gapysyna tarap ýöräp gitdi. Onuň üstüne ýagyş ýagdy we ol ýükü bilen öýüň içinde aýlanyp ýörkä, ýel howlydaky kiçi alma agajynyň gurak şahasyny silkdirip, ýüzüne urdy we uzyn, agyryly ýara galdyrdy. Öýüň öňündäki haýatda ol saklandy we ýükü pes otluk kenardan ýola düşürdi. Soňra öwrülip, derwezäniň içinden ýalaňaç ýöräp, köçäniň ýokarsyna çykdy.
  "Men Meri Anderwudy saýlaryn" diýip, ol köp ýyl mundan ozal oba ýollarynda özi bilen bile ýören, Jon Telferiň ähli aýallara garşy eden sözlerinden soň dostlugyny bozan dostuna gaýdyp geldi. Ol pyýada ýolunyň ugrunda büdräp gitdi, ýagyş ýalaňaç kellesini urdy.
  "Öýümize aýal gerek" diýip, ol öz-özüne gaýta-gaýta gaýtalady. "Öýümize aýal gerek".
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  TAÝÝARLAŞ _ Meri Anderwudyň öýüniň aşagyndaky WERANDA diwaryna garşy Sem ony bu ýere näme getirendigini ýadyna salmaga synanyşdy. Ol başyny ýalaňaç ýöredi we esasy köçeden geçip, oba ýoluna çykdy. Iki gezek ýykylyp, eşiklerini palçyga çyrpypdy. Ol ýöremeginiň maksadyny unudyp, has uzak ýöräpdi. Aşhananyň dartgynly dymmasynda kakasyna bolan duýdansyz we elhenç ýigrenç onuň aňyny şeýle bir ysmazlaşdyrypdy welin, indi ol özüni ýeňil, geň galdyryjy derejede bagtly we aladasyz duýýardy.
  "Men bir zat edýärdim" diýip pikir etdi; "Näme bolandygyny bilmek isleýärin?"
  Jaý sosna tokaýlygyna seredýärdi we kiçijik depä çykyp, gonamçylygyň we obanyň soňky çyrasynyň ýanyndan egri-bugry ýol bilen baryp ýetmelidi. Ýaz ýagyşy başynyň üstündäki demir damy urdy we Sem, arkasy jaýyň fasadyna degip, öz aňyny gaýtadan gözegçilikde saklamaga synanyşdy.
  Ol bir sagatlap garaňkylyga seredip, tupanyň dowam edýändigini üns bilen synlap durdy. Ol ejesinden miras galan ýyldyrymly ýagyşlara bolan söýgini ýatlady. Ol çagalyk döwründe ejesiniň düşekden turup, öýde aýlanyp, aýdym aýdýan gijäni ýadyna saldy. Ol şeýle ýuwaş aýdym aýdýardy welin, uklap ýatan kakasy eşitmedi, Sem bolsa ýokarky gatdaky düşeginde ýatyp, sesi - üçekdäki ýagyşy, wagtal-wagtal ýyldyrymly gümmürdemegi, Windiniň horlamagyny we ejesiniň ýyldyrymly ýagyşda aýdym aýdýan adaty bolmadyk we... owadan sesini diňleýärdi.
  Indi başyny galdyryp, ol töweregine şatlyk bilen seretdi. Öňündäki agaçlar ýelde egilip, yranýardy. Gijäniň syýa garaňkylygyny gonamçylygyň aňyrsyndaky ýolda ýalpyldaýan ýag çyrasy we uzakda jaýlaryň penjirelerinden düşýän ýagtylyk bozdy. Onuň garşysyndaky jaýdan düşýän ýagtylyk çamlaryň arasynda kiçijik, ýagty silindr emele getirdi, onuň içinden ýagyş damjalary ýalpyldap, ýalpyldap durdy. Wagtal-wagtal ýyldyrymlar agaçlary we egri-bugry ýoly ýagtylandyrýardy, ýokarda bolsa asman toplary gümmürdeýärdi. Semiň ýüreginde ýabany aýdym ýaňlanýardy.
  "Kaşki bu bütin gije dowam etsedi" diýip, ol pikirini çagalyk döwründe garaňky öýde aýdym aýdýan ejesine gönükdirdi.
  Gapy açyldy we bir aýal eýwana çykyp, onuň öňünde durdy, tupana, şemala geýen ýumşak kimonony urmaga we ýagyş onuň ýüzüni çylamaga garşy durdy. Demir damyň aşagynda howa ýagyşyň urgusy bilen doldy. Aýal başyny galdyrdy we ýagyş ony uranda, aýdym aýtmaga başlady, onuň owadan kontralto sesi damdaky ýagyşyň urgusyndan ýokary galyp, gök gümmürdisi bilen üznüksiz dowam etdi. Ol aşygyň tupandan geçip, öz söýgülisine barýanyny aýdym etdi. Aýdymda bir nakyl saklanyp galdy:
  "Ol at münüp, onuň gyzyl-gyzyl dodaklary barada pikir etdi"
  
  - diýip, aýal elini eýwanyň demirlerine goýup, tupana tarap öňe egilip aýdym aýtdy.
  Sem haýran galdy. Onuň öňünde duran aýal, aşhanadaky pajygaly wakalardan soň pikirleri onuň pikirlerine öwrülen mekdep ýoldaşy Meri Anderwuddy. Onuň öňünde durup aýdym aýdýan aýalyň keşbi, ejesiniň öýde tupanly gije aýdym aýdýandygy baradaky pikirleriniň bir bölegine öwrüldi we onuň aňy has uzaklara gidip, öň gören suratlaryny, ýagny oglan wagty ýyldyzlaryň aşagynda ýöräp, Jon Telfer baradaky gürrüňleri diňlän wagty gören suratlaryny görüp başlady. Ol dag ýolundan geçip barýarka, tupana çydap, giň eginli bir adamyň gygyrýandygyny gördü.
  "Ol çygly, çygly ýagyş paltosynyň üstündäki ýagyşa güldi" diýip, aýdymçynyň sesi dowam etdi.
  Meri Anderwudyň ýagyşda aýdym aýtmagy, oňa ýalaňaç oglanjykka bolşy ýaly ýakyn we süýji görünmegini üpjün edýärdi.
  "Jon Telfer onuň barada ýalňyşypdyr" diýip pikir etdi.
  Ol öwrülip, oňa seretdi, saçlaryndan ýaňaklaryndan aşak akýan kiçijik suw akymlary. Garaňkylygyň içinden ýyldyrym çakyp, indi giň eginli adam bolan Semiň çirkli eşikleri we çaşgyn ýüzi bilen duran ýerini ýagtylandyrdy. Onuň dodaklaryndan geň galmak bilen güýçli gygyryş çykdy.
  "Heý, Sem! Sen bu ýerde näme edýärsiň? Ýagyşdan gaçyp gitseň gowy bolar."
  - Maňa bu ýer ýaraýar, - diýip, Sem başyny galdyryp, onuň ýanyndan tupana seredip jogap berdi.
  Merýem gapydan çykyp, tutawaçdan tutdy we garaňkylyga seretdi.
  - Sen meni köp wagt bäri görmäge gelýärsiň, - diýdi ol, - içeri gir.
  Jaýyň içinde, gapysy ýapyk halda, eýwanda ýagýan ýagyşyň sesi boğuk, asuda baraban sesine öwrüldi. Otagyň ortasyndaky stoluň üstünde kitaplaryň üýşüp durdy, diwarlaryň ugrundaky tekjelerde bolsa ýene-de kitaplar düzülip durdy. Stoluň üstünde okuwçy çyrasy ýanýardy we otagyň burçlaryna agyr kölegeler düşýärdi.
  Sem gapysyň golaýyndaky diwara söýklenip, ýarym görýän gözleri bilen töweregine seredýärdi.
  Öýüň başga bir ýerine gidip, indi uzyn plaş geýip gaýdyp gelen Merýem oňa derrew gyzyklanma bilen seretdi we otagyň içinde aýlanyp başlady, oturgyçlaryň üstünde ýaýran aýal geýimleriniň galyndylaryny ýygnady. Dyz çöküp, diwardaky açyk torda goýlan taýajyklaryň aşagynda ot ýakdy.
  "Meni aýdym aýtmaga höweslendiren tupandy" diýip, ol utanjaňlyk bilen, soňra bolsa şatlykly ses bilen aýtdy: "Seni guradyp taşlamaly bolarys; sen ýolda ýykylyp, palçyga batdyň."
  Öňler gamgyn we dymýan Sem gepläp başlady. Onuň kellesine bir pikir geldi.
  "Men bu ýere kazyýete geldim" diýip pikir etdi; "Men Meri Anderwuddan aýalym bolmagy we meniň öýümde ýaşamagy haýyş etmäge geldim".
  Ýanýan taýaklaryň ýanynda dyzyna çöken aýal, onuň içinde ýatyp duran bir zady oýarýan bir sahna döretdi. Onuň geýen agyr plaşy düşüp, tegelek eginlerini, çygly, ýapyşýan kimono bilen örtülenini görkezdi. Onuň inçe, ýaş keşbi, ýumşak çal saçlary we ýanýan taýaklar bilen ýagtylandyrylan çynlakaý ýüzi onuň ýüregini titretdi.
  - Öýümize aýal gerek, - diýip, ol agyr ses bilen aýtdy, tupandan we palçykdan gurlan ýollardan geçip barýarka, dodaklarynda galan sözleri gaýtalady. - Öýümize aýal gerek, men seni şol ýere äkitmäge geldim.
  - Men seniň bilen durmuş gurmak niýetinde - diýip, ol otagyň üstünden geçip, onuň egninden tutdy. - Näme üçin bolmaz? Maňa aýal gerek.
  Meri Anderwud özüne seredýän ýüzden we onuň eginlerini gujaklaýan güýçli ellerden gorkdy we gorkdy. Ýaşlygynda ol gazetçi üçin enelik söýgüsini saklap, onuň geljegini meýilleşdiripdi. Eger onuň meýilnamalary ýerine ýetirilse, ol alym, kitaplaryň we pikirleriň arasynda ýaşaýan adam bolardy. Onuň ýerine ol adamlaryň arasynda ýaşamagy, pul gazanmagy we Freedom Smit ýaly ýurt boýunça syýahat etmegi, daýhanlar bilen şertnama baglaşmagy saýlady. Ol onuň agşam Freedomyň öýüne tarap köçeden awtoulag bilen gidip, Wildmanyň öýüne girip-çykyp, köçelerde erkekler bilen aýlanýandygyny gördü. Ol onuň täsir astyndadygyny, arzuw edýän zatlaryndan ünsüni sowmaga gönükdirilendigini we gizlinlikde gürleýän, gülýän boş adam Jon Telferi günäkärleýändigini bilýärdi. Indi, tupandan soň, oglan elleri we eşikleri ýol palçygyna boýalan, onuň ýanyna gaýdyp geldi we ejesi ýaly garry aýal bilen nikalaşmak we onuň öýünde onuň bilen ýaşamagy maksat edinýändigi barada gürleşdi. Ol doňup, onuň energiýaly, güýçli ýüzüne we gözlerine agyryly, haýran galan bir ýüz bilen seredip durdy.
  Onuň gözleriniň aşagynda Semiň köne oglanlyk duýgusy gaýtadan ýadyna düşdi we ol bu barada oňa gürrüň bermäge synanyşyp başlady.
  "Meni Telfer baradaky gürrüňler däl-de, mekdepler we kitaplar barada şeýle köp gürrüň bermegiň gaharymy getirdi" diýip, ol başlady, "ýöne mekdepler we kitaplar barada şeýle köp gürrüň bermegiň. Men olardan ýadadym. Dünýäde şeýle köp pul gazanyp bolýan wagty, men ýyl-ýyldan kiçijik, dykyz synp otagynda oturyp bilmeýärdim. Mekdep mugallymlarynyň barmaklaryny partalara degrip, penjirelerden köçeden geçýän erkeklere seredip durmalaryndan ýadadym. Men özüm ol ýerden çykyp, köçä çykmak isleýärdim."
  Ellerini gyzyň egninden aýryp, oturgyçda oturdy we indi yzygiderli ýanýan oda seretdi. Şalwarynyň oturgyjyndan bug çykyp başlady. Onuň aňy, henizem öz gözegçiliginden daşary işläp, köp ýyl mundan ozal onuň aňyna gelen köne çagalyk fantaziýasyny, ýarysy özüniň, ýarysy Jon Telferiňkini dikeltmäge başlady. Bu, olaryň we Telferiň ideal alym barada döreden düşünjesi baradady. Suratdaky esasy gahryman köçede büdräp barýan, deminiň aşagyndan mür-mür edip, çöpügini turba dürtüp barýan egri, ejiz garry adamdy. Suratda Kakston mekdebiniň müdiri garry Frank Hantliniň karikaturasy bardy.
  Meri Anderwudyň öýünde ojagyň öňünde oturyp, bir pursat oglan bolup, oglanlyk kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz bolýan Sem şol adam bolmak islemeýärdi. Ylymda ol diňe özüne bolmak isleýän adama, dünýewi işleri edip, işinden pul gazanýan dünýäniň adamy bolmaga kömek etjek zady isleýärdi. Oglanlykda we onuň dosty hökmünde beýan edip bilmedik zatlary ýadyna düşdi we ol Meri Anderwuda mekdepleriň oňa isleýän zadyny bermeýändigini şu ýerde we häzir düşündirmelidigini duýdy. Onuň aňy oňa nädip aýtmalydygy meselesi bilen aýlanýardy.
  Ol öwrülip, oňa seretdi we çynlakaý: "Men mekdebi taşlajak. Bu seniň günäň däl, ýöne men her niçigem bolsa taşlajak" diýdi.
  Merýem oturgyçda oturan ägirt uly, toprak bilen örtülen keşbine seredip, düşünip başlady. Onuň gözlerinde ýagtylyk peýda boldy. Ýokarky gatdaky ýatylýan otaglara alyp barýan basgançaklara alyp barýan gapydan ýakynlaşyp, ol ýiti gygyrdy: "Daýza, derrew şu ýere düş. Bu ýerde syrkaw adam bar".
  Ýokardan gorkup, titräp duran bir ses jogap berdi: "Kim?"
  Meri Anderwud jogap bermedi. Ol Semiň ýanyna gaýdyp geldi we ýumşak elini onuň egnine goýup: "Bu seniň ejeň, sen bolsa, ahyrsoňy, diňe syrkaw, ýarym deli oglan. Ol öldimi? Maňa bu barada gürrüň ber" diýdi.
  Sem başyny ýaýkady. "Ol henizem düşekde ýatyr, üsgürýär." Ol özüne gelip, turdy. "Men ýaňy kakamy öldürdim" diýip yglan etdi. "Men ony bogup öldürdim we öýüň öňündäki ýola taşladym. Ol aşhanada elhenç sesler çykarýardy, ejesi bolsa ýadawdy we uklamak isleýärdi."
  Meri Anderwud otagyň içinde aýlanyp ýördi. Basgançaklaryň aşagyndaky kiçijik bir gabykdan eşiklerini çykaryp, ýere zyňdy. Jorap geýdi we Semiň bardygyny duýman, ýubkasyny galdyryp, düwmelerini daňdy. Soňra bir aýakgaby joraply aýagyna, beýlekisini bolsa ýalaňaç aýagyna geýip, oňa ýüzlendi. "Biz seniň öýüňe gaýdyp bararys. Meniň pikirimçe, sen hakykatdanam haklysyň. Ol ýerde saňa aýal gerek."
  Ol köçeden çalt ýöräp, ýanynda sessiz ýöreýän uzyn boýly bir adamyň golundan ýapyşdy. Sem güýç-kuwwatynyň artýandygyny duýdy. Ol bir zada ýeten ýaly, ýetmek isleýän zadyny eden ýaly boldy. Ol ýene ejesini ýatlady we "Freedom Smiths"-däki işinden öýüne gaýdyp barýandygyny aňyp, ejesi bilen geçirjek agşamyny meýilleşdirmäge başlady.
  "Men oňa Çikago kompaniýasyndan gelen hat we şähere gidenimde näme etjekdigim barada gürrüň bererin" diýip pikir etdi.
  Makferson öýüniň öňündäki derwezede Meri haýatdan aşak düşýän otluk kenaryň aşagyndaky ýola seretdi, ýöne garaňkylykda hiç zat görmedi. Ýagyş dowamly ýagýardy, şemal agaçlaryň ýalaňaç şahalarynyň arasyndan öwüsýärdi. Sem derwezäniň içinden geçip, öýüň daşyndan aşhana gapysyna tarap ýöräp, ejesiniň düşeginiň ýanyna ýetmegi niýet etdi.
  Öýüň içinde goňşusy aşhana peçiniň öňündäki oturgyçda uklap ýatyrdy. Gyzy çykyp gidipdi.
  Sem öýüň içinden myhman otagyna tarap ýöräp, ejesiniň düşeginiň ýanyndaky oturgyçda oturdy, ejesiniň elinden tutup, onuň eline gysdy. "Ol uklap ýatyr" diýip pikir etdi.
  Meri Anderwud aşhana gapysynyň öňünde saklandy, öwrüldi we köçäniň garaňkylygyna ylgady. Goňşy aşhana otunyň ýanynda henizem uklap ýatyrdy. Myhman otagynda ejesiniň düşeginiň ýanyndaky oturgyçda oturan Sem töweregine seretdi. Düşegiň gapdalyndaky stendde garaňky lampa ýanýardy, onuň ýagtysy diwarda asylgy duran barmaklarynda ýüzükleri bolan uzyn boýly, aristokrat aýalyň portretine düşýärdi. Surat Windiniňkidi we onuň ejesi diýip atlandyrdy, şeýle hem ol bir gezek Sem bilen onuň gyz doganynyň arasynda jedel döredipdi.
  Keýt bu aýalyň portretine çynlakaý çemeleşdi we oglan onuň öňünde oturgyçda oturandygyny, saçlaryny tertipläp, ellerini dyzlarynyň üstünde goýandygyny, beýik aýalyň oňa seredende şeýle tekepbirlik bilen kabul eden pozasyny gaýtalaýandygyny gördü.
  - Bu galplyk, - diýip, ol gyz doganynyň kakasynyň bir sözlerine wepalylygy hasaplaýan zadyna gaharlanyp aýtdy. - Bu galplygy ol bir ýerden öwrenip, indi ejesine jaň edip, adamlary onuň uly bir zada ynandyrýar.
  Gyz öz keşbine düşüp, portretiň hakykylygyna edilen hüjümden utanyp, gaharlanyp, ellerini gulagyna goýup, aýagyny ýere urdy. Soňra otagyň içinden ylgap, kiçijik diwanyň öňünde dyza çöküp, ýüzüni ýassykda goýup, gahar-gazapdan we gynançdan titräp başlady.
  Sem öwrülip otagdan çykdy. Oňa gyz doganynyň duýgulary Windiniň gahar-gazaplaryna meňzeýän ýaly boldy.
  "Oňa ýaraýar" diýip, ol wakany görmän pikir etdi. "Ol ýalanlara ynanmagy halaýar. Ol Windi ýaly we olara ynanmazlykdan has gowy görýär."
  
  
  
  Meri Anderwud ýagyşyň aşagynda Jon Telferiň öýüne tarap ylgady we gapydan ýumrugy bilen kakdy, Telfer, onuň yzyndan Eleonora gelip, kellesiniň üstünde lampa tutup çykdy. Ol Telfer bilen köçeden Semiň öýüne gaýdyp geldi, ol ýerde tapjak elhenç, bogulyp öldürilen we şikeslenen adamy pikir etdi. Ol, öň Semiň eline ýapyşyp, ýalaňaç kellesini we dar geýimini duýman, Telferiň eline ýapyşyp ýöräp gitdi. Telfer onuň elinde athanadan alnan çyrany göteripdi.
  Olar jaýyň öňündäki ýolda hiç zat tapmadylar. Telfer çyrasyny galgadyp, turbalara seredip, öňe-yza ýöräp başlady. Aýal onuň ýanynda ýöräp, eteklerini ýokary galdyryp, palçygy ýalaňaç aýagyna çyrpyldy.
  Birden Telfer başyny yza atyp güldi. Onuň elinden tutup, Merini kenardan ýokary çykaryp, derwezäden geçirdi.
  "Men nähili samsyk garry ahmak!" diýip gygyrdy ol. "Men garrap, haýran galýaryn! Windy Makferson ölmedi! Ol garry söweş aty hiç zat öldürip bilmez! Ol şu gün agşam sagat dokuzdan soň Wildman's Grocery dükanynda palçyga bürünip, Art Şerman bilen söweşendigine ant içýärdi. Garyp Sem we sen - olar meniň ýanyma gelip, meni samsyk tapdylar! Axmak! Axmak! Men nähili samsyk boldum!"
  Meri bilen Telfer aşhana gapysyndan ylgap girip, peçiň ýanyndaky aýaly gorkuzdylar, bu bolsa onuň aýagyna böküp, süni dişlerini howsala bilen kakmagyna sebäp boldy. Myhman otagynda olar Semi uklap ýatyrka, kellesi düşegiň gyrasynda ýatyrka gördüler. Elinde Jeýn Makfersonyň sowuk dişini tutdy. Ol bir sagat bäri ölidi. Meri Anderwud aşhana çyrasy bilen gapydan girende, egilip, onuň çygly saçlaryndan öpdi we Jon Telfer dodaklaryna barmagyny basyp, oňa dymmagy tabşyrdy.
  OceanofPDF.com
  VIII BAP
  
  Jeýn Makfersonyň jynazasy ogly üçin agyr synag boldy. Ol çagany gujagynda saklap duran gyz dogany Katýanyň gödekleşendigini pikir etdi - ol köne görnüşlidi we öýde bolanlarynda, irden ýatylýan otaglaryndan çykanlarynda, adamsy bilen dawalaşan ýalydy. Gulluk wagtynda Sem myhman otagynda oturyp, öýe köp aýallaryň ýygnanmagyna geň galdy we gaharlandy. Olar hemme ýerdedi: aşhanada, myhman otagynyň daşyndaky ýatylýan otagda; we ölen aýalyň tabutda ýatan myhman otagynda olar bir ýere ýygnandylar. Elinde kitap bolan inçe dodakly ruhany ölen aýalyň artykçylyklary barada gürrüň berende, olar agladylar. Sem ýere seredip, eger barmaklary biraz gyjyndyrylan bolsa, ölen Windiniň jesedi üçin şeýle gynanardylar öýdüp pikir etdi. Ol ruhanynyň ölenleriň artykçylyklary barada açyk we bilmän şeýle gürlejekdigini pikir etdi. Tabutyň ýanyndaky oturgyçda täze gara eşikler geýen gynanýan är batly aglady. Çal saçly, ejiz adam öz işiniň dessuryna üns berip, howsala bilen hereket etmegini dowam etdirdi.
  Gulluk wagtynda onuň arkasynda oturan bir adam Semiň aýagynyň aşagyna ýere hat taşlady. Sem ony alyp okady, ruhanynyň sesinden we aglaýan aýallaryň ýüzlerinden ünsüni sowjak bir zadyň bardygyna begendi, olaryň hiç biri öň öýde bolmandy we onuň pikiriçe, olaryň hemmesiniň gizlinligiň mukaddesligi barada hiç hili düşünjesi ýokdy. Hat Jon Telferdendi.
  "Men ejeňiň jynazasyna gatnaşmaryn" diýip, ol ýazdy. "Men ejeňi diri wagty hormatlaýardym we indi ol ölenden soň seni onuň bilen ýeke goýýaryn. Onuň hatyrasyna ýüregimde dabara geçirerin. Eger men Wildmanyňkyda bolsam, ondan birneme wagtlap sabyn we temmäki satmagyny bes etmegini we gapyny ýapyp, gulplamagyny haýyş edip bilerin. Eger men Walmoryňkyda bolsam, onuň çardagyna çykyp, aşakdaky örsäni kakyp durşuna gulak asaryn. Eger ol ýa-da Freedom Smith siziň öýüňize gelse, men olara dostlugyny kesjekdigimi duýdurýaryn. Arabalaryň geçip barýanyny görüp, bu işiň gowy edilendigini bilenimde, ölüleriň ady bilen dirilere minnetdarlyk alamaty hökmünde gül satyn alyp, Meri Anderwuda äkiderin."
  Bu hat Seme şatlyk we teselli berdi. Ol oňa özünden gaçyp galan zadyň üstünden gözegçilik etmäge mümkinçilik berdi.
  "Bu sagdyn pikir, ahyrsoňy" diýip pikir etdi we hatda elhençliklerden ejir çekmäge mejbur bolan günlerinde we Jeýn Makfersonyň uzak we kyn rolynyň diňe ... üçin oýnalýandygyny düşündi. Ahyrsoňy daýhan meýdanda mekgejöwen ekýärdi, Walmore örsäni kakýardy, Jon Telfer bolsa gygyryp kagyzlar ýazýardy. Ol ruhanynyň sözüni bölüp, ýerinden turdy. Ruhany geplemäge başlanda Meri Anderwud içeri girdi we köçä çykýan gapynyň golaýyndaky garaňky burçda dykyldy. Sem seredip duran aýallaryň, gamgyn ruhanynyň we kelle saçly keşpçiniň ýanyndan gysylyp geçdi. Sem ellerini gysyp, dyzyna kagyz goýup, dem alyşsyz gyzyklanma bilen tomaşa edip, diňläp duran adamlara üns bermedi: "Bu Jon Telferden. Okaň. Hatda aýallary ýigrenýän hem indi gapylaryňyza gül getirýär."
  Otagda pyşyrdy eşidildi. Başlary bir ýere jemlenip, elleri ýüzleriniň öňünde goýlan aýallar mugallyma baş atyp jogap berdiler, oglan bolsa, döreden duýgusyndan habarsyz, oturgyjyna gaýdyp, ýene-de ýere seretdi, gürrüňiň gutarmagyny garaşdy, aýdym aýtdy we köçelerde ýöräp gitdi. Ruhany ýene-de kitabyny okamaga başlady.
  "Men bu ýerdäki adamlaryň hemmesinden uly," diýip, ýaş ýigit pikir etdi. "Olar ýaşaýyş bilen ölümiň arasynda oýnaýarlar we men muny elimiň barmaklary bilen duýdum."
  Meri Anderwud, Semiň adamlar bilen bolan aňsyz gatnaşygyndan mahrum bolup, ýaňaklary gyzaryp, töweregine seretdi. Aýallaryň pyşyrdaşyp, başlaryny bir-birine egip duranyny görüp, gorkudan sowap gitdi. Otagynda köne duşmanyň - kiçi şäheriň gylyçly keşbiniň - ýüzi peýda boldy. Ol haty alyp, gapydan çykyp, köçäniň aşagyndan ýöräp gitdi. Seme bolan öňki ene söýgüsi gaýdyp geldi, şol gije ýagyşda onuň bilen başdan geçiren gorkusyndan güýçlenip we şöhratlandy. Öýe ýetip, kolli iti bilen pyşyrdady we toprak ýoluň aşaky tarapyna gitdi. Tokaýyň gyrasynda ol saklandy, agaçda oturyp, Telferiň hatyny okady. Aýaklarynyň batýan ýumşak topragyndan täze ösüşleriň ýyly, ýiti ysy geldi. Gözlerinden ýaş geldi. Ol bary-ýogy birnäçe günüň içinde köp zadyň özüne gelendigini pikir etdi. Onuň ýüreginiň ene söýgüsini döküp biljek bir ogly bardy we ol uzak wagtlap gorky we şübhe bilen garaýan Telfer bilen dostlaşdy.
  Sem bir aýlap Kakstonda galdy. Oňa ol ýerde bir zat etmek isleýän ýaly görünýärdi. Ol "Wildman"-yň arka tarapynda erkekler bilen oturyp, köçelerde we şäherden daşary, erkekleriň bütin gün meýdanlarda terli atlarda ýer sürýän oba ýollary boýunça maksatsyz aýlanyp ýördi. Howada bahar duýgusy duýulýardy, agşam bolsa ýatylýan otagynyň penjiresiniň daşyndaky alma agajynda bir serçe aýdym aýdýardy. Sem ýere seredip, sessiz aýlanyp ýördi. Adamlardan gorkmak onuň kellesini doldurdy. Dükandaky erkekleriň gürrüňleri ony ýadatdy we ol ýeke özi oba tarap ýola düşende, şäherden gaçyp gelenleriň hemmesiniň sesleri onuň bilen birlikde eşidilýärdi. Köçe burçunda inçe dodakly, goňur sakgally ruhany ony saklap, geljek barada gürrüň bermäge başlady, edil ýalaňaç gazetçi bilen gürleşip durşy ýaly.
  - Seniň ejeň, - diýdi ol, - ýaňy aradan çykdy. Sen dar ýola girip, onuň yzyna düşmeli. Hudaý bu gynanjy saňa duýduryş hökmünde iberdi. Ol seniň ýaşaýyş ýoluna girmegiňi we ahyrsoňy oňa goşulmagyňy isleýär. Biziň ybadathanamyza gelmäge başlaň. Mesihiň işine goşulyň. Hakykaty tapyň.
  Diňläp oturan, ýöne eşitmeýän Sem başyny ýaýkady we dowam etdi. Ministriň çykyşy diňe bir pikir çykaran manysyz söz garyndysyndan başga zat däl ýalydy.
  "Hakykaty tap," diýip, ol ruhanynyň yzyndan öz-özüne gaýtalady, pikirini bu pikir bilen oýnatdy. "Ähli iň gowy adamlar muny etmäge synanyşýarlar. Olar ömürlerini şu işe sarp edýärler. Olaryň hemmesi hakykaty tapmaga synanyşýarlar."
  Ol köçeden ýöräp, ruhanynyň sözlerini nähili düşündirýändigine begendi. Ejesiniň ölüminden soň aşhanada bolan elhenç pursatlar oňa täze bir çynlakaýlyk berdi we ölen aýala we özüne täze bir jogapkärçilik duýgusyny duýdy. Erkekler ony köçede saklap, şäherde oňa üstünlik arzuw etdiler. Onuň aradan çykmagy baradaky habar köpçülige mälim boldy. Freedom Smithiň gyzyklanýan meseleleri hemişe köpçülik işleri boldy.
  "Ol goňşusynyň aýaly bilen söýüşmek üçin barabanyny özi bilen alardy" diýip, Jon Telfer aýtdy.
  Sem käbir jähetlerden özüni Kakstonyň çagasy hasaplaýardy. Bu ony ir öz toparyna alypdy; ony ýarym jemgyýetçilik şahsyýetine öwürdi; ony pula ymtylmaga höweslendirdi, kakasy arkaly ony kemsitdi we zähmetsöýer ejesi arkaly oňa söýgi bilen goldaw berdi. Ol oglan wagty, şenbe gijeleri Pieti Hollowda serhoşlaryň aýaklarynyň arasynda ylgap ýören wagty, onuň ahlagy barada bir söz aýdyp, höweslendiriji maslahatlar berýän biri hemişe tapylýardy. Eger ol "Freedom Smith"-de işlän ýyllarynda şu maksat bilen döredilen üç ýarym müň dollary bilen şol ýerde galmagy saýlasa, belki-de, şäheriň ygtybarly adamlarynyň biri bolardy.
  Ol galmak islemeýärdi. Ol öz çagyryşynyň başga ýerdedigini duýýardy we ol ýere şatlyk bilen giderdi. Ol näme üçin otla münüp gitmändigine geň galdy.
  Bir gije, ýolda, haýatlaryň ýanynda aýlanyp, uzakdaky ferma jaýlarynyň golaýyndaky itleriň ýalňyz üýrüşlerini eşidip, täze sürülen topragyň ysyny dem alyp, şähere gelip, demirgazyga barýan ýary gijeki otluny garaşmak üçin wokzal platformasynyň ýanyndan geçýän pes demir haýatyň üstünde oturdy. Otlylar onuň üçin täze many aldy, sebäbi indi ol özüni täze durmuşyna barýan otluda görüp bilerdi.
  Elinde iki sumkasy bolan bir erkek adam, onuň yzyndan iki aýal wokzal platformasyna çykdy.
  "Bu ýere serediň" diýip, ol aýallara sumkalary platforma goýup aýtdy; "Men biletleri almaga giderin" diýip, garaňkylyga ýitip gitdi.
  Iki aýal hem kesilen gürrüňlerini dowam etdirdiler.
  "Ediň aýaly soňky on ýylyň dowamynda syrkawlap ýördi" diýdi biri. "Indi ol ölensoň, onuň we Ediň üçin has gowy bolar, ýöne men uzak ýoldan gorkýaryn. Iki ýyl mundan ozal Ogaýoda bolanymda, ol ölen bolsady diýip arzuw edýärin. Poýezdda syrkawlajakdygyma ynanýaryn."
  Garaňkyda oturan Sem Jon Telferiň özi bilen eden köne gürrüňleriniň birini pikir etdi.
  "Olar gowy adamlar, ýöne olar seniň adamlaryň däl. Sen bu ýerden gidersiň. Sen baý adam bolarsyň, bu düşnükli."
  Ol iki aýaly boş diňlemäge başlady. Erkek Geigeriň dermanhanasynyň arkasyndaky köçede aýakgap abatlaýyş ussahanasyny dolandyrýardy, biri gysga we semiz, beýlekisi uzyn we aryk bolan iki aýal bolsa kiçi, garaňky trikotaž dükanyny dolandyrýardy we Eleonora Telferiň ýeke-täk bäsdeşleridi.
  - Bolýar, şäher onuň kimdigini häzir bilýär - diýdi uzyn boýly aýal. - Milli Peters şol gabalan Meri Anderwudy onuň ýerine goýýança dynç almajakdygyny aýdýar. Onuň ejesi Makfersonyň öýünde işleýärdi we ol bu barada Millie gürrüň berdi. Men hiç haçan şeýle wakany eşitmedim. Jeýn Makfersonyň şol ýyllarlap işländigini, soňra ol ölýän mahaly, öýünde şeýle zatlaryň bolandygyny pikir edip, Milli Semiň bir agşam irden gidip, öýüne giç gelendigini, ýarym geýimli, golunda asylgy duran Anderwud zady bilen gelendigini aýdýar. Milliniň ejesi penjireden seredip, olary gördi. Soňra peje ylgap baryp, uklap ýatan ýaly boldy. Ol näme bolandygyny görmek isledi. Batyr gyz bolsa Sem bilen öýe girdi. Soňra ol gitdi we birnäçe wagtdan soň şol Jon Telfer bilen gaýdyp geldi. Milli Eleonor Telferiň bu barada eşitmegine göz ýetirer. - Meniň pikirimçe, bu ony hem utandyrar. Meri Anderwudyň bu şäherde näçe erkek bilen ylgaýandygyny aýtmak mümkin däl. Millie şeýle diýýär...
  Garaňkylykdan uzyn boýly bir adam çykyp, gygyryp we näletläp başlanda, iki aýal öwrüldi. Iki el uzadyp, saçlaryna gömüldi.
  - Bes et! - diýip, Sem başlaryny bir-birine urup, hüňürdedi. - Hapa ýalanlaryňyzy bes ediň! Siz, ýigrenji jandarlar!
  Iki aýalyň gykylygyny eşidip, otly biletlerini satyn almaga giden adam wokzal platformasyndan ylgap geldi, onuň yzyndan Jerri Donlin geldi. Sem öňe böküp, aýakgap maşynyny demir haýatyň üstünden täze doldurylan güllüklere itekledi, soňra bolsa agaç göwdesine tarap öwrüldi.
  - Olar Meri Anderwud barada ýalan sözlediler, - diýip, ol gygyrdy. - Ol meni kakamy öldürmekden halas etmäge synanyşdy, indi bolsa olar onuň barada ýalan sözleýärler.
  Iki aýal hem sumkalaryny alyp, wokzal platformasyndan aşak ylgaşdylar, ynjalyk bilen. Jerri Donlin demir haýatdan aşyp, geň galan we gorkan aýakgapçynyň öňünde durdy.
  "Sen meniň gül bagymda näme edýärsiň?" diýip, ol hüňürdedi.
  
  
  
  Sem köçelerde howlukyp barýarka, onuň aňy çaşdy. Rim imperatory ýaly, dünýäniň diňe bir kellesiniň bolmagyny isleýärdi, şonuň üçin ony bir zarba bilen kesip bilerdi. Öňler şeýle atalyk, şeýle şadyýan, onuň abadançylygyna şeýle üns berýän şäher indi gorkunç ýalydy. Ol ony mekgejöwen meýdanlarynyň arasynda garaşyp ýatan ägirt uly, süýrenýän, çişikli jandar hökmünde göz öňüne getirdi.
  "Onuň hakda, şu ak jan hakda!" diýip, ol boş köçede batly gygyrdy, kynçylyk çekýän wagtynda elini uzadan aýala bolan ähli oglanlyk yhlasy we wepalylygy onuň içinde oýanyp, ýanýardy.
  Ol başga bir adam bilen duşuşyp, haýran galan aýakgap ussasynyň burnuna urlan urgy bilen urmak isledi. Öýe baryp, derwezä daýanyp, oňa seredip, manysyz näletledi. Soňra öwrülip, demir ýol menziliniň ýanyndaky boş köçelerden yzyna gaýtdy, ol ýerde gijeki otly gelip-gideninden bäri we Jerri Donlin gijeki öýüne gideninden bäri hemme zat garaňky we asudady. Meri Anderwudyň Jeýn Makfersonyň jaýlanyş dabarasynda gören zadyna ol gaty gorkdy.
  "Başga biriniň hakda ýaman sözlemekden düýbünden ýaman bolmak gowudyr" diýip pikir etdi ol.
  Ol ilkinji gezek oba durmuşynyň başga bir tarapyna göz ýetirdi. Onuň göz öňünde garaňky ýolda ýanyndan geçip barýan uzyn bir aýalyň hataryny gördü - gödek, ýagtysyz ýüzli we öli gözli aýallar. Ol olaryň köpüsiniň ýüzlerini tanady. Olar öýlerine gazet eltip berýän Kakstonyň aýallarynyň ýüzleridi. Ol olaryň öýlerinden gazet getirmek üçin nähili sabyrsyzlyk bilen çykýandygyny we gün-günden sensasion ganhorluk wakalarynyň jikme-jiklikleri barada nähili gürleşýändiklerini ýadyna saldy. Bir gezek Çikagoly bir gyz suwa düşüp barýarka öldürilende we jikme-jiklikler adatdan daşary elhenç bolanda, iki aýal gyzyklanmalaryny saklap bilmän, wokzala gazet otlusyny garaşmaga geldiler we Sem olaryň elhenç bulaşygy dillerinde gaýta-gaýta aýladýandygyny eşitdi.
  Her bir şäherde we obada ýaşaýşynyň özi aňy ysmazlaşdyrýan aýallaryň bir topary bar. Olar kiçi, howa çalynmaýan, arassa däl jaýlarda ýaşaýarlar we ýyl-ýyldan wagtlaryny gap-gaçlary we eşikleri ýuwmak bilen geçirýärler - diňe barmaklary işli. Olar gowy kitap okamaýarlar, arassa pikirler pikir etmeýärler, Jon Telferiň aýdyşy ýaly, garaňky otagda utanjaň bir jynsly adam bilen öpüşip söýüşmeýärler we şeýle jynsly adama durmuşa çykansoň, düşündirip bolmajak boşlukda ýaşaýarlar. Olaryň ärleri agşam bu aýallaryň öýlerine ýadaw we sessiz gelip, çalt nahar iýýärler we soňra ýene-de daşary çykýarlar ýa-da doly fiziki ýadawlyk olara gelende, bir sagatlap joraplarynda oturyp, uklap, ýatdan çykmaga gidýärler.
  Bu aýallaryň ne nury, ne-de görümi bar. Gaýtam, olaryň gahrymançylyga çenli berklik bilen ýapyşýan berk pikirleri bar. Olar jemgyýetden aýyran adamlaryna berklik bilen ýapyşýarlar, bu berklik diňe başlarynyň üstündäki üçege bolan söýgüsi we garynlaryna goýmak üçin iýmite bolan teşneligi bilen ölçenýär. Eneler hökmünde olar reformatorlaryň umytsyzlygy, arzuwçylaryň kölegesidir we "Bu görnüşdäki aýal erkekden has ölüm howplydyr" diýip gygyrýan şahyryň ýüregine gara gorky salýarlar. Iň erbet ýagdaýynda, olar Fransuz rewolýusiýasynyň garaňky elhençlikleriniň arasynda duýgulardan serhoş bolup ýa-da dini yzarlamalaryň gizlin pyşyrdylaryna, gorkularyna çümüp bilýärler. Iň gowy ýagdaýynda, olar ýarym adamzadyň eneleridir. Baýlyk olara gelende, olar Nýuport ýa-da Palm Biçi görende ganatlaryny ýalpyldadyp, ony görkezmäge howlukýarlar. Olar öz dogduk jaýlarynda, dar öýlerde, arkalaryna eşik, agzyna iýmit goýan adamyň düşeginde ýatýarlar, sebäbi bu olaryň nesliniň däbi we kanunyň talap edişi ýaly, bedenlerini oňa islemeýän ýa-da meýletin tabşyrýarlar. Olar söýmeýärler; tersine, olar bedenlerini bazarda satýarlar, erkek adamyň olaryň ýagşylygyna şaýat boljakdygyna gygyrýarlar, sebäbi olar gyzyl uýalaryň arasyndan köp alyjynyň ýerine bir alyjy tapmagyň şatlygyny başdan geçirdiler. Olaryň içindäki gazaply haýwançylyk olary göwüslerindeki bäbege ýapyşmaga mejbur edýär we onuň ýumşak we owadan günlerinde gözlerini ýumup, çagalyklarynyň köne, geçiji arzuwyny, indi olaryň bir bölegi bolmadyk, çäksizlikden bäbek bilen getirilen düşnüksiz, ruh ýaly bir zady gaýtadan döretmäge synanyşýarlar. Arzuwlar ýurdundan çykyp, olar duýgular ýurdunda ýaşaýarlar, näbelli ölüleriň jesetleriniň üstünde aglaýarlar ýa-da jennet we dowzah barada gygyrýan hoş habarçylaryň sözleýişleriniň aşagynda oturýarlar - başgalary çagyrýana çagyryş - umyt banallygyň agzynda göreşýän gyzgyn kiçijik ybadathanalaryň dynçsyz howasynda gygyrýarlar: "Günälerimiň ýükü janyma agyr düşýär". Olar köçelerde ýöräp, agyr gözlerini galdyryp, başgalaryň durmuşyna seredýärler we agyr dillerinden aşak düşýän bir bölek alýarlar. Meri Anderwudyň durmuşynda bir gyradan ýagtylyk tapandan soň, olar öz çölüne giden it ýaly gaýta-gaýta oňa gaýdyp gelýärler. Şeýle adamlaryň durmuşynda täsirli bir zat - arassa howada ýöremek, arzuwlaryň içinde arzuwlar we haýwan ýaşlygynyň gözelliginden has owadan bolmaga batyrgaýlyk - olary deli edýär we olar gygyrýarlar, aşhana gapysyndan aşhana gapysyna ylgaýarlar, baýrak üçin gözýaş edýärler. Jesedi tapýan aç haýwan ýaly. Çynlakaý aýallara bir hereket tapmaga we ony öňe sürmäge rugsat beriň, ol üstünligiň ysyny alyp, ajaýyp üstünlikleri wada berýän güne çenli, olar gygyryp, oňa hüjüm ederler, akyldan has köp isterika bilen hereket ederler. Olaryň hemmesi zenanlykdyr - we hiç biri şeýle däl. Köplenç olar görünmeýän, näbelli, ýigrenji iýmit iýýän, köp uklaýan we tomus günlerinde oturgyçlarda oturyp, adamlaryň geçip barşyny synlaýan ýagdaýda ýaşaýarlar we ölýärler. Ahyrsoňy olar geljekdäki durmuşa umyt baglap, ynam bilen ölýärler.
  Sem ýolda durdy, bu aýallaryň Meri Anderwuda edýän hüjümlerinden gorkýardy. Dogýan aý ýoluň ugrundaky meýdanlary ýagtylandyryp, olaryň ir bahar ýalaňaçlygyny açyp görkezýärdi we olar oňa kellesinde ýöräp barýan aýallaryň ýüzleri ýaly garaňky we ýigrenji görünýärdi. Ol paltosyny geýip, öňe barýarka titräp durdy, palçyk ony sepýärdi, çygly gijeki howa onuň pikirleriniň gamgynlygyny çuňlaşdyrýardy. Ol ejesiniň keselinden öňki günlerde duýan ynamyny dikeltmäge, pul gazanmaga we tygşytlamaga, ony terbiýelän adamyň derejesinden ýokary galmaga çalyşmaga iteren ykbalyna bolan berk ynamyny dikeltmäge synanyşdy. Ol başa barmady. Ejesiniň jesedi üçin gynanýan adamlaryň arasynda onuň başynda dörän garrylyk duýgusy gaýdyp geldi we öwrülip, şähere tarap ýol bilen ýöräp, özüne: "Men gidip Meri Anderwud bilen gürleşerin" diýdi.
  Merýemiň gapysyny açmagyny eýwanda garaşyp, ol onuň bilen durmuş gurmak bagta getirip biljekdigine karar berdi. Aýala bolan ýarym ruhy, ýarym fiziki söýgi, ýaşlygyň şöhraty we syry ondan aýrylypdy. Ol diňe onuň ýanyndan aňynda peýda bolup, ýitip gidýän ýüzleriň gorkusyny aýryp bilse, öz gezeginde işçi we pul gazanýan, arzuwsyz adam hökmünde durmuşyna razy boljakdygyny pikir etdi.
  Meri Anderwud şol gije geýen agyr, uzyn paltosyny geýip, gapydan geldi we onuň elinden tutup, Sem ony eýwanyň gyrasyna alyp gitdi. Ol öýüň öňündäki sosna agaçlaryna kanagatlanma bilen seredip, olary eken eli gyşyň ahyrynda çöl topragynyň arasynda geýimli we abraýly ýagdaýda durmaga mejbur eden bir haýyrly täsiriň bardygyny pikir etdi.
  "Näme boldy, oglan?" diýip, aýal sesi alada bilen dolduryp sorady. Birnäçe günläp onuň pikirlerine täzelenen enelik duýgusy täsir etdi we güýçli tebigatynyň ähli yhlasy bilen Seme bolan söýgüsine özüni berdi. Onuň hakda pikir edip, ol dogluşyň agyrylaryny göz öňüne getirdi we gijelerine düşeginde onuň bilen şäherdäki çagalygyny ýatlap, geljegi üçin täze meýilnamalar düzdi. Gündizler ol özüne gülüp, mähir bilen: "Sen garry ahmak" diýdi.
  Sem wokzal platformasynda eşiden zatlaryny oňa gödek we açyk gürrüň berdi, onuň ýanyndan sosna agaçlaryna seredip, eýwandaky demir ýolyň germewine ýapyşdy. Öli ýerden ýene-de täze ösüşleriň ysy geldi, wokzalda açyşyna barýan ýolunda göteren şol bir ysy.
  "Bir zat maňa gitmeli däldigimi aýtdy" diýdi ol. "Bu howada asylgy duran şol zat bolmaly. Şol ýaman süýrenýän zatlar eýýäm işläp başlady. Wah, eger bütin dünýä, seniň ýaly, Telfer we şu ýerdäki beýlekiler ýaly, gizlinlik duýgusynyň gymmatyny bilsedi."
  Meri Anderwud ýuwaşlyk bilen güldi.
  "Öňler seni intellektual meseleler bilen meşgullanýan adama öwürmegi arzuw edenimde, men ýarym-da köp hakykatdan hem dogrydym" diýdi ol. "Nähili gizlinlik duýgusy! Nähili adam bolduň! Jon Telferiň usuly meniňkiden has gowydy. Ol saňa wasp bilen gürleşmegi öwretdi."
  Sem başyny ýaýkady.
  "Bu ýerde gülmezden çydap bolmajak bir zat bar" diýip, ol aýgytly aýtdy. "Bu ýerde bir zat bar - ol seni gözýaşdyrýar - oňa ýetmeli . Häzir hem aýallar düşekde oýanyp, bu sorag barada oýlanýarlar. Ertir olar ýene-de seniň ýanyňa geler. Diňe bir ýol bar we biz ony saýlamaly. Sen we men durmuş gurmaly."
  Merýem onuň ýüzündäki täze çynlakaý alamatlara seretdi.
  "Nähili teklip!" diýip, ol gygyrdy.
  Ol tolgundyryjy ýagdaýda aýdym aýtmaga başlady, inçe we güýçli sesi gijäniň asudalygyny dowam etdiripdi.
  "Ol at münüp, onuň gyzyl-gyzyl dodaklary barada pikir etdi"
  
  Ol ýene-de aýdym aýtdy we güldi.
  - Sen şeýle gelmeli, - diýdi ol, soňra bolsa: - Garyp, çaşgyn oglan. Meniň seniň täze ejeňdigimi bilmeýärsiňmi? - diýip, ol onuň ellerinden tutup, ýüzüni özüne tarap öwürdi. - Boş zatlar aýtma. Maňa är ýa-da söýgüli gerek däl. Maňa öz ogul gerek, we men birini tapdym. Men seni şu ýerde, şu öýde, sen kesel we hapaçylyk bilen ýanyma gelen gije ogullyga aldym. Şol aýallara gelende bolsa - olary ýok ediň - men olara garşy çykaryn - men muny öň bir gezek etdim we ýene-de ederin. Öz şäheriňe git we söweş. Bu ýerde, Kakstonda, bu aýal söweşi.
  - Bu gaty erbet. Sen düşünmeýärsiň, - diýip, Sem garşy çykdy.
  Meri Anderwudyň ýüzünde çal reňkli, ýadaw bir alamat peýda boldy.
  - Düşünýärin, - diýdi ol. - Men bu söweş meýdanynda boldum. Ony diňe dymmak we ýadawsyz garaşmak bilen ýeňip bolýar. Siziň kömek etmek üçin edýän tagallalaryňyz ýagdaýy hasam erbetleşdirer.
  Aýal we uzyn boýly oglan, birden erkek adama öwrülip, pikirlere düşdüler. Ol ömrüniň soňunyň golaýlaşýandygy barada pikir etdi. Ony nähili başgaça meýilleşdirendigi barada pikir etdi. Ol Massaçusetsdäki kollej we ol ýerde garagaj agaçlarynyň aşagynda ýöreýän erkekler we aýallar barada pikir etdi.
  - Ýöne meniň oglum bar we men ony saklajak - diýip, ol sesli aýtdy we elini Semiň egnine goýdy.
  Sem örän çynlakaý we aladaly ýagdaýda çagyl ýoldan ýola tarap ýöräp gitdi. Ol aýalyň oňa beren wezipesinde gorkaklyk duýdy, ýöne başga çäre görmedi.
  "Gyssagly ýagdaýda," diýip pikir etdi ol, "bu dogry zat - bu aýalyň söweşi".
  Ýoluň ýarysyna ýetende ol saklandy we yzyna ylgap, ony gujagyna aldy we berk gujaklady.
  - Hoş gal, eje, - diýip, ol gygyrdy we onuň dodaklaryndan öpdi.
  Onuň ýene-de çagyl ýoldan ýöräp barşyny görüp, ol mähir bilen gamlandy. Ol eýwanyň arka tarapyna bardy we jaýa daýanyp, başyny eline goýdy. Soňra öwrülip, gözýaşlarynyň arasyndan ýylgyryp, onuň yzyndan çagyrdy.
  "Olaryň kellesini berk döwdüňmi, oglan?" diýip, ol sorady.
  
  
  
  Sem Meriniň öýünden çykyp, öýüne tarap ugrady. Çagyl ýolda onuň kellesine bir pikir geldi. Ol öýe girdi we aşhana stolunda galam we syýa bilen oturyp, ýazyp başlady. Myhman otagynyň ýanyndaky ýatylýan otagda Windiniň horlaýandygyny eşitdi. Ol üns bilen ýazdy, pozdy we gaýtadan ýazdy. Soňra aşhana kaminiň öňündäki oturgyjy çekip, ýazan zatlaryny gaýta-gaýta okady. Paltosyny geýip, daň atanda "Caxton Argus" gazetiniň redaktory Tom Komstogyň öýüne bardy we ony düşeginden oýardy.
  "Men ony birinji sahypa çykararyn, Sem, we ol saňa hiç hili çykdajy getirmez" diýip, Komstok wada berdi. "Ýöne näme üçin ony ulanmaly? Geliň, bu soragy goýalyň."
  "Zatlarymy ýygnamaga we Çikago gidýän irdenki otla münmäge ýeterlik wagtym bolar" diýip, Sem pikir etdi.
  Öňki agşam irden Telfer, Wildman we Freedom Smith, Walmoryň teklibi boýunça, Hanteriň şaý-sep dükanyna bardylar. Olar bir sagatlap söwdalaşyp, şaý-sepçini saýlap, ret edip we kemsidip geçirdiler. Saýlaw edilip, sowgat stoluň üstündäki gutusyndaky ak pagtanyň fonunda ýalpyldap başlanda, Telfer çykyş etdi.
  - Men şol oglan bilen açyk gürleşjek, - diýdi ol gülüp. - Men oňa nädip pul gazanmalydygyny öwretmäge wagtymy sarp edip, soň bolsa onuň meni aldamagyna ýol bermejek. Men oňa Çikagoda pul gazanmasa, gelip sagadyny alyp gidjekdigimi aýtjak.
  Sowgady jübüsine salyp, Telfer dükandan çykdy we köçeden Eleonoranyň dükanyna tarap ýöräp gitdi. Ol sergi zalyndan studiýa tarap ýöräp gitdi, ol ýerde Eleonora şlýapasyny dyzyna goýup oturypdy.
  - Men näme etmeli, Eleonora? - diýip, ol aýaklaryny açyp, oňa gamgyn seredip sorady. - Semsiz näme ederin?
  Çilli oglan dükanyň gapysyny açyp, gazetleri ýere zyňdy. Oglanyň sesi aýdyň we gözleri çalt goňurdy. Telfer ýene-de sergi zalyndan geçip, taýagy bilen taýýar şlýapalaryň asylýan sütünlerine degip, pyşyrdady. Dükanyň öňünde durup, elinde taýagy bilen sigaret oklady we oglanyň köçeden gapydan gapya ylgaşyny synlady.
  - Men täze ogul ogullyga almaly bolaryn, - diýip, ol pikirlenip aýtdy.
  Sem gidenden soň, Tom Komstok ak gijeki köýnegini geýip turup, ýaňy berlen beýannamany gaýtadan okady. Ol ony gaýta-gaýta okady, soňra aşhana stolunyň üstüne goýup, mekgejöwen çöpünden ýasalan trubkasyny dolduryp ýakdy. Aşhana gapysynyň aşagyndaky otaga ýel öwüsdi, onuň inçe baldyrlaryny üşütdi, şonuň üçin ol ýalaňaç aýaklaryny gijeki köýneginiň gorag diwaryndan birin-birin geçirdi.
  "Ejemiň ölen gijesi," diýip, beýanatda ýazylypdyr, "Men öýümiziň aşhanasynda agşamlyk naharyny iýip otyrdym, şonda kakam içeri girip, gygyryp, batly gepleşip başlady, uklap ýatan ejemi biynjalyk etdi. Men ony bokurdagyndan tutup, ölen diýip pikir edýänçäm gysdym, öýüň içinden alyp, ýola zyňdym. Soňra bir wagtlar mekdep mugallymym bolan Meri Anderwudyň öýüne ylgadym we näme edenimi aýtdym. Ol meni öýe äkitdi, Jon Telferi oýardy we soňra kakamyň jesedini gözlemäge gitdi, ol asla ölmedi. Jon Makferson munuň hakykatdygyny bilýär, eger ony hakykaty aýtmaga mejbur edip bolsa."
  Tom Komstok dükanda çap etmäge girişýän, öý işlerini özi edýän we "Argus" üçin habarlaryň we mahabatlaryň köpüsini ýygnaýan gyzyl ýaňaklarly, kiçijik, howsala düşen aýaly çagyrdy.
  "Bu slasher filmi dälmi?" diýip, ol Semiň ýazan beýannamasyny gyza berip sorady.
  - Bolýar, bu Meri Anderwud barada aýdýan ýaramaz zatlarynyň öňüni almaly, - diýip, ol gygyrdy. Soňra burnundan äýnegini çykaryp, Toma seretdi, ol Argus bilen köp kömek etmäge wagt tapmasa-da, Kakstondaky iň gowy şaşkaçydy we bir gezek bu oýun boýunça ussatlar üçin geçirilen döwlet ýaryşyna gatnaşypdy. Sport, diýip, ol sözüniň üstüne goşdy: - Garyp Jeýn Makferson, onuň Sem ýaly ogly bardy we onuň üçin şol ýalançy Windiden gowy kaka ýokdy. Ony bogup öldürdimi? Bolýar, eger bu şäheriň erkekleriniň batyrlygy bolsa, işi gutarardylar.
  OceanofPDF.com
  II KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  Iki ýyllap Sem Indiana, Illinoýs we Aýowa şäherlerine baryp, Freedom Smit ýaly oba hojalyk önümlerini satyn alýan adamlar bilen söwda edip, syýahat edýän alyjynyň durmuşyny ýaşady. Ýekşenbe günleri ol oba myhmanhanalarynyň öňünde oturgyçlarda oturyp, nätanyş şäherleriň köçelerinde aýlanýardy ýa-da dynç günleri şähere gaýdyp gelip, şäher merkezindäki köçelerde we köçede duşan ýaş ýigitler bilen köp adamly seýilgählerde aýlanýardy. Käwagt ol Kakstona awtoulag bilen gidip, Wildmanyň erkekleri bilen bir sagat oturýardy, soňra Meri Anderwud bilen agşamara gizlin gidýärdi.
  Dükanda ol soňra öýlenjek daýhanyň dul aýalyny gyýyp ýören we Kakstonda seýrek görünýän Windi hakda habar eşitdi. Dükanda ol burnunda çilleri bolan bir oglany gördü - Jon Telferiň Sem üçin satyn alan altyn sagadyny Eleonora görkezmäge giden gijesi Esasy köçeden ylgap barýan oglanyňky hem şol oglandy. Ol indi dükanda kraker çelekde oturypdy we soňra Telfer bilen bilelikde taýagy sowup, gijeki radio tolkunlarynda ýaýraýan çeper sözlere gulak asmaga gitdi. Telferiň stansiýadaky märekä goşulyp, Seme hoşlaşyk sözi aýtmaga mümkinçiligi bolmady we gizlinlikde bu mümkinçiligiň ýitirilmegine gynanýardy. Bu meseläni oýlanyp, söze reňk goşmak üçin köp owadan gülleri we sesli pursatlary göz öňünde tutup, sowgady poçta arkaly ibermäge mejbur boldy. Bu sowgat oňa çuňňur täsir edip, şäheriň mekgejöwen meýdanlarynyň arasyndaky üýtgewsiz mähirliligini ýatlatsa-da, şonuň üçin Meri Anderwuda hüjümiň sebäp bolan ajylygynyň köpüsini ýitirse-de, ol bu dört adama diňe çekinjeň we ikirjiňlen jogap berip bildi. Çikagodaky otagynda ol agşamy gaýtadan ýazyp, kaşaň gülleri goşup we aýryp geçirdi we ahyrsoňy gysga minnetdarlyk hatyny iberdi.
  Oglana bolan söýgüsi haýal-haýal artyp, indi bolsa gitmegi bilen ony hemmelerden has köp küýseýän Walmore bir gün Freedom Smite ýaş Makfersonyň başynda bolan üýtgeşiklik barada gürrüň berdi. Freedom, demirçi bolsa çal beýeliň daşyndan aýaklaryny galdyryp, nallaryny barlap ýörkä, Walmoryň dükanynyň öňündäki ýolda giň köne faýtonda oturypdy.
  "Sem näme boldy - ol şeýle üýtgedi?" diýip, ol beýany aýagyna goýup, öňki tekerine daýanyp sorady. "Şäher ony eýýäm üýtgetdi" diýip, ol gynanç bilen goşdy.
  Swoboda jübüsinden kibrit çykaryp, gysga gara trubkany ýakdy.
  - Ol sözlerini dişleýär, - diýip, Walmor sözüni dowam etdi; - ol dükanda bir sagatlap oturýar, soňra gidip, şäherden çykanda hoşlaşmak üçin gaýdyp gelmeýär. Oňa näme boldy?
  Azatlyk jylawy ýygnap, ulag paneliniň üstünden ýoluň tozanyna tüýkürdi. Köçede ýatyp duran it, daş zyňylan ýaly böküp gitdi.
  - Eger onuň satyn almak isleýän zady bolsa, onda onuň gowy gepleýändigini görerdiňiz, - diýip, ol ýaryldy. - Ol her gezek şähere gelende dişlerimi çykarýar, soňra maňa halatmak üçin folga gaplanan sigara berýär.
  
  
  
  Kakstondan howlukmaçlyk bilen gideninden soň birnäçe aýlap, şäheriň üýtgeýän, howlukmaç durmuşy Aýowa obasyndan gelen uzyn boýly, güýçli oglany çuňňur gyzyklandyrdy. Ol pul gazanýan adamyň sowuk, çalt işewürlik hereketlerini durmuşyň we ýaşaýşyň meselelerine adatdan daşary işjeň gyzyklanma bilen utgaşdyrdy. Ol içgüdüsel taýdan işewürlige köp adamlaryň oýnaýan ajaýyp oýuny hökmünde garaýardy, onda başarjaň we sessiz adamlar sabyrlylyk bilen dogry pursata çenli garaşýardylar we soňra özlerine degişli zadyň üstüne hüjüm edýärdiler. Olar haýwanlaryň çaltlygy we takyklygy bilen öz awlaryna hüjüm edýärdiler we Sem bu urgunyň bardygyny duýdy we ony oba satyn alyjylary bilen gatnaşyklarda rehimsiz ulandy. Ol şowsuz işewürleriň gözlerinde möhüm pursatlarda peýda bolýan şol garaňky, näbelli bakyşy bilýärdi we üstünlikli boksçynyň garşydaşynyň gözlerinde şol bir garaňky, näbelli bakyşy synlaýan ýaly, ony gözleýärdi we peýdalanýardy.
  Ol öz işini tapdy we şol açyş bilen gelen ynamy we ynamy gazandy. Daş-töweregindäki üstünlikli işewürleriň ellerinde gören täsiri, şeýle hem, beýik suratkeşiň, alymyň, aktýoryň, aýdymçynyň ýa-da baýrakly göreşijiniň täsiridi. Bu Uistleriň, Balzakyň, Agassiziň we Terri MakGoverniň täsiridi. Ol muny çagalykda, sary bank depderçesindäki möçberleriň ösýändigini synlap duýupdy we wagtal-wagtal Telferiň oba ýolundaky gürrüňinde muny tanaýardy. Baý we täsirli adamlaryň tramwaýlarda onuň bilen dyrnaklaşýan we myhmanhanalaryň foýelerinde onuň ýanyndan geçýän şäherinde, ol özüne: "Men hem şeýle bolaryn" diýip, tomaşa edip we garaşyp durdy.
  Sem çagalyk döwründäki ýaly ýolda ýöräp, Telferiň gürrüňlerini diňleýän ýaly görýän keşbini ýitirmändi, ýöne indi ol özüni diňe bir üstünlige teşne däl, eýsem ony nireden tapmalydygyny bilýän adam hasaplaýardy. Käwagt ol öz eliniň bitirjek ägirt uly işleri barada tolgundyryjy düýşler görýärdi, olar onuň ganyny doňdurýardy, ýöne köp halatlarda ol öz ýoluny asudalyk bilen dowam etdirýärdi, dostlary tapýardy, töweregine seredýärdi, öz pikirleri bilen pikirlenýärdi we ylalaşyk baglaşýardy.
  Şäherde ilkinji ýylynda ol öňki Kakston maşgalasynyň, Pergrin atly maşgalanyň öýünde ýaşaýardy. Maşgala birnäçe ýyl Çikagoda ýaşapdy, ýöne agzalaryny bir-birden tomusky dynç alyş üçin Aýowanyň oba ýerlerine iberýärdi. Ol bu adamlara ejesiniň aradan çykmagyndan bir aýyň içinde iberilen hatlary eltip berdi we oňa Kakstondan onuň baradaky hatlar geldi. Sekiz adamyň naharlanan öýünde özünden başga diňe üç adam Kakstondandy, ýöne şäher baradaky pikirler we gürrüňler öýe siňip, her bir gürrüňe siňip gitdi.
  "Men şu gün garry Jon Mur hakda pikir edýärdim - ol henizem şol gara ponileriň toparyny sürüp ýörmikä?" diýip, otuz ýaşlaryndaky ýumşak görnüşli aýal öý işgäri nahar stolunyň başynda Semden beýsbol baradaky gürrüňi ýa-da Loopda guruljak täze ofis binasynyň kärendeçileriniň biriniň gürrüň beren hekaýasyny bölüp sorardy.
  - Ýok, ol şeýle etmeýär, - diýip, kyrk ýaşlaryndaky semiz boýdak, maşyn ussahanasynyň brigadiri we öýüň eýesi Jeýk Pergrin jogap berdi. Jeýk Kakston meselelerinde şeýle uzak wagtlap iň soňky ygtyýarly adam bolupdy welin, Semi başga bir adam hasaplaýardy. - Geçen tomusda, men öýde bolanymda, Jon maňa gara atlar satyp, birnäçe gatyr satyn almagy niýet edinýändigini aýtdy, - diýip, ol ýaş ýigide garşylyk bilen seredip sözüniň üstüne goşdy.
  Pergrin maşgalasy hakykatdanam daşary ýurtda ýaşaýardy. Çikagonyň giň günbatar tarapynyň howlugynda ýaşaýan olar henizem däne we bugalary isleýärdiler, bu jennetde özleriniň esasy hyzmatkäri bolan Jeýk üçin iş tapyp biljekdiklerine umyt edýärdiler.
  Jeýk Pergrin, gysga, polat ýaly çal reňkli murtly we dyrnaklarynyň daşyndan gara reňkli maşyn ýagynyň çyzygy çykyp duran, çimligiň gyrasyndaky resmi gül düşekleri ýaly çykyp duran, kelle, garyn adam, duşenbe güni irdenden şenbe agşamyna çenli yhlasly işledi, sagat dokuzda ýatmaga we şol wagta çenli köne haly terliklerinde otagdan otaga aýlanyp, pyşyrdap ýa-da otagynda oturyp, skripka çalyp çalýardy. Şenbe güni agşam, Kakstonda kemala gelen endikleri henizem güýçli bolansoň, ol aýlygyny alyp öýüne geldi, hepdelik iki uýasynyň ýanynda ýaşady, agşamlyk naharyna oturdy, arassa gyryldy we darady, soňra şäheriň garaňky suwlaryna ýitip gitdi. Ýekşenbe güni agşam ol boş jübileri, durnuksyz ýöreýşi, gan dökülen gözleri we özüne ynamly bolmagy üçin sesli synanyşygy bilen gaýtadan peýda boldy, ýokary gata çykyp, düşege girdi, ýene bir hepde zähmet we hormata mynasyp bolmaga taýýarlandy. Bu adamyň belli bir Rabelaýs ýumor duýgusy bardy we ol hepdelik uçuşlarynda duş gelýän täze aýallary ýatylýan otagynyň diwaryna galam bilen ýazyp, ýazyp durdy. Bir gün ol Semi öz rekordyny görkezmek üçin ýokarky gata çykardy. Olaryň hatary otagyň içinde ylgaşdy.
  Boýdak aýalyň ýanynda, otuz bäş ýaşlaryndaky mekdep mugallymy bolan uzyn boýly, arryk aýal we otuz ýaşly öý hyzmatkäri, mylaýym we geň galdyryjy derejede ýakymly sesi bardy. Soňra myhman otagynda lukmançylyk talyby, koridoryň daşyndaky bir otagda oturan Sem, Jeýkiň Mari Antuanetta diýip atlandyran çal saçly stenografist we şadyýan, bagtly ýüzli lomaý gury harytlar dükanyndan gelen müşderi - kiçijik günorta aýaly bardy.
  Sem Pergrin maşgalasynyň aýallarynyň öz saglyklary barada her agşam örän alada edýändigini, ejesiniň kesel döwründe aýdanlaryndan has köp gürleşýändigini gördü. Sem olar bilen ýaşaýan wagty, olaryň hemmesi bir geň lukmanyň täsiri astyndady we "saglyk maslahatlary" diýip atlandyrýan zadyny kabul edýärdi. Hepdede iki gezek lukman öýe gelip, ellerini olaryň arkasyna goýup, pul alýardy. Bejergi Jeýke çäksiz şatlyk berýärdi we agşamlaryna ol öýüň içinde aýlanyp, ellerini aýallaryň arkasyna goýup, olardan pul talap edýärdi. Emma ýyllarboýy gijelerine üsgürýän gury haryt söwdagäriniň aýaly birnäçe hepde bejergiden soň rahat uklady we Sem öýde galança üsgürgi hiç haçan gaýdyp gelmedi.
  Semiň öý hojalygynda belli bir orny bardy. Onuň işewürlik ukyby, ýadawsyz iş etikasy we bank hasabynyň ululygy baradaky gyzykly hekaýalar oňa Kakstondan gelipdi we Pergrina şähere we onuň ähli önümlerine bolan wepalylygy sebäpli, öz gürrüňlerini gaýtalamakda hiç haçan özüne utançly bolmaga ýol bermeýärdi. Öý hojalygynyň işgäri, mähirli aýal, Seme ýaraýardy we ol ýok wagty, onuň bilen gündelik myhmanlaryň ýa-da agşamara myhmanhanada ýygnanýan ýatakhana işgärleriniň öňünde öwünýärdi. Lukmançylyk fakultetiniň talybynyň Semiň pul meselesinde birneme zehinlidigine bolan ynamynyň esasyny goýan hem şol aýaldy, bu ynam soňra oňa ýaş ýigidiň mirasyna üstünlikli hüjüm etmäge mümkinçilik berdi.
  Sem lukmançylyk talyby Frank Ekkardt bilen dostlaşdy. Ýekşenbe günleri öýlänler olar köçelerde gezelenç ederdiler ýa-da Frankyň lukmançylyk talyby bolan iki gyzyny göterip, seýilgähe gidip, agaçlaryň aşagyndaky oturgyçlarda oturardylar.
  Sem bu ýaş gyzlaryň birine näziklik ýaly duýgy duýdy. Ol ýekşenbe günlerini onuň bilen geçirdi we güýzüň ahyryndaky agşamlaryň birinde, seýilgähde aýlanyp ýörkä, gurak goňur ýapraklar aýak astynda çyrpyşyp, gün olaryň gözleriniň öňünde gyzyl reňkde batyp barýarka, ol onuň elinden tutup içeri girdi. Dymyşlyk, güýçli diri we janly duýgy, şol gije bankir Uokeriň gara derili gyzy bilen Kakston agaçlarynyň aşagynda aýlanyp ýörkän wagty duýan duýgusy bilen birmeňzeşdi.
  Bu wakadan hiç zat çykmazlygy we birnäçe wagtdan soň gyzy görmän galmagy, onuň pikiriçe, pul gazanmaga bolan gyzyklanmasynyň artmagy we gyzda, Frenk Ekkardtdaky ýaly, özüniň düşünip bilmeýän zadyna körlük bilen ygrarlylygyň bardygy bilen düşündirilýär.
  Ol bir gezek bu barada Ekkardt bilen gürleşdi. "Ol gowy aýal, höwesli, meniň dogduk şäherimde tanaýan aýal ýaly" diýdi ol, Eleonor Telferi göz öňüne getirip, "ýöne ol meniň bilen işi barada käte seniň bilen gürleşýän ýaly gürleşmeýär. Men onuň gürleşmegini isleýärin. Onda düşünmeýän we düşünmek isleýän bir zat bar. Meniň pikirimçe, ol meni halaýar we bir-iki gezek men oňa söýgi baglanyşsam, oňa gaty garşy bolmaz diýip pikir etdim, ýöne men ony henizem düşünmeýärin.
  Bir gün, işleýän kompaniýasynyň ofisinde, Sem Jek Prins atly ýaş mahabat direktory bilen tanyşdy. Ol çalt pul gazanýan, ony sahylyk bilen harçlaýan we şäher merkezindäki her ofisde, her myhmanhananyň foýesinde, her barda we restoranda dostlary we tanyşlary bolan şadyýan, energiýaly adamdy. Tötänleýin duşuşyk çalt dostluga öwrüldi. Akylly we zehinli Prins Semiň gahrymanyna öwrüldi, onuň saklanmagyna we sagdyn pikirlenmegine haýran galýar we şäheriň ähli ýerinde onuň bilen öwünýärdi. Sem bilen Prins wagtal-wagtal ýeňil içgi içip ýördüler we bir gün Wabaş prospektindäki Kolizeýde müňlerçe adamyň stollarynda oturyp, piwo içýän wagtynda, ol we Prins iki ofisiant bilen söweşdiler. Prins aldanandygyny aýtdy we Sem, dostunyň ýalňyşdygyna ynansa-da, ony ýumruk bilen urdy we Prinsi gapydan sürüp, talaş polunda haýran galyp, gygyrdaýan adama kömek etmäge ylgaýan beýleki ofisiantlaryň hüjüminden gaça durmak üçin geçip barýan tramwaja çekdi.
  Jek Prins we otlularda we oba myhmanhanalarynda duşuşan ýaş ýigitler bilen dowam eden bu şagalaň agşamlaryndan soň, Sem şäheriň içinde sagatlap aýlanyp, öz pikirlerine batyp, gören zatlaryndan öz täsirlerini özleşdirerdi. Ýaş ýigitler bilen gatnaşykda ol esasan passiw rol oýnaýardy, olary bir ýerden beýleki ýere yzarlaýardy we olar sesli, şowhunly ýa-da gamgyn we dawaly bolýança içýärdi, soňra bolsa otagyna gidýärdi, şertler ýa-da ýoldaşlarynyň häsiýetleri agşamky şagalaňy bozýar ýa-da bozýar, şonuň üçin gülýärdi ýa-da gaharlanýardy. Gijeler, ýeke özi ellerini jübülerine salyp, ýagty köçelerde çäksiz kilometrler ýöräp, durmuşyň giňligini duýýardy. Onuň ýanyndan geçýän ähli ýüzler - ýüň geýen aýallar, teatra barýan ýolda sigara çekýän ýaş ýigitler, gözleri gyzaran kelle garrylar, goltugynda gazet bukjalary bolan oglanlar we koridorlarda gizlenýän inçe jelepler - ony çuňňur gyzyklandyran bolmaly. Ýaşlygynda, ýatyp galan güýjüne buýsanyp, ol olary diňe bir gün öz ukyplaryny öz ukyplaryna garşy synap görjek adamlar hökmünde görýärdi. Eger ol olary üns bilen gözden geçirip, köpçüligiň arasynda ýüzbe-ýüz görse, uly iş oýnunda nusga hökmünde synlap, aňyny ösdürip, şol ýa-da beýleki adamyň oňa garşy çykýandygyny göz öňüne getirip, bu hyýaly göreşde ýeňiş gazanmagyň usulyny meýilleşdirýärdi.
  Şol wagt Çikagoda Illinoýs Merkezi Demirýolynyň üstünden geçýän köprü arkaly baryp bolýan ýer bardy. Sem käwagt tupanly gijelerde kölüň ýeliň täsiri bilen çalajaňlanmagyny synlamak üçin şol ýere giderdi. Çalt we sessiz hereket edýän ägirt uly suwlar daş we toprak depeleri bilen daýanýan agaç sütünlere urlup urýardy, döwülen tolkunlaryň suwy Semiň ýüzüne düşýärdi we gyş gijelerinde paltosynyň üstünde doňup galýardy. Ol çilim çekmegi öwrendi we köpriniň demirlerine daýanyp, agzynda turbasyny saklap, sagatlap hereket edýän suwa tomaşa edip, onuň sessiz güýjüne haýran galyp, haýran galýardy.
  Sentýabr aýynyň bir gijesinde, ol köçede ýeke özi ýöräp barýarka, öz içindäki sessiz güýji, bir pursatlyk bolsa ony gorkuzan we gorkuzan güýji açyp görkezýän bir waka boldy. Dirbornyň arkasyndaky kiçijik köçä öwrülip, birden jaýlaryň daşky tarapyna kesilen kiçijik dörtburç penjirelerden özüne seredýän aýallaryň ýüzlerini gördü. Öňünde we yzynda, ol ýerde ýüzler peýda boldy; sesler, ýylgyryşlar, eller çaknyşdy. Erkekler köçede ýokary-aşak ýöräp, paltolaryny boýunlaryna çenli galdyryp, şlýapalaryny gözleriniň üstüne çekip, pyýada ýoluna seredýärdiler. Olar dörtburç aýnalara basylan aýallaryň ýüzlerine seredýärdiler we soňra birden yzarlanýan ýaly öwrülip, jaýlaryň gapylaryndan ylgaýardylar. Pyýada ýoluň ugrundan geçýänleriň arasynda garry adamlar, howlukmaç hereket edýän köne paltoly erkekler we ýaňaklarynda erk-isleg gyzaran ýaş oglanlar bardy. Howada agyr we ýigrenji höwes asylyp durdy. Ol Semiň aňyna siňip gitdi we ol ikirjiňlenip, ynamsyz, gorkup, uýuşup, gorkyp durdy. Ol bir wagtlar Jon Telferden eşiden bir hekaýany ýadyna saldy, kesel we ölüm şäherleriň kiçijik köçelerinde gizlenip, Wan Buren köçesine, soňra bolsa ýagty ýagdaýa ýaýrap gidýän bir hekaýa. Ol belent demir ýoluň basgançaklaryndan çykdy we ilkinji otla münüp, günorta tarap, Jekson seýilgähinde kölüň kenaryndaky çagyl ýolda sagatlap ýöremek üçin gitdi. Kölüň şemaly, çyra sütüniň aşagyndan geçýän adamlaryň gülküsi we gürrüňdeşligi, onuň içindäki gyzgyny sowadýardy, edil bir wagtlar Jon Telferiň Kakstonyň golaýyndaky ýolda ýöräp, sesi duran bugdaý goşunlaryna buýruk berýän çeper sözler bilen sowadylyşy ýaly.
  Semiň aňynda gijeki asmanyň aşagynda uly möçberde hereket edýän sowuk, sessiz suwuň keşbi göz öňüne geldi we ol adamlaryň dünýäsinde deň derejede garşy durup bolmajak, deň derejede düşnüksiz, deň derejede az ara alnyp maslahatlaşylýan, hemişe öňe hereket edýän, sessiz güýçli bir güýjüň - jynsy gatnaşyklaryň güýjüniň bardygyna pikir etdi. Ol bu güýjüň öz ýagdaýynda nähili döwüljekdigini, haýsy tolkun suwuna gönükdiriljekdigini pikir etdi. Gije ýarymynda ol şäheriň içinden öýüne tarap ýöräp, Pergrinleriň öýündäki öz gabyna bardy, geň galdy we birnäçe wagtlap düýbünden ýadawdy. Ýatagynda ýüzüni diwara öwürdi we gözlerini berk ýumup, uklamaga synanyşdy. "Adamyň düşünip bilmejek zatlary bar" diýip, öz-özüne aýtdy. "Mertebe bilen ýaşamak sagdyn pikir meselesi. Men näme etmek isleýändigim barada pikirlenmegi dowam etdirerin we şeýle ýere gaýdyp barmaryn."
  Bir gün, ol Çikagoda iki ýyl ýaşan mahaly, başga bir waka boldy, şeýle bir geň, şeýle bir pan ýaly we şeýle bir çagalyk wakasy, bu waka bolandan soň birnäçe günläp, ol bu wakany şatlyk bilen pikir edýärdi we köçede ýöräp ýa-da ýolagçy otlusynda oturyp, wakanyň täze jikme-jikliklerini ýatlap, şatlyk bilen gülýärdi.
  Windy Makfersonyň ogly bolan Sem, agzyny içgi bilen dolduryp, serhoş bolup, on sekiz sagatlap ýöreýän, goşgy gygyrýan, aýdym aýdýan we burçdaky tokaý hudaýy ýaly ýyldyzlara gygyrýan ähli erkekleri rehimsizlik bilen ýazgarýardy.
  Irki ýazyň bir agşamynda, ol Monro köçesindäki DeJong restoranynda Jek Prins bilen oturypdy. Prins, elinde sagady we barmaklarynyň arasynda inçe şerap bokalyny tutup, öňündäki stoluň üstünde ýaýkalyp, Sem bilen ýarym sagat bäri garaşýan adamlary barada gürleşýärdi.
  - Elbetde, ol gijä galar, - diýip, ol Semiň stakanyny dolduryp gygyrdy. - Ol adam ömründe hiç haçan wagtynda gelmedi. Duşuşyga wagtynda gelmek oňa birneme gymmat düşerdi. Bu gyzyň ýaňaklaryndan dökülýän gül ýaly bolardy.
  Sem olaryň garaşýan adamy eýýäm görüpdi. Ol otuz bäş ýaşly, gysga boýly, dar eginli, kiçijik, gyrymsy ýüzli, uly burnly we gulaklarynda äýnek dakynan adamdy. Sem ony Miçigan prospektindäki klubda görüpdi, şol ýerde Prins dabaraly ýagdaýda kümüş dollarlary poldaky bor belgisine çynlakaý, hormatly garry adamlaryň topary bilen zyňýardy.
  "Bu ýaňy-ýakynda Kanzas nebit aksiýalary boýunça uly şertnama baglaşan märeke, iň kiçisi bolsa olaryň mahabatyny alyp barýan Morris" diýip, Prins düşündirdi.
  Soňra, olar Miçigan prospektinde ýöräp barýarkalar, Prins örän haýran galan Morris barada giňişleýin gürrüň berdi. "Ol Amerikanyň iň gowy mahabatçysy we mahabatçysy" diýip, ol yglan etdi. "Ol meniň ýaly galpçy däl we ol şeýle köp pul gazanmaýar, ýöne başga bir adamyň pikirlerini alyp, olary şeýle ýönekeý we täsirli beýan edip bilýär welin, olar şol adamyň hekaýasyny özlerinden has gowy gürrüň berýärler. Mahabatyň esasy manysy şudur."
  Ol gülüp başlady.
  "Bu barada pikir etmek gülkünç. Tom Morris işi ýerine ýetirer, onuň üçin işleýän adam bolsa ony özi ýerine ýetirendigine, çap edilen sahypadaky her bir jümle Tomyň özüne degişlidigine ant içer. Ol Tomyň tölegini töläp, haýwan ýaly uwlar, soňra indiki gezek işi özi ýerine ýetirmäge synanyşar we ony şeýle bir erbet zaýalar welin, diňe hiläniň gaýtadan ýerine ýetirilmegini görmek üçin Tomy çagyrmaly bolar, mekgejöweniň gabygyndan aýrylmagy ýaly. Çikagonyň iň gowy adamlary ony çagyrýarlar.
  Tom Morris goltugynda uly karton bukja bilen restorana girdi. Ol howlukmaç we howlukmaç ýalydy. "Men Halkara Cookie Torna Kompaniýasynyň ofisine barýaryn" diýip, ol Prinse düşündirdi. "Men saklanyp bilmeýärin. On ýyl bäri girdeji tölemeýän olaryň ýene-de käbir paýnamalaryny bazara çykarmak üçin meniň maket prospektim bar."
  Prins elini uzadyp, Morrisi oturgyja çekdi. "Biskwit maşynynyň işgärlerine we olaryň önümlerine üns bermäň" diýip, ol buýruk berdi. "Olaryň satmak üçin hemişe umumy önümleri bolar. Ol tükeniksiz. Men seniň şu ýerde Makferson bilen duşuşmagyňy isleýärin we bir gün onuň size kömek edip biljek möhüm zady bolar."
  Morris stoluň üstünden egilip, Semiň elinden tutdy; onuňky kiçi we ýumşak, aýalyňky ýalydy. "Men özümi ölüme çenli işleýärin" diýip, ol zeýrendi. "Men Indiana ştatyndaky towuk fermasyna seredýärin. Men şol ýerde ýaşajak."
  Prins Wiskonsinde balyklaryň dişlemeli ýeri barada gürrüň berýänçä, üç adam bir sagatlap restoranda oturdylar. "Bir adam maňa bu ýer barada ýigrimi gezek gürrüň berdi" diýdi ol. "Men ony demir ýol kagyzyndan tapyp biljekdigime ynanýaryn. Men ony hiç haçan tutmadym, siz hem tutmadyňyz, Sem bolsa düzlüklerde wagonlarda suw daşaýan ýerden gelýär.
  Çakyrdan köp içen kiçijik adam Şazadadan Seme seretdi. Wagtal-wagtal äýnegini çykaryp, ýaglygy bilen süpürdi. "Men seniň şeýle ýoldaşlygyňy düşünmeýärin" diýip, ol yglan etdi. "Sen söwdagäriň hormatly we abraýly keşbine eýe. Şazada bu ýerde hiç ýere gitmez. Ol dogruçyl, ýel we özüne mahsus ýoldaşlyk bilen söwda edýär we gazanan puluny öýlenip, aýalynyň adyna goýmagyň ýerine harçlaýar."
  Şazada ýerinden turdy. "Persiflage wagt sarp etmegiň peýdasy ýok" diýip, ol başlady we soňra Seme ýüzlenip: "Wiskonsinde bir ýer bar" diýip, ynamsyz aýtdy.
  Morris portfeli alyp, deňagramlylygyny saklamak üçin geň galdyryjy tagalla bilen gapydan tarap ugrady, onuň yzyndan Prins bilen Semiň durnuksyz ädimleri geldi. Daşarda Prins portfeli kiçijik adamyň elinden aldy. "Tommi, ejeň muny götersin" diýip, Morrisiň ýüzüne barmagyny silkäp aýtdy. Ol lullaby aýdymyny aýtmaga başlady. "Şaha egilende, beşik ýykylar".
  Üç adam Monrodan çykyp, Semiň kellesi geň bir ýagtylykda State Street-e çykdylar. Köçäniň ugrundaky jaýlar asmana garşy yranýardy. Birdenkä, ýabany başdan geçirmelere bolan howsala ony gurşap aldy. Burçda Morris saklandy, jübüsinden ýaglyk çykardy we äýnegini ýene-de süpürdi. "Men aýdyň görýändigime göz ýetirmek isleýärin" diýdi ol; "Meniň pikirimçe, soňky käse şerabymyň aşagynda üçümizi takside oturgyçda oturgyçda ýaşaýyş berýän ýag sebedi goýup, Jekiň dostynyň balyklara ýalan sözlän ýerine otla münmek üçin wokzala tarap ýöräp barýardyk."
  Indiki on sekiz sagat Sem üçin täze dünýä açdy. Alkogolyň tüssesi kellesinde galyp, iki sagatlyk otla mündi, tozanly ýollarda garaňkylykda ýöräp, tokaýda ot ýakyp, onuň şöhlesinde otda tans edip, şazada we kiçijik, gyrymsy ýüzli bir adam bilen el tutuşdy. Ol bugdaý meýdanynyň gyrasyndaky bir kötükde dabaraly ýagdaýda durup, Jon Telferiň sesini, hereketlerini we hatda aýaklaryny ýaýmak endigine eýerip, Ponyň "Helen" goşgusyny okady. Soňra, ikinjisini aşa köp edip, birden kötükde oturdy we Morris elinde çüýşe bilen öňe çykyp: "Çyrany doldur, adam - akylyň şöhlesi ýitip gitdi" diýdi.
  Tokaýda ot ýakyp, Semiň agaç kötüklerinde çykyş edeninden soň, üç dost ýene ýola düşdüler we olaryň ünsi ýarym uklap, öýüne arabasynyň oturgyjynda barýan gijikdirilen daýhana çekildi. Kiçijik Morris hindi oglanjygynyň çeýeligi bilen arabanyň üstüne böküp, daýhanyň eline on dollarlyk pul goýdy. "Bizi alyp bar, eý, ýeriň adamy!" diýip gygyrdy. "Bizi günäniň altyn köşküne alyp bar! Bizi salona alyp bar! Konserwdäki ýaşaýyş ýagy gutarýar!"
  Arabadaky uzak we çaryk ýoldan soň, Sem ýagdaýy doly düşünip bilmedi. Oba meýhanasyndaky ýabany oturylyşyk, özi barmen bolup hyzmat edýän we kiçijik bir adamyň ýolbaşçylygynda öňe-yza ylgaýan, islegsiz oba adamlaryny bara sürüp barýan we olara Semiň wagon sürüjisine beren soňky on dollary onuň kassasyna girýänçä ýygnap alan piwosyny içmegi dowam etdirmegi tabşyrýan ägirt uly, gyzyl ýüzli aýalyň düşnüksiz suratlary onuň aňyna geldi. Şeýle hem, ol Jek Prinsiň baryň üstüne oturgyç goýup, onuň üstünde oturyp, howlukmaç gelýän piwo gutusyna Müsür patyşalarynyň özlerini dabaralandyrmak üçin uly piramidalar gurýandyklaryny, ýöne Tom Morrisiň otagdaky daýhanlaryň arasynda gurýan dişli dişlisinden has ägirt uly zady gurmandyklaryny düşündirýändigini göz öňüne getirdi.
  Soňra Sem özüniň we Jek Prinsiň ammardaky däne haltalarynyň üýşüp ýatmaga synanyşýandyklaryny we Morrisiň olaryň ýanyna aglap gelendigini, sebäbi dünýäde hemmeleriň uklap ýatyrdygyny we köpüsiniň stollaryň aşagynda ýatandygyny pikir etdi.
  Soňra, kellesi arassalananda, Sem daň atanda ýene-de iki adam bilen tozanly ýolda ýöräp, aýdym aýdyp ýörändigini gördü.
  Otlyda gara ýük daşaýjynyň kömegi bilen üç adam ýabany gijäniň tozany we lekelerini süpürmäge synanyşýardylar. Peçenýe kompaniýasynyň broşýurasy goýlan karton bukja henizem Jek Prinsiň goltugynyň aşagynda saklanýardy we kiçijik adam gözlüklerini süpürip we jylaňlap, Seme üns bilen seredýärdi.
  "Sen biziň bilen geldiňmi ýa-da sen biziň bu ýerde ogullyga alan çagamyzmy?" diýip sorady.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  Bu ajaýyp ýerdi, Semiň şäherde öz işini başlamak üçin gelen Çikagodaky Günorta Suw köçesi we onuň manysyny we habaryny doly düşünip bilmeýändigi onuň gurak biperwaýlygynyň subutnamasydy. Bütin gün dar köçeler beýik şäheriň önümleri bilen dolup durdy. Gök köýnekli giň eginli sürüjiler beýik wagonlaryň üçeginden ylgaýan pyýadalara gygyrýardylar. Ýollaryň ugrunda, gutularda, haltalarda we çeleklerde Floridadan we Kaliforniýadan apelsinler, Arabystandan injirler, Ýamaýkadan bananlar, Ispaniýanyň daglaryndan we Afrikanyň düzlüklerinden hozlar, Ogaýodan kelem, Miçigandan noýbalar, Aýowadan mekgejöwen we kartoşka ýatyrdy. Dekabr aýynda tüýli erkekler Miçiganyň demirgazyk tokaýlaryndan Roždestwo agaçlaryny ýygnamaga howlukdylar, olar bolsa daşaryk otlara zyňylýardy. Tomusda we gyşda millionlarça towuklar şol ýerde ýumurtga goýýardy, müňlerçe daglardaky mallar bolsa sary, ýagly ýagyny çöplere gaplap, ýük awtoulaglaryna taşlap, bu bolsa bulaşyklygy has-da artdyrýardy.
  Sem köçä çykdy, bu zatlaryň täsinlikleri barada az pikir etdi, pikirleri bolsa dollar we sent bilen deňleşip, olaryň möçberini dollar we sent bilen hasaplady. Işlejek komissiýasynyň gapysynda, güýçli, gowy geýinen, başarjaň we netijeli, ol köçeleri gözden geçirdi, howlukmany, sesleriň gykylygyny we gykylygyny görüp we eşidip, soňra ýylgyryp, dodaklaryny içine saldy. Aýdylmadyk bir pikir onuň aňynda galdy. Gadymy Skandinawiýa talaňçylary Ortaýer deňziniň ajaýyp şäherlerine seredýän ýaly, ol hem şeýledi. "Nähili talaň!" diýip, içinden bir ses çykdy we aňy öz paýyny nädip gazanyp biljekdigini oýlanyp başlady.
  Birnäçe ýyl geçensoň, Sem eýýäm uly işler bilen meşgullanýan wagty, bir gün köçelerde arabada barýarka, ýanynda oturan, saçlary çal, hormatly Bostonly ýoldaşyna ýüzlenip: "Men bir wagtlar şu ýerde işleýärdim we ýoluň gyrasyndaky alma çelekleriniň üstünde oturyp, bir ýylda alma ösdürip ýetişdirýän adamdan bir aýda has köp pul gazanandygymyň nähili akyllydygymy pikir edýärdim" diýdi.
  Bostonly bir adam, şeýle bol iýmiti görüp tolgunyp, keýpine degip, köçäniň başyna we aşaklygyna seretdi.
  "Imperiýanyň önümleri daşlaryň üstünde gümmürdeýär" diýdi ol.
  - Men bu ýerde has köp pul gazanmalydym, - diýip, Sem gurak jogap berdi.
  Semiň işleýän komissiýa firmasy korporasiýa däl-de, hyzmatdaşlykdy we iki dogana degişlidi. Sem ikisiniň arasynda uly ýaşlynyň, uzyn, dar ýüzli, kelle, dar eginli, uzyn, dar ýüzli we sypaýy hereketli adamyň hakyky başlykdygyna we hyzmatdaşlygyň zehininiň köpüsiniň wekilidigine ynanýardy. Ol ýagly, sessiz we ýadawsyzdy. Ol bütin gün ofisde, ammarlarda we köp adamly köçede aýlanyp, ýakylmadyk sigarany howsala bilen sorup ýörýärdi. Ol şäher töweregindäki ybadathananyň ajaýyp ruhanysydy, ýöne Semiň pikiriçe, akylly we wijdansyz işewür adamdy. Käwagt ruhany ýa-da şäher töweregindäki ybadathanadan aýallaryň biri onuň bilen gürleşmek üçin edara gelýärdi we Sem Dar Ýüziň ybadathana işleri barada gürrüň berende, Kakston ybadathanasynyň goňur sakgally ruhanysyna ajaýyp meňzeşdigini pikir edip gülýärdi.
  Beýleki dogany düýbünden başga bir adamdy we Semiň pikiriçe, işewürlikde has pes derejeli adamdy. Ol otuz ýaşlaryndaky, giň eginli, dörtburç bedenli, ofisde oturyp, hatlary dikte edip, günortanlyk naharynda iki-üç sagatlap gijä galýan adamdy. Ol kompaniýanyň blankasyna öz goly bilen gol çekilen, Baş müdiriň wezipesi ýazylan hatlary iberýärdi we Dar ýüzli kompaniýa oňa rugsat berýärdi. Dar ýüzli hünärmenler Täze Angliýada bilim alypdylar we hatda kollejden birnäçe ýyl aýrylandan soň hem, ol işewürligiň abadançylygyndan has köp şuňa gyzyklanýardy. Her ýazda bir aý ýa-da ondan köp wagtlap, ol firma tarapyndan işe alnan iki stenografistiň biriniň Çikago orta mekdebini gutaranlara hat ýazyp, olary bilimlerini tamamlamak üçin Gündogara gelmäge çagyryp, köp wagtyny geçirýärdi; we uniwersiteti gutaran adam Çikagoda iş gözläp gelende, ol stoluny gulplap, günlerini bir ýerden başga ýere aýlanyp, tanyşdyryp, ynandyryp, maslahat berip geçirýärdi. Şeýle-de bolsa, Sem firmanyň ofisine ýa-da meýdan işlerine täze adam işe alanda, ony Dar ýüzli adamyň saýlandygyna üns berdi.
  Giň Ýüzli bir wagtlar meşhur futbolçy bolup, aýagyna demir daňyç geýipdi. Ofisler, köçedäki ofisleriň köpüsi ýaly, garaňky we dar bolup, çüýrän gök önümleriň we hapa ýagyň ysy gelýärdi. Binanyň öňündäki trotuarda şowhunly grek we italýan söwdagärleri jedelleşýärdiler, Dar Ýüzli hem olaryň arasynda bolup, şertnamalary baglaşmaga howlukýardy.
  Günorta Su köçesinde Sem gowy iş alyp bardy, ol ýerde galan üç ýylyň dowamynda otuz alty ýüz dollaryny on esse köpeltdi ýa-da şol ýerden şäherlere we obalara gidip, uly akýan azyk derýasynyň bir bölegini öz firmasynyň girelgesinden geçirdi.
  Köçelere çykan ilkinji gününden başlap, ol her ýerde girdeji mümkinçiliklerini görüp başlady we özüne çekiji açylýan mümkinçiliklerden peýdalanmak üçin pul gazanmak üçin yhlasly işlemäge başlady. Bir ýylyň içinde ol uly ösüş gazandy. Ol Wabaş prospektinde bir aýaldan alty müň dollar aldy, Pergrinleriň öýünde ýaşaýan lukmançylyk talyby bolan dostundan miras galan ýigrimi müň dollary ulanmaga mümkinçilik berýän döwlet agdarylyşygyny meýilleşdirdi we amala aşyrdy.
  Sem basgançaklaryň ýokarsyndaky ammarda ýumurtga we alma saklaýardy; Miçigan we Wiskonsinden ştat serhetlerinden bikanun getirilýän aw owlary sowuk ammarda öz ady ýazylan, myhmanhanalara we gymmatbaha restoranlara uly girdeji bilen satmaga taýýar doňdurylyp ýatyrdy; hatda Çikago derýasynyň ugrundaky beýleki ammarlarda onuň sözüne laýyklykda ýa-da LaSalle köçesindäki dellaldan bir söz bilen bazara zyňmaga taýýar gizlin mekgejöwen we bugdaý owlary hem bardy.
  Lukmançylyk talybyndan ýigrimi müň dollar almak Semiň durmuşynda öwrülişik nokady boldy. Ýekşenbe günlerinden ýekşenbe günlerine çenli ol Ekkardt bilen köçelerde aýlanyp ýa-da seýilgählerde gezip, bankda boş ýatan pullar we köçede ýa-da ýolda onuň bilen baglaşyp biljek geleşikleri barada pikir edýärdi. Her geçen gün puluň güýjüni has aýdyň görýärdi. Günorta Suw köçesinden beýleki komissiýa söwdagärleri dartgynly we aladaly halda onuň firmasynyň ofisine ylgaşyp gelip, Dar Ýüzden kyn günlük söwda ýagdaýlarynda kömek soraýardylar. Işewürlik ukyby ýok, ýöne baý aýala öýlenen Giň Egni, uzyn boýly we akylly doganynyň we Seme aşyk bolan Dar Ýüziň başarnyklarynyň saýasynda aýba-aý girdejiniň ýarysyny alýardy. Wagtal-wagtal onuň bilen gürleşmek üçin saklanýanlar bu barada köp we çeper gürrüň berýärdiler.
  "Wagtyňy pully hiç kim bilen geçirme, saňa kömek eder ýaly" diýdi ol. "Ýoluň ugrunda pully adamlary gözläň, soňra ony almaga synanyşyň. Biznesde diňe şu zat bar - pul gazanmak." Soňra doganynyň stoluna seredip, ol sözüni goşdy: "Eger mümkin bolsa, işewürleriň ýarysyny ondan çykarardym, ýöne puluň sazyna tans etmeli."
  Bir gün Sem şertnamalar boýunça gepleşik geçirmekde ussatlygy bilen tanalýan abraýy Dar Ýüzli tarapyndan miras galan Webster atly aklawçynyň ofisine bardy.
  "Men pul ýitiren halatynda hiç hili töwekgelçilik döretmezden we ýitirmesem ýedi prosentden köp tölemek wadasy bolmazdan, ýigrimi müň dollaryň üstünden doly gözegçilik etmäge mümkinçilik berýän şertnama düzmek isleýärin" - diýdi ol.
  Gara derili we gara saçly, inçe orta ýaşly aklawçy ellerini öňündäki stoluň üstüne goýup, uzyn boýly ýigide seretdi.
  "Näme goýum?" diýip sorady.
  Sem başyny ýaýkady. "Siz kanuny şertnama düzüp bilersiňizmi we bu maňa näçe düşer?" diýip sorady.
  Aklawçy hoşgöýlük bilen güldi. "Elbetde, men ony çekip bilerin. Näme üçin däl?"
  Sem jübüsinden bir top pul çykardy we stoluň üstünde ýatan mukdary sanady.
  "Sen kimsiň?" diýip, Webster sorady. "Eger girewsiz ýigrimi müň alyp bilseň, muny bilmegiňe degýär. Belki, poçta otlusyny talamak üçin topar dörederin."
  Sem jogap bermedi. Ol şertnamany jübüsine salyp, Pergriniň öýündäki otagyna gitdi. Ol ýeke galyp, pikirlenmek isledi. Ol tötänleýin Frenk Ekkardyň puluny ýitirendigine ynanmaýardy, ýöne Ekkardyň özüniň pul bilen baglaşjak bolan şertnamalaryndan ýüz öwürjekdigini, olaryň ony gorkuzjakdygyny we howsala saljakdygyny bilýärdi we dogruçyl bolandygyny pikir etdi.
  Nahardan soň, öz otagynda Sem Websteriň baglaşan ylalaşygyny üns bilen gözden geçirdi. Ol bu ylalaşygyň öz isleýän zadyny örtýändigini duýdy we muňa doly düşünip, ony ýyrtdy. "Meniň aklawçynyň ýanyna barandygymy bilmegi oňa peýdasyz" diýip, ol günäli pikir etdi.
  Ol düşekde ýatyp, geljek üçin meýilnamalar düzmäge başlady. Elinde otuz müň dollardan gowrak pul bolansoň, ol çalt ösüş gazanyp biljekdigine pikir etdi. "Elimde, ol her ýyl iki esse artar" diýip, öz-özüne aýtdy we düşekden turup, penjirä oturgyç çekdi we şol ýerde oturdy, aşyk ýigit ýaly geň bir diri we seresap duýdy. Ol özüni öňe we öňe hereket edýändigini, adamlary dolandyrýandygyny, dolandyrýandygyny gördü. Oňa edip bilmejek zady ýok ýalydy. "Men zawodlary, banklary, belki-de magdanlary we demir ýollary dolandyraryn" diýip pikir etdi we pikirleri öňe tarap ylgady, şonuň üçin ol özüni, çal saçly, berk we ukyply, uly daş jaýyň giň stolunda oturan, Jonuň maddylaşmagyny gördü. Telferiň sözlü keşbi: "Sen dollarda uly adam bolarsyň - bu düşnükli."
  Soňra Semiň aňynda başga bir keşbiň keşbi döredi. Ol şenbe güni günortan bir ýaş ýigidiň Günorta Suw köçesindäki ofise howlukyp girenini ýadyna saldy - Dar Ýüzli pul bergisi bolan we ony töläp bilmeýän ýaş ýigidiň. Ol dodaklarynyň ýakymsyz gysylmagyny we iş berijisiniň uzyn, dar ýüzünde duýdansyz, çuňňur we berk garaýyşyny ýadyna saldy. Ol gürrüňden az zat eşitdi, ýöne ýaş ýigidiň sesinde haýal we agyryly gaýtalaýan dartgynly, ýalbaryjy sesi we "Ýöne, dostum, meniň namysym howp astynda" diýip, "Meniň üçin namys däl, dollar möhüm, men olary alarys" diýip yzygiderli jogap berende sowuklygy duýdy.
  Sem gabyk penjiresinden ereýän gar bölekleri bilen örtülen boş ýere seretdi. Onuň garşysynda tekiz jaý durdy we üçekde ereýän gar, gizlin turbadan aşak akýan damja emele getirip, ýere gümmürdeýärdi. Suwuň düşýän sesi we uklap ýatan şäheriň içinden öýüne barýan uzakdaky aýak sesleri oňa Kakstonda çagalyk döwründe şeýle oturyp, düşnüksiz pikirleriň üstünde oýlanan beýleki gijelerini ýatlatdy.
  Sem muny bilmän, ömrüniň hakyky söweşleriniň birini alyp barýardy, bu söweşde ony düşekden turuzyp, garly çöle gitmäge mejbur eden häsiýetlerine garşy mümkinçilikler örän güýçlidi.
  Ýaşlygynda, onuň köp sanly kynçylyk çekýän we girdeji gözläp ýören söwdagärleri bardy; Amerikada köp sanly "beýik adamlary" diýen häsiýetleri döreden şol häsiýetleriň köpüsi. Hut şu häsiýet ony gizlinlikde özüni goramak üçin aklawçy Webstere iberdi, ýönekeý, ynamdar ýaş lukmançylyk talyby däl-de, we onuň jübüsinde şertnama bilen öýüne gaýdyp gelende: "Men elimden geleniniň hemmesini ederin" diýmegine sebäp boldy, emma ol hakykatdanam "Men elimden geleniniň hemmesini alaryn" diýjekdi.
  Amerikada özüne mynasyp bolan zady almaýan we diňe häkimiýeti söýýän işewürler bolup biler. Käbir ýerlerde banklarda, iri senagat trestleriniň başynda, zawodlarda we iri söwda öýlerinde hut şeýle pikir etmek isleýän adamlary görüp bolýar. Bular oýanýan adamlaryň arzuw edýän, özlerini tapan adamlary; bular umytly pikirlenýänleriň gaýta-gaýta ýatlamaga synanyşýan adamlary.
  Amerika bu adamlara seredýär. Ol olary ynanjyny saklamaga we zalym söwdagäriň, dollar adamynyň, mekir, gurt ýaly satyn alyş häsiýeti bilen ýurduň biznesine uzak wagtlap höküm süren adamyň güýjüne garşy durmaga çagyrýar.
  Men Semiň adalat duýgusynyň deňsiz göreş alyp barandygyny eýýäm aýtdym. Ol bütin Amerikanyň girdeji üçin kör göreşe gark bolan döwründe, işewürlikde hem ýaşdy. Millet mundan serhoş boldy; trastlar döredildi, magdan känleri açyldy; ýerden nebit we gaz akyp çykdy; demir ýollar günbatara tarap her ýyl täze ýerleriň ägirt uly imperiýalaryny açdy. Garyp bolmak ahmak bolmakdy; pikir garaşdy, sungat garaşdy; erkekler bolsa çagalaryny ojaklarynyň daşyna ýygnap, dollar adamlary barada joşgunly gürrüň berdiler, olary ýaş milletiň ýaşlaryna ýol görkezmäge mynasyp pygamberler hasapladylar.
  Sem täze zatlary nädip döretmegi we biznesi dolandyrmagy bilýärdi. Onuň adalatsyz şertnama bilen lukmançylyk talybyna ýüz tutmazdan öň penjiräniň ýanynda oturyp pikirlenmegine sebäp bolan hem-de beýleki ýaş ýigitler teatra gidýänlerinde ýa-da seýilgähde gyzlar bilen gezelenç edýänlerinde, ony gijelerine ýeke özi köçelerde ýöremäge mejbur eden hem şol bir häsiýetdi. Aslynda, ol pikirleriň artýan ýalňyz sagatlaryny gowy görýärdi. Ol teatra howlukýan ýa-da söýgi we başdan geçirmeler hekaýalaryna çümýän ýaş ýigitden bir ädim öňdedi. Onda şans isleýän bir zat bardy.
  Boş meýdançanyň garşysyndaky kwartiranyň penjiresinde yşyk peýda boldy we ýagtylandyrylan penjireden pijama geýen, notalaryny stoluň üstüne goýup, ýalpyldawuk kümüş şahly tutup duran bir adamy gördü. Sem azajyk gyzyklanma bilen synlady. Adam şeýle giç sagatda tomaşaçylaryň gelmegine garaşman, özüne meňzemek üçin üns bilen oýlanyp we gülkünç meýilnama başlady. Ol penjiräni açdy, şahlyny dodaklaryna galdyrdy we öwrülip, tomaşaçylaryň öňünde ýaly ýagty otaga tagzym etdi. Elini dodaklaryna galdyryp, öpüşler etdi, soňra trubkasyny dodaklaryna galdyryp, ýene-de notalara seretdi.
  Penjireden dym howada uçup barýan hat şowsuz boldy we gykylyga öwrüldi. Sem gülüp, penjireden aşak düşdi. Bu waka oňa köpçüligiň öňünde baş egip, surnaý çalan başga bir adamy ýatlatdy. Ol düşege süýşüp girdi, ýorganlary üstüne çekdi we uklap galdy. "Eger mümkin bolsa, Frenkiň puluny alarys" diýip, öz-özüne pikirini ýöreden soragyny çözdi. "Köp adamlar ahmak, eger men onuň puluny almasam, başga biri alar".
  Ertesi gün Ekkardt Sem bilen şäher merkezinde naharlandy. Olar bilelikde banka gitdiler, ol ýerde Sem söwdasyndan gazanan girdejisini we bank hasabynyň ösüşini görkezdi. Soňra olar Günorta Suw köçesine çykdylar, ol ýerde Sem söwda etmegiň usullaryny bilýän we akylly adamyň gazanyp biljek pullary barada höwes bilen gürrüň berdi.
  - Bolýar, - diýdi Frenk Ekkardt, Semiň duzagyna çalt düşüp, girdeji gözleýärdi. - Meniň pulum bar, ýöne ony ulanmaga başym ýok. Ony alyp, näme edip biljekdigiňizi görmegiňizi isleýärin.
  Ýüregi gygyryp, Sem şäheriň aňyrsyna, Pergrinleriň öýüne tarap, Ekkard bolsa onuň ýanynda, ýokary otluda bardy. Semiň otagynda şertnama Sem tarapyndan ýazylyp, Ekkardt tarapyndan gol çekilipdi. Agşamlyk nahary wagtynda olar galantereýa önümlerini satyn alýan adamy şaýat bolmaga çagyrdylar.
  Şeýle hem, ylalaşyk Ekkardt üçin peýdaly boldy. Sem bir ýylyň dowamynda karzynyň on prosentinden az gaýtaryp bermedi we ahyrsoňy esasy karzyň iki esse artyk bölegini töledi, bu bolsa Ekkardtyň lukmançylyk işini taşlap, Ogaýo ştatynyň Tiffin şäheriniň golaýyndaky obadaky maýasynyň göterimi bilen ýaşamagyna mümkinçilik berdi.
  Sem otuz müň dollary bilen işini giňeltmäge başlady. Ol diňe ýumurtga, ýag, alma we däne däl, eýsem jaýlary hem yzygiderli satyn alyp, satýardy we ýer gurýardy. Onuň aňyndan uzyn hatarlar geçýärdi. Şäherde aýlanyp, ýaş ýigitler bilen içip ýa-da Pergrinleriň öýünde agşamlyk naharynda oturyp, şertnamalar onuň aňynda jikme-jik çyzylýardy. Hatda işleýän firmasyna aralaşmak üçin dürli meýilnamalary aňynda düzüp başlady we "Giň eli" firmasynda işläp, onuň gyzyklanmasyny özüne çekip, özüni gözegçilik astyna almaga mejbur edip biljekdigini pikir etdi. Soňra bolsa, Dar ýüzli bolmagyndan gorkmagy we şertnamalardaky üstünliginiň artmagy onuň pikirlerini gurşap almagy bilen, ol birdenkä özi üçin meýilnamalaryny düýbünden üýtgeden mümkinçilik bilen ýüzbe-ýüz boldy.
  Jek Prinsiň teklibi boýunça, beýik Reýni ýarag kompaniýasynyň polkownigi Tom Reýni ony çagyryp, zawodlarynda ulanylýan ähli materiallar üçin satyn alyjy wezipesini teklip etdi.
  Semiň bilgeşleýin gözleýän baglanyşygy hut şudy - güýçli, köne, konserwatiw we dünýä belli kompaniýa. Polkownik Tom bilen bolan söhbetdeşligi kompaniýanyň paýnamalaryny satyn almak we hatda resmi bolmak üçin geljekki mümkinçilikleri yşarat etdi - elbetde, bular uzak mümkinçilikler bolsa-da - ýöne olar arzuw etmeli we ymtylmaly zatdy - kompaniýa muny öz syýasatynyň bir bölegi edipdi.
  Sem hiç zat diýmedi, ýöne ol eýýäm işe girmek kararyna gelipdi we Frid Smit bilen ýyllaryň dowamynda oňa şeýle gowy netije beren satyn alyşdan tygşytlanan puluň prosenti barada peýdaly şertnama barada pikir edýärdi.
  Semiň ýarag satýan kompaniýadaky işi ony syýahatdan daşlaşdyrdy we bütin gün ofisde oturtdy. Bir tarapdan, ol muňa ökündi. Onuň pikiriçe, oba myhmanhanalaryndaky syýahatçylardan syýahatyň kynçylyklary barada eşiden şikaýatlary ähmiýetsizdi. Islendik syýahat oňa uly lezzet berýärdi. Ol kynçylyklary we oňaýsyzlyklary täze ýerleri we ýüzleri görmek, köp adamlaryň durmuşyna göz ýetirmek ýaly ägirt uly peýdalar bilen deňleşdirdi we belli bir retrospektiw şatlyk bilen bir ýerden beýleki ýere ylgaşyp, otlulara münüp, duş gelen tanyşlary bilen söhbetdeş bolup geçiren üç ýylyna göz aýlady. Mundan başga-da, ýolda geçiren ýyllary oňa öz gizlin we girdejili şertnamalaryny baglaşmak üçin köp sanly mümkinçilikleri berdi.
  Bu artykmaçlyklara garamazdan, Reýnidäki wezipesi ony uly işler bilen ýakyndan we yzygiderli gatnaşykda saklamaga mümkinçilik berdi. "Arms Company" kompaniýasynyň ofisleri Çikagonyň iň täze we iň uly gökdelenleriniň biriniň tutuş gatyny eýeleýärdi we millioner paýdarlar we ştatdaky we Waşington hökümetiniň ýokary derejeli resmileri gapydan girip-çykýardylar. Sem olara üns bilen seretdi. Ol olara garşy çykyp, Kakston we Günorta Uoter köçelerindäki zehininiň LaSalle köçesinde başyny saklap biljekdigini görmek isledi. Bu mümkinçilik oňa ajaýyp görünýärdi we ol öz işini parahat we ussatlyk bilen dowam etdirdi, ondan iň gowy peýdalanmaga berk karar berdi.
  Sem gelen wagtynda, "Rainey Arms Company" kompaniýasynyň esasan Reiney maşgalasyna, kakasyna we gyzyna degişlidi. Harby häsiýetli, çal murtly, arryk adam bolan polkownik Reiney prezident we iň uly şahsy paýdardy. Ol tekepbir, tekepbir garry adamdy, ölüm hökümini çykarýan kazynyň keşbi bilen iň kiçijik beýanatlary etmäge meýillidi. Ol gün-günden öz stolunda örän möhüm we pikirli keşbi bilen gulak asyp oturýardy, uzyn gara sigara çekýärdi we dürli bölümleriň ýolbaşçylary tarapyndan özüne getirilýän hatlaryň üýşmegine şahsy gol çekýärdi. Ol özüni Waşingtondaky hökümetiň sessiz, ýöne örän möhüm metbugat wekili hasaplaýardy, bölümleriň ýolbaşçylary hormat bilen kabul edýän we gizlinlikde äsgermezlik edýän köp sanly buýruklary her gün çykarýardy. Ol iki gezek milli hökümetdäki kabinet wezipeleri bilen baglanyşykly giňden agzaldy we klublarda we restoranlarda dostlary bilen söhbetdeşliklerinde iki gezek hem işe bellenmek teklibini ret edendigini duýdurdy.
  Sem özüni işewürligi dolandyrmak güýji hökmünde tanadansoň, ony geň galdyrýan köp zady açdy. Onuň tanaýan her bir kompaniýasynda hemmeleriň maslahat üçin ýüz tutýan ýekeje adam bardy, ol möhüm pursatlarda hiç hili düşündiriş bermezden: "Şeýle et, şeýle et" diýip, agalyk edýärdi. Reýniniň kompaniýasynda ol şeýle adamy tapmady, onuň ýerine her biriniň öz ýolbaşçysy bolan we beýlekilerden az-kem garaşsyz bolan on iki sany güýçli bölüm tapdy.
  Sem gijelerine düşeginde ýatyp, agşamlaryna bolsa aýlanyp, munuň we onuň ähmiýetiniň hakda pikir edýärdi. Bölüm müdirleriniň arasynda polkownik Toma uly wepalylyk we yhlas bardy we olaryň arasynda öz bähbitlerinden başga zatlara bagyşlananlaryň birnäçesiniň bardygyny pikir edýärdi.
  Şol bir wagtyň özünde, ol özüne bir zadyň nädogrydygyny aýtdy. Onuň özünde şeýle wepalylyk duýgusy ýokdy we polkownigiň kompaniýanyň köne däp-dessurlary baradaky ajaýyp gürrüňlerini söz bilen goldamaga taýýar bolsa-da, däp-dessurlara wepalylyga ýa-da şahsy wepalylyga esaslanýan ulgamda uly biznesi dolandyrmak pikirine ynanmaga mejbur edip bilmedi.
  "Her ýerde tamamlanmadyk işler ýatan bolmaly" diýip pikir etdi we şol pikirden soň başga bir pikir bilen dowam etdi. "Bir adam gelip, şu boş zatlary ýygnap, tutuş dükany dolandyrar. Näme üçin men däl?"
  "Rainey Arms Company" Raýat urşy döwründe Reýni we Uitaker maşgalalary üçin millionlarça dollar gazandy. Uitaker ilkinji amaly ganatly tüpeňleriň birini döreden oýlap tapyjydy, asyl Reýni bolsa Illinoýs şäherindäki gury haryt söwdagäri bolup, oýlap tapyjyny goldaýardy.
  Bu seýrek gabat gelýän utgaşma bolup çykdy. Uitaker ajaýyp dükan müdirine öwrüldi we başyndan bäri öýde galdy, tüpeňler döretdi we kämilleşdirişler girizdi, zawody giňeltdi we harytlary satdy. Gury haryt söwdagäri ýurduň dürli künjeklerinde aýlanyp, Waşingtona we ştat paýtagtlaryna baryp, simleri çekip, watansöýüjilige we milli buýsanja çagyryp, uly sargytlary ýokary bahadan kabul etdi.
  Çikagoda onuň Diksi liniýasynyň günortasyna köp sanly saparlar edendigi we bu saparlardan soň müňlerçe Reýni-Uitaker tüpeňleriniň Konfederasiýa esgerleriniň eline düşendigi barada däb bar. Emma bu hekaýa Semiň energiýaly kiçijik gury haryt söwdagärlerine bolan hormatyny has-da artdyrdy. Onuň ogly polkownik Tom muny gahar bilen inkär etdi. Aslynda, polkownik Tom asyl Reýni Ýupiter ýaly ägirt uly ýarag hudaýy hökmünde göz öňüne getirmek isleýärdi. Kakstonly Windi Makferson ýaly, mümkinçiligi bolsa, täze ata-baba oýlap tapardy.
  Raýat urşy we polkownik Tom kämillik ýaşyna ýetenden soň, Reýni bilen Uittakeriň baýlygy onuň nesilleriniň soňky agzasy Jeýn Uittakeriň ýeke-täk diri galan Reýni bilen durmuş gurmagy bilen birleşdi we ol aradan çykandan soň, onuň baýlygy bir milliondan geçdi we nikadan ýeke-täk çykan ýigrimi alty ýaşly Su Reýniniň adyna galdy.
  Ilkinji günden başlap, Sem Reýniniň işinde ýokary derejä çykyp başlady. Ahyrsoňy ol täsirli tygşytlamalar we girdeji üçin bereketli meýdany tapdy we ondan doly peýdalandy. Satyn alyjy wezipesini on ýyllap polkownik Tomyň uzak garyndaşy eýeledi, ol indi aradan çykdy. Sem doganoglanynyň akmak ýa-da galpdygyny kesgitläp bilmedi we ol muňa aýratyn üns bermedi, ýöne meseläni öz eline alandan soň, bu adamyň kompaniýa uly möçberde pul harçlandygyna düşündi we ol bu puly tygşytlamagy maksat edinýärdi.
  Semiň kompaniýa bilen baglaşan ylalaşygy, adalatly aýlykdan başga-da, oňa standart materiallaryň kesgitlenen bahalaryndan ýarysyny tygşytlamaga mümkinçilik berdi. Bu bahalar ýyllarboýy üýtgewsiz galdy we Sem olara laýyk geldi, bahalary sag-sol peseltdi we ilkinji ýylda ýigrimi üç müň dollar gazandy. Ýylyň ahyrynda, direktorlar düzediş girizmegi we göterim şertnamasynyň ýatyrylmagyny soranda, ol kompaniýanyň paýnamalaryndan uly paý aldy, polkownik Tom Reýniniň we direktorlaryň hormatyna, käbir bölüm müdirleriniň gorkusyna, beýlekileriň wepalylygyna we kompaniýanyň gaznaçysy wezipesine eýe boldy.
  Aslynda, "Rainey Arms" kompaniýasy esasan energiýaly we çeýe Reýniniň döreden abraýy we hyzmatdaşy Uitakeriň oýlap tapyjy zehini bilen gülläp ösdi. Polkownik Tomyň ýolbaşçylygynda ol täze şertleri we täze bäsdeşlikleri tapdy, emma ol öz abraýyna, maliýe güýjüne we öňki üstünlikleriniň şöhratyna bil baglap, olara üns bermedi ýa-da ýarym-ýalňyzlyk bilen garşy çykdy. Gury çüýreme onuň ýüregini iýipdi. Ýetirilen zyýan azdy, ýöne artýardy. Işiň köp bölegini dolandyrýan bölüm müdirleri köp sanly başarnyksyz adamlardy, olaryň uzak ýyllarboýy gulluk edendiklerinden başga öwjek zady ýokdy. Hazynada bolsa, ýigrimi ýaşlaryndaky, dostlary bolmadyk, öz islegine ýetmäge berk karar beren, ofis ýygnaklarynda başyny ýaýkaýan we ynamynyň ýoklugyna buýsanýan, sessiz ýaş ýigit oturypdy.
  Polkownik Tom bilen işleşmegiň hökman zerurdygyny we onuň näme etmek isleýändigi barada pikirleri bilen Sem uly adamyň aňyna teklipleri ornaşdyrmaga başlady. Wezipesine ýokarlandyrylandan soň bir aýlap, iki adam her gün bilelikde naharlandylar we Sem polkownik Tomyň ofisinde ýapyk gapylaryň arkasynda köp goşmaça sagat geçirdi.
  Amerikan biznesi we önümçiligi dükanlaryň we ofisleriň netijeli dolandyrylmagynyň häzirki zaman konsepsiýasyna heniz ýetişmedik bolsa-da, Sem bu pikirleriň köpüsini aňynda saklaýardy we olary polkownik Toma ýadawsyz düşündirýärdi. Ol isripçilikden ýigrenýärdi; kompaniýanyň däp-dessurlaryna asla üns bermeýärdi; beýleki bölüm müdirleri ýaly, rahat düşekde ýerleşip, galan günlerini şol ýerde geçirmek barada hiç hili pikir etmeýärdi; we ol uly Reýni kompaniýasyny, gönüden-göni bolmasa-da, polkownik Tom arkaly dolandyrmagy berk karara geldi, onuň elinde diňe bir çilim bar diýip pikir edýärdi.
  Sem täze gaznaçy wezipesinde satyn alyjy wezipesinden ýüz öwürmedi, ýöne polkownik Tom bilen söhbetdeşlikden soň, iki bölümi birleşdirdi, öz başarnykly kömekçilerini işe aldy we doganoglanynyň yzlaryny ýok etmek işini dowam etdirdi. Ýyllaryň dowamynda kompaniýa pes hilli materiallar üçin artykmaç töleg töleýärdi. Sem West Side fabrikalaryna öz materiallar inspektorlaryny belledi we zyýanyň öwezini dolmak üçin Çikagoda ylgaýan birnäçe iri Pensilwaniýa polat kompaniýalaryny çagyrdy. Tölegler köp boldy, ýöne polkownik Toma ýüzlenende, Sem onuň bilen nahar iýmäge gitdi, bir çüýşe şerap satyn aldy we arkasyny agyrtdy.
  Bir gün günortan Palmer öýüniň otagynda Semiň ýadynda birnäçe günläp onuň iş dünýäsinde oýnamak isleýän rolunyň bir görnüşi hökmünde galar ýaly bir waka ýüze çykdy. Agaç kesýän kompaniýanyň prezidenti Semi otaga alyp girdi we stoluň üstüne bäş müň dollarlyk pul goýup, penjirä tarap bardy we daşary seredip durdy.
  Bir pursat Sem stoluň üstündäki pula we penjiräniň ýanyndaky adamyň arka tarapyna seredip, gahar-gazap bilen gaýnap durdy. Ol adamyň bokurdagyndan tutup, gysmak isleýän ýaly boldy, edil bir wagtlar Windy Makfersony gysan ýaly. Soňra onuň gözlerinde sowuk ýalpyldawuk peýda boldy, bokurdagyny arassalady we: "Sen bu ýerde kiçi; eger meni gyzyklandyrjak bolsaň, bu üýşügi has-da ulaltmaly bolarsyň" diýdi.
  Penjireniň ýanyndaky adam - modaly jilet geýen inçe ýaş ýigit - eginlerini gyzdyrdy-da, soňra öwrülip, jübüsinden bir bukça pul çykaryp, Seme tarap stoluň ýanyna bardy.
  - Siziň paýhasly bolmagyňyzy umyt edýärin - diýip, ol tölegleri stoluň üstüne goýdy.
  Toplanan pul ýigrimi müňe ýetende, Sem elini uzadyp, ony alyp, jübüsine saldy. "Men ofise gaýdyp gelenimde munuň üçin çek alarys" diýdi ol. "Bu siziň kompaniýamyza gymmat bahalar we hiliniň peselmegi üçin näçe bergilidigiňiz bilen baglanyşykly. Işimize gelende bolsa, şu gün irden başga bir kompaniýa bilen şertnama baglaşdym."
  "Rainey Arms" kompaniýasynyň satyn alyş işlerini öz islegine görä ýönekeýleşdiren Sem dükanlarda köp wagtyny geçirip başlady we polkownik Tom arkaly ähli ýerde uly üýtgeşmeleri girizdi. Ol peýdasyz brigadirleri işden çykardy, otaglaryň arasyndaky diwarlary ýykdy we ähli ýerde has uly we has ýokary hilli işleriň geçirilmegini talap etdi. Häzirki zaman netijeliligi söýýän adam ýaly, ol elinde sagady bilen aýlanyp, biderek hereketleri kesip, ýerleri täzeden tertipleşdirip we öz maksadyna ýetip ýördi.
  Bu uly bidüzgünçilik döwridi. Ofisler we dükanlar biynjalyk bolan arylar ýaly gygyrdaýardy we garaňky bakyşlar onuň yzyndan gelýärdi. Emma polkownik Tom ýagdaýa düşünip, Semiň yzyndan aýlanyp, üýtgeşik adam ýaly aýlanyp, buýruk berip, eginlerini düzedip ýördi. Ol bütin gününi şu işe sarp etdi, boşatdy, ýolbaşçylyk etdi we israfçylyga garşy göreşdi. Semiň işçilere girizen täzelikleri sebäpli dükanlaryň birinde iş taşlama başlanda, ol oturgyçda oturyp, Semiň beýik döwrebap senagatyň guramaçylygynda we dolandyrylyşynda adamyň orny we işçi hökmünde kämilleşmek borjy barada ýazan çykyşyny etdi.
  Adamlar sessizje gurallaryny alyp, oturgyçlaryna gaýdyp geldiler we olaryň öz sözlerinden şeýle täsirlenendigini görende, polkownik Tom aýlyk haklarynyň bäş prosent ýokarlandyryljakdygyny yglan edip, tupanyň iň ýokary derejesine çykmak howpuny döretdi. Bu ölçeg polkownik Tomyň özüne mahsus alamatydy we bu çykyşyň joşgunly kabul edilmegi onuň ýüzüne buýsanç getirdi.
  Polkownik Tom kompaniýanyň işlerini dolandyryp, barha meşhurlaşsa-da, ofiserler we dükanlar, soňra bolsa iri spekulýantlar we alyjylar, şeýle hem LaSalle köçesiniň baý direktorlary kompaniýa täze güýjüň girendigini bilýärdiler. Adamlar Semiň ofisine sessiz girip, sorag berip, teklip berip, ýagşylyk sorap başladylar. Ol özüni zamun alnan ýaly duýdy. Bölüm müdirleriniň ýarysy onuň bilen söweşdi we gizlinlikde gyrgynçylyga höküm edildi; galanlary onuň ýanyna gelip, bolup geçýän wakalara razylyk bildirdiler we ondan öz bölümlerini barlamagyny we olaryň üsti bilen kämilleşdirmek üçin teklipler bermegini soradylar. Sem höwes bilen şeýle etdi, olaryň wepalylygyny we goldawyny gazandy, bu bolsa soňra oňa gowy hyzmat ederdi.
  Sem kompaniýa üçin täze işgärleri saýlamaga hem gatnaşdy. Onuň ulanan usuly polkownik Tom bilen gatnaşygyna mahsusdy. Eger dalaşgär laýyk bolsa, ol polkownigiň kabinetine kabul edilip, kompaniýanyň köne däp-dessurlary barada ýarym sagatlyk gürrüň diňlenildi. Eger dalaşgär Seme laýyk gelmese, oňa polkownik bilen gürleşmäge rugsat berilmedi. "Olar siziň wagtyňyzy boş ýere sarp edip bilmezler" diýip, Sem düşündirdi.
  Reýnide dürli bölüm müdirleri paýdarlar bolup, öz derejelerinden iki agzany direktorlar geňeşine saýladylar we ikinji ýylynda Sem bu işgär direktorlaryň biri hökmünde saýlandy. Şol ýyl Semiň täzelikleriniň birine garşy protest bildirip işden çykan bäş bölüm müdirligi (soňra olaryň ýerine başga iki adam geldi) öňünden ylalaşylan ylalaşyk esasynda paýnamalary kompaniýa gaýtarylyp berildi. Bu paýnamalar, polkownik tarapyndan oňa berlen başga bir blok bilen birlikde, Wabaş prospektinden gelen aýal Ekkardyň pulunyň we onuň öz rahat jaýynyň kömegi bilen Semiň eline geçdi.
  Sem kompaniýada barha ösýän güýçdi. Ol direktorlar geňeşinde işledi we paýdarlar we işgärler tarapyndan biznesiň hakyky lideri hökmünde ykrar edildi; ol kompaniýanyň pudagynda ikinji orna çykmagyny togtadyp, oňa garşy çykdy. Onuň töwereginde, ofislerde we dükanlarda täze durmuş gülläp ösýärdi we ol hakyky gözegçilik tarap öňe gidip biljekdigini duýdy we şol maksat üçin esas döretmäge başlady. LaSalle köçesindäki ofislerde ýa-da dükanlaryň şowhun-şowhunynyň arasynda durup, ol ýalaňaç gazetçi we şäheriň ogly serhoş wagty Kakstonlylary özüne çekýän şol bir geň hereket bilen eňegini galdyrýardy. Onuň aňynda uly, uly taslamalar peýda bolýardy. "Elimde ajaýyp gural bar" diýip pikir etdi. "Onuň bilen men bu şäheriň we bu ýurduň beýik adamlarynyň arasynda eýelemek isleýän ýerimi özüm üçin dörederin."
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  SAM MK F. HERSON, "Rainey Arms" kompaniýasynyň müňlerçe işgäriniň arasynda, maşynlar bilen meşgul bolanlaryň ýüzlerine görünmeýän derejede seredip, beýnisinde gaýnap duran uly taslamalara diňe bir kömek görýän SAM MK F. HERSON, hatda oglanlyk döwründe-de özüne mahsus batyrlygy we gazanç ukyby bilen birleşdirilen brigadir bolan, tälimsiz, bilimsiz, senagatyň ýa-da jemgyýetçilik işleriniň taryhyndan hiç zat bilmeýän, kompaniýasynyň ofisinden çykyp, Miçigan prospektinde kireýine alan täze kwartirasyna barýan köp adamly köçelerden ýöräp barýan SAM MK F. HERSON. Işli hepde ahyrynda şenbe agşamydy we ýöräp barýarka, hepdede nämeleri gazanandygy barada oýlandy we geljek üçin meýilnamalar düzdi. Ol Medison köçesinden geçip, erkekleriň we aýallaryň, oglanlaryň we gyzlaryň köp sanlysyny, kabel ýollaryna çykyp, pyýada ýollaryna ýygnanyp, toparlar döredip, dartgynly surat döredip barýanlaryny görüp, Medison köçesinden geçdi. Ugursyz, haýran galdyryjy. Işçileriň bolýan ussahanalarynda bolşy ýaly, bu ýerde hem görmeýän gözleri bolan ýaşlar aýlanyp ýördüler. Oňa bularyň hemmesi ýaraýardy: köpçülik; arzan eşikli satyjylar; gujaklarynda ýaş aýallary göterip, restoranlarda nahar iýmäge barýan garrylar; beýik ofis binasynyň kölegesinde söýgülisini garaşýan gözlerinde oýaly bakyşly ýaş ýigit. Bularyň hemmesiniň sabyrsyz we dartgynly howlugy oňa hereket üçin ägirt uly sahnadan başga zat däl ýalydy; hereketi birnäçe sessiz, başarjaň adamlar dolandyrýardy, olaryň biri bolmak isleýärdi, olar ösüşe ymtylýardylar.
  Döwlet köçesinde ol dükanda saklandy we gül dessesini satyn alandan soň, ýene-de köp adamly köçä çykdy. Onuň öňündäki märekäniň arasynda uzyn boýly bir aýal erkin ýöräp barýardy, saçlary gyzyl-goňur reňkdedi. Ol märekäniň arasyndan geçip barýarka, erkekler saklanyp, oňa seredip, haýran galmak bilen ýalpyldadylar. Ony görüp, Sem gygyryp öňe bökdi.
  "Edit!" diýip gygyrdy, öňe ylgap, gülleri onuň eline berip. "Janet üçin" diýdi we şlýapasyny galdyryp, onuň ýanyndan Döwlet köçesinden Wan Buren köçesine tarap ýöräp gitdi.
  Sem aýaly burçda goýup, arzan teatrlaryň we hapa myhmanhanalaryň ýerleşýän etrapçasyna girdi. Aýallar onuň bilen gürleşýärdiler; ýagty palto geýen we eginlerini üýtgeşik, özüne ynanýan, haýwan ýaly hereketlendirýän ýaş ýigitler teatrlaryň öňünde ýa-da myhmanhananyň girelgelerinde aýlanyp ýördüler; ýokarky gatdaky restorandan başga bir ýaş ýigidiň meşhur köçe aýdymyny aýdýan sesi eşidildi. "Bu gije köne şäherde howa yssy bolar" diýip, ses aýdym aýtdy.
  Sem çatrykdan geçip, Miçigan prospektine çykdy, ol uzyn, dar seýilgähe we demir ýollaryň aňyrsynda şäheriň kölüň kenaryny yzyna almaga synanyşýan täze ýerleriň üýşmelerine açylýardy. Köçe burçunda, ýokary galdyrylan otlynyň kölegesinde durup, öňe tarap ylgaýan we elini paltosyna goýan nalynýan, serhoş garry aýala duş geldi. Sem onuň çärýek bölegini zyňdy we eginlerini gyzdyryp, öňe gitdi. Bu ýerde hem ol görmeýän gözler bilen ýöräp gitdi; bu hem uzyn boýly, sessiz, başarjaň adamlaryň işleýän ägirt uly maşynynyň bir bölegidi.
  Sem kölüň ýüzüne seredýän täze myhmanhana kwartirasyndan Miçigan prospekti boýunça demirgazyga tarap ýöredi, garaýagyz erkekler ak örtülen stollaryň arasynda sessizje hereket edip, kölegeli çyralaryň aşagynda erkeklere we aýallara gürrüň berip, gülüp hyzmat edýän restorana bardy. Howada ynamly, ynamly howa bardy. Ol restoranyň gapysyndan geçende, şäheriň üstünden köle tarap öwüsýän ýel özi bilen birlikde ýüzüp barýan sesi alyp geldi. "Bu gije Köne şäherde howa yssy bolar" diýip, ses yzygiderli gaýtalady.
  Nahardan soň, Sem Wabaş prospektinden aşak barýan ýük awtoulagyna münüp, öňdäki oturgyçda oturdy we şäheriň panoramasyny öňünde açdy. Ol onluk dükan teatr etrabyndan, giň, ýagty gapylary we garaňky yşyklandyrylan "zenanlar girelgeleri" bolan salonlar bilen gurşalan köçelerden geçip, ellerinde sebet göteren aýallaryň kassalarda duran arassa kiçijik dükanlaryň etrapçasyna bardy we Sem Kakstondaky şenbe gijelerini ýada saldy.
  Edit we Janet Eberli atly iki aýal Jek Prins arkaly tanyşdylar, olaryň biri Sem beýlekisinden gül iberipdi we şähere ilkinji gezek geleninde ondan alty müň dollar karz alypdy. Sem olar bilen duşuşanda, olar Çikagoda bäş ýyl ýaşaýardylar. Şol bäş ýylyň dowamynda olar ozal 39-njy köçäniň golaýyndaky Wabaş prospektinde ýerleşýän we häzir hem kwartira, hem-de azyk dükany bolan iki gatly çarçuwaly jaýda ýaşaýardylar. Azyk dükanyndan basgançak arkaly çykyp bolýan ýokarky gatdaky kwartira, Janet Eberliniň ýolbaşçylygynda bäş ýylyň dowamynda ajaýyp jaýa öwrüldi, ýönekeýligi we maksadynyň dolylygy bilen kämildi.
  Iki aýal hem Missisipi derýasynyň beýleki tarapyndaky Orta Günbatar ştatynda ýaşaýan daýhanyň gyzlarydy. Olaryň atasy ştatda görnükli şahsyýetdi: ol ilkinji gubernatorlaryň biri, soňra bolsa Waşingtondaky Senatda gulluk etdi. Onuň hormatyna bir etrap we uly şäher atlandyryldy we ol bir wagtlar wise-prezidentlige dalaşgär bolmagy mümkin hasaplanýardy, ýöne ol öz adynyň hödürlenjek gurultaýyndan öň Waşingtonda aradan çykdy. Onuň ýeke-täk ogly, geljegi uly ýigit, West Pointe gitdi we Raýat urşy döwründe tapawutlanyp gulluk etdi, şondan soň ol Günbatar goşunynyň birnäçe wezipesine ýolbaşçylyk etdi we başga bir esgeriň gyzyna öýlendi. Onuň aýaly, goşundan owadan aýal, iki gyz dograndan soň aradan çykdy.
  Aýaly aradan çykandan soň, Maýor Eberli içgi içmäge başlady we aýaly bilen ýaşaýan endiginden we harby atmosferasyndan gaça durmak üçin iki kiçijik gyzyny alyp, fermada ýerleşmek üçin öz ýurduna gaýtdy.
  Iki gyzyň hem ulalan etrabynda, olaryň kakasy Maýor Eberli adamlary seýrek görüp, goňşy daýhanlarynyň dostlukly tekliplerini gödeklik bilen ret edip, meşhurlyk gazanypdy. Ol günlerini öýünde geçirýärdi, kitaplaryň köpüsini, ýüzlerçesini özünde saklaýardy, häzir bolsa iki gyzyň kwartirasynda açyk tekjelerde durdy. Okuwyň bu günlerinde hiç hili bökdençlige çydam etmeýärdi, soňra bolsa ol topar-topar meýdanlara çykyp, gije-gündiz sürüp ýa-da hasyl ýygnaýardy, iýmitden başga hiç hili dynç almaýardy.
  Eberli fermasynyň gyrasynda ot meýdanlary bilen gurşalan kiçi agaç oba ybadathanasy durdy. Tomus ýekşenbe günleri irden öňki esgeri meýdanlarda hemişe görüp bolýardy, ol yzyndan sesli, gygyrdaýan oba hojalyk enjamlaryny sürüp barýardy. Ol köplenç ybadathananyň penjireleriniň aşagyna girip, obalylaryň ybadatyny bozýardy; gyşda ol şol ýerde odun üýşürip, ýekşenbe günleri bolsa ybadathananyň penjireleriniň aşagyna odun çapmaga gidýärdi. Gyzlary kiçi wagty, ol birnäçe gezek kazyýete çekilip, haýwanlaryna rehimsiz garaýandygy üçin jerime salynýardy. Bir gezek ol owadan goýunlaryň uly sürüsini ambarda gulplap, öýe girip, birnäçe günläp kitaplaryna gümra bolup oturypdy, şonuň üçin olaryň köpüsi iýmit we suw ýetmezçiliginden gaty ejir çekdi. Ol kazyýete getirilip, jerime salnanda, etrabyň ýarysy kazyýete gelip, onuň kemsidilmegine begenýärdi.
  Olaryň kakasy iki gyza rehimsiz hem, mähirli hem däldi, olary esasan öz isleglerine goýupdy, ýöne olara pul bermeýärdi, şonuň üçin olar ejesiniň çardahdaky sandyklarda saklanýan köýneklerinden gaýtadan ýasalan köýnekleri geýýärdiler. Olar kiçijikkä, goşun gözeliniň öňki hyzmatkäri bolan gartaşan garaýagyz aýal olaryň ýanynda ýaşaýardy we olary terbiýeleýärdi, ýöne Edit on ýaşyndaka, aýal Tennessi ştatyna gitdi we gyzlary özleri üçin alada edip, öý hojalygyny isleýşi ýaly dolandyrmaga goýdy.
  Sem bilen dostlugynyň başynda Janet Eberli inçe, ýigrimi ýedi ýaşly, kiçijik, beýan ediji ýüzli, çalt, howsala düşýän barmakly, dürtüji gara gözli, gara saçly we bir-iki kitabyň düşündirişine şeýle çümüp bilýän aýaldy. Gürrüň dowam edende, onuň kiçijik, dartgynly ýüzi üýtgeýärdi, çalt barmaklary diňleýjiniň elini tutýardy, gözleri onuň gözlerine ilişip, onuň bardygyndan ýa-da aýdyp biljek pikirlerinden habarsyz bolýardy. Ol maýypdy: ýaş aýal hökmünde ambaryň çardagyndan ýykylyp, arkasyny şikeslendiripdi, şonuň üçin tutuş gününi ýörite ýasalýan ýatan maýyp arabasynda geçirýärdi.
  Edit stenograf bolup, şäher merkezindäki neşirýatda işleýärdi, Janet bolsa öýlerinden birnäçe gapy uzaklykda frezer üçin şlýapa kesýärdi. Kakalary öz wesýetnamasynda fermanyň satuwyndan alnan puly Janete galdyrdy we Sem ony ulanyp, onuň adyndan on müň dollarlyk ömür ätiýaçlandyryş polisiýasyny aldy we ony lukmançylyk talybynyň pullary bilen işleşmekden asla seresaply ulanmady. "Ony al we maňa pul gazan" diýip, kiçijik aýal bir agşam, tanyşanlaryndan we Jek Prins Semiň işewürlik ukyby barada gyzgyn gürrüň bereninden soň, howlukmaçlyk bilen aýtdy. "Eger ony hiç hili ukyby bolmadyklaryň bähbidi üçin ulanmasaň, zehiniň näme peýdasy bar?"
  Janet Eberli akylly aýaldy. Ol adaty zenan garaýyşlarynyň hemmesini ýigrenýärdi we durmuşa we adamlara öz özboluşly garaýşyna eýedi. Bir tarapdan, ol öz inadkär, çal saçly kakasyny düşünýärdi we onuň agyr fiziki jebir-jepalary döwründe olar biri-birine düşünişmek we söýgi duýgusyny ösdürdiler. Onuň ölüminden soň, ol çagalykda ýasan kakasynyň kiçijik şekilini boýnuna zynjyrda dakypdy. Sem onuň bilen duşuşanda, olar derrew ýakyn dost boldular, sagatlap gürleşip, bile geçirýän agşamlary sabyrsyzlyk bilen garaşdylar.
  Eberli maşgalasynyň maşgalasynda Sem Makferson haýyr-sahawatçy, gudrat dörediji adamdy. Onuň elinde alty müň dollar ýylda iki müň girdeji getirýärdi, bu bolsa ol ýerde höküm sürýän rahatlyk we gowy ýaşaýyş atmosferasyny ölçäp bolmajak derejede artdyrýardy. Öý hojalygyny dolandyrýan Janet üçin ol ýol görkeziji, maslahatçy we diňe bir dost däldi.
  Iki aýalyň arasynda Semiň ilkinji dosty güýçli, energiýaly Editdi, gyzyl-goňur saçly we erkekleriň köçede oňa seretmäge mejbur edýän fiziki keşbi bardy.
  Edit Eberli fiziki taýdan güýçli, gahar-gazaply, intellektual taýdan samsyk we baýlyga we dünýäde öz ornuna örän açgözdi. Jek Prins arkaly ol Semiň pul gazanmak başarnyklary, ukyplary we mümkinçilikleri barada eşidip, birnäçe wagtlap onuň söýgüsini gazanmak üçin plan düzdi. Birnäçe gezek, ýeke galanlarynda, ol häsiýetli impulsiw ýagdaýda onuň elini gysdy we bir gezek azyk dükanynyň daşyndaky basgançaklarda oňa öpüşmek üçin dodaklaryny hödürledi. Soňra onuň bilen Jek Prinsiň arasynda yhlasly gatnaşyk döräp, Prins onuň zorlukly öpüşlerinden gorkup, ahyrsoňy ony taşlady. Sem Janet Eberli bilen duşuşyp, onuň wepaly dosty we hyzmatkäri bolandan soň , onuň bilen Editiň arasyndaky ähli söýgi ýa-da hatda gyzyklanma bildirilmegi bes edildi we basgançakdaky öpüş unudyldy.
  
  
  
  Sem kanat ýoly bilen ýöräp, basgançaklardan ýokaryk çykanda, Janetiň Wabaş prospektine seredýän kwartirasynyň öň otagynda oturgyjynyň ýanynda durdy. Penjiräniň ýanynda oturgyç, öýüň diwaryna guran kamindäki açyk oda seredip durdy. Daşarda, açyk kemerli gapydan Edit sessiz hereket edip, stoluň üstündäki tabaklary ýygnady. Ol Jek Prinsiň tiz wagtdan gelip, ony teatra alyp gitjekdigini we onuň bilen Janetiň gürrüňlerini tamamlajakdygyny bilýärdi.
  Sem trubkasyny ýakdy we dem alyşlaryň arasynda gürleşip başlady, ony tolgundyrjagyny bilýän bir söz aýtdy we Janet elini onuň egnine goýup, sözleri bölek-bölek edip ýyrtyp başlady.
  - Sen aýdýarsyň! - diýip, ol gyzardy. - Kitaplar ýalan sözler we aldaw bilen dolu däl; sen işewürler - sen we Jek Prins. Kitaplar barada näme bilýärsiň? Olar dünýädäki iň ajaýyp zatlar. Erkekler oturyp, olary ýazýarlar we ýalan sözlemegi ýatdan çykarýarlar, ýöne sen işewürler hiç haçan ýatdan çykarmaýarsyň. Sen we kitaplar! Sen kitaplary okamadyň, hakyky kitaplary däl. Kakam bilmeýärmidi; ol kitaplar arkaly özüni delilikden halas etmedimi? Men, şu ýerde oturyp, adamlaryň ýazýan kitaplary arkaly dünýäniň hakyky hereketini duýmaýarynmy? Şol adamlary gördüm diýeliň. Olar efire çykyp, özlerini çynlakaý kabul etdiler, edil seniň ýaly, Jek ýa-da aşaky gatdaky bakal dükançysy ýaly. Sen dünýäde nämeleriň bolup geçýändigini bilýän ýaly pikir edýärsiň. Bir zat edýän ýaly pikir edýärsiň, Çikagoly pul, hereket we ösüş adamlary. Sen hemmeleriň kör.
  Kiçijik aýal ýeňil, ýarym kemsidiji, ýarym gülkünç bakyş bilen öňe egilip, barmaklaryny Semiň saçyndan geçirdi we onuň özüne tarap öwrülen geň galan ýüzüne güldi.
  - Aý, Edit bilen Jek Prins seniň hakda näme diýýänlerine garamazdan, men gorkmaýaryn, - diýip, ol duýdansyz dowam etdi. - Men seni halaýaryn we eger men sagdyn aýal bolsam, seniň bilen söýüşip, seniň bilen durmuş gurardym, soňra bolsa bu dünýäde seniň üçin puldan, beýik jaýlardan, adamlardan we ýarag öndürýän maşynlardan başga bir zadyň bardygyna göz ýetirerdim.
  Sem ýylgyrdy. "Sen ýekşenbe irden ybadathananyň penjireleriniň aşagynda ot biçýän maşynyny öňe-yza sürýän kakaňa meňzeýärsiň" diýip, ol yglan etdi. "Sen dünýäni ýumrugyňy silkmek bilen üýtgedip boljakdygyny pikir edýärsiň. Men seniň goýuny aç goýanyň üçin sudda jerime salnyp durşuňy görmek isleýärin."
  Janet gözlerini ýumup, oturgyjyna arkasyny ýapyşyp, begençden güldi we jedelleşip, ajaýyp agşam geçirjekdiklerini aýtdy.
  Edit gidenden soň, Sem agşam boýy Janet bilen oturyp, onuň durmuş we onuň özi ýaly güýçli we başarjaň adam üçin näme aňladýandygy baradaky gürrüňlerini diňledi, sebäbi ol biri-birini tanaýanlaryndan bäri ony diňleýärdi. Şol gürrüňde, köp ýyllaryň dowamynda onuň gulagynda ýaňlanyp duran, bilelikde eden köp söhbetdeşliklerinde bolşy ýaly, kiçijik gara gözli aýal oňa hiç haçan arzuw etmedik pikir we hereket äleminiň tutuşlygyna göz aýlady we ony täze erkekler dünýäsi bilen tanyşdyrdy: usulyýetli, berk pikirli nemesler, duýgudaş, arzuwçyl ruslar, gözellik duýgusy bilen seljeriji, batyrgaý norwegiýalylar, ispanlar we italýanlar, şeýle hem köp zat isleýän we az zat alýan umydy çäksiz iňlisler; şonuň üçin agşamyň ahyrynda ol Janetiň özüne çeken giň dünýäsiniň öňünde geň bir kiçijik we ähmiýetsiz duýmagyny goýdy.
  Sem Janetiň pikirini düşünmedi. Bu onuň durmuşda öwrenen ähli zatlary üçin örän täze we ýatdy, we ol öz anyk, amaly pikirlerine we umytlaryna ýapyşyp, onuň pikirleri bilen aňynda göreşýärdi. Emma öýe gaýdyp barýan otluda, soňra bolsa öz otagynda ol Janetiň aýdanlaryny gaýta-gaýta aňynda gaýtalady, maýyp arabasynda oturyp, Wabaş prospektine seredip, gazanan adam durmuşy düşünjesiniň giňligini düşünmäge synanyşdy.
  Sem Janet Eberlini söýýärdi. Olaryň arasynda hiç haçan söz bolmady we ol Jek Prinsiň eliniň uzalyp, onuň egninden tutandygyny gördü, şonda ol durmuşyň bir kanuny barada, onuň nädip köp gezek azat bolup, ony ele alandygyny düşündirdi. Ol ony söýýärdi, ýöne eger ol maýyp arabasyndan böküp düşüp bilse, ol onuň elinden tutup, bir sagadyň içinde ruhanynyň kabinetine äkiderdi we içiniň içinde onuň höwes bilen onuň bilen gitjekdigine ynanýardy.
  Janet Semiň ýarag rotasynda işleýän ikinji ýylynda, ol söýgisini gönüden-göni bildirmezden, duýdansyz aradan çykdy. Emma olar bile köp wagt geçiren ýyllarynda, ol aýaly öz aýaly hasaplaýardy we ol aradan çykanda, ol umytsyzlykda bolup, gije-gündiz içip, ýatmaly wagtynda çöl köçelerde maksatsyz aýlanyp ýördi. Ol onuň erkekligine eýe bolan we ony oýandyran ilkinji aýaldy we ol onda soňra durmuşa agşamara Wabaş prospektinde maýyp arabasynyň ýanynda oturýan pully we işgärli, ynamly ýaş ýigidiň häsiýetli bolmadyk giň we giň garaýyş bilen garamaga mümkinçilik berýän bir zady oýardy.
  Janetiň ölüminden soň, Sem Edit bilen dostlugyny dowam etdirmedi, ýöne oňa on müň dollar berdi, bu bolsa onuň elinde Janetiň alty müň puluna öwrüldi we ony birjik-de görmedi.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  APREL AÝYNDA BIR GIJE Beýik "Rainey Arms Company" kompaniýasynyň polkownigi Tom Reýni we onuň baş kömekçisi, kompaniýanyň hazynaçysy we başlygy ýaş Sem Makferson Sent-Pol myhmanhanasynyň otagynda bile ýatýardylar. Bu iki adamlyk otagdy we Sem ýassygynda ýatan mahaly, polkownigiň garnynyň, onuň bilen uzyn, dar penjireden düşýän ýagtylygyň arasynda, aýyň diňe görünýän tegelek depe emele getirýän ýerine seretdi. Şol agşam, iki adam aşaky gatdaky mangaldaky stoluň başynda birnäçe sagatlap oturyp, Sem ertesi gün Sent-Poldaky bir spekulýanta edýän teklibini ara alyp maslahatlaşdylar. Esasy spekulýantyň hasaby Reýniniň ýeke-täk möhüm Günbatar bäsdeşi bolan "Edwards Arms Company" kompaniýasynyň ýewreý menejeri Lewis tarapyndan howp astyna alyndy we Sem ýewreýiň akylly satuw hereketini nädip mat etmek barada köp pikirdedi. Stol başynda polkownik dymýardy we hiç kim bilen gürleşmeýärdi, bu bolsa onuň üçin adaty däldi, Sem bolsa düşeginde ýatyp, Aýyň garnynyň tolkunly depesiniň üstünden ýuwaş-ýuwaşdan hereket edýändigine tomaşa edip, näme pikir edýändigini pikir edýärdi. Tepe çöküp, Aýyň doly ýüzüni görkezdi we soňra ony gizlemek üçin ýene-de galyp galdy.
  - Sem, sen hiç haçan aşyk bolduňmy? - diýip, polkownik ah çekip sorady.
  Sem öwrülip, ýüzüni ýassyga goýdy, ak düşek örtügi ýokary-aşak ylgaýardy. "Garry ahmak, hakykatdanam şeýle ýagdaýa geldimi?" diýip, öz-özünden sorady. "Şunça ýyllap ýeke ýaşaýandan soň, ol indi aýallary yzarlamaga başlarmyka?"
  Ol polkownigiň soragyna jogap bermedi. "Özgerişler seniň ýoluňda gelýär, goja" diýip pikir etdi, polkownigiň gyzy, Reýniniň öýünde naharlananda ýa-da LaSalle köçesindäki ofise gelende seýrek ýagdaýlarda görende, onuň dymýan, tutanýerli kiçijik Sýu Reýniniň keşbi göz öňüne geldi. Akyl maşkyndan lezzet alan ol polkownigiň aýallaryň arasyndaky gylyç hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşdy.
  Semiň gülküsine we söýgi bilen başdan geçirenleri baradaky dymmagyna üns bermeýän polkownik, peçdäki dym-dyrslygyň öwezini doldurmak üçin geplemäge başlady. Ol Seme täze aýal almagy karar edendigini aýtdy we gyzynyň geljekki işiniň geljeginiň ony biynjalyk edýändigini boýun aldy. "Çagalar şeýle adalatsyz" diýip, ol şikaýat etdi. "Olar adamyň duýgularyny unudýarlar we ýürekleriniň henizem ýaşdygyny düşünmeýärler."
  Sem dodaklarynda ýylgyryş bilen, aýalyň öz ýerinde ýatanyny, depäniň üstündäki aýa seredýändigini göz öňüne getirdi. Polkownik gürrüňini dowam etdirdi. Ol has açyk gürleşdi, söýgülisiniň adyny we olaryň duşuşmagynyň we söýüşmeginiň şertlerini aýtdy. "Ol aktrisa, işleýän gyz" diýip, ol duýgudaşlyk bilen aýtdy. "Men onuň bilen bir gije Will Sperriniň beren agşamlyk naharynda tanyşdym we ol ýerde şerap içmeýän ýeke-täk aýaldy. Agşamlyk naharyndan soň, biz bilelikde awtoulagda gezelenje gitdik we ol maňa kyn durmuşy, synaglar bilen göreşi we durmuşyny gurmaga synanyşýan suratkeş dogany barada gürrüň berdi. Biz on iki gezek bile bolduk, hat ýazdyk we Sem, biz biri-birimizde ýakynlyk tapdyk.
  Sem düşeginde oturdy. "Hatlar!" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Garry it päsgel berer." Ol ýassyga gaýdyp ýykyldy. "Bolýar, şeýle bolsun. Näme üçin men biynjalyk bolmaly?"
  Polkownik geplemäge başlansoň, saklanyp bilmedi. "Biz biri-birimizi bary-ýogy on iki gezek görsek-de, her gün aramyzdan hat geçýärdi. Aý, eger onuň ýazýan hatlaryny görüp bilsediň. Olar ajaýyp."
  Polkownik aladaly ah çekdi. "Men Sue-nyň ony içeri çagyrmagyny isleýärin, ýöne gorkýaryn" diýip, ol zeýrendi. "Men onuň ýalňyşlyk goýbermeginden gorkýaryn. Aýallar şeýle tutanýerli jandarlar. Ol we meniň Luellam duşuşmaly we biri-birini tanamaly, ýöne men öýe baryp oňa aýtsam, ol bir waka döredip, Luella-nyň göwnüne degip biler."
  Aý dogup, Semiň gözlerini ýagtylandyrdy we ol polkownige arkasyny öwürdi we uklamaga taýýarlandy. Gartaşan adamyň sada ynamlylygy onuň içinde gülkünç çeşmesini döretdi we düşek örtügi wagtal-wagtal manyly titräp durdy.
  - Men onuň duýgularyny hiç zat üçin ynjalyk etmezdim. Ol dünýädäki iň kiçijik aýal - diýip, polkownigiň sesi yglan edildi. Ses kesildi we adatça duýgulary barada gürleýän polkownik ikirjiňlenip başlady. Sem gyzynyň ýa-da sahnadaky aýalyň pikirleriniň onuň duýgularyna täsir edendigini pikir etdi. - Ýaş we owadan aýalyň meniň ýaly bir adamyň aladasyna bütin ýüregini bermegi ajaýyp zat - diýip, polkownik hüňürdedi.
  Sem bu iş barada has giňişleýin maglumat alýança bir hepde geçdi. Bir gün irden LaSalle köçesindäki ofisinde stolundan turup, Sýu Reýniniň öňünde durandygyny gördü. Ol gara saçly, inedördül eginli, ýaňaklary gün we şemal bilen garalan we asuda çal gözli gysga boýly, sportçy aýaldy. Ol Semiň stoluna seredip, elligini çykardy we oňa gülkünç we ýaňsylaýjy gözler bilen seretdi. Sem turdy we tekiz stoluň üstüne egilip, onuň elinden tutdy we näme üçin ol ýere gelendigini pikir etdi.
  Sue Reýni bu meselä üns bermedi we derrew saparynyň maksadyny düşündirmäge başlady. Ol dogluşyndan bäri baýlyk atmosferasynda ýaşady. Owadan aýal hasaplanmasa-da, onuň baýlygy we özüne çekiji häsiýeti oňa köp söýgi bagtyny getirdi. Onuň bilen alty gezek gysgaça gürleşen Sem onuň häsiýetine köp wagt bäri haýran galýardy. Onuň öňünde şeýle owadan we özüne ynamly görünýän Sem onuň geň galdyryjy we çaşdyryjydygyny pikir etdi.
  - Polkownik, - diýip, ol başlady, soňra ikirjiňlenip, ýylgyrdy. - Siz, jenap Makferson, kakamyň durmuşynda uly orun tutduňyz. Ol size örän bagly. Ol maňa teatrdan Miss Luella London barada size gürrüň berendigini we polkownik bilen onuň öýlenmegi barada onuň bilen ylalaşandygyňyzy aýtdy.
  Sem oňa çynlakaý seretdi. Onuň ýüzünden birneme gülkünçlik geçdi, ýöne ýüzi çynlakaý we duýgudaşdy.
  - Hawa? - diýdi ol, onuň gözlerine seredip. - Siz Miss London bilen tanyşdyňyzmy?
  - Hawa, - diýip, Sue Reýni jogap berdi. - Siz näme?
  Sem başyny ýaýkady.
  - Ol mümkin däl, - diýip, polkownigiň gyzy elligini tutup, ýere seredip, aýtdy. Onuň ýaňaklaryndaky gahar gyzardy. - Ol gödek, gödek we mekir aýal. Ol saçyny boýaýar, oňa seredende aglaýar, hatda etjek bolýan işinden utanmaga-da terbiýesi ýok, polkownigi bolsa utandyrdy.
  Sem Sue Reýniniň gyzyl ýaňagyna seredip, onuň teksturasynyň owadandygyny pikir etdi. Ol näme üçin onuň adaty aýal diýip atlandyrylýandygyny eşidendigini pikir etdi. Onuň ýüzüne gahar bilen gelen ýagty gyzaryş onuň keşbini özgertdi diýip pikir etdi. Ol polkownigiň işini gönümel we ynamly beýan etmegini halaýardy we onuň özüne ýüzlenmeginiň aňladýan öwgüsini gowy duýýardy. "Ol özüne hormat goýýar" diýip, ol öz-özüne aýtdy we onuň hereketlerinden buýsanç duýdy, göýä bu onuň özünden ylham alan ýalydy.
  - Men seniň hakda köp eşitdim, - diýip, ol oňa seredip, ýylgyryp dowam etdi. - Biziň öýümizde seni şorba bilen stola getirýärler we liker bilen alyp gidýärler. Kakam stoluň başynda eden gürrüňleriniň üstüni ýetirýär we ykdysadyýet, netijelilik we ösüş baradaky täze akyldarlygyny 'Sem aýdýar' we 'Sem pikir edýär' diýen jümleleri yzygiderli gaýtalamak bilen beýan edýär. Öýe gelýän erkekler hem seniň hakda gürrüň berýärler. Teddi Formanyň aýtmagyna görä, olar direktorlar geňeşiniň ýygnaklarynda çaga ýaly oturyp, seniň näme etmelidigini aýtmagyňy garaşýarlar.
  Ol sabyrsyzlyk bilen elini uzatdy. "Men çukurda," diýdi. "Men kakama çydap bilerin, ýöne bu aýala çydap bilmerin."
  Sem onuň bilen gürleşýärkä, onuň ýanyndan geçip, penjireden daşary seretdi. Sem onuň gözlerini ýüzüne sowanda, Sem onuň garaňky, berk ýaňaklaryna seretdi. Söhbetdeşligiň başyndan bäri ol oňa kömek etmek niýetindedi.
  "Maňa şu aýalyň salgysyny beriň" diýdi; "Men baryp ony barlap görerin".
  Üç agşamdan soň, Sem Miss Luella Londony şäheriň iň gowy restoranlarynyň birinde gijeki nahara çagyrdy. Ol onuň özüni alyp gitmeginiň sebäbini bilýärdi, sebäbi ol teatryň sahna gapysynda nişanlanma baglaşylanda birnäçe minutlap gürrüňdeş bolanda örän açyk gürleşipdi. Nahar wagtynda olar Çikago teatr oýunlary barada gürrüň etdiler we Sem oňa çagalyk döwründe Kakstondaky Geigeriň dermanhanasynyň üstündäki zalda beren höwesjeň çykyşy barada hekaýa gürrüň berdi. Oýunda Sem çal reňkli eşikli özüne ynanýan zalym tarapyndan söweş meýdanynda öldürilen barabançy oglanyň keşbini janlandyrdy we zalym Jon Telfer şeýle çynlakaý boldy welin, bir ädimden soň partlamaýan pistoleti Semi sahnanyň üstünden kowalap, ony tüpeňiniň depesi bilen urmaga synanyşdy, tomaşaçylar bolsa Telferiň gaharynyň we gorkudan rehim dileýän oglanyň hakyky beýanyna begenç bilen gygyrdylar.
  Luella London Semiň gürrüňine ýürekden güldi, soňra kofe berlende, ol käsesiniň tutawaçyna degdi we gözlerinde akylly bir garaýyş peýda boldy.
  - Indi sen uly işewür we maňa polkownik Reýni barada geldiň - diýdi ol.
  Sem sigara ýakdy.
  "Polkownik bilen siziň arasyndaky bu nika näçe bil baglaýarsyňyz?" diýip, ol açyk sorady.
  Aktrisa gülüp, kofesine gaýmak guýdy. Maňlaýyndaky gözleriniň arasynda bir çyzyk peýda bolup, ýitip gitdi. Sem onuň başarjaň görünýändigini pikir etdi.
  - Men seniň sahna gapysynda maňa aýdanlaryň hakda pikir edýärdim, - diýdi ol, dodaklarynda çaga ýylgyryşy oýnap. - Bilýärsiňizmi, jenap Makferson, men sizi düşünemok. Men diňe siziň bu işe nädip baş goşandygyňyzy düşünemok. Eýsem, siziň ygtyýaryňyz nirede?
  Sem, gözüni onuň ýüzünden aýyrman, garaňkylyga bökdi.
  - Bolýar, - diýdi ol, - men özümem birhili başdan geçirmeçi. Men gara baýdagy göterýärin. Men seniň gelen ýeriňden gelýärin. Men el uzatmaly bolup, isleýän zadymy almalydym. Men seni hiç hili günäkärlemeýärin, ýöne ilki polkownik Tom Reýni gördüm. Ol meniň oýunçym we men saňa akmak bolmagy maslahat bermeýärin. Men blöf etmeýärin. Sen ondan düşmeli bolarsyň.
  Öňe egilip, oňa üns bilen seretdi, soňra sesini peseltdi. "Mende seniň ýazgyň bar. Bile ýaşaýan adamyňy tanaýaryn. Eger ony taşlap gitmeseň, ol maňa seni tutmaga kömek eder."
  Sem oturgyjynda arkasyna söýkenip, oňa dabaraly synlady. Ol blöf arkaly çalt ýeňiş gazanmak üçin mümkinçilikden peýdalanyp, ýeňiş gazandy. Ýöne Luella London göreşsiz ýeňilmeli däldi.
  - Sen ýalan sözleýärsiň, - diýip, ol oturgyjyndan ýarym turup gygyrdy. - Frank hiç haçan...
  - Hawa, Frenk, eýýäm, - diýip, Sem ofisianty çagyrjak bolýan ýaly öwrülip jogap berdi; - Eger ony görmek isleseňiz, men ony on minutdan şu ýere getirerin.
  Aýal çatalyny alyp, stoluň üstündäki deşikleri howsala bilen açmaga başlady, ýaňagyndan gözýaş damjalary döküldi. Stoluň ýanyndaky oturgyjyň arka tarapynda asylgy duran torbadan ýaglyk alyp, gözlerini süpürdi.
  - Bolýar! Bolýar! - diýdi ol batyrlygyny jemläp. - Men ony taşlaryn. Eger sen Frenk Robsony gazyp alan bolsaň, onda men seniňki. Ol pul üçin seniň aýdanyňyň hemmesini eder.
  Olar birnäçe minutlap dymyp oturdylar. Aýalyň gözlerinde ýadawlyk alamaty peýda boldy.
  "Erkek bolsam gowy bolardy" diýdi ol. "Aýal bolandygym üçin edýän ähli işlerim üçin urulýaryn. Teatrda pul gazanýan günlerim gutardy we polkownik bolmagyň adalatlydygyny pikir edýärdim."
  - Hawa, - Sem biperwaý jogap berdi, - ýöne görýärsiňmi, men bu meselede senden öňde. Ol meniňki.
  Otagyň içine üns bilen seredenden soň, ol jübüsinden bir top pul çykaryp, olary bir-birden stoluň üstüne goýup başlady.
  "Seret," diýdi ol, "sen gowy iş etdiň. Sen ýeňmelidiň. On ýyl bäri Çikagonyň jemgyýetiniň aýallarynyň ýarysy gyzlaryny ýa-da ogullaryny Reýniniň baýlygyna durmuşa çykarmaga synanyşýarlar. Olaryň gerek bolan ähli zady bardy: baýlyk, gözellik we dünýädäki orun. Sende bularyň hiç biri ýok. Muny nädip etdiň?"
  - Her niçik bolsa-da, - diýip, ol sözüni dowam etdi, - men seniň saçyňy kesdirmegiňi görmerin. Meniň şu ýerde on müň dollarym bar, Reýni pulunyň iň gowy görnüşi. Sen şu kagyza gol çek, soňra rulony sumkaňa sal.
  - Dogry, - diýip, Luella London resminama gol çekip, gözlerine ýagtylyk gaýdyp geldi.
  Sem tanaýan restoran eýesine jaň edip, ondan we ofisiantdan şaýat hökmünde ýazylmagyny haýyş etdi.
  Luella London sumkasyna bir bukja pul saldy.
  "Ilki başda meni urmaga mejbur edeniňde, näme üçin maňa bu puly berdiň?" diýip, ol sorady.
  Sem täze sigara ýakdy we kagyzy gatlap, ony jübüsine saldy.
  - Sebäbi men seni halaýaryn we seniň ussatlygyňa haýran galýaryn, - diýdi ol, - we her niçigem bolsa, şu wagta çenli seni ýeňip bilmedim.
  Olar oturyp, stollaryndan turup, gapydan garaşyp duran arabalara we awtoulaglara tarap ýöreýän adamlara syn etdiler, özüne ynamly keşbi bolan gowy geýinen aýallar onuň ýanynda oturan aýala garşylyk görkezýärdi.
  - Aýallar barada hakykatdanam dogry aýdýarsyň öýdýän, - diýip, ol pikirli ses bilen aýtdy, - eger ýeke özüň ýeňmegi halaýan bolsaň, bu seniň üçin kyn oýun bolmaly.
  "Ýeňiş! Biz ýeňmeris." Aktrisanyň dodaklary açylyp, ak dişleri göründi. "Hiç bir aýal özi üçin adalatly göreşmäge synanyşsa, hiç haçan ýeňmez."
  Onuň sesi dartgynlylaşdy we maňlaýyndaky gyrymsyklar ýene peýda boldy.
  - Aýal ýeke özi durup bilmez, - diýip, ol sözüni dowam etdi, - ol duýgudaş akmak. Ol elini bir erkege berýär, ol bolsa ony urýar. Näme üçin, hatda ol meniň polkownige garşy oýnan oýnum ýaly oýnasa-da, Frenk Robson ýaly syçan ýaly bir erkek, onuň üçin aýalyň gymmatynyň ähli zadyny berdi, ony satýar.
  Sem stoluň üstünde ýatan ýüzükli eline seretdi.
  - Geliň, biri-birimizi düşünişmezlik etmäliň, - diýdi ol ýuwaşlyk bilen. - Munuň üçin Frenki günäkärleme. Men ony hiç haçan tanamadym. Men ony diňe göz öňüne getirdim.
  Aýalyň gözlerinde geň galan alamat peýda boldy we ýaňaklarynda gyzarma ýaýrady.
  - Sen parahorsyň! - diýip, gyz ýylgyrdy.
  Sem geçip barýan ofisianty çagyrdy we bir çüýşe täze şerap sargyt etdi.
  "Keseliň näme manysy bar?" diýip, ol sorady. "Bu ýeterlik derejede ýönekeý. Sen iň gowy akyla garşy pul goýduň. Her niçigem bolsa, seniň on müňüň bar, şeýlemi?"
  Luella sumkasyna elini uzatdy.
  - Bilmeýärin, - diýdi ol, - görerin. Sen ony yzyna ogurlamagy heniz karar bermediňmi?
  Sem güldi.
  - Men şol ýere ýetip barýaryn, - diýdi ol, - meni howlukdyrma.
  Olar birnäçe minutlap biri-birine seredip oturdylar, soňra bolsa sesinde çynlakaý ýaňlanma we dodaklarynda ýylgyryş bilen Sem ýene-de geplemäge başlady.
  "Bu ýere serediň!" diýdi ol, "Men Frank Robson däl we aýala iň erbet zatlary etdirmekden lezzet almaýaryn. Men seni öwrendim we seniň on müň dollar hakyky pul bilen ylgap ýöreniňi göz öňüne getirip bilemok. Sen bu surata düşmeýärsiň we pul seniň eliňde bir ýyl hem ýetmez."
  "Maňa ber," diýip ýalbardy. "Men ony seniň üçin maýa goýaýyn. Men ýeňiji. Bir ýyldan soň, men ony seniň üçin iki esse köpelderin."
  Aktrisa Semiň egninden geçip, stoluň başynda oturan, içip-içip, batly gürleşýän ýaşlaryň toparyna seretdi. Sem Kakstondan gelen irlandiýaly goşlar barada degişme gürrüň bermäge başlady. Ol sözüni gutarandan soň, oňa seredip güldi.
  - Şol aýakgapçy Jerri Donline nähili sereden bolsa, sen hem polkownigiň aýaly hökmünde maňa şeýle seredýärsiň - diýdi ol. - Men seni güllükden çykarmaly boldum.
  Luella London oturgyjyň arkasyndan sumkasyny alyp, bir bukja pul çykaranda, onuň gözlerinde tutanýerlilik alamaty peýda boldy.
  - Men sportsmen, - diýdi ol, - we men gören iň gowy atyma pul goýjak. Meni gysgaldyp bilersiňiz, ýöne men hemişe şansymy ele alaryn.
  Ol öwrülip, ofisianty çagyrdy we sumkasyndaky tölegi oňa berip, bulkany stoluň üstüne zyňdy.
  - Mundan içen naharymyzyň we şerabyň tölegini al, - diýdi ol, oňa boş pul berip, soňra Seme ýüzlendi. - Sen dünýäni basyp almaly. Her niçigem bolsa, seniň zehiniňi men ykrar ederin. Men bu oturylyşygyň tölegini töleýärin, polkownigi göreniňde, meniň üçin oňa hoşlaş.
  Ertesi gün, onuň haýyşy boýunça, Sue Reýni Ýarag Kompaniýasynyň ofisine geldi we Sem oňa Luella London tarapyndan gol çekilen resminamany berdi. Bu onuň tarapyndan polkownik Reýniden talap edip biljek islendik puluny Sem bilen deň derejede bölüşmek baradaky ylalaşykdy.
  Polkownigiň gyzy gazetden Semiň ýüzüne seretdi.
  - Men şeýle pikir edýärdim, - diýdi ol, gözlerinde geň galan keşp bilen. - Ýöne men muňa düşünmeýärin. Bu gazet näme edýär we siz oňa näçe tölediňiz?
  - Gazet, - diýip jogap berdi Sem, - - ony çukura salýar, men bolsa onuň üçin on müň dollar töledim.
  Sue Reýni güldi, sumkasyndan çek depderçesini çykardy, stoluň üstüne goýdy we oturdy.
  "Ýarymyňy aldyňmy?" diýip, ol sorady.
  - Düşündim, - diýip jogap berdi Sem, soňra oturgyjyna arkasyny egip, düşündirip başlady. Ol oňa restorandaky gürrüň barada gürrüň berende, Sem çek depderçesini öňünde goýup, gözlerinde geň galan bakyş bilen oturdy.
  Sem oňa pikir bildirmäge wagt bermän, aýtjak zadyna çümdi.
  - Aýal indi polkownigi biynjalyk etmez, - diýip, ol yglan etdi. - Eger bu gazet ony saklamasa, başga bir zat saklaýar. Ol maňa hormat goýýar we menden gorkýar. Ol resminama gol çekenden soň gürleşdik we ol maňa oňa maýa goýmak üçin on müň dollar berdi. Men bir ýylyň içinde oňa iki esse köp pul bermegi wada berdim we ony saklamagy niýet edinýärin. Indi iki esse köp pul bermegiňizi isleýärin. Ýigrimi müňe çek ýazyň.
  Sue Reýni eýesine tölenmeli çek ýazyp, ony stoluň üstünden süýşürdi.
  - Men henizem düşündim diýip bilemok, - diýip, ol boýun aldy. - Sen hem oňa aşykmy?
  Sem ýylgyrdy. Ol aktrisa, baýlyk esgeri barada oňa aýtmak isleýän zadyny söz bilen beýan edip biljekdigine pikir etdi. Ol stoluň beýleki tarapyndaky onuň açyk çal gözlerine seretdi, soňra bolsa ony erkek ýaly, göni aýtmagy ýüregine düwdi.
  - Dogry, - diýdi ol. - Men başarnygy we gowy aňy halaýaryn, bu aýalda bolsa olar bar. Ol gaty gowy aýal däl, ýöne durmuşynda hiç zat ony gowy bolmak isletmedi. Ol bütin ömrüni ýalňyş ýoldan gitdi we indi aýagyna durup, gowulaşmak isleýär. Şonuň üçin ol polkownigiň yzyndan gitdi. Ol oňa durmuşa çykmak islemedi; ol onuň gözleýän başlangyjyny bermegini isledi. Men ondan üstün çykdym, sebäbi daşarda bir ýerde ondan ähli gowy we owadan zatlary alyp, indi ony birnäçe dollara satmaga taýyn bolan nalynýan kiçijik bir adam bar. Men ony görenimde, şeýle bir adamy göz öňüne getirdim we blöf edip, onuň eline berdim. Emma men bir aýala, hatda şeýle meselede-de, bir erkekleriň arzanlygy sebäpli gamçylamak islemeýärin. Men onuň üçin dogruçyl iş etmek isleýärin. Şonuň üçin men sizden ýigrimi müňe çek ýazmagyňyzy soradym.
  Sue Reýni turup, stoluň başynda durdy we oňa seretdi. Ol onuň gözleriniň nähili ajaýyp aýdyň we dogruçyldygy barada pikir etdi.
  "Polkownik näme bolar?" diýip, ol sorady. "Ol bularyň hemmesi barada näme pikir eder?"
  Sem stoluň daşyndan aýlanyp, onuň elinden tutdy.
  "Biz ony dowam etdirmezlik barada ylalaşmaly bolarys" diýdi ol. "Biz hakykatdanam şeýle etdik, bilýärsiňizmi, bu işi başlanymyzda. Meniň pikirimçe, biz London hanymyň işe soňky goşundylaryny goýjakdygyna bil baglap bileris."
  Miss London hem hut şeýle etdi. Bir hepde soň, ol Semi çagyryp, onuň eline iki ýarym müň dollar berdi.
  - Bu meniň üçin däl, - diýdi ol, - bu seniň üçin. Seniň bilen baglaşan ylalaşygyma görä, polkownikden alan ähli zadymy paýlaşmalydyk. Bolýar, men ýeňil pul aldym. Men diňe bäş müň dollar aldym.
  Elinde pul bilen Sem onuň otagyndaky kiçijik stoluň ýanynda durup, oňa seretdi.
  - Polkownige näme diýdiňiz? - diýip, ol sorady.
  "Düýn gije ony otagyma çagyrdym we düşekde ýatyp, bejerilmeýän keseliň pidasy bolandygymy ýaňy bilendigimi aýtdym. Bir aýdan soň hemişelik düşekde ýatjakdygymy aýtdym we derrew maňa durmuşa çykmagyny we meni özi bilen bir asuda ýere alyp gitmegini haýyş etdim, ol ýerde onuň gujagynda ölüp bilerin."
  Luella London Semiň ýanyna bardy, elini onuň egnine goýdy we güldi.
  "Ol ýalbaryp, bahanalar tapyp başlady" diýip, ol sözüni dowam etdi, "soňra men onuň hatlaryny çykaryp, açyk gürleşdim. Ol derrew egilip, hatlar üçin soran bäş müň dollarymy pesgöwünlik bilen töledi. Men elli dollar gazanyp bilerdim, seniň zehiniň bilen bolsa, alty aýyň içinde onuň ähli zadyna eýe bolmalydyň."
  Sem onuň elini gysdy we oňa goýan puluny iki esse köpeltmekdäki üstünligini gürrüň berdi. Soňra ýigrimi bäş ýüz dollary jübüsine salyp, stoluna gaýdyp geldi. Ol ony bir daha görmedi we bir bagtly bazar geçişi onuň galan ýigrimi müň dollaryny ýigrimi bäş müňe çykaranda, ony ygtybarly kompaniýa geçirdi we bu wakany ýatdan çykardy. Birnäçe ýyl geçensoň, ol onuň Günbatar şäherinde modaly tikinçilik dükanyny dolandyrýandygyny eşitdi.
  Aýlarboýy diňe zawodlaryň netijeliligi we ýaş Sem Makferson bilen biznesi giňeltmek üçin näme etjekdikleri barada gürrüň eden polkownik Tom Reýni ertesi irden aýallara garşy gahar-gazap başlady, bu bolsa onuň ömrüniň ahyryna çenli dowam etdi.
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  Sue Reýni Çikago jemgyýetçilik ýaşlarynyň göz öňüne-de getiripdi, olar inçe bedenine we baýlygyna garamazdan, onuň hereketine haýran galyp, çaşýardylar. Ak balakly ýaş ýigitleriň dynç alyp, çilim çekýän golf klublarynyň giň eýwanlarynda we şol bir ýaş ýigitleriň gyşky günortanlary Kelli bilýard oýnaýan şäher merkezindäki klublarda, olar onuň hakda gürrüň berip, ony tapmaça diýip atlandyrýardylar. "Ol garry gyz bolar" diýip, olar elýetmezçilik edýän howada erkin asylgy duran şeýle gowy baglanyşygyň pikirine başlaryny ýaýkaýardylar. Wagtal-wagtal ýaş ýigitleriň biri ony synlaýan topardan aýrylyp, ilki kitaplar, süýjülikler, güller we teatr çakylyklary bilen oňa tarap ylgaýardy, ýöne onuň hüjüminiň ýaşlyk höwesiniň onuň dowamly biperwaýlygy bilen sowaýandygyny görýärdi. Ol ýigrimi bir ýaşyndaka, Çikagoda at tomaşalaryna gatnaşmak üçin gelen ýaş iňlis atly ofiseri birnäçe hepde onuň ýoldaşlarynda ýygy-ýygydan görülýärdi we olaryň nişanlanyşy baradaky myş-myşlar şähere ýaýrady we on dokuzynjy deşikde gürrüň edildi. Bu myş-myş esassyz bolup çykdy: atly goşun ofiserini polkownigiň sessiz kiçijik gyzy däl-de, polkownigiň ýerzeminde saklaýan seýrek duş gelýän şeraby we tekepbir garry ýarag ussasy bilen dostluk duýgusy özüne çekdi.
  Sem ilkinji gezek onuň bilen tanyşandan soň we ýarag kompaniýasynyň ofislerinde we dükanlarynda aýlanyp ýören günlerinde, höwesli we köplenç mätäç ýaş ýigitleriň onuň yzyndan düşelge gurandygy baradaky hekaýalary eşidipdi. Olar polkownigi görüp, onuň bilen gürleşmek üçin ofise baryp durmalydylar, ol bolsa gyzy Sýunyň akylly ýaş gyzlaryň durmuşa çykmaly ýaşdan geçendigini birnäçe gezek Seme ynanypdy we kakasynyň ýoklugynda, olaryň iki ýa-da üçüsi polkownik ýa-da Jek Prins arkaly tanyşan Sem bilen gürleşmek üçin baryp durmagy endik edinipdi. Olar "polkownik bilen ýaraşyk baglaşýandyklaryny" yglan edipdiler. "Bu şeýle kyn bolmaly däl" diýip, Sem çakyr içip, sigara çekip we açyk pikir bilen günortanlyk naharyny iýip pikir etdi. Bir gün günortanlyk naharynda polkownik Tom bu ýaş ýigitler barada Sem bilen gürleşip, stoluň üstüne şeýle bir güýçli urdy welin, stakanlar sekirdi we olary "ýokary derejeli adamlar" diýip atlandyrdy.
  Öz gezeginde, Sem Sýu Reýnini tanaýan ýaly däldi we bir agşam Reýniniň öýünde ilkinji gezek duşuşandan soň, oňa bolan azajyk gyzyklanma ony özüne çekse-de, ony kanagatlandyrmak üçin hiç hili mümkinçilik döremedi. Ol onuň sport bilen meşgullanýandygyny, köp syýahat edendigini, at çapandygyny, ok atandygyny we gämide ýüzendigini bilýärdi; şeýle hem Jek Prinsiň ony akylly aýal hökmünde gürleýändigini eşidipdi, ýöne Polkownik we Luella London bilen bolan waka olary bir pursatlyk şol bir işe çekip, onuň barada hakyky gyzyklanma bilen pikirlenmegine sebäp bolýança, ol ony diňe gysga pursatlar görüp we gürleşipdi, sebäbi olaryň kakasynyň işlerine bolan umumy gyzyklanmalary sebäpli şeýle boldy.
  Janet Eberliniň duýdansyz aradan çykmagyndan soň, Sem henizem onuň ýitgisine gynanýarka, ol ilkinji gezek Sue Reýni bilen uzak söhbetdeşlik geçirdi. Bu polkownik Tomyň ofisinde boldy we Sem howlukmaç içeri girip, ony polkownigiň stolunda oturyp, penjireden giň tekiz üçeklere seredip durka tapdy. Onuň ünsi süýşüp galan halaty çalşyrmak üçin baýdak sütünine dyrmaşýan adama çekildi. Penjiräniň ýanynda durup, sallanýan sütünden ýapyşan kiçijik keşbi görüp, ol adam işleriniň absurdlygy barada gürrüň bermäge başlady.
  Polkownigiň gyzy onuň açyk-aýdyň boş sözlerini hormat bilen diňledi we oturgyjyndan turup, onuň ýanynda durdy. Sem, şol gün irden Luella London barada onuň ýanyna gelende bolşy ýaly, onuň berk, garaňky ýaňaklaryna seretmek üçin hilegärlik bilen öwrüldi we onuň nähilidir bir ýagdaýda Janet Eberlini ýatladýandygy baradaky pikir ony haýran galdyrdy. Bir pursatdan soň, özüniň geň galmagyna garamazdan, ol Janet, onuň ýitgisiniň pajygasy, onuň durmuşynyň we häsiýetiniň gözelligi barada uzyn çykyş etdi.
  Ýitginiň ýakynlygy we duýgudaş diňleýji bolup biljek biriniň golaýlygy ony ruhlandyrdy we ol ölen ýoldaşyny ýitirmegiň agyryly duýgusyndan onuň durmuşyna öwgüler aýtmak bilen birhili rahatlyk tapdy.
  Ol pikirini aýdyp gutarandan soň, penjiräniň ýanynda durdy, özüni oňaýsyz we utançly duýdy. Baýdak sütünine çykyp, ýokarky halkadan halat geçirip duran adam birden sütünden düşdi we bir pursat ýykylandygyny pikir edip, Sem derrew howany tutdy. Gysylýan barmaklary Sýu Reýniniň elini gurşap aldy.
  Ol bu wakadan gülüp, yzyna öwrüldi we düşnüksiz düşündiriş bermäge başlady. Sue Reýniniň gözlerinde ýaş peýda boldy.
  - Ony tanamak isleýärin, - diýdi ol, elini onuň elinden boşadyp. - Meni has gowy tanamak isleýärin, şonda men seniň Janetiňi tanap bilerdim. Şeýle aýallar seýrek duş gelýär. Olar barada bilmek peýdaly. Köp aýallar köp erkekleri halaýarlar...
  Ol eli bilen sabyrsyzlyk bilen hereket etdi we Sem öwrülip, gapydan ýöredi. Ol özüne jogap bermäge ynanmaýandygyny duýdy. Ulalandan bäri ilkinji gezek, islendik pursatda gözlerinden ýaş döküljekdigini duýdy. Janeti ýitirmegiň gynanjy ony çaşdyrdy we basdy.
  - Men saňa adalatsyzlyk etdim, - diýdi Su Reýni ýere seredip. - Men seni nähili bolsaň, başgaça pikir edýärdim. Seniň hakda maňa ýalňyş täsir galdyran bir hekaýa eşitdim.
  Sem ýylgyrdy. Içki howsalasyny ýeňip, güldi we sütünden süýşüp düşen adama bolan wakany düşündirdi.
  "Haýsy hekaýany eşitdiň?" diýip, ol sorady.
  - Bu biziň öýümizde bir ýaş ýigidiň gürrüň beren hekaýasydy, - diýip, ol öz çynlakaý keýpinden ünsüni sowmaga ýol bermän, ikirjiňlenip düşündirdi. - Bu seniň suwa gark bolmakdan halas eden kiçijik gyzjagazyň we onuň ýasap beren sumkasynyň hakdady. Näme üçin pul aldyň?
  Sem oňa üns bilen seretdi. Jek Prins bu hekaýany gürrüň bermekden lezzet aldy. Bu onuň şäherdäki ilkinji işewürlik durmuşyndan bir waka baradady.
  Bir gün günortan, komissiýa firmasynda işleýärkä, ol bir topar adamy kölüň kenarynda gezelenç gämisine çykardy. Olaryň gatnaşmagyny isleýän taslamasy bardy we olary bir ýere ýygnamak we meýilnamasynyň artykmaçlyklaryny görkezmek üçin gaýyga çykardy. Syýahat wagtynda kiçijik bir gyz suwa düşdi we Sem onuň yzyndan böküp, ony howpsuz gaýyga çykardy.
  Ekskursiýa gämisinde el çarpyşmalar ýaňlandy. Giň gyralary bolan kowboý şlýapaly ýaş ýigit teňňeleri ýygnap, ylgaýardy. Adamlar Semiň elinden tutmak üçin öňe üýşdüler, ol bolsa ýygnalan pullary alyp, jübüsine saldy.
  Gaýykdaky adamlaryň arasynda Semiň taslamasyndan nägile bolmasalar-da, onuň pul almagynyň erkeklige laýyk däldigini pikir edýän birnäçe adam bardy. Olar bu wakany gürrüň berdiler we bu waka Jek Prinse ýetdi, ol ony gaýtalamakdan hiç haçan ýadamady, hekaýany hemişe diňleýjiden Semden näme üçin pul alandygyny soramagyny haýyş etmek bilen tamamlaýardy.
  Indi polkownik Tomyň kabinetinde, Su Reýni bilen ýüzbe-ýüz, Sem Jek Prinsi örän begendirýän düşündirişi berdi.
  "Köpçülik maňa pul bermek isledi" diýdi ol biraz geň galyp. "Näme üçin men ony almaly däl? Men gyzy pul üçin däl-de, onuň kiçijik gyz bolandygy üçin halas etdim; we bu pul meniň zaýalanan eşiklerim we ýol çykdajylarym üçin töledi."
  Elini gapynyň tutawaçyna goýup, öňündäki aýala seretdi.
  - Maňa pul gerekdi, - diýip, ol sesinde birneme garşylyk alamaty bilen aýtdy. - Men hemişe pul isleýärdim, tapyp biljek islendik pul.
  Sem öz ofisine gaýdyp geldi we stolunyň başyna oturdy. Sýu Reýniniň özüne bildirýän mähirliligi we dostluklylygy ony geň galdyrdy. Ol höwes bilen gezelenç gämisi üçin pul meselesinde öz garaýşyny gorap, pul we iş meseleleri baradaky käbir garaýyşlaryny beýan edýän hat ýazdy.
  "Işewürleriň köpüsiniň aýdýan boş sözlerine ynanmagy göz öňüne getirip bilemok" diýip, ol hatynyň ahyrynda ýazdy. "Olar hakykata laýyk gelmeýän duýgular we ideallar bilen doludur. Satjak zady bolanda, olar hemişe iň gowusy diýýärler, emma ol üçünji derejeli zat bolup biler. Men muňa garşy däl. Men garşy çykýan zat, olaryň üçünji derejeli zadyň birinji derejeli bolmagyna bolan umytlaryny, şol umyt ynama öwrülýänçä, nähili saklaýandygydyr. Aktrisa Luella London bilen söhbetdeşlikde men oňa özümiň gara baýdagy göterýändigimi aýtdym. Bolýar, men şeýle edýärin. Men harytlar barada ýalan sözlärdim, ýöne özüme ýalan sözlemezdim. Men aňymy kütleşdirmerin. Eger bir adam meniň bilen iş söwdasynda gylyç çarpyşsa we men pul bilen çyksam, bu meniň has uly aldawçydygymyň däl-de, has akylly adamdygymyň alamatydyr".
  Hat stolunyň üstünde ýatyrka, Sem ony näme üçin ýazandygyny pikir etdi. Bu onuň iş ynamynyň takyk we gönümel beýany ýaly görünse-de, aýal üçin birneme geň bir hatdy. Soňra, öz hereketleri barada oýlanmaga wagt bermän, konwerte salgy berdi we baş edara çykyp, ony poçta gutusyna taşlady.
  "Bu oňa meniň nirededigimi henizem bildirer" diýip, ol gaýykdaky hereketiniň sebäbini aýdan ýaly garşylykly keýpine gaýdyp geldi.
  Polkownik Tomyň ofisinde bolan gürrüňden soňky on günüň dowamynda Sem Su Reýniniň kakasynyň ofisine birnäçe gezek girip-çykýandygyny gördü. Bir gezek ofisiň girelgesiniň golaýyndaky kiçijik vestibülde duşuşanda, ol biraz durup, elini uzatdy, Sem bolsa elini oňaýsyz aldy. Ol Janet Eberli barada birnäçe minut gürrüň edenden soň, olaryň arasynda dörän birden ýakynlygy dowam etdirmek mümkinçiligine gynanmazdy diýen duýgy döretdi. Bu duýgy Semiň onuň nähilidir bir ýalňyz we ýoldaşlyga ymtylýandygyna ynanmagyndan döräpdi. Ol köp söýülse-de, onuň ýoldaşlyk ýa-da çalt dostluk üçin zehini ýokdy diýip pikir etdi. "Janet ýaly, ol hem ýarymdan köp intellektual" diýip, öz-özüne aýtdy we Sue-de Janetden has düýpli we dowamly bir zadyň bardygy barada has köp pikir etmekden soň dörän azajyk ynanmazlyk üçin biraz gynandy.
  Birdenkä Sem Sue Reýni bilen durmuş gurmak isleýärmikä diýip pikirlenip başlady. Onuň aňy bu pikir bilen oýnady. Ol ony özi bilen ýatmaga alyp gitdi we ofislere we dükanlara howlukmaç syýahatlarda tutuş gün ýany bilen göterdi. Bu pikir dowam etdi we ol oňa täze bir keşpde garamaga başlady. Onuň elleriniň geň, ýarym-ýeňil hereketleri we olaryň beýany, ýaňaklarynyň inçe goňur teksturasy, çal gözleriniň aýdyňlygy we dogruçyllygy, Janet üçin duýgularynyň çalt rehimdarlygy we düşünişi, şeýle hem onuň özüne gyzyklanýandygyny düşünen pikiriniň inçe ýaltaklamasy - bularyň hemmesi onuň kellesinde şekilleriň sütunlaryny gözden geçirip, Ýarag Kompaniýasynyň işini giňeltmek üçin meýilnamalar düzýän wagty gelip-gidýärdi. Bilinçsiz ýagdaýda, ol ony geljek üçin meýilnamalarynyň bir bölegi edip başlady.
  Soňra Sem ilkinji söhbetdeşliklerinden soň birnäçe günläp, Sýunyň hem nikalaşmak pikiriniň pikiriniň gelendigini anyklady. Soňra ol öýüne baryp, aýnanyň öňünde bir sagatlap durup, özüni öwrendi we bir gün Seme şol gije düşeginde aglandygyny aýtdy, sebäbi ol hiç haçan Janet barada gürleşende sesinde eşiden mähirini oýaryp bilmedi.
  Ilkinji söhbetdeşliklerinden iki aý soň, olar ýene bir gezek gürleşdiler. Janetiň ýitgisi sebäpli gynanmagyna ýa-da gijelerine içgi bilen gark etmäge synanyşmagyna garamazdan, ofislerde we dükanlarda başdan geçirýän uly öňe gidişini haýallatmaýan Sem, bir gün günortan fabrikalaryň bahalarynyň üýşüp, ýeke özi oturypdy. Köýneginiň ýeňleri dyrnaklaryna çenli dürtülip, ak, myşsaly gollaryny açyp görkezýärdi. Ol ýorgan-düşege çümüp, özüne siňip gitdi.
  - Men goşuldym, - diýip, onuň kellesiniň üstünde bir ses aýtdy.
  Sem derrew ýokary seredip, aýagyna bökdi. "Ol birnäçe minutlap şol ýerde bolup, maňa seredip duran bolmaly" diýip pikir etdi we bu pikir onuň içinden lezzetli tolgundyryjy täsir galdyrdy.
  Oňa ýazan hatynyň mazmuny ýadyna düşdi we ol ahyrsoňy özüniň ahmak bolandygyny we oňa durmuşa çykmak pikiriniň diňe bir höwes bolandygyny pikir etdi. "Belki, şol nokada ýetenimizde, bu ikimiz üçin hem gyzykly bolmaz" diýip, ol karara geldi.
  - Men sözümi böldüm, - diýip, ol ýene başlady. - Men pikir edýärdim. Sen hatda we ölen dostuň Janet hakda gürrüň bereniňde - erkekler, aýallar we iş hakda bir zat aýtdyň. Olary ýadyňda saklamaýan bolmagyň mümkin. Men... gyzyklandym. Men... sen sosialistmi?
  - Men şeýle pikir etmeýärin, - diýip, Sem jogap berdi, oňa bu pikir nämeden gelip çykandygyna geň galyp. - Sen?
  Ol güldi we başyny ýaýkady.
  - Sen näme hakda? Ol geldi. "Sen näme ynanýarsyň? Bilmek isleýärin. Men seniň hatyňy - bagyşlaň - birhili aldawçylyk diýip pikir etdim.
  Sem gygyrdy. Onuň iş filosofiýasynyň dogruçyllygyna şübhe onuň aňynda ýalpyldap, Windy Makfersonyň özüne ynanýan keşbi bilen birlikde geldi. Ol stoluň daşyndan aýlanyp, oňa daýanyp, oňa seretdi. Sekretar otagdan çykdy we olar ýeke galdylar. Sem güldi.
  "Meniň ulalan şäherimde meni kiçijik köstebek, ýerastynda işläp, gurçuk ýygnaýan diýip atlandyrýan bir adam bardy" diýip, ol ellerini stolunyň üstündäki kagyzlara tarap sallap, sözüniň üstüne goşdy: "Men işewür. Bu ýeterlik dälmi? Eger siz şu çaklamalaryň käbirini meniň bilen gözden geçirseňiz, olaryň zerurdygyna razy bolardyňyz".
  Ol öwrülip, ýene-de oňa seretdi.
  "Ynançlar bilen näme etmeli?" diýip, ol sorady.
  - Meniň pikirimçe, seniň käbir ynançlaryň bar, - diýip, ol berk nygtady, - sende hökman şeýle ynançlar bolmaly. Sen işleri bitirýärsiň. Erkekleriň seniň hakda nähili gürleýändigini eşitmeli. Käwagt olar öýde seniň nähili ajaýyp ýigitdigiň we bu ýerde näme edýändigiň barada gybat edýärler. Olar seniň has öňe gidýändigiňi aýdýarlar. Seni näme iterýär? Men bilmek isleýärin.
  Şol pursatda Sem onuň özüne gizlinlikde gülýändigine şübhelendi. Onuň örän çynlakaýdygyny görüp, jogap bermäge başlady, ýöne soňra oňa seredip durdy.
  Olaryň arasyndaky sessizlik dowam etdi. Diwardaky sagat batly kakyldy.
  Sem oňa ýakynlaşdy we saklandy, gyz ýuwaşlyk bilen oňa tarap öwrülende, onuň ýüzüne seretdi.
  - Men seniň bilen gürleşmek isleýärin, - diýdi ol, sesi bozulyp. Ol bokurdagyndan bir eliň tutandygyny duýdy.
  Bir pursatda ol gyz bilen durmuş gurmaga synanyşjakdygyna berk karar berdi. Gyzyň öz niýetlerine bolan gyzyklanmasy onuň kabul eden ýarym kararyna öwrüldi. Olaryň arasyndaky uzak wagtlap dowam eden sessizlik döwründe bir ýagty pursatda ol gyza täze bir keşpde garady. Gyz baradaky pikirlerinden dörän düşnüksiz ýakynlyk duýgusy, gyzyň oňa degişlidigine, onuň bir bölegidigine berk ynanja öwrüldi we ol gyzyň özüni alyp barşyna we şahsyýetine bendi bolup, oňa berlen sowgat bilen duran ýaly durdy.
  Soňra onuň kellesine başga-da ýüzlerçe pikir geldi, bedeniniň gizlin ýerlerinden çykýan şowhunly pikirler. Ol onuň öz yzyndan gitmek isleýän ýoluny açyp biljekdigini pikir edip başlady. Ol onuň baýlygy we häkimiýete açgöz adam üçin munuň näme aňladýandygy barada pikir etdi. Bu pikirleriň üsti bilen başgalary hem peýda boldy. Onuň içinde bir zat ony özüne eýläpdi - bu Janetde hem bardy. Ol onuň öz ynançlary baradaky gyzyklanmasyna gyzyklanýardy we öz ynançlary barada sorag bermek isleýärdi. Ol onda polkownik Tomyň açyk-aýdyň başarnyksyzlygyny görmedi; ol onuň hakykat bilen doludygyna, arassa suw bilen doldurylan çuň çeşme ýalydygyna ynanýardy. Ol onuň oňa bir zat berjekdigine, ömrüniň dowamynda isleýän zadyna ynanýardy. Çagalykda gijelerine ony yzarlaýan köne, ynjalyk beriji açlyk gaýdyp geldi we ol onuň elinde kanagatlandyrylyp biljekdigine pikir etdi.
  - Men... men sosializm barada kitap okamaly - diýip, ol ynamsyz aýtdy.
  Olar ýene-de dymyp durdular, aýal ýere seretdi, erkek bolsa onuň kellesiniň ýanyndan geçip, penjireden daşary çykdy. Ol özleriniň niýet eden gürrüňlerini ýene-de gozgamaga mejbur edip bilmedi. Ol aýalyň öz sesindäki titremäni görmeginden oglanlyk ýaly gorkdy.
  Polkownik Tom otaga girdi, ol Semiň agşamlyk naharynda onuň bilen paýlaşan pikirine begendi, bu pikir onuň aňyna ornaşyp, polkownigiň tüýs ýürekden ynanjynda onuň öz pikirine öwrüldi. Bu goşulyşmak Seme güýçli rahatlyk getirdi we ol polkownigiň pikiri barada, ony geň galdyran ýaly gürrüň bermäge başlady.
  Sue penjirä tarap ýöräp, perde şnuruny daňyp we çözüp başlady. Sem oňa seredende, Sem onuň özüne seredýän gözlerini gördü, Sem bolsa oňa göni seredip ýylgyrdy. Ilki bilen onuň gözleri açylyp gitdi.
  Şol günden başlap, Semiň aňy Sue Reýni baradaky pikirler bilen ýanýardy. Ol öz otagynda oturardy ýa-da Grant seýilgähe girerdi, kölüň kenarynda durup, şähere ilkinji gezek geleninde bolşy ýaly, hereketsiz, dymýan suwa serederdi. Ol ony gujagyna almagy ýa-da dodaklaryndan öpmegi arzuw etmeýärdi; tersine, ýanýan ýüregi bilen, onuň bilen geçiren durmuşy barada pikir edýärdi. Ol onuň köçelerde ýanyndan ýöräp, onuň birden iş otagynyň gapysyndan girmegini, gözlerine seretmegini we ondan, edil onuň ýaly, ynançlary we umytlary barada soramagyny isleýärdi. Ol agşam öýüne baryp, ony şol ýerde, oturyp, ony garaşyp oturan ýagdaýda görmek isleýändigini pikir edýärdi. Maksatsyz, ýarym-dagyn durmuşynyň ähli gözelligi onuň içinde öldi we ol onuň bilen has doly we kämil ýaşap başlajakdygyna ynanýardy. Sem Sueniň aýaly bolmagyny isleýändigine karar beren pursatyndan başlap, klublarda we içgihanalarda köne dostlaryny gözlemek ýerine, spirtli içgileri köp ulanmagyny, otagynda galmagyny we köçelerde we seýilgählerde aýlanmagyny bes etdi. Käwagt düşegini kölüň ýüzüne seredýän penjirä goýup, agşamlyk naharyndan soň derrew geýimlerini çykaryp, penjiräni açyk goýup, gijäniň ýarysyny suwuň üstünde uzakdaky gaýyklaryň çyralaryna seredip, onuň hakda pikir edýärdi. Ol onuň otagda aýlanyp, öňe-yza aýlanyp, käwagt gelip, elini onuň saçyna goýup , Janet ýaly oňa seredip, paýhasly gürrüňdeşligi we durmuşyny gowulaşdyrmak üçin asuda usullary bilen kömek edýändigini göz öňüne getirip bilýärdi.
  Ol uklap galanda, Sue Reýniniň ýüzi onuň düýşlerini yzarlaýardy. Bir gije ol onuň kördigini pikir edip, otagynda oturyp, gözleri görmän, deli adam ýaly gaýta-gaýta: "Hakykat, hakykat, maňa hakykaty gaýtaryp ber, şonda men görüp bilerin" diýip gaýtalaýardy we ol onuň ýüzünde ejir çekýän alamatyň pikirinden gorkyp oýandy. Sem hiç haçan ony gujagynda saklamagy ýa-da dodaklaryndan we boýnundan öpmegi, geçmişde onuň söýgüsini gazanan beýleki aýallar barada düýş görşi ýaly, düýşünde-de görmändi.
  Onuň hakda şeýle yzygiderli we ynamly pikir edip, onuň bilen geçirjek durmuşy baradaky arzuwyny gurup ýörse-de, ony ýene-de görmezden öň aýlar geçdi. Polkownik Tom arkaly ol onuň Gündogara sapara gidendigini bildi we öz işi bilen meşgul boldy, gündiz öz işlerine üns berip, agşamlaryna bolsa diňe onuň hakda pikirlere çümdi. Ol hiç zat aýtmasa-da, onuň onuň oňa bolan islegini bilýändigini we käbir zatlary oýlanmak üçin wagta mätäçdigini duýdy. Birnäçe agşam ol öz otagynda oňa uzyn hatlar ýazdy, olar pikirleriniň we niýetleriniň ownuk, oglanlyk düşündirişleri bilen dolduryldy, hatlary ýazandan soň derrew ýok etdi. Günbatar tarapdan bir aýal bilen bir gezek gatnaşykda bolan bir aýal bir gün köçede oňa duş geldi, elini onuň egnine goýdy we bir pursatlyk onda köne islegi oýardy. Ony terk edeninden soň, ol ofise gaýdyp gelmedi, ýöne maşyna münüp, günorta tarap gitdi, Jekson seýilgähinde ýöräp, çagalaryň otlukda oýnaýşyny synlady, agaçlaryň aşagyndaky oturgyçlarda oturyp, bedeninden we aňyndan çykyp gitdi - özüne gaýdyp gelýän bedeniň yzygiderli çagyryşy.
  Soňra, şol agşam, ol birdenkä seýilgähiň ýokarsyndaky ýolda joşgunly gara ata münüp barýan Sue-ni gördü. Bu çal gijäniň başlangyjydy. Ol aty saklap, oňa seredip oturdy we oňa ýakynlaşyp, Sue elini jylawdan tutdy.
  "Biz bu barada gürleşip bileris" diýdi ol.
  Ol oňa ýylgyrdy we gara ýaňaklary gyzaryp başlady.
  - Men bu barada pikir edip ýördüm, - diýdi ol, gözlerinde tanyş çynlakaý garaýyş peýda bolup. - Ahyrsoňy, biz birek-birege näme diýmeli?
  Sem oňa üns bilen seretdi.
  - Saňa aýtjak zadym bar, - diýip, ol yglan etdi. - Ýagny... bolýa... hawa, eger zatlar meniň umyt edýänim ýaly bolsa. - Ol atdan düşdi we olar ýoluň gyrasynda bile durdular. Sem soňraky birnäçe minutlyk dymmany hiç haçan ýatdan çykarmady. Ýaşyl çimligiň giň meýdany, golfçynyň garaňky çyrada olara tarap ýadawlyk bilen gelýändigi, sumkasyny egninde göterip ýöreýşi, öňe egilip ýöreýän fiziki ýadawlygy, pes kenary ýuwýan tolkunlaryň gowşak, ýumşak sesi we onuň oňa bildirýän dartgynly, garaşýan keşbi, onuň ýadynda ömürboýy galan täsir galdyrdy. Oňa bir hili kulminasiýa, başlangyç nokadyna ýeten ýaly we oýlanma pursatlarynda aňynda ýalpyldap ýören ähli düşnüksiz, arwah ýaly näbellilikleriň bu aýalyň dodaklaryndan bir hereket, bir söz bilen ýok ediljekdigi ýalydy. Ol gyz barada nähili yzygiderli pikir edýändigini we onuň öz meýilnamalaryna laýyk gelmegine näçe bil baglaýandygyny çaltlyk bilen düşündi we bu düşünjäniň yzyndan gorkunç pursat geldi. Ol onuň we onuň pikirleniş usulynyň barada hakykatdanam nähili az zat bilýärdi. Onuň gülmejekdigine, atyna gaýdyp münmejekdigine we gitmejekdigine nähili ynamy bardy? Ol öňküden has gorkýardy. Onuň aňy başlamagyň ýoluny gözleýärdi. Ol gyzyň güýçli, çynlakaý ýüzünde duýup, olara ýetende, oňa bolan ejiz gyzyklanma aňyna gaýdyp geldi we ol olardan onuň keşbini döretmäge synanyşdy. Soňra bolsa, ondan ýüz öwürip, geçen aýlardaky pikirlerine çümdi, göýä ol polkownik bilen gürleşýän ýaly.
  - Men sen we men öýlenip bileris öýdüpdim - diýdi ol we bu sözleriň gödekligi üçin özüne nälet etdi.
  "Sen ähli zady edip bilýärsiň, şeýlemi?" diýip, ol ýylgyryp jogap berdi.
  "Näme üçin şeýle zat barada pikir etmeli bolduň?"
  - Sebäbi men seniň bilen ýaşamak isleýärin, - diýdi ol. - Men polkownik bilen gürleşdim.
  "Maňa durmuşa çykmak baradamy?" Ol güljek bolýan ýalydy.
  Ol howlukdy. "Ýok, bu däl. Biz seniň hakda gürleşýärdik. Men ony ýeke goýup bilmedim. Ol bilip biler. Men ony yzygiderli itekleýärdim. Men ony seniň pikirleriň hakda aýtmaga mejbur etdim. Men muny bilmegiň gerekdigini duýdum."
  Sem oňa seretdi.
  "Ol seniň pikirleriňi absurd hasaplaýar. Men beýle pikir etmeýärin. Men olary halaýaryn. Men seni halaýaryn. Men seniň owadandygyňy pikir edýärin. Seni söýýändigimi ýa-da söýmeýändigimi bilmeýärin, ýöne indi hepdeler bäri seniň hakda pikir edýärin, saňa ýapyşýaryn we öz-özüme gaýta-gaýta: "Men ömrümi Su Reýni bilen geçirmek isleýärin" diýip gaýtalaýaryn. Men bu ýoly saýlamagymy garaşmaýardym. Sen meni tanaýarsyň. Men saňa bilmeýän zadyňy aýdaryn."
  - Sem Makferson, sen gudratsyň, - diýdi ol, - we men seniň bilen hiç haçan durmuş gurjakdygymy bilmeýärin, ýöne häzir aýdyp bilemok. Men köp zady bilmek isleýärin. Men ynanýan zatlaryma ynanmaga we ýaşamak isleýän zadym üçin ýaşamaga taýyndygyňy bilmek isleýärin.
  At titräp, jylawyndan çekip başlady we ol oňa ýiti gepledi. Ol Gündogara sapary mahalynda leksiýa sahnasynda gören adamynyň keşbini gürrüň berdi we Sem oňa geň galyp seretdi.
  - Ol owadandy, - diýdi ol. - Ol altmyş ýaşlaryndady, ýöne bedeni bilen däl-de, üstünde aýlanyp duran ýaşlyk howasynda ýigrimi bäş ýaşly oglan ýaly görünýärdi. Ol adamlaryň öňünde gürleşip durdy, sessiz, başarjaň we netijeli. Ol arassady. Ol arassa beden we aň bilen ýaşaýardy. Ol William Morrisiň ýoldaşy we işgäri bolupdy, bir wagtlar Uelsde magdançy bolup işläpdi, ýöne onuň bir garaýşy bardy we ol şonuň üçin ýaşaýardy. Men onuň näme diýenini eşitmedim, ýöne men: 'Maňa şeýle adam gerek' diýip pikir edýärdim.
  "Sen meniň ynançlarymy kabul edip, meniň isleýänim ýaly ýaşap bilermiň?" diýip, ol berk durdy.
  Sem ýere seretdi. Ol ony ýitirjek ýaly, gyzyň oňa durmuşa çykmajak ýaly duýdy.
  - Men durmuşdaky ynançlary ýa-da maksatlary kör-körlük bilen kabul etmeýärin, - diýdi ol aýgytly ses bilen, - ýöne men olary isleýärin. Siziň ynançlaryňyz nähili? Bilmek isleýärin. Meniň hiç biri ýok ýaly. Olara ýetsem, olar ýitip gidýär. Meniň pikirlerim üýtgeýär we üýtgeýär. Men berk bir zat isleýärin. Men berk zatlary halaýaryn. Men seni isleýärin.
  "Haçan duşuşyp, ähli zady jikme-jik ara alyp maslahatlaşyp bileris?"
  - Häzir, - diýip, Sem açyk jogap berdi, onuň ýüzünde belli bir garaýyş onuň tutuş garaýşyny üýtgetdi. Birdenkä, gapy açylan ýaly boldy, aňynyň garaňkylygyna ýagtylyk düşdi. Özüne ynam gaýdyp geldi. Ol urmagy we urmagyny dowam etdirmegi isledi. Bedeninde gan aýlandy we beýnisi çalt işläp başlady. Ol iň soňky üstünlige ynanýardy.
  Ol aýalyň elinden tutup, aty alyp, ýolda onuň bilen ýöräp gitdi. Aýalyň eli onuň elinde titräp, onuň kellesindäki pikirlere jogap berýän ýaly, oňa seredip:
  "Men seniň teklibiňi kabul etmesem-de, beýleki aýallardan tapawutlanmaýaryn. Bu meniň üçin möhüm pursat, belki-de durmuşymdaky iň möhüm pursat. Käbir zatlary senden ýa-da başga bir erkekden has köp isleýän bolsam-da, meniň muny duýýandygymy bilmegiňi isleýärin."
  Onuň sesinde gözýaşlar bardy we Sem onuň içindäki aýalyň ony gujagyna almagyny isleýändigini duýýardy, ýöne içinden bir zat oňa garaşyp, kömek etmegini, garaşmagyny aýdýardy. Onuň ýaly, ol hem onuň gujagyndaky aýalyň duýgusyndan has köp zady isleýärdi. Onuň kellesinde pikirler aýlanýardy; ol onuň oňa göz öňüne getireninden has uly bir pikir berjekdigini pikir edýärdi. Onuň üçin çeken ýaş we owadan platformada duran garry adamyň keşbi, durmuşda maksada bolan garry oglanlyk zerurlygy, soňky hepdeleriň arzuwlary - bularyň hemmesi onuň ýanýan gyzyklanmasynyň bir bölegidi. Olar iýmitlenmek üçin garaşýan aç kiçijik haýwanlar ýalydy. "Bularyň hemmesi şu ýerde we häzir bolmaly" diýip, ol öz-özüne aýtdy. "Men duýgularyň howlugynyň meni alyp gitmegine ýol bermeli däl we onuň hem muny etmegine ýol bermeli däl."
  - Saňa bolan mähirim ýok diýip pikir etme, - diýdi ol, - mende şeýle duýgular bar. Ýöne men gürleşmek isleýärin. Meniň näme ynanmalydygymy we nähili ýaşamagymy isleýändigiňizi bilmek isleýärin.
  Ol onuň eliniň öz elinde gysylandygyny duýdy.
  "Biz biri-birimiz üçin hakly bolsak-da, bolmasak-da," diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
  - Hawa, - diýdi ol.
  Soňra ol geplemäge başlady, oňa durmuşynda näme gazanmak isleýändigini nähilidir bir derejede güýçlendirýän ýuwaş, deň ses bilen aýtdy. Onuň pikiri çagalar arkaly adamzada hyzmat etmekdi. Ol bile mekdepde okan dostlarynyň ulalyp, durmuş gurandygyny görüpdi. Olaryň baýlygy we bilimi, owadan, gowy tälim alan bedenleri bardy we olar diňe lezzet almaga has doly bagyşlanan durmuş ýaşamak üçin durmuş gurupdylar. Garyp erkeklere durmuşa çykan bir ýa-da iki aýal diňe öz höweslerini kanagatlandyrmak üçin şeýle etdiler we durmuşa çykanlaryndan soň, olar beýlekilere goşulyp, lezzetiň açgözlügine ymtyldylar.
  "Olar dünýä berlen zatlaryň, baýlygyň, gowy tälim alan bedenleriň we tertipli aňlaryň öwezini dolmak üçin hiç zat etmeýärler" diýdi ol, "olar durmuşda günden-güne, ýyldan-ýyla özlerini biderek harçlap ýörler we ahyrsoňy diňe ýalta, biperwaý öwünjeňlige galýarlar".
  Ol hemmesini täzeden oýlandy we durmuşyny dürli maksatlar bilen meýilleşdirmäge synanyşdy we pikirlerine laýyk gelýän är isledi.
  "Bu beýle kyn däl" diýdi ol. "Men özüm gözegçilik edip bilýän we meniň ýaly ynanjak adamy tapyp bilerin. Pulum maňa şol güýji berýär. Ýöne men onuň hakyky erkek, başarnykly erkek, özi üçin bir zat edýän erkek, durmuşyny we üstünliklerini bir zat edýän çagalaryň kakasy bolmaga uýgunlaşdyran erkek bolmagyny isleýärin. Şonuň üçin men seniň hakda pikir edip başladym. Meniň öýüme seniň hakda gürleşmäge gelýän erkeklerim bar.
  Ol başyny aşak salyp, utanjaň oglan ýaly güldi.
  "Men seniň Aýowa ştatynyň bu kiçijik şäherçesindäki irki durmuşyňyň köp bölegini bilýärin" diýdi ol. "Men seniň durmuşyňyň we üstünlikleriňiň hekaýasyny seni gowy tanaýan birinden öwrendim."
  Bu pikir Seme geň galdyryjy derejede ýönekeý we owadan görünýärdi. Bu pikir onuň gyza bolan duýgularyna ägirt uly mertebe we asyllylyk goşýan ýalydy. Ol ýolda saklandy we gyza ýüzüni öwürdi. Olar seýilgähiň şol ugrunda ýeke galdylar. Tomusky gijäniň ýumşak garaňkylygy olary gurşap aldy. Aýaklarynyň aşagyndaky otlarda çilek batly çyryldy. Ol gyza götermek üçin hereket etdi.
  "Bu ajaýyp" diýdi ol.
  - Garaş, - diýip, ol elini onuň egnine goýup sorady. - Bu beýle ýönekeý däl. Men baý. Sen başarjaň we sende ölmez energiýa bar. Men baýlygymy we ukyplaryňy çagalaryma - biziň çagalarymyza bermek isleýärin. Bu seniň üçin aňsat bolmaz. Bu seniň häkimiýet baradaky arzuwlaryňdan ýüz öwürmek diýmekdir. Men batyrlygymy ýitirip bilerin. Aýallar muny iki ýa-da üç çaga dünýä inenden soň edýärler. Sen muňa üpjün etmeli bolarsyň. Sen meni eje edip, meni eje edip dowam etmeli bolarsyň. Sen täze görnüşli kaka bolmaly, özünde enelik duýgusy bolan adam bolmaly bolarsyň. Sen sabyrly, yhlasly we mähirli bolmaly bolarsyň. Sen öz ösüşiň barada pikir etmegiň ýerine gijelerine şu zatlar barada pikir etmeli bolarsyň. Sen meniň üçin doly ýaşamaly bolarsyň, sebäbi men olaryň ejesi bolaryn, maňa güýjüňi, batyrlygyňy we sagdyn pikiriňi bererin. Soňra, olar gelende, sen olara bularyň hemmesini gün-günden, müň kiçi ýol bilen bermeli bolarsyň.
  Sem ony gujagyna aldy we ýadynda ilkinji gezek gözlerine gyzgyn ýaş geldi.
  At gözegçiliksiz galyp, öwrülip, başyny zyňdy we ýoldan aşak ylgady. Olar goýberip, iki bagtly çaga ýaly el-ele tutup, onuň yzyndan gitdiler. Seýilgähiň girelgesinde, olar seýilgäh polisiýasynyň işgäri bilen bilelikde oňa ýakynlaşdylar. Ol ata mündi, Sem bolsa onuň ýanynda durup, ýokary seretdi.
  - Men irden polkownige habar bererin - diýdi ol.
  "Ol näme diýer?" diýip, ol pikirli mürrüldäp sorady.
  - Nälet bolsun, nankor, - Sem polkownigiň bokurdagy we şowhunly sesini gaýtalady.
  Ol gülüp, jylawy aldy. Sem elini onuň üstüne goýdy.
  "Näçe wagtdan?" diýip sorady.
  Ol onuň ýanynda başyny aşak saldy.
  - Biz wagtymyzy ýitirmeris, - diýdi ol gyzaryp.
  Soňra bolsa, polisiýa işgäriniň öňünde, seýilgähiň girelgesindäki köçede, geçip barýanlaryň arasynda Sem ilkinji gezek Sýu Reýniniň dodaklaryndan öpdi.
  Ol gidenden soň, Sem ýöräp gitdi. Ol wagtyň geçýändigini duýmaýardy; ol köçelerde aýlanyp, durmuşa bolan garaýşyny täzeden gurup we düzedip ýördi. Onuň aýdanlary onuň içinde ýatyp galan asyllylygyň ähli yzlaryny oýardy. Ol ömrüniň dowamynda aňsyz gözleýän zadyny ele geçiren ýaly duýdy. Reýni ýarag kompaniýasyny we meýilleşdiren beýleki möhüm iş meýilnamalaryny dolandyrmak baradaky arzuwlary olaryň gürrüňleriniň ýagtylygynda manysyz we boş zat ýaly görünýärdi. "Men munuň üçin ýaşaryn! Men munuň üçin ýaşaryn!" diýip, ol öz-özüne gaýta-gaýta gaýtalady. Ol Suunyň gujagynda ýatan kiçijik ak jandarlary gören ýalydy we oňa we olaryň bilelikde gazanmaly zatlaryna bolan täze söýgüsi ony şeýle bir deşip, ýaralady welin, garaňky köçelerde gygyrmak isledi. Ol asmana seretdi, ýyldyzlary gördü we olaryň ýer ýüzünde ýaşaýan iki täze we şöhratly jandara seredýändiklerini göz öňüne getirdi.
  Ol burçdan öwrülip, kiçijik ýaşyl çimenlikleriň arasynda çarçuwaly jaýlar ýerleşýän we Aýowadaky çagalygy baradaky pikirleri gaýdyp gelýän asuda ýaşaýyş köçesine çykdy. Soňra onuň pikirleri dowam etdi, şäherde aýallaryň gujagyna giren gijelerini ýada saldy. Onuň ýaňaklarynda gyzgyn utanç ýandy, gözleri bolsa ýandy.
  "Men onuň ýanyna gitmeli, şu wagt, şu agşam onuň öýüne gitmeli, bularyň hemmesini oňa aýtmaly we meni bagyşlamagyny dileg etmeli" diýip pikir etdi.
  Soňra şeýle ýoluň manysyzdygy oňa täsir etdi we ol batly güldi.
  "Ol meni arassalaýar! Ol meni arassalaýar!" diýip, ol öz-özüne aýtdy.
  Ol çagalyk döwründe "Wildman's Grocery" dükanynda peçiň daşynda oturan erkekleri we olaryň käwagt gürrüň berýän hekaýalaryny ýadyna saldy. Ol şäherde çagalyk döwründe höwesiň gorkusyndan gaçyp, köp adamly köçelerde ylgap ýörenini ýadyna saldy. Ol aýallara we jynsy gatnaşyk baradaky tutuş garaýşynyň nähili üýtgeşik, nähili geň bir ters bolandygyny düşünip başlady. "Jyns gatnaşyk çözgütdir, howp däl, ol ajaýyp" diýip, öz-özüne aýtdy, sebäbi ol sözüň manysyny doly düşünmändi.
  Ol ahyrsoňy Miçigan prospektine öwrülip, öz kwartirasyna tarap ugranda, giçki aý asmanda eýýäm dogup başlapdy we ýatan jaýlaryň birinde sagat üçü urýardy.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  ALTYNJY, BIR AGŞAM Jekson seýilgähinde gark bolup, gürleşýänlerinden birnäçe hepde soň, Su Reýni we Sem Makferson Miçigan kölündäki bugly gaýygyň palubasynda oturyp, Çikagonyň uzakdan ýalpyldap duran çyralaryna tomaşa etdiler. Olar şol gün polkownik Tomyň Günorta tarapdaky uly öýünde durmuş gurupdylar; indi bolsa gaýygyň palubasynda oturyp, garaňkylyga siňip, enelik we kakalyk kasamyny içip, biri-birinden az-kem gorkýardylar. Olar sessiz oturyp, ýalpyldap duran çyralara seredip, palubanyň boýunda oturgyçlarda oturan ýa-da dynç alyp gezýän ýolagçylaryň ýumşak seslerini diňleýärdiler, şeýle hem dabaraly dabarada aralarynda dörän kiçijik saklanmany bozmaga höweslidiler.
  Semiň aňynda bir surat ýalpyldap geçdi. Ol ak geýimli, nur saçýan we ajaýyp geýimli Sýunyň giň basgançaklardan aşak düşüp, özüne tarap, oňa tarap, Kakston gazetçisine, aw gaçakçysyna, huliganyna, açgöz pul iýýän adama tarap gelýändigini gördü. Şu alty hepde bäri ol çal geýimli kiçijik keşbiň ýanynda oturyp, ondan durmuşyny täzeden gurmakda isleýän kömegini alyp biljek şu sagady garaşýardy. Ol pikir eden ýaly gepleşip bilmese-de, özüne ynamly we ýeňil duýýardy. Gyz basgançaklardan aşak düşen pursadynda, güýçli utanç duýgusy ony ýarysy basyp aldy, söz beren gijesi ony basyp alan utanjyň gaýtarmasy we ol köçelerde sagatlap ýöredi. Ol töwereginde duran myhmanlaryň arasyndan bir ses eşitmelidi öýdüp pikir etdi: "Dur! Dowam etme! Bu adam hakda - şu Makferson hakda gürrüň bereýin!" Soňra ol ony öwünjeň, özüni öňe alyp barýan polkownik Tomyň golunda gördü we onuň bilen bir bolmak üçin elinden tutdy. Iki gyzykly, gyzgyn, geň galdyryjy tapawutly adamlar öz Hudaýlarynyň adyna kasam içýärler, töwereginde güller ösýär we adamlara seredýärler.
  Şol agşamyň ertesi güni Sem polkownik Tomyň ýanyna Jekson seýilgähine baranda, bir waka boldy. Garry ýarag ussasy gaharlanyp, gygyryp, üýrüp, ýumrugyny stola urdy. Sem sowukganly we täsirsiz galanda, otagdan çykyp, gapyny ýapyp: "Ýokary derejeli! Nälet ýokary derejeli!" diýip gygyrdy. Sem ýylgyryp, biraz lapykeç bolup, stoluna gaýdyp geldi. "Men Sue-a 'Nägile' diýjekdigini aýtdym" diýip pikir etdi. "Men onuň näme etjekdigini we näme diýjekdigini çaklamak ukybymy ýitirýärin."
  Polkownigiň gahary uzak dowam etmedi. Bir hepdeläp, ol Semi "Amerikanyň iň gowy işewüri" diýip, tötänleýin myhmanlaryň öňünde öwündi we berk wadasyna garamazdan, Sýu ýakynlaşyp gelýän toý baradaky habary tanaýan her bir žurnalistine ýaýratdy. Sem onuň wekilleriniň ony tapmadyk gazetlere gizlin jaň edýändigine şübhelenýärdi.
  Alty hepde garaşylanda, Sue bilen Semiň arasynda söýgi gatnaşyklary az boldy. Munuň ýerine olar gürleşýärdiler ýa-da oba ýerlerine ýa-da seýilgählere gidip, agaçlaryň aşagynda gezelenç edýärdiler, garaşmagyň geň, ýanýan höwesine batýardylar. Semiň seýilgähde oňa beren pikiri Semiň aňynda ösdi: tiz wagtda özlerine degişli boljak ýaşlar üçin ýaşamak, agaçlar ýa-da meýdan haýwanlary ýaly ýönekeý, gönümel we tebigy bolmak, soňra bolsa özara aň-paýhas bilen ýagtylandyrylan we bezelen şeýle durmuşyň tebigy dogruçyllygyna eýe bolmak, öz gowy aňlaryny we bedenlerini akylly ulanmak arkaly çagalaryny tebigatdaky islendik zatdan has owadan we has gowy bir zat etmek maksady. Dükanlarda we köçelerde howlukýan erkekler we aýallar onuň üçin täze many aldy. Ol olaryň durmuşynda nähili gizlin, uly maksat bolup biljekdigini pikir etdi we ýüreginiň birneme böküp, gazetde nişanlanma ýa-da nikalaşmak baradaky bildirişi okady. Ol ofisde ýazuw maşynlarynda işleýän gyzlara we aýallara soragly gözler bilen seredip, näme üçin açyk we aýgytly nikalaşmaýandygyna geň galdy. Ol sagdyn, ýeke aýaly diňe galyndy material, sagdyn täze durmuş döretmek üçin maşyn, älemiň uly ussahanasynda boş we ulanylmaýan hökmünde görýärdi. "Nika - bu erkekleriň we aýallaryň hakyky durmuş ýoluna düşýän porty, başlangyjy, başlangyç nokadydyr" diýip, ol bir agşam seýilgähde gezelenç edip ýörkä Sýu bilen söhbetdeş boldy. "Öň bolup geçýän ähli zatlar diňe taýýarlyk, gurluşykdyr. Ähli durmuş gurmadyk adamlaryň kynçylyklary we ýeňişleri gämini hakyky syýahata laýyk getirmek üçin ýerine çüýlenen gowy dub tagtalarydyr". Ýa-da ýene-de, bir gije, olar seýilgähdäki lagunada gaýykda gaýykda ýüzüp barýarkalar we garaňkylykda suwdaky kürekleriň şarpyldamagyny, tolgunan gyzlaryň gykylyklaryny we çagyrýan sesleriň seslerini eşidip bilýärkäler, ol gaýygyň kiçijik bir adanyň kenaryna çykmagyna rugsat berdi we gaýyga tarap süýşüp, dyza çöküp, başyny onuň dyzyna goýup, pyşyrdady: "Meni aýalyň söýgüsi däl, eýsem ýaşaýşa bolan söýgi eýeleýär, Sýu. Men uly syry görüp bildim. Biz şuňa görä şu ýerde - şuňa görä şuňa görä - bizi aklaýan zat şuňa".
  Indi, ol onuň ýanynda oturyp, egnini onuň egnine gysyp, garaňkylyga we ýalňyzlyga alyp gitdi. Onuň oňa bolan söýgüsiniň gizlin tarapy Semi alaw ýaly deşdi we öwrülip, Sem onuň başyny egnine çekdi.
  - Heniz däl, Sem, - diýip, ol pyşyrdady, - häzir däl, ýüzlerçe adam uklap, içip, pikirlenip, öz işleri bilen meşgullanýarka, biziň elimizde diýen ýaly.
  Olar aýak üstünde durup, gaýykly palubanyň ugrunda ýöräp gitdiler. Demirgazykdan aýdyň şemal olara ýüzlendi, ýyldyzlar olara seredýärdi we gaýygyň burnunyň garaňkylygynda olar gijäniň dowamynda sessiz-üýnsüz, bagtdan we aralarynda aýdylmadyk eziz syrdan dilsiz galdylar.
  Daň atanda, olar gaýygyň, ýorganlaryň we düşelge enjamlarynyň öň giden kiçijik, hapa şähere düşdiler. Tokaýdan derýa akyp, şäheriň ýanyndan geçip, köpriniň aşagyndan geçip, derýanyň kenarynda kölüň öňünde duran agaç kesiji zawodyň tigirini aýlady. Täze kesilen agaçlaryň arassa, ýakymly ysy, agaç kesijileriň aýdymy, suwuň bendiniň üstünden urulýan gümmürdisi, bendiniň üstündäki ýüzýän agaçlaryň arasynda işleýän gök köýnekli agaç kesijileriň gykylyklary ertirki howany doldurdy. Arça aýdymynyň üstünde bolsa, başga bir aýdym, demsiz garaşylýan aýdym, söýgi we durmuş aýdymy ýaňlandy, är-aýalyň ýüreklerinde aýdym aýdýardy.
  Kiçi, gödek gurlan agaç kesiji myhmanhanada olar derýa seredýän otagda ertirlik naharyny iýdiler. Myhmanhana eýesi, arassa pagta köýnek geýen, iri, gyzyl ýüzli aýal, olary garaşyp durdy we ertirlik naharyny berenden soň, otagdan çykyp, mähirli ýylgyryp, gapysyny ýapdy. Açyk penjireden olar sowuk, çalt akýan derýa we ýorganlara gaplanan bukjalary göterip, myhmanhananyň ýanyndaky kiçi doka daňylan uzyn gaýyga ýükläp barýan çilli oglana seretdiler. Olar iki nätanyş oglan ýaly biri-birine seredip, nahar iýdiler we oturyp, hiç zat aýtmadylar. Sem az iýdi. Onuň ýüregi döşünde urýardy.
  Derýada ol küreklerini suwa çuňňur batyrdy we akymyň garşysyna kürek çekdi. Çikagoda alty hepde garaşyp, gyz oňa kanoe sürmegiň başlangyçlaryny öwredipdi we indi ol şäheriň görünmeýän ýerinde, köpriniň aşagynda we derýanyň bir burçunyň daşyndan kürek sürýän mahaly, onuň ruhunda adatdan daşary güýç peýda bolan ýalydy. Onuň gollary we arkasy şol güýç bilen örtülipdi. Onuň öňünde Sýu gaýygyň burnunda oturdy, onuň göni, myşsaly arkasy ýene-de egilip, düzelýärdi. Ýakynda, sosna agaçlary bilen örtülen beýik depeler galdyrylypdy we depeleriň eteginde kenarda kesilen agaçlaryň üýşüp ýatyrdy.
  Gün ýaşanda, olar depäniň eteginde kiçijik bir açyk meýdana düşüp, ilkinji düşelgelerini ýel öwüsýän depede gurdular. Sem şahalary getirip, olary guş ganatyndaky tüýler ýaly ördi we ýorganlary depä çykardy, Sue bolsa depäniň eteginde, agdarylan gaýygyň golaýynda ot ýakyp, ilkinji naharyny açyk howada bişirdi. Garaňky yşykda Sue tüpeňini çykaryp, Seme mergenlik boýunça ilkinji sapagyny berdi, ýöne onuň nägileligi muny ýarym degişme ýaly etdi. Soňra, ýaş gijäniň ýumşak sessizliginde, ilkinji ýyldyzlar peýda bolup, ýüzlerinde aýdyň, sowuk şemal öwüsýän mahaly, olar el-ele berip, agaçlaryň aşagyndaky depä çykdylar, şol ýere agaçlaryň depeleri uly deňziň tolgundyryjy suwlary ýaly gözleriniň öňünde ýaýrap, ýaýrap gitdiler we ilkinji uzak, mähirli gujaklaşmak üçin bilelikde ýatdylar.
  Erkek adamyň söýýän aýalynyň ýanynda tebigaty ilkinji gezek synlamak aýratyn lezzet berýär we bu aýalyň hünärmen, durmuşa bolan höwesli bolmagy bu tejribä lezzet we täsir goşýar. Çagalygynda, gyzgyn mekgejöwen meýdanlary bilen gurşalan şäherde arzuw we gazuw işleri bilen meşgullanýan döwründe, ýaşlygynda bolsa şäherde gyzyklanma we pul höwesi bilen dolan Sem dynç alyş ýa-da dynç almak üçin ýerler barada pikir etmeýärdi. Ol Jon Telfer we Meri Anderwud bilen oba ýollarynda gezelenç edip, olaryň gürrüňlerini diňläp, pikirlerini özleşdirip, otlardaky, agaçlaryň ýaprakly şahalaryndaky we töweregindäki howadaky kiçijik durmuşdan kör we ker bolup bilerdi. Şäheriň klublarynda, myhmanhanalarynda we barlarynda ol adamlaryň açyk howa barada gürleşýändigini eşidip, özüne: "Wagtym gelende, bularyň hemmesini synap görerin" diýdi.
  Indi bolsa ol olaryň tagamyny dadyp görýärdi, derýanyň boýundaky otlaryň üstünde arkasy bilen ýatyp, aý şöhlesinde asuda kenar derýalaryň aşagyndan ýüzüp, guşlaryň gijeki gygyryşlaryny diňleýärdi ýa-da gorkup duran ýabany jandarlaryň uçuşyny synlaýardy, gaýygy daş-töweregindäki uly tokaýyň sessiz çuňluklaryna itekleýärdi.
  Şol gije, olaryň getiren kiçijik çadyrynyň aşagynda ýa-da ýyldyzlaryň aşagyndaky ýorganlaryň aşagynda, ol ýeňil uklady, ýanynda ýatan Sue-a seretmek üçin ýygy-ýygydan oýandy. Belki, şemal onuň saçynyň bir bölegini ýüzüne urup, dem alyşy bilen oýnap, bir ýere zyňyp goýberendir; belki, ony özüne çekýän we saklaýan zat diňe onuň beýan ediji ýüzüniň asudalygydyr, şonuň üçin ol islemän ýene-de uklap galdy, bütin gije oňa şatlyk bilen seredip biljekdigini pikir etdi.
  Sue üçin hem günler aňsatlyk bilen geçýärdi. Ol hem gijelerine oýanyp, ýanynda ýatan adama seredip ýatdy we bir gezek Seme oýananda uklap ýatan ýaly bolup görünýändigini, bu gizlin söýgi wakalarynyň ikisine-de getirýän lezzetinden mahrum etmekden gorkýandygyny aýtdy.
  Olar bu demirgazyk tokaýda ýalňyz däldiler. Derýalaryň boýunda we kiçi kölleriň kenarynda, olar Sem üçin täze görnüşli adamlar bilen tanyşdylar - olar durmuşyň ähli adaty zatlaryny taşlap, uzak, bagtly aýlary açyk howada geçirmek üçin tokaýlara we derýalara gaçyp gidenler. Ol bu syýahatçylaryň ortaça girdejili adamlar, kiçi senagatçylar, hünärli işçiler we bölek söwdagärlerdigini bilip haýran galdy. Onuň bilen gürleşenleriň biri Ogaýonyň kiçi bir şäherinden gelen bakal dükançysydy we Sem ondan maşgalasyny sekiz hepdelik tokaýda geçirmek onuň işiniň üstünligine howp salmazmy diýip soranda, ol Sem bilen ylalaşdy. Ol başyny atyp güldi.
  "Emma eger men bu ýerden gitmedik bolsam, has uly howp dörärdi" diýdi ol, "oglanlarymyň ulalyp erkek bolup ýetişmegi we men olaryň bilen hakyky şatlyk görüp bilmezligim howpy".
  Duşuşan ähli adamlaryň arasynda, Sue bagtly erkinlik bilen hereket etdi, bu bolsa Semi biynjalyk etdi, Sem bolsa ony sakgal adam hasaplamak endigine eýe boldy. Ol olaryň gören adamlarynyň köpüsini tanaýardy we ol bu ýeriň söýgi gatnaşyklary üçin saýlandygyny, sebäbi bu adamlaryň açyk howadaky durmuşyna haýran galýandygyny we gymmat berýändigini, şeýle hem söýgülisiniň olara meňzeş bolmagyny isleýändigini aýtdy. Kiçi kölleriň kenaryndaky, gizlin tokaýlardan, olar onuň ýanyndan geçip barýarka, kenara çykyp, adamsyny görkezmegini talap etdiler, ol bolsa olaryň arasynda oturyp, beýleki möwsümler we jennetdäki agaç kesijileriň çozuşlary barada gürrüň berdi. "Börnhamlar şu ýyl Grant kölüniň kenaryndady, Pitsburgdan iki mekdep mugallymy awgust aýynyň başynda gelmelidi, Detroýtdan maýyp ogly bilen bir adam Bone derýasynyň kenarynda öý gurýardy."
  Sem olaryň arasynda sessiz oturyp, Sýunyň geçmişdäki durmuşynyň gudratyna haýran galmagyny yzygiderli täzeleýärdi. Ol, polkownik Tomyň gyzy, özüniň baý aýaly, bu adamlaryň arasynda dostlar tapdy; Çikagonyň ýaşlarynyň tapmaça hasaplaýan ol, şu ýyllaryň dowamynda gizlinlikde köl kenarynda dynç alýanlaryň ýoldaşy we jan ýoldaşy boldy.
  Olar alty hepdelap bu ýarym ýabany ýurtda göçüp-gonup ýören durmuşda ýaşadylar; Sue üçin alty hepde mähirli söýgi gatnaşyklary we onuň gözel tebigatynyň her bir pikiriniň we höwesiniň beýany; Sem üçin alty hepdelik uýgunlaşma we erkinlik döwri boldy, şol döwürde ol gaýykda ýüzmegi, ok atmagy we öz janyna bu durmuşyň ajaýyp tagamyny siňdirmegi öwrendi.
  Şeýdip, bir gün irden olar derýanyň boýundaky kiçijik tokaý şäherine gaýdyp geldiler we Çikagodan gelýän parohody garaşyp, dokda oturdylar. Olar ýene-de dünýä we nikalarynyň esasy bolan we iki durmuşynyň soňy we maksady boljak bile ýaşaýşa baglandylar.
  Eger Semiň çagalyk durmuşy köp babatda boş we köp ýakymly zatlardan mahrum bolan bolsa, indiki ýyldaky durmuşy haýran galdyryjy derejede doly we doly boldy. Ofisde ol däp-dessury bozan we polkownik Tomyň ogluna, Sýunyň uly ammarlarynyň saýlawçysyna, amaly, ýol görkeziji lidere we kompaniýanyň ykbalynyň arkasyndaky zehine öwrülen itekleýji başlangyç bolmakdan çykdy. Jek Prinsiň wepalylygy sylaglandy we ägirt uly mahabat kampaniýasy Reýni ýarag kompaniýasynyň adyny we artykmaçlyklaryny her bir okyjy amerikanly üçin mälim etdi. Reýni-Uitaker tüpeňleriniň, rewolwerleriniň we tüpeňleriniň stwollary meşhur žurnallaryň sahypalaryndan adama howply garaýardy; goňur ýüňli awçylar gözümiziň öňünde batyrgaý hereketleri edýärler, gar bilen örtülen gaýalaryň üstünde dyza çöküp, dag goýunlaryny garaşýan ganatly ölümi çaltlaşdyrmaga taýýarlanýarlar; Ägirt uly aýylar, eňekleri açyk, sahypalaryň ýokarsyndaky şriftlerden aşak uçup geldiler, prezidentler, syýahatçylar we Tehasly topçylar Reýni-Uitakeriň üstünliklerini ýarag satyn alýanlaryň dünýäsine batly jar edýän wagtynda, ynamdar Reýni-Uitaker tüpeňlerini goýup, batyrgaýlyk bilen duran sowukganly we hasaply türgenleri ýuwutjak ýalydylar. Sem we polkownik Tom üçin bu uly girdejileriň, mehaniki ösüşiň we kanagatlanmanyň döwri boldy.
  Sem ofislerde we dükanlarda köp işleýärdi, ýöne işde ulanyp biljek güýjüni we tutanýerliligini saklap galdy. Ol golf oýnaýardy we Sýu bilen irden at münýärdi, şeýle hem onuň bilen uzak agşamlary geçirýärdi, sesli okaýardy, onuň pikirlerini we ynançlaryny özleşdirýärdi. Käwagt, tutuş günler boýy, olar iki çaga ýaly bolup, oba ýollarynda bile gezelenç edýärdiler we gijäni oba myhmanhanalarynda geçirýärdiler. Bu gezelençlerde olar el-ele ýöräp ýa-da, degişme-de degişme edip, uzyn depelerden aşak düşüp, ýoluň gyrasyndaky otlaryň arasynda dem alyp ýatýardylar.
  Birinji ýylynyň ahyryna golaý, bir agşam ol oňa umytlarynyň hasyl bolandygyny gürrüň berdi we olar tutuş agşam onuň otagyndaky ojagyň başynda ýeke oturyp, şol ýagtylygyň ak gudraty bilen doldurdylar we ilkinji söýgi günleriniň ähli ajaýyp kasamlaryny biri-birine täzelediler.
  Sem şol günleriň atmosferasyny hiç haçan täzeden döredip bilmedi. Bagt şeýle bir düşnüksiz zat, şeýle näbelli, gündelik wakalaryň müňlerçe kiçijik öwrülişiklerine şeýle bagly welin, ol diňe iň şowlylara we seýrek aralyklara gabat gelýär, ýöne Sem ol we Sýu şol güniň dowamynda doly bagt bilen yzygiderli gatnaşykda bolandyklaryny pikir edýärdi. Bilelikde geçiren ilkinji ýyllarynyň hepdeleri we hatda aýlary Semiň ýadyndan düýbünden ýitip, diňe doýgunlyk we abadançylyk duýgusyny galdyrdy. Belki, ol doňan kölüň kenarynda aýly gyşky gezelençi ýa-da tutuş agşam ot başynda oturyp gürleşen myhmany ýadyna salyp bilerdi. Emma ahyrsoňy ol muňa gaýdyp gelmeli boldy: onuň ýüreginde bir zat bütin gün aýdym aýdyp durdy we howa has şirindi, ýyldyzlar has ýagty ýalpyldaýardy, penjire aýnalaryndaky ýel, ýagyş we dolu onuň gulagynda has şirindi. Onuň we onuň bilen ýaşaýan aýalyň baýlygy, wezipesi we biri-biriniň barlygynyň we şahsyýetiniň çäksiz şatlygy bardy we beýik pikir olaryň geçen ýolunyň ahyrynda penjirede çyra ýaly ýanýardy.
  Şol bir wagtyň özünde, dünýäde onuň töwereginde wakalar bolup geçýärdi we aýlanyp ýördi. Prezident saýlanypdy, Çikago şäher geňeşiniň çal möjekleri yzarlanýardy we onuň kompaniýasynyň güýçli bäsdeşi öz şäherinde gülläp ösýärdi. Başga günler ol bu bäsdeşine hüjüm edip, söweşip, meýilnama düzüp we ony ýok etmek üçin işleýärdi. Indi ol Sýunyň aýagynda oturyp, arzuw edip, onuň bilen öz gözegçiligi astynda ajaýyp, ygtybarly erkeklere we aýallara öwrüljek çagalar barada gürleşýärdi. "Edwards Arms" kompaniýasynyň zehinli satuw müdiri Lýuis Kanzas-Siti spekulýantyndan iş alanda, ýylgyryp, şol ýerdäki tanyşyna täsirli hat ýazdy we Sýu bilen golf oýnamaga çykdy. Ol Sýunyň durmuş baradaky garaýşyny doly kabul etdi. "Biziň her bir waka üçin baýlygymyz bar" diýip, ol öz-özüne aýtdy, "we biz ömrümizi ýakyn wagtda öýümize geljek çagalar arkaly adamzada hyzmat etmäge sarp ederis".
  Toýlaryndan soň, Sem, görünýän sowuklygyna we biperwaýlygyna garamazdan, Çikagoda hem, demirgazyk tokaýlarynda bolşy ýaly, öz erkekleriniň we aýallarynyň kiçi toparynyň bardygyny bildi. Sem bu adamlaryň käbiri bilen nişanlanyş döwründe tanyşdy we olar Makfersonlar bilen agşamara öýe gelip başladylar. Käwagt käbiri asuda agşamlyk naharyna ýygnanýardy, şol naharda köp gowy gürrüňler bolýardy, şondan soň Sýu bilen Sem onuň ünsüne getiren pikirlerini ara alyp maslahatlaşyp, gijäniň ýarysyny oturýardylar. Olara gelen adamlaryň arasynda Sem ajaýyp görünýärdi. Nähili bolsa-da, ol olaryň oňa ýagşylyk edendigini duýýardy we bu pikir örän ýakymlydy. Agşam ajaýyp çykyş eden kollej professory Semden netijelerini tassyklamagyny sorady, kowboý ýazyjy ondan birža bazaryndaky kynçylyklary ýeňip geçmäge kömek etmegini sorady we uzyn boýly, gara saçly suratkeş Semiň synlarynyň birini özüniňki ýaly gaýtalaýandygy üçin oňa seýrek öwgü aýtdy. Olaryň gürrüňlerine garamazdan, olar ony iň zehinli hasaplaýardylar we birnäçe wagtlap olaryň garaýyşlaryna geň galýardylar. Jek Prins geldi, agşamlyk naharlarynyň birinde oturyp, düşündirdi.
  "Olaryň isleýän we alyp bilmeýän zady sende bar: pul" diýdi ol.
  Agşamdan soň, Sýu oňa ajaýyp habary aýdandan soň, olar agşamlyk naharyny iýdiler. Bu täze myhman üçin bir görnüşli hoş geldiňiz dabarasydy we stoluň başynda oturanlar iýip-içip, gürleşýänlerinde, Sýu bilen Sem stoluň garşy taraplarynda oturyp, stakanlaryny ýokary galdyryp, birek-biregiň gözlerine seredip, içdiler. Geljek bolan, uly maşgalanyň ilkinjisi, üstünligine ýetmek üçin iki ömür ýaşajak maşgala üçin tost.
  Stol başynda ak köýnek geýen, ak uçly sakgally we uly sözlü polkownik Tom oturypdy; Jek Prins Sýunyň ýanynda oturdy, Sýunyň açyk haýran galmagy bilen stoluň ahyrynda oturan Nýu-Ýorkdan gelen owadan gyza seretdi ýa-da gysga sagdyn düşünjesi bilen Williamsyň uçuran teoriýa şaryny deşdi. Uniwersitetden bir adam Sýunyň beýleki tarapynda oturdy; "Polkownik Tom" suraty üçin sargyt almagy umyt edýän suratkeş onuň garşysynda oturdy we ajaýyp köne amerikan maşgalalarynyň ýok bolmagyna gynandy; polkownik Tomyň ýanynda çynlakaý ýüzli kiçijik nemes alymy oturyp, suratkeş gürrüň berýärkä ýylgyrdy. Seme görä, adam ikisine-de, belki-de, hemmesine gülýärdi. Ol muňa garşy däldi. Ol alyma we stoluň başyndaky beýleki adamlaryň ýüzüne, soňra bolsa Sýunyň ýüzüne seretdi. Ol onuň gürrüňi nähili dolandyrýandygyny we dowam etdirýändigini gördü; Ol onuň güýçli boýnunyň myşsalarynyň oýnaýandygyny we kiçijik göwresiniň inçe berkligini gördü, gözleri ýaşlandy we olaryň arasyndaky syr hakda pikir edip, bokurdagyna düwün geldi.
  Soňra onuň pikirleri Kakstonda, ilkinji gezek nätanyş adamlaryň arasynda oturyp naharlanan başga bir gije gaýdyp geldi. Ol ýene-de kiçijik dar athanada erkek oglany, berk oglany we Freedomyň elindäki fonary gördü; ol köçede surnaý çalmaga synanyşýan gülkünç suratkeşi; we tomus agşamynda ölüm ogly bilen gürleşýän enäni; otagynyň diwarlaryna söýgüsi barada ýazgylar ýazýan semiz brigadiri, grek söwdagärleriniň toparynyň öňünde ellerini owkalaýan dar ýüzli komissary; we soňra bu - howpsuzlygy we gizlin, ýokary maksady bolan bu öý we onuň bularyň hemmesiniň başynda oturandygy. Oňa, roman ýazyjysy ýaly, ykbalyň romantikasyna haýran galmaly we başyny egmeli ýaly görünýärdi. Ol öz ornuny, aýalyny, ýurduny, ömrüniň soňuny, dogry seretseňiz, ýer ýüzündäki ýaşaýşyň iň ýokary nokady hasaplaýardy we buýsanjynda oňa belli bir manyda bularyň hemmesiniň eýesi we döredijisi ýaly görünýärdi.
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  Bir agşam, Makfersonlar uly maşgalanyň ilkinji agzasynyň gelmeginiň hormatyna agşamlyk naharyny berenlerinden birnäçe hepde soň , olar demirgazyk öýüň basgançaklaryndan garaşylýan arabanyň ýanyna bile düşdüler. Sem olaryň ajaýyp agşam geçirendigini pikir etdi. Growerler dostlugy bilen aýratyn buýsanýan adamlardy we Sue bilen durmuş gurandan bäri, ony köp gezek hormatly hirurgyň öýünde agşamlyk dabaralaryna alyp gidýärdi. Doktor Grower alym, lukmançylyk dünýäsinde tanymal şahsyýet, şeýle hem özüne gyzykly islendik tema boýunça çalt we özüne çekiji söhbetdeş we pikirlenýän adamdy. Durmuşa bolan garaýyşyndaky belli bir ýaşlyk höwesi ony Sue söýdürdi, ol Sem arkaly tanyşandan soň, ony kiçi dostlarynyň arasynda görnükli goşmaça hasaplady. Onuň aýaly, ak saçly, semiz kiçijik aýal, birneme utanjaň bolsa-da, aslynda onuň intellektual deňi we ýoldaşydy we Sue ony doly zenanlyga ýetmek üçin öz tagallalarynda dym-dyrslyk bilen nusga hökmünde kabul etdi.
  Bütin agşam iki adamyň arasynda pikir we pikir alyşmalary bilen geçen Sue sessiz oturyp galdy. Bir gün Sem oňa seredip, onuň gözlerindäki gaharly garaýyşa geň galandygyny pikir etdi we muňa geň galdy. Agşamyň galan böleginde onuň gözleri onuň gözlerine seretmedi, ýerine ýere seretdi, ýaňaklarynda gyzaran gyzaranlyk peýda boldy.
  Arabanyň gapysynda Sýunyň arabaçysy Frenk onuň köýneginiň etegine basyp, ony ýyrtdy. Ýyrtyk kiçijikdi, Sem bu wakany düýbünden gutulgysyz hasaplaýardy, sebäbi Sýunyň bir pursatlyk gödekligi hem-de Frenkiň oňaýsyzlygy sebäp bolýardy. Frenk köp ýyllaryň dowamynda Sýunyň wepaly hyzmatkäri we wepaly muşdagy bolupdy.
  Sem güldi we Sýunyň elinden tutup, oňa arabanyň gapysyndan girmäge kömek etmäge başlady.
  "Sportsmen üçin juda köp eşik" diýip, ol manysyz aýtdy.
  Bir pursatdan soň, Sue öwrülip, arabaçynyň tarapyna seretdi.
  - Naçar haýwan, - diýdi ol dişleriniň arasyndan.
  Sem geň galyp, gepsiz ýagdaýda pyýada ýoluň ugrunda durdy, Frenk öwrülip, arabanyň gapysynyň ýapylmagyny garaşman oturgyjyna çykdy. Eger oglanlykda ejesiniň oňa nälet aýdanyny eşiden bolsa, Sem hem şeýle duýgy başdan geçirdi. Sýunyň Frenkiň üstüne sereden gözi oňa urgy ýaly degdi we bir pursatda onuň we onuň häsiýetiniň üns bilen gurlan keşbi dargady. Ol arabanyň gapysyny onuň arkasyndan ýapyp, öýüne gitmek isledi.
  Olar sessiz öýlerine tarap gitdiler, Sem täze we geň bir jandaryň ýanynda barýan ýaly duýdy. Geçip barýan köçe çyralarynyň ýagtysynda, ol onuň ýüzüni, göni öňde, gözlerini öňdäki perdä daş ýaly dikip duranyny görüp bilýärdi. Ol ony ýazgarmak islemeýärdi; ol onuň elinden tutup silkmek isledi. "Men Frenkiň oturgyjynyň öňünde duran gamçyny alyp, ony gowy urmak isleýärin" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Öýe ýetende, Sýu arabadan böküp düşdi we onuň ýanyndan geçip, gapydan ýapdy. Frenk athana tarap sürdi we Sem öýe girende, Sýunyň öz otagyna barýan basgançaklaryň ýarysynda ony garaşyp duranyny gördü.
  - Bütin agşam meni açyk kemsidendigiňi bilmeýän bolsaň gerek, - diýip gygyrdy ol. - Growersdäki ýigrenji gürrüňleriň - çydap bolmajak derejede - bu aýallar kimler? Näme üçin öňki durmuşyňy meniň öňümde görkezýärsiň?
  Sem hiç zat diýmedi. Ol basgançaklaryň aýagynda durup, oňa seretdi, soňra bolsa, basgançaklardan ylgap çykyp, otagynyň gapysyny ýapanda öwrülip, kitaphana girdi. Torda agaç ýanýardy we ol oturyp, trubkasyny ýakdy. Ol bu barada oýlanmaga synanyşmady. Ol ýalan bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny we onuň aňynda we söýgüsinde ýaşaýan Sýunyň indi ýokdugyny, onuň ýerinde başga bir aýalyň bardygyny, öz hyzmatkärini kemsiden we agşamyň dowamynda onuň gürrüňiniň manysyny bozup, ýalňyşdyran bu aýalyň bardygyny duýdy.
  Sem ot başynda oturyp, turbasyny dolduryp we gaýtadan dolduryp, Groweriň öýünde agşam bolan her bir sözüni, hereketini we wakasyny üns bilen gözden geçirdi we onuň pikirine görä, gahar-gazap üçin bahana bolup biljek bir bölegini hem görüp bilmedi. Ýokarky gatda ol Sýunyň ynjalyksyz hereket edýändigini eşitdi we onuň aňynyň ony şeýle geň bir gatnaşyk üçin jezalandyrýandygy baradaky pikirden kanagatlanma duýgusyny duýdy. Ol we Grower biraz aldanan bolmagy mümkin diýip öz-özüne aýtdy; olar nika we onuň manysy barada gürleşdiler we ikisi hem aýalyň gyzlygyny ýitirmeginiň hormatly nika üçin päsgelçilik döredýändigine garşy biraz mähirli pikir bildirdiler, ýöne ol Sýu ýa-da hanym Grower üçin kemsitme hökmünde düşünilip bilinjek hiç zat aýtmady. Ol söhbetdeşligi gaty gowy we aýdyň oýlanylan hasaplady we öýden şadyýan we gizlinlikde adatdan daşary güýç we akyl bilen gürleşendigini pikir edip çykdy. Her niçigem bolsa, aýdylanlar Sýunyň ýanynda öň hem aýdylypdy we ol onuň geçmişde şoňa meňzeş pikirleri höwes bilen aýdandygyny ýadyna salýandygyny pikir etdi.
  Ol öçürilip barýan oduň öňünde oturgyçda sagatlap oturdy. Ol uklap galdy, trubkasy elinden düşüp, daş ojaga düşdi. Agşamky wakalary aňynda gaýta-gaýta gaýtalap, ony içgysgynç bir gynanç we gahar basdy.
  "Oňa näme üçin şeýle edip biljekdigini pikir etdirdi?" diýip, ol özünden soraýardy.
  Ol soňky birnäçe hepdede onuň gözlerinde bolan käbir geň sessizlikleri we berk garaýyşlary, agşamky wakalaryň şöhlesinde manyly bolan sessizlikleri we garaýyşlary ýadyna saldy.
  "Onuň gyzgyn gylygy, rehimsiz häsiýeti bar. Näme üçin ol sesini çykaryp, maňa bu barada aýtmaýar?" diýip, öz-özünden sorady.
  Kitaphananyň gapysy ýuwaşlyk bilen açylanda sagat üçi urdy we Sýu onuň kiçijik bedeniniň täze egrilerini aýdyň görkezýän halat geýip girdi. Ol onuň ýanyna ylgady we başyny onuň dyzyna goýup, ajy-ajy aglady.
  - Aý, Sem! - diýdi ol, - Men deli bolýan ýaly. Men seni erbet çagalygymdan bäri ýigrenmeýşi ýaly ýigrenýärin. Ýyllarboýy basyp ýatyrmaga synanyşýan zadym gaýdyp geldi. Men özümden we bäbegi ýigrenýärin. Men içimde bu duýgy bilen günlerboýy göreşýärin, indi bolsa ol çykdy, belki sen meni ýigrenmäge başladyň. Sen meni ýene-de söýermiň? Sen onuň erbetligini we arzanlygyny hiç haçan ýatdan çykararmyň? Sen we garyp bigünä Frenk... Aý, Sem, mende şeytan bardy!
  Sem aşak egilip, ony çaga ýaly berk gujaklap, göterdi. Ol şeýle döwürlerde aýallaryň kaprizleri barada eşiden bir hekaýasyny ýadyna saldy we bu onuň aňynyň garaňkylygyny ýagtylandyrýan bir yşyk boldy.
  - Indi düşündim, - diýdi ol. - Bu seniň ikimiziň hem üstüne düşýän ýüküňiň bir bölegi.
  Araba gapysyndaky gykylykdan soň birnäçe hepdelap Makferson öýünde işler gowy dowam etdi. Bir gün, athana gapysynyň ýanynda duranda, Frank öýüň burçundan aýlanyp geçdi we kepkasynyň aşagyndan utanjaňlyk bilen seredip, Seme: "Men hojaýynym barada düşündim. Bu çaganyň dünýä inmegi. Öýde dört çagamyz boldy" diýdi we Sem başyny atyp, öwrülip, arabalary awtoulaglar bilen çalşyrmak baradaky meýilnamalaryny çalt gürrüň bermäge başlady.
  Emma öýde, Growerleriň Sue-niň kemçilikleri baradaky soragy aýdyňlaşsa-da, olaryň gatnaşyklarynda inçe üýtgeşiklik boldy. Olar durmuşlarynyň uly ýolunda ilkinji gezek duralga boljak waka bilen duşuşsalar-da, ony geçmişde kiçi wakalara duçar bolan ýaly düşünişmek we hoşniýetli sabyrlylyk bilen garşylamadylar. Geçmiş - çalt akymlary atmak ýa-da islenilmeýän myhmany kabul etmek usuly baradaky pikir alyşmazlyklar. Gahar-gazap partlamalaryna meýillilik durmuşyň ähli sapaklaryny gowşadýar we bulaýar. Melodiýa öz-özünden çalynmaýar. Siz dissonans garaşýarsyňyz, dartgynly, sazlaşyklary ýitirýärsiňiz. Sem bilen hem şeýle boldy. Ol dilini dolandyrmalydygyny we alty aý mundan ozal uly erkinlik bilen ara alyp maslahatlaşan zatlarynyň indi agşamlyk naharyndan soň ara alyp maslahatlaşmaga getirilende aýalyny gaharlandyrýandygyny duýup başlady. Sue bilen ýaşan döwründe aňyna gelen islendik tema boýunça erkin, açyk söhbetdeşligiň şatlygyny öwrenen we durmuşa we erkekleriň we aýallaryň niýetlerine bolan tebigy gyzyklanmasy dynç alyşda we garaşsyzlykda gülläp ösen Sem geçen ýyl muny synap gördi. Ol munuň prawoslaw maşgalasynyň agzalary bilen erkin we açyk aragatnaşygy saklamaga synanyşmak ýalydygyny pikir etdi we uzak wagtlap dymmak endigine düşüpdi, soňra bolsa bu endigiň döremegine garamazdan, ony taşlamagyň örän kyndygyny anyklady.
  Bir gün ofisde Semiň belli bir günde Bostonda bolmagyny talap edýän ýagdaý ýüze çykdy. Ol birnäçe aý bäri Gündogar senagatçylarynyň käbiri bilen söwda urşuny alyp barýardy we meseläni öz peýdasyna çözmek üçin mümkinçilik dörändigine ynanýardy. Ol meseläni özi çözmek isledi we Sýue hemme zady düşündirmek üçin öýüne gitdi. Bu onuň gaharyny getirjek hiç zat bolmadyk günüň ahyrynda boldy we Sýu onuň şeýle möhüm meseläni başga birine ynanmaga mejbur edilmeli däldigi barada razy boldy.
  - Men çaga däl, Sem. Men özüm ideg ederin, - diýdi ol gülüp.
  Sem Nýu-Ýorkdan gelen adamyna telegraf arkaly Bostonda duşuşyk gurnamagyny haýyş etdi we agşamy oňa sesli okamak üçin kitap aldy.
  Soňra, ertesi agşam öýe geleninde, ony gözýaşlary içinde tapdy we gorkularyndan güljek bolanda, gyz gaharlanyp, otagdan gaçdy.
  Sem telefona baryp, Nýu-Ýorkdaky kontakt adamyna jaň etdi, oňa Boston konferensiýasy barada görkezme bermek we öz syýahat meýilnamalaryndan ýüz öwürmek niýeti bilen. Ol kontakt adamyna ýetende, gapynyň daşynda duran Sue içeri girip, elini telefona goýdy.
  "Sem! Sem!" diýip gygyrdy ol. "Syýahaty ýatyrma! Maňa käýe! Meni ur! Isleýän zadyňy et, ýöne meniň özümi aldap, seniň rahatlygyňy bozmagyma ýol berme! Aýdanlarym sebäpli öýde galsaň, men betbagt bolaryn!"
  Telefon arkaly Sentralyň tutanýerli sesi eşidildi we Sem elini aşak salyp, öz adamsy bilen gürleşdi, duşuşygy güýjünde galdyryp, maslahatyň käbir jikme-jikliklerini gürrüň berdi we jaň etmegiň zerurlygyny kanagatlandyrdy.
  Sue ýene-de toba etdi we gözýaşlaryndan soň, olar ýene-de otlunyň öňünde oturyp, aşyklar ýaly gürleşdiler.
  Irden ondan Buffaloya telegramma geldi.
  "Yza gaýdyň. Işi taşlaň. Men muňa çydap bilmeýärin" diýip, ol telegraf arkaly habar berdi.
  Ol oturyp telegrammany okap otyrka, ýük daşaýjy ýene birini getirdi.
  "Haýyş edýärin, Sem, meniň telegrammalaryma üns berme. Men gowy we ýarym samsyk."
  Sem gaharlandy. "Bu bilkastlaýyn ownukçylyk we ejizlikdir" diýip, bir sagatdan soň gapysçy onuň derhal gaýdyp gelmegini talap edýän başga bir telegramma getirende pikir etdi. "Ýagdaý aýgytly hereket talap edýär we belki-de, bir gowy, berk käýinç ony ebedi togtadar."
  Restoran wagonyna girende, ol uzyn hat ýazyp, aýalyň ünsüni özüne belli bir erkinlik hukugynyň bardygyny belläp, geljekde aýalyň isleglerine görä däl-de, öz islegine görä hereket etmek niýetindedigini aýtdy.
  Sem ýazyp başlansoň, dowam etdi we dowam etdi. Hiç kim onuň sözüni bölmedi, söýgülisiniň ýüzünden kölege geçip, oňa gynanandygyny aýtmady we ol aýtmak isleýän ähli zadyny aýtdy. Onuň kellesine gelen, ýöne hiç haçan aýtmadyk kiçijik, ýiti käýinçler indi öz beýanyny tapdy we ol öz aňyny hata guýup, ony möhürläp, bölüme iberdi.
  Hat elinden düşenden bir sagat soň, Sem ökündi. Ol ikisiniň hem agyr ýüküni çekýän kiçijik aýal hakda pikir etdi we Groweriň aýalyň ýagdaýy baradaky aýdanlary ýadyna düşdi, şonuň üçin ol oňa telegramma ýazyp, iberdi we Bostondaky konferensiýany çaltlyk bilen tamamlap, derrew oňa gaýdyp geljekdigine ynandyrdy.
  Sem gaýdyp gelende, ol Sue-niň otlydan iberilen haty açandygyny we bu habara geň galandygyny we gynanandygyny bilýärdi. Bu hereket dönüklik ýalydy. Ol hiç zat aýtmady, biynjalyk aň bilen işlemegini dowam etdirdi we onuň gyzgyn gahar-gazaby we elhenç puşmançylygyny barha alada bilen synlady. Ol onuň her gün ýagdaýynyň has-da ýaramazlaşýandygyny pikir etdi we saglygy barada alada edip başlady.
  Soňra, Grower bilen gürleşeninden soň, ol onuň bilen has köp wagt geçirýärdi we ony her gün arassa howada uzak gezelenç etmäge mejbur edýärdi. Ol onuň ünsüni şatlykly zatlara gönükdirmek üçin batyrgaýlyk bilen synanyşdy we gün gutaranda, olaryň arasynda hiç hili möhüm waka bolmazdan, bagtly we rahat ýatmaga gitdi.
  Şol döwürde Semiň deli bolmagyň gyrasynda duran günleri bardy. Çal gözlerinde deli bolup duran ýalpyldawuklyk bilen, Sue käbir ownuk jikme-jiklikleri, aýdan sözlerini ýa-da kitapdan sitata getiren parçasyny ýatda saklap, ol bu barada öli, ýalpyldawuk, gamgyn ses bilen, kellesi aýlanyp, barmaklary özüni saklap agyrýança gürrüň bererdi. Şeýle günden soň, ol ýeke özi giderdi we çalt ýöräp, fiziki ýadawlyk arkaly aňyny şol tutanýerli, gamgyn sesiň ýadyndan çykarmaga mejbur ederdi. Käwagt ol sessiz köçede gahar-gazaba we näletlere ejizlik bilen boýun egýärdi ýa-da başga bir keýpde, öz-özüne mürrüldäp, bilelikde başdan geçirýändikleri pikir edýän synaglarynda başyny saklamak üçin güýç we batyrgaýlyk dileg edýärdi. Şeýle gezelençden we öz-özüne garşy göreşden gaýdyp gelende, köplenç onuň öz otagyndaky kaminiň öňünde kresloda, aýdyň pikir we ökünç gözýaşlary bilen ýaşlanan ýüz bilen garaşyp duranyny görýärdi.
  Soňra göreş gutardy. Doktor Grower bilen Sýunyň bu uly waka üçin hassahana äkidilmegi barada ylalaşylypdy we bir gije olar ol ýere howlukmaçlyk bilen gitdiler, Sýunyň gaýtalanýan agyrylary ony gysyp, ellerini onuň eline tutdy. Durmuşyň ajaýyp şatlygy olary ýeňdi. Täze durmuş üçin hakyky göreş bilen ýüzbe-ýüz bolan Sýu üýtgedi. Onuň sesinde ýeňiş bardy we gözleri ýalpyldap durdy.
  "Men muny ederin" diýip, ol gygyrdy. "Gara gorkum ýok boldy. Saňa çaga bererin - erkek çaga. Men üstünlik gazanaryn, dostum Sem. Görersiň. Ol owadan bolar."
  Agyry ony basyp alanda, ol onuň elinden tutdy we beden taýdan rehimsizlik duýgusy ony gurşap aldy. Ol özüni ejiz duýdy we ejizliginden utandy.
  Hassahananyň girelgesinde, ol ýüzüni onuň dyzyna goýdy, şonuň üçin gyzgyn gözýaşlary onuň ellerinden akdy.
  "Garyp, garyp Sem, seniň üçin bu gaty erbet boldy."
  Hassahanada Sem onuň äkidilen aýlanýan gapylaryndan koridorda aýlanyp ýördi. Arkasyndaky kyn aýlar üçin gynanç yzlary ýitip gitdi we ol koridorda aýlanyp ýördi, adamyň aňy, işleri düşünmegi, geljek üçin umytlary we meýilnamalary, durmuşynyň ähli kiçijik jikme-jiklikleri we ownuk zatlary doňup, howlukmaçlyk bilen garaşýan ajaýyp pursatlaryň biriniň gelendigini duýdy we demini tutup, garaşdy. Ol koridoryň ahyryndaky stoluň üstündäki kiçi sagada seretdi, onuň hem özi bilen bilelikde garaşjakdygyna garaşýardy. Indi, daş pollary we ak we rezin ädikli sessiz şepagat uýalarynyň öňe-yza ýöreýän asuda koridorda şeýle uly we möhüm bolup görünýän toý sagady, bu uly wakanyň öňünde örän kiçijik ýalydy. Ol öňe-yza aýlanyp ýördi, sagada seredip, aýlanýan gapydan seredip we boş trubkasynyň agyzlygyny dişläp.
  Soňra aýlanýan gapydan Grower peýda boldy.
  "Biz çagany alyp bileris, Sem, ýöne ony almak üçin onuň bilen töwekgelçilik etmeli bolarys. Muny etmek isleýärsiňmi? Garaşma. Karar ber."
  Sem onuň ýanyndan gapydan ylgap geçdi.
  - Sen başarnyksyz adamsyň, - diýip, ol gygyrdy, sesi uzyn, sessiz koridorda ýaňlandy. - Sen munuň näme aňladýandygyny bilmeýärsiň. Meni goýber.
  Doktor Grower onuň golundan tutup, ony aýlady. Iki adam biri-birine garşy durdular.
  - Sen şu ýerde galarsyňyz, - diýdi lukman, sesi ýuwaş we berk bolup. - Men işi çözerin. Eger sen häzir ol ýere girseň, bu hakyky delilik bolar. Indi maňa jogap ber: sen töwekgelçilik etmek isleýärsiňmi?
  "Ýok! Ýok!" diýip, Sem gygyrdy. "Ýok! Men onuň, Sýunyň, diri we sag-aman, şol gapydan yzyna gaýdyp gelmegini isleýärin.
  Onuň gözlerinde sowuk ýalpyldawuklyk çaýyldy we ol lukmanyň ýüzüniň öňünde ýumrugyny silkdi.
  "Meni bu barada aldajak bolma. Hudaýa kasam edýärin, men...
  Doktor Grower öwrülip, aýlanýan gapydan yzyna ylgady, Sem bolsa onuň arkasyna boş seredip durdy. Doktor Groweriň kabinetinde gören hemşire gapydan çykdy we onuň elinden tutup, onuň ýanynda koridorda ýokary-aşak ýöräp gitdi. Sem goluny onuň egnine goýup, gepledi. Ol ony teselli etmelidigi barada pikir etdi.
  "Alada etme," diýdi ol. "Ol gowy bolar. Grower oňa sereder. Kiçijik Sue hiç zat bolup bilmez."
  Sýuny tanaýan we oňa haýran galýan kiçijik, mähirli ýüzli şotlandiýaly şepagat uýasy aglaýardy. Onuň sesindäki bir zat onuň içindäki aýala degdi we gözýaşlary onuň ýaňaklaryndan akdy. Sem sözüni dowam etdirdi, aýalyň gözýaşlary oňa özüne gelmäge kömek etdi.
  - Ejem öldi, - diýdi ol we köne gynanç ýene-de ýadyna düşdi. - Meri Anderwud ýaly seniň hem meniň üçin täze eje bolmagyňy isleýärin.
  Ony Sue-niň ýatan otagyna alyp barmaly wagty gelende, onuň özüne gelen rahatlygy gaýdyp geldi we aňy kiçijik, ölü nätanyş adamy geçen aýlaryň betbagtçylygy we hakyky Sue diýip pikir edýän adamyndan uzak wagtlap aýrylyşmagy üçin günäkärläp başlady. Gyzyň alyp barlan otagynyň gapysynyň daşynda, ol onuň Grower bilen gürleşýän inçe we ejiz sesini eşidip, saklandy.
  "Ýaramaz, Sýu Makferson ýaramaz" diýip, ses aýtdy we Sem onuň çäksiz ýadawlyk bilen doludygyny pikir etdi.
  Ol gapydan ylgap çykdy-da, onuň düşeginiň ýanynda dyza çökdi. Ol oňa batyrgaýlyk bilen ýylgyryp seretdi.
  "Indiki gezek ederis" diýdi ol.
  Ýaş Makfersonlaryň ikinji çagasy wagtyndan öň dünýä indi. Sem ýene-de ýöräp gitdi, bu gezek öz öýüniň koridoryndan, owadan şotland aýalynyň teselli beriji ýanynda bolmazdan, we ýene-de özüne teselli we rahatlyk bermäge gelen doktor Growere başyny ýaýkady.
  Ikinji çagasynyň ölüminden soň, Sue aýlar boýy düşekde ýatdy. Onuň gujagynda, öz otagynda, Groweriň we şepagat uýalarynyň öňünde açyk aglady, özüniň mynasyp däldigi barada gygyrdy. Birnäçe günläp polkownik Tomy görmekden ýüz öwürdi, onuň diri çaga dogurmaga fiziki taýdan ukyply däldigi üçin nähilidir bir sebäpkärdigini pikir etdi. Ol düşekden turanda, aýlar boýy ak, lezzetsiz we gamgyn bolup, onuň gujagynda saklamak isleýän kiçijik durmuşyna ýene bir gezek synanyşmaga berk karar berdi.
  Ikinji çagasyny göterýän günlerinde, ol ýene-de güýçli we ýigrenji gahar-gazap tutmalaryny başdan geçirdi, bu bolsa Semiň nerwlerini dargatdy, ýöne düşünmegi öwrenenden soň, ol parahatlyk bilen öz işini etdi, gulaklaryny mümkin boldugyça sese ýapmaga synanyşdy. Käwagt ol ýiti, göwnüne degýän zatlar aýdýardy; üçünji gezek olaryň arasynda ýene-de şowsuzlyk ýüze çyksa, pikirlerini başga zatlara gönükdirmek barada ylalaşyldy.
  "Eger bu işlemese, biz biri-birimiz bilen hemişelik ýaşap bileris" diýip, bir gün ol çaga dogurmagyň bir bölegi bolan sowuk gahar-gazap tutmalarynyň birinde aýtdy.
  Şol ikinji gije, Sem hassahananyň geçelgesinden ýöräp barýarka, özüni duýman galdy. Ol özüni görünmeýän duşman bilen ýüzbe-ýüz bolmaga çagyrylan ýaş esger ýaly duýdy, howada aýdym aýdýan ölümiň öňünde hereketsiz we ejiz durdy. Ol çagalykda kakasyna baryp gören esger ýoldaşy tarapyndan Andersonwildäki tussaglaryň garaňky geçmişde ýaragly goragçylaryň ölümiň çyzygyndan soňky kiçijik durgun suw kölüne süýşüp barýandygy baradaky gürrüňini ýadyna saldy we özüni ýaragsyz we ejiz ýagdaýda ölümiň gapysynda süýşüp barýandygyny duýdy. Birnäçe hepde öň öýünde geçirilen duşuşykda, üçüsi Sýunyň gözýaşly berk talaplaryndan we Groweriň pozisiýasyndan soň, operasiýa zerurlygy barada öz pikirini aýtmaga rugsat berilmedikçe, bu işi dowam etdirmejekdigine karar berdiler.
  - Eger gerek bolsa, töwekgelçilik et, - diýip, Sem maslahatdan soň Growere aýtdy. - Ol başga hiç haçan ýeňilmäge çydap bilmez. Çagany oňa ber.
  Koridorda sagatlar geçen ýalydy, Sem bolsa hereketsiz durup garaşýardy. Aýaklary sowukdy we gije gurak, daşarda aý şöhle saçsa-da, olar suw ýalydy. Hassahananyň aňyrsyndan bir ynjalyk gulagyna ýetende, ol gorkudan titräp, gygyrmak isledi. Ak eşikli iki ýaş stažýor ýanyndan geçip gitdiler.
  "Garry Grower kesiý operasiýasyny edýär" diýdi olaryň biri. "Ol garrap barýar. Men onuň muny bozmazlygyna umyt edýärin."
  Semiň gulagy Sýunyň sesini ýatlady, şol bir Sýu ilkinji gezek aýlanýan gapylardan otaga giren, ýüzünde tutanýerli ýylgyryş bolan sesi ýatlady. Ol şol ak ýüzi ýene-de gören ýaly boldy, ol gyzyň gapydan äkidilen tigirli düşekden başyny galdyrdy.
  - Gorkýaryn, doktor Grower, gorkýaryn, men ýaramsyz - diýip, gapy ýapylanda onuň aýdanlaryny eşitdi.
  Soňra Sem ömrüniň ahyryna çenli özüne nälet etjek bir zady etdi. Çydap bolmajak garaşma bilen we deli bolup, ol aýlanýan gapylara tarap ýöräp, olary itekläp açyp, Groweriň Sýu bilen işleýän operasiýa otagyna girdi.
  Otag uzyn we dardy, pollary, diwarlary we potoloklary ak sementdendi. Potolokdan asylan ägirt uly, ýagty çyra öz şöhlelerini ak metal operasiýa stolunda ýatan ak geýimli bir şekile gönüden-göni düşürýärdi. Otagyň diwarlarynda ýalpyldawuk aýna şöhlelendirijileri bolan beýleki ýagty çyralar asylgy durdy. We ol ýerde-bu ýerde, dartgynly garaşylýan atmosferada, ýüzsiz we tüýsiz erkekleriň we aýallaryň topary hereket edip, sessiz durdular, diňe ýüzlerini örtýän ak maskalaryň arasyndan geň ýagty gözleri görünýärdi.
  Gapyda hereketsiz duran Sem, ýabany, ýarym görýän gözleri bilen töweregine seretdi. Grower çalt we sessiz işledi, wagtal-wagtal aýlanýan stola elini uzadyp, kiçi, ýalpyldawuk gurallary çykardy. Onuň ýanynda duran şepagat uýasy çyra seredip, parahatlyk bilen iňňä sapak geçirip başlady. Otagyň burçundaky kiçijik stenda ak gabyň içinde Sýunyň täze durmuşa gönükdirilen iň soňky, ägirt uly tagallalary, uly maşgalanyň iň soňky arzuwy ýatyrdy.
  Sem gözlerini ýumdy we ýykyldy. Onuň kellesiniň diwara degmegi ony oýardy we ol aýak üstüne galmaga synanyşdy.
  Grower işläp durka, nälet okamaga başlady.
  - Nälet bolsun, dostum, git bu ýerden.
  Semiň eli gapyny el bilen tutdy. Ak geýimli elhenç adamlaryň biri oňa ýakynlaşdy. Soňra başyny ýaýkap, gözlerini ýumup, gapydan yza çekildi we koridordan aşak ylgap, giň basgançakdan aşak, açyk howa we garaňkylyga çykdy. Sýunyň ölendiginden hiç hili şübhesi ýokdy.
  - Ol gitdi, - diýip, ol mürrüldäp, çöl köçelerden kelleýalaňaç ýöräp gitdi.
  Ol köçeden köçe ylgady. Iki gezek kölüň kenaryna geldi, soňra öwrülip, şäheriň merkezine, ýyly aý şöhlesine çümdürilen köçelerden yzyna gaýtdy. Bir gezek, ol çaltlyk bilen burçdan öwrülip, boş ýere çykdy, köçeden polisiýa işgäri ýöräp barýarka, beýik tagtadan ýasalan haýatyň arkasynda saklandy. Oňa Sue-ni öldürendigi we gök geýimli adamyň daş ýodanyň ugrundan ýöräp, ony ak we jansyz ýatan gyzyna äkitmek üçin gözleýändigi pikir geldi. Ol burçdaky kiçijik çarçuwaly dermanhananyň öňünde ýene-de saklandy we onuň öňündäki basgançaklarda oturyp, kakasyna garşy çykýan gaharly oglan ýaly Hudaýa açyk we berk nälet aýtdy. Bir içgüdü ony başyndaky telegraf simleriniň çatlaşygyndan asmana seretmäge mejbur etdi.
  "Bar, näme etseň şony et!" diýip gygyrdy. "Indi men seniň yzyňdan düşmerin. Mundan soň, seni hiç haçan tapmaga synanyşmaryn."
  Tizden ol asmana seredip, garşylygyny gygyrmaga mejbur eden içgüdüsi üçin özüne gülüp başlady we turup, öňe gitdi. Gezginçilik wagtynda ol demir ýol ýoluna gabat geldi, şol ýerde ýük poýezi geçelgede ynjalyk we gürrüldäp durdy. Oňa golaýlaşyp, boş kömür wagonyna bökdi, depesine ýykyldy we wagonyň poluna saçralan ýiti kömür böleklerine ýüzüni urdy.
  Poýezd haýal hereket edýärdi, wagtal-wagtal saklanýardy, lokomotiw bolsa isterik gygyrýardy.
  Birnäçe wagtdan soň, ol awtoulagdan düşüp, ýere ýykyldy. Ähli taraplarda batgalyklar, aý şöhlesinde ylgaýan we batgalyk otlarynyň uzyn hatarlary bardy. Otly geçende, ol onuň yzyndan büdräp gitdi. Otlynyň ahyryndaky ýalpyldawuk çyralaryň yzyndan ýöräp barýarka, ol hassahanadaky wakany we Sýunyň şol sebäpli ölüp ýatanyny - çyranyň aşagyndaky stoluň üstünde eşidilýän ölüm ýaly solgun, şekilsiz şaňňyrdyny pikir etdi.
  Gaty ýer bilen relsleriň çatrygynda Sem agajyň aşagyna oturdy. Oňa parahatçylyk çökdi. "Bu ähli zadyň soňy" diýip, ejesi tarapyndan teselli edilýän ýadaw çaga ýaly pikir etdi. Şol gezek hassahananyň koridoryndan özi bilen bile ýören owadan şepagat uýasyny, gorkularyndan aglanyny, soňra bolsa kiçijik aşhanada barmaklarynyň arasynda kakasynyň bokurdagyny duýan gijäni pikir etdi. Ellerini topragyň üstünde gezdirdi. "Gowy ýer" diýdi. Onuň aňyna bir jümle geldi, yzyndan tozanly ýolda elinde taýak bilen ýöreýän Jon Telferiň keşbi geldi. "Indi ýaz geldi we otlara gül ekmegiň wagty geldi" diýip, ol sesli aýtdy. Wagona düşeninden ýüzi şişip, agyryp, agajyň aşagyna ýatdy we uklap galdy.
  Ol oýananda, daň atypdy we asmanda çal bulutlar aýlanyp ýöräpdi. Şähere barýan ýolda trolleýbus görünýärdi. Onuň öňünde, batgalygyň ortasynda, süýşme köl we suwa tarap süýşýän gaýyklar bilen beýik ýol ýatyrdy. Ol ýoldan ýöräp, gögeren ýüzüni suwa batyrdy we awtoulaga münüp, şähere gaýdyp geldi.
  Irdenki howada oňa täze bir pikir geldi. Şemal uly ýoluň gapdalyndaky tozanly ýoldan öwüsýärdi, birnäçe tozany göterip, oýun edip saçýardy. Ol dartgynly, sabyrsyz duýgy duýýardy, sanki kimdir biri uzakdan ejiz sesi diňleýän ýalydy.
  "Elbetde," diýip pikir etdi ol, "Men munuň nämedigini bilýärin, bu gün meniň toýum. Şu gün men Su Reýni bilen durmuş gurýaryn."
  Öýe gelende, Grower bilen polkownik Tomy ertirlik nahary otagynda durka gördü. Grower onuň şişen, burulan ýüzüne seretdi. Onuň sesi titredi.
  "Garyp!" diýdi ol. "Gijäni gowy geçirdiň!"
  Sem gülüp, polkownik Tomyň egnine çarpdy.
  "Biz taýýarlyk görmäge başlamaly bolarys" diýdi ol. "Toý sagat onda. Sue howatyrlanar."
  Grower bilen polkownik Tom onuň golundan tutup, ony basgançaklardan ýokaryk çykardylar. Polkownik Tom aýal ýaly aglady.
  "Akylsyz garry ahmak" diýip, Sem pikir etdi.
  Iki hepdeden soň gözlerini açyp, özüne geleninde, Sue onuň düşeginiň ýanynda ýatan oturgyçda oturyp, kiçijik, inçe ak elini öz elinde tutup otyrdy.
  - Çagany alyň! - diýip, ol mümkin bolan ähli zada ynanyp gygyrdy. - Men çagany görmek isleýärin!
  Ol başyny ýassyga goýdy.
  "Sen ony göreniňde, ol eýýäm ýok eken" diýdi we onuň boýnundan gujaklady.
  Şepagat uýasy gaýdyp gelende, olaryň ýassyga başlaryny goýup, ýatan iki ýadaw çaga ýaly gowşak aglaýandyklaryny gördü.
  OceanofPDF.com
  VIII BAP
  
  Ýaş Makfersonlar tarapyndan şeýle üns bilen oýlanylyp we şeýle aňsatlyk bilen kabul edilen bu durmuş meýilnamasynyň zarbasy olary özlerine gaýtaryp getirdi. Birnäçe ýyllap olar depäniň başynda ýaşap, özlerini örän çynlakaý kabul edip, mynasyp we asylly işe gatnaşýan iki adatdan daşary we pikirli adamdygy pikiri bilen özlerini az-kem öwüpdiler. Olaryň burçunda oturyp, öz maksatlaryna we iki bedenleriniň we aňlarynyň bilelikdäki netijeliligi arkaly dünýä bermeli energiýaly, tertipli, täze durmuş baradaky pikirlerine haýran galyp, olar doktor Groweriň bir sözi we başyny ýaýkamagy bilen umumy geljeginiň çyzgylaryny täzeden düzmäge mejbur boldular.
  Olaryň töwereginde durmuş gaýnap durdy, ýurduň senagat durmuşynda ägirt uly üýtgeşmeler bolup geçýärdi, şäherler ilaty iki esse we üç esse köpelýärdi, uruş dowam edýärdi we ýurduň baýdagy geň deňizleriň portlarynda pasyrdaýardy, amerikan oglanlary bolsa Reýni-Uitaker tüpeňlerini göterip, daşary ýurtlaryň çylşyrymly jüňňellerinden geçip barýardylar. Miçigan kölüniň kenaryndaky giň ýaşyl çemenliklerde ýerleşýän ägirt uly daş jaýda Sem Makferson aýalyna seredip oturypdy, aýaly hem oňa seredýärdi. Ol hem aýaly ýaly, çagasyz durmuşyň täze geljegini şatlyk bilen kabul etmäge uýgunlaşmaga synanyşýardy.
  Nahar stolunyň beýleki tarapyndaky Sýunyň ýüzüne seredip ýa-da onuň atynyň üstünde, onuň bilen birlikde seýilgählerde çapyp barýan göni, synaly bedenini görüp, Seme çagasyz aýal bolmagyň onuň ykbaly boljakdygy akyla sygmajak ýaly görünýärdi we ol birnäçe gezek öz umytlaryna ýetmek üçin ýene bir gezek synanyşmagy isleýärdi . Emma ol şol gije hassahanada onuň henizem ak ýüzüni, ýeňlişiň ajy, gorkunç gygyryşyny ýadyna salanda, bu pikirden titräp, onuň bilen şol synagy gaýtadan başdan geçirip bilmejekdigini duýdy; onuň indi hepdeler we aýlar soň, hiç haçan döşünde ýylgyrmadyk ýa-da ýüzünde gülmedik kiçijik durmuşa gaýdyp seretmegine rugsat berip bilmejekdigini duýdy.
  Emma maşgalasyny suwda saklamak we ellerini arassa saklamak üçin ýadawsyz tagallalary bilen Kakston ýaşaýjylarynyň hormatyna mynasyp bolan Jeýn Makfersonyň ogly Sem öz girdejisine we Sýunyň girdejisine ýaşap, boş oturyp bilmedi. Tolgundyryjy, täsirli dünýä ony özüne çekdi; ol biznesde we maliýede uly, möhüm hereketlere, täze adamlaryň meşhurlyga ýetmegine we täze, ajaýyp pikirleri beýan etmegiň ýoluny tapmagyna seredip, içinde ýaşlygyň oýanýandygyny, aňynyň täze taslamalara we täze maksatlara gönükdirilendigini duýdy.
  Ykdysadyýetiň zerurlygyny we ýaşaýş we başarnyk üçin agyr, uzak dowam edýän göreşi göz öňünde tutup, Sem öz durmuşyny Sue bilen ýaşap, diňe onuň ýoldaşlygyndan we onuň tagallalaryna gatnaşmagyndan kanagatlanma alýandygyny göz öňüne getirip bilýärdi - garaşýan ýyllaryň dowamynda käte-käte; şeýle kanagatlanma tapýan adamlar bilen duşuşypdy - dükanyň ussady ýa-da sigara satyn alan temmäki dükançysy - ýöne özi üçin, Sue bilen başga bir ýola gidip, indi özara söýgi ýa-da gyzyklanma ýaly zatlar bilen gaýdyp gelmejekdigini duýýardy. Onuň aňy, esasan, aýallary durmuşyň maksady hökmünde söýmek pikirine berk meýilli däldi; ol Sue-ni dini höwes bilen söýýärdi we söýýärdi, ýöne bu höwes onuň beren pikirleri we onuň bilen birlikde bu pikirleri amala aşyrmak üçin gural bolmalydygy sebäpli ýarysyndan köpdi. Ol bili çagalary bolan adamdy we ol bir görnüşli asylly kakalyga taýýarlanmak üçin işewürlikde meşhurlyk ugrundaky göreşi taşlapdy - çagalar, köp, güýçli çagalar, iki sany ajaýyp bagtly durmuş üçin dünýä mynasyp sowgatlar. Sue bilen bolan ähli söhbetdeşliklerinde bu pikir bardy we höküm sürýärdi. Ol töweregine seredip, ýaşlygynyň tekepbirligi we sagdyn bedeni we aňy bilen buýsanç bilen ähli çagasyz nikalary gowy durmuşyň özüne gönükdirilen zaýaçylygy hökmünde ýazgardy. Ol şeýle durmuşyň manysyz we manysyzdygy bilen onuň bilen ylalaşdy. Indi ol Sue batyrgaý we batyrgaý günlerinde, eger olaryň nikalary çagasyz gutarsa, olaryň biriniň olary baglaýan düwüni kesmäge we nikalaşmaga batyrgaý boljakdygyna - nähili bahadan bolsa-da dogry durmuşda ýaşamagyň ýene bir synanyşygyna umyt baglaýandygyny köp gezek aýdandygyny ýadyna saldy.
  Sue-niň soňky sagalmagyndan soňky aýlarda we seýilgähde bilelikde oturan ýa-da ýyldyzlaryň aşagynda gezelenç eden uzyn agşamlarynda, bu gürrüňler baradaky pikirler Semiň kellesine ýygy-ýygydan gelýärdi we ol onuň häzirki garaýşy barada oýlanýardy we onuň aýrylyşmak pikirini nähili batyrgaýlyk bilen kabul etjekdigine haýran galýardy. Ahyrsoňy ol şeýle pikiriň hiç haçan onuň aklyna gelmändigine, giň hakykat bilen ýüzbe-ýüz bolup, oňa täze garaşlylyk we onuň ýoldaşlygyna täze zerurlyk bilen ýapyşandygyna karar berdi. Ol erkek bilen aýalyň bilelikde ýaşamagynyň esasy hökmünde çagalaryň mutlak zerurlygyna bolan ynamyň onuň aňyna däl-de, onuň aňyna has çuňňur ornaşandygyny pikir edýärdi; bu pikir oňa ýapyşyp, onuň aňyna gaýta-gaýta gaýdyp gelýärdi, ony täze ýagtylyk gözleginde üýtgeşmeler girizmäge, ol ýere-bu ýere ynjalyksyz öwrülmäge mejbur edýärdi. Köne hudaýlar ölenligi sebäpli, ol täze hudaýlary gözleýärdi.
  Şol bir wagtyň özünde, ol öýünde, aýaly bilen ýüzbe-ýüz oturyp, Janetiň birnäçe ýyl mundan ozal oňa maslahat beren kitaplaryna çümüp, öz pikirlerini oýlanýardy. Köplenç agşamlaryna ol kitabyndan ýa-da oda bolan aladaly bakyşyndan başyny galdyryp, aýalynyň gözleriniň oňa bakandygyny görýärdi.
  "Gürle, Sem; gürle," diýdi ol; "oturyp pikir etme."
  Ýa-da başga wagtlarda ol gijelerine onuň otagyna gelip, başyny onuň ýanyndaky ýassykda goýup, sagatlap meýilnama düzüp, aglap, ondan öz söýgüsini, öňki yhlasly, wepaly söýgüsini ýene-de bermegini ýalbaryp geçirerdi.
  Sem muny ak ýürekden we dogruçyl etmäge synanyşdy, täze jaň, bir iş ony biynjalyk edip başlanda, onuň bilen uzak gezelençlere çykdy, ony stoluň başynda oturmaga, agşamlaryna oňa sesli kitap okap bermäge, köne arzuwlaryndan dynmaga we täze işlere we täze gyzyklanmalara başlamaga mejbur etdi.
  Ol ofisde geçiren ähli günlerini birhili samsyklyk bilen geçirdi. Çagalyk döwrüniň köne duýgusy gaýdyp geldi we ejesiniň ölüminden soň Kakston köçelerinde maksatsyz aýlanyp ýören ýaly, oňa ýene-de bir zat edilmeli, hasabat berilmeli ýaly göründi. Hatda stolunda hem, gulagynda ýazuw maşynlarynyň şarpyldamagy we üns çekýän hatlaryň üýşmegi bilen, onuň pikirleri Sue bilen söýgi günlerine we demirgazyk tokaýda durmuşyň içinde güýçli urýan we her bir ýaş, ýabany jandar, her täze ösümlik onuň janyny dolduran arzuwyny täzeleýän günlerine gaýdyp geldi. Käwagt köçede ýa-da Sue bilen seýilgähde gezelenç edende, oýnaýan çagalaryň agysy onuň aňynyň garaňky dymmasyndan geçip gidýärdi we ol bu sesden titräp, ajy gahar-gazap ony gurşap alýardy. Ol Sue-a gizlin seredende, Sue başga zatlar barada gürleşýärdi, görünýän ýaly, onuň pikirlerinden habarsyzdy.
  Soňra onuň durmuşynyň täze tapgyry başlady. Geň galdyryjy ýagdaýda, ol köçedäki aýallara geçiji gyzyklanma bilen däl-de, has köp gyzyklanma bilen seredýändigini gördü we nätanyş aýallar bilen ýoldaşlyk etmek islegi gaýdyp geldi, belli bir manyda gödekleşdi we amala aşdy. Bir agşam teatrda onuň ýanynda bir aýal oturypdy, ol Sýunyň dosty we öz işewür dostunyň çagasyz aýalydy. Teatryň garaňkylygynda onuň egni onuň egnine degdi. Sahnadaky agyr ýagdaýyň tolgunmasynda onuň eli onuň eli bilen degdi we barmaklary onuň eli bilen berk tutdy.
  Haýwan höwesi ony basyp aldy, süýjilikden mahrum, zalym duýgy onuň gözlerini ýalpyldadýardy. Teatr partlaryň arasynda ýagtylyga doldurylanda, ol günäli göz bilen başyny galdyrdy we günäli açlyk bilen doly başga bir iki göze gabat geldi. Bu kynçylyk berildi we kabul edildi.
  Öýe barýarka, Sem awtoulagynda aýal baradaky pikirlerini özünden daşlaşdyrdy we Sýuny gujagyna alyp, näme üçindigini bilmeýän sessizje bir kömek diledi.
  "Men irden Kakstona gidip, Meri Anderwud bilen gürleşerin öýdýän" diýdi.
  Kakstondan gaýdyp gelensoň, Sem Sýunyň pikirini özüne çekjek täze gyzyklanmalary gözläp başlady. Ol gününi Walmor, Frid Smit we Telfer bilen gürleşip geçirdi we olaryň degişmelerinde we biri-biri baradaky köne sözlerinde belli bir derejede ýumşaklyk bardygyny pikir etdi. Soňra Meri bilen gürleşmek üçin olary goýup gitdi. Olar gijäniň ýarysyny gürleşdiler, Sem ýazmaýandygy üçin bagyşlama aldy we Sýunyň öňündäki borjy barada uzyn, dostlukly leksiýa okady. Ol Meriniň nähilidir bir sebäp bilen meseläniň manysyny düşünmändigini pikir etdi. Meri çagalarynyň ýitgisiniň diňe Sýunyň başyna düşendigini çaklaýan ýalydy. Meri oňa bil baglamady, ýöne Meri onuň hut şeýle etjekdigine bil baglady. Oglanlykda, ol özi barada gürleşmek isleýän ejesiniň ýanyna geldi we Meri çagasyz aýalyny pikir edip aglady we oňa ony nädip bagtly etmelidigini aýtdy.
  "Bolýar, men muňa ýetişerin" diýip, ol öýüne gaýdyp barýarka poýezdda pikir etdi. "Men onuň üçin bu täze gyzyklanmany taparyn we ony maňa garaşlylygyny azaldaryn. Soňra işe gaýdyp, özüm üçin durmuş ýörelgesi maksatnamasyny işläp düzerin."
  Bir gün öýlän, işden öýüne gaýdyp gelende, ol Sýunyň hakykatdanam täze pikir bilen doludygyny gördü. Ýaňaklary gyzaran Sýu, agşam boýy onuň ýanynda oturyp, jemgyýetçilik işine bagyşlanan durmuşyň lezzetleri barada gürrüň berdi.
  - Men bularyň hemmesini oýlanyp ýördüm, - diýdi ol gözleri ýalpyldap. - Biz özümiziň hapa bolmagymyza ýol bermeli däl. Biz bu garaýşa eýermeli. Biz bilelikde adamzada durmuşymyzyň we ýagdaýymyzyň iň gowy taraplaryny bermeli. Biz jemgyýetçilik derejesini ýokarlandyrmak üçin uly häzirki zaman hereketlerine gatnaşmaly.
  Sem oda seretdi, sowuk şübhe ony gurşap aldy. Ol özüni hiç zatda bitewi hökmünde görüp bilmedi. Onuň pikirleri klub okaýyş zallarynda gürleşip we düşündirip, duşuşan haýyr-sahawatçylaryň ýa-da baý jemgyýetçilik aktiwistleriniň goşunyna degişli bolmak pikirinden ýadamady. Onuň ýüreginde jogap otlary ýanmady, şol agşam Jekson seýilgähinde at çapmak ýolunda ol başga bir pikir aýdanda bolşy ýaly. Emma oňa täzeden gyzyklanma bildirmegiň zerurlygy barada pikir edende, ol ýylgyryp oňa ýüzlendi.
  "Gowy eşidilýär, ýöne men şeýle zatlar barada hiç zat bilmeýärin" diýdi.
  Şol agşamdan soň, Sue özüne gelip başlady. Köne ot onuň gözlerine gaýdyp geldi we ol öýüň içinde ýylgyryp aýlanyp, agşamara sessiz, ünsli adamsy bilen peýdaly, doly durmuş barada gürleşdi. Bir gün ol oňa "Ýiten Aýallara Kömek Jemgyýeti" guramasynyň prezidenti wezipesine saýlanandygy barada gürrüň berdi we ol onuň adyny gazetlerde dürli haýyr-sahawat we raýat hereketleri bilen baglanyşykly görüp başlady. Nahar stolunda täze görnüşli erkekler we aýallar peýda bolup başlady; geň çynlakaý, gyzgyn, ýarym fanatik adamlar diýip pikir etdi Sem, korsetsiz köýneklere we kesilmedik saçlara meýilli, gijäniň gijä çenli gürleşýän we özleri diýip atlandyrýan hereketi üçin dini höwes bilen işleýän adamlar. Sem olaryň haýran galdyryjy beýanatlar bermäge meýillidigini anyklady, gürleşýänlerinde oturgyçlarynyň gyrasynda oturýandyklaryny gördü we olaryň iň rewolýusion beýanatlary goldamak üçin arakesme etmezden aýtmaga meýillidigine geň galdy. Ol bu adamlaryň biriniň sözlerine sorag berende, olary özüne çekýän yhlas bilen hüjüm etdi, soňra beýlekilere öwrülip, olara akylly seretdi, syçany ýuwdan pişik ýaly. "Eger batyrgaý bolsaňyz, bize başga bir sorag beriň" diýip, olaryň ýüzleri aýdylýan ýalydy we dilleri olaryň diňe dogry ýaşamagyň uly meselesiniň okuwçylarydygyny mälim etdi.
  Sem bu täze adamlar bilen hiç haçan hakyky düşünişmek ýa-da dostluk gurmady. Birnäçe wagtlap ol olaryň öz pikirlerine bolan yhlasly ygrarlylygyny gazanmak we ynsanperwerlikleri barada aýdanlary bilen olary haýran galdyrmak üçin yhlasly synanyşdy, hatda olaryň käbir duşuşyklaryna gatnaşdy, şol duşuşyklaryň birinde ol ýygnanan günäkär aýallaryň arasynda oturyp, Sýunyň çykyşyny diňledi.
  Çykyş uly üstünlik gazanmady; ýykylan aýallar rahatsyz hereket etdiler. Uly burnly uly aýal has gowy netije görkezdi. Ol çalt, ýokançly höwes bilen gepledi we ony diňläp, Sem Kakston ybadathanasynda başga bir höwesli çykyşçynyň öňünde oturan agşamyny we saç ussasy Jim Williamsyň ony ybadathananyň howlusyna zor bilen çykarmaga synanyşandygyny ýadyna saldy. Aýal gepleýärkä, Semiň ýanynda oturan kiçijik, semiz ýarym-monde agzasy aglady, ýöne çykyşyň ahyrynda ol aýdylanlaryň hiç birini ýadyna salyp bilmedi we aglaýan aýalyň ýadyna düşermikä diýip pikir etdi.
  Sem Sýunyň ýoldaşy we hyzmatdaşy bolmagyna bolan berkligini görkezmek üçin bir gyşyny Günbatar tarapdaky zawod etrabyndaky pansionatda ýaş ýigitleriň synpyna sapak bermek bilen geçirdi. Bu tabşyryk şowsuz boldy. Ol ýaş ýigitleriň dükanlarda bir gün işläninden soň agyr we ýadawlykdan gamgyndygyny, otagda özlerinden öň okaýan ýa-da gepleýän adamyň sesini diňlemekden has köp oturgyçlarynda uklap galmaga ýa-da bir-birden iň ýakyn burçda çilim çekmäge gitmäge meýillidigini gördü.
  Ýaş işçileriň biri otaga girende, olar oturyp, gysga wagtlap gyzyklanyp başladylar. Bir gün Sem olaryň bir toparynyň garaňky basgançagyň meýdançasynda bu işçiler barada gürleşýändigini eşitdi. Bu waka Semi haýran galdyrdy we ol sapaklary taşlap, Sýuda öz başarnyksyzlygyny we gyzyklanmazlygyny boýun aldy we onuň erkek söýgüsiniň ýoklugy baradaky aýyplamalaryna başyny egdi.
  Soňra, öz otagy ýananda, ol bu tejribäniň ahlak taýdan nähili täsir galdyrýandygyny öwrenmäge synanyşdy.
  "Näme üçin men bu adamlary söýmeli?" diýip, ol özünden sorady. "Olar meniň bolup biljek zadym. Tanyýan adamlarymyň diňe birnäçesi meni söýdi we olaryň iň gowy we arassalarynyň käbiri meniň ýeňlişime yhlasly işledi. Durmuş - az adamyň ýeňýän we köpüsiniň ýeňilýän söweşi, şeýle hem ýigrenç we gorky söýgi we jomartlyk bilen birlikde öz rolyny oýnaýar. Bu agyr ýüzli ýaş ýigitler, adamlaryň döreden dünýäsiniň bir bölegi. Biz olary sagadyň her aýlanyşynda barha köp we has köp edýänimizde, olaryň ykbalyna garşy näme üçin şeýle protest bildirmeli?"
  Indiki ýylyň dowamynda, göçüp gelen synpyň betbagtçylygyndan soň, Sem özüni Sýudan we onuň durmuşa bolan täze garaýşyndan barha daşlaşdyrýandygyny duýdy. Olaryň arasyndaky barha artýan uçurum müňlerçe kiçi, gündelik hereketlerde we höweslerde ýüze çykdy we her gezek oňa seredende, ol özünden barha daşlaşýandygyny, indi içinde bolup geçýän hakyky durmuşyň bir bölegi däldigini duýdy. Öňler onuň ýüzünde we onuň barlygynda ýakyn we tanyş bir zat bardy. Ol onuň bir bölegi ýaly görünýärdi, onuň ýatan otagy ýa-da arkasynda geýýän paltosy ýaly, we ol onuň gözlerine öz ellerine seredişi ýaly pikirsiz we ol ýerde näme tapyp biljekdiginden az gorkýardy. Indi, onuň gözleri onuň gözlerine gabat gelende, aşak düşdi we olaryň biri gizlemeli zadynyň bardygyny bilýän adam ýaly howlukmaç geplemäge başlady.
  Şäher merkezinde Sem Jek Prins bilen köne dostlugyny we ýakynlygyny täzeden dikeltdi, onuň bilen klublara we içgihanalara gitdi we köplenç agşamlaryny Jek bilen bile gülýän, ylalaşyk baglaşýan we durmuşda ýol tapýan akylly, pul harçlaýan ýaş ýigitleriň arasynda geçirdi. Bu ýaş ýigitleriň arasynda Jekiň iş hyzmatdaşy onuň ünsüni çekdi we birnäçe hepde içinde Sem bilen bu adam ýakyn gatnaşyk gurdular.
  Semiň täze dosty Moris Morrisony ýerli ştat derejesindäki gündelik gazetde kömekçi redaktor bolup işleýän Jek Prins tapdy . Semiň pikiriçe, bu adamda Kakstonly Maýk Makkarti ýaly bir zat bar, şeýle hem uzak we yhlasly, birneme wagtal-wagtal bolsa-da, senagat işleri bilen baglanyşykly. Ýaşlygynda ol goşgy ýazypdy we gulluk üçin gysga wagtlap okaýardy, ýöne Çikagoda Jek Prinsiň tälimçiliginde ol pul gazanyp, zehinli, wijdansyz jemgyýetçilik agzasynyň durmuşyny ýaşady. Ol bir aýaly saklaýardy, ýygy-ýygydan içýärdi we Sem ony eşiden iň zehinli we ynandyryjy çykyş ediji hasaplaýardy. Jek Prinsiň kömekçisi hökmünde ol "Rainey Company" kompaniýasynyň uly mahabat býujeti üçin jogapkärdi we ýygy-ýygydan duşuşýan iki adamyň arasynda özara hormat döräpdi. Sem ony ahlak düşünjesinden mahrum hasaplaýardy; Ol onuň zehinli we dogruçyldygyny bilýärdi we onuň bilen gatnaşygynda dostunyň şahsyýetine söz bilen beýan edip bolmajak gözellik berýän geň, owadan häsiýetleriň we hereketleriň tutuş toplumyny tapdy.
  Semiň Sue bilen ilkinji çynlakaý düşünişmezligine Morrison sebäp boldy. Bir agşam ýaş, zehinli reklama müdiri Makfersonlaryň öýünde naharlanýardy. Stol, adatça bolşy ýaly, Sue-niň täze dostlary bilen doldy, şol sanda uzyn boýly, arryk bir adam kofe gelen badyna, geljekki sosial rewolýusiýa barada ýokary, çynlakaý ses bilen gürrüň bermäge başlady. Sem stoluň beýleki tarapyna seredip, Morrisonyň gözlerinde tans edýän ýagtylygy gördü. Ol goýberilen it ýaly, Sue-niň dostlarynyň arasyna ylgap, baýlary parçalap, köpçüligiň mundan beýläk-de ösmegine çagyryp, dürli Şelli we Karlaýl sözlerini sitirläp, stoluň üstünde yhlasly seredip, ahyrsoňy ýykylan aýallary goramak bilen aýallaryň ýüregini doly özüne çekdi, bu bolsa hatda onuň dostunyň we alyp baryjynyň ganyny hem gozgady.
  Sem geň galdy we biraz gaharlandy. Ol munuň hemmesiniň diňe açyk hereketdigini, erkek üçin dogry derejede ak ýürekdenlik bilen edilendigini, ýöne çuňňurlygy ýa-da hakyky many ýokdugyny bilýärdi. Ol agşamyň galan bölegini Sýunyň keşbini synlap geçirdi, onuň hem Morrisony we onuň stoluň başynda oturyp, soňra myhmanlaryň arasynda gaharlanyp we çaşyp ýören uzyn boýly, aryk adamyň baş keşbini almagy barada näme pikir edýändigini düşündimi diýip pikir etdi.
  Şol gün agşam Sýu öz otagyna girdi we ony kaminiň ýanynda kitap okap, çilim çekip oturan ýagdaýda tapdy.
  "Morrisonyň seniň ýyldyzyňy öçürmegi onuň üçin erbetlik boldy" diýip, ol oňa seredip, ötünç sorap güldi.
  Sue oňa şübheli seretdi.
  "Men ony getireniňiz üçin size minnetdarlyk bildirmek üçin geldim" diýdi ol; "Meniň pikirimçe, ol ajaýyp."
  Sem oňa seretdi we bir pursat soragy goýbolsun etmek barada pikir etdi. Soňra onuň bilen açyk we açyk gürleşmek üçin öňki meýli güýçlendi we kitaby ýapyp, aşak seredip durdy.
  - Kiçijik haýwan siziň märekäňizi aldady, - diýdi ol, - ýöne men onuň sizi aldamagyny islemeýärin. Ol synanyşmady diýmek däl. Onuň islendik zady etmäge batyrlygy bar.
  Onuň ýaňaklarynda gyzarma peýda boldy we gözleri ýalpyldap durdy.
  - Sem, bu dogry däl, - diýdi ol sowuk ses bilen. - Sen muny aýdýarsyň, sebäbi sen gaty, sowuk we kinaýaly bolýarsyň. Dostuň Morrison ýürekden aýtdy. Bu ajaýypdy. Seniň ýaly, oňa şeýle güýçli täsir edýän adamlar ony alyp gidip bilerler, ýöne ahyrsoňy şeýle adam jemgyýete hyzmat etmek üçin öz janyny bagyş etmäge geler. Sen oňa kömek etmeli; ynanmazlyk pozisiýasyny tutma we oňa gülme.
  Sem ojagyň ýanynda durup, çilim çekip, oňa seredýärdi. Ol öýlenenlerinden soňky ilkinji ýylda Morrisona zatlary düşündirmegiň nähili aňsat boljakdygy barada pikir etdi. Indi ol ýagdaýy hasam erbetleşdirýändigini duýdy, ýöne oňa doly dogruçyl bolmak syýasatyna eýermegini dowam etdirdi.
  - Diňle, Sýu, - diýip, ol ýuwaşlyk bilen başlady, - gowy sportçy bol. Morrison degişýärdi. - Men ol adamy tanaýaryn. Ol meniň ýaly adamlaryň dosty, sebäbi ol bolmak isleýär we bu oňa laýyk gelýär. Ol gepçi, ýazyjy, zehinli, wijdansyz söz ussat. Ol meniň ýaly adamlaryň pikirlerini alyp, olary özümizden has gowy beýan etmek arkaly uly aýlyk alýar. Ol gowy işçi, köp sanly anonim özüne çekijiligi bolan jomart, açyk adam, ýöne ol ynamly adam däl. Ol siziň günäkär aýallaryň gözlerine ýaş getirip biler, ýöne ol gowy aýallary öz ýagdaýlaryny kabul etmäge ynandyrmak ähtimallygy has ýokary.
  Sem elini onuň egnine goýdy.
  - Akylly boluň we göwnüňize degmäň, - diýip, ol dowam etdi, - bu adamy kimdigi ýaly kabul ediň we onuň üçin bagtly boluň. Ol az ejir çekýär we köp şatlyk duýýar. Ol siwilizasiýanyň adam iýmäge gaýdyp gelmeginiň ynandyryjy subutnamasyny getirip bilerdi, ýöne hakykatda, görýärsiňizmi, ol wagtynyň köp bölegini kir ýuwýan maşynlar, zenan şlýapalary we bagyr dermanlary barada pikirlenmäge we ýazmaga sarp edýär we onuň çeper sözleýiş ussatlygynyň köpüsi ahyrsoňy hut şoňa bagly. Netijede, bu 'K bölümine kataloga iberiň'.
  Su jogap berende, onuň sesi yhlasdan reňksizdi.
  "Bu çydap bolmajak zat. Bu ýigidi näme üçin bu ýere getirdiň?
  Sem oturyp, kitabyny aldy. Sabyrsyzlygy sebäpli, toýlaryndan bäri ilkinji gezek oňa ýalan sözledi.
  - Birinjiden, sebäbi men ony halaýaryn, ikinjiden, sebäbi men siziň sosialist dostlaryňyzdan öňe geçip biljek adamy döredip biljekdigimi görmek isledim - diýip, ol ýuwaşlyk bilen aýtdy.
  Sue öwrülip otagdan çykdy. Bir manyda, bu hereket gutarnyklydy, olaryň düşünişmeginiň soňuny alamatlandyrdy. Kitabyny goýup, Sem onuň gitmegine seretdi we onuň üçin saklaýan, ony beýleki ähli aýallardan tapawutlandyrýan duýgusy, olaryň arasyndaky gapy ýapylanda, içinde ýitip gitdi. Kitaby bir gyra zyňyp, ol aýagyna böküp turdy we gapa seretdi.
  "Dostluga bolan köne çagyryş öldi" diýip, ol pikir etdi. "Indi biz iki nätanyş adam ýaly düşündirip, ötünç soramaly bolarys. Indi birek-biregimizi başga zat ýaly kabul etmeli däl."
  Çyrany öçürenden soň, ol ýüzbe-ýüz bolan ýagdaýy göz öňüne getirmek üçin ýene-de otuň öňünde oturdy. Ol onuň gaýdyp geljekdigine ynanmaýardy. Onuň soňky ok atmagy bu mümkinçiligi ýok edipdi.
  Kamindäki ot öçdi we ony gaýtadan ýakmaga yhlas etmedi. Ol garaňky penjirelere seredip, aşakdaky bulwardaky awtoulaglaryň gürrüldisini eşitdi. Ol ýene-de Kakstondan gelen oglandy, açgözlük bilen ömrüniň soňuny gözleýärdi. Teatrdaky aýalyň gyzaran ýüzi onuň gözüniň öňünde tans edýärdi. Birnäçe gün mundan ozal, köçeden geçip barýarka, gapyda durup, aýalyň keşbiniň özüne seredýändigini utanç bilen ýatlady. Ol Jon Telfer bilen gezelenje çykyp, pikirlerini mekgejöwen barada aýdyň sözler bilen doldurmagy ýa-da Janet Eberle kitaplar we durmuş barada gürrüň berýänçä, onuň aýaklarynyň ýanynda oturmagy isleýärdi. Ol turdy we çyrany ýakyp, ýatmaga taýýarlanmaga başlady.
  "Men näme etjekdigimi bilýärin" diýdi ol. "Men işe giderin. Men hakyky iş edip, goşmaça pul gazanaryn. Bu ýer meniň üçin."
  Ol işe, hakyky işe, iň dowamly we jikme-jik meýilleşdirilen işe başlady. Iki ýylyň dowamynda ol daň atanda öýünden çykyp, irdenki arassa howada uzak, janlandyryjy gezelenç etdi, soňra bolsa ofisde we dükanlarda sekiz, on, hatda on bäş sagat geçirdi; şol sagatlarda ol "Rainey Arms Company" kompaniýasyny rehimsizlik bilen ýok etdi we polkownik Tomdan ähli gözegçiligi açykdan alyp, Amerikanyň ýarag öndürýän kompaniýalaryny birleşdirmegiň meýilnamalaryny başlady, bu meýilnamalar soňra onuň adyny gazetleriň birinji sahypalaryna ýazdy we oňa maliýe kapitany derejesini berdi.
  Ispaniýa raýat urşunyň soňundan soňky çalt we haýran galdyryjy ösüş döwründe şöhrata we baýlyga ýeten köp sanly amerikan millionerleriniň niýetleri barada daşary ýurtlarda giň ýaýran düşünişmezlik bar. Olaryň köpüsi çig söwdagärler däldi, tersine, ortaça aňdan has batyrgaý we batyrgaý pikirlenýän we hereket edýän adamlardy. Olar häkimiýete açgözdi we köpüsi düýbünden wijdansyzdy, ýöne köplenç içlerinde ýanýan ot bolan, dünýä olaryň ägirt uly energiýasy üçin has gowy mümkinçilik bermändigi üçin özlerine öwrülen adamlardy.
  Sem Makferson şäherdäki giň, näbelli köpçüligiň üstünden çykmak üçin ilkinji, agyr göreşinde ýadawsyz we sarsmazdy. Ol has gowy durmuş ýoluna çagyryş hökmünde kabul edýän zadyny eşidende, puluň yzyndan gitmegi taşlady. Indi, ýaşlyk bilen ýanyp, iki ýyl okamakdan, deňeşdirme boş wagtyny geçirmekden we oýlanmakdan alan tälimi we tertip-düzgüni bilen Çikagonyň işewür dünýäsine öz adyny şäheriň senagat taryhyna ilkinji Günbatar maliýe ägirleriniň biri hökmünde ýazmak üçin zerur bolan ägirt uly güýjüni görkezmäge taýýardy.
  Sem Sue golaýlaşyp, oňa öz planlary barada açyk gürrüň berdi.
  "Men siziň kompaniýaňyzyň paýnamalaryny dolandyrmak üçin doly erkinlik isleýärin" diýdi ol. "Men siziň bu täze durmuşyňyzy dolandyryp bilmerin. Bu size kömek edip we goldap biler, ýöne bu meniň işim däl. Men häzir özüm bolmak we durmuşymy öz ýolum bilen ýaşamak isleýärin. Men kompaniýany dolandyrmak isleýärin, hakykatdanam ony dolandyrmak isleýärin. Men boş durup, durmuşyň öz ugruny almagyna ýol berip bilmerin. Men özüme zyýan ýetirýärin, siz bolsa şu ýerde durup tomaşa ediň. Mundan başga-da, men başga bir howpda, özümi agyr, döredijilikli işe bagyşlap, ondan gaça durmak isleýärin."
  Sue soragsyz, özüne getiren kagyzlaryna gol çekdi. Sue oňa bolan öňki açyklygy gaýdyp geldi.
  - Seni günäkärlemeýin, Sem, - diýdi ol batyrgaýlyk bilen ýylgyryp. - Ikimiz hem bilşimiz ýaly, işler meýilleşdirilen ýaly bolmady, ýöne bilelikde işläp bilmesek, iň bolmanda biri-birimize zyýan ýetirmäliň.
  Sem öz işlerini öz üstüne almak üçin gaýdyp gelende, ýurt ýaňy-ýakynda ýurduň ähli maliýe güýjüni on iki jübüt başarnykly we netijeli ellere geçirjek uly birleşme tolkunyny başlapdy. Doglan söwdagäriň ynamly içgüýleri bilen Sem bu hereketi öňünden görüp, ony öwrenipdi. Indi ol herekete geçdi. Ol lukmançylyk talybynyň ýigrimi müň dollaryna gözegçilik etmek üçin şertnama baglaşan we oňa otly talaňçylarynyň toparyna goşulmagy degişme bilen teklip eden şol bir garaýagyz aklawçy bilen ýüz tutdy. Ol oňa ýurduň ähli ýarag kompaniýalarynyň birleşmegi üçin işe başlamak meýilnamalaryny gürrüň berdi.
  Webster wagtyny boşuna sarp etmedi. Ol öz meýilnamalaryny düzdi, Semiň düşünjeli tekliplerine jogap hökmünde olary üýtgetdi we düzeddi, töleg meselesi agzalanda bolsa, başyny ýaýkady.
  "Men munuň bir bölegi bolmak isleýärin" diýdi ol. "Men size gerek bolar. Men bu oýun üçin ýaradyldym we ony oýnamagyň mümkinçiligini garaşýardym. Isleseňiz, meni diňe promouter hasaplaň."
  Sem başyny atdy. Bir hepde içinde ol öz kompaniýasynda paýnamalaryň bir bölegini döretdi, howpsuz köpçülige gözegçilik etdi we ýeke-täk esasy Günbatar bäsdeşinde hem şeýle paýnamalaryň bir bölegini döretmek üçin işläp başlady.
  Soňky iş kyn boldy. Ýewreý Lewis kompaniýada hemişe üstünlik gazanýardy, Sem bolsa Reýniniňkide üstünlik gazanşy ýaly. Ol pul gazanýan, seýrek başarnykly satuw müdiri we Semiň bilşi ýaly, birinji derejeli işewürlik öwrülişikleriniň meýilnamalaşdyryjysy we ýerine ýetirijisidi.
  Sem Lýuis bilen iş salyşmak islemeýärdi. Ol adamyň gowy ylalaşyklar baglaşmak ukybyna hormat goýýardy we onuň bilen iş salyşmak meselesinde gamçyny götermek isleýändigini duýýardy. Şonuň üçin ol Çikagodaky we Sent-Luisdäki bankirlere we Günbataryň iri trest kompaniýalarynyň ýolbaşçylaryna baryp başlady. Ol haýal işledi, öz ýoluny duýdy, her bir adama täsirli täsir bilen ýetmäge synanyşdy, adaty paýnamalar wadasy, uly aktiw bank hasabynyň özüne çekijiligi we käte-kände täze birleşen uly kompaniýada direktorlyk wezipesiniň yşaratyny duýup, uly möçberde pul satyn aldy.
  Birnäçe wagtlap taslama haýal öňe gitdi; hakykatdanam, ol bir ýerde durýan ýaly bolan hepdeler we aýlar boldy. Gizlin we örän seresaplylyk bilen işleýän Sem köp sanly lapykeçliklere duçar boldy we her gün öýüne gaýdyp, Sýunyň myhmanlarynyň arasynda oturyp, öz meýilnamalary barada oýlandy we rewolýusiýa, sosial bidüzgünçilikler we köpçüligiň täze synpy aňy baradaky gürrüňleri biperwaý diňledi, bu gürrüňler onuň naharhana stolunyň üstünde gygyrdap, çyrtlaýardy. Ol munuň Sýunyň synanyşýandygyna düşündi. Onuň onuň bähbitlerine gyzyklanmasy ýokdy. Şol bir wagtyň özünde, ol durmuşdan isleýän zadyna ýetýändigini pikir etdi we gijelerine diňe her gün bir zady aýdyň pikir etmek bilen birhili parahatçylyk tapandygyna we tapjakdygyna ynanyp ýatdy.
  Bir gün, şertnama gatnaşmaga höwesli Webster Semiň ofisine geldi we onuň taslamasyna ilkinji uly itergi berdi. Ol hem Sem ýaly, döwrüň meýillerini aýdyň düşünýändigini pikir etdi we Semiň tamamlanandan soň oňa geljekdigine wada beren umumy paýnamalar bukjasyna höwes etdi.
  - Sen meni ulanmaýarsyň, - diýdi ol, Semiň stolunyň öňünde oturyp. - Ylalaşygyň dowam etmegine näme päsgel berýär?
  Sem düşündirip başlady we ol sözüni gutaranda, Webster güldi.
  - Geliň, göni "Edward Arms" kompaniýasynyň Tom Edwardsyna geçeliň, - diýdi ol, soňra stoluň üstüne egilip, - "Edwards kiçijik öwünjeň towus guşy we ikinji derejeli işewür, - diýip, ol aýgytly yglan etdi. - Ony gorkuzyň, soňra onuň öwünjeňligini ýalbaryň. Onuň sary saçly we uly, ýumşak gök gözli täze aýaly bar. Ol mahabat isleýär. Ol özi uly töwekgelçiliklerden gorkýar, ýöne uly ylalaşyklardan gelýän abraýy we girdejini isleýär. Ýewreýiň ulanan usulyny ulanyň; oňa sary saçly aýalyň uly, birleşdirilen ýarag kompaniýasynyň prezidentiniň aýaly bolmagynyň näme aňladýandygyny görkeziň. EDWARDS BIRLEŞÝÄR, şeýlemi? Edwardsa baryň. Ony aldap, ýalbaryň, şonda ol siziň adamyňyz bolar."
  Sem biraz saklandy. Edwards altmyş ýaşlaryndaky gysga boýly, çal saçly adamdy, onuň töwereginde gurak, jogap bermeýän häsiýet bardy. Sessiz bolsa-da, ol adatdan daşary düşünje we başarjaňlyk täsirini galdyrýardy. Ömrüniň dowamynda agyr zähmetden we iň berk tygşytlylykdan soň, ol baýady we Lýuis arkaly ýarag biznesine girdi, bu bolsa onuň ýalpyldawuk ýewreý täjiniň iň ýagty ýyldyzlarynyň biri hasaplanýardy. Ol kompaniýanyň işlerini batyrgaý we batyrgaý dolandyrmakda Edwardsy özi bilen bilelikde alyp bardy.
  Sem stoluň beýleki tarapyndaky Webstere seredip, Tom Edwardsy ýarag trestiniň esasy başlygy hasaplady.
  "Men tortyň üstündäki glazury Tom üçin saklaýardym" diýdi ol; "Men ony polkownige bermek isleýän zadymdy."
  - Geliň, şu gije Edwards bilen görüşeliň, - diýip, Webster gurak ses bilen aýtdy.
  Sem başyny atdy we şol agşam giçlikde iki möhüm Günbatar kompaniýasynyň gözegçiligini üpjün edýän we Gündogar kompaniýalaryna doly üstünlik gazanmak üçin ähli mümkinçilikleri bilen hüjüm etmäge mümkinçilik berýän ylalaşyk baglaşdy. Ol Edwardsa taslamasy üçin eýýäm alan goldawy barada ulaldylan habarlar bilen ýüzlendi we ony gorkuzyp, oňa täze kompaniýanyň prezidentligini teklip etdi we onuň "Edwards Consolidated Firearms Company of America" ady bilen hasaba alynjakdygyna söz berdi.
  Gündogar kompaniýalary derrew ýykyldylar. Sem we Webster olaryň garşysyna köne bir hile ulanyp, her birine beýleki ikisiniň gelmäge razy bolandygyny aýtdylar we bu netije berdi.
  Edwardsyň gelmegi we Gündogar kompaniýalary tarapyndan döredilen mümkinçilikler bilen Sem LaSalle köçesindäki bankirleriň goldawyny gazanmaga başlady. Firearms Trust Günbatardaky az sanly iri, doly gözegçilik edilýän korporasiýalaryň biridi we iki ýa-da üç bankir Semiň meýilnamasyny maliýeleşdirmäge kömek etmäge razy bolandan soň, beýlekiler onuň we Websteriň döreden anderrayting sindikatyna goşulmagy haýyş edip başladylar. Tom Edwards bilen şertnama baglaşylandan bary-ýogy otuz gün soň, Sem hereket etmäge taýýardygyny duýdy.
  Polkownik Tom Semiň meýilnamalary barada birnäçe aý bäri bilýärdi we garşy çykmady. Aslynda, ol Seme öz paýnamalarynyň Semiň gözegçilik edýän Sue-niňki bilen bir hatarda ses berjekdigini, şeýle hem Semiň ylalaşygyndan gelýän girdeji barada bilýän we ondan paý almaga umyt edýän beýleki direktorlaryňky bilen birlikde ses berjekdigini aýtdy. Weteran ýarag ussasy ömrüniň dowamynda beýleki amerikan ýarag kompaniýalarynyň Reýniniň dogýan gününiň öňünde ýitip gitjek diňe kölegedigine ynanýardy we Semiň taslamasyny bu arzuw edilýän maksada ýetmek üçin bir öwüt-nesihat hasaplaýardy.
  Websteriň Tom Edwardsy eýelemek meýilnamasy bilen gizlin ylalaşan pursatynda, Sem şübhelenýärdi we indi onuň taslamasynyň üstünligi göz öňünde tutulanda, ol ýabany gojanyň Edwardsy esasy gahryman, uly kompaniýanyň başlygy hökmünde we Edwardsyň adyny kompaniýanyň adyna nähili garajakdygy barada pikirlenip başlady.
  Iki ýylyň dowamynda Sem polkowni az gördi, ol işewürligi dolandyrmakda işjeň gatnaşmak baradaky ähli dawalardan ýüz öwürdi we Sýunyň täze dostlaryny utançly hasaplap, öýe seýrek gelip, klublarda ýaşaýardy we bütin gününi bilýard oýnap ýa-da klub penjireleriniň ýanynda oturyp, "Rainey Arms Company"-nyň gurluşygyndaky goşandy barada ýönekeý diňleýjilere öwünýärdi.
  Sem pikirleri şübhe bilen dolup, öýüne baryp, meseläni Sue bilen maslahatlaşdy. Ol geýinip, dostlary bilen teatrda agşama taýýardy we gürrüň gysga boldy.
  - Ol garşy bolmaz, - diýdi ol biperwaýlyk bilen. - Bar we isleýän zadyňy et.
  Sem ofise gaýdyp geldi we kömekçilerine jaň etdi. Ol bularyň hemmesini täzeden edip biljekdigini duýdy we mümkinçilikleri we öz kompaniýasyna gözegçilik etmegi bilen, ol çykyp, ylalaşygy baglaşmaga taýýardy.
  Ýarag öndürýän kompaniýalaryň täze uly birleşmesi barada habar berýän ertirlik gazetlerinde polkownik Tom Reýniniň diýen ýaly hakyky ululygyndaky ýarym reňkli suraty, Tom Edwardsyň biraz kiçi suraty çap edildi we bu kiçi suratlaryň töwereginde Semiň, Lýuisiň, Prinsiň, Websteriň we Gündogardan gelen birnäçe adamyň kiçi suratlary jemlendi. Sem, Prins we Morrison ýarym reňkli suraty ulanmak bilen polkownik Tomy täze kompaniýanyň ady bilen Edwardsyň ady we Edwardsyň geljekki prezidentlik dalaşgärligi bilen utgaşdyrmaga synanyşdylar. Bu hekaýada Reýniniň kompaniýasynyň we onuň zehinli direktory polkownik Tomyň öňki şöhraty hem görkezildi. Morrison tarapyndan ýazylan bir jümle Semiň dodaklarynda ýylgyryş döretdi.
  "Amerikan işewürliginiň bu uly garry patriarhy, işjeň gullukdan pensiýa çykan, ýaş äpetleriň neslini ösdürip ýetişdirenden soň, dynç almak, oýlanmak we alyp baran köp agyr söweşlerinde alan ýaralaryny sanap geçmek üçin öz galasyna gaýdyp gelýän ýadaw äpet ýalydyr."
  Morrison ony sesli okap güldi.
  "Bu polkownige berilmeli" diýdi ol, "ýöne ony çap edýän gazetçini asmaly".
  "Olar ony her niçik hem çap ederler" diýip, Jek Prins aýtdy.
  Olar ony çap etdiler; Prins we Morrison bir gazet edarasyndan beýlekisine geçip, mahabat giňişliginiň esasy satyn alyjylary hökmünde öz täsirlerini ulanyp, hatda öz şaheserleriniň korrekturasyny hem talap edip, ony gözegçilikde sakladylar.
  Emma bu netije bermedi. Ertesi gün irden polkownik Tom gözlerinden gan akdyryp ýarag kompaniýasynyň edarasyna geldi we birleşme dowam etdirilmeli däldigine kasam etdi. Bir sagatlap ol Semiň edarasynda iki taraplaýyn aýlanyp ýördi, gahar-gazaby Reýniniň adyny we şöhratyny saklamak üçin çagalyk ýalbaryşlary bilen utgaşdy. Sem başyny ýaýkap, garry adam bilen onuň sud işini çözjek we kompaniýany Reýnä satjak duşuşyga gidende, ol söweşe başlajakdygyny bilýärdi.
  Duşuşyk gyzgalaňly geçdi. Sem gazanylan üstünlikleri beýan edýän hasabat bilen çykyş etdi we Webster Semiň ygtybarly adamlarynyň käbiri bilen ses berenden soň, köne kompaniýa baradaky Semiň teklibini kabul etmek barada teklip berdi.
  Soňra polkownik Tom ok atdy. Uzyn stoluň başynda ýa-da diwarlara daýanyp oturgyçlarda oturan adamlaryň öňünde otagyň içinden öňe-yza ýöräp, öňki ajaýyp keşbi bilen Reýni kompaniýasynyň öňki şöhratyny gürrüň bermäge başlady. Sem onuň sergä duşuşygyň işinden başga we aýratyn bir zat hökmünde garaýandygyny synlady. Ol mekdep okuwçysy wagty we taryh bilen ilkinji gezek mekdepde tanyşan wagty özüne gelen soragy ýadyna saldy. Hindileriň uruş tansyndaky suraty bardy we ol näme üçin söweşden öň, soň däl tans edýändiklerine geň galdy. Indi onuň aňy soraga jogap berdi.
  "Eger olar öň tans etmedik bolsalar, belki-de, şeýle mümkinçilik bolmazdy" diýip, ol öz-özüne ýylgyryp pikir etdi.
  - Oglanlar, ýaraglaryňyzy dakynmagyňyzy haýyş edýärin, - diýip, polkownik gygyrdy, öwrülip, Seme tarap hüjüm etdi. - Günorta Uoter köçesindäki kelem meýdanyndan alan serhoş oba öýi boýagçysynyň ogly, şol nankor täze başlanyň sizi köne başlyga bolan wepalylygyňyzdan mahrum etmegine ýol bermäň. Onuň biziň ýyllaryň dowamynda agyr zähmet bilen gazanan pulumyzy aldamagyna ýol bermäň.
  Polkownik stola söýklenip, otagyň içine göz aýlady. Sem göni hüjümden rahatlyk we şatlyk duýdy.
  "Bu meniň etjek bolýan zadymy esaslandyrýar" diýip pikir etdi ol.
  Polkownik Tom sözüni gutaranda, Sem garrynyň gyzaran ýüzüne we titräp duran barmaklaryna ünssiz seretdi. Ol öz sözleýişiniň eşidilmändigine ynanýardy we hiç hili düşündiriş bermän, Websteriň teklibini sese goýdy.
  Onuň geň galmagyna sebäp bolan zat, täze işgär direktorlaryň ikisi öz paýnamalaryna polkownik Tomyňky bilen birlikde ses berdiler, ýöne baý günorta emläk agentiniňki bilen birlikde öz paýnamalaryna ses beren üçünji adam ses bermedi. Sesler çykgynsyz ýagdaýa düşdi we Sem stola seredip, Webstere gaşyny galdyrdy.
  "Biz ýygnagy ýigrimi dört sagat yza süýşürýäris" diýip, Webster gygyrdy we teklip kabul edildi.
  Sem öňündäki stoluň üstünde ýatan kagyza seretdi. Sesler sanalyp durka, ol bu jümläni kagyza gaýta-gaýta ýazyp otyrdy.
  "Iň gowy adamlar ömrüni hakykaty gözläp geçirýärler."
  Polkownik Tom otagdan ýeňiji ýaly çykyp gitdi, geçip barýarka Sem bilen gürleşmekden ýüz öwürdi, Sem bolsa stoluň beýleki tarapyndaky Webstere seredip, ses bermedik adama başyny atdy.
  Bir sagadyň içinde Semiň göreşi ýeňdi. Günorta maýadaryň paýnamalaryny wekilçilik edýän adama hüjüm edenden soň, ol we Webster Reýniniň kompaniýasyna doly gözegçilik edýänçä otagdan çykmadylar we ses bermekden boýun gaçyran adam ýigrimi bäş müň dollary öz jübüsine zyňdy. Semiň gassahana iberen iki kömekçi direktory hem bu işe gatnaşdy. Soňra günortan we agşam gündogar kompaniýalarynyň wekilleri we olaryň aklawçylary bilen geçirenden soň, ol öýüne, Sýunyň ýanyna gitdi.
  Maşyny öýüň öňünde saklananda sagat eýýäm dokuzdy we derrew otagyna girende, Sýuny kaminiň öňünde oturyp, ellerini kellesiniň üstünde galdyryp, ýanýan kömürlere seredip durka gördü.
  Sem gapydan çykyp, oňa seredende, gahar-gazap onuň üstüne geldi.
  "Goja gorkak," diýip pikir etdi ol, "ol biziň göreşimizi şu ýere getirdi".
  Paltosyny asyp, trubkasyny doldurdy we oturgyç çekip, onuň ýanyna oturdy. Sue otlara seredip, bäş minutlap şol ýerde oturdy. Ol gepleýän wagty, onuň sesinde gödeklik duýulýardy.
  - Hemme zat gutarandan soň, Sem, sen kakaňa köp zat borçlusyň, - diýip, ol oňa seretmekden ýüz öwürdi.
  Sem hiç zat diýmedi, şonuň üçin ol sözüni dowam etdi.
  - Men seni, kaka we men, biz döretdik diýip pikir etmeýärin. Sen adamlaryň ýasaýan ýa-da bozýan adamlaryndan dälsiň. Ýöne Sem, Sem, näme edýändigiňi pikirle. Ol hemişe seniň eliňde ahmak bolupdyr. Kompaniýada täze işlän wagtyň, ol bu ýere gelip, näme edýändigini saňa aýdardy. Onuň täze pikirleri we sözlemleri bardy; hemmesi biderek harçlamak, netijelilik we belli bir maksada tarap tertipli işlemek barada. Bu meni aldamady. Men pikirleriň, hatda olary beýan etmek üçin ulanan sözlemleriň hem onuňky däldigini bilýärdim we tiz wagtdan olaryň seniňkidigini, diňe seniň onuň arkaly özüňi beýan edýändigiňi bildim. Sem, ol uly ejiz çaga we ol garry. Onuň ýaşamagy üçin köp wagt ýok. Sem, gödek bolma. Rehimli bol.
  Onuň sesi titremedi, ýöne gözýaşlary doňan ýüzünden akdy we elleri köýnegini berk tutdy.
  "Seni hiç zat üýtgedip bilmezmi? Sen hemişe öz ýoluňy tutmalymy?" diýip, ol oňa seretmekden ýüz öwürdi.
  "Sýu, men hemişe öz ýolumyň bolmagyny we adamlaryň meni üýtgetmegini isleýändigim hakykat däl; sen meni üýtgetdiň" diýdi ol.
  Ol başyny ýaýkady.
  "Ýok, men seni üýtgetmedim. Men seniň bir zada açdygyňy we sen meniň ony iýmitlendirip biljekdigimi pikir edendigiňi gördüm. Men saňa bir pikir berdim, sen ony alyp, durmuşa geçirdiň. Men ony nireden aldym, belki kitapdan ýa-da kimdir biriniň gürrüňlerinden aldym. Ýöne ol seniňkidi. Sen ony döretdiň, mende ösdürdiň we öz şahsyýetiň bilen reňklediň. Bu seniň şu günki pikiriň. Ol seniň üçin gazetleri doldurýan ýarag bilen baglanyşykly ähli ygtybarlylykdan has köp zat aňladýar."
  Ol oňa seretmek üçin öwrüldi, elini uzatdy we elini onuň eline goýdy.
  "Men batyr däldim" diýdi ol. "Men seniň ýoluňda durun. Biz ýene-de biri-birimizi taparys diýen umydym bardy. Seni azat etmelidim, ýöne men ýeterlik batyr däldim, men ýeterlik batyr däldim. Bir gün meni hakykatdanam yzyna alyp gidersiň diýen arzuwymdan ýüz öwürip bilmedim."
  Ol oturgyjyndan turup, dyzyna çökdi, kellesi onuň dyzyna goýlup, hıçgyryp titräp durdy. Sem şol ýerde oturyp, onuň saçlaryny sypady. Onuň tolgunmasy şeýle güýçlidi welin, onuň myşsalary titreýärdi.
  Sem onuň ýanyndan ot tarap seredip, aýdyň pikirlenmäge synanyşdy. Onuň howsala düşmegi ony gaty birahat etmedi, ýöne ol ähli zady çuňňur oýlanyp, dogry we dogruçyl karara gelmek isledi.
  - Uly zatlaryň wagty geldi, - diýip, ol çaga düşündirýän adamyň keşbi bilen haýal aýtdy. - Siziň sosialistleriňiziň aýdyşy ýaly, uly üýtgeşmeler gelýär. Siziň sosialistleriňiziň bu üýtgeşmeleriň näme aňladýandygyny hakykatdanam düşünýändigine ynanmaýaryn we düşünýändigime ýa-da başga biriniň düşünýändigine ynanmaýaryn, ýöne olaryň uly bir zady aňladýandygyny bilýärin we men olaryň içinde bolmak we olaryň bir bölegi bolmak isleýärin; ähli uly adamlar şeýle edýärler; olar gabykdaky towuklar ýaly göreşýärler. Näme üçin, şu ýere serediň! Men edýän zady etmeli, eger men etmesem, başga bir adam eder. Polkownik gitmeli. Ol bir gyra zyňylar. Ol köne we köne bir zada degişli. Meniň pikirimçe, siziň sosialistleriňiz muny bäsdeşlik döwri diýip atlandyrýarlar.
  - Ýöne biziň tarapymyzdan hem, seniň tarapyňdan hem däl, Sem, - diýip, ol ýalbardy. - Ahyrsoňy, ol meniň kakam.
  Semiň gözlerinde berk garaýyş peýda boldy.
  - Bu dogry däl ýaly, Sýu, - diýdi ol sowuk ses bilen. - Kakalar meniň üçin köp zat aňlatmaýar. Men öz kakamy boğup öldürip, ony çagakam köçä zyňdym. Sen muny bilýärdiň. Sen muny şol gezek Kakstonda meniň barada soramaga baranyňda eşitdiň. Meri Anderwud saňa şeýle diýdi. Men muny onuň ýalan sözländigi we ýalana ynanandygy üçin etdim. Dostlaryň päsgel berýän adamy ezmeli diýmeýärlermi?
  Ol aýak üstüne böküp, onuň öňünde saklandy.
  - Şol märekäniň sözlerini aýtma, - diýip, ol gygyrdy. - Olar hakyky däl. Sen meniň muny bilmeýändigimi pikir edýärsiňmi? Men olaryň bu ýere seni ele salmak üçin gelýändigini bilmeýärinmi? Sen ol ýerde bolmadyk wagtyňda ýa-da olaryň gürrüňlerini diňleýän wagtyňda olary synlap, ýüzlerindeki ifadeleri görmedimmi? Olar senden gorkýarlar, hemmesi. Şonuň üçin olar şeýle ajy gürleýärler. Olar gorkýarlar we gorkmakdan utanýarlar.
  "Dükandaky işçiler nähili?" diýip, ol pikirli sorady.
  "Hawa, şeýle, men hem şeýle, sebäbi durmuşymyzyň öz böleginde şowsuzlyga uçradym we ýoldan çykmaga batyrlygym ýetmedi. Sen biziň hemmämize mynasypsyň we ähli gürrüňlerimize garamazdan, seniň ýaly adamlara isleýän zadymyzy isletmeýänçämiz, hiç haçan üstünlik gazanmarys ýa-da üstünlik gazanmaga başlamarys. Olar muny bilýärler, men hem muny bilýärin."
  "Sen näme isleýärsiň?"
  "Men seniň uly we jomart bolmagyňy isleýärin. Sen şeýle bolup bilersiň. Şowsuzlyk saňa zyýan ýetirip bilmez. Sen we seniň ýaly adamlar islendik zady edip bilerler. Sen hatda şowsuzlyga-da uçrap bilersiň. Men-de başaryp bilmerin. Hiç birimiz başaryp bilmeris. Men kakamy şeýle utanja sezewar edip bilmerin. Men seniň şowsuzlygy kabul etmegiňi isleýärin."
  Sem ýerinden turdy-da, onuň elinden tutup, ony gapydan alyp gitdi. Gapyda Sem ony yzyna öwürdi we söýgülisi ýaly dodaklaryndan öpdi.
  - Bolýar, Sýu gyzym, men ederin, - diýdi ol, ony gapydan itekläp. - Indi men ýeke özüm oturyp, oýlanyp göreýin.
  Sentýabr gijesidi we howada ýakynlaşyp gelýän aýazyň pyşyrdysy eşidilýärdi. Ol penjiräni açdy, arassa howadan çuňňur dem aldy we uzakdaky geçelgeden çykýan gümmürdäni diňledi. Bulwardan aşak seredip, welosipedçileriň çyralarynyň öýüň ýanyndan ýalpyldawuk akym emele getirýändigini gördü. Täze awtoulagy we dünýäniň mehaniki ösüşiniň ähli ajaýyplyklary baradaky pikirler onuň aňynda ýalpyldap geçdi.
  "Maşyn öndürýän adamlar ikirjiňlenmeýärler" diýip, ol öz-özüne aýtdy; "müňlerçe daş ýürekli adam olaryň ýoluny kesse-de, olar dowam ederler".
  Onuň ýadyna Tennisonyň bir jümlesi geldi.
  "Ýurduň howa we deňiz güýçleri gök reňkde söweşýär" diýip, ol dirijabllaryň peýda boljakdygyny çaklap okaýan makalasyny ýadyna salyp aýtdy.
  Ol polat işçileriniň durmuşy we olaryň eden işleri we etjek işleri barada pikir etdi.
  "Olaryň azatlygy bar," diýip pikir etdi ol, "erkinligi bar. Polat we demir ojagyň başynda oturan aýallara söweşi alyp gitmek üçin öýlerine gaçmaýarlar".
  Ol otagyň içinden öňe-yza ýöräp gitdi.
  "Semiz gorkak. Ganhor, semiz gorkak" diýip, ol öz-özüne gaýta-gaýta mürrüldäp başlady.
  Ol düşege girip, uklap galmak üçin özüni rahatlandyrmaga synanyşanda, gije ýarymdan geçendi. Düýşünde ol hor gyzynyň elinden asylgy duran semiz bir adamy gördi, ol kellesini çalt akýan derýanyň üstündäki köprüde urup durdy.
  Ertesi irden naharhana gelende, Sue ýok eken. Ol tarelkasynyň ýanyndan onuň polkownik Tomy çagyryp, ony şäherden daşary alyp gitmäge gidendigini ýazýan hat tapdy. Ol ofise gitdi, duýgudaşlyk ady bilen ömrüniň iň uly başlangyjy hasaplaýan işinde ony ýeňen başarnyksyz garry hakda pikir etdi.
  Stolunyň üstünde Websterden gelen habary tapdy. "Garry hindi gaçyp gitdi" diýdi; "Biz ýigrimi bäş müňü halas etmelidik."
  Telefon arkaly Webster Seme polkownik Tomy görmek üçin kluba öňki sapary we garrynyň şäherden çykyp, obada bir gün galandygy barada gürrüň berdi. Sem oňa üýtgedilen meýilnamalary barada aýtjak boldy, ýöne ol ikirjiňlendi.
  "Bir sagatdan soň ofisiňizde görüşeris" diýdi.
  Daşarda Sem gezelenç edip, wadasy barada oýlandy. Ol kölüň boýundan demir ýoluň we onuň aňyrsyndaky kölüň ony saklan ýerine çenli ýöräp gitdi. Köne agaç köprüde, ýola we suwa seredip, durmuşyndaky beýleki möhüm pursatlardaky ýaly, ol hem durdy we öňki gijäniň göreşi barada oýlandy. Irden arassa howada, şäheriň güwwüldisi arkasynda we kölüň durgun suwy öňde, Sue bilen bolan gözýaşlary we gürrüňdeşligi kakasynyň absurd we duýgudaş garaýşynyň we onuň şeýle az we adalatsyz ýeňiş gazanan wadasynyň diňe bir bölegi ýalydy. Ol gyzy gapydan alyp barýarka bolan wakany, gürrüňleri, gözýaşlary we beren wadasyny üns bilen gözden geçirdi. Bularyň hemmesi çagalykda gyza berlen wada ýaly uzak we hakyky däl ýalydy.
  "Bu hiç haçan munuň bir bölegi däldi" diýip, ol öwrülip, öňünde galkynyp duran şähere seredip aýtdy.
  Ol agaç köprüde bir sagatlap durdy. Ol Kakston köçelerinde dudaklaryna surnaý göterýän Windy Makfersony pikir etdi we ýene-de köpçüligiň gürrüldisi gulagyna ýaňlandy; we ýene-de şol demirgazyk şäherde polkownik Tomyň ýanynda düşekde ýatyp, tegelek garnyň üstünde aýyň dogmagyna tomaşa edip, söýgi baradaky boş gürrüňleri eşitdi.
  - Söýgi, - diýdi ol, henizem şähere seredip, - - ýalan we aldawçylyk däl, hakykat meselesidir.
  Birden oňa, eger ol dogruçyl öňe gitse, birnäçe wagtdan soň Sýuny yzyna gaýtaryp aljakdygy ýaly boldy. Onuň aňynda bu dünýäde adama gelýän söýgi, şemally demirgazyk tokaýlaryndaky Sýu we penjiräniň öňünden kanat ýollarynyň gümmürdeýän kiçi otagynda maýyp arabasynda oturan Janet hakda pikirler bardy. Şeýle hem ol başga zatlar hakda pikir etdi: Sýunyň Döwlet köçesindäki kiçi zalda ýykylan aýallaryň öňünde kitaplardan alnan gazetleri okaýandygy, täze aýaly we gözýaşly gözleri bilen Tom Edwards hakda, Morrison bilen stolunda söz tapmak üçin göreşýän uzyn barmakly sosialist hakda. Soňra elliklerini geýip, sigara ýakdy we meýilleşdiren işini etmek üçin köp adamly köçelerden öz ofisine gaýdyp gitdi.
  Şol gün geçirilen ýygnakda taslama bir garşy ses hem bermezden kabul edildi. Polkownik Tomyň ýoklugynda iki direktoryň kömekçisi Sem bilen howsala düşüp, çalt ses berdiler we Sem, gowy geýinen we asuda Webstere seredip, gülüp, täze sigara ýakdy. Soňra ol Sýunyň taslama üçin oňa ynanan paýnamalaryna ses berdi, sebäbi şeýdip, olary baglaýan düwüni, belki-de, ebedilik kesýändigini duýdy.
  Geleşik tamamlananda, Sem bäş million dollar utup, polkownik Tomyň ýa-da Reýni maşgalasynyň islendik agzasynyň gözegçilik edip bilmediginden has köp pul gazanar we Çikagonyň we Nýu-Ýorkuň işewürleriniň gözünde Kakstonyň we Günorta Uoter köçesiniň gözünde öňküsi ýaly orun alar. Garaşýan köpçüligiň öňünde signal çalyp bilmedik başga bir Windi Makfersonyň ýerine, ol henizem gowy zatlara ýeten, üstünlikleri gazanan, Amerikanyň bütin dünýäniň öňünde buýsanýan adamy bolar.
  Ol Sue-ni bir gezek görmedi. Onuň dönüklik habary oňa ýetende, ol polkownik Tomy özi bilen alyp, Gündogara gitdi, Sem bolsa öýüni gulplady we hatda onuň eşiklerini getirmek üçin birini iberdi. Ol onuň Gündogar salgysyna aklawçysyndan alnan gysga hat ýazyp, şertnamadan gazanan ähli pullaryny oňa ýa-da polkownik Toma bermegi teklip etdi we rehimsiz beýanat bilen jemledi: "Ahyrsoňy, men seniň üçin hem eşek bolup bilmerin".
  Bu hata Sem sowuk we gysga jogap aldy, oňa kompaniýadaky we polkownik Toma degişli paýnamalaryndan ýüz öwürmegi we girdeji almak üçin Gündogar Ynamdarlyk Kompaniýasyny bellemegi tabşyrdy. Polkownik Tomyň kömegi bilen, ol birleşme wagtynda olaryň aktiwleriniň bahasyny üns bilen bahalady we şol möçberden bir teňňe hem köp pul almakdan düýbünden ýüz öwürdi.
  Sem öz durmuşynyň ýene bir babynyň golaýdygyny duýdy. Webster, Edwards, Prins we Gündogarlylar duşuşyp, ony täze kompaniýanyň başlygy wezipesine saýladylar we halk onuň bazara iberen paýnamalarynyň akymyny höwes bilen satyn aldy. Prins we Morrison metbugat arkaly jemgyýetçilik pikirini ussatlyk bilen dolandyrdylar. Direktorlar geňeşiniň ilkinji mejlisi erkin agşamlyk nahary bilen tamamlandy we Edwards serhoş bolup, ýerinden turup, ýaş aýalynyň gözelligi bilen öwündi. Şol bir wagtyň özünde, Rukeridäki täze ofisinde stolunda oturan Sem, Amerika biznesiniň täze patyşalarynyň biriniň roluny oýnamaga başlady.
  OceanofPDF.com
  IX BAP
  
  Semiň Çikagodaky durmuşynyň indiki birnäçe ýylyň dowamyndaky hekaýasy bir şahsyň hekaýasy bolmakdan çykýar we bir görnüşiň, köpçüligiň, toparyň hekaýasyna öwrülýär. Onuň we onuň töweregindäki adamlaryň topary onuň bilen pul gazanyp, Çikagoda eden işlerini, beýleki adamlar we beýleki toparlar Nýu-Ýorkda, Parižde we Londonda hem etdiler. Ilkinji MakKinli administrasiýasynyň ýoldaşlyk edýän gülläp ösüş tolkunynda häkimiýete gelen bu adamlar pul gazanmak bilen deli boldular. Olar tolgunan çagalar ýaly uly senagat edaralary we demir ýol ulgamlary bilen oýnadylar we bir Çikagoly howany üýtgetmek üçin million dollar goýmaga taýýardygy bilen dünýäniň ünsüni we käbir haýran galmagyny gazandy. Bu wagtal-wagtal ösüşiň döwründen soň başlanan tankyt we täzeden gurmak ýyllarynda ýazyjylar munuň nähili edilendigini aýdyňlyk bilen gürrüň berdiler we käbir gatnaşyjylar, senagat kapitanlary kätiplere, Sezarlar bolsa syýa gutularyna öwrüldiler, hekaýany haýran galmak dünýäsine öwürdiler.
  Wagt, isleg, metbugatyň güýji we wijdansyzlyk göz öňünde tutulanda, Sem Makferson we onuň şägirtleri Çikagoda gazanan zatlary aňsat boldy. Websteriň, şeýle hem zehinli Prinsiň we Morrisonyň öz mahabatlaryny dowam etdirmekleri barada maslahat bermegi bilen, ol kompaniýanyň gözegçiligini saklap galmak bilen birlikde, aýlanyşyk serişdelerini köpeltmek üçin banklara wada beren obligasiýalaryny saklap, uly möçberdäki paýnamalaryny höwesli jemgyýetçilige çaltlyk bilen boşatdy. Adaty paýnamalar satylandan soň, ol we pikirdeş adamlaryň topary birža we metbugat arkaly oňa hüjüm edip, ony arzan bahadan yzyna satyn aldylar we jemgyýet onuň unudyljakdygyna ynananda satuwa taýýar sakladylar.
  Trastyň ýaraglaryň mahabatyna sarp edýän ýyllyk çykdajylary millionlarça dollara ýetdi we Semiň milli metbugata täsiri diýseň güýçlidi. Morrison bu guraly ulanmakda we ony Semiň maksatlaryna hyzmat etmäge mejbur etmekde çaltlyk bilen adatdan daşary batyrgaýlyk we batyrgaýlyk görkezdi. Ol faktlary gizläp, illýuziýalar döredip, gazetleri kongresmenlere, senatorlara we ştat kanun çykaryjylaryna ýaraglaryň özleşdirilmegi ýaly meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolanda olary gyşarmak üçin gamçy hökmünde ulandy.
  Ýarag kompaniýalaryny birleşdirmegi öz üstüne alan, özüni bu ugurda uly ussat, bir görnüşli amerikan Krupp hökmünde arzuw edýän Sem, spekulýasiýa dünýäsinde has uly töwekgelçiliklere gitmek arzuwyna çaltlyk bilen boýun boldy. Bir ýylyň içinde ol Edwardsyň ýerine ýarag trestiniň başlygy wezipesine geçdi we onuň ýerine Lýuisi, Morrisony sekretar we satuw müdiri wezipesine belledi. Semiň ýolbaşçylygynda bu ikisi, köne "Rainey Company" kompaniýasynyň kiçijik galantereýi ýaly, paýtagtdan paýtagta we şäherden şähere syýahat edip, şertnamalar barada gepleşik geçirýärdiler, habarlara täsir edýärdiler, mahabat şertnamalaryny iň peýdaly edip biljek ýerlerinde ýerleşdirýärdiler we adamlary işe alýardylar.
  Şol bir wagtyň özünde, Sem, ýaraglaryň birleşmesinden uly girdeji alan Krofts atly bankir Webster, käte bolsa Morrison ýa-da Prins bilen bilelikde, milli ünsi özüne çeken we gazet dünýäsinde Makferson Çikago topary hökmünde tanalýan birnäçe aksiýa reýdlerini, spekulýasiýalaryny we manipulýasiýalaryny başladylar. Olar nebit, demir ýollar, kömür, günbatar ýerleri, magdançylyk, agaç we tramwaýlar bilen meşgullandylar. Bir tomusda Sem we Prins uly bir dynç alyş seýilgähi gurdular, girdeji aldylar we satdylar. Günden-güne onuň aňynda figuralaryň, pikirleriň, meýilnamalaryň we barha täsirli girdeji mümkinçilikleriniň sütunlary aýlanyp ýördi. Gatnaşan käbir kärhanalary, olaryň ululygy olary has abraýly edip görkezse-de, aslynda onuň Günorta Su köçesindäki günleriniň aw gaçakçylygyna meňzeýärdi we onuň ähli operasiýalary şertnama baglaşmak we gowy şertnamalar tapmak üçin köne instinktini ulandy, alyjylary tapmak üçin we Websteriň şäheriň has konserwatiw işewür we maliýe adamlarynyň garşylygyna garamazdan, oňa we onuň yzarlaýjylaryna diýen ýaly yzygiderli üstünlik getirýän şübheli şertnamalary baglaşmak ukyby üçin.
  Sem täze durmuşa başlapdy, ýaryş atlaryna, köp sanly klublara agzalyga, Wiskonsinde oba öýüne we Tehasda aw meýdançalaryna eýe bolupdy. Ol yzygiderli içýärdi, ýokary möçberdäki poker oýnaýardy, gazetlere goşant goşýardy we toparyny gün-günden maliýe taýdan uly deňizlere alyp barýardy. Ol pikirlenmäge het edip bilmeýärdi we içiniň içinden bu zatdan bizardy. Bu şeýle bir agyrylydy welin, oňa bir pikir gelende, ol düşekden turup, şowhunly ýoldaşlary gözläp ýa-da galam we kagyz alyp, sagatlap oturyp, täze, has batyrgaý pul gazanmak meýilnamalaryny düzýärdi. Onuň bir bölegi bolmagy arzuw edýän häzirki zaman senagatynyň uly ösüşi, ynanjaň köpçüligiň garşysyna uly töwekgelçilikleri bolan uly, manysyz kumarbazlyga öwrüldi. Öz yzarlaýjylary bilen ol her gün pikirlenmän işleri edýärdi. Senagatlar guraldy we işe girizildi, adamlar işe alyndy we işden boşadyldy, senagatyň ýok edilmegi bilen şäherler ýok edildi we beýleki şäherler beýleki senagatlaryň gurluşygy bilen döredildi. Indiana ştatynda müň adam onuň islegi bilen gum depesinde şäher gurmaga başlady we Indiana şäheriniň ýene müň ýaşaýjysy onuň eliniň galgamagy bilen howlularynda towuk ketekleri we aşhana gapylarynyň daşynda ösdürilip ýetişdirilen üzümçilikleri bolan öýlerini satyp, depede berlen ýer böleklerini satyn almaga howlukdy. Ol öz yzarlaýjylary bilen hereketleriniň ähmiýeti barada gürrüň bermegini hiç wagt bes etmedi. Ol olara gazanyljak girdeji barada gürrüň berdi we soňra şeýdip, olar bilen barlarda içgi içmäge çykyp, agşam ýa-da gündiz aýdym aýdyp, at çapýan athanasyna baryp ýa-da köplenç kart stolunda sessiz oturyp, uly pullar üçin oýnaýardy. Gündiz köpçüligi manipulýasiýa edip millionlarça pul gazanýarka, käwagt gijäniň ýarysyny oýa oturyp, ýoldaşlary bilen müňlerçesini eýelemek üçin göreşýärdi.
  Semiň täsirli pul gazanmakda onuň yzyndan gitmedik ýeke-täk ýoldaşlaryndan biri bolan ýewreý Lewis ýarag öndürýän kompaniýanyň ofisinde galdy we ony işdäki zehinli, ylmy adam ýaly dolandyrdy. Sem müdiriýetiň başlygy bolup galsa-da we ol ýerde ofisi, stoly we baş direktory wezipesi bolsa-da, ol wagtyny biržada ýa-da Webster we Krofts bilen bir burçda geçirip, täze pul gazanmak işini meýilleşdirýän wagty Lewise kompaniýany dolandyrmaga rugsat berdi.
  - Sen menden üstün çykdyň, Lewis, - diýdi ol bir gün oýlanyp, - Tom Edwardsy alanymda meniň seniň astyňdan ýeri kesip taşlaýandygymy pikir etdiň, ýöne men seni diňe has güýçli ýere goýdum.
  Ol işli işgärleriň hatarlary we edilýän işleriň hormatly görnüşi bolan uly baş ofise tarap yşarat etdi.
  "Men seniň edýän işiňi alyp bilerdim. Men hut şol maksat üçin meýilnama düzüp, pikir ýöredýärdim" diýip, ol sigara ýakyp, gapydan çykyp gitdi.
  - Sizi bolsa pul açlygy tutdy, - diýip, Lýuis onuň yzyndan seredip güldi, - ýewreýleri, başga milletleri we olary iýmitlendirýänleriň hemmesini tutýan açlyk.
  Şol ýyllaryň islendik gününde Çikagoda köne Çikago biržasynyň töwereginde Makfersonlaryň toparyna duş gelip bilersiňiz: uzyn boýly, dik we dogmatik Kroft; inçe, owadan we owadan Morrison; gowy geýinen, sypaýy we jentelmen Webster; we sessiz, biynjalyk, köplenç gamgyn we gözel däl Sem. Käwagt Sem olaryň hemmesiniň hakyky däldigini duýýardy, özi hem, ýanyndaky adamlar hem. Ol ýoldaşlaryna mekirlik bilen seredýärdi. Olar brokerleriň we kiçi spekulýantlaryň ýanynda yzygiderli surata düşýärdiler. Biržanyň polunda oňa golaýlaşan Webster, daşardaky güýçli gar tupany barada uzak wagtlap saklan syry bilen aýrylyşýan adamyň keşbi bilen gürrüň bererdi. Onuň ýoldaşlary biri-birine geçip, ebedi dostluk barada kasam edýärdiler, soňra biri-birine göz aýlap, gizlin dönüklikler barada hekaýalar bilen Seme howlukýardylar. Olar käwagt çekinjeň bolsa-da, onuň hödürleýän islendik ylalaşygyny höwes bilen kabul edýärdiler we diýen ýaly hemişe ýeňiş gazanýardylar. Olar bilelikde ýarag kompaniýasyny we onuň gözegçilik edýän Çikago we Demirýol demir ýoluny manipulýasiýa edip millionlarça pul gazandylar .
  Ýyllar geçensoň, Sem bularyň hemmesini birhili kabus ýaly ýadyna saldy. Ol şol döwürde hiç haçan ýaşamadyk ýa-da aýdyň pikirlenmedik ýaly duýdy. Onuň gören beýik maliýe liderleri, onuň pikiriçe, beýik adamlar däldi. Webster ýaly käbirleri ussatlyk ussatlary ýa-da Morrison ýaly söz ussatlarydy, ýöne köplenç olar diňe halkdan ýa-da biri-birinden iýmitlenýän akylly, açgöz gyrgynlardy.
  Şol bir wagtyň özünde Semiň ýagdaýy çalt ýaramazlaşýardy. Irden onuň garny çişýärdi, elleri titräpdi. Açgöz we aýallardan gaça durmaga berk ynanýan adam bolan Sem, diýen ýaly hemişe aşa köp içýärdi we aşa köp iýýärdi, boş wagtlarynda bolsa pikirlerden gaça, paýhasly, asuda gürrüňlerden gaça, özünden gaça durardy.
  Onuň ähli ýoldaşlary deň derejede ejir çekmeýärdi. Webster ömürlik, onuň saýasynda gülläp ösýän we giňelýän ýalydy, gazanan pullaryny yzygiderli saklaýardy, ýekşenbe günleri şäher töweregindäki ybadathanalara gatnaşýardy we öz adyny at çapyşyklary we Kroftsyň isleýän we Semiň tabynlyk edýän iri sport çäreleri bilen baglanyşdyrýan mahabatdan gaça durýardy. Bir gün Sem we Krofts ony magdan gazyp çykarmak şertnamasynda Nýu-Ýork bankirleriniň toparyna olary satmaga synanyşanda tutup, onuň ýerine oňa garşy bir hilegärlik etdiler, şondan soň ol uly biznesde abraýly şahsyýet we senatorlaryň we haýyr-sahawatçylaryň dosty bolmak üçin Nýu-Ýorka gitdi.
  Krofts öý hojalygynda dowamly kynçylyklary bolan adamdy, her güni jemgyýetçilik ýerlerinde aýallaryna nälet aýtmak bilen başlaýan, ýöne ýyl-ýyldan olar bilen ýaşamagyny dowam etdirýän erkekleriň biridi. Onuň gödek, gödek häsiýeti bardy we üstünlikli şertnama baglaşandan soň, ol oglan ýaly şatlanýardy, erkekleriň arkasyndan urýardy, gülüp titräp, pul zyňýardy we gödek degişmeler edýärdi. Çikagodan gidenden soň, Sem ahyrsoňy aýaly bilen aýrylyşýardy we wodewil aktrisasyna öýlendi. Günorta demir ýolunyň gözegçiligini ele geçirmek synanyşygynda baýlygynyň üçden iki bölegini ýitirenden soň, ol Angliýa gitdi we aktrisa aýalynyň ýolbaşçylygynda özüni iňlis oba jentlmenine öwürdi.
  Sem syrkaw adamdy. Ol gün-günden has köp içýärdi, has ýokary möçberde kumar oýnaýardy, özi barada az-az pikirlenmäge mümkinçilik berýärdi. Bir gün ol Jon Telferden uzyn hat aldy, onda Meri Anderwudyň duýdansyz ölümi barada habar berilýärdi we oňa üns bermändigi üçin ony käýeýärdi.
  "Ol bir ýyl bäri syrkawlap, girdejisi ýokdy" diýip, Telfer ýazdy. Sem adamyň eliniň titräp başlandygyny gördü. "Ol maňa ýalan sözläp, sen oňa pul iberdiň diýdi, ýöne indi ol ölenden soň, ol saňa ýazsa-da, jogap almaýandygyny gördüm. Onuň garry daýzasy maňa şeýle diýdi."
  Sem haty jübüsine saldy we klublarynyň birine girip, şol ýerde dynç alýan erkekleriň topary bilen içgi içmäge başlady. Birnäçe aýlap ol hatlaryna az üns berdi. Şübhesiz, Meriniň haty onuň sekretary tarapyndan alyndy we müňlerçe beýleki aýallaryň hatlary bilen birlikde taşlandy - dilänçilik hatlary, söýgi hatlary, baýlygy we gazetleriň onuň edermenliklerine baglaýan meşhurlygy sebäpli oňa ýazylan hatlar.
  Telegraf arkaly düşündiriş we Jon Telferi begendirýän çek iberenden soň, Sem we onuň alty pitneçi ýoldaşlary günüň galan bölegini we agşamyny Günorta tarapdaky salondan salona göçmek bilen geçirdiler. Şol agşam giçlik öz jaýyna ýetende, onuň kellesi aýlanyp başlady, aňy erkekleriň we aýallaryň içýändigi we özüniň garaňky suw guýusyndaky stoluň başynda durup, baý pul harçlaýjylaryň gygyrýan we gülýän märekesini pikirlenmäge, işlemäge we Hakykaty gözlemäge çagyrýandygy baradaky ýalňyş ýatlamalar bilen doldy.
  Ol oturgyjynda uklap galdy, pikirleri ölen aýallaryň, Meri Anderwudyň, Janetiň we Sýunyň tans edýän ýüzleri bilen doldy, gözýaşly ýüzler ony çagyrýardy. Oýanyp, syrylandan soň, ol daşary çykyp, şäheriň merkezindäki başga bir kluba gitdi.
  - Sue-iň hem ölendigini pikir edýärin, - diýip, ol düýşüni ýadyna salyp, mürrüldäp aýtdy.
  Klubda Lýuis oňa telefon arkaly jaň edip, derrew Edwards Consolidated-däki ofisine gelmegini haýyş etdi. Ol ýere baranda, Sýudan telegramma tapdy. Öňki iş ornunyň we abraýynyň ýitmegi sebäpli ýalňyzlyk we umytsyzlyk pursatynda polkownik Tom Nýu-Ýorkdaky myhmanhanada öz janyna kast etdi.
  Sem stoluň başynda oturyp, öňündäki sary kagyzlary tertipläp, pikirlerini aýyrmaga synanyşdy.
  "Goja gorkak. Ganly goja gorkak," diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Muny islendik adam edip bilerdi."
  Lewis Semiň ofisine girende, başlygynyň stolunda oturyp, telegrammany garyşdyryp, öz-özüne mürrüldäp oturandygyny gördü. Sem oňa simi berende, ol Semiň ýanyna baryp, elini onuň egnine goýup, onuň ýanynda durdy.
  - Bolýar, munuň üçin özüňi günäkärleme, - diýip, ol derrew düşünip aýtdy.
  - Ýok, - diýip Sem mürrüldäp aýtdy. - Men hiç zat üçin özümi günäkärlemeýärin. Men netije, sebäp däl. Men pikirlenmäge synanyşýaryn. Men heniz gutarmadym. Men ony oýlanyp gutaranymdan soň täzeden başlajak.
  Lýuis otagdan çykyp, ony pikirlerine goýdy. Bir sagatlap oturyp, öz durmuşy barada oýlandy. Polkownik Tomy kemsiden gününi ýatlanda, sesleri sanap otyrka kagyza ýazan jümlesini ýadyna saldy: "Iň gowy adamlar ömürlerini hakykaty gözläp geçirýärler".
  Birdenkä, ol karara geldi we Lewise jaň edip, meýilnama düzüp başlady. Onuň kellesi arassalandy we sesi ýene-de ýaňlandy. Ol Lewise "Edwards Consolidated" kompaniýasynyň ähli paýnamalaryna we obligasiýalaryna opsiýa berdi we oňa gyzyklanýan söwdalaryny yzygiderli arassalamagy tabşyrdy. Soňra dellalyna jaň edip, ol bazara köp sanly paýnamalar goýup başlady. Lewis oňa Kroftsyň "ony tapmak üçin şäherde howlukmaçlyk bilen jaň edýändigini we başga bir bankiriň kömegi bilen bazary saklap, Semiň paýnamalaryny teklip edilýän tizlikde alýandygyny" aýdanda, ol güldi we Lewise puluny nädip dolandyrmalydygy barada görkezmeler berenden soň, ýene-de bir gezek öz meselesine jogap gözleýän erkin adam hökmünde ofisden çykdy.
  Ol Sue-niň telegrammasyna jogap bermäge synanyşmady. Ol pikirini bir zada düşündirmek üçin sabyrsyzlandy. Ol kwartirasyna bardy, sumkasyny ýygnady we hoşlaşman ýitip gitdi. Ol nirä gidýändigini ýa-da näme etmek isleýändigini anyk bilmeýärdi. Ol diňe öz eli bilen ýazylan habara eýerjekdigini bilýärdi. Ol ömrüni hakykaty gözlemeklige bagyşlamaga synanyşardy.
  OceanofPDF.com
  III KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  Ýaş Sem Makfersonyň şähere täze gelen güni barada. Ýekşenbe güni öýlän ol wagyz diňlemek üçin şäher merkezindäki teatra bardy. Bostonly, garaýagyz ýigidiň aýdan wagyzy ýaş Makfersona bilimli we oýlanyşykly ýaly täsir etdi.
  "Iň beýik adam, hereketleri iň köp adamyň durmuşyna täsir edýän adamdyr" diýip, çykyş edýän adam aýtdy we bu pikir Semiň aňynda galdy. Indi, sumkasy bilen köçeden aşak düşüp barýarka, ol wagzy we pikiri ýadyna salyp, şübheli başyny ýaýkady.
  "Meniň bu şäherde eden işlerim müňlerçe adamyň durmuşyna täsir eden bolmaly" diýip, ol pikirlerini taşlap, ganynyň çaltlaşýandygyny duýup oýlandy, bu bolsa Sýue beren sözüni bozup, işewür ägirdi hökmünde karýerasyna başlan gününden bäri etmäge het edip bilmedi.
  Ol başlan gözlegi barada oýlanyp başlady we näme etmelidigi barada pikir edip, çuňňur kanagatlanma duýdy.
  "Men ähli zady täzeden başlar we iş arkaly Hakykaty taparyn" diýip, ol öz-özüne aýtdy. "Men bu pul açlygyny yzda galdyraryn we eger ol gaýdyp gelse, men Çikago gaýdyp gelip, baýlygymyň toplanmagyna, adamlaryň banklarda, biržada we meniň ýaly akmaklara we zalymlara töleýän sudlarda aýlanyp ýörenine tomaşa ederin, bu bolsa meni sagaldar".
  Ol Illinoýs merkezi wokzalyna girdi - geň bir görnüş. Ol diwaryň ugrundaky oturgyçda rus immigranty bilen gujagyndaky gyzyl ýaňakli bäbegi üçin banan tutup, ony dişleýän semiz kiçijik daýhan aýalynyň arasynda oturanda, onuň dodaklarynda ýylgyryş peýda boldy. Ol, amerikan multimillioneri, pul gazanmagyň ortasynda bolan, amerikan arzuwyny amala aşyran adam, bir oturylyşykda keselläp, elinde sumka, piwo rulony, jübüsinde tölegler bilen moda klubdan çykyp, bu geň işe - Hakykaty, Hudaýy gözlemek üçin ýola düşdi. Aýowadan gelen oglana we onuň şäherinde ýaşaýan erkeklere we aýallara şeýle ajaýyp görünýän şäherde birnäçe ýyllap açgözlük, çalt ýaşamak, soňra Aýowanyň bu şäherinde ýalňyz we mätäç bir aýal öldi, kontinentiň beýleki tarapynda bolsa semiz, zorlukly garry adam Nýu-Ýork myhmanhanasynda özüni atyp öldürdi we şu ýerde oturdy.
  Sumkasyny daýhanyň aýalyna tabşyryp, otagyň üstünden bilet kassasyna geçdi we şol ýerde durdy, belli maksatlary bolan adamlaryň gelip, pul goýup, bilet alyp, derrew çykyp gidişine tomaşa etdi. Ol tanalmakdan gorkmady. Onuň ady we suraty Çikago gazetleriniň baş sahypalarynda ýyllarboýy peýda bolsa-da, bu bir karardan soň özünde şeýle bir çuňňur üýtgeşiklik duýdy welin, onuň üns berilmejekdigine ynanýardy.
  Onuň kellesine bir pikir geldi. Erkekleriň we aýallaryň geň bir topary bilen doldurylan uzyn otagyň ýokarsyna we aşakysyna seredip, ol ägirt uly, zähmetkeş adamlaryň, işçileriň, kiçi ussalaryň, ussat mehanikleriň duýgusyna düşdi.
  "Bu amerikanlylar," diýip, ol öz-özüne aýtdy, "bu adamlar çagalary we agyr gündelik iş bilen meşgullanýarlar, olaryň köpüsiniň bedeni boýy pes ýa-da kämil bolmadyk derejede ösen, Krofts däl, Morrison we men däl, eýsem baýlyga we lyukslyga umyt baglaman zähmet çekýän, uruş döwründe goşun düzýän we öz gezeginde parahatçylyk işini etmek üçin oglan-gyzlary terbiýeleýän beýleki adamlar."
  Ol özüni bilet kassasynda nobatda, bir elinde agaç gurallarynyň gutusy, beýleki elinde bolsa sumka tutan, berk görnüşli gojanyň arkasynda tapdy we gojanyň barýan Illinoýs ştatynyň şol şäherine bilet satyn aldy.
  Otlyda ol garry adamyň ýanynda oturyp, olar ýuwaşlyk bilen gürleşdiler - garry adam maşgalasy barada gürrüň berdi. Onuň Illinoýs ştatynda baryp görmek isleýän şäherinde ýaşaýan öýlenen ogly bardy we ol ogly barada öwünip başlady. Oglunyň aýtmagyna görä, ol şähere göçüp gelipdir we ol ýerde baýaypdyr, aýaly gurluşykda işleýän wagtynda ony dolandyrýan myhmanhana eýe bolupdyr.
  - Ed, - diýdi ol, - tutuş tomusda elli ýa-da altmyş adam işleýär. Ol meni topara ýolbaşçylyk etmek üçin çagyrdy. Ol meniň olary işe aljakdygymy gaty gowy bilýär.
  Edden soň goja özi we durmuşy barada gürrüň bermäge başlady, açyk-aýdyň we ýönekeýlik bilen ähli maglumatlary gürrüň berdi we üstünligindäki kiçijik öwünjeňligi gizlemäge synanyşmady.
  "Men ýedi oglumy terbiýeledim we olaryň hemmesini gowy işçiler etdim, olaryň hemmesi gowy işleýär" diýdi ol.
  Ol olaryň her birini jikme-jik beýan etdi. Olaryň biri, kitap söýüjisi, Täze Angliýanyň senagat şäherinde mehaniki inžener bolup işleýärdi. Çagalarynyň ejesi bir ýyl öň aradan çykypdy we üç gyzynyň ikisi mehaniklere durmuşa çykypdy. Üçünji gyzynyň şeýle gowy bolmandygyny Sem düşündi we garry adam onuň Çikagoda ýalňyş ýoldan gidendigini pikir edýändigini aýtdy.
  Sem goja bilen Hudaý we adamyň durmuşdan hakykaty çykarmak islegi barada gürrüň berdi.
  - Men bu barada köp pikir etdim, - diýdi ol.
  Garry adam gyzyklandy. Ol Seme, soňra awtoulagyň aýnasyna seretdi we öz ynançlary barada gürrüň bermäge başlady, Sem bolsa onuň düýp manysyny düşünip bilmedi.
  - Hudaý ruhdyr we ol ösýän mekgejöwen içinde ýaşaýar, - diýip, goja penjireden geçip barýan meýdanlara görkezdi.
  Ol garşy gahar-gazaply bolan ybadathanalar we ruhanylar barada gürrüň bermäge başlady.
  "Olar çagyryşdan gaçýanlar. Olar hiç zady düşünmeýärler. Olar özlerini gowy alyp barýan çagyryşdan gaçýanlar" diýip, ol yglan etdi.
  Sem özüni tanyşdyryp, dünýäde ýeke-täkdigini we pulunyň bardygyny aýtdy. Ol açyk howada işlemek isleýändigini, sebäbi pul üçin däl-de, uly garny we irden elleriniň titräp durandygyny aýtdy.
  - Men içýärin, - diýdi ol, - we myşsalarymyň güýçlenmegi we gijelerine ukym gelmegi üçin gün-günden köp işlemek isleýärin.
  Garry adam oglunyň Sem üçin ýer tapyp biljekdigine pikir etdi.
  - Ol sürüji, Ed, - diýdi ol gülüp, - we ol saňa köp pul tölemez. Ed, puluňy goýberme. Ol berk.
  Ediň ýaşaýan şäherine ýetýänlerinde, gije düşüpdi we üç adam aşagynda şaglawuk akýan köprüden geçip, şäheriň uzyn, garaňky yşykly esasy köçesine we Ediň myhmanhanasyna tarap ýöräp gitdiler. Ed, agzynyň gyrasynda gurak sigara goýan ýaş, giň eginli adam, öňe ýöräp gitdi. Ol wokzal platformasynda garaňkylykda duran we onuň hekaýasyny hiç hili düşündirişsiz kabul eden Sem bilen habarlaşdy.
  "Men saňa agaçlary we çivileri götermäge rugsat bererin" diýdi ol, "bu seni berk eder".
  Köprüden geçip barýarka, ol şäher barada gürrüň berdi.
  "Bu ýer örän gyzykly," diýdi ol, "biz bu ýere adamlary özüne çekýäris."
  - Seret! - diýip, ol sigarasyny çeýnäp, köprüniň aşagyndan köpürjik we gürrüldäp çykýan şaglawuga görkezdi. - Ol ýerde köp güýç bar, güýç bolan ýerde şäher hem bolar.
  Ediň myhmanhanasynda ýigrimi töweregi adam uzyn, pes ofisde oturypdy. Olaryň köpüsi orta ýaşly işçilerdi, sessiz oturyp, kitap okap, çilim çekip otyrdylar. Diwara direlen stoluň başynda, ýaňagynda ýarasy bolan kelle ýaş ýigit ýagly kartlar bilen pasyans oýnaýardy, onuň öňünde bolsa diwara direlen oturgyçda oturyp, gamgyn görnüşli oglan oýna ýaltalyk bilen tomaşa edýärdi. Üç adam ofise girende, oglan oturgyjy ýere taşlap, Ediň ýanyna seretdi, Ed bolsa yzyna seretdi. Olaryň arasynda birhili bäsdeşlik bolup geçýän ýalydy. Otagyň ahyryndaky kiçi stoluň we sigaret gutusynyň arkasynda uzyn boýly, arassa geýinen, çeýe hereketli we solgun, beýany ýok, berk gök gözli aýal durdy we üçüsi oňa tarap ýörände, onuň gözi Edden gamgyn oglana, soňra bolsa ýene Ediň ýanyna geçdi. Sem onuň öz islegi bilen işlemek isleýän aýaldygyna göz ýetirdi. Onuň şeýle keşbi bardy.
  - Bu meniň aýalym, - diýip, Ed Semi tanyşdyrmak üçin elini galgadyp, stoluň daşyndan aýlanyp, onuň ýanynda durdy.
  Ediň aýaly myhmanhananyň registrasiýasyny Seme tarap öwürdi, başyny atdy we soňra stoluň üstüne egilip, garry agaç ussasynyň deri ýaňagyndan çalt öpdi.
  Sem we garry adam diwara goýlan oturgyçlarda orunlaryny eýelediler we dymýan adamlaryň arasynda oturdylar. Garry adam kart oýnaýanlaryň ýanyndaky oturgyçda oturan oglana görkezdi.
  - Olaryň ogly, - diýip, ol üns bilen pyşyrdady.
  Oglan ejesine seretdi, ejesi hem oňa üns bilen seretdi we oturgyjyndan turdy. Stol başynda Ed aýaly bilen ýuwaşlyk bilen gürleşýärdi. Oglan Semiň we garry adamyň öňünde saklanyp, aýala seredip, elini uzatdy, garry adam elini aldy. Soňra, bir söz aýtman, stoluň ýanyndan, gapydan geçip, basgançaklardan sesli çykyp başlady, onuň yzyndan ejesi geldi. Olar çykyp barýarkalar, biri-birine nälet okadylar, sesleri ýokary sese çykyp, jaýyň ýokarky bölegine ýaňlandy.
  Ed olara ýakynlaşyp, Sem bilen otag bölüp bermek barada gürleşdi, erkekler bolsa nätanyş adama seredip başladylar; onuň owadan eşiklerini görüp, gözleri gyzyklanma bilen doldy.
  "Satmaga bir zat barmy?" diýip, agzynda bir funt temmäkini düräp duran iri boýly, gyzyl saçly ýaş ýigit sorady.
  - Ýok, - diýip, Sem gysga jogap berdi, - Men Ed üçin işlejek.
  Diwaryň boýundaky oturgyçlarda oturan sessiz erkekler gazetlerini taşlap, olara seredip durdular, stoluň başyndaky saçy düşmedik ýaş ýigit bolsa howada kart tutup, agzyny açyp oturypdy. Sem bir pursat üns merkezinde boldy we erkekler oturgyçlarynda hereket edip, pyşyrdaşyp, oňa tarap görkezmege başladylar.
  Gözleri ýaşly, ýaňaklary gyzyl reňkli, öň tarapy tegmilli uzyn palto geýen uly bir adam gapydan girip, otagyň içinden geçdi, adamlara tagzym edip, ýylgyrdy. Ediň elinden tutup, Semiň onuň asuda gürrüňlerini eşidip biljek kiçijik bara gözden ýitip gitdi.
  Birnäçe wagtdan soň, gyzyl ýüzli bir adam gelip, başyny baryň gapysyndan ofise sokdy.
  - Ýöriň, oglanlar, - diýdi ol ýylgyryp, saga-sol başyny atyp, - içgiler meniň üçin.
  Erkekler turup, garry adam bilen Semi oturgyçlarynda galdyryp, bara girdiler. Olar pes ses bilen gürleşmäge başladylar.
  - Men olary - bu adamlary - pikirlendirerin, - diýdi garry adam.
  Ol jübüsinden broşýura çykaryp, ony Seme berdi. Bu baý adamlara we korporasiýalara garşy gödek ýazylan hüjümdi.
  - Muny ýazan adamyň hem akyly köp - diýip, garry agaç ussasy ellerini owkalap, ýylgyryp aýtdy.
  Sem beýle pikir etmedi. Ol oturyp, okaýardy we bardaky erkekleriň batly, şowhunly seslerini diňleýärdi. Gyzyl ýüzli bir adam şäher obligasiýalarynyň çykarylmagynyň jikme-jikliklerini düşündirýärdi. Sem derýanyň gidroelektrik energiýasyny ösdürmegiň zerurdygyna düşündi.
  - Biz bu şäheri janlandyrmak isleýäris, - diýip, Ediň sesi ýürekden aýtdy.
  Garry adam egilip, elini agzyna goýdy we Seme bir zatlar pyşyrdap başlady.
  "Men bu energiýa meýilnamasynyň arkasynda kapitalistik ylalaşygyň bardygyna ynanýaryn" - diýdi ol.
  Ol başyny ýokary-aşak yşarat etdi we bilgeşleýin ýylgyrdy.
  "Eger şeýle bolsa, Ed hem şoňa goşular" diýip, ol sözüniň üstüne goşdy. "Edi ýitirip bolmaz. Ol akylly."
  Ol broşýurany Semiň elinden alyp, jübüsine saldy.
  - Men sosialist, - diýip, ol düşündirdi, - ýöne hiç zat aýtma. Ed olara garşy.
  Erkekler agzynda täze ýakylan sigara bilen märeke bolup otaga gaýdyp geldiler, gyzyl ýüzli adam bolsa olaryň yzyna düşüp, ofisiň gapysyna çykdy.
  - Bolýar, hoş galyň, oglanlar, - diýip, ol ýürekden gygyrdy.
  Ed ejesi bilen oglanyň ýanyna barmak üçin basgançaklardan sessiz çykdy. Oglanlaryň gahar-gazap bilen sesleri henizem ýokardan eşidilýärdi, erkekler diwaryň boýundaky öňki oturgyçlaryny alyp barýarkalar.
  - Elbetde, Bill gowy, - diýdi gyzyl saçly ýaş ýigit, erkekleriň gyzyl ýüz baradaky pikirini aýdyň beýan edip.
  Ýaňaklary çöken kiçijik, egri garry adam ýerinden turdy we otagyň beýleki tarapyna geçip, sigaret gutusyna daýandy.
  "Sen muny hiç eşitdiňmi?" diýip, ol töweregine seredip sorady.
  Görünüşinden, jogap berip bilmeýän ýaly, egrilen goja aýal, magdançy we gatyr barada erbet we manysyz degişme gürrüň bermäge başlady. Ol sözüni gutaranda, tomaşaçylar üns bilen diňlediler we gülüşdiler. Sosialist ellerini owkalap, el çarpyşmalara goşuldy.
  "Gowy boldy, şeýlemi?" diýip, ol Seme tarap öwrülip, pikir bildirdi.
  Sem sumkasyny alyp, basgançaklardan çykdy we gyzyl saçly ýigit başga bir hekaýany, biraz hapa gürrüň bermäge başlady. Ediň henizem ýanmadyk sigarasyny çeýnäp, basgançaklaryň ýokarsynda duşuşyp, ony alyp baran otagynda, ol çyrany öçürip, düşegiň gyrasynda oturdy. Ol öýüni küýseýärdi, oglan ýaly.
  - Dogry, - diýip, ol penjireden garaňky yşykly köçä seredip, mürrüldäp aýtdy. - Bu adamlar hakykaty gözleýärlermi?
  Ertesi gün ol Edden satyn alan kostýumyny geýip işe gitdi. Ol Ediň kakasy bilen bilelikde işledi, onuň görkezmesi boýunça agaç daşaýardy we çivileri çekiçleýärdi. Onuň toparynda Ediň myhmanhanasynda galýan dört adam we maşgalalary bilen şäherde ýaşaýan ýene-de dört adam bardy. Günortan ol garry agaç ussasyndan şäherde ýaşamaýan myhmanhana işgärleriniň hökümet obligasiýalaryna nädip ses berip biljekdigini sorady. Garry adam ýylgyryp, ellerini owkalady.
  - Bilmeýärin, - diýdi ol. - Ed muňa meýilli bolmaly. Ol akylly ýigit, Ed.
  Işde, myhmanhananyň ofisinde şeýle sessiz oturan erkekler şadyýan we geň galdyryjy derejede işlidi, gojanyň buýrugy boýunça ol ýerde-bu ýerde howlukýardylar, gazaply kesip we çivi kakýardylar. Olar biri-birinden öňe geçmäge synanyşýan ýalydylar we olaryň biri yza galanda, oňa gülüp, gygyryp, şol gün pensiýa çykmaga karar berdimi diýip soradylar. Emma olar ondan öňe geçmäge karar beren ýaly bolsalar-da, goja hemmelerden öňde galdy, çekiçleri bilen tagtalary bütin gün kakdy. Günortan ol her bir adama jübüsinden broşýura berdi we agşam myhmanhana gaýdyp gelip, Seme beýlekileriň ony paş etmäge synanyşandygyny aýtdy.
  "Olar meniň suwumyň bardygyny ýa-da ýokdugyny görmek islediler" diýip, ol Semiň ýanyndan ýöräp, eginlerini gülkünç ýagdaýda silkäp düşündirdi.
  Sem ýadawlykdan ejir çekýärdi. Elleri çişip, aýaklary gowşak, bokurdagy bolsa suwsuzlykdan ýanýardy. Ol bütin gün öňe süýşüp, her bir fiziki rahatsyzlyga, dartgynly, ýadaw myşsalarynyň her bir urgusyna gamgynlyk bilen minnetdar boldy. Ýadawlygynda we beýlekilerden yza galmak üçin göreşinde polkownik Tom bilen Meri Anderwudy ýatdan çykardy.
  Şol aýyň dowamynda we ondan soňky aýda Sem garry adamyň toparynda galdy. Ol pikirlenmegini bes etdi we diňe umytsyz işledi. Garry adama bolan geň bir wepalylyk we wepalylyk duýgusy ony basyp aldy we ol hem öz gymmatyny subut etmelidigini duýdy. Myhmanhanada ol sessiz agşamlyk naharyndan soň derrew ýatdy, uklap galdy, syrkawlap oýandy we işe gaýdyp geldi.
  Bir ýekşenbe güni onuň toparynyň agzalarynyň biri Semiň otagyna girip, ony şäherden daşary syýahata çykýan işçiler toparyna goşulmaga çagyrdy. Olar gaýyklarda piwo gutularyny göterip, iki tarapy gür tokaý bilen gurşalan çuň jülgä gitdiler. Sem bilen gaýykda Jeýk atly gyzyl saçly ýaş ýigit oturyp, tokaýda geçirjek wagtlary barada batly gürrüň berdi we syýahatyň başlangyjyny özüniň edendigi bilen öwündi.
  - Men bu barada pikir etdim, - diýip, ol gaýta-gaýta gaýtalady.
  Sem näme üçin çagyrylandygyny pikir etdi. Oktýabr aýynyň ýumşak günidi we ol jülgede oturyp, boýag çaýkan agaçlara seredip, çuňňur dem aldy, bütin bedeni dynç alyp, dynç alan gününe minnetdar boldy. Jeýk gelip, onuň ýanyna oturdy.
  - Sen näme edýärsiň? - diýip, ol açyk sorady. - Biz seniň işleýän adam däldigiňi bilýäris.
  Sem oňa ýarym hakykaty aýtdy.
  "Sen bu barada gaty haklysyň; meniň işlemezlige ýeterlik pulum bar. Men öň işewürdim. Men ýarag satýardym. Ýöne meniň keselim bar we lukmanlar maňa köçelerde işlemesem, bedenimiň bir bölegi öljekdigini aýtdylar."
  Öz toparynyň agzasy bolan bir adam olara ýakynlaşyp, ony attraksiona çagyrdy we Seme köpükli piwo getirdi. Ol başyny ýaýkady.
  "Lukman munuň işlemejekdigini aýdýar" diýip, ol iki adama düşündirdi.
  Jeýk atly gyzyl saçly adam geplemäge başlady.
  - Biz Ed bilen söweşeris, - diýdi ol. - Biz şuňa görä gürleşmäge geldik. Siziň nähili pozisiýadadygyňyzy bilmek isleýäris. Geliň, Çikagoda erkekler şol bir iş üçin hak alýan ýaly, onuň hem bu ýerdäki iş üçin hak tölemegini üpjün edip biljekdigimize seredeliň.
  Sem otlaryň üstünde ýatdy.
  "Bolýar," diýdi ol. "Dowam et. Eger kömek edip bilsem, ederin. Men Ed-i hakykatdanam halamaýaryn."
  Erkekler öz aralarynda gürrüňleşmäge başladylar. Olaryň arasynda durup, Jeýk atlaryň sanawyny, şol sanda Semiň Ediň myhmanhanasynyň kabulhanasynda ýazyp alan atlarynyň sanawyny sesli okady.
  "Bu biziň pikirimizçe, obligasiýa meselesinde bilelikde ses berer we bilelikde ses berer diýip pikir edýän adamlaryň sanawy" diýip, ol Seme ýüzlenip düşündirdi. "Ed bu işe gatnaşýar we biz seslerimizi ony gorkuzyp, isleýän zadymyzy bermek isleýäris. Sen biziň bilen galarsyňyzmy? Sen söweşiji ýaly görünýärsiň."
  Sem başyny atyp, piwo çelekleriniň ýanynda duran adamlara goşulmak üçin ýerinden turdy. Olar Ed we onuň şäherde gazanan pullary barada gürrüň bermäge başladylar.
  - Ol bu ýerde şäherde köp iş etdi we bularyň hemmesi parahorlukdy, - diýip, Jeýk berk düşündirdi. - Ony dogry işi etmäge mejbur etmegiň wagty geldi.
  Olar gürleşýänlerinde, Sem oturyp, erkekleriň ýüzlerine seredýärdi. Olar indi oňa myhmanhananyň ofisinde geçiren ilkinji agşamy ýaly ýigrenji görünmeýärdi. Ol işde, Ed we Bill ýaly täsirli adamlaryň arasynda gün boýy sessiz we ünsli pikirlenip başlady we bu pikir onuň olar baradaky pikirini güýçlendirdi.
  - Diňläň, - diýdi ol, - maňa bu iş barada gürrüň beriň. Men bu ýere gelmezden öň, men işewürdim we belki, size isleýän zadyňyzy almaga kömek edip bilerin.
  Jeýk ýerinden turup, Semiň elinden tutdy we olar jülgeden ýöräp gitdiler, Jeýk şäherdäki ýagdaýy düşündirdi.
  "Oýun," diýdi ol, "salgyt töleýjileri derýada gidroelektrik energiýasyny ösdürmek üçin degirmen üçin tölemäge mejbur etmek we soňra olary aldap, ony hususy kompaniýa bermekdir. Bill we Ed ikisi hem bu ylalaşyga gatnaşyp, Çikagoly Krofts atly bir adamyň ýanynda işleýärler. Bill bilen Ed gürleşende, ol myhmanhanadady. Men olaryň näme edýändigini görýärin." Sem agaç agajynyň üstüne oturdy we ýürekden güldi.
  "Krofts, şeýlemi?" diýip, ol gygyrdy. "Ol bu zada garşy göreşeris diýýär. Eger Krofts şu ýerde bolsa, ylalaşygyň manysynyň bardygyna ynanmaly. Şäheriň bähbidi üçin biz bu toparyň hemmesini ýok ederis."
  "Muny nädip edersiň?" diýip, Jeýk sorady.
  Sem agaç üstünde oturyp, jülgäniň agzyndan akýan derýa seretdi.
  "Diňe söweş," diýdi ol. "Saňa bir zat görkezeýin."
  Ol jübüsinden galam we kagyz bölegini aldy-da, piwo çelekleriniň töweregindäki adamlaryň we onuň egninden seredýän gyzyl saçly adamyň seslerini diňläp, ilkinji syýasy broşýurasyny ýazmaga başlady. Ol sözleri we sözlemleri ýazdy, pozdy we üýtgetdi. Bu broşýura gidroelektrik energiýasynyň gymmatynyň hakyky beýanydy we jemgyýetiň salgyt töleýjilerine gönükdirilendi. Ol derýada baýlygyň ýatyrdygyny we şäheriň indi biraz öňünden oýlanyp, şol baýlyk bilen halkyň eýeçiligindäki ajaýyp şäheri gurup biljekdigini öňe sürüp, bu temany goldady.
  "Bu derýa baýlygy, dogry dolandyrylsa, hökümetiň çykdajylaryny örter we size uly girdeji çeşmesiniň hemişelik gözegçiligini berer" diýip, ol ýazdy. "Degirmeniňi gur, ýöne syýasatçylaryň hilelerinden seresap bol. Olar ony ogurlamaga synanyşýarlar. Çikagoly bankir Kroftsyň teklibini ret et. Derňew talap et. Gidroelektrik obligasiýalaryny dört göterim bilen alyp, azat amerikan şäheri ugrundaky bu göreşde halky goldajak kapitalist tapyldy." Brosýuranyň daşky ýüzüne Sem "Altyn bilen örtülen derýa" diýen ýazgyny ýazdy we ony Jeýke berdi, ol ony okap, ýuwaşlyk bilen pyşyrdady.
  "Gowy!" diýdi ol. "Men muny alyp çap ederin. Bu Bill bilen Ediň oturmagyna sebäp bolar."
  Sem jübüsinden ýigrimi dollarlyk pul çykaryp, ony adama uzatdy.
  "Çap etmek üçin tölemek üçin" diýdi ol. "Olary ýalanymyzda, dört prosentlik obligasiýalary men alarys."
  Jeýk başyny gaşady. "Siz bu şertnamanyň Krofts üçin näçe gymmatdygyny pikir edýärsiňiz?"
  - Bir million, ýogsam ol muňa biynjalyk bolmazdy, - diýip, Sem jogap berdi.
  Jeýk kagyzy gatlady we jübüsine saldy.
  "Bu Bill bilen Ediň göwnüni gyşarar, şeýlemi?" diýip, ol güldi.
  Derýanyň boýunda öýlerine gaýdyp barýarka, piwo içen adamlar, Sem bilen Jeýkiň ýolbaşçylygyndaky gaýyklar ýüzüp barýarka, aýdym aýdyp, gygyrýardylar. Gije ýyly we asuda boldy, Sem asmany şeýle ýyldyzlar bilen doldurylan ýaly duýdy. Onuň aňy halk üçin bir zat etmek pikirine doldy.
  "Belki, şu ýerde, şu şäherde, isleýän zadymy başlaryn" diýip pikir etdi we ýüregi bagtdan doldy, serhoş işçileriň aýdymlary gulagynda ýaňlandy.
  Indiki birnäçe hepdede Semiň toparynyň we Ediň myhmanhanasynyň arasynda köp sanly hereket boldy. Agşamara Jeýk erkekleriň arasynda aýlanyp, dym-dyrs gürleşýärdi. Bir gün ol üç günlük rugsat alyp, Ediň özüni gowy duýmaýandygyny aýtdy we derýanyň ýokarsyndaky kotan işleri bilen meşgullanýan erkekleriň arasynda wagt geçirdi. Wagtal-wagtal ol pul sorap Semiň ýanyna gelýärdi.
  - Kampaniýa, - diýip, ol göz gyzdyryp, howlukmaçlyk bilen gitdi.
  Birdenkä, gijelerine Esasy köçedäki dermanhananyň öňündäki kabinadan ses güýçlendiriji peýda bolup, geplemäge başlady, agşamlyk naharyndan soň bolsa Ediň myhmanhanasynyň ofisi boşdy. Bir adamyň direge asylgy tagtasy bardy, ol şol tagta derýadaky elektrik energiýasynyň bahasyny kesgitleýän sanlary çekýärdi we ol gepleýärkä, ellerini galgadyp, obligasiýa teklibindäki käbir kärende düzgünlerini näletläp, has-da tolgunýardy. Ol özüni Karl Marksyň yzyna eýerýän diýip yglan etdi we ýolda iki elini owkalap, tans edýän garry agaç ussasyny begendirdi.
  "Bir zat bolar, görersiň" diýip, ol Seme aýtdy.
  Bir gün Ed Semiň iş ýerinde arabada peýda boldy we garry adamy ýola çagyrdy. Ol şol ýerde oturyp, bir elini beýleki eline degrip, pes ses bilen gepledi. Sem garry adamyň sosialistik bukletleri paýlap, biperwaýlyk eden bolmagy mümkin diýip pikir etdi. Ol arabanyň ýanynda iki taraplaýyn tans edip, başyny ýaýkap, howsala düşýän ýalydy. Soňra, adamlaryň işleýän ýerine howlukyp, başam barmagyny egninden geçirdi.
  - Ed seni isleýär, - diýdi ol, Sem onuň sesiniň we eliniň titräp durandygyny duýdy.
  Ed bilen Sem arabada sessiz-üýnsüz mündüler. Ed ýene-de ýakylmadyk sigarasyny çeýnäp başlady.
  - Men seniň bilen gürleşmek isleýärin, - diýdi ol Sem arabanyň üstüne münüp.
  Myhmanhanada iki erkek arabadan düşüp, ofise girdi. Onuň yzyndan gelen Ed öňe böküp, Semiň gollaryndan tutdy. Ol aýy ýaly güýçlidi. Aýaly, gözleri ümsüz uzyn boýly aýal, ýüzi ýigrençden buruşyp, otaga ylgady. Ol elinde süpürgiç tutup, onuň sapy bilen Semiň ýüzüne gaýta-gaýta urdy, her urgusyna gahar-gazap we ýigrenji atlar bilen jogap berdi. Gaharly ýüzli, eýýäm diri we gözleri göriplikden ýalpyldap duran bir oglan basgançaklardan aşak ylgap, aýaly itekledi. Ol Semiň ýüzüne gaýta-gaýta urdy, her gezek güldi.
  Sem Ediň güýçli gyssagyndan çykmaga gaharly synanyşdy. Bu onuň ilkinji gezek urulmagy we umytsyz ýeňlişe duçar bolmagydy. Onuň içindäki gahar şeýle güýçlidi welin, urgulardan titremek Ediň gyssagyndan çykmak zerurlygyndan soň ikinji derejeli ýaly görünýärdi.
  Ed birden öwrülip, Semi öňüne itekläp, ony ofisiň gapysyndan köçä zyňdy. Ol ýykylanda kellesi bir daýanjyň sütünine degip, ony seresapsyz galdyrdy. Ýykylyşdan soň bölekleýin özüne gelen Sem turup, köçeden ýöräp gitdi. Onuň ýüzi şişip, gögeripdi, burnundan gan akýardy. Köçe boşdy we hüjüm duýulmady.
  Ol Meýn köçesindäki myhmanhana bardy - Ediňkiden has ýokary derejeli myhmanhana, demir ýol menziline barýan köprüniň golaýynda - we içeri girende, açyk gapydan gyzyl saçly Jeýkiň stoluň üstüne daýanyp, gyzyl ýüzli Bill bilen gürleşýändigini gördü. Sem otagyň tölegini töläp, ýokarky gata çykdy we ýatmaga gitdi.
  Ýaraly ýüzüne sowuk bint bilen düşekde ýatyp, ýagdaýy öz eline almaga synanyşdy. Edden ýigrenç damarlaryndan geçdi. Elleri gysyldy, aňy aýlandy we aýal bilen oglanyň zalym, yhlasly ýüzleri gözüniň öňünde tans etdi.
  "Men olary, zalym huliganlary, düzederin" diýip, ol batly mürrüldäp aýtdy.
  Soňra gözlegi baradaky pikir onuň aňyna gaýdyp geldi we ony rahatlandyrdy. Şaglawugyň güwwüldisi penjireden geçip, köçäniň sesi bilen bölüldi. Ol uklap galanda, olar onuň düýşlerine garyşdy, ýumşak we asuda, agşamky ot baradaky asuda maşgala gürrüňleri ýaly.
  Gapy kakylanda, ol oýandy. Onuň çagyryşy bilen gapy açyldy we garry agaç ussasynyň ýüzi peýda boldy. Sem gülüp, düşeginde oturdy. Sowuk bintler onuň ýaralanan ýüzüniň urmasyny eýýäm ýatyrypdy.
  - Git, - diýip, garry adam ellerini howsala bilen owkalap sorady. - Şäherden çyk.
  Ol elini agzyna alyp, açyk gapydan egniniň üstünden seredip, bogulýan ses bilen pyşyrdady. Sem düşekden turup, trubkasyny dolduryp başlady.
  - Sen Edden üstün çykyp bilmersiň, oglanlar, - diýip, garry adam gapa tarap yza çekilip sözüniň üstüne goşdy. - Ol akylly, Ed. Şäherden gitseň gowy bolar.
  Sem oglana jaň edip, Ed üçin eşiklerini we sumkasyny otagyna gaýtaryp bermegi haýyş edýän hat berdi. Soňra ol oglana uly bir töleg kagyzyny görkezip, ähli bergilerini tölemegini haýyş etdi. Oglan eşikleri we sumkasy bilen gaýdyp gelende, töleg kagyzyny eldegrilmedik ýagdaýda gaýtaryp berdi.
  - Olar ol ýerde bir zatdan gorkýarlar, - diýdi ol, Semiň döwülen ýüzüne seredip.
  Sem seresaply geýinip, aşak düşdi. Ol jülgede ýazylan syýasy broşýuranyň çap edilen nusgasyny hiç haçan görmändigini ýadyna saldy we Jeýkiň ony pul gazanmak üçin ulanandygyny düşündi.
  "Indi başga bir zady synap görerin" diýip pikir etdi ol.
  Agşam irdi we ekin meýdanyndan demir ýol boýunça ýöreýän adamlaryň köpçüligi Esasy köçä ýetende çepe we saga öwrüldiler. Sem olaryň arasynda ýöräp, daşarda sosialistiň çykyş edýän dermanhana satyjysyndan alan nomerine tarap kiçijik, depeli köçeden çykdy. Ol kiçijik çarçuwaly jaýda saklandy we gapysyny kakyp başlanda, gije-gündiz daşardaky kabinadan çykyş edýän adamyň öňünde durandygyny gördü. Sem bu barada näme edip biljekdigini görmäge karar berdi. Sosialist gysga boýly, semiz, burçly çal saçly, ýalpyldawuk, tegelek ýaňakly we gara, döwülen dişli adamdy. Ol düşeginiň gyrasynda oturyp, eşikleri bilen uklap galan ýaly görünýärdi. Düşek örtükleriniň arasynda mekgejöwen çöpüniň çilimi çekilýärdi we ol gürrüňdeşligiň köp bölegini elinde bir aýakgaby tutup, geýjek bolýan ýaly geçirdi. Ýumşak kitaplar otagyň töwereginde tertipli üýşüp ýatyrdy. Sem penjiräniň ýanyndaky oturgyçda oturyp, öz wezipesini düşündirdi.
  "Bu häkimiýetiň ogurlanmagy bu ýerde uly mesele" diýip, ol düşündirdi. "Men munuň arkasyndaky adamy tanaýaryn we ol ownuk zatlar üçin dert çekmezdi. Men olaryň şäheri degirmen gurmaga mejbur edip, soňra ony ogurlamagy meýilleşdirýändigini bilýärin. Eger siz öňe çykyp, olaryň öňüni alsaňyz, bu siziň toparyňyz üçin uly mesele bolar. Nädip etmelidigini size aýdyp bereýin."
  Ol öz meýilnamasyny düşündirdi we Krofts, onuň baýlygy we yhlasly, hüjümçil tutanýerliligi barada gürrüň berdi. Sosialist özüni ýitiren ýaly boldy. Ol aýakgabyny geýip, otagyň içinde aýlanyp başlady.
  - Saýlaw wagty golaýlap geldi, - diýip Sem sözüni dowam etdi, - men bu zady öwrendim. Biz bu obligasiýa çykarylyşyny ýeňip, soňra ony çözmeli. Sagat ýedide Çikagodan otluň gidýändigi, ekspres otluň bardygy aýdylýar. Bu ýerde elli sany çykyş ediji bar. Zerur bolsa, men ýörite otlunyň tölegini töläp, saz toparyny işe alyp, işleri gozgamaga kömek ederin. Bu şäheriň düýbüni sarsdyrmak üçin size ýeterlik maglumat berip bilerin. Siz meniň bilen gelip, Çikago jaň edersiňiz. Men ähli zady töleýärin. Men Makferson, Çikagodan Sem Makferson.
  Sosialist şkafa ylgap baryp, paltosyny geýip başlady. Bu at oňa şeýle täsir etdi welin, eli titräp başlady we elini paltosynyň ýeňine zor bilen sygdyryp bildi. Ol otagyň görnüşi üçin ötünç sorap başlady we eşiden zatlaryna ynanmaýan adamyň keşbi bilen Seme seretmegini dowam etdirdi. Iki adam öýden çykanda, ol Semiň geçmegi üçin gapyny açyk saklap, öňe ylgady.
  - Siz bize kömek edersiňizmi, jenap Makferson? - diýip, ol gygyrdy. - Siz, millionlarça adam, bu göreşde bize kömek edersiňizmi?
  Sem adamyň elini öpjek ýa-da şeýle bir gülkünç bir zat etjek bolýan ýaly duýdy. Ol klubyň gapysynyň gapysynyň akylsyz garawulyna meňzeýärdi.
  Myhmanhanada Sem foýede durdy, semiz adam bolsa telefon kabinasynda garaşýardy.
  "Men Çikago jaň etmeli bolaryn, diňe Çikago jaň etmeli bolaryn. Biz, sosialistler, derrew şeýle zady etmeýäris, jenap Makferson" diýip, ol köçeden aşak düşüp barýarka düşündirdi.
  Sosialist kabinadan çykanda, başyny ýaýkap, Semiň öňünde durdy. Onuň tutuş keşbi üýtgedi we ol samsyk ýa-da gülkünç hereketde tutulan adama meňzeýärdi.
  - Hiç zat etme, hiç zat etme, jenap Makferson, - diýip, ol myhmanhananyň gapysyna tarap ugrady.
  Ol gapyda saklandy we Seme barmagyny silkdi.
  - Bu işlemez, - diýdi ol aýgytly ses bilen. - Çikago örän akylly.
  Sem öwrülip, öz otagyna gaýdyp gitdi. Onuň ady Kroftsy, Jeýki, Billi we Edi ýeňmegiň ýeke-täk mümkinçiligini ýok edipdi. Ol öz otagynda oturyp, penjireden köçä seretdi.
  "Indi men nireden daýanç tapyp bilerin?" diýip, ol özünden sorady.
  Çyrany öçürip, şaglawugyň güwwüldisini diňläp we geçen hepde bolan wakalar barada pikir edip oturdy.
  "Meniň wagtym bardy" diýip, ol pikir etdi. "Men bir zady synap gördüm we ol netije bermese-de, bu meniň soňky ýyllarda başdan geçiren iň gowy lezzetim boldy".
  Sagatlar geçdi, gije düşdi. Ol köçede adamlaryň gygyryşlaryny we gülüşlerini eşitdi we aşak düşüp, koridorda sosialistiň töweregine ýygnanan köpçüligiň gyrasynda durdy. Çykyş edýän gygyryp, elini galgady. Ol ýaňy otda ilkinji gezek çokundyrylan ýaş esger ýaly buýsançly görünýärdi.
  "Ol meni - Çikagoly Makfersony - millioner - kapitalist patyşalaryň birini - aldamaga synanyşdy, ol maňa we meniň partiýama para bermäge synanyşdy."
  Köpçüligiň arasynda garry agaç ussasy ýolda tans edip, ellerini owkalady. Sem işi gutaran ýa-da kitabyň soňky sahypasyny agdaran adamyň duýgusy bilen myhmanhanasyna gaýdyp geldi.
  "Men irden giderin" diýip pikir etdi ol.
  Gapy kakyldy we gyzyl saçly bir adam içeri girdi. Ol gapyny ýuwaşlyk bilen ýapdy we Seme göz gyrpdy.
  - Ed ýalňyşlyk goýberdi, - diýdi ol gülüp. - Garry adam oňa seniň sosialistdigiňi aýtdy we seniň parany sabotaž etmäge synanyşýandygyňy pikir etdi. Ol seniň urlup-ýenjiljekdigiňden gorkýar we gaty gynanýar. Ol gowy, Ed gowy, Bill ikimiz sesleri aldyk. Seni näme üçin şeýle uzak wagtlap gizlin sakladyň? Näme üçin bize Makfersondygyňy aýtmadyň?
  Sem düşündirmek üçin edilýän islendik synanyşygyň peýdasyzdygyny gördü. Jeýkiň adamlara dönüklik edendigi aýdyňdy. Sem nädip şeýle boljakdygyny pikir etdi.
  "Ses berip biljekdigiňizi nädip bilýärsiňiz?" diýip, ol Jeýki has öňe alyp gitmäge synanyşyp sorady.
  Jeýk funty agzynda aýlady we ýene-de göz gyrpdy.
  "Ed, Bill we men bile bolanymyzda, şol adamlary düzetmek ýeterlik derejede aňsatdy" diýdi ol. "Siz başga bir zady bilýärsiňiz. Kanunda obligasiýa çykarmaga rugsat berýän madda bar - Billiň aýtmagy ýaly "uklaýan". Siz bu barada menden has köp bilýärsiňiz. Haýsy ýagdaýda-da bolsa, häkimiýet biziň gürrüň edýän adamymyza geçiriler."
  "Ýöne men seniň ses berip biljekdigiňi nädip bilýärin?"
  Jeýk sabyrsyzlyk bilen elini uzatdy.
  "Olar näme bilýärler?" diýip, ol ýiti sorady. "Olar ýokary aýlyk isleýärler. Güýç şertnamasynda bir million dollar bar we olar Jennetde näme etmek isleýändiklerini aýdyp biljeklerinden başga bir million dollary hem düşünip bilmeýärler. Men Ediň şäher boýunça ýoldaşlaryna wada berdim. Ed tepip bilmeýär. Ol häzirki ýaly ýüz müň gazanar. Soňra men sürüjilere on göterim aýlyk ýokarlandyrmagy wada berdim. Mümkin bolsa, olar üçin ony alarys, ýöne eger mümkin bolmasa, şertnama baglaşylýança olar bilmezler."
  Sem baryp, gapyny açyk saklady.
  "Gijäňiz haýyrly bolsun" diýdi ol.
  Jeýk gaharly görünýärdi.
  "Sen hatda Kroftsa teklip hem etmejekmi?" diýip, ol sorady. "Eger sen biziň bilen has gowy iş etseň, biz onuň bilen gatnaşmaýarys. Men muňa goşulýaryn, sebäbi sen meni goşduň. Derýanyň ýokarsynda ýazan makalaň olary gorkuzdy. Men seniň bilen dogry iş etmek isleýärin. Ediňe gaharlanma. Eger ol bilse, muny etmezdi."
  Sem başyny ýaýkady we elini gapydan tutup, turdy.
  - Gijäňiz haýyrly bolsun, - diýdi ol ýene. - Men bu işe gatnaşmaýaryn. Men ondan ýüz öwürdim. Düşündirmäge synanyşmagyň peýdasy ýok.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  Sem hepdeler we aýlar boýy sergezdan durmuşda ýaşady we elbetde, hiç bir nätanyş ýa-da ondan beter biynjalyk bolýan adam ýola düşmändi. Onuň jübüsinde diýen ýaly bir müňden bäş müňe çenli dollar bardy, sumkasy öňünden bir ýerden başga ýere geçýärdi we wagtal-wagtal ol ony alyp, gaplaryny açyp, köne Çikago eşiklerini geýip, şäheriň köçelerinde gezýärdi. Şeýle-de bolsa, ol köplenç Edden satyn alan gödek eşiklerini geýýärdi, olar ýitip gidende, başgalar olary halaýardylar - ýyly brezent palto we howanyň ýaramaz şertlerinde agyr, bagy bilen daňylýan ädikler. Adamlar, adatça, ony baý işleýän, baý we öz ýoluny tapýan adam hasaplaýardylar.
  Şu aýlarlap gezip ýören döwründe, hatda öňki durmuş ýoluna has ýakyn bir zada gaýdyp gelende-de, onuň aňy deňagramly däldi we durmuşa bolan garaýşy bozuldy. Käwagt ol özüni ähli adamlaryň arasynda ýeke, täzelikçi ýaly duýýardy. Gün-günden onuň aňy öz meselesine gönükdirilip, ol parahatçylyga barýan ýoluny tapýança gözleg geçirmek we gözleg geçirmek kararyna geldi. Ol geçen şäherlerde we oba ýerlerinde dükanlarda satyjylary, banklara howlukýan aladaly ýüzli söwdagärleri, agyr zähmetden ýadaw bedenlerini gije öýlerine süýräp barýan daýhanlary gördü we özüne ähli durmuşyň sterildigini, ähli tarapdan kiçi, boş tagallalarda ýadawdygyny ýa-da gapdal akymlarda gaçyp gidýändigini, hiç ýerde yzygiderli, yzygiderli öňe gitmeýändigini, bu bolsa bu dünýäde ýaşamagyň we işlemegiň ägirt uly pidalaryny görkezýändigini aýtdy. Ol dünýäni görüp, adamlar bilen gürleşmäge giden Mesih hakda pikir etdi we özüniň hem mugallym hökmünde däl-de, bilim almagy isleýän adam hökmünde olara baryp gürleşjekdigini göz öňüne getirdi. Käwagt ol gamgynlyk we aýdyp bolmajak umytlar bilen dolýardy we Kakstondan gelen oglan ýaly, ol düşeginden turdy, Milleriň otlagynda suwuň ýüzüne ýagyş ýagmagyny synlamak üçin däl-de, garaňkylykda çäksiz kilometrler ýöräp, bedenindäki ýadawlykdan bereketli dynçlyk tapdy. Ol köplenç iki düşek üçin pul töläp, olary bir gijede doldurýardy.
  Sem Sue gaýdyp gelmek isleýärdi; ol parahatçylyk we bagt ýaly bir zat isleýärdi, ýöne iň esasysy, ol iş isleýärdi, hakyky iş, ondan gün-günden iň gowy we iň gowy zatlary talap edýän iş, şonuň üçin ol durmuşyň iň gowy höweslerini yzygiderli täzelemek zerurlygyna bagly bolardy. Ol ömrüniň iň ýokary derejesindedi we dyrnak kesiji we agaç daşaýjy hökmünde birnäçe hepde agyr fiziki iş onuň bedenini berk we güýçlü edip başlady, şonuň üçin ol ýene-de tebigy rahatsyzlygy we energiýasy bilen doldy; ýöne ol indi pul gazanmagy, owadan çagalar baradaky arzuwy we Illinoýs şäherindäki maliýe kakalygy baradaky soňky ýarym döredilen arzuwy ýaly, oňa täsir etjek işe özüni bagyş etmezlige berk karar berdi.
  Ed we gyzyl saçly adam bilen bolan waka, onuň jemgyýetçilik işine meňzeş bir zada gözegçilik etmek ýa-da jemgyýetçilik aňyna täsir etmek synanyşygy arkaly gazanan ilkinji çynlakaý synanyşygydy, sebäbi onuň aňy anyk, hakyky zady arzuw edýändi. Ol jülgede Jeýk bilen gürleşip otyrka, soňra bolsa köp sanly ýyldyzlaryň aşagynda öýüne gaýyk bilen gaýdyp barýarka, serhoş işçilerden seredip, aňynyň öňünde halk üçin gurlan şäheri, garaşsyz, owadan, güýçli we azat şäheri gördü. Emma gyzyl saçly adamyň bar gapysyndan seredişi we sosialistleriň bu ada bolan titremesi bu garaýşy ýok etdi. Sosialistiň diňleýişinden gaýdyp gelende, ol hem öz gezeginde çylşyrymly täsirler bilen gurşalandy we noýabr aýynda Illinoýsyň günortasynda ýöräp, agaçlaryň öňki ajaýyplygyny görüp, arassa howadan dem alyp, şeýle garaýşy görendigi üçin özüne güldi. Gyzyl saçly adam ony satan däldi, Ediň gamgyn oglundan alan urgulary ýa-da güýçli aýalynyň ýüzüne urgulary däldi - diňe onuň ýüreginiň düýbünde halkyň özgertmeleri isleýändigine ynanmaýandygy; olar aýlyk haklarynyň on prosent ýokarlanmagyny isleýändikleri bardy. Jemgyýetçilik aňy bir wizýona ýa-da ideala ýetmek we ony öňe ilerletmek üçin örän giň, örän çylşyrymly we örän hereketsizdi.
  Soňra bolsa, ýolda ýöräp, hatda öz içinde hem hakykaty tapmaga synanyşyp, Sem başga bir zada gelmeli boldy. Esasan, ol lider hem däldi, reformator hem däldi. Ol azat şäheri azat adamlar üçin däl-de, öz elleri bilen ýerine ýetirilmeli iş hökmünde isleýärdi. Ol Makferson, pul gazanýan, özüni söýýän adamdy. Jeýkiň Bill bilen dostlaşmagy ýa-da sosialistiň çekinjeňligi däl-de, bu fakt onuň syýasy reformator we gurluşykçy hökmünde işlemeginiň ýoluny ýapdy.
  Ol günorta tarapda çaýkalan mekgejöwen hatarlarynyň arasyndan ýöräp, öz-özüne güldi. "Ed we Jeýk bilen bolan waka maňa bir zat etdi" diýip pikir etdi. "Olar meniň üstüme gülýärdiler. Men özüm hem birhili zorbadym we bolan zat meniň üçin gowy derman boldy."
  Sem Illinoýs, Ogaýo, Nýu-Ýork we beýleki ştatlaryň ýollarynda, depeleriň we düzlükleriň üstünden, gyşky howanyň we ýazky tupanlaryň arasyndan geçip, adamlar bilen gürleşip, olaryň ýaşaýyş durmuşy we ymtylýan maksatlary barada sorap ýördi. Olar işledi. Gijelerine ol Sue, Kakstondaky çagalyk kynçylyklary, Janet Eberliniň oturgyçda oturyp, ýazyjylar barada gürrüň berýändigini ýa-da biržany ýa-da haýsydyr bir göze ilýän içgihanany göz öňüne getirip, Kroftsyň, Websteriň, Morrisonyň we Prinsiň ýüzlerini ýene-de gördü, olar pul gazanmak üçin niýetli we sabyrsyz teklip edýärdiler. Käwagt gijelerine ol gorkudan oýanyp, polkownik Tomy kellesine rewolwer goýup görüpdi; we düşeginde oturyp, ertesi gün öz-özüne sesli gepleşip ýördi.
  "Nälet garry gorkak!" diýip, ol otagynyň garaňkylygyna ýa-da obanyň giň, asuda görnüşine gygyrýardy.
  Polkownik Tomyň öz janyna kast etmegi baradaky pikir hakykatdanam mümkin däl, gorkunç we elhenç ýalydy. Sanki bir semiz, buýra saçly oglan muny özüne eden ýalydy. Bu adam şeýle oglanlyk, şeýle gaharlandyryjy derejede ukypsyz, şeýle bir mertebeden we maksadadan doly mahrumdy.
  "Şeýle-de bolsa," diýip pikir etdi Sem, "ol meni, başarjaň adamy, gamçylamaga güýç tapdy. Ol meniň öz şasy bolan kiçijik oýun dünýäsine eden äsgermezçiligim üçin doly we şertsiz öç aldy."
  Sem onuň göz öňünde ölen polkownigiň ýatan otagynyň polundan çykyp duran uly garny we kiçijik ak uçly sakgaly görüp bilýärdi we onuň aňyna Janetiň kitabyndaky bir zatdan ýa-da belki-de öz nahar stolunda eşiden gürrüňinden alan pikiriniň bir sözi, bir jümlesi, ýa-da bozulan ýady geldi.
  "Ýüzünde gyrmyzy damarlary bolan semiz adamyň ölendigini görmek gaty erbet."
  Şeýle pursatlarda ol ýolda awlanan ýaly howlukdy. Arabalarda geçip barýan adamlar ony görüp, dodaklaryndan gürrüňleriň akymyny eşidip, öwrülip, onuň gözden ýitip gitmegine tomaşa etdiler. Sem bolsa howlukyp, pikirlerinden dynmak üçin güýçlerini hüjüme garşy jemleýän kapitan ýaly köne sagdyn pikirine ýüzlendi.
  "Men iş taparyn. Men iş taparyn. Men Hakykaty gözlärin" diýdi ol.
  Sem uly şäherlerden gaça durardy ýa-da olaryň içinden howlukyp geçip, gije-gündiz oba myhmanhanalarynda ýa-da myhmansöýer fermalarda geçirýärdi we her geçen gün aýaklaryndaky agyrydan we kyn ýoldan öwrenişmedik aýaklaryndaky gögermelerden hakyky kanagatlanma alyp, ýörişleriniň dowamlylygyny artdyrýardy. Sent Jerom ýaly, onuň hem bedenini ýeňip, etini boýun egdirmek islegi bardy. Ol bolsa, ýel bilen sowulýardy, gyşky aýaz bilen sowadylýardy, ýagyş bilen çylşyrylýardy we gün bilen ýylylanýardy. Ýazda ol derýalarda suwa düşýärdi, daglaryň ýapgytlarynda ýatyp, meýdanlarda otlap ýören mallara we asmanda ak bulutlara tomaşa edýärdi we aýaklary yzygiderli gatylaşýardy, bedeni has ýalpyldap, has yssylaşýardy. Bir gije ol tokaýyň gyrasyndaky ot üýşüginde gijäni geçirýärdi we irden daýhanyň iti onuň ýüzüni ýalaýardy.
  Ol birnäçe gezek ahmaklara, şemsiýe ýasaýanlara we beýleki ýoldaşlara ýakynlaşyp, olar bilen gezelenç etdi, ýöne olaryň ýoldaşlarynda ýük otlularynda ýa-da ýolagçy otlularynyň öňünde ýurt boýunça uçuşlaryna goşulmaga hiç hili höwes tapmady. Duşanan, gürleşen we bile gezen adamlar oňa az gyzyklanma bildirýärdiler. Olaryň durmuşda maksady, peýdalylyk idealy ýokdy. Olar bilen gezelenç etmek we gürleşmek olaryň gezelenç durmuşyndaky romantikany ýok etdi. Olar düýbünden samsyk we samsykdy, tas hiç hili istisnasyz hapa, olar içgi içmegi höwes bilen isleýärdiler we durmuşyň kynçylyklary we jogapkärçilikleri bilen ebedi gaçýan ýalydylar. Olar hemişe uly şäherler, "Çi", "Sinçi" we "Frisko" barada gürleşýärdiler we bu ýerleriň birine barmagy arzuw edýärdiler. Olar baýlary ýazgarýardylar, sadaka dileýärdiler we garyplardan ogurlaýardylar, öz batyrlyklary bilen öwünýärdiler we oba polisiýa işgärleriniň öňüne ylgap barýarkalar nalynýardylar we dileýärdiler. Olaryň biri, çal kepkaly uzyn boýly, gaharly ýaş ýigit, bir agşam Indiana obasynyň çetinde Seme ýakynlaşyp, ony talamaga synanyşdy. Täze güýç bilen doldurylan we Ediň aýaly we gamgyn ogluny pikir edýän Sem, oňa tarap hüjüm etdi we Ediň myhmanhanasyndaky ofisinde alan urgusynyň aryny almak üçin ýaş ýigit bilen gezekme-gezegine uruldy. Uzyn boýly ýigit urgudan bölekleýin sagalyp, aýagyna ylgap başlanda, garaňkylyga gaçyp, el ýetmeýän ýerde durup, Semiň aýagyna topraga çyrpylan daşy zyňdy.
  Sem her ýerde özi barada gürrüň berjek adamlary gözleýärdi. Ol bir habaryň ýönekeý, kiçigöwünli obanyň ýa-da daýhanyň agzyndan geljekdigine ynanýardy. Indiana ştatynyň Fort Weýn şäherindäki demir ýol menzilinde gürleşen bir aýal ony şeýle bir gyzyklandyrdy welin, ol onuň bilen otla mündi we gündizki awtoulagda gijäniň dowamynda ýolda ýöräp, üç oglynyň biri öýkenleriniň gowşaklygyndan ölendigi we iki kiçi dogany bilen birlikde Günbatarda hökümet ýerlerini eýeländigi baradaky hekaýalaryny diňledi. Aýal birnäçe aýlap olaryň ýanynda galdy we olara işe başlamaga kömek etdi.
  "Men fermada ulaldym we olaryň bilip bilmejek zatlaryny bilýärdim" diýip, ol Seme otlynyň gürrüldisinden we beýleki ýolagçylaryň horlamasyndan sesini çykaryp aýtdy.
  Ol ogullary bilen meýdanlarda işledi, ýer sürdi we ekin ekdi, ýurduň dürli künjeklerinde at toparyny çekip, öý gurmak üçin tagtalary daşady we bu işde ol garaňkylaşdy we güýçlendi.
  "Wolteriň ýagdaýy gowulaşýar. Onuň gollary meniňki ýaly goňur we ol on bir funt semredi" diýip, ol ýeňlerini çyzyp, agyr, myşsaly gollaryny görkezdi.
  Ol Buffalodaky welosiped zawodynda işleýän maşinist adamsyny we galantereýa dükanynda işleýän iki uly gyzyny alyp, täze ýurda gaýdyp gelmegi meýilleşdirdi, diňleýjiniň onuň hekaýasyna bolan gyzyklanmasyny duýdy. Ol Günbataryň beýikligi we giň, sessiz düzlükleriň ýalňyzlygy barada gürrüň berdi, käte olaryň ýüregini agyrdýandygyny aýtdy. Sem onuň nähilidir bir ýol bilen üstünlik gazanandygyny pikir etdi, emma onuň tejribesiniň oňa nähili ýol görkeziji bolup biljekdigini görmedi.
  "Sen bir ýere geldiň. Sen hakykaty tapdyň" diýip, ol Kliwlendde daň atanda poýezddan düşüp barýarka, onuň elinden tutdy.
  Başga bir gezek, ýazyň ahyrynda, ol Günorta Ogaýoda gezip ýörkä, bir adam onuň ýanyna geldi we atyny tigirläp: "Nire gidýärsiň?" diýip sorady we hoşgöýlük bilen: "Belki, seni äkidip bilerin" diýip goşdy.
  Sem oňa seredip ýylgyrdy. Bu adamyň özüni alyp barşynda we geýiminde Hudaýyň adamyny görkezýän bir zat bardy we ol ýaňsylaýjy ýüz tutdy.
  - Men Täze Iýerusalime barýaryn, - diýdi ol çynlakaý. - Men Hudaýy gözleýän adam.
  Ýaş ruhany gorkudan jylawy aldy, ýöne Semiň agzynyň gyralarynda ýylgyryşyň oýnap duranyny görüp, arabasynyň tigirlerini öwürdi.
  "Geliň we meniň bilen geliň, biz Täze Iýerusalim barada gürleşeris" diýdi.
  Sem howlukmaçlyk bilen arabasyna mündi we tozanly ýolda sürüp, öz hekaýasynyň esasy böleklerini we özüne ýetip biljek maksadyny gözleýändigini gürrüň berdi.
  "Eger men pulsuz we zerurlyk bilen hereket edýän bolsam, hemme zat ýeterlik derejede ýönekeý bolardy, ýöne beýle däl. Men işlemek isleýärin, sebäbi bu iş we maňa çörek we ýag getirjek zat däl, eýsem işimi gutaranymda meni kanagatlandyrjak bir zat etmelidigim üçin. Men adamlara däl-de, özüme hyzmat etmek isleýärin. Men köp ýyllaryň dowamynda pul gazanyp gelşim ýaly, bagta we peýdalylyga ýetmek isleýärin. Meniň ýaly adam üçin dogry ýaşaýyş ýoly bar we men ony tapmak isleýärin."
  Ogaýo ştatynyň Springfild şäherindäki Lýuteran seminariýasynyň uçurymy bolan ýaş ruhany, kollejden durmuşa örän çynlakaý garaýyş bilen çykan Semi öýüne alyp gitdi we olar bilelikde gijäniň ýarysyny gürleşip oturdylar. Onuň aýaly, göwresinde bäbek bolan oba gyzy bardy, ol olara agşamlyk naharyny bişirip, soňra myhman otagynyň bir burçunda kölegede oturyp, olaryň gürrüňini diňleýärdi.
  Iki adam bile oturdylar. Sem trubkasyny çekdi, ruhany bolsa peçdäki kömür ojagyna dürtdi. Olar Hudaý we Hudaý düşünjesiniň adamlar üçin näme aňladýandygy barada gürleşdiler; ýöne ýaş ruhany Semiň meselesine jogap bermäge synanyşmady; tersine, Sem ony durmuş ýörelgesinden örän nägile we nägile hasaplady.
  - Bu ýerde Hudaýyň ruhy ýok, - diýdi ol gahar bilen peçdäki kömürlere seredip. - Bu ýerdäki adamlar meniň olara Hudaý barada gürleşmegimi islemeýärler. Olar Onuň olardan näme isleýändigi ýa-da näme üçin olary bu ýere goýandygy bilen gyzyklanmaýarlar. Olar meniň olara iş durmuşlaryny tamamlandan soň pullaryny tygşyt bankyna goýup biljek şöhratly Deýton, Ogaýo şäheri ýaly jennet şäheri barada gürrüň bermegimi isleýärler.
  Sem ruhanynyň ýanynda birnäçe gün galdy, onuň bilen ýurduň dürli künjeklerine syýahat edip, Hudaý barada gürrüň berdi. Agşamara olar öýlerinde oturyp, gürrüňlerini dowam etdirdiler, ýekşenbe güni bolsa Sem ol adamyň öz ybadathanasynda wagyz edýändigini diňlemäge gitdi.
  Wagyz Semiň göwnüni gamgyn etdi. Hojaýyny gizlinlikde joşgunly we gowy gürlese-de, onuň köpçüligiň öňünde eden çykyşy gödek we tebigy däldi.
  "Bu adamyň köpçüligiň öňünde çykyş etmek ukyby ýok, öz öýünde maňa beren pikirlerini doly beýan etmezligi sebäpli öz halkyna erbet çemeleşýär" diýip pikir etdi Sem. Ol hepde-hepde sabyrly diňleýän we bu adama şeýle az tagalla üçin ýaşaýşyny üpjün edýän adamlara aýtmaly zatlaryň bardygyna karar berdi.
  Bir agşam, Sem olaryň bilen bir hepde ýaşandan soň, ýaş aýaly öýüň öňündäki eýwanda duran mahaly oňa ýakynlaşdy.
  - Gitseň gowy bolardy, - diýdi ol, bäbegini gujagynda tutup, eýwanyň pollaryna seredip. - Sen ony gaharlandyrýarsyň we bagtsyz edýärsiň.
  Sem eýwandan düşüp, garaňkylyga tarap ýol bilen howlukdy. Aýalynyň gözlerinde ýaş bardy.
  Iýun aýynda ol harmançylar bilen bile ýöräp, işçileriň arasynda işläp, meýdanlarda ýa-da olaryň dürtmek üçin saklanýan köp adamly fermalaryň stollarynyň töwereginde naharlanýardy. Her gün Sem we onuň ýanyndakylar dürli ýerde işleýärdiler, olara harman çeken daýhan we onuň birnäçe goňşusy kömek edýärdi. Daýhanlar çalt depginde işleýärdiler we harmançylar her gün täze tapgyrdan habardar bolmalydylar. Gijelerine, gepleşmäge gaty ýadaw bolan harmançylar ambaryň çardagyna girip, daň atýança uklap, soňra ýürekleri parçalaýan zähmetiň ýene bir gününe başladylar. Ýekşenbe günleri irden olar derýada ýüzýärdiler we agşamlyk naharyndan soň, ambarda ýa-da bagyň agaçlarynyň aşagynda oturyp, uklap ýa-da uzak, bölekleýin gürrüňlere - hiç haçan pes, ýadaw derejeden ýokary galmaýan gürrüňlere gamlanyp oturýardylar. Olar hepdede fermada gören atyň üç ýa-da dört ak aýagy bardygy we brigadanyň bir agzasynyň uzak wagtlap gürleşmän oturandygy baradaky jedeli çözmäge synanyşyp, sagatlap wagt sarp etdiler. Ýekşenbe güni öýlänler ol galam pyçagy bilen taýagy ownuklady.
  Semiň dolandyrýan harman maşyny Jo atly adama degişlidi, ol önüm öndürijiden pul berglidi we gün boýy adamlar bilen işläninden soň, gijäniň ýarysyny ýurduň içinde awtoulag sürüp, daýhanlar bilen beýleki günler üçin şertnama baglaşyp geçirdi. Sem onuň aşa köp işden we aladadan hemişe ýykylyp gitjek bolýandygyna düşündi we Jo bilen birnäçe möwsüm bile işlän adamlaryň biri Seme möwsümiň ahyrynda iş berijisiniň möwsümleýin işinden maşynlarynyň göterimini tölemek üçin ýeterlik pulunyň galmaýandygyny we onuň yzygiderli işleri ýerine ýetirmegiň bahasyndan az töleg bilen alyp barýandygyny aýtdy.
  "Biz öňe gitmegi dowam etdirmeli" diýip, Jo bir gün Sem oňa bu barada ýüzlenende aýtdy.
  Oňa möwsümiň galan böleginde Semiň aýlygyny saklamagyň aýdylanda, ol rahatlandy we möwsümiň ahyrynda has-da aladaly Seme ýakynlaşyp, pulunyň ýokdugyny aýtdy.
  - Maňa biraz wagt berseňiz, size örän gyzykly hat bererin, - diýdi ol.
  Sem haty alyp, ammaryň arkasyndaky kölegelerden seredip duran solgun, çyzyk ýüze seretdi.
  "Näme üçin sen bularyň hemmesini taşlap, başga biriniň üçin işläp başlamaýsyň?" diýip sorady.
  Jo gaharly göründi.
  "Adam garaşsyzlyk isleýär" diýdi ol.
  Sem ýola gaýdyp gelende, derýanyň üstündäki kiçijik köprüde saklandy we Jonyň hatyny ýyrtyp, onuň bölekleriniň goňur suwda ýüzüp gidişine tomaşa etdi.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  Şol ýazyň dowamynda we güýzüň başynda Sem gezelençlerini dowam etdirdi. Bir zat bolanda ýa-da özünden daşarda bir zat ony gyzyklandyranda ýa-da özüne çekende, ol aýratyn günlerdi, oňa sagatlap oýlanmak üçin iýmit berýärdi, ýöne köp halatlarda ol hepdeler boýy ýöräp, fiziki ýadawlygyň bir görnüşi ýaly sagaldyjy letargiýasyna çümýärdi. Ol hemişe duşan adamlaryna ýetmäge we olaryň ýaşaýyş durmuşy we gözleýän maksady, şeýle hem obalaryň ýolunda we pyýada ýollarynda oňa seredip goýan köp sanly açyk agzy açyk erkekler we aýallar barada bir zat öwrenmäge synanyşýardy. Onuň bir hereket prinsipi bardy: bir pikir onuň kellesine gelende, ol ikirjiňlenmän, derrew şol pikir bilen ýaşamagyň mümkindigini barlap görýärdi we tejribe oňa soň bermän, diňe çözmäge çalyşýan meselesiniň kynçylyklaryny köpeldýän ýaly bolsa-da, bu oňa köp geň tejribeleri getirdi.
  Ol bir gezek Gündogar Ogaýodaky bir salonda birnäçe gün barmen bolup işledi. Salon demir ýol relslerine seredýän kiçi agaç jaýdy we Sem pyýada ýolunda duşuşan işçisi bilen içeri girdi. Syýahatçy hökmünde ilkinji ýylynyň ahyryna golaý sentýabr aýynyň ýakymsyz gijesidi we ol işçi üçin içgiler we özüne sigara satyn alyp, gürrüldäp duran kömür pejiniň ýanynda duran mahaly, birnäçe erkek adam içeri girip, barda durup, bilelikde içýärdiler. Olar içýärkä, barda barha dostluklylaşyp, biri-biriniň arkasyndan urýardylar, aýdymlar aýdýardylar we öwünýärdiler. Olaryň biri ýere çykyp, jig tans etdi. Eýesi, özi hem köp içýän, ýüzi tegelek, bir gözi öli adam, çüýşesini baryň üstüne goýdy we Seme golaýlaşyp, barmeniň ýoklugyndan we uzak wagtlap işlemeginden şikaýat edip başlady.
  - Oglanlar, isleýän zadyňyzy içiň, soň size bergileriňizi aýdaryn - diýip, ol baryň ugrunda duran adamlara aýtdy.
  Otagyň içinde mekdep okuwçylary ýaly içip-oýnaýan erkeklere we işçileriň durmuşynyň garaňky çal reňkini bir pursatlyk ýagtylandyrýan stoluň üstündäki çüýşelere seredip, Sem öz-özüne: "Men bu ylalaşygy kabul ederin. Maňa ýarar. Iň bolmanda ýatdan çykaryjylygy sataryn we ömrümi ýolda gezip, pikirlenip sarp etmerin" diýdi.
  Ol işleýän salon girdejilidi we ýerleşýän ýeri belli däl bolsa-da, eýesini "gowy abat" diýilýän ýagdaýda goýupdy. Gapdal gapysy bir köçä açylýardy we bu köçä şäheriň esasy köçä alyp barýardy. Demirýol relslerine seredýän öňdäki gapy seýrek ulanylýardy - belki-de, ýük deposyndan günortan iki ýa-da üç ýaş ýigit girip, piwo içip durardy - ýöne köçäden we gapdal gapydan geçýän söwda örän köpdi. Bütin gün adamlar howlukyp girip-çykýardylar, içgileri içip, ýene-de ylgaşýardylar, köçäni gözden geçirýärdiler we ýol açyk bolanda ylgaşýardylar. Bu adamlaryň hemmesi wiski içýärdiler we Sem ol ýerde birnäçe gün işläninden soň, gapynyň açylandygyny eşidende çüýşäni almak ýalňyşlygyny goýberdi.
  - Goý, olar sorasynlar, - diýdi eýesi gödeklik bilen. - Sen bir adamy kemsitmek isleýärsiňmi?
  Şenbe günleri bu ýer bütin gün piwo içýän daýhanlardan doly bolýardy, beýleki günlerde bolsa, käte sagatlarda erkekler gelip, nalynýardylar we içgi soraýardylar. Ýeke galan Sem, erkekleriň titräp duran barmaklaryna seredip, olaryň öňüne bir çüýşe goýup: "Isleýäniňizçe içiň" diýdi.
  Öý eýesi girende, içgi soraýan adamlar peçiň ýanynda birnäçe wagtlap durdular, soňra ellerini palto jübülerine salyp, ýere seredip çykdylar.
  - Bar uçýar, - diýip, eýesi gysga düşündirdi.
  Wiski gaty erbetdi. Eýesi ony özi garyşdyryp, baryň aşagyndaky daş küýzelere guýdy, soňra bolsa boşalanda çüýşelere guýdy. Ol meşhur wiskileriň çüýşelerini aýna gutularda saklaýardy, ýöne bir adam içeri girip, şol markalaryň birini soranda, Sem oňa baryň aşagyndan şol ýazgyly çüýşe berdi - Al öň öz garyndysynyň küýzelerinden dolduran çüýşe. Al garyndy içgileri satmaýandygy üçin, Sem barmenlik barada hiç zat bilmeli bolmady we gününi Alyň zäherli içgilerini we işçileriň agşam içýän köpükli piwo stakanlaryny paýlamak bilen geçirdi.
  Gapdal gapydan giren erkekleriň arasynda Semi iň gyzyklandyrýanlary aýakgap satyjysy, bakal dükançysy, restoran eýesi we telegraf operatorydy. Bu erkekler günde birnäçe gezek çykyp, eginleriniň üstünden gapydan seredip, soňra bara tarap öwrülip, Seme ötünç sorap seredýärdiler.
  - Maňa çüýşeden beriň, meniň sowuklamam agyrdy - diýdiler, sanki bir formulany gaýtalaýan ýaly.
  Hepdäniň ahyrynda Sem ýola gaýdyp geldi. Ol ýerde galmagyň ony durmuş kynçylyklaryndan dyndyrjakdygy baradaky geň pikir, onuň işdäki ilkinji gününde ýitip gitdi we müşderilerine bolan gyzyklanmasy onuň heläkçilige uçramagyna sebäp boldy. Adamlar gapdaldaky gapydan girip, onuň öňünde duranlarynda, Sem bara egilip, näme üçin içýändiklerini sorady. Käbirleri güldüler, käbirleri oňa nälet etdiler we telegraf operatory muny Al-a habar berdi we Semiň soragyny edepsizlik diýip atlandyrdy.
  - Sen ahmak, sen bara daş atmagyň nähilidigini bilmeýärsiňmi? - diýip, Al gygyryp, ony nälet bilen goýberdi.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  HAWA GÖRKEMLI ÝYLY Bir güýz irdeninde Sem Pensilwaniýanyň senagat şäherçesiniň merkezindäki kiçijik seýilgähde oturyp, öňki agşamky wakalaryň getiren çökgünligini ýeňip geçmäge synanyşýan erkekleriň we aýallaryň asuda köçelerden zawodlaryna barýanlaryny synlady. Ol şähere çöl depeleriniň arasyndan ýaramaz gurlan toýun ýol bilen giripdi we, gamgyn we ýadaw halda, şäheriň daş-töwereginden akýan irki güýz ýagyşlaryndan çişen derýanyň kenarynda durdy.
  Uzakda ol ägirt uly zawodyň penjirelerine seretdi, gara tüsse onuň öňündäki sahnanyň garaňkylygyna goşýardy. Işçiler garaňky görünýän penjirelerden öňe-yza ylgaşyp, peýda bolup-ýok bolup, peç alawynyň ýagty şöhlesi olary aýdyň ýagtylandyrýardy. Onuň aýaklarynda, aşak düşýän suwlar, kiçijik bendiň üstünden dökülip, ony haýran galdyrdy. Ol akýan suwa seredende, beden ýadawlygyndan ýalpyldap, başyny yrandyrdy we ýykylyp biljekdiginden gorkup, daýanýan kiçijik agajyna berk ýapyşmaga mejbur boldy. Semiň derýasynyň garşysyndaky jaýyň howlusynda, zawodyň öňünde, agaç garda dört deňiz towugy oturypdy, olaryň geň, gamgyn gygyryşlary onuň öňünde bolup geçýän sahna aýratyn laýyk gelýärdi. Howlunyň özünde iki ýyrtyk guş biri-biri bilen söweşýärdi. Olar gaýta-gaýta hüjüm edip, tumşugy we dyrnaklary bilen urýardylar. Ýadap, olar howludaky harabalyklary dyrnamaga we dyrnamaga başladylar we birneme özüne gelensoň, söweşi dowam etdirdiler. Sem bir sagatlap bu sahnany synlady, gözüni derýadan çal asmana we zawodyň gara tüssäsine gönükdirdi. Ol şeýle güýçli güýjüň arasynda manysyz göreşde ýiten bu iki ejiz guşuň dünýädäki ynsan göreşiniň köp bölegini alamatlandyrýandygyny pikir etdi. Ol öwrülip, oba myhmanhanasyna tarap pyýada ýollary bilen ýöräp, özüni garry we ýadaw duýdy. Indi kiçijik seýilgähdäki oturgyçda, irdenki gün şöhlesi agaçlaryň gyzyl ýapraklaryna ýapyşan ýalpyldawuk ýagyş damjalarynyň arasyndan şöhle saçyp, bütin gije ony yzarlaýan depressiýa duýgusyny ýitirip başlady.
  Seýilgähde gezelenç edip ýören ýaş ýigit onuň howlukýan işçilere biperwaý seredýändigini görüp, onuň ýanyna oturmak üçin saklandy.
  "Ýolda, dogan?" diýip sorady.
  Sem başyny ýaýkady we geplemäge başlady.
  - Akmaklar we gulçular, - diýip, ol pyýada ýolunyň ugrundan ýöreýän erkeklere we aýallara yşarat edip, agyr ses bilen aýtdy. - Görüň, olar haýwanlar ýaly gulçulyga nädip girýärler? Munuň üçin näme alýarlar? Olar nähili durmuşda ýaşaýarlar? Itleriň durmuşy.
  Ol öz pikiriniň tassyklanmagyna garaşyp, Seme seretdi.
  - Biziň hemmämiz ahmak we gul, - diýip, Sem aýgytly aýtdy.
  Ýaş ýigit aýak üstüne böküp, ellerini galgadyp başlady.
  - Ine, sen akylly sözleýärsiň, - diýip gygyrdy. - Şäherimize hoş geldiň, nätanyş adam. Bu ýerde pikirlenýän ýok. Işçiler itler ýaly. Olaryň arasynda hiç hili raýdaşlyk ýok. Gel, meniň bilen ertirlik naharyny iý.
  Restoranda bir ýaş ýigit özi barada gürrüň bermäge başlady. Ol Pensilwaniýa uniwersitetiniň uçurymydy. Kakasy ol mekdepde okaýarka aradan çykdy we oňa kiçijik baýlyk galdyrdy, ol we ejesi şol baýlyk bilen ýaşaýardylar. Ol işlemeýärdi we bu hakykata örän buýsanýardy.
  "Men işlemekden boýun gaçyrýaryn! Men ony ýigrenýärin!" diýip, ol ertirlik çöreklerini howada silkdi.
  Mekdebi gutarandan soň, ol öz dogduk şäherinde sosialist partiýasyna bagyşlandy we liderligi bilen öwündi. Onuň aýtmagyna görä, ejesi onuň herekete gatnaşmagyndan howatyrlanyp, alada edýärdi.
  "Ol meniň hormatly hereket etmegimi isleýär" diýip, ol gynanç bilen sözüniň üstüne goşdy: "Muny aýala düşündirjek bolmagyň manysy näme? Men oňa sosialist bilen gönüden-göni hereket edýän anarhistiň arasyndaky tapawudy görkezmäge kömek edip bilmeýärin we synanyşmagy bes etdim. Ol meniň birini dinamit bilen partlatmagymy ýa-da ýerli polisiýa kerpiç zyňanym üçin türmä düşmegimi garaşýar".
  Ol şäherdäki ýewreý köýnek fabrikasynda işçileriň arasynda iş taşlaýşyň dowam edýändigini gürrüň berdi we derrew gyzyklanan Sem sorag bermäge başlady we ertirlikden soň täze tanyşy bilen iş taşlaýşyň bolan ýerine gitdi.
  Köýnek fabrikasy azyk dükanynyň üstündäki çardahada ýerleşýärdi we dükanyň öňündäki pyýada ýolunda üç gyz hatara durdy. Ellerini jübüsine salyp, çilim çekip, açyk geýimli ýewreý erkek çardaha alyp barýan basgançaklarda durup, ýaş sosialiste we Seme seredip durdy. Onuň dodaklaryndan boş howa ýüzlenýän ýaly ýaramaz sözler akymy döküldi. Sem oňa ýakynlaşanda, ol öwrülip, basgançaklardan ýokary ylgady we egninden nälet gygyrdy.
  Sem üç gyza goşulyp, olar bilen gürleşmäge başlady, olar bilen azyk dükanynyň öňünde öňe-yza ýöräp gitdi.
  "Ýeňiş gazanmak üçin näme edýärsiň?" diýip, olar oňa öz şikaýatlaryny aýdanlarynda sorady.
  "Biz elimizden gelenini edýäris!" diýip, giň billi, uly ene döşli we owadan, ýumşak goňur gözli, iş taşlaýanlaryň arasynda lider we sözçü bolup görünýän ýewreý gyzy aýtdy. "Biz bu ýerde öňe-yza ýöräp, başlygyň beýleki şäherlerden getiren straýkbreýkerleri bilen gelip-gidýänlerinde gürleşmäge synanyşýarys."
  Uniwersitetiň işgäri Frank pikirini bildirdi. "Biz her ýere stikerleri ýapyşdyrýarys" diýdi ol. "Men özüm hem ýüzlerçesini ýapyşdyrdym."
  Ol paltosynyň jübüsinden bir tarapy ýapyşdyrylan çap edilen kagyzy çykardy we Seme şäheriň ähli ýerinde diwarlara we telegraf sütünlerine asyp goýandygyny aýtdy. Waka ýaramaz sözler bilen ýazylandy. Ýokarsynda gara harplar bilen ýazylan sözbaşyda: "Hapa gabyklar ýok bolsun!" diýilýärdi.
  Sem goluň rehimsizligine we kagyzda çap edilen tekstiň gödek zalymlygyna haýran galdy.
  "Işçilere şeýle diýýärsiňizmi?" diýip, ol sorady.
  "Olar biziň iş orunlarymyzy aldylar" diýip, ýewreý gyzy ýönekeý jogap berdi we ýene-de başlady, iş taşlaýan gyz doganlarynyň hekaýasyny we pes aýlygyň olar we olaryň maşgalalary üçin näme aňladýandygyny gürrüň berdi. "Bu meniň üçin beýle uly mesele däl; meniň egin-eşik dükanynda işleýän doganym bar we ol meni ekläp bilýär, ýöne biziň bu ýerdäki kärdeşler arkalaşygymyzdaky aýallaryň köpüsiniň diňe maşgalalaryny eklemek üçin aýlygy bar."
  Semiň aňy meseläniň üstünde işläp başlady.
  "Bu ýerde," diýip, ol yglan etdi, "anyk bir zat edilmeli, bu aýallaryň hatyrasyna men bu iş beriji bilen göreşmeli."
  Ol Illinoýs şäherindäki tejribesini ret edip, ýanynda ýöreýän ýaş aýalyň ony Bill bilen Ed satan gyzyl saçly ýaş işçi üçin belli bolmadyk hormat duýgusyna eýe boljakdygyny özüne aýtdy.
  "Meniň pulum ýok," diýip pikir etdi ol, "indi men bu gyzlara güýjüm bilen kömek etmäge synanyşaryn".
  Ýewreý gyzyna ýakynlaşandan soň, ol çalt karara geldi.
  "Men seniň ýerleriňi yzyna almaga kömek ederin" diýdi.
  Gyzlary goýup, ol köçeden geçip, fabrikanyň girelgesini synlap biljek dellekhana tarap gitdi. Ol öz hereketleriniň ugruny meýilleşdirmek isledi we işe gelýän zenan strikebreakerleri hem synlamak isledi. Birnäçe wagtdan soň, birnäçe gyz köçeden aşak düşüp, basgançaklara çykdylar. Çilim çekip duran ýagty geýimli ýewreý erkek basgançaklaryň girelgesinde ýene durdy. Öňe ylgaýan üç piket basgançaklardan dyrmaşýan gyzlaryň toparyna hüjüm etdi. Olaryň biri, sary saçly ýaş amerikan, öwrülip, egninden bir zat gygyrdy. Frank atly bir adam jogap berdi we ýewreý çilimini agzyndan çykaryp, ýürekden güldi. Sem çilimini dolduryp, ýakdy we strikebreaker gyzlara kömek etmek üçin onlarça meýilnama onuň aňynda aýlandy.
  Irden ol gapdalyndaky dükanyň burçunda saklandy we iş taşlaýanlar bilen söhbetdeş bolup, saçakhana gaýdyp geldi. Ol nahary ýeke özi iýdi, henizem basgançaklardan sabyrlylyk bilen ýokary-aşak ýöreýän üç gyz hakda pikir edýärdi. Olaryň üznüksiz ýöremegi oňa güýç ýitirmek ýaly görünýärdi.
  "Olar has anyk bir zat etmeli" diýip pikir etdi.
  Nahardan soň, ol hoşgöý ýewreý gyzyna goşuldy we olar bilelikde köçeden ýöräp, iş taşlamak barada gürleşdiler.
  - Bu hüjümde diňe olara at dakmak bilen ýeňiş gazanyp bolmaz, - diýdi ol. - Maňa Frenkiň jübüsinde saklan "hapa gabyk" stikeri ýaramaýar. Ol saňa kömek etmeýär we diňe seniň ornuňy alan gyzlary gaharlandyrýar. Şäheriň bu künjegindäki adamlar seniň ýeňişiňi görmek isleýärler. Men köçäniň beýleki tarapyndaky salona we saç ussahanasyna gelýän erkekler bilen gürleşdim we sen eýýäm olaryň rehimdarlygyny gazandyň. Sen seniň ornuňy alan gyzlaryň rehimdarlygyny gazanmak isleýärsiň. Olara hapa gabyk diýmek olary diňe şehit edýär. Sary saçly gyz şu gün irden saňa at dakdymy?
  Ýewreý gyzy Seme seredip, ajy-ajy güldi.
  "Tersine; ol meni köçede sesli gürleýän adam diýip atlandyrdy."
  Olar köçeden aşak düşüp, demir ýoldan we köpriden geçdiler we özlerini asuda ýaşaýyş köçesinde tapdylar. Arabalar jaýlaryň öňündäki ýoluň ugrunda durdy we Sem bulara we gowy saklanýan jaýlara görkezip: "Erkekler bu zatlary aýallary üçin satyn alýarlar" diýdi.
  Gyzyň ýüzüne kölege düşdi.
  "Meniň pikirimçe, biziň hemmämiz bu aýallaryň eýe bolan zatlaryny isleýäris" diýip, ol jogap berdi. "Biz hakykatdanam göreşmek we öz aýaklarymyzyň üstünde durmak islemeýäris, iň bolmanda dünýäni tanaýanymyzda. Aýalyň hakykatdanam isleýän zady erkek" diýip, ol gysgajyk sözüni goşdy.
  Sem gürrüň berip başlady we oňa oýlap tapan meýilnamasy barada gürrüň berdi. Ol Jek Prins bilen Morrisonyň göni şahsy hatyň özüne çekijiligi we poçta arkaly sargyt edýän kompaniýalaryň ony nähili netijeli ulanýandygy barada gürleşýändiklerini ýadyna saldy.
  "Biz bu ýerde poçta arkaly iş taşlaýarys" diýdi we meýilnamasyny jikme-jik düşündirdi. Ol gyza, Frenke we başga-da birnäçe iş taşlaýan gyzlara şäheriň içinde aýlanyp, iş taşlaýan gyzlaryň atlaryny we poçta salgysyny bilmegi teklip etdi.
  "Bu gyzlaryň ýaşaýan pansionat eýeleriniň atlaryny we şol öýlerde ýaşaýan erkekleriň we aýallaryň atlaryny biliň" diýip, ol teklip etdi. "Soňra iň akylly gyzlary we aýallary ýygnaň we olary maňa öz hekaýalaryny gürrüň bermäge çagyryň. Biz her gün iş taşlaýjy gyzlara, pansionatlary dolandyrýan aýallara we öýlerde ýaşaýan we olaryň stolunda oturan adamlara hat ýazarys. Atlary aýtmarys. Biz siziň birleşigiňizdäki aýallar üçin bu göreşde ýeňilmegiň näme aňladýandygyny gürrüň bereris, muny şu gün irden maňa aýdanyňyz ýaly ýönekeý we dogruçyl gürrüň beriň."
  - Munuň bahasy köp bolar, - diýdi ýewreý gyzy başyny ýaýkap.
  Sem jübüsinden bir top pul çykaryp, oňa görkezdi.
  - Men tölärin, - diýdi ol.
  "Näme üçin?" diýip, ol oňa üns bilen seredip sorady.
  "Sebäbi men hem seniň ýaly işlemek isleýän adam" diýip jogap berdi, soňra derrew dowam etdi: "Bu uzyn hekaýa. Men hakykaty gözläp dünýäde gezýän baý adam. Munuň mälim bolmagyny islemeýärin. Meni bir zat hasaplaň. Siz ökünmersiňiz."
  Bir sagadyň içinde ol bir aýlyk kärendesini öňünden töläp, uly otagy kireýine aldy we otaga oturgyçlar, stol we ýazuw maşynlary getirildi. Ol agşamky gazetde zenan stenografçylar üçin bildiriş ýerleşdirdi we goşmaça hak tölemek wadasy bilen höweslendirilen çaphana onuň üçin ýokarsynda gara şrift bilen "Gyz hüjümçiler" diýen ýazgy bilen birnäçe müň blanka taýýarlady.
  Şol gije Sem kärendesine alan otagynda iş taşlaýan gyzlaryň duşuşygyny geçirdi, öz meýilnamasyny düşündirdi we olar üçin alyp barmagy teklip eden göreşiniň ähli çykdajylaryny tölemegi teklip etdi. Olar el çarpyşdylar we şatlandylar, Sem bolsa öz kampaniýasynyň meýilnamasyny düzüp başlady.
  Ol gyzlaryň birine ertir we agşam zawodyň öňünde durmagy buýurdy.
  - Ol ýerde size başga kömekçim bolar, - diýdi ol. - Şu gün agşam, siz öýe gitmezden öň, çaphana size çap eden broşýuralarymyň birnäçesi bilen şu ýerde bolar.
  Ol mähirli ýewreý gyzynyň maslahaty bilen başgalary özüne gerek bolan poçta sanawy üçin goşmaça atlary almaga höweslendirdi we otagdaky gyzlardan köp möhüm atlary aldy. Ol gyzlaryň altysyndan irden hatlaryň salgysyny we poçta arkaly iberilmegini kömek etmek üçin gelmegini haýyş etdi. Ol ýewreý gyzyna ertesi gün ofis boljak otagda işleýän gyzlaryň işine gözegçilik etmegi we atlaryň kabul edilmegine gözegçilik etmegi tabşyrdy.
  Frenk otagyň arka tarapynda turdy.
  "Sen kim bolýarsyň?" diýip, ol sorady.
  - Puly we bu hüjümde ýeňiş gazanmaga ukyply adam, - diýip, Sem oňa aýtdy.
  "Näme üçin muny edýärsiň?" diýip, Frank sorady.
  Ýewreý gyzy aýak üstüne bökdi.
  "Sebäbi ol bu aýallara ynanýar we kömek etmek isleýär" diýip, ol düşündirdi.
  - Güýe, - diýip, Frenk gapydan çykyp gitdi.
  Duşuşyk gutaranda, gar ýagýardy we Sem bilen ýewreý gyzy onuň otagyna alyp barýan koridorda gürrüňlerini tamamladylar.
  "Pittsburgdan gelen kärdeşler arkalaşygynyň lideri Harriganyň bu barada näme diýjekdigini bilemok" diýip, ol oňa aýtdy. "Ol bu ýerde iş taşlaýşa ýolbaşçylyk etmek we ony dolandyrmak üçin Frenki goýdy. Ol gatyşmagy halamaýar we siziň meýilnamaňyzy halamazlygy mümkin. Emma biz, işleýän aýallar, meýilnama düzüp we işleri ýerine ýetirip bilýän erkeklere, siziň ýaly erkeklere mätäç. Bu ýerde ýaşaýan erkekler örän köp. Bize erkekleriň arabalarda we awtoulaglarda aýallar üçin işleýän ýaly, biziň hemmämiz üçin işlejek erkekler gerek." Ol güldi we elini uzatdy. "Görýäňmi, nämelere düşüp galdyň? Men seniň tutuş kärdeşler arkalaşygymyzyň adamsy bolmagyňy isleýärin."
  Ertesi gün irden dört ýaş stenografist Semiň iş taşlaýş ştab-kwartirasyna işe gitdiler we ol ilkinji iş taşlaýş hatyny ýazdy, bu hat Hadaway atly iş taşlaýşçy gyzyň hekaýasyny gürrüň berýän hatdy, onuň kiçi dogany inçekesel bilen keselländi. Sem hata gol çekmedi; ol hata gol çekmegiň zerurlygynyň ýokdugyny duýdy. Ol şeýle ýigrimi ýa-da otuz hat bilen, her biri ajaýyp gyzlaryň biriniň hekaýasyny gysgaça we dogruçyl gürrüň berýän, bir amerikan şäherine onuň beýleki ýarysynyň nähili ýaşaýandygyny görkezip biljekdigine pikir etdi. Ol haty eýýäm elinde bolan poçta sanawynda dört ýaş zenan stenografiste berdi we olaryň her birine ýazyp başlady.
  Sagat sekizde telefon gurnamaga bir adam geldi we iş taşlaýan gyzlar poçta sanawyna täze atlary goşup başladylar. Sagat dokuzda ýene üç stenograf gelip, işe başladylar we öňki gyzlar telefon arkaly täze atlary iberip başladylar. Ýewreý gyzy buýruk berip we teklipler berip, öňe-yza ýöräp ýördi. Wagtal-wagtal ol Semiň stoluna ylgap baryp, poçta sanawyndaky atlaryň başga çeşmelerini teklip edýärdi. Sem beýleki işleýän gyzlaryň onuň öňünde utanjaň we utanjaň görünýän bolsa-da, bu gyzyň utanjaň däldigini pikir etdi. Ol söweş meýdanyndaky general ýalydy. Onuň ýumşak goňur gözleri ýalpyldap durdy, aňy çalt işleýärdi we sesi aýdyňdy. Sem onuň teklibi boýunça gyzlara şäher resmileriniň, bankirleriň we tanymal işewürleriň, şeýle hem bu erkekleriň aýallarynyň, şeýle hem dürli zenanlar klublarynyň, jemgyýetçilik işgärleriniň we haýyr-sahawat guramalarynyň prezidentleriniň atlarynyň sanawyny ýazdy. Ol şäher gazetleriniň ikisinden žurnalistlere jaň edip, olardan Sem bilen söhbetdeşlik geçirmegini haýyş etdi we onuň teklibi boýunça ol olara Hadaway gyzynyň hatynyň çap edilen nusgalaryny berdi.
  - Ony çap et, - diýdi ol, - eger ony habar hökmünde ulanyp bilmeseň, ony mahabat edip, maňa hasap-fakturany getir.
  Sagat on birde Frank otaga ýaňaklary çöken, gara, hapa dişli we özüne gaty dar palto geýen uzyn boýly irlandiýaly bilen girdi. Frank ony gapynyň ýanynda goýup, otagyň üsti bilen Seme tarap gitdi.
  - Gel, biziň bilen naharlan, - diýdi ol. Ol başam barmagyny uzyn boýly irlandiýaly adama tarap süýşürdi. - Men ony göterdim, - diýdi ol. - Bu şäheriň soňky ýyllarda iň gowy beýnisi. Ol ajaýyp. Öň katolik ruhany bolup işledi. Ol Hudaýa, söýgä ýa-da başga bir zada ynanmaýar. Daşary çykyp, onuň gürrüňlerini diňläň. Ol ajaýyp.
  Sem başyny ýaýkady.
  "Men örän işli. Bu ýerde edilmeli işler bar. Biz bu iş taşlaýşda ýeňiş gazanarys."
  Frenk oňa şübheli seretdi, soňra bolsa işli gyzlara.
  "Harriganyň bularyň hemmesi barada näme pikir etjekdigini bilemok" diýdi ol. "Ol gatyşmagy halamaýar. Men oňa hiç haçan ýazman hiç zat etmeýärin. Men ýazdym we oňa seniň bu ýerde näme edýändigiňi aýtdym. Görşüň ýaly, men şeýle etmelidim. Men ştab-kwartira üçin jogapkär."
  Şol günüň ikinji ýarymynda ýewreý köýnek fabrikasynyň eýesi iş taşlaýş merkezine geldi, otagyň içinden geçip, şlýapasyny çykardy we Semiň stolunyň ýanyna oturdy.
  "Bu ýerde näme isleýärsiň?" diýip, ol sorady. "Gazetlerdäki ýigitler maňa näme etmekçi bolýandygyňy aýtdylar. Seniň pikiriň nähili?"
  - Seni dogry urmak üçin urmak isleýärin, - diýip, Sem ýuwaşlyk bilen jogap berdi, - sen nobatda dursaň gowy bolar. Sen muny ýitirersiň.
  - Men diňe bir, - diýdi ýewreý. - Biziň köýnek tikýänler birleşigimiz bar. Hemmämiz şu ýerde. Hemmämiz iş taşlaýarys. Meni bu ýerde ýeňmek bilen näme gazanarsyňyz? Ahyrsoňy, men diňe kiçijik adam.
  Sem güldi we galam alyp ýazmaga başlady.
  - Bagtsyzsyň, - diýdi ol. - Men bu ýerde ýaňy bir gezek orun aldym. Seni ýeňenimden soň, galanlaryny hem ýeňerin. Hemmäňizden köp pul getirerin we her biriňizi ýeňerin.
  Ertesi irden, shtrakçy gyzlar işe gelenlerinde, köp adam fabrika alyp barýan basgançaklaryň öňünde durdy. Hatlar we gazet interwýulary netijeli boldy we shtrakçy gyzlaryň ýarysyndan köpüsi gelmedi. Galanlary köçä howlukyp aşak düşüp, köpçülige üns bermeden basgançaklara çykdylar. Semiň käýeýän gyz pyýada ýoluň ugrunda durup, shtrakçy gyzlara buklet paýlady. Bukletler "On gyzyň hekaýasy" diýlip atlandyrylypdy we on shtrakçy gyzyň hekaýalaryny we shtrakda ýeňlişiň olar we olaryň maşgalalary üçin näme aňladýandygyny gysgaça we manyly beýan edýärdi.
  Birnäçe wagtdan soň, iki wagon we uly bir maşyn geldi we maşyndan gowy geýinen bir aýal çykyp, piket liniýasyndaky gyzlaryň toparyndan bir bukja buklet alyp, olary paýlamaga başlady. Köpçüligiň öňünde duran iki polisiýa işgäri kaskalaryny çykaryp, ony alyp gitdiler. Köpçülik el çarpyşdy. Frenk köçäniň beýleki tarapyna, Semiň saç ussahanasynyň öňünde durup, onuň arkasyna urýan ýerine howlukdy.
  - Sen gudratsyň, - diýdi ol.
  Sem howlukmaçlyk bilen otagyna gaýdyp geldi we poçta sanawy üçin ikinji haty taýýarlady. Işe ýene iki stenograf geldi. Ol has köp maşyn ibermeli boldy. Şäher agşamky gazetiniň habarçysy basgançaklardan ylgap çykdy.
  "Sen kim?" diýip, ol sorady. "Şäher bilmek isleýär."
  Ol jübüsinden Pitsburg gazetinden telegramma aldy.
  "Poçta arkaly iş taşlamak meýilnamasy barada näme aýdyp bilersiňiz? Täze iş taşlaýş lideriniň adyny we geçmişini aýdyň."
  Sagat onda Frank gaýdyp geldi.
  - Harrigandan telegramma geldi, - diýdi ol. - Ol şu ýere gelýär. Ol şu gije gyzlaryň uly duşuşygyny isleýär. Men olary bir ýere jemlemeli. Biz şu ýerde, şu otagda duşuşarys.
  Otagda iş dowam etdi. Poçta sanawy iki esse köpeldi. Köýnek fabrikasynyň daşyndaky piket nobatynda ýene üç sany straýkbreýkeriň gidendigi habar berildi. Ýewreý gyzy tolgundy. Ol gözleri ýalpyldap, otagyň içinde aýlanyp ýördi.
  "Bu ajaýyp" diýdi ol. "Meýilnama işläp başlady. Bütin şäher hem biziň üçin tolgunýar. Biz ýene-de ýigrimi dört sagadyň içinde ýeňeris."
  Soňra, şol agşam sagat ýedide, Harrigan Semiň ýygnanan gyzlar bilen oturan otagyna girip, gapysyny arkasyndan gulplady. Ol gök gözli we gyzyl saçly gysga boýly, daýaw adamdy. Ol otagyň içinde sessiz aýlanyp ýördi, onuň yzyndan Frenk geldi. Birden ol saklandy we Semiň hat ýazmak üçin kireýine alan ýazuw maşynkalarynyň birini alyp, ony kellesinden ýokary galdyryp, ýere zyňdy.
  "Ýigrenji hüjümçi lider," diýip, ol gygyrdy. "Muňa serediň. Ýaramaz maşynlar!"
  "Stenografyň gabygy!" diýip, ol dişlerini gysyp aýtdy. "Çap edilen ýeri gabyklaň! Hemmesini dyrnaklaň!"
  Ol blanklaryň üýşmesini alyp, olary ýyrtdy-da, otagyň öňüne tarap ýöräp, Semiň ýüzüne ýumrugyny degirdi.
  "Gaplaryň Lideri!" diýip, ol gyzlara tarap öwrülip gygyrdy.
  Ýumşak gözli ýewreý gyzy aýak üstüne bökdi.
  "Ol biziň üçin ýeňýär" diýdi ol.
  Harrigan oňa howp salyp ýakynlaşdy.
  "Ýaramaz ýeňiş gazanmakdan ýeňilmek gowudyr" diýip, ol gygyrdy.
  "Sen kim? Seni bu ýere nähili aldawçy iberdi?" diýip, ol Seme tarap öwrülip sorady.
  Ol sözüne başlady: "Men bu ýigidi synlaýaryn, ony tanaýaryn. Onuň birleşigi ýok etmek üçin meýilnamasy bar we ol kapitalistleriň aýlyk hakyna girýär."
  Sem başga hiç zat eşitmejek bolup garaşdy. Ol ýerinden turdy, brezent kurtkasyny geýdi we gapydan tarap ugrady. Ol eýýäm kärdeşler arkalaşygynyň kodeksiniň on iki gezek bozulmagyna gatnaşýandygyny bilýärdi we Harrigany öz janyna kasamsyzlygyna ynandyrmaga synanyşmak pikiri onuň aklyna gelmedi.
  - Maňa üns berme, - diýdi ol, - men gidýärin.
  Ol gorkudan, solgun ýüzli gyzlaryň hatarlarynyň arasyndan ýöräp, gapysyny açdy; ýewreý gyzy onuň yzyndan geldi. Köçä alyp barýan basgançaklaryň ýokarsynda ol saklandy we otagyň içine tarap görkezdi.
  - Yza gaýdyp gel, - diýdi ol, oňa bir dasta pul berip. - Mümkin bolsa, işlemegi dowam etdir. Has köp maşyn we täze marka alyň. Men size gizlin kömek ederin.
  Öwrülip, basgançaklardan aşak ylgady, aýagynda duran gyzykly adamlaryň arasyndan çaltlyk bilen geçdi we ýagty dükanlaryň öňünde çalt öňe ýöräp gitdi. Sowuk ýagyş, ýarysy gar ýagýardy. Onuň ýanynda goňur, uçly sakgally ýaş ýigit, bir gün öň onuň bilen söhbetdeş bolan gazet habarçylarynyň biri ýöräp barýardy.
  - Harrigan seniň sözüňi böldi? - diýip, ýaş ýigit sorady, soňra gülüp goşdy: - Ol bize seni basgançaklardan aşak zyňmagy niýet edýändigini aýtdy.
  Sem gahar-gazap bilen sessiz ýöräp gitdi. Ol köçe tarap öwrüldi we ýoldaşy elini onuň egnine goýanda saklandy.
  - Bu biziň zibilhanamyz, - diýdi ýaş ýigit, köçeden görünýän uzyn, pes çarçuwaly jaýy görkezip. - Gel-de, bize öz hekaýaňy gürrüň ber. Ol gowy bolmaly.
  Başga bir ýaş ýigit gazet redaksiyasynda oturyp, kellesini stolunyň üstünde goýupdy. Ol ajaýyp ýagty dama-dama don geýipdi, ýüzi biraz gyrymsy, hoşgylawdy we serhoş ýaly görünýärdi. Sakgally ýaş ýigit uklap ýatan adamyň egninden tutup, ony güýçli silkmek bilen Semiň kimdigini düşündirdi.
  "Oýan, kapitan! Bu ýerde gowy hekaýa bar!" diýip gygyrdy. "Kärdeşler arkalaşygy iş taşlaýş liderini poçta arkaly kowdy!"
  Kapitan aýak üstüne galyp, başyny ýaýkamaga başlady.
  "Elbetde, elbetde, Garry Top, olar seni işden çykarardylar. Seniň käbir akyllaryň bar. Akylly hiç bir adam iş taşlamaga ýolbaşçylyk edip bilmez. Bu tebigatyň kanunlaryna ters gelýär. Saňa bir zat hökman degmelidi. Bu jenaýatçy Pitsburgdan geldimi?" diýip, ol goňur sakgally ýaş ýigide ýüzlenip sorady.
  Soňra, ýokary seredip, diwardaky çüýden paltosyna laýyk gelýän kepkasyny alyp, Seme göz gyrpdy. "Ýör, Garry Top. Maňa içgi gerek."
  Iki adam gapdal gapydan geçip, garaňky köçeden aşak düşüp, salonyň arka gapysyndan girdiler. Palçyk köçede çuňňur ýatyrdy we Skipper onuň içinden geçip, Semiň eşiklerini we ýüzüni sepdi. Salonda, Semiň garşysyndaky stolda, olaryň arasynda fransuz şerabynyň çüýşesi oturyp, ol düşündirip başlady.
  "Şu gün irden töleg tölemeli wagtym bar, ony tölemek üçin pulum ýok" diýdi ol. "Töleg möhleti gelende, men hemişe pulsyz bolýaryn we hemişe serhoş bolýaryn. Ertesi gün irden tölegi töleýärin. Nädip töleýändigimi bilemok, ýöne hemişe töleýärin. Bu ulgam. Indi şu iş taşlaýş barada." Ol iş taşlaýş barada gürrüň etmäge çümdi, erkekler gülüşip we içip, gelip-gidýärdiler. Sagat onda öý eýesi öňdäki gapysy gulplady, perdäni çekdi we otagyň arka tarapyna geçip, Sem we Skipper bilen stoluň başynda oturyp, ýene bir çüýşe fransuz şerabyny çykardy, iki adam bolsa şol şerabdan içmegini dowam etdirdiler.
  - Pitsburgdan gelen adam öýüňizi talady, şeýlemi? - diýdi ol Seme tarap öwrülip. - Şu gün agşam bir adam gelip, maňa aýtdy. Ol ýazuw maşynkalaryny çagyryp, maşynlary alyp gitmäge mejbur etdi.
  Olar gitmäge taýýar bolanda, Sem jübüsinden pul çykaryp, Skipperiň sargyt eden fransuz şerabynyň çüýşesini tölemegi teklip etdi, Skipper bolsa ýerinden turup, tentekläp galdy.
  "Sen meni kemsitjek bolýarmyň?" diýip, ol gahar bilen sorady we stoluň üstüne ýigrimi dollarlyk pul zyňdy. Eýesi diňe on dört dollary gaýtaryp berdi.
  "Sen gap-gaç ýuwýança, men tagta süpürsem gowy bolardy" diýip, ol Seme göz gyrpdy.
  Kapitan ýene oturdy, jübüsinden galam we bloknot çykaryp, stoluň üstüne zyňdy.
  "Maňa "Old Rag"-daky iş taşlama barada redaksiýa makalasy gerek" diýip, ol Seme aýtdy. "Maňa birini ýasa. Güýçli bir zat et. Iş taşla. Men şu ýerdäki dostum bilen gürleşmek isleýärin.
  Sem depderini stoluň üstüne goýup, gazet üçin baş makala ýazyp başlady. Onuň kellesi örän aýdyň, sözleri bolsa adatdan daşary gowy ýazylan ýalydy. Ol jemgyýetçiligiň ünsüni ýagdaýa, iş taşlaýan gyzlaryň göreşine we adalatly sebäp bilen ýeňiş gazanmak üçin alyp barýan akylly göreşine çekdi. Soňra ol abzaslarda edilen işiň netijeliliginiň zähmet we sosialistik liderleriň pozisiýasy bilen ýok edilendigini görkezdi.
  "Bu ýigitler hakykatdanam netijelere üns bermeýärler" diýip, ol ýazdy. "Olar maşgalalaryny goldamaly işsiz aýallara üns bermeýärler; olar diňe özleri we howp astynda bolmagyndan gorkýan kiçijik ýolbaşçylary barada alada edýärler. Indi biz köne usullaryň adaty görkezilişine garaşýarys: göreş, ýigrenç we ýeňliş."
  "Skipper"-i gutarandan soň, Sem köçeden gazet redaksiyasyna gaýdyp geldi. Skipper gyzyl jin çüýşesini göterip, ýene-de palçygyň içinden suwa düşüp ýördi. Stolunyň başynda ol Semiň elinden baş makalany alyp okady.
  "Gaty gowy! Müňden bir dýuým çenli ajaýyp, Garry Top" diýip, ol Semiň egnine kakyp aýtdy. "Garry Ragyň iş taşlamak baradaky aýtjak zady hut şeýle." Soňra stoluň üstüne çykyp, başyny gabykly paltosyna goýup, ol parahat uklap galdy we stoluň golaýynda çytyk ofis oturgyjynda oturan Sem hem uklady. Daň atanda olary eli süpürgiçli bir negr oýardy we press maşynlary bilen doly uzyn, pes otagyň içine girende, Skipper kellesini suw kranyň aşagyna goýdy we hapa mata bilen saçlaryndan suw damjalap gaýdyp geldi.
  "Indi bolsa gün we onuň zähmeti barada" diýip, ol Seme ýylgyryp, jin çüýşesinden uzyn bir jümle içdi.
  Ertirlik naharyndan soň, ol we Sem köýnek fabrikasyna alyp barýan basgançaklaryň garşysynda, dellekhananyň öňünde orun aldylar. Semiň kitapçalary göteren gyzy, şeýle hem sessiz ýewreý gyzy ýitip gitdi we olaryň ýerine Frenk we Pitsburgyň Harrigan atly ýolbaşçysy öňe-yza ýöräp başladylar. Ýene-de arabalar we awtoulaglar ýoluň gyrasynda saklandy we ýene-de gowy geýinen aýal awtoulagdan çykyp, pyýada ýoluň ugrunda gelýän üç sany açyk reňkli gyza tarap ýöräp gitdi. Harrigan aýal bilen salamlaşyp, ýumrugyny silkdi we gygyrdy, soňra onuň süren awtoulagyna gaýdyp geldi. Açyk geýinen ýewreý erkek basgançaklardan märekä seredip güldi.
  "Täze poçta arkaly hüjümçi nirede?" diýip, ol Frenkden sorady.
  Bu sözler bilen bir işçi elinde bedre bilen köpçüligiň arasyndan ylgap çykdy we ýewreýi basgançaklara ýykdy.
  "Ony ur! Hapalaryň hapa liderini ur!" diýip, Frenk pyýada ýoluň ugrunda iki taraplaýyn tans edip gygyrdy.
  Iki polisiýa işgäri öňe ylgap, işçini köçäniň aşagyndan alyp gitdi, ol henizem bir elinde nahar çelegini berk tutupdy.
  - Men bir zat bilýärin, - diýip, Skipper gygyrdy, Semiň egnine kakdy. - Bu hata kim meniň bilen gol çekjekdigini bilýärin. Harriganyň awtoulagyna zor bilen mündürilen aýaly şäheriň iň baý aýaly. Men oňa siziň redaksiýaňyzy görkezerin. Ol meniň ýazandygymy pikir eder we düşüner. Görersiň. - Ol köçäniň aşagyndan ylgap, egninden geçip gygyrdy: - Zyýanly çöpleriň howlusyna gel, seni ýene görmek isleýärin.
  Sem gazet redaksiyasyna gaýdyp geldi we Skipperi garaşmaga oturdy, ol bolsa gysga wagtdan soň girip, paltosyny çykaryp, gaharly ýazyp başlady. Wagtal-wagtal ol gyzyl jiniň çüýşesinden uly içgileri alyp, ony Seme sessiz hödürläp, çyzgyly materiallaryň sahypalaryny aýlap durdy.
  - Men ondan hat ýazmagyny haýyş etdim, - diýdi ol egninden Seme. - Ol Harrigana gaharlandy we men oňa hüjüm edip, seni gorajakdygymyzy aýdanymda, ol derrew aldandy. Men öz ulgamyma eýerip ýeňiş gazandym. Men hemişe serhoş bolýaryn we bu hemişe ýeňiş getirýär.
  Sagat onda gazet redaksiyasy howsala düşüpdi. Goňur, uçly sakgally kiçijik bir adam we başga bir adam Skipperiň ýanyna ylgap baryp, maslahat sorap, onuň öňünde maşynkada ýazylan kagyzlary goýup, olary nähili ýazandyklaryny gürrüň berdiler.
  "Maňa ýol görkez. Maňa birinji sahypada başga bir sözbaşy gerek" diýip, Skipper olara gygyrmagyny dowam etdirdi, deli adam ýaly işledi.
  Sagat on ýarymda gapy açyldy we Harrigan içeri girdi, onuň bilen birlikde Frenk hem bardy. Semi görüp, olar biraz saklandylar, oňa we stoluň başynda işleýän adama şübhe bilen seretdiler.
  "Geliň, gürleşeliň. Bu ýer aýallar otagy däl. Size näme gerek?" diýip, Skipper olara seredip gygyrdy.
  Frank öňe çykyp, stoluň üstüne maşynkada ýazylan kagyzy goýdy, gazetçi bolsa ony howlukmaçlyk bilen okady.
  "Sen ony ulanarmyň?" diýip, Frank sorady.
  Kapitan güldi.
  - Men bir söz hem üýtgetmerin, - diýip, ol gygyrdy. - Elbetde, men ony ulanaryn. Men şony aýtmak isledim. Ýigitler, maňa serediň.
  Frenk bilen Harrigan daşaryk çykdylar, Skipper bolsa gapydan ylgap, otagyň daşyna gygyryp başlady.
  "Haý, Şorti we Tom, meniň iň soňky bir maslahatym bar."
  Stoluna gaýdyp gelip, işläp durka ýylgyryp, ýene ýazyp başlady. Ol Seme Frankyň taýýarlan maşynkada çap edilen kagyzyny berdi.
  "Hapa, ýaramaz liderleriň we sargytçy kapitalist synpyň işçileriň işini ýeňmek üçin eden ýigrenji synanyşygy" diýip başlandy, soň bolsa sözleriň, manysyz sözleriň, manysyz jümleleriň garyndysy geldi, onda Sem unly, gepçi poçta sargytlaryny ýygnaýjy, Skipper bolsa biperwaý syýa atyjy diýlip atlandyrylýardy.
  "Men materiallary gözden geçirip, oňa teswir bererin" diýip, Skipper Seme ýazanlaryny berip aýtdy. Bu makala köpçülige iş taşlaýjylar tarapyndan çap etmek üçin taýýarlanan makalany hödürleýän we liderleriniň başarnyksyzlygy we akylsyzlygy sebäpli öz işleriniň ýeňilendigini duýýan iş taşlaýjy gyzlara gynanç bildirýän redaksiýa makalasydy.
  "Işçi gyzlary ýeňlişe alyp barýan batyr adama, öňdeligi saklap galmak we zähmet ugrunda zerur tagallalary etmek üçin Rafhausa ura!" diýip, Skipper ýazdy.
  Sem ýorgan-düşege we penjireden daşary seretdi, ol ýerde gar tupany güýçlidi. Ol jenaýat edilýän ýaly duýdy we özüniň ony saklap bilmeýändigi üçin närahat we ýigrenç duýdy. Kapitan gysga gara trubkany ýakdy we diwardaky çüýünden kepkasyny çykardy.
  - Men şäherdäki iň gowy gazetçi, şeýle hem maliýeçi - diýdi ol. - Geliň, içip göreliň.
  Sem içip bolandan soň, şäheriň içinden oba tarap ýöräp gitdi. Şäheriň çetinde, jaýlar dargap, ýol çuň jülgä öwrülip başlan ýerinde, onuň arkasyndan kimdir biri salam berdi. Öwrülip, ýoluň ugrundaky ýoldan ýumşak gözli ýewreý gyzynyň ylgap barýanyny gördi.
  "Nire gidýärsiň?" diýip, ol agaç gara daýanyp durdy, ýüzüne gar ýagyp durdy.
  - Men seniň bilen giderin, - diýdi gyz. - Sen meniň gören iň gowy we iň güýçli adamym, we seni goýbermerin. Eger seniň aýalyň bolsa, parhy ýok. Ol bolmalysy ýaly däl, ýogsam sen ýurt boýunça ýeke gezmezdiň. Harrigan we Frenk seniň delidigiňi aýdýarlar, ýöne men has gowy bilýärin. Men seniň bilen giderin we isleýän zadyňy tapmaga kömek ederin.
  Sem bir pursat pikir etdi. Ol köýneginiň jübüsinden bir top pul çykaryp, oňa berdi.
  - Men üç ýüz on dört dollar sarp etdim, - diýdi ol.
  Olar biri-birine seredip durdular. Ol elini uzadyp, elini onuň egnine goýdy. Onuň ýumşak we indi açlyk bilen ýalpyldaýan gözleri oňa seretdi. Onuň tegelek döşi galyp-gaçdy.
  "Nire diýseň-de. Eger isleseň, men seniň hyzmatkäriň bolaryn."
  Semi ýanýan isleg tolkuny basyp aldy, yzyndan bolsa çalt reaksiýa geldi. Ol aýlarboýy dowam eden ýadaw gözlegler we umumy şowsuzlygy barada oýlandy.
  - Eger seni daşlamaly bolsam, şähere gaýdyp bararsyň - diýip, ol aýala öwrülip, jülgeden aşak ylgady, ony bolsa ellerini başyna goýup, agaçdan ýasalan haýatyň ýanynda goýdy.
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  GYŞLY GYŞ BARADA Bir agşam Sem özüni Nýu-Ýorkuň Roçester şäherindäki köp adamly köçe burçunda tapdy, gapydan adamlaryň howlukmaç ýa-da ylgawlap ýörşüni synlady. Ol jemgyýetçilik ýygnanyşyk ýeri ýaly görünýän gapynyň öňünde durdy we ähli tarapdan erkekler we aýallar golaýlaşyp, burçda duşuşyp, bir pursat durup gürleşip, soňra bilelikde gitdiler. Sem duşuşyklar barada pikirlenip başlady. Çikagodaky ofisinden çykan ýylynda onuň aňy barha köp gynanýardy. Kiçi zatlar - köçede onuň ýanyndan mylaýymlap we howlukyp geçýän köne geýimli garrynyň dodaklarynda ýylgyryş ýa-da fermanyň gapysyndan çaganyň eliniň galgamagy - oňa köp sagatlap pikirlenmek üçin iýmit berdi. Indi ol kiçi wakalara gyzyklanma bilen synlady: baş atyşlar, el gysyşmalar, burçda bir pursatlyk duşuşan erkekleriň we aýallaryň howlukmaç, gizlin bakyşlary. Gapysynyň daşyndaky pyýada ýolunda, burçdaky uly myhmanhanadan gelen ýaly, birnäçe orta ýaşly erkekler ýakymsyz we aç görünýärdiler we köpçüligiň arasyndaky aýallara gizlin bakdylar.
  Gapyda Semiň ýanynda uly sary saçly bir adam peýda boldy. "Kimdir birini garaşýarmyň?" diýip, ol ýylgyryp, ýoluň ugrunda orta ýaşly erkekleriň gözlerinde gören dynçsyz, näbelli we aç şöhle bilen oňa üns bilen seredip sorady.
  "Sen işde adamsyň bilen bu ýerde näme edýärsiň?" diýip, ol howlukdy.
  Ol gorkup göründi, soňra bolsa güldi.
  "Meni şeýle silkmek isleýän bolsaň, näme üçin maňa urmaýaň?" diýip, ol sorady we sözüniň üstüne goşdy: "Men seniň kimdigiňi bilemok, ýöne sen kim bolsaň-da, saňa adamsyny taşlap gidendigimi aýtmak isleýärin".
  "Näme üçin?" diýip, Sem sorady.
  Ol ýene güldi we ýakynlaşyp, oňa üns bilen seretdi.
  - Meniň pikirimçe, sen blöf edýärsiň, - diýdi ol. - Seniň Alfy tanaýandygyňa-da ynanmaýaryn. Seniň tanamaýandygyňa begenýärin. Men Alfy taşlap gitdim, ýöne ol meni şu ýerde aýlanyp ýörenini görse, Kaýly terbiýelärdi.
  Sem gapydan çykyp, yşykly teatryň ýanyndan köçeden aşak düşdi. Köçedäki aýallar oňa seretdiler, teatryň arkasynda bolsa ýaş bir aýal oňa tarap degip: "Salam, Sport!" diýip mürrüldäpdi.
  Sem erkekleriň we aýallaryň gözlerinde görýän syrkaw, aç keşpden gaçmak isleýärdi. Onuň aňy şäherlerdäki sansyz adamlaryň durmuşynyň şu tarapyna - köçeleriň burçlaryndaky erkekleriň we aýallaryň, rahat nikadan soň, bir gezek teatrda bile oturanlarynda ýüzüne garşy çykan aýalyň we ähli häzirki zaman şäher erkekleriniň we aýallarynyň durmuşyndaky müňlerçe kiçi wakanyň üstünde jemlenip başlady. Ol bu açgöz, ejir çekiji açlygyň erkekleriň durmuşy kabul etmegine we ony çynlakaý we maksatly ýaşamagyna, onuň ýaşamagy isleýän ýaly ýaşamagyna nähili päsgel berýändigine geň galdy we ähli erkekleriň we aýallaryň, içiniň düýbünden, ony ýaşamak isleýändigini duýdy. Kakstonda oglanlyk döwründe ol köplenç mähirli, ýagşy niýetli adamlaryň sözlerinde we hereketlerinde zalymlyk we gödeklik bilen ýüzbe-ýüz bolýardy; indi şäheriň köçelerinde ýöräp, ol indi gorkmaýandygyny pikir edýärdi. "Bu biziň durmuşymyzyň hilidir" diýip, ol karara geldi. "Amerikan erkekleri we aýallary tokaýlary we giň, arassa düzlükleri ýaly arassa, asylly we tebigy bolmagy öwrenmediler."
  Ol London, Pariž we köne dünýäniň beýleki şäherleri barada eşiden zatlaryny ýadyna saldy; we ýeke gezelençlerinde alan höwesine eýerip, öz-özü bilen gürleşmäge başlady.
  "Biz bulardan gowy ýa-da arassa däl" diýdi ol, "we biz şu aýlaryň dowamynda ýöräp geçen giň, arassa täze ýerden düşýäris. Adamzat hemişe şol bir ejirli, geň galdyryjy açlyk bilen ganynda we gözlerinde şeýle bir garaýyş bilen ýaşamagyny dowam etdirermi? Ol hiç haçan özünden dynmazmy, özüni düşünmezmi we has uly we arassa adamzat neslini gurmaga güýçli we joşgunly ýüz tutmazmy?"
  "Sen kömek etmeseň, ýok" diýip, onuň kalbynyň gizlin bir böleginden jogap geldi.
  Sem ýazýanlar we mugallymlar barada pikirlenip başlady we näme üçin olaryň hemmesiniň erbetlikler barada has oýlanyşykly gürleşmeýändiklerine, näme üçin köplenç öz zehinlerini we güýçlerini durmuşyň haýsydyr bir tapgyryna boş hüjümlere sarp edýändiklerine we adamzady gowulandyrmak üçin edýän tagallalaryny tebigat ligasyna goşulmak ýa-da ony wagyz etmek, ýa-da ýekşenbe günleri beýsbol oýnamagy taşlamak bilen bes edýändiklerine geň galdy.
  Hakykatdan-da, köp ýazyjylar we reformatorlar bilgeşleýin däl-de, erbetligi we azgynlygy esasan özüne çekiji hasaplap, sutenýor bilen birleşmeýärdilermi? Onuň özi hem bu düşnüksiz özüne çekijiligiň hiç birini görmedi.
  "Meniň üçin," diýip, ol oýlandy, "Amerikan şäherleriniň böleklerinde Fransua Willon ýa-da Safos ýokdy. Onuň ýerine diňe ýürekleri parçalaýan keseller, saglyk ýagdaýynyň ýaramazlygy we garyplyk, berk, zalym ýüzler we ýyrtyk, ýagly eşikler bardy."
  Ol Zola ýaly durmuşyň bu tarapyny aýdyň görýän adamlary we şäherde ýaş ýigit hökmünde Janet Eberleniň teklibi bilen bu adamy okap, oňa nähili kömek edilendigini, kömek edilendigini, gorkup, görmäge mejbur edilendigini pikir etdi. Soňra onuň ýadyna Kliwlenddäki ulanylan kitap dükanynyň eýesiniň ýylgyrýan ýüzi geldi, ol birnäçe hepde mundan ozal "Nana 's Brother" kitabynyň kagyz görnüşini kassanyň üstünden süýşürip, ýylgyryp: "Bu sport ýaly bir zat" diýdi. Eger ol kitaby kitap satyjysynyň sözleriniň oýarmak üçin niýetlenen göz öňüne getirmesini höweslendirmek üçin satyn alan bolsa, näme pikir etjekdigini pikir etdi.
  Semiň gezip ýören kiçi şäherlerinde, onuň ulalan kiçi şäherinde bolsa erbetlik açyk-aýdyň gödek we erkeklik häsiýetine eýedi. Ol Pieti Hollowdaky Art Şermanyň salonundaky hapa, piwo çümdürilen stoluň üstünde ýaýlanyp uklap galdy we gazet satýan bir oglan onuň ýanyndan hiç zat aýtman geçip gitdi, ol uklap galandygyna we gazet satyn almaga pulunyň ýokdugyna gynandy.
  "Adalatsyzlyk we erbetlik ýaşlaryň durmuşyna ornaşýar" diýip, ol ýaş ýigitleriň garaňky bilýard zalynda bilýard oýnap, çilim çekip oturan köçesiniň burçuna golaýlap, şäheriň merkezine tarap öwrülende pikir etdi. "Ol häzirki zaman durmuşynyň ähli taraplaryna ornaşýar. Şähere işe gelýän fermer oglany bugly otly wagonda ahlaksyz hekaýalary eşidýär, şäherlerden gelýän erkekler bolsa şäheriň köçeleri we oba dükanlaryndaky peçler barada toparlaýyn hekaýalar gürrüň berýärler."
  Sem ýaşlygynda erbetlikleriň täsirinden biynjalyk bolmady. Şeýle zatlar erkekleriň we aýallaryň ogullary we gyzlary üçin döreden dünýäsiniň bir bölegidi we şol gije Roçesteriň köçelerinde aýlanyp ýörkä, ähli ýaşlaryň hakykaty bilmegini isleýändigini pikir etdi. Bu şäherde we onuň tanaýan her bir şäherinde görýän hapa we çirkin zatlara romantiki gözellik berýän adamlaryň pikirine onuň ýüregi gamgyn boldy.
  Kiçijik çarçuwaly jaýlar bilen gurşalan köçeden ýanynda ýanyndan oglanjyk bilen serhoş bir adam geçip gitdi we Semiň pikirleri şäherde geçiren ilkinji ýyllaryna we Kakstonda yzynda galdyran titräp duran garry adama gaýdyp geldi.
  "Bu suratkeşiň ogly Kakstondan başga erbetlige we ahlaksyzlyga garşy has gowy ýaraglanan adamyň ýokdugyny pikir ederler" diýip, ol öz-özüne ýatlatdy, "ýöne ol erbetligi kabul etdi. Ol, ähli ýaş ýigitler ýaly, bu tema boýunça köp ýalňyşdyryjy gürrüňleriň we ýazgylaryň bardygyny anyklady. Onuň tanaýan işewürleri wada gol çekmejekdikleri üçin ellerinden gelenini etmekden ýüz öwürdiler. Kasam gol çekmek üçin başarnyk örän seýrek we örän garaşsyz zatdy, şeýle hem "içgilere degýän dodaklar meniňkilere asla degmez" diýen aýal düşünjesi çagyrmaýan dodaklar üçin niýetlenendi.
  Ol işewür ýoldaşlary, köçede gabat gelen polisiýa işgäri we özi bilen eden keýp edişlerini ýadyna salyp başlady, Çikagonyň barlarynda sessiz we ussatlyk bilen stollara çykyp, çykyş edip, ýüreginiň iň çuňňur syrlaryny içgi içýänlere gürrüň berýärdi... Ol adatça gowy söhbetdeşlikçi däldi. Ol özüni saklaýan adamdy. Emma bu keýp edişlikleriň dowamynda ol erkinlik berdi we batyrgaý we batyrgaý adam hökmünde abraý gazandy, erkekleriň arkasyndan urdy we aýdym aýtdy. Ol otlu ýylylyga gamlandy we birnäçe wagtlap gün şöhlesinde ýalpyldaýan ýokary uçýan kemçilik diýilýän zadyň bardygyna hakykatdanam ynanýardy.
  Indi, yşykly salonlaryň ýanyndan geçip, şäheriň näbelli köçelerinde aýlanyp ýörkä, ol has gowy bilýärdi. Islendik erbetlik hapa we sagdyn däl.
  Ol bir wagtlar ýatan myhmanhanasyny, şübheli jübütleriň kabul edilýän myhmanhanasyny ýadyna saldy. Onuň zallary garaňkylaşypdy; penjireleri açylman galypdy; burçlarynda hapa ýygnanypdy; hyzmatkärler ýöräp barýarkalar, gizlin jübütleriň ýüzlerine üns bilen seredip ýöräp ýöräp ýöräp ýöräpdiler; penjirelerdäki perdeler ýyrtylyp, reňki üýtgedi; geň, hüňürdeýän näletler, gykylyklar we gykylyklar onuň dartgynly nerwlerini gyjyndyrýardy; parahatçylyk we arassalyk bu ýerden aýrylypdy; erkekler ýüzlerine şlýapalary düşürilen zallardan howlukyp geçýärdiler; gün şöhlesi, arassa howa we şadyýan, pyşyrdaýan jaňlar gulplanypdy.
  Ol fermalardan we obalardan gelen ýaş ýigitleriň şäher köçelerinden geçip barýan ýadawsyz, dynçsyz ýörişlerini, altyn gylyk-häsiýete ynanýan ýaş ýigitleri göz öňüne getirdi. Eller olary gapylardan çagyrýardy, şäheriň aýallary bolsa olaryň närahatlygyna gülýärdiler. Çikagoda ol şeýle ýöräpdi. Şeýle hem, ol erkekleriň suwasty dünýäsi baradaky hekaýalarynyň çuňlugynda gizlenen romantiki, mümkin däl söýgülini gözledi. Ol öz altyn gyzyny isleýärdi. Ol bir gezek oňa (ol tygşytly janlydy): "Men meniň söýgülim boljak, hiç zat üçin töleg almaýan, asuda we kiçigöwünli gowy gyz tapmak isleýärin" diýen Günorta Suw köçesindäki ambarlardan gelen sada nemes oglany ýalydy.
  Sem öz altyn gyzyny tapmandy, indi bolsa onuň ýokdugyny bilýärdi. Ol wagyzçylaryň günä mekany diýip atlandyrýan ýerlerini görmändi, indi bolsa şeýle ýerleriň ýokdugyny bilýärdi. Ol näme üçin ýaşlara günäniň ýaramazdygyny we ahlaksyzlygyň gödeklik bilen baglanyşyklydygyny düşündirip bolmaýandygyny pikir edýärdi. Näme üçin olara Tenderloinde arassaçylyk günleriniň ýokdugyny aýdyň aýdyp bolmaýardy?
  Öýlenen döwründe erkekler öýe gelip, bu meseläni ara alyp maslahatlaşýardylar. Olaryň biriniň gyzyl gyz doganlygyň häzirki zaman durmuşynyň zerurlygydygyny we adaty, gowy jemgyýetçilik durmuşynyň onsuz dowam edip bilmejekdigini berk nygtaýandygyny ýadyna saldy. Geçen ýylyň dowamynda Sem bu adamyň gürrüňleri barada köp pikir edýärdi we bu pikir onuň aňyny çaşyrýardy. Şäherlerde we oba ýollarynda mekdeplerden çykyp gelýän kiçijik gyzlaryň gülüp-gygyryp duranlaryny görüpdi we olaryň haýsysynyň adamzada bu hyzmat üçin saýlanjakdygyny pikir edýärdi; indi bolsa, depressiýa wagtynda, nahar stolunda gürleşen adamyň özi bilen gelip, pikirlerini paýlaşmagyny isleýärdi.
  Ýagty, gyzgalaňly şäher köçesine gaýdyp, Sem köpçüligiň arasyndaky ýüzleri synlamagyny dowam etdirdi. Bu onuň aňyny rahatlandyrdy. Aýaklary ýadap başlady we ol gowy uklamalydygy üçin minnetdarlyk bilen pikir etdi. Çyralaryň aşagynda oňa tarap aýlanýan ýüzleriň deňzi ony parahatlyga doldurdy. "Ýaşaýyş şeýle köp," diýip pikir etdi, "onuň soňy bolmaly".
  Ýüzlere, solgun we ýagty ýüzlere, uzyn we burnuň üstünde diýen ýaly birleşýän ýüzlere, uzyn, agyr, duýgudaş eňekli ýüzlere we pikirleriň ýanýan barmagyndan yz galdyrmadyk boş, ýumşak ýüzlere üns bilen seredip, barmaklary agyrýardy, eline galam almaga ýa-da ýüzleri hemişelik pigmentli mata goýup, dünýä görkezmäge we: "Bular siziň, durmuşyňyzyň, özüňiz we çagalaryňyz üçin döreden ýüzleriňiz" diýip bilmäge synanyşýardy.
  Beýik ofis binasynyň foýesinde, çilim üçin täze temmäki satyn almak üçin kiçijik temmäki dükanynyň kassasynda saklananda, uzyn ýumşak ýüňli geýimli aýala şeýle bir üns bilen seretdi welin, aýal lifte çykan ýaly bolup görünýän öz ýoldaşyny garaşmak üçin howlukmaçlyk bilen maşynyna tarap howlukdy.
  Daşardan çykansoň, Sem şol bir aýalyň ýumşak ýaňaklarynyň we asuda gözleriniň üstünde zähmet çeken elleri pikir edip, titräp gitdi. Ol kesel döwründe oňa ideg eden kiçijik kanadaly şepagat uýasynyň ýüzüni we keşbini - onuň çalt, çeýe barmaklaryny we myşsaly kiçijik ellerini ýadyna saldy. "Oňa meňzeş başga biri" diýip, ol mürrüldäp aýtdy, "bu ýumşak aýalyň ýüzünde we bedeninde işledi; awçy ony bezeýän ýyly ýüňleri tapmak üçin demirgazykdaky ak dymmalyga gitdi; onuň üçin betbagtçylyk boldy - ok atyldy, garda gyzyl gan we göreşýän haýwan penjelerini howada galgadýar; onuň üçin aýal bütin irden zähmet çekdi, ak ellerini, ýaňaklaryny, saçlaryny ýuwdy".
  Bu mylaýym aýal üçin hem bir adam bellendi, özi ýaly bir adam, aldawçylyk edip, ýalan sözläp, başgalara tölemek üçin ýyllarboýy dollar yzarlaýan bir adam, güýçli adam, üstünlik gazanyp bilýän, üstünlik gazanyp bilýän bir adam. Ol suratkeşiň güýjüne, diňe bir köçedäki ýüzleriň manysyny görmek däl, eýsem gören zatlaryny gaýtalamak, diwarda asylýan ýüzlerde ynsan üstünlikleriniň hekaýasyny inçe barmaklary bilen ýetirmek güýjüne täzeden höweslendi.
  Başga günlerde, Kakstonda Telferiň çykyşlaryny diňläp, Çikagoda we Nýu-Ýorkda Su bilen Sem suratkeşiň höwesini duýmaga synanyşypdy; indi bolsa, uzak köçede ýöräp, ýanyndan geçýän ýüzlere seredip, ol düşünendigine ynanýardy.
  Bir gezek, şähere ýaňy gelende, ol birnäçe aýlap Aýowadan gelen maldarçylyk hojalygynyň gyzy bolan bir aýal bilen söýgi gatnaşygyny dowam etdiripdi. Indi onuň ýüzi onuň göz öňüne geldi. Ol nähili berkdi, aýaklarynyň aşagyndaky ýeriň habary nähili güýçlidi; galyň dodaklary, mat gözleri, güýçli, ok ýaly kelle - olar kakasynyň satyn alyp satan mallaryna nähili meňzeýärdi. Ol Çikagodaky bu aýal bilen ilkinji söýgi gatnaşygyny geçiren kiçijik otagy ýadyna saldy. Bu nähili ak ýürekden we sagdyn görünýärdi. Erkek we aýal agşamky duşuşyk üçin nähili şatlyk bilen howlukdylar. Onuň güýçli gollary onuň ellerini nähili berk tutdy. Ofis binasynyň daşyndaky awtoulagdaky aýalyň ýüzi onuň gözüniň öňünde tans edýärdi, şeýle parahat, şeýle adam yhlasynyň yzlaryndan azat ýüz we ol haýsy maldarçylyk hojalygynyň gyzynyň şol ýüziň gözelligi üçin töleýän adamy yhlasdan mahrum edendigini pikir edýärdi.
  Arzan teatryň ýagtylandyrylan fasadynyň golaýyndaky köçede, ybadathananyň gapysynda ýarym gizlenip duran ýeke özi duran bir aýal oňa sessiz ses bilen seslendi we ol öwrülip, oňa ýakynlaşdy.
  - Men müşderi däl, - diýdi ol, onuň inçe ýüzüne we süňkli ellerine seredip, - ýöne meniň bilen gitmek isleseňiz, sizi gowy nahar bilen sylaglar. Men aç we ýeke özüm nahar iýmegi halamaýaryn. Pikirlenmegiň zerurlygy bolmaz ýaly, kimdir biri meniň bilen gürleşmegini isleýärin.
  - Sen geň guşsyň, - diýdi aýal onuň elinden tutup. - Sen näme etdiň, pikirlenmek islemeýärsiň?
  Sem hiç zat diýmedi.
  - Ol ýerde bir ýer bar, - diýdi ol, penjirelerinde hapa perdeler bolan arzan restoranyň ýagtylandyrylan fasadyny görkezip.
  Sem ýöremegini dowam etdirdi.
  - Garşy bolmasaň, - diýdi ol, - men şu ýeri saýlaryn. Men gowy agşamlyk nahary satyn almak isleýärin. Maňa stoluň üstünde arassa keten we aşhanada gowy aşpez bolan ýer gerek.
  Olar agşamlyk nahary barada gürleşmek üçin burçda saklandylar we onuň teklibi boýunça, ol gyz otagyna gidençä golaýdaky dermanhanada garaşdy. Ol garaşýarka, telefona baryp, agşamlyk nahary we taksi sargyt etdi. Ol gaýdyp gelende, ol arassa köýnek geýipdi we saçlary daralan eken. Sem benziniň ysyny duýup, onuň köne kurtkasyndaky tegmilleri arassalaýandygyny çaklady. Ol onuň henizem garaşyp durandygyna geň galan ýalydy.
  "Men onuň dükandyr öýdüpdim" diýdi ol.
  Olar Semiň göz öňünde tutan ýerine sessizje gitdiler: arassa, süpürilen pollary, boýalan diwarlary we hususy naharhana otaglarynda açyk ojaklary bolan ýoluň gyrasyndaky kottej. Sem bir aýyň dowamynda ol ýere birnäçe gezek barypdy we iýmit gowy taýýarlanypdy.
  Olar sessiz naharlandylar. Sem onuň özi hakda gürrüň berýändigini eşitmek islemeýärdi, ol bolsa nähili gürrüň bermegi bilmeýän ýalydy. Ol oňa üns bermedi, ýöne aýdyşy ýaly, ony özüne getirdi, sebäbi ol ýalňyzdy we onuň arryk, ýadaw ýüzi we ejiz bedeni ybadathananyň gapysyndan garaňkylykdan seredip, ony çagyrdy.
  Ol gyzyň, urlup-ýenjilen, ýöne urulmadyk adam ýaly berk arassaçylyk häsiýeti bardy diýip pikir etdi. Onuň ýaňaklaryndaky inçe we çiller oglanyňky ýalydy. Dişleri döwülen we erbet ýagdaýdady, arassa bolsa-da, elleri bolsa öz ejesiniňki ýaly köne we az ulanylan ýalydy. Indi, restoranda onuň öňünde oturan mahaly, ol ejesine meňzeýärdi.
  Nahardan soň, ol sigara çekip, oda seredip oturypdy. Köçe aýaly stoluň üstünden egilip, onuň goluna degdi.
  "Şundan soň - biz bu ýerden gidenimizden soň - meni bir ýere alyp gidersiňmi?" diýip, ol aýtdy.
  "Men seni otagyň gapysyna äkiderin, bolany şu."
  - Men begenýärin, - diýdi ol. - Men köp wagt bäri şeýle agşam geçirmändim. Bu maňa arassa duýgy berýär.
  Olar birnäçe wagtlap dymyp oturdylar, soňra Sem Aýowadaky dogduk şäheri barada gürrüň bermäge başlady, goýberip, pikirlerini beýan etdi. Ol ejesi we Meri Anderwud barada gürrüň berdi, ejesi bolsa öz gezeginde dogduk şäheri we durmuşy barada gürrüň berdi. Onuň eşidiş kynçylygy bardy, bu bolsa gürrüňdeşligi kynlaşdyrýardy. Sözleri we jümleleri oňa gaýtalamak gerek boldy we birnäçe wagtdan soň Sem çilim ýakyp, oda seretdi we oňa gürlemek üçin mümkinçilik berdi. Onuň kakasy Long Aýlend Saundda gatnaýan kiçijik parohodyň kapitanydy, ejesi bolsa aladaçyl, düşünjeli aýal we gowy öý hojalykçydy. Olar Rod-Aýlenddäki bir obada ýaşaýardylar we öýleriniň arkasynda bag bardy. Kapitan kyrk bäş ýaşyna çenli durmuşa çykmady we on sekiz ýaşynda aradan çykdy, ejesi bolsa bir ýyl soň aradan çykdy.
  Bu gyz Rod-Aýlend obasynda az tanalýardy, utanjaň we sakgaldy. Ol öýi arassa saklaýardy we kapitana bagda kömek edýärdi. Ene-atasy aradan çykanda, ol bankdaky otuz ýedi ýüz dollary we kiçijik öýi bilen ýalňyz galdy. Ol demir ýol edarasynda klerk bolup işleýän ýaş ýigide durmuşa çykyp, Kanzas-Siti şäherine göçmek üçin öýüni satdy. Beýik düzlükler ony gorkuzdy. Ol ýerdäki durmuşy bagtsyzdy. Ol Täze Angliýa obasynyň daglarynyň we suwlarynyň arasynda ýalňyzdy we tebigaty boýunça sakgaldy we biperwaýdy, şonuň üçin adamsynyň söýgüsini gazanmakda az üstünlik gazandy. Ol şübhesiz kiçijik hazyna üçin oňa durmuşa çykyp, ony dürli ýollar bilen ondan almaga başlady. Ol ogul dogurdy, saglygy bir wagtlap ýaramazlaşdy we tötänleýin adamsynyň onuň puluny şäheriň aýallary arasynda azgynçylyga sarp edýändigini bildi.
  "Onuň maňa ýa-da çagamyza alada etmeýändigini ýa-da bizi goldamaýandygyny bilenimde, sözleri boş ýere sarp etmegiň peýdasy ýokdy, şonuň üçin ony taşlap gitdim" diýip, ol ýumşak, işjeň ses bilen aýtdy.
  Ol adamsyndan aýrylyp, stenografiýa kursuna gatnaşandan soň, grafa ýetende, onuň müň dollar tygşytlan puly bardy we özüni doly howpsuz duýýardy. Ol öz işini alyp, kanagatlanan we bagtly duýup, işe gitdi. Soňra eşidişinde kynçylyk çekip başlady. Ol işini ýitirip başlady we ahyrsoňy poçta arkaly jadygöý lukmanyň formalaryny göçürmek üçin az aýlyk bilen razylaşmaly boldy. Ol oglany bagbanyň aýaly bolan zehinli nemes aýalyna berdi. Ol oglan üçin hepdede dört dollar töledi we olar özi we oglan üçin eşik satyn alyp bildiler. Jadygöý lukmandan alýan aýlygy hepdede ýedi dollardy.
  - Şeýdip, - diýdi ol, - men köçä çykyp başladym. Hiç kimi tanamaýardym we başga etjek işim ýokdy. Oglanyň ýaşaýan şäherinde muny edip bilmeýärdim, şonuň üçin gitdim. Şäherden şähere geçip, esasan patentli lukmanlaryň ýanynda işläp, köçede gazananlarym bilen girdejimi artdyrýardym. Men erkekleriň aladasyny edýän aýal däl, olaryň köpüsi hem maňa alada etmeýär. Olaryň maňa elleri bilen degmegi maňa ýaramaýar. Köp gyzlar ýaly içip bilmeýärin; bu meni keselledýär. Men ýeke galmak isleýärin. Belki, öýlenmeli däldim. Ärimiň aladasyny etmedim. Oňa pul bermegi bes etmeli bolýança, biz gaty gowy gatnaşykda bolduk. Onuň nirededigini bilenimde, gözlerim açyldy. Maňa bir zat bolup geçse, oglan üçin azyndan müň dollar gerekdigini duýdum. Köçelere çykmakdan başga etjek işim ýokdugyny bilenimde, gitdim. Başga işleri synap gördüm, ýöne güýjüm ýokdy we synaga gelende, oglanyň aladasyndan has köp alada edýärdim. men - islendik aýal şeýle ederdi. Men onuň meniň isleýän zadymdan has möhümdigini pikir edýärdim.
  "Maňa aňsat bolmady. Käwagt, bir erkek ýanymda bolsa, köçeden ýöräp, ol maňa ellerini degirende titräp ýa-da yza çekilip gitmezligim üçin doga edýärin. Eger şeýle etsem, onuň gitjekdigini we maňa hiç hili pul berilmejekdigini bilýärin."
  "Soňra olar özleri barada gürleşýärler we ýalan sözleýärler. Men olary meni erbet pul we gymmatsyz şaý-sepler üçin işe aldamaga mejbur etdim. Käwagt olar meniň bilen söýgi gatnaşyklaryny gurmaga synanyşýarlar, soňra bolsa maňa beren pullaryny ogurlaýarlar. Iň kyn tarapy şu - ýalan sözlemek we ýalan sözlemek. Men bütin gün patent lukmanlary üçin gaýta-gaýta şol bir ýalanlary ýazýaryn, gijelerine bolsa başgalaryň maňa ýalan sözleýändigini diňleýärin."
  Ol dymdy, egildi, ýaňagyny eline goýdy we oda seredip oturdy.
  - Ejem, - diýip, ol ýene-de başlady, - - hemişe arassa köýnek geýmeýärdi. Ol geýip bilmeýärdi. Ol hemişe dyzyna çöküp, bagdaky pollary süpürýärdi ýa-da otlary oýardy . Emma ol hapaçylykdan ýigrenýärdi. Eger köýnegi hapa bolsa, içki eşigi hem, bedeni hem arassady. Ol maňa şeýle bolmagy öwretdi we men hem şeýle bolmak isledim. Bu tebigy ýagdaýda boldy. Emma men hemmesini ýitirýärin. Men agşamara seniň bilen oturyp, içki eşigimiň arassa däldigini pikir edýärin. Köplenç maňa parh ýok. Arassa bolmak meniň edýän işime laýyk gelmeýär. Men köçede owadan görünmäge synanyşmaly bolýaryn, şonda erkekler meni köçede görenlerinde saklanýarlar. Käwagt, özüm gowy bolsam, üç-dört hepde daşary çykmaýaryn. Soňra otagymy arassalap, suwa düşýärin. Öý eýesi gijelerine ýerzeminde kir ýuwmaga rugsat berýär. Köçede bolan hepdelerimde arassaçylyk barada alada etmeýän ýaly bolýaryn.
  Kiçijik nemes orkestri lullaby çalyp başlady we açyk gapydan semiz nemes ofisiant girip, oda odun goşdy. Ol stoluň başynda saklandy we daşardaky palçyk ýolda gürrüň berdi. Beýleki otagdan bolsa äýnekleriň kümüş ýaly şakyrdamagy we gülkünç sesler eşidildi. Gyz bilen Sem ýene-de öz şäherleri barada gürrüňe çümdüler. Sem oňa örän gyzyklandy we eger ol onuňky bolsa, onuň bilen razy bolup ýaşamak üçin esas tapjakdygyny pikir etdi. Ol adamlarda hemişe gözleýän dogruçyllygyna eýedi.
  Olar şähere gaýdyp barýarkalar, ol elini onuň egnine goýdy.
  - Men saňa garşy däl, - diýdi ol, oňa açyk seredip.
  Sem gülüp, onuň inçe elini sypady. "Agşam gowy geçdi," diýdi ol, "muny görüp bileris."
  - Munuň üçin sag bol, - diýdi ol, - we men size ýene bir zat aýtmak isleýärin. Siz meniň hakda erbet pikir edýän bolmagyňyz mümkin. Käwagt, daşary çykmak islemeýän wagtym, dyza çöküp, batyrgaý ýöremek üçin güýç sorap doga edýärin. Bu erbet ýaly görünýärmi? Biz doga edýän halk, biz Täze Angliýanyň ýaşaýjylary.
  Daşarda duran Sem, otagyna çykýan basgançaklardan çykanda, onuň agyr, astma bilen dem alyşyny eşidip bilýärdi. Ýoluň ýarysynda ol saklandy we oňa elini sallady. Bu oňaýsyz we oglanlykdy. Sem ýarag alyp, köçelerdäki raýatlary atyp başlamak isleýän ýaly boldy. Ol ýagty şäherde durup, uzyn, çöl köçä seredip, Kakston türmesindäki Maýk Makkarti hakda pikir etdi. Maýk ýaly, ol hem gijelerine sesini galdyrdy.
  "Eý Hudaý, Sen şu ýerdemi? Sen çagalaryňy ýer ýüzünde taşlap, biri-birine zyýan ýetirdiňmi? Sen hakykatdanam bir adamyň içine million çaganyň tohumyny, ýekeje agaja ekilen tokaýyň tohumyny goýup, adamlaryň ýok etmegine, zyýan ýetirmegine we weýran etmegine ýol berýärsiňmi?"
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  IRDEN, Sem Günbatar Wirjiniýanyň magdançylyk şäherinde ikinji ýylynyň ahyrynda sowuk kiçijik myhmanhanada düşeginden turdy, garaňky köçelerde kepkalarynda çyraly ýöreýän magdançylara seretdi, ertirlik üçin deri tortlaryň bir bölegini iýdi, myhmanhana töleglerini töledi we Nýu-Ýorka barýan otla mündi. Ol ahyrsoňy ýurt boýunça gezip, ýol ugrunda we obalarda tötänleýin tanyşlary bilen duşuşyp, isleglerine ýetmek pikirinden ýüz öwürdi we girdejisine has laýyk gelýän durmuş ýörelgesine gaýdyp gelmegi karar etdi.
  Ol tebigaty boýunça syýahatçy däldigini we ýeliň, günüň we goňur ýoluň çagyryşynyň onuň ganynda berk durmaýandygyny duýdy. Panyň ruhy oňa buýruk bermedi we syýahatlarynyň dowamynda durmuş tejribesinde dag depelerine meňzeýän bahar ertirleri bolsa-da - güýçli, süýji duýgy agaçlaryň, otlaryň we syýahatçynyň bedeniniň arasyndan geçýän ertirler we durmuş çagyryşy ony gygyryp, ýeliň üstünden çagyrýan, bedenindäki gandan we beýnisindäki pikirlerden joşgun bilen doldurýan ertirler bolsa-da - ýöne içiniň çuňňurlygynda, bu arassa şatlykly günlere garamazdan, ol ahyrsoňy şäheriň we köpçüligiň adamydy. Kakston, Günorta Su köçesi we LaSalle köçesi onda öz yzlaryny galdyrypdy, şonuň üçin Günbatar Wirjiniýadaky myhmanhana otagynyň burçuna brezent penjegini taşlap, öz görnüşindäki gaçybatalga gaýdyp geldi.
  Nýu-Ýorkda ol şäheriň merkezindäki bir kluba bardy we ol ýerde agzalygy bolan, soňra bolsa ertirlik nahary üçin Jekson atly aktýor dosty bilen duşuşan grilde saklandy.
  Sem oturgyja çöküp, töweregine seretdi. Ol birnäçe ýyl mundan ozal Webster we Krofts bilen bu ýere gelendigini ýadyna saldy we töweregiň asuda gözelligini ýene-de duýdy.
  - Salam, Pulçy, - diýip, Jekson mähirli aýtdy. - Men seniň monastyra goşulandygyňy eşitdim.
  Sem gülüp, ertirlik naharyny sargyt etmäge başlady, bu bolsa Jeksonyň geň galyp gözlerini açmagyna sebäp boldy.
  - Jenap Elegance, siz adamyň nähili aýlap açyk howada gowy beden we ömrüniň soňuny gözläp, soňra birden pikirini üýtgedip, şeýle ýere gaýdyp gelmegine düşünmersiňiz - diýip, ol belledi.
  Jekson gülüp, sigaret ýakdy.
  "Meni nähili az tanaýarsyň," diýdi ol. "Men öz durmuşymy açyk ýaşardym, ýöne men örän gowy aktýor we ýaňy Nýu-Ýorkda ýene bir uzak karýerany tamamladym. Indi inçe we gara reňkli bolanyňdan soň näme edersiň? Morrison we Prins bilen pul gazanmaga gaýdyp bararmyň?"
  Sem başyny ýaýkady we öňündäki adamyň asuda we gözel keşbine seretdi. Ol nähili kanagatlanan we bagtly görünýärdi.
  - Men baýlaryň arasynda ýaşamaga we boş oturmaga synanyşaryn - diýdi ol.
  "Bu çüýrük topar," diýip, Jekson oňa ynandyrdy, "men Detroýta gijeki otluda gidýärin. Meniň bilen gel. Biz bu barada gürleşeris."
  Şol agşam otluda olar giň eginli bir goja bilen gürrüňdeş boldular, ol olara aw gezelenji barada gürrüň berdi.
  - Men Sietlden deňize çykyp, islendik ýere gidip, islendik zady awlajak. Dünýäde galan ähli uly awlaryň kellesini atyp öldürjek, soňra Nýu-Ýorka gaýdyp gelip, ölýänçäm şol ýerde galjak. - diýdi ol.
  - Men seniň bilen giderin, - diýdi Sem we irden Jeksony Detroýtdan taşlap, täze tanyşy bilen günbatara tarap ýola düşdi.
  Sem birnäçe aýlap syýahat edip, garry adam bilen atyşdy. Ol "Standard Oil Company" kompaniýasynyň paýnamalaryna ilkinji maýa goýumlary arkaly baýaýan, ömrüni atyş we öldürmek üçin bolan höwesli, ilkinji höwesine bagyşlapdy. Olar arslanlary, pilleri we gaplanlary awlaýardylar we Sem Afrikanyň günbatar kenaryndaky Londona gaýyga münende, onuň ýoldaşy kenarda aýlanyp, gara sigara çekip, şatlygyň diňe ýarymynyň gutarandygyny we Semiň gitmegiň ahmakdygyny aýtdy.
  Bir ýyl şa awçylygyndan soň, Sem ýene bir ýylyny Londonda, Nýu-Ýorkda we Parižde baý we myhmansöýer bir jentlmeniň durmuşynda geçirdi. Ol awtoulag sürüp, balyk tutup, demirgazyk kölleriniň kenarlarynda gezelenç etdi, tebigatyň awtory bilen Kanadanyň üstünden gaýykda gezelenç etdi we klublarda we modaly myhmanhanalarda oturyp, bu dünýäniň erkekleriniň we aýallarynyň gürrüňlerini diňledi.
  Şol ýylyň ýazynda bir agşam giç, ol Sueniň kireýine alan Gudzon derýasynyň kenaryndaky obasyna maşyn bilen gitdi we ony derrew gördü. Ol ony bir sagatlap yzarlady, obanyň köçelerinde ýöräp barýan çalt we işjeň keşbine seredip, durmuşyň onuň üçin näme aňladýandygyny pikir etdi. Emma birden öwrülip, gyz onuň bilen ýüzbe-ýüz duşuşjak bolanda, gyz bir gyradan aşak düşüp, şähere barýan otla mündi, köp ýyldan soň onuň bilen boş eli we utanç bilen ýüzbe-ýüz bolup bilmejekdigini duýdy.
  Ahyrsoňy ol ýene-de içmäge başlady, ýöne indi ortaça däl-de, yzygiderli we diýen ýaly yzygiderli. Bir gije Detroýtda ol myhmanhanasyndan üç ýaş ýigit bilen serhoş boldy we Sýu bilen aýrylyşandan bäri ilkinji gezek aýallaryň arasynda özüni tapdy. Olaryň dördüsi restoranda duşuşdylar, Sem we üç ýaş ýigit bilen awtoulaga mündüler we şäheriň içinde gülüşip, şarap çüýşelerini howada galgadyp, köçeden geçýänlere seslenip aýlandylar. Olar şäheriň çetinde ýerleşýän naharhanada tapyldylar, şol ýerde topar uzyn stoluň başynda sagatlap oturyp, içip, aýdym aýtdylar.
  Gyzlaryň biri Semiň dyzyna oturyp, onuň boýnundan gujaklady.
  - Baý adam, maňa biraz pul ber, - diýdi ol.
  Sem oňa üns bilen seretdi.
  "Sen kim?" diýip, ol sorady.
  Ol şäheriň merkezindäki dükanda satyjy bolup işleýändigini we içki eşikleri bolan awtoulagy sürýän söýgülisiniň bardygyny düşündirip başlady.
  "Men bu ýarasalara gowy eşikler üçin pul gazanmak üçin gidýärin" diýip, ol içini açyp aýtdy, "ýöne Tim meni şu ýerde görse, meni öldürerdi".
  Hasaby eline bereninden soň, Sem aşak düşüp, taksi mündi we myhmanhanasyna gaýdyp gitdi.
  Şol gijeden soň, ol köplenç şeýle zatlara baş goşýardy. Ol uzak wagtlap hereketsizlikden ejir çekýärdi, daşary ýurtlara hiç haçan gitmedik syýahatlary barada gürrüň berýärdi, Wirjiniýada hiç haçan baryp görmedik uly bir ferma satyn alýardy, işe gaýdyp gelmegi meýilleşdirýärdi, ýöne hiç haçan gitmeýärdi we aýba-aý günlerini boş geçirmeklerini dowam etdirýärdi. Ol günortan turup, yzygiderli içip başlaýardy. Günüň ahyrynda ol şadyýan we gepleýän bolup, adamlary atlary bilen çagyrýardy, tötänleýin tanyşlarynyň arkasyndan urýardy, girdeji gazanmak isleýän ussat ýaş ýigitler bilen bilýard ýa-da bilýard oýnaýardy. Tomsuň başynda ol bu ýere Nýu-Ýorkdan gelen ýaş ýigitleriň topary bilen gelip, aýlarboýy olaryň ýanynda boş geçirýärdi. Bilelikde olar uzak syýahatlarda güýçli awtoulaglar sürýärdiler, içýärdiler, dawalaşýardylar, soňra ýahta münüp, ýeke ýa-da aýallar bilen gezelenç edýärdiler. Käwagt Sem ýoldaşlaryny taşlap, tiz otlularda günlerboýy ýurduň dürli künjeklerine syýahat edýärdi, sagatlap dymyp oturýardy, penjireden geçip barýan ýurda seredýärdi we öz durmuşyndaky çydamlylygyna haýran galýardy. Birnäçe aýlap, ol sekretar diýip atlandyran ýaş ýigidi özi bilen alyp gitdi, oňa hekaýa ýazmak we zehinli aýdym ýazmak başarnygy üçin uly aýlyk töledi, ýöne birdenkä ony Illinoýsdaky Ediň myhmanhanasyndaky ofisinde egri bir garry adamyň gürrüň beren başga bir hekaýasyny Seme ýatladýan hapa hekaýa gürrüň berendigi üçin işden çykardy.
  Sem aýlarboýy dymma we sessiz gezeninden soň, gamgyn we gaharjaň boldy. Özüniň kabul eden boş, maksatsyz durmuş ýörelgesini dowam etdirse-de, özi üçin dogry ýoluň bardygyny duýdy we ony tapyp bilmeýändigine haýran galdy. Ol tebigy energiýasyny ýitirdi, semräp we gödekleşdi, sagatlap boş zatlardan lezzet alyp geçirdi, kitap okamady, sagatlap düşekde serhoş ýatdy, öz-özüne manysyz gürrüňler etdi, köçelerde ylgap, erbet sögündi, pikirinde we sözlerinde gödekleşdi, yzygiderli has pes we gödek ýoldaşlary gözledi, ýaşaýan myhmanhanalaryndaky we klublaryndaky işgärlere gödek we ýigrençli boldy, durmuşdan ýigrendi, ýöne lukmanyň başyny atyp, gorkak ýaly sanatoriýalara we dynç alyş merkezlerine ylgady.
  OceanofPDF.com
  IV KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  GÜNORTA SAGATYNDA Sentýabr aýynyň başynda Sem Kakston golaýyndaky fermada ýaşaýan gyz doganyna baryp görmek üçin günbatara barýan otla mündi. Ol Keýtden ýyllarboýy habar almaýardy, ýöne onuň iki gyzynyň bardygyny bilýärdi we olar üçin bir zat etjekdigini pikir etdi.
  "Men olary Wirjiniýadaky bir fermada ýerleşdirerin we olara pulumy galdyryp, wesýet ederin" diýip pikir etdi. "Belki, olara rahat ýaşaýyş şertlerini we owadan eşikleri üpjün edip, olary bagtly edip bilerin."
  Sent-Luisde ol aklawçy bilen duşuşyp, wesýetnama boýunça gepleşik geçirmelidigini bilmän, otludan düşdi we birnäçe günläp saýlan içgi içýän ýoldaşlary bilen "Planters" myhmanhanasynda galdy. Bir gün öýlän ol bir ýerden beýleki ýere aýlanyp, içip, dostlary ýygnap başlady. Onuň gözlerinde çirkin bir yşyk ýandy we köçelerden geçýän erkeklere we aýallara seredip, duşmanlaryň arasynda bolandygyny we başgalaryň gözlerinde parlaýan parahatçylyk, kanagatlanma we hoş ýumoryň onuň üçin elýeterli däldigini duýdy.
  Agşamara golaý, bir topar gykylykçy ýoldaşlary bilen bilelikde, derýanyň ýüzüne seredýän kiçi kerpiç ammarlar bilen gurşalan köçä çykdy, şol ýerde parohodlar ýüzýän doklara löňňelenýärdi.
  - Meni we ýoldaşlarymy derýanyň boýuna we aşaky ýüzüşine alyp gitmek üçin gaýyk isleýärin, - diýip, ol gaýyklaryň biriniň kapitanyna ýakynlaşyp yglan etdi. - Bizi derýanyň boýuna we aşaky ýüzüşinden biz ýadaýança alyp git. Men näme bolsa-da töleýärin.
  Ol serhoşlugyň täsirinden çykmaýan günleriň biridi. Ol ýoldaşlarynyň ýanyna baryp, içgi satyn aldy we gaýygyň palubasynda töwereginde oturan ýigrenji ekipažy göwün açmaga dowam edendigi üçin özüni ahmak ýaly duýdy. Ol gygyryp, olara buýruk berip başlady.
  - Batlyrak aýdym aýt, - diýip, ol iki tarapa-ýza aýlanyp, ýoldaşlaryna gamgynlyk bilen buýurdy.
  Oturylyşykdaky tansçy diýlip atlandyrylýan ýaş ýigit buýruk boýunça çykyş etmekden ýüz öwürdi. Sem öňe böküp, ony gygyrýan märekäniň öňünde meýdança çekdi.
  "Indi tans et!" diýip, ol hüňürdedi. "Ýogsam seni derýa taşlaryn."
  Ýaş ýigit gaharly tans edýärdi, Sem bolsa oňa we palubanyň daşynda aýlanyp ýören ýa-da tansçynyň üstüne gygyrýan erkekleriň we aýallaryň gaharly ýüzlerine seredip, öňe-yza ýöräp başlady. Içgi täsir edip başlady, onuň köne nesil köpelmek höwesiniň geň galdyryjy derejede bozulan görnüşi onuň ýüregine geldi we ol dymmak üçin elini galdyrdy.
  "Men eje boljak aýaly görmek isleýärin" diýip, ol gygyrdy. "Men çaga dogran aýaly görmek isleýärin".
  Tansçynyň daşyna ýygnanan toparyň arasyndan gara saçly we ýalpyldawuk gara gözli kiçijik bir aýal böküp çykdy.
  - Men çaga dogurdym - üçüsini, - diýdi ol, onuň ýüzüne gülüp. - Men olaryň has köpüsine çydap bilerin.
  Sem oňa boş seretdi we elinden tutup, ony palubanyň üstündäki oturgyja alyp bardy. Toplananlar gülüşdiler.
  - Belle bulka iýmek üçin geldi, - diýip, gysga boýly, semiz adam gök gözli uzyn boýly aýala pyşyrdady.
  Içgi içip, aýdym aýdyp oturan erkekler we aýallar bilen doldurylan bugly gämi agaçlar bilen örtülen gaýalaryň ýanyndan derýanyň ýokarsyna tarap hereket edip barýarka, Semiň ýanyndaky bir aýal gaýalaryň ýokarsyndaky kiçijik jaýlaryň hataryny görkezdi.
  "Çagalarym ol ýerde. Olar häzir agşamlyk naharyny iýýärler" diýdi.
  Ol aýdym aýdyp, gülüp we palubada oturanlara çüýşäni galgadyp başlady. Semiň ýoldaşy aýak üstüne galyp, çüýşäni elinde tutup, wagty sanap, agyr ýüzli ýaş ýigit oturgyçda durup, köçe aýdymyny aýtdy. Sem kapitanyň duran ýerine golaýlaşyp, derýanyň ýokarsyna seretdi.
  - Yza gaýt, - diýdi ol, - men bu buýrukdan ýadadym.
  Derýadan aşak gaýdyp barýarka, gara gözli aýal ýene-de Semiň ýanyna oturdy.
  "Biz meniň öýüme gidýäris," diýdi ol ýuwaşlyk bilen, "diňe sen we men. Men saňa çagalary görkezerin."
  Gaýyk öwrülýän wagty, derýanyň üstünde garaňkylyk galyňlaşdy we şäheriň çyralary uzakda ýalpyldap başlady. Köpçülik dymyp, palubanyň ugrundaky oturgyçlarda uklap ýa-da kiçi toparlara bölünip, sessiz gürleşipdi. Gara saçly aýal Seme öz hekaýasyny gürrüň bermäge başlady.
  Onuň aýtmagyna görä, ol ony taşlap giden santehnikçiniň aýaly bolupdyr.
  "Men ony deli etdim" diýip, ol ýuwaşlyk bilen gülüp aýtdy. "Ol meniň gijelerine çagalary we özi bilen öýde galmagymy isledi. Gijelerine şäherde meni yzarlap, öýe gelmegimi ýalbarýardy. Men gelmesem, ol gözlerinden ýaş döküp gitdi. Bu meni gaharlandyrdy. Ol erkek däldi. Men ondan näme haýyş etsem, şony ederdi. Soňra gaçyp, çagalary meniň gujagymda galdyrdy."
  Sem, ýanynda gara saçly aýal bilen, şäheriň içinde açyk arabada aýlanyp ýördi, çagalaryň bir ýerden beýleki ýere aýlanyp, iýip-içip ýörenine üns bermän. Olar bir sagatlap teatryň otagynda oturdylar, ýöne tomaşadan ýadap, arabanyň üstüne gaýdyp mündüler.
  "Biz meniň öýüme gidýäris. Seniň ýeke galmagyňy isleýärin" diýip, aýal aýtdy.
  Olar işçileriň öýleriniň köçelerinden geçdiler, ol ýerde çagalar çyralaryň aşagynda gülüşip we oýnap ylgaşýardylar, iki oglan bolsa, ýalaňaç aýaklary başyndaky çyralaryň ýagtysynda ýalpyldap, arabanyň arkasyndan ýapyşyp, olaryň yzyndan ylgaýardylar.
  Sürüji atlary gamçylap, yzyna seredip güldi. Aýal ýerinden turdy-da, arabanyň oturgyjynda dyza çöküp, ylgaýan oglanlaryň ýüzüne güldi.
  "Gaç, jynlar!" diýip, ol gygyrdy.
  Olar aýaklary ýagtylykda ýalpyldap, ýalpyldap, deli-deli ylgaşyp, dowam etdiler.
  "Maňa kümüş dollar ber" diýip, ol Seme ýüzlendi we ol ony berende, ol ony köçe çyrasynyň aşagyndaky pyýada ýoluna taşlady. Iki oglan oňa tarap ylgaşdylar, gygyryp we el galdyryp.
  Köçe çyralarynyň aşagynda uly çybynlaryň we böjekleriň sürüleri aýlanyp, Semi we onuň ýüzündäki aýaly urdy. Olaryň biri, uly gara sürünýän haýwan, onuň döşüne gondy we ony eline alyp, öňe süýşüp, sürüjiniň boýnuna taşlady.
  Gündiz we agşam serhoşlugyna garamazdan, Semiň aňy aýdyňdy we içinde durmuşa bolan asuda ýigrenç ýanýardy. Onuň pikirleri Sýue beren sözüni bozmagyndan bäri geçen ýyllara gaýdyp geldi we onuň ähli tagallalaryna ýigrenç bilen doldy.
  "Hakykaty gözleýän adam şeýle bolýar" diýip pikir etdi ol. "Ol durmuşynda ajaýyp soňa çykýar."
  Ýaşaýyş onuň daş-töwereginde, pyýadada oýnap, howada böküp akýardy. Şäheriň merkezinde tomus gijesinde onuň kellesiniň üstünde aýlanyp, gygyryp, aýdym aýdýardy. Gara saçly aýalyň ýanyndaky arabada oturan gamgyn adamyň özünde-de aýdym aýdyp başlady. Onuň bedeninde gan aýlanyp ýördi; onuň içinde garry, ýarym ölü gamgynlyk, ýarym açlyk, ýarym umyt oýandy, titräp we yhlasly. Ol gapdalyndaky gülýän, serhoş aýala seretdi we erkeklik razylygy duýgusy ony gurşap aldy. Ol buglaýjyda gülýän märekä aýdanlary barada pikirlenip başlady.
  "Men üç çagany dünýä indirdim we has köp çagany dünýä indirip bilerin."
  Aýalyň keşbinden onuň gany tolgunyp, uklap ýatan beýnisini oýardy we ol ýene-de durmuş we onuň özüne näme hödürleýändigi barada jedelleşmäge başlady. Ol durmuşyň çagyryşyny öz şertlerinde kabul edip bilmese, artilleriýa rotasyna buýruk berip we gönükdirip bilmese, hemişe inad bilen kabul etmekden ýüz öwürjekdigini pikir edýärdi.
  "Bolmasa, men näme üçin şu ýerde?" diýip, ol aýalyň boş, gülýän ýüzünden we öňdäki oturgyçda oturan sürüjiniň giň, myşsaly arkasyndan seredip, mürrüldäp aýtdy. "Maňa näme üçin beýni, arzuw we umyt gerek? Näme üçin men Hakykaty gözledim?"
  Aýlanyp ýören böjekleri we ylgaýan oglanlary görende onuň aňyndan bir pikir geçdi. Aýal başyny onuň egnine goýdy, gara saçlary onuň ýüzüne düşdi. Ol aýlanyp ýören böjeklere gazap bilen degdi, eline birini alanda çaga ýaly güldi.
  "Meniň ýaly adamlar belli bir maksat üçin ýaradylan. Olar bilen meniň oýnalýanym ýaly oýnap bolmaz" diýip, ol durmuş tarapyndan zyňylýan diýip pikir edýän aýalyň elinden tutup mürrüldäp aýtdy.
  Maşynlaryň gatnaýan köçesinde, salonyň öňünde araba saklandy. Açyk öň gapydan Sem işçileriň baryň öňünde durup, stakanlardan köpürjikli piwo içýändigini, ýokardan asylýan lampalaryň ýere gara kölege salýandygyny görüp bildi. Gapynyň arkasyndan güýçli, küýzeli ys geldi. Bir aýal arabanyň gapdalyna egilip, gygyrdy: "Aý, Will, bu ýere çyk".
  Uzyn ak önlük geýen we köýneginiň ýeňleri dyrnaklaryna çenli ýokaryk galdyrylan bir adam kassanyň arkasyndan çykyp, onuň bilen gürleşmäge başlady we olar ýola düşenlerinde, Seme öýüni satyp, jaýy satyn almak meýilnamasy barada gürrüň berdi.
  "Ony işe girizersiňizmi?" diýip, ol sorady.
  "Elbetde," diýdi ol. "Çagalar özlerine seredip bilerler."
  Alty düzine çenli arassa öýlerden ybarat köçäniň ahyrynda olar arabadan düşüp, beýik gaýanyň daşyndan egilip, derýa seredýän pyýada ýoly boýunça durnuksyz ýöräp gitdiler. Jaýlaryň aşagynda, aý şöhlesinde garaňky gyrymsy agaçlar we kiçi agaçlar görünýärdi, uzakda bolsa derýanyň çal reňkli bölegi gowşak görünýärdi. Ösümlikler şeýle gürdi welin, aşak seredende, diňe gyrymsy agaçlaryň depeleri we aý şöhlesinde ýalpyldaýan çal reňkli gaýa bölekleri görünýärdi.
  Olar daş basgançaklardan derýa seredýän jaýlaryň biriniň eýwanyna çykdylar. Aýal gülmegini bes etdi we Semiň golundan agyr asylyp, aýaklary basgançaklary gözledi. Olar gapydan girip, özlerini uzyn, pes potolokly otagda tapdylar. Otagyň gapdalyndaky açyk basgançak ýokarky gata alyp barýardy we ujundaky perdeli gapydan kiçijik naharhana otagyna seredip bilýärdiler. Poluň üstüne ýyrtyk haly düşüpdi we üç çaga ortadaky asma lampanyň aşagyndaky stoluň daşynda oturypdy. Sem olara üns bilen seretdi. Kellesi aýlandy we gapynyň tutawaçyndan tutdy. On dört ýaşlaryndaky, ýüzünde we elleriniň arkasynda çilleri bolan, gyzyl-goňur saçly we goňur gözli oglan sesli okaýardy. Onuň ýanynda gara saçly we gara gözli ýaş oglan dyzlaryny öňündäki oturgyçda egip, eňegini dyzlaryna goýup, diňleýärdi. Sary saçly we gözleriniň aşagynda gara tegelekleri bolan kiçijik gyz beýleki oturgyçda uklap, kellesini bir tarapa rahatsyz goýýardy. Ol ýedi ýaşlarynda, gara saçly oglan bolsa on ýaşlaryndady.
  Çilli oglan okamagyny bes etdi we erkek bilen aýala seretdi; uklap ýatan gyz oturgyjynda biynjalyk bilen hereket etdi, gara saçly oglan bolsa aýaklaryny düzedip, egninden seretdi.
  - Salam, eje, - diýdi ol mähirli.
  Aýal ikirjiňlenip, naharhananyň perdeli gapysyna tarap ýöräp, perdeleri yzyna çekdi.
  "Bu ýere gel, Jo" diýdi ol.
  Çilli oglan ýerinden turup, oňa tarap ýöräp gitdi. Gyz bir eli bilen özüne daýanyp, perdäni tutup, bir gapdalda durdy. Oglan onuň ýanyndan geçip barýarka , gyz onuň kellesiniň arkasyndan açyk elini urup, ony naharhana otagyna uçurdy.
  - Indi sen, Tom, - diýip, ol gara saçly oglana gygyrdy. - Men size çagalar, agşamlyk naharyndan soň ýuwunmagy we Merini ýatmaga goýmagy aýtdym. On minut geçdi, hiç zat edilmedi, siz ikiňiz ýene kitap okaýarsyňyz.
  Gara saçly oglan ýerinden turdy-da, gulak asyp, oňa tarap ýöräp gitdi, ýöne Sem çaltlyk bilen onuň ýanyndan geçip, aýalyň elinden şeýle berk tutdy welin, aýal titräp, onuň gujagynda egildi.
  - Sen meniň bilen gidersiň, - diýdi ol.
  Ol aýaly otagyň içinden we basgançaklardan ýokaryk alyp çykdy. Aýal onuň goluna agyr daýanyp, gülüp, ýüzüne seretdi.
  Basgançaklaryň ýokarsynda ol saklandy.
  - Biz şu ýere gireris, - diýdi ol gapyny görkezip.
  Ol ony otaga alyp girdi. "Ýat" diýdi-de, çykyp barýarka, gapyny ýapdy, ony düşegiň gyrasynda agyr oturtdy.
  Aşakda, naharhananyň gapdalyndaky kiçijik aşhanada gap-gaçlaryň arasynda iki oglany tapdy. Gyz henizem stoluň ýanyndaky oturgyçda biynjalyk bilen uklap ýatyrdy, gyzgyn lampanyň şöhlesi onuň inçe ýaňaklaryndan aşak düşýärdi.
  Sem aşhananyň gapysynyň ýanynda durup, iki oglana seretdi, oglanlar bolsa utanç bilen oňa seretdiler.
  "Siziň haýsyňyz Meri ýatmaga ýatyrýar?" diýip sorady we soňra jogaby garaşman, uzyn boýly oglana ýüzlendi. "Tom etsin" diýdi. "Men size şu ýerde kömek ederin."
  Jo bilen Sem aşhanada gap-gaç ýuwup durdylar; oglan çalt ädim ädip, adama arassa gap-gaçlary nirede goýmalydygyny görkezdi we oňa gurak süpürgiç berdi. Semiň paltosy çykarylyp, ýeňleri çyzylypdy.
  Iş ýarym-ýalňyş sessizlikde dowam etdi we Semiň göwresinde tupan turdy. Oglan Jo oňa utanjaňlyk bilen seredende, birden ýumşap galan etden gamçy kesen ýaly boldy. Onuň içinde köne ýatlamalar döredi we ol öz çagalygyny ýadyna saldy: işde ejesi başgalaryň hapa eşikleriniň arasynda, Windiniň kakasynyň öýe serhoş gelmegi we ejesiniň we öz ýüreginiň sowuklygy. Erkekler we aýallar çagalyga borçludylar, sebäbi ol çagalyk däl-de, onuň içinde täze durmuş döräp başlady. Ene-atalyk meselesinden başga-da, bergi tölenmelidi.
  Uly gaýanyň üstündäki kiçijik öýde sessizlik höküm sürýärdi. Öýüň aňyrsynda garaňkylyk höküm sürýärdi we Semiň ruhuny garaňkylyk gurşap aldy. Oglan, Jo, Semiň tekjelerde guradyp goýan gap-gaçlaryny ýygnap, çalt ýöräp gitdi. Derýanyň bir ýerinde, öýüň aşagynda parohod pyşyrdady. Oglanyň elleriniň arkasy çiller bilen örtülipdi. Onuň elleri nähili çalt we ussatdy. Ine, täze durmuş, henizem arassa, hapalanmadyk, durmuşdan sarsmadyk. Sem öz ellerindäki titremeden utanýardy. Ol hemişe öz bedeninde çaltlygy we berkligi , ruhyň saglygynyň ybadathanasy bolan bedeniň saglygyny isleýärdi. Ol amerikanlydy we onuň içinde amerikanlylara mahsus ahlak yhlasy ýaşaýardy, bu bolsa özünde we başgalarda geň bir derejede bozuldy. Oňa köplenç bolşy ýaly, ol çuňňur tolgunanda, onuň kellesinde köp sanly pikirler aýlanýardy. Bu pikirler onuň işewür adam hökmünde dowam edýän yzygiderli mekirlikleriniň we meýilnamalarynyň ýerini aldy, ýöne şu wagta çenli onuň ähli oýlanmalary hiç zada getirmedi we ony diňe öňküden has şokda we ynamsyz ýagdaýda galdyrdy.
  Ähli gap-gaçlar gurady we ol oglanyň utanjaň, sessiz ýanyndan dynandygyna begenip, aşhanadan çykdy. "Durmuş hakykatdanam meniň içimden solup gitdimi? Men ýöreýän jesetden başga zat dälmi?" diýip, öz-özünden sorady. Çagalaryň ýanynda bolmagy oňa özüniň diňe bir çaga, ýadaw we sarsgyn çaga ýaly duýulmagyna sebäp boldy. Mundan başga-da bir ýerde kämillik we erkeklik ýatyrdy. Näme üçin ony tapyp bilmedi? Näme üçin oňa gelip bilmedi?
  Tom gyz doganyny ýatyp bolandan soň gaýdyp geldi we iki oglan hem ejesiniň öýündäki nätanyş adama hoş gijäni aýtdylar. Ikisinden has batyr Jo öňe çykyp, elini uzatdy. Sem ony dabaraly ýagdaýda gysdy, soňra kiçi oglan öňe çykdy.
  - Men ertir şu ýerde bolaryn öýdýän, - diýip, Sem gyryk ses bilen aýtdy.
  Oglanlar öýüň asudalygyna çekildiler, Sem bolsa kiçijik otagyň içinde aýlanyp ýördi. Ol täze bir ýola düşjek ýaly, biynjalykdy we ellerini bedeniniň üstünde gezdirip başlady, ýarym aňly ýagdaýda onuň ýolda ýöreýän wagty ýaly berk we berk bolmagyny arzuw etdi. Hakykaty gözläp Çikago klubundan çykan wagty, ol aňynyň daşlaşmagyna, geçmiş durmuşy bilen oýnamagyna, gözden geçirmegine we seljermegine rugsat berdi.
  Ol sagatlap eýwanda oturyp ýa-da otagyň içinde aýlanyp ýördi, şol ýerde çyra henizem ýagty ýanýardy. Onuň çiliminden çykýan tüsse diline ýene-de ýakymly tagam berdi we gijäniň dowamynda howa süýji bolup, oňa Jekson seýilgähinde atçylyk ýolunyň ugrunda gezelenç etmegi ýatlatdy, şonda Sýu oňa we onuň bilen bilelikde durmuşa täze itergi berdi.
  Ol myhman otagyndaky diwana ýatyp, çyrany öçürende sagat iki boldy. Ol geýinmedi, köwüşlerini ýere taşlady we açyk gapydan düşýän aý şöhlesine seredip, şol ýerde ýatdy. Garaňkylykda onuň aňy has çalt işleýän ýalydy we onuň dynçsyz ýyllarynyň wakalary we niýetleri poluň üstünden jandarlar ýaly geçip gidýän ýalydy.
  Birden ol turup diňledi. Oglanlaryň biriniň ukudan agyr sesi jaýyň ýokarky böleginde ýaňlandy.
  "Eje! Aý Eje!" diýip, ukuly ses ýaňlandy we Sem düşekde kiçijik bir bedeniň rahatsyz hereket edýändigini eşiden ýaly boldy.
  Dymyşlyk çökdi. Ol diwanyň gyrasynda oturyp garaşdy. Ol bir zada tarap hereket edýän ýaly duýdy; sagatlap barha çalt işleýän beýnisi garaşýan zadyny öndürjek ýalydy. Ol şol gije hassahananyň koridorynda garaşyp oturan ýaly duýdy.
  Irden üç çaga basgançaklardan aşak düşüp, uzyn otagda geýindiler, iň soňunda kiçijik gyzjagaz aýakgaplaryny we joraplaryny göterip, eliniň arkasy bilen gözlerini owkalady. Ol we Jo ertirlik naharyny taýýarlaýarka, derýadan we açyk torly gapylardan sowuk ertir şemaly öwüsdi, soňra bolsa, dört çaga stoluň başynda oturanda, Sem gepleşmäge synanyşdy, ýöne başartmady. Onuň dili agyrdy we çagalar oňa geň, soragly gözler bilen seredýän ýalydylar. "Näme üçin bu ýerde?" diýip, olaryň gözleri sorady.
  Sem şäherde bir hepde galdy, her gün öýe baryp durdy. Ol çagalar bilen gysgaça gürleşdi we şol agşam, ejesi gidenden soň, onuň ýanyna kiçijik bir gyz geldi. Ol ony daşardaky weranda oturgyja alyp bardy we oglanlar içeride lampanyň ýanynda okap oturanlarynda, gyz onuň gujagynda uklap galdy. Onuň bedeni ýyly, demi bolsa ýumşak we süýjidi. Sem gaýadan seredip, aý şöhlesinde sypap duran oba ýerlerini we aşaky derýany gördü. Gözlerinden ýaş damdy. Onuň içinde täze, süýji maksat oýandymy ýa-da gözýaşlary diňe özüne gynanmagyň alamatymydy? diýip pikir etdi.
  Bir gije gara saçly aýal ýene-de öýe geldi, gaty serhoş boldy we Sem ony ýene-de basgançaklardan ýokaryk çykardy, onuň düşege ýykylyp, mürrüldäp-mürrüldäp durşuna tomaşa etdi. Onuň ýoldaşy, sakgally, gysga boýly, ýagty geýimli bir adam, Semiň otagda lampanyň aşagynda duranyny görüp gaçdy. Onuň okaýan iki oglany hiç zat diýmän, stoluň üstündäki kitaba utanjaňlyk bilen seredip, käte täze dostlaryna gözleriniň gyrasyndan seredip durdular. Birnäçe minutdan soň, olar hem basgançaklardan ýokary çykdylar we ilkinji agşamky ýaly ellerini utanjaňlyk bilen uzatdylar.
  Sem bütin gijäni daşarda garaňkyda oturýardy ýa-da diwanda oýa ýatýardy. "Indi ýene synanyşaryn, durmuşda täze maksat taparyn" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Ertesi irden, çagalar mekdebe gidenden soň, Sem awtoulaga münüp, şähere gitdi we ilki bankda köp mukdarda nagt pul almak üçin saklandy. Soňra ol dükanlardan dükanlara aýlanyp, eşik, kepka, ýumşak içki eşik, çemodanlar, köýnekler, gijeki eşikler we kitaplar satyn alyp, köp dartgynly sagatlar geçirdi. Ahyrsoňy, ol uly, geýimli gurjak satyn aldy. Ol bu zatlaryň hemmesini myhmanhana otagyna iberdi we çemodanlary we goşlary ýygnap, olary wokzala eltip bermek üçin birini goýdy. Myhmanhana işgäri, uly göwrümli, ene görnüşli bir aýal, foýeden geçip, zatlary ýygnamaga kömek etmäge teklip etdi.
  Sem ýene bir-iki gezek geleninden soň, maşyna gaýdyp mündi we öýüne gaýtdy. Onuň jübülerinde birnäçe müň dollarlyk uly pullar bardy. Ol geçmişde eden söwdalarynda nagt puluň güýjüni ýadyna saldy.
  "Bu ýerde näme boljagyny görerin" diýip pikir etdi ol.
  Öýüň içinde Sem otagyň diwanynda ýatan gara saçly bir aýaly tapdy. Ol gapydan girende, Sem ikirjiňlenip turdy we oňa seretdi.
  "Aşhana şkafynda bir çüýşe bar" diýdi ol. "Maňa içgi getir. Näme üçin bu ýerde aýlanyp ýörsüň?"
  Sem çüýşäni getirip, oňa içgi guýdy, onuň bilen içýän ýaly bolup, çüýşäni dodaklaryna alyp, başyny yza atdy.
  "Äriňiz nähili adamdy?" diýip, ol sorady.
  "KIM? Jek?" diýip, ol aýtdy. "Aý, ol gowydy. Ol meniň bilen galdy. Men adamlary bu ýere getirýänçäm, ol islendik zadyň tarapynda durdy. Soňra ol deli bolup gitdi." Ol Seme seredip güldi.
  "Men oňa asla üns bermedim" diýip, ol sözüniň üstüne goşdy. "Ol diri aýal üçin ýeterlik pul gazanyp bilmeýärdi."
  Sem satyn aljak salony barada gürrüň bermäge başlady.
  "Çagalar kynçylyk döreder, şeýlemi?" diýdi ol.
  "Öý üçin teklip bar" diýdi ol. "Çagalarym bolmasady diýip isleýärin. Olar bir kynçylyk döredýär."
  - Men bildim, - diýdi Sem oňa. - Men Gündogarda olary öz öýüne alyp, terbiýeleýän bir aýaly tanaýaryn. Ol çagalara örän gyzyklanýar. Men size kömek etmek üçin bir zat etmek isleýärin. Men olary onuň ýanyna alyp baryp bilerin.
  "Hudaý üçin, dostum, olary alyp git" diýip, ol güldi we çüýşeden ýene bir jümle içdi.
  Sem jübüsinden şäher merkezindäki bir aklawçydan alan kagyzyny çykardy.
  "Goňşyňyzy muňa şaýat bolmaga çagyryň" diýdi ol. "Aýal munuň yzygiderli bolmagyny isleýär. Bu sizi çagalar üçin ähli jogapkärçilikden boşadýar we ony özüne ýükleýär."
  Ol oňa şübheli seretdi. "Para näme? Gündogarda ýol töleginiň üstünde kim gabalyp galýar?"
  Sem gülüp, arka gapydan ýöräp, goňşy jaýyň arkasyndaky agajyň aşagynda oturyp, çilim çekip duran adamy çagyrdy.
  - Şu ýere gol çek, - diýdi ol kagyzy onuň öňüne goýup. - Ine, goňşyň, ol şaýat hökmünde gol çeker. Bir teňňe hem gabalyp galmarsyňyz.
  Ýarym serhoş aýal Seme uzak wagtlap şübheli seredip, kagyza gol çekdi we gol çekip, çüýşeden ýene bir jümle içenden soň, ýene diwana ýatdy.
  "Eger kimdir biri meni indiki alty sagadyň içinde oýarsa, öldüriler" diýip, ol yglan etdi. Onuň näme edendigini az bilýändigi bellidi, ýöne şol wagt Sem muňa üns bermedi. Ol ýene-de söwdalaşýan, peýdalanmaga taýýardy. Ol belki-de durmuşda bir maksat, özüne geljek bir maksat üçin söwdalaşýandygyny duýdy.
  Sem daş basgançaklardan ýuwaşlyk bilen aşak düşüp, depäniň depesindäki kiçijik köçeden uly ýola tarap ýöräp gitdi we günortan çagalar çykanda mekdebiň gapysynda awtoulagda garaşdy.
  Ol şäheriň üsti bilen Ýunýon Wokzalyna gitdi, ol ýerde üç çaga ony we onuň eden ähli işlerini soragsyz kabul etdiler. Wokzalda olar myhmanhanadan gelen adamy çemodanlar we üç sany täze reňkli çemodanlar bilen tapdylar. Sem ekspres poçta bölümine bardy, birnäçe töleg kagyzlaryny ýapyk bukja saldy we ony aýala poçta arkaly iberdi, şol bir wagtyň özünde üç çaga çemodanlary göterip, buýsanç bilen ýylgyryp, otly howlusyndan öňe-yza ýöräp gitdiler.
  Sagat ikide Sem, kiçijik gyzy gujagynda we oglanlaryň biri onuň iki tarapynda oturyp, Sýu tarap barýan Nýu-Ýork uçarynyň kabinasynda oturypdy.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  SAM MK P. KHERSON diri amerikanly. Ol baý adam, ýöne onuň köp ýyllar we köp güýç bilen gazanan pulunyň onuň üçin az ähmiýeti bar. Onuň barada hakykat bolan zatlar, umumy pikir edilýänden has baý amerikanlylar üçin hakykat. Oňa-da bir zat boldy, beýlekilere-de şeýle boldy - olaryň näçesi? Batyr, güýçli bedenli we çalt akylly, güýçli milletden bolan adamlar, durmuş baýdagy hasaplaýan zadyny göterip, öňe göterdiler. Ýadap, olar uzyn depäniň ýokarsyndaky ýolda saklandylar we baýdagy agaja daýandylar. Dartgynly aňlar biraz rahatlandy. Güýçli ynançlar gowşady. Köne hudaýlar ölýär.
  "Diňe sen pirden aýrylanda we
  rulsuz gämi ýaly süýşüp, men gelip bilerin
  seniň töweregiňde."
  
  Baýdagy güýçli, batyrgaý we tutanýerli adam öňe alyp gitdi.
  Onda näme ýazylan?
  Belki, gaty ýakyndan öwrenmek howply bolardy. Biz, amerikanlar, durmuşyň manyly we maksady bolmalydygyna ynanýardyk. Biz özümizi hristianlar diýip atlandyrýardyk, ýöne şowsuzlygyň şirin hristian filosofiýasyndan habarsyzdyk. Birimiziň şowsuz bolandygyny aýtmak, onuň durmuşyny we batyrlygyny elinden almakdy. Şunça wagtlap biz kör-kör öňe gitmeli bolduk. Biz tokaýlarymyzyň arasyndan ýollary kesmeli, beýik şäherleri gurmaly bolduk. Ýewropada nesilleriň süýümlerinden ýuwaş-ýuwaşdan gurulan zady biz häzir, ömürboýy gurmalydyrys.
  Atamyzyň döwründe Miçiganyň, Ogaýonyň, Kentukkiniň tokaýlarynda we giň çöllüklerde gijelerine möjekler ulaýardy. Atalarymyz we enelerimiz täze ýerleri oýup, öňe barýarkalar gorky bilen doldular. Ýer basyp alnanda-da, gorky galdy - şowsuzlyk gorkusy. Amerikan ruhumyzyň çuňňurlygynda möjekler henizem ulaýarlar.
  
  
  
  Sem üç çagasy bilen Sýu şäherine gaýdyp geleninden soň, üstünligi şowsuzlygyň agzyndan alyp gaýdandygyny pikir eden pursatlary boldy.
  Ýöne onuň tutuş ömrüni gaçgaklyk bilen geçiren zady henizem şol ýerdedi. Ol iki ogly bilen gezelenje çykan Täze Angliýanyň ýollarynyň ugrunda ýerleşýän agaçlaryň şahalarynda gizlenýärdi. Gijelerine bolsa, ýyldyzlardan oňa seredýärdi.
  Belki, durmuş onuň muny kabul etmegini isleýändir, ýöne ol kabul edip bilmedi. Belki, onuň hekaýasy we durmuşy öýüne gaýdyp gelmegi bilen tamamlanandyr, belki, şonda başlandyr.
  Öýe gaýdyp gelmegiň özi hem düýbünden bagtly waka däldi. Gijelerine çyrasy ýanýan we çagalaryň sesleri eşidilýän öý bardy. Sem döşünde bir zadyň janlanýandygyny we ösýändigini duýdy.
  Sue jomartdy, ýöne ol indi Çikagodaky Jekson seýilgähiniň at çapýan ýolunyň Sue ýa-da ýykylan aýallary terbiýeläp dünýäni täzeden döretmäge synanyşan Sue däldi. Bir tomus gijesi, birden we geň bir ýagdaýda, gözýaş we öýüni küýseýän üç sany nätanyş çagasy bilen onuň öýüne girende, Sue çaşdy we howsala düşdi.
  Ol Merini gujagynda, iki oglany, Jo bilen Tomy bolsa ýanynda asuda we dabaraly ýagdaýda göterip, derwezeden öýüň girelgesine çenli çagyl ýoldan ýöräp barýarka, garaňky düşüp başlady. Sýu ýaňy girelgeden çykyp, haýran galyp, biraz gorkup, olara seredip durdy. Onuň saçlary çal reňke öwrülipdi, ýöne ol şol ýerde duran mahaly, Sem onuň inçe keşbini oglanlyk ýaly hasaplady.
  Ol çalt jomartlyk bilen köp sorag bermek meýlini bir gyra goýdy, ýöne beren soragynda biraz ýaňsylama alamaty bardy.
  "Sen meniň ýanyma gaýdyp gelmegi karar berdiňmi we bu seniň öýüňe gaýdyp gelmegiňmi?" diýip, ol ýola çykyp, Seme däl-de, çagalara seredip sorady.
  Sem derrew jogap bermedi we kiçijik Meri aglap başlady. Bu kömek boldy.
  "Olaryň hemmesiniň iýjek we ýatjak ýeri bolar" diýip, ol uzak wagtlap terk edilen aýalynyň ýanyna gaýdyp baryp, üç sany nätanyş çagasyny ýany bilen alyp gelmek gündelik waka ýalydy.
  Sue geň galyp, gorksa-da, ýylgyryp, öýe girdi. Çyralar ýandy we bäş adam birden ýygnanyp, birek-birege seredip durdular. Iki oglan bir ýere jemlenişdi we kiçijik Meri Semiň boýnundan gujaklap, ýüzüni onuň egnine goýdy. Meri onuň berk ellerini çözüp, batyrgaýlyk bilen Sue berdi. "Indi ol seniň ejeň bolar" diýip, ol Sue seretmän, garşylyk bilen aýtdy.
  
  
  
  Agşam gutardy, ol ýalňyşlyk goýberdi, diýip Sem pikir etdi we örän asylly Sýu.
  Onuň içinde henizem enelik açlygy bardy. Ol muňa bil baglaýardy. Bu onuň başga zatlara gözüni ýumdy, soňra onuň kellesine bir pikir geldi we aýratyn romantiki hereket üçin mümkinçilik döräp başlady. Bu pikir puja çykmazyndan öň, Sem we çagalar şol agşam öýe ýerleşdiler.
  Otaga uzyn boýly, güýçli garaýagyz aýal girdi we Sue çagalaryň iýmiti barada görkezme berdi. "Olara çörek we süýt gerek bolar, biz olara düşek tapmaly" diýdi we soňra, aňynda başga bir aýaldan Semiň çagalarydygy baradaky romantik pikir bolsa-da, ol yhlasly herekete geçdi. "Bu meniň adamsy jenap Makferson we bu biziň üç çagamyz" diýip, ol geň galan, ýylgyrýan hyzmatkäre yglan etdi.
  Olar bagyň penjireleri bolan pes potolokly otaga girdiler. Suw guýýan garry garaýagyz adam bagda gülleri suwarýardy. Birneme çyra henizem ýanýardy. Sem hem, Sýu hem gidendiklerine begenýärdiler. "Çyra getirme; şem ýeter" diýip, Sýu adamsynyň ýanynda gapydan geldi. Üç çaga gözýaş döküp başlady, ýöne garaýagyz aýal ýagdaýy intuisiýa bilen derrew düşünip, olary öýde ýaly duýdurmaga synanyşyp, gürrüň bermäge başlady. Ol oglanlaryň ýüreklerinde haýran galmak we umyt oýardy. "Atlar we sygyrlar bilen doldurylan ambar bar. Garry Ben sizi ertir aýlanyp görkezer" diýip, olara ýylgyryp aýtdy.
  
  
  
  Sue-niň öýi bilen Täze Angliýa obasyna barýan ýoluň arasynda garagaç we akçaagaç agaçlarynyň gür tokaýy bardy we Sue bilen garaýagyz aýal çagalary ýatdyrýarka, Sem garaşmaga şol ýere gitdi. Agaçlaryň göwdeleri garaňky yşykda garaňky görünýärdi, ýöne ýokardaky galyň şahalar onuň bilen asmanyň arasynda päsgelçilik döretdi. Ol tokaýyň garaňkylygyna, soňra öýüň öňündäki açyk meýdana gaýdyp geldi.
  Ol howsala düşüp, çaşdy, iki Sem Makferson onuň kimligi barada dawalaşýan ýalydy.
  Ol töweregindäki durmuşyň hemişe ýüze çykarmagy öwreden adamy, düşünjeli, başarjaň, öz maksadyna ýetýän, adamlary aýak astyna alýan, öňe hereket edýän, hemişe öňe umyt baglaýan, üstünlik gazanan adamydy.
  Soňra başga bir şahsyýet, düýbünden başga bir jandar, onuň içinde gömülen, uzak wagtlap terk edilen, köplenç unudylan, hiç haçan hakykatdanam dem almaýan, adamlaryň öňünde ýaşamaýan ýa-da ýöräp görmedik gorkak, utanjaň, weýran ediji Sem bardy.
  Onuň näme günäsi bardy? Semiň ýaşaýşy onuň içindäki utanjaň, weýran ediji jandary hasaba almaýardy. Şeýle-de bolsa, ol güýçlidi. Ony durmuşdan aýyrmadymy, öýsüz gezip ýören etmedimi? Näçe gezek öz pikirini aýtmaga, ony doly eýelemäge synanyşdy?
  Indi ol ýene-de synanyşdy, ýene-de synanyşdy we köne endigine görä, Sem onuň bilen göreşdi, ony özüniň garaňky içki gowaklaryna, ýene-de garaňkylyga itekledi.
  Ol öz-özüne pyşyrdamagyny dowam etdirdi. Belki, häzir onuň durmuşynyň synagydy. Durmuşa we söýgä ýakynlaşmagyň bir ýoly bardy. Sue bardy. Onda ol söýgi we düşünişmek üçin esas tapyp bilerdi. Soňra bu höwes onuň tapyp, oňa getiren çagalarynyň durmuşynda dowam edip bilerdi.
  Ol özüni hakykatdanam pespäl adam hökmünde, durmuşyň öňünde, durmuşyň çylşyrymly gudratynyň öňünde dyza çöküp, göz öňüne getirdi, ýöne ýene-de gorkdy. Sýunyň ak eşik geýen, solgun, ýalpyldawuk bir jandaryň özüne tarap basgançaklardan aşak düşüp gelýän keşbini görende, gaçmak, garaňkylykda gizlenmek isledi.
  Ol hem onuň ýanyna ylgamak, aýaklaryna dyza çökmek isledi, sebäbi ol Sue däl-de, eýsem ol ynsan we onuň ýaly ynsan geň galmalaryna doly bolandygy üçin.
  Ol ikisini hem etmedi. Kakstondan gelen oglan henizem onuň içinde diridi. Başyny oglan ýaly galdyryp, batyrgaýlyk bilen gyza tarap ýöräp gitdi. "Indi diňe batyrgaýlyk jogap berer" diýip, öz-özüne aýtdy.
  
  
  
  Olar jaýyň öňündäki çagyl ýoldan ýöräp gitdiler, ol bolsa öz hekaýasyny, gezelençleriniň, gözlegleriniň hekaýasyny gürrüň bermäge synanyşdy, emma şowsuz boldy. Çagalary tapmagyň hekaýasyna ýetende, ol ýolda saklandy we ýarym garaňkylykda solgun we dartgynly diňledi.
  Soňra ol başyny yza atyp, nerwli, ýarym isterik güldi. "Elbetde, men olary we seni aldym" diýdi, ol onuň ýanyna gelip, goluny onuň beline goýandan soň. "Meniň durmuşymyň özi örän ylham beriji bolmady. Men olary we seni şol öýe alyp gitmegi karar berdim. Seniň giden iki ýylyň ebedilik ýaly görünýärdi. Meniň aňym nähili samsyk ýalňyşlyk goýberdi. Men olaryň başga bir aýaldan, meniň ýerime tapan aýalyňdan döreden öz çagalaryňyz bolmaly diýip pikir etdim. Bu geň pikirdi. Näme üçin, ikisiniň ulusy on dört ýaşlarynda bolmaly.
  Olar öýe tarap ýöräp gitdiler we garaýagyz aýal, Sýunyň tabşyrygy boýunça, Sem üçin iýmit tapyp, stoly ýazdy, ýöne gapyda ol saklandy we ötünç sorap, agaçlaryň aşagyndaky garaňkylyga ýene-de girdi.
  Öýde çyralar ýanýardy we ol Sue-niň öňki otagdan naharhana tarap ýöreýändigini görüp bilýärdi. Ol tiz wagtdan gaýdyp geldi we öňki penjireleriň perdelerini çekdi. Ol ýerde onuň üçin ýer taýýarlanýardy, ömrüniň galan bölegini ýaşajak ýapyk ýer.
  Perdeler açylanda, bagyň içinde duran adamyň keşbine garaňkylyk çökdi, onuň içindäki adamyň hem üstüne garaňkylyk çökdi. Onuň içindäki göreş has-da güýçlendi.
  Ol özüni başgalara berip bilermi, başgalar üçin ýaşap bilermi? Öý onuň öňünde görünýärdi. Bu bir simwoldy. Öýde bilelikde durmuşyny täzeden gurmaga taýýar we isleg bildirýän bir aýal, Sue bardy. Indi öýüň ýokarky gatda üç çaga bardy, üç çaga onuň ýaly ýaşaýşa başlar, onuň sesine, Sueniň sesine we eşidýän ähli beýleki seslerine gulak asarlar, dünýä sözler aýdarlar. Olar ulalyp, onuň ýaly adamlaryň dünýäsine çykarlar.
  Näme maksat bilen?
  Soňy gelipdi. Sem muňa berk ynanýardy. "Çagalaryň egnine ýükü ýüklemek gorkaklykdyr" diýip, ol öz-özüne pyşyrdady.
  Ol öýden gaçyp gitmek üçin güýçli isleg bilen ýüz öwürdi, ony şeýle jomartlyk bilen garşylan Sue we geljekde gatnaşmaly boljak üç täze durmuşyndan. Onuň bedeni şeýle bir güýç bilen titräp durdy, ýöne agaçlaryň aşagynda hereketsiz durdy. "Men durmuşdan gaçyp bilmerin. Men ony kabul etmeli. Men bu beýleki durmuşlary düşünmäge, olary söýmäge synanyşmaly" diýip, öz-özüne aýtdy. Onuň içinde gömülen içki jandar ýüze çykdy.
  Gije nähili asuda boldy. Onuň aşagynda duran agajyň inçe şahasynda guş uçup gitdi we ýapraklaryň ýumşak şygryldysy eşidildi. Öňündäki we yzyndaky garaňkylyk, nähilidir bir ýol bilen ýagtylyga ýetmek üçin onuň içinden geçmeli bolan diwardy. Ol elini öňünde uzadyp, garaňky, gözleri gamaşdyrýan bir bölegi iteklejek bolýan ýaly, tokaýdan çykdy we büdräp, basgançaklardan çykyp, öýe girdi.
  SOŇY
  OceanofPDF.com
  Ýöriş edýän adamlar
  
  Ilkinji gezek 1917-nji ýylda neşir edilen "Ýörişçiler" romany Jon Leýniň Anderson bilen üç kitaplyk şertnama esasynda çap edilen ikinji romanydy. Ol öz dogduk şäheriniň magdançylarynyň arasynda güýçsüzlige we şahsy ambisiýalaryň ýoklugyna nägile bolan ýaş ýigit Norman "Bo" MakGregoryň hekaýasyny gürrüň berýär. Çikago göçüp gelenden soň, ol maksadynyň işçileri güýçlendirmek, olary bilelikde ýöriş etmäge ruhlandyrmakdygyny düşünýär. Romanyň esasy temalary zähmet guramaçylygyny, bidüzgünçiligi ýok etmek we jemgyýetdäki ajaýyp adamyň rolyny öz içine alýar. Bu soňky tema Ikinji Jahan urşundan soň tankytçylary Andersonyň gomososial tertip-düzgüne bolan militaristik çemeleşmesini "Ok güýçleriniň" faşistleri bilen deňeşdirmäge iterdi. Elbetde, erkek güýji arkaly tertip-düzgüni döretmek umumy temadyr, şeýle hem MakGregory erkek lider roluna aýratyn laýyk edýän ajaýyp fiziki we ruhy häsiýetlerde jemlenen "supermen" ideýasy hem umumy temadyr.
  Ilkinji romany bolan "Windy McPherson's Son" ýaly, Anderson ikinji romanyny hem 1906-1913-nji ýyllar aralygynda Ogaýo ştatynyň Elyriýa şäherinde mahabat kopirayteri bolup işleýän wagtynda, ilkinji edebi eserini çap etmekden birnäçe ýyl öň we meşhur ýazyjy bolmakdan on ýyl öň ýazypdyr. Awtor soňra ilkinji romanlaryny gizlinlikde ýazandygyny aýtsa-da, Andersonyň sekretary golýazmany iş wagtynda "1911 ýa-da 1912-nji ýyllar töwereginde" ýazandygyny ýadyna salýar.
  "Ýörişçiler" eseriniň edebi täsirlerine Tomas Karlaýl, Mark Tweýn we Jek London degişlidir. Romanyň ylham çeşmesi awtoryň 1900-1906-njy ýyllar aralygynda Çikagoda işçi bolup işlän döwründen (baş gahrymany ýaly, ol ammarda işledi, gijeki mekdebe gatnady, birnäçe gezek talaňçylyga sezewar boldy we aşyk boldy) we urşuň ahyryna golaý we 1898-99-njy ýyllardaky ýaraşykdan derrew soň bolan Ispan-Amerikan urşundaky gullugyndan gelip çykýar. Anderson soňky tejribesi barada "Ýatlamalarynda" ýöriş edip, aýakgabyna daş batyp galan waka barada ýazdy. Ony aýyrmak üçin ýoldaş esgerlerinden aýrylyp, olaryň keşbini synlady we şeýle ýatlady: "Men ägirt adama öwrüldim. ... Men özümde ägirt uly, elhenç, ýöne şol bir wagtyň özünde asylly bir zatdym. Goşun geçip barýarka, uzak wagtlap oturyp, gözlerimi açyp-ýumandygymy ýadymda saklaýaryn".
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşir
  OceanofPDF.com
  MAZMUN
  I KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  II KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  VI BAP
  VII BAP
  III KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  VI BAP
  V KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  VI BAP
  VII BAP
  VI KITAP
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  VI BAP
  VII KITAP
  I BAP
  II BAP
  
  OceanofPDF.com
  
  "Filadelfiýa agşamky public reyestrinde" peýda bolan "Ýörişçiler" üçin mahabat.
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşiriň baş sahypasy
  OceanofPDF.com
  TO
  AMERIKAN IŞÇILERI
  OceanofPDF.com
  I KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  ÇARLI UILER DÄÝE Pensilwaniýa ştatynyň Koul Krik şäheriniň esasy köçesinde ýerleşýän Nensi Makgregoryň çörek bişirýän dükanynyň öňündäki basgançaklardan ýokaryk çykdy-da, içeri howlukdy. Onuň gözüne bir zat düşdi we kassanyň öňünde duran mahaly, ol güldi we ýuwaşja pyşyrdady. Köçä alyp barýan gapynyň ýanynda duran ruhany Minot Uikse göz gyzdyryp, barmaklaryny witrina tekjesine urdy.
  - Onuň owadan ady bar, - diýdi ol, Çarli daýysynyň çöregini arassa örtmäge synanyşyp, şowsuzlyk bilen synanyşýan oglana görkezdi. - Oňa Norman - Norman MakGregor diýýärler. - Çarli daýy ýürekden güldi we ýene-de aýaklaryny ýere basdy. Çuňňur pikirlenip, maňlaýyna barmagyny goýup, ruhany tarap öwrüldi. - Men bularyň hemmesini üýtgetjek, - diýdi ol.
  "Dogrudanam Norman! Men oňa ýatda galjak at bererin! Norman! Kömür derýasy üçin juda ýumşak, juda ýumşak we mylaýym, şeýlemi? Onuň ady üýtgediler. Sen we men bagda Adam we Howwa bolup, zatlara at bereris. Biz oňa Gözellik - Biziň Gözelligimiz - Gözel MakGregor diýeris."
  Minot Uiks ruhany hem güldi. Ol her eliniň dört barmagyny balagynyň jübülerine saldy we uzadylan barmaklaryny çişip duran beli boýunça goýdy. Öňünden onuň barmaklary tolkunly deňziň gorizontunda iki kiçijik gaýyga meňzeýärdi. Olar onuň aýlanyp, titräp duran garnynda sekirdiler we sekirdiler, gülküsi ony titretende peýda bolup, ýitip gitdiler. Minot Uiks ruhany Çarli daýynyň öňünde gapydan çykyp gitdi, henizem gülýärdi. Ol dükandan dükana köçä aýlanyp, çokundyrylma wakasyny gürrüň berip, ýene-de güljek ýalydy. Uzyn boýly oglan wakanyň jikme-jikliklerini göz öňüne getirip bilýärdi.
  Kömür Krikde dogluş üçin, hatda Çarli daýysynyň ylham berijileriniň biriniň dogluşy üçin hem bu gün şowsuz gün boldy. Esasy köçedäki pyýada ýollarynda we suw akabalarynda gar üýşüp ýatyrdy - gara gar, depeleriň aşagynda gije-gündiz dowam edýän adam işiniň toplanan hapaçylygy bilen hapa. Magdançylar palçyk garyň arasynda sessiz we gara ýüzli bolup, nahar çeleklerini ýalaňaç elleri bilen göterip barýardylar.
  Uzyn we ters boýly, beýik burny, uly begemot agzy we gyzyl saçly Makgregor oglan, respublikan syýasatçysy, poçta müdiri we oba akyldary Çarli daýynyň yzyna düşüp, gapydan çykdy we onuň goltugyna çörek goýup, köçäniň aşagyndan howlukmaç ýöreýşini synlady. Syýasatçynyň yzyndan ministr, çörek dükanyndaky sahnadan lezzet alyp gelýärdi. Ol magdan şäher durmuşyna tanyşdygy bilen öwünýärdi. "Isa pygamberiň özi salgytçylar we günäkärler bilen gülüp, iýip-içmändimi?" diýip, ol garyň içinden geçip barýarka pikir etdi. Makgregor oglanyň iki gidýän keşbi synlanda, soňra çörek dükanynyň gapysynda durup, kynçylyk çekýän magdançylary synlanda gözleri ýigrenç bilen ýalpyldady. Pensilwaniýa depeleriniň arasyndaky gara deşikde oglany tapawutlandyrýan we ony beýleki adamlardan tapawutlandyrýan zat hut şu güýçli ýigrençdi.
  Amerika ýaly howa şertleri we kärler dürli bolan ýurtda amerikan görnüşi barada gürlemek gülkünç. Ýurt uly, tertipsiz, tertipsiz goşuna meňzeýär, lideriz we ylhamsyz, näbelli soňuna alyp barýan ýolda ädimme-ädim ýöräp barýar. Günbataryň çöl şäherlerinde we Günortanyň derýa şäherlerinde, ýazyjylarymyzyň köpüsiniň gelip çykan ýerlerinde, şäher ýaşaýjylary durmuşda teselli bilen gezýärler. Serhoş garry nadanlar derýanyň kenaryndaky kölegede ýatýarlar ýa-da şenbe gijeleri mekgejöwen ammarynyň obasynyň köçelerinde ýylgyryp gezýärler. Tebigatyň birneme degişi, durmuşyň süýji akymy olarda diri galýar we olar barada ýazýanlara geçýär we Ogaýo ýa-da Aýowa şäheriniň köçelerinde ýöreýän iň biderek adam töweregindäki adamyň tutuş durmuşyny reňkleýän epigramanyň atasy bolup biler. Magdan şäherinde ýa-da şäherlerimiziň biriniň jümmüşinde durmuş başgaça. Ol ýerde amerikan durmuşymyzyň tertipsizligi we maksatsyzlygy adamlaryň köp töleýän jenaýatyna öwrülýär. Olar bir ädim yzyndan beýleki ädimleri ýitirýänlerinde, şahsyýet duýgularyny hem ýitirýärler, şonuň üçin olaryň müňlerçesi Çikago zawodynyň gapylaryndan irden, ýyldan-ýyla tertipsiz bir topara bölünip üýşüp bilýärler we olaryň hiç biriniň agzyndan bir epigramam çykmaz.
  Kömür Krikde erkekler serhoş bolanda, köçelerde dym-dyrs aýlanyp ýördüler. Eger olaryň biri, samsyk, haýwan ýaly şadyýan pursatynda, baryň polunda oňaýsyz tans etse, işdeşleri oňa boş seredýärdiler ýa-da ýüz öwürýärdiler, ol bolsa oňaýsyz şadyýanlygyny ýekelikde tamamlamaga mejbur bolýardy.
  Gapyda durup, obanyň gamgyn köçesine seredip, ýaş Makgregoryň durmuşyndaky tertipsiz netijesizligiň näbelli bir duýgusyny duýýardy. Onuň adamlara ýigrenmegi dogry we tebigy ýalydy. Ol ýylgyryp, adamlaryň egin-egne ýöriş edip, Kömür Krikde, ähli ýerde durmuşyň maksatsyz bolup, kesgitlenen we manyly boljakdygy barada hemişe gürrüň berýän şäher sosialisti Barni Batterlipsi ýatlady.
  "Olar muny hiç haçan etmezler we kim olaryň şeýle etmegini islesin" diýip, Makgregor oglan pikir etdi. Gar göterýän ýel onuň üstünden geçdi we ol dükana öwrülip, gapysyny arkasyndan ýapdy. Başga bir pikir onuň aňyna geldi, ýaňaklaryna gyzardy. Ol öwrülip, boş dükanyň sessizliginde tolgunmadan titräp durdy. "Eger men bu ýeriň adamlaryndan goşun döredip bilsem, olary köne Şumweý jülgesiniň agzyna çenli äkidip, içeri itererdim" diýip, ol gapydan ýumrugyny silkäp, haýbat atdy. "Men tutuş şäheriň gara suwda göreşip, boğulýandygyny synladym, göýä hapa kiçijik pişikleriň suwa gark bolmagyna tomaşa edýän ýaly, el degmedik ýaly."
  
  
  
  Ertesi irden Gözel MakGregor çörekçi arabasyny köçäniň aşagyndan itip, magdançylaryň öýlerine tarap depä çykyp başlanda, ol şäher çörekçi oglany Norman MakGregor hökmünde däl-de, diňe Kömür derýasyndan çykan Çatlak MakGregoryň beli bilen döreden keşbi, jandary, sungat eseri hökmünde ýöräp başlady. Oňa Çarli Uiler daýysynyň beren ady ony ajaýyp adam etdi. Ol durmuşdan janlanyp, adamlaryň öňünde bedende ýöreýän meşhur romanyň gahrymanydy. Adamlar oňa täze gyzyklanma bilen seredip, onuň ägirt uly agzyny, burnuny we ýalpyldawuk saçlaryny täzeden suratlandyrdylar. Barmen salonyň gapysyndan gar süpürip, oňa gygyrdy. "Heý, Norman!" diýip gygyrdy. "Eziz Norman! Norman gaty owadan at. Gözellik - bu seniň üçin at! Aý, sen Gözellik!"
  Uzyn boýly oglan arabany dym-dyrs köçäniň aşagyndan itekledi. Ol ýene-de Kömür derýasyndan ýigrenýärdi. Ol çörekçi dükandan we arabadan ýigrenýärdi. Ol Çarli Uiler daýydan we ruhany Minot Uiksden ýanýan, kanagatlandyryjy ýigrenç bilen ýigrenýärdi. "Semiz garry ahmaklar" diýip, ol şlýapasyndaky gary silkdirip, depedäki göreşde dem almak üçin saklanyp, mürrüldäp aýtdy. Onuň ýigrenjek täze bir zady bardy. Ol öz adyndan ýigrenýärdi. Aslynda, bu gülkünç eşidilýärdi. Ol öňler onuň geň we gödekdigini pikir edýärdi. Bu çörekçi dükany arabasy bolan oglana ýaraşmaýardy. Ol diňe Jon, Jim ýa-da Fred bolmagyny isleýärdi. Onuň ejesine gahary geldi. "Onuň has akylly bolmagy mümkin" diýip, ol mürrüldäp aýtdy.
  Soňra kakasynyň bu ady saýlap almagy mümkin diýen pikir onuň kellesine geldi. Bu onuň umumy ýigrenje uçmagyny togtatdy we ol arabany ýene öňe itekläp başlady, pikirleri onuň aňynda aýlanyp ýördi. Uzyn boýly oglan kakasynyň ýatlamasyny ýadyna saldy, "Çarylan MakGregor". "Oňa ady bolýança Çarylan diýýärdiler" diýip pikir etdi ol. "Indi olar meniň üstümden gelýärler". Bu pikir onuň bilen ölen kakasynyň arasyndaky dostluk gatnaşyklaryny täzeden janlandyrdy, ony ýumşatdy. Ol gamgyn magdançylaryň ilkinji öýüne ýetende, uly agzynyň gyralarynda ýylgyryş oýnady.
  Öz döwründe Çatlak MakGregor Koul Krikde belli şahsyýet däldi. Ol uzyn boýly, sessiz, gamgyn, howply keşbi bolan adamdy. Ol ýigrençden dörän gorkyny döredýärdi. Ol magdanlarda sessiz we gyzgyn energiýa bilen işleýärdi, ony "biraz deli" hasaplaýan magdan kärdeşlerinden ýigrenýärdi. Olar ony "Çatlak" MakGregor diýip atlandyrýardylar we ondan gaça durýardylar, emma umuman onuň sebitdäki iň gowy magdançy bolandygyna ynanýardylar. Magdan kärdeşleri ýaly, ol käwagt serhoş bolýardy. Beýleki erkekleriň biri-birine içgi satyn alýan topar bolup duran salona girende, ol diňe özi üçin içgi satyn alýardy. Bir gün lomaý söwda dükanynda içgi satýan nätanyş, semiz bir adam oňa ýakynlaşyp, arkasyndan urdy. "Gel, göwnüňi göter we meniň bilen içgi iç" diýdi. Çatlak MakGregor öwrülip, nätanyş adamy ýere zyňdy. Semiz adam ýykylanda, ony tepip, otagdaky adamlara seretdi. Soňra ol kimdir biriniň goşulmagyna umyt edip, töweregine seredip, ýuwaşlyk bilen gapydan ýöräp gitdi.
  Çatlaýan MakGregor öz öýünde hem dymýardy. Ol hiç zat aýtmadyk wagty mähirlidi we aýalynyň gözlerine sabyrsyzlyk bilen garaşýan bir ýüz bilen seretdi. Ol gyzyl saçly ogluna hemişe bir görnüşli dymýan mähir berýän ýalydy. Ol oglany gujagynda saklap, sagatlap oturyp, öňe-yza galgaýardy, hiç zat aýtmýardy. Oglan syrkawlanda ýa-da gijelerine geň düýşler görüp biynjalyk bolanda, kakasynyň gujagyny duýmak ony rahatlandyrýardy. Oglan onuň gujagynda bagtly uklap galdy. Kakasynyň aňynda yzygiderli bir pikir gaýtalanýardy: "Biziň diňe bir çagamyz bar we biz ony ýerdäki çukura goýmarys" diýip, ejesine açgözlük bilen seredip aýtdy.
  Krek MakGregor ýekşenbe güni öýlän ogly bilen iki gezek gezelenje çykdy. Magdançy oglany elinden tutup, dagyň etegine çykdy, iň soňky magdançynyň öýünden geçdi, depesindäki sosna agajyndan geçdi we has ýokary galdy, aňyrsyndaky giň jülgä seredýärdi. Ol ýöräp barýarka, diňleýän ýaly, başyny kese öwürdi. Magdanlarda ýykylan agaç onuň egnini deformasiýa edip, ýüzünde uly ýara galdyrypdy, gyzyl sakgaly bilen bölekleýin gizlenip, kömür tozany bilen doldurylypdy. Onuň egnini deformasiýa eden urgusy onuň aňyny bulaşdyrdy. "Ol ýöräp barýarka, öz-özüne garry adam ýaly gürleşip, mürrüldäpdi."
  Gyzyl saçly oglan kakasynyň ýanynda şatlyk bilen ylgaýardy. Ol dagdan aşak düşüp, geň jübütlere seretmek üçin saklanan magdançylaryň ýüzlerinde ýylgyryşlary görmedi. Magdançylar ýoluň has aşaklygyna, Esasy köçedäki dükanlaryň öňünde oturmak üçin gitdiler, olaryň güni howlukýan Makgregorlaryň ýatlamasy bilen ýagtylandy. Olaryň bir sözi bardy. "Nensi Makgregor göwreli bolanda öz adamsyna seretmeli däldi" diýdiler.
  MakGregorlar dagyň etegine çykdylar. Oglanyň kellesinde müňlerçe sorag jogap gözleýärdi. Kakasynyň sessiz, gamgyn ýüzüne seredip, bokurdagynda dörän soraglary basyp ýatyrdy we olary Çatlak MakGregor şahta gidenden soň ejesi bilen geçirýän asuda wagty üçin saklady. Ol kakasynyň çagalygy, şahtadaky durmuş, guşlaryň howada uçup ýörenligi we olaryň näme üçin aýlanyp, asmanyň üstünde uly oval şekilli uçýandygy barada bilmek isledi. Ol tokaýdaky ýykylan agaçlara seredip, olaryň näme üçin ýykylandygyny we başgalaryň tiz wagtda öz gezeginde ýykylyp biljekdigini pikir etdi.
  Sessiz är-aýal depäniň gerşinden çykyp, sosna tokaýlygynyň arasyndan geçip, aňyr tarapdaky depelere ýetdiler. Oglan aýaklarynyň aşagynda ýaşyl, giň we bereketli jülgäni görende, munuň dünýädäki iň ajaýyp görnüşdigini pikir etdi. Kakasynyň ony şol ýere getirmegine geň galmady. Ýerde oturyp, gözlerini açyp-ýumdy, öňlerinde açylýan gözellik onuň ruhyny tolgundyrdy.
  Dag eteginde Çatlak MakGregor üýtgeşik bir dabara geçirdi. Ol agaç üstünde oturyp, ellerini teleskop hökmünde ulanyp, ýiten zady gözleýän ýaly, jülgäni santimetr- santimetr gözden geçirdi. On minutlap, ol agaçlaryň toparyna ýa-da jülgäden akýan derýanyň giňelýän we ýeliň tolkunly suwy gün şöhlesinde ýalpyldaýan ýerine üns bilen seretdi. Agzynyň gyralarynda ýylgyryş peýda boldy, ol ellerini owkalady, düşnüksiz sözleri we jümleleriň böleklerini myldyrdady we bir gezek ýuwaş, myldyrdaýan aýdym aýtmaga başlady.
  Ilkinji irden oglan kakasy bilen dagyň eteginde oturypdy, bahar gelipdi we ýer açyk ýaşyl reňkdedi. Guzylar meýdanlarda oýnaýardy; guşlar jübüt aýdymlaryny aýdýardylar; howada, ýerde we akýan derýada täze durmuşyň döwridi. Aşakda, ýaşyl meýdanlaryň tekiz jülgesi goňur, täze öwrülen toprak bilen örtülipdi. Başlaryny aşak salyp otlaýan, süýji ot iýýän mallar, gyzyl ambarly ferma jaýlary, täze ýeriň ýiti ysy onuň aňyny oýardy we oglanda owadanlygyň ukudaky duýgusyny oýardy. Ol ýaşaýan dünýäsiniň şeýle owadan bolup biljekdigine bagtlylykdan serhoş bolup, agaçda oturypdy. Şol gije düşekde ol jülgäni düýşünde gördi, ony ejesiniň gürrüň beren Erem bagynyň köne Injil hekaýasy bilen garyşdyrdy. Ol ejesi bilen dagdan geçip, jülgä düşýändigini düýşünde gördi, ýöne kakasy uzyn ak köýnek geýip, gyzyl saçlaryny ýelde öwüsdirip, dagyň eteginde uzyn, ot ýakýan gylyjyny galgadyp, olary yzyna kowdy.
  Oglan ýene-de depäniň üstünden geçende, oktýabr aýydy we onuň ýüzüne sowuk şemal urdy. Tokaýda altyn-goňur ýapraklar gorkudan kiçijik haýwanlar ýaly ylgaşýardy, ferma jaýlarynyň töweregindäki agaçlardaky ýapraklar altyn-goňur reňkdedi, meýdanlarda bolsa altyn-goňur mekgejöwen galgaýardy. Bu sahna oglany gynandyrdy. Boğazynda bir düwünçük peýda boldy we ol baharyň ýaşyl, şöhle saçýan gözelliginiň gaýdyp gelmegini isleýärdi. Ol howada we depäniň eteginde ot-çöplerde guşlaryň aýdym aýtmagyny eşitmegi isleýärdi.
  MakGregoryň keýpi başgaçady. Ol ilkinji gezek geleninden has kanagatlanan ýalydy, kiçijik depede öňe-yza ýöräp, ellerini we balagynyň aýaklaryny owkalap ýördi. Ol bütin gün agaçda oturyp, mürrüldäp we ýylgyryp durdy.
  Garaňky tokaýdan öýe gaýdyp barýarka, dynçsyz, ylgaýan ýapraklar oglany şeýle bir gorkuzdy welin, ýele garşy ýöremegiň ýadawlygy, gün boýy iýmitsiz galmagyň açlygy we bedenini sowadyp duran üşük ony aglatdy. Kakasy oglany göterip, bäbek ýaly döşüne gujaklap, depeden aşak düşüp, öýlerine tarap ýöräp gitdi.
  Sişenbe güni irden Krek Makgregor aradan çykdy. Onuň ölümi oglanyň aňynda owadan zat hökmünde galdy we bu waka we ýagdaýlar onuň ömrüniň dowamynda onuň bilen galdy, ony ýagşy gan baradaky bilim ýaly gizlin buýsanç bilen doldurdy. "Şeýle adamyň ogly bolmak bir zady aňladýar" diýip, ol pikir etdi.
  "Şahtada ýangyn" diýen gykylyk magdançylaryň öýlerine ýetende, eýýäm sagat on bolupdy. Aýallary howsala gurşap aldy. Olaryň aňynda köne kesikleriň üstünden ylgaýan, gizlin koridorlarda gizlenýän, ölümiň yzarlaýan erkekleri gördüler. Gije nobatçylygynyň biri bolan Çatlaýan MakGregor öýünde uklap ýatyrdy. Oglanyň ejesi başyna şal atyp, onuň elinden tutup, dagdan aşak, şahtanyň agzyna tarap ylgady. Sowuk ýel, gar tüýkürip, olaryň ýüzlerine urdy. Olar demir ýol boýunça ylgap, şpallara büdräp, şahta barýan uçuş-gonuş zolagyna seredýän demir ýol kenarynda saklandylar.
  Sessiz magdançylar uçuş-gonuş ýolunyň golaýynda we kenaryň ugrunda, ellerini balaklarynyň jübülerine salyp, ýapyk magdan gapysyna flegmatiki bakyp durdular. Olaryň arasynda bilelikde hereket etmäge isleg ýokdy. Soýulýan ýeriň gapysyndaky haýwanlar ýaly, olar öz nobatlaryny garaşýan ýaly durdular. Arkasy bükülen we elinde uly taýakly garry aýal bir magdançydan beýlekisine geçip, yşarat edip, gepleýärdi. "Oglumy - meniň Stiwimi alyň! Ony ol ýerden çykaryň!" diýip, ol taýagyny galgadyp gygyrdy.
  Şahtanyň gapysy açyldy we üç erkek kiçijik awtoulagy relslere itekläp, daşa çykdy. Ýene üç erkek awtoulagyň içinde sessiz we hereketsiz ýatyrdy. Ýüzünde uly, gowak ýaly çukurlary bolan inçe geýimli aýal kenara çykyp, oglanyň we onuň ejesiniň aşagynda ýere oturdy. "Köne MakKreýri açyk käninde ýangyn bar" diýdi ol, sesi titredi we gözlerinde sessiz, umytsyz garaýyş bilen. "Olar gapylary ýapyp bilmeýärler. Meniň dostum Aýk şol ýerde." Ol başyny egip, aglap oturan. Oglan aýaly tanaýardy. Ol goňşusydy we dagyň eteginde boýalmadyk öýde ýaşaýardy. Çagalar topary onuň öňündäki howlusyndaky gaýalaryň arasynda oýnaýardy. Onuň adamsy, uly adamsy, serhoş bolup, öýüne gelende aýalyny depipdi. Oglan gije onuň gygyrýandygyny eşidipdi.
  Birdenkä, Butte derýasynyň aşagyndaky magdançylaryň barha artýan köpçüliginiň arasynda MakGregor kakasynyň ynjalyksyz ýöreýändigini gördü. Ol kellesinde ýanýan magdançy çyrasy bolan kepka geýipdi. Ol adamlaryň arasynda topardan topara geçip, kellesini bir tarapa egdi. Oglan oňa üns bilen seretdi. Ol bereketli jülgä seredýän oktýabr aýynyň ýokarlanýan gününi ýadyna saldy we kakasyny ýene-de bir görnüşli dabarany başdan geçirýän ylhamly adam hökmünde pikir etdi. Uzynboý magdançy ellerini aýaklarynyň üstünden ýokary-aşak süpürip, töwereginde duran sessiz adamlaryň ýüzlerine seretdi, dodaklary hereket etdi, gyzyl sakgaly ýokary-aşak tans etdi.
  Oglan tomaşa edip durka, Kreked MakGregoryň ýüzi üýtgedi. Ol kenaryň etegine ylgap baryp, ýokary seretdi. Onuň gözlerinde haýran galan haýwanyň keşbi bardy. Aýaly egilip, ýerde ýatan aglaýan aýal bilen gürleşmäge başlady, ony teselli etmäge synanyşdy. Ol adamsyny görüp bilmedi, oglan bilen erkek biri-biriniň gözlerine seredip, sessiz durdular.
  Soňra kakasynyň ýüzünden geň galan ýüz ýitip gitdi. Ol öwrülip, başyny ýaýkap, şahtanyň ýapyk gapysyna ýetýänçä ylgady. Ak ýakaly, agzynyň gyrasynda sigara sokup duran bir adam elini uzatdy.
  "Dur! Garaş!" diýip gygyrdy. Ylgawçy güýçli eli bilen adamy bir gyra itekläp, şaxtanyň gapysyny açdy we uçuş-gonuş zolagyna ýitip gitdi.
  Gürrüň başlady. Ak ýakaly bir adam agzyndan sigarasyny çykaryp, gazaply näletlemäge başlady. Bir oglanjyk derýanyň kenarynda durup, ejesiniň şahtanyň uçuş-gonuş zolagyna tarap ylgaýandygyny gördü. Magdançy onuň elinden tutup, ony derýanyň kenaryndan yzyna alyp çykdy. Toparyň arasyndan bir aýalyň sesi gygyrdy: "Bu Krek MakGregor MakKrariniň açyk käniniň gapysyny ýapjak eken".
  Ak ýakaly adam sigarasynyň ujuny çeýnäp, töweregine seretdi. "Ol deli boldy" diýip gygyrdy we okuň gapysyny ýene-de ýapdy.
  Çatlap giden MakGregor şahtada, köne ojagyň gapysynyň ýetip biljek ýerinde öldi. Tussag edilen bäş şahtaçydan başga hemmesi onuň bilen bile öldi. Bütin gün erkekleriň toparlary şahta düşmäge synanyşdylar. Aşakda, öz öýleriniň aşagyndaky gizlin geçelgelerde, şahtaçylar ýanýan ambardaky syçan ýaly öldüler, aýallary bolsa başlaryna ýaglyk geýip, demir ýoluň kenarynda sessiz oturyp agladylar. Şol agşam oglan we ejesi dagdan ýeke özi çykdylar. Depäniň üstünden ýaýran jaýlardan aýallaryň aglaýşy eşidildi.
  
  
  
  Magdan betbagtçylygyndan soň birnäçe ýyllap, Makgregorlar, ejesi we ogly, dagyň eteginde bir öýde ýaşadylar. Her gün irden aýal magdan ofislerine baryp, penjireleri ýuwup, pollary süpürýärdi. Bu wezipe magdan dolandyryşy tarapyndan Kreked Makgregoryň gahrymançylygynyň ykrar edilmeginiň bir görnüşi boldy.
  Nensi Makgregor gysga boýly, gök gözli, ýiti burnly aýaldy. Ol gözlük dakynýardy we Kömür Krikde çalt zehini bilen tanalýardy. Ol beýleki magdançylaryň aýallary bilen gürleşmek üçin haýatyň ýanynda durman, öýünde oturyp, tikin tikýärdi ýa-da ogluna sesli kitap okap berýärdi. Ol žurnala abuna ýazylýardy we kitaplaryň jildlenen nusgalary oglan bilen irden ertirlik naharyny iýýän otagyň tekjelerinde durdy. Äri ölýänçä, ol öýde sessizlik endigi saklady, ýöne onuň ölüminden soň, ol öz dünýägaraýşyny giňeltdi we gyzyl saçly ogly bilen dar durmuşynyň her bir tapgyryny erkin ara alyp maslahatlaşdy. Oglan ulalanda, magdançylar ýaly kakasyndan gizlin gorkusyny öz sessizliginiň arkasynda gizleýändigine ynanmaga başlady. Onuň durmuşy barada aýdan käbir zatlary bu ynama sebäp boldy.
  Norman MakGregor uzyn boýly, giň eginli, güýçli golly, gyzyl saçly we birden gaharlanmaga meýilli oglan bolup ulaldy. Onda hemmeleriň ünsüni özüne çekýän bir zat bardy. Ol ulalyp, daýysy Çarli Uiler tarapyndan adyny üýtgedilende, ol kynçylyk gözläp başlady. Oglanlar oňa "Owadan oglan" diýip ýüzlenende, ol olary ýere ýykdy. Erkekler köçede oňa bu ady gygyranda, ol olara gara gözleri bilen seredýärdi. Bu ada gaharlanmak onuň üçin hormat nokadyna öwrüldi. Ol muny şäheriň Çakylan MakGregora garşy adalatsyzlygy bilen baglanyşdyrdy.
  Dag eteginde ýerleşýän öýde oglan we ejesi bagtly ýaşaýardylar. Irden olar dagdan aşak düşüp, demir ýollaryndan geçip, şahta edaralaryna bardylar. Ofisden oglan jülgäniň iň aňyrsyndaky depä çykyp, mekdep binasynyň basgançaklarynda oturýardy ýa-da köçelerde aýlanyp, okuw gününiň başlamagyny garaşýardy. Agşam ejesi bilen ogul öýleriniň öňündäki basgançaklarda oturyp, asmandaky kola peçleriniň ýalpyldawuklygyna we çalt hereket edýän ýolagçy otlularynyň çyralaryna tomaşa edýärdiler, olar gürrüldäp, pyşyrdap, gije ýitip gidýärdi.
  Nensi MakGregor ogluna jülgäniň aňyrsyndaky uly dünýä barada gürrüň berdi, oňa deňizler, geň ýerler we deňizleriň aňyrsyndaky halklar barada gürrüň berdi. "Biz ýere syçan ýaly gömülip gitdik" diýdi ol, "men we meniň halkym, kakaň we onuň halky. Seniň bilen başgaça bolar. Sen bu ýerden başga ýerlere we başga işlere gidersiň". Ol şäherdäki durmuş hakda pikir edip, gaharlandy. "Biz bu ýerde palçygyň içinde galdyk, onuň içinde ýaşaýarys, ony dem alýarys" diýip şikaýat etdi ol. "Bu ýerdäki çukurda altmyş adam öldi, soňra şahta täze adamlar bilen gaýtadan işe başlady. Biz bu ýerde ýyl-ýyldan galyp, beýleki adamlary deňizleriň üsti bilen Günbatara alyp barýan motorlarda ýakmak üçin kömür gazýarys".
  Ogly uzyn boýly we güýçli on dört ýaşly oglan bolanda, Nensi Makgregor çörek bişirýän dükan satyn aldy we satyn almak üçin "Cracked McGregor" tarapyndan ýygnalan pul gerek boldy. Ol ony depäniň aňyrsyndaky jülgede ferma satyn almak üçin ulanmagy meýilleşdiripdi. Magdançy öz meýdanlarynda ýaşamagy arzuw edip, puluny dollar-dollar ýygnady.
  Oglan çörekçi dükanynda işleýärdi we çörek bişirmegi öwrendi. Hamyr ýuguryp, elleri we gollary aýy ýaly güýçlendi. Ol işe ýigrenýärdi, Kömür derýasyndan ýigrenýärdi we şäherde ýaşamagy we ol ýerde oýnajak roly barada arzuw edýärdi. Ol ýaşlaryň arasynda dostlar edinip başlady. Kakasy ýaly, ol hem ünsi özüne çekýärdi. Aýallar oňa seredýärdi, onuň uly bedenine we berk, ýönekeý ýüzüne gülýärdi we ýene-de seredýärdi. Çörekçi dükanynda ýa-da köçede gürleşende, ol gorkusyz jogap berýärdi we olaryň gözlerine seredýärdi. Ýaş mekdep okuwçylary beýleki oglanlar bilen depeden öýlerine gaýdyp barýardylar we gijelerine Owadan Makgregor barada düýş görýärdiler. Kimdir biri onuň hakda erbet söz aýdanda, olar ony gorap we öwüp jogap berýärdiler. Kakasy ýaly, ol hem Kömür derýasynda meşhur şahsyýetdi.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  Ýekşenbe güni günortan üç oglan Kömür derýasyna seredýän dagyň eteginde agaçda oturypdylar. Olaryň gözegçilik nokadyndan gijeki nobatçylyk işçileriniň Esasy köçede gün şöhlesinde dynç alýandyklaryny görüp bolýardy. Kokain peçlerinden inçe tüsse çykýardy. Agyr ýüklenen ýük otlusy jülgäniň ugrundaky depäniň daşyndan aýlanyp geçýärdi. Bahar gelipdi we hatda gara senagatyň bu arysy hem gözelligiň gowşak wadasyny berýärdi. Oglanlar öz şäherlerindäki adamlaryň durmuşy barada gürrüň berdiler we gürrüňdeş bolanda her biri özi barada pikir edýärdi.
  Ol hiç haçan jülgeden çykyp, ol ýerde güýçlenip, uly bolup ýetişmese-de, owadan MakGregor daşarky dünýä barada bir-iki zat bilýärdi. Bu adamlaryň öz ýoldaşlaryndan üzňe bolmagynyň wagty däldi. Gazetler we žurnallar öz işlerini gaty gowy ýerine ýetirdiler. Olar hatda magdançynyň öýüne hem ýetipdiler we Kömür Krikiniň esasy köçesindäki söwdagärler günortan dükanlarynyň daşynda durup, dünýädäki wakalar barada gürrüň edýärdiler. Gözel MakGregor öz şäherinde durmuşyň adatdan daşarydygyny, erkekleriň gara, hapa zyndanlarda gün boýy zähmet çekmeýändigini, ähli aýallaryň solgun, gansyz we egilip oturmaýandygyny bilýärdi. Ol çörek getirip berende, aýdym pyşyrdady. "Meni Brodweýe äkidiň" diýip, ol bir wagtlar Kömür Krikinde görkezilen bir tomaşada bir sobretden soň aýtdy.
  Indi, dagyň eteginde oturyp, ol çynlakaý gepledi, elleri bilen hereket etdi. "Men bu şäherden ýigrenýärin" diýdi. "Bu ýerdäki erkekler özlerini gülkünç hasaplaýarlar. Olar diňe samsyk degişmeler we içgiler bilen meşgullanýarlar. Men gitmek isleýärin." Onuň sesi ýokarlandy we içinde ýigrenç ýandy. "Garaşyň" diýip, ol öwündi. "Men adamlaryň samsyk bolmagyny bes ederin. Men olardan çagalar ýasaryn. Men..." Ol biraz durup, iki ýoldaşyna seretdi.
  Bute taýak bilen ýeri dürtdi. Onuň ýanynda oturan oglan güldi. Ol gysga boýly, gowy geýinen, barmaklarynda ýüzükleri bolan gara saçly, şäher bilýard zalynda bilýard toplaryny garyşdyryp işleýän oglandy. "Men aýallaryň ganly ýerine gitmek isleýärin" diýdi.
  Üç aýal olary garşylamak üçin depäniň üstüne çykdy: ýigrimi ýedi ýaşlaryndaky uzyn boýly, solgun, goňur saçly aýal we iki ýaş, açyk saçly gyz. Gara saçly oglan galstukyny düzedip, aýallar oňa ýakynlaşanda nähili gürrüň başlajakdygy barada oýlanyp başlady. Boat we beýleki oglan, semiz bakalçynyň ogly, täze gelenleriň kellesiniň üstündäki şähere depäniň aşagynda seredip, gürrüňi başlan pikirlerini dowam etdirdiler.
  "Salam, gyzlar, şu ýere oturyň" diýip, gara saçly oglan gülüp, uzyn boýly, solgun aýalyň gözlerine batyrgaýlyk bilen seredip gygyrdy. Olar saklandylar, uzyn boýly aýal ýykylan agaçlaryň üstünden geçip, olara ýakynlaşyp başlady. Iki ýaş gyz gülüp, yzlaryndan geldi. Olar oglanlaryň gapdalyndaky agaçda oturdylar, uzyn boýly, solgun aýal bolsa gyzyl saçly Makgregoryň gapdalynda. Oturylyşygyň üstüne utançly sessizlik çökdi. Bo hem, semiz adam hem günüň bu öwrülişiginden çaşyp, indi näme boljakdygyny pikir etdiler.
  Solgun aýal ýuwaş ses bilen geplemäge başlady. "Men bu ýerden gitmek isleýärin" diýdi ol. "Men guşlaryň aýdym aýtmagyny we ýaşyl ösümlikleriň ösýändigini görmek isleýärin".
  Bute MakGregoryň bir pikiri bardy. "Siz meniň bilen gidýärsiňiz" diýdi. Ol ýerinden turup, agaçlaryň üstünden çykdy, solgun aýal bolsa onuň yzyndan geldi. Semiz adam utanç duýgusyny gowşatmaga, olary utandyrmaga synanyşyp, olara gygyrdy. "Siz ikiňiz nirä gidýärsiňiz?" diýip gygyrdy.
  Bo hiç zat diýmedi. Ol agaçlaryň üstünden ýola çykdy we depä çykyp başlady. Uzyn boýly bir aýal onuň ýanynda ýöräp, eteklerini ýoluň çuň tozandan çykaryp durdy. Hatda onuň ýekşenbe güni geýýän köýneginiň hem tikişlerinde gara tegmil bardy - Kömür derýasynyň alamaty.
  MakGregor ýöräp barýarka, onuň utanç duýgusy ýitip gitdi. Ol bir aýal bilen ýeke galmagyň ajaýypdygyny pikir etdi. Aýal dyrmaşmakdan ýadanda, ýoluň gyrasyndaky agaçda onuň bilen oturyp, gara saçly oglan hakda gürrüň bermäge başlady. "Ol seniň ýüzügiňi dakynýar" diýip, oňa seredip güldi.
  Ol elini berk gapdalyna basdy we gözlerini ýumdy. "Dyrmaşmakdan agyryp başladym" diýdi.
  Gözelligi näziklik basdy. Olar ýöräp barýarka, ol onuň yzyndan gitdi, ony yza çekip, depäniň üstüne itekledi. Gara saçly oglan hakda oňa degmek islegi ýitip gitdi we ýüzük hakda hiç zat aýtmak islemedi. Ol gara saçly oglanyň aýaly nädip özüne çekendigi barada aýdan hekaýasyny ýadyna saldy. "Bu düýbünden ýalan bolmaly" diýip pikir etdi.
  Depäniň depesinde, olar tokaýyň golaýyndaky köne bir haýata daýanyp, durup dynç aldylar. Olaryň aşagynda bir topar adam arabada depä düşdi. Adamlar arabanyň üstünden goýlan tagtalaryň üstünde oturyp, aýdym aýtdylar. Olaryň biri sürüjiniň ýanyndaky oturgyçda durup, çüýşäni galgadýardy. Ol çykyş edýän ýalydy. Beýlekiler gygyryp, el çarpyşdylar. Sesler pes we ýiti bolup, depä ýokary galdy.
  Hasaryň golaýyndaky tokaýda çüýrük otlar ösüpdi. Aşakdaky jülgäniň üstünden gargalar uçup barýardy. Hasaryň gapdalyndan ylgaýan bir sinjap saklanyp, olar bilen gürleşdi. MakGregor hiç haçan şeýle ýakymly ýoldaşy bolmandygyny pikir etdi. Bu aýal bilen ol doly, mähirli ýoldaşlyk we dostluk duýgusyny duýdy. Munuň nähili gazanylandygyny bilmän, ol munuň bilen belli bir derejede buýsanç duýdy. "Ýüzük barada aýdanlaryma üns bermäň" diýip, ol berk nygtady. "Men diňe sizi gygyrmaga synanyşýardym."
  MakGregoryň ýanyndaky aýal çörekhananyň gapdalyndaky dükanynyň ýokarsynda ýaşaýan bir däriçiniň gyzydy. Ol şol agşam ony dükanyň daşyndaky basgançaklarda duran ýerinde görüpdi. Gara saçly oglanyň gürrüň beren hekaýasyndan soň, ol gyz üçin utanýardy. Ony basgançaklarda geçip, öňe howlukdy we suw akabasyna seretdi.
  Olar depäniň aşagyndan aşak düşüp, dagyň eteginde agaç üstünde oturdylar. Kreked MakGregor bilen şol ýere geleninden soň, ýaşulularyň bir topary agaç töweregine ýygnanypdy, şonuň üçin ýer ýapyk we kölegeli, otag ýalydy. Aýal şlýapasyny çykaryp, agaç üstünde goýdy. Onuň solgun ýaňaklary ejiz gyzardy we gözlerinde gahar şöhlesi çaýyldy. "Ol meniň hakda saňa ýalan sözlän bolmaly" diýdi ol. "Men oňa şol ýüzügi dakmaga rugsat bermedim. Ony näme üçin berenimi bilemok. Ol ony isleýärdi. Ol menden gaýta-gaýta sorady. Ol ony ejesine görkezmek isleýändigini aýtdy. Indi bolsa ony saňa görkezdi we meniň hakda ýalan sözlän bolmaly."
  Bo gaharlandy we ýüzük barada aýtmandygy üçin ökündi. Ol munuň gereksiz dawa döredýändigini duýdy. Gara saçly oglanyň ýalan sözleýändigine ynanmady, ýöne munuň ähmiýetiniň ýokdugyny pikir etdi.
  Ol kakasy barada gürrüň berip, onuň bilen öwünmäge başlady. Şähere bolan ýigrenji artdy. "Olar ony aşakda tanaýandyklaryny pikir etdiler" diýdi ol. "Olara gülüp, ony "gaty gyryldy" diýdiler. Onuň şahta gaçmagyny diňe bir geň pikir, ýanýan athana gaçýan ýaly pikir hasapladylar. Ol şäherdäki iň gowy adamdy. Ol olaryň hemmesinden batyrdy. Ol şol ýere girip, bu ýerde ferma satyn almaga puly ýetende öldi." Ol jülgäniň beýleki tarapyna görkezdi.
  Bo kakasy bilen depä eden saparlary barada gürrüň bermäge başlady we bu wakanyň çagalykda oňa nähili täsir edendigini gürrüň berdi. "Men onuň jennetdigini pikir edýärdim" diýdi ol.
  Ol elini onuň egnine goýdy, ony ýumşadýan ýaly, aladaçyl at ýaly, howsala düşen aty ýumşadýan ýaly. "Olara üns berme" diýdi ol. "Biraz wagtdan sen gidip, dünýäde öz ornuňy taparsyň."
  Ol gyzyň muny nädip bilendigini pikir etdi. Oňa bolan çuňňur hormat ony doldurdy. "Ol hakykatdanam muny çözmek isleýär" diýip pikir etdi.
  Ol öwünip, döşüni çişirip, özi barada gürrüň bermäge başlady. "Men näme edip biljekdigimi görkezmek üçin mümkinçilik almak isleýärin" diýip, ol yglan etdi. Şol gyş güni Çarli Uiler daýysy ony Býut diýip atlandyranda, onuň kellesinde bolan pikir gaýdyp geldi we ol aýalyň öňünde iki el bilen öňe-yza ýöräp, elleri bilen geň hereketler etdi, şol bir wagtyň özünde Çatlak MakGregor onuň öňünde iki el bilen öňe-yza ýöräp başlady.
  - Bilýärsiňmi näme, - diýip, ol sesi gaty çykyp başlady. Ol aýalyň bardygyny we pikirini ýarym ýatdan çykarypdy. Ol mürrüldäp, dagyň etegine seredip, söz tapmaga synanyşdy. - Wah, näletlenen adamlar! - diýip, ol ýaryldy. - Olar mallar, samsyk mallar. - Onuň gözlerinde ot ýalpyldady we sesi ynamly boldy. - Men olaryň hemmesini bir ýere jemlemek isleýärin, - diýdi ol. - Men olaryň... - Onuň sözleri gutardy we ýene-de aýalyň ýanyndaky agaçda oturdy. - Bolýar, men olary köne şahta şahtasyna äkidip, içine iteklemek isleýärin, - diýip, ol nägilelik bilen jemledi.
  
  
  
  Bo we uzyn boýly aýal ýokaryk galyp, jülgä seredip oturdylar. "Ejem bilen näme üçin ol ýere gitmeýänimize geň galýaryn" diýdi ol. "Muny görenimde, bu pikir meni gurşap alýar. Maňa daýhan bolup, meýdanlarda işlemek gerek ýaly. Onuň ýerine, ejem bilen oturyp şäher gurmak meýilnamasyny düzýäris. Men aklawçy bolaryn. Biz diňe şu barada gürleşýäris. Soňra men bu ýere gelýärin we bu ýer meniň üçin iň amatly ýer ýaly görünýär."
  Uzyn boýly aýal güldi. "Gije meýdandan öýe gelýändigiňi görýärin" diýdi. "Belki, ýel degirmeni bolan ak öýe. Sen uly adam bolardyň, gyzyl saçlaryň tozanly we belki-de eňegiňde gyzyl sakgal ösýärdi. Bir aýal bolsa aşhana gapysyndan çagasy bilen çykyp, hasara daýanyp, seni garaşardy. Sen ýokary çykanyňda, ol gollaryny boýnuňa goýup, dodaklaryňdan öperdi. Sakgalyň onuň ýaňagyny gyjyrdardy. Ulalanyňda, sakgal ösdürmeli. Agzyň şeýle uly".
  Bonyň içinde geň bir täze duýgy döredi. Ol onuň näme üçin şeýle diýendigine haýran galdy we şol wagt onuň elinden tutup öpmek isledi . Ol durup, jülgäniň aňyrsyndaky depäniň arkasynda batýan güne seretdi. "Biz gowy düşünişmeli" diýdi.
  Aýal agaç üstünde oturyp galdy. "Otur," diýdi ol, "Men saňa bir zat aýdaryn - eşitmäge begenjek zadyň. Sen şeýle uly we gyzyl welin, bir gyzy seni biynjalyk etmäge mejbur edýärsiň. Ýöne ilki bilen maňa näme üçin köçede ýöräp, suw akabasyna seredýändigiňi aýt, men agşam basgançaklarda durkam."
  Bo ýene-de agaç üstünde oturyp, gara saçly oglanyň onuň barada aýdanlary barada oýlandy. "Diýmek, ol seniň barada aýdanlary dogrudyrmy?" diýip sorady.
  "Ýok! Ýok!" diýip, ol gygyrdy, ýerinden böküp, şlýapasyny geýmäge başlady. "Gideliň."
  Bute flegmatik ýagdaýda agaçda oturdy. "Biri-birimizi biynjalyk etmek näme üçin gerek?" diýdi ol. "Gün ýaşýança şu ýerde oturalyň. Garaňky düşmezden öň öýe baryp bileris."
  Olar oturdylar we ol hem gürrüň bermäge başlady, erkek kakasy bilen öwünen ýaly, özi bilen öwünýärdi.
  - Men ol oglan üçin gaty garry, - diýdi ol; - Men senden köp ýaş uly. Men oglanlaryň näme hakda gürleşýändigini we olaryň aýallar hakda näme gürleşýändigini bilýärin. Men gowy. Kakamdan başga gürleşjek hiç kimim ýok, ol bolsa agşam gazet okap, oturgyjynda uklap galýar. Eger men oglanlaryň agşam gelip meniň ýanymda oturmagyna ýa-da basgançaklarda durup meniň bilen gürleşmegine rugsat bersem, bu meniň ýalňyzlygym üçindir. Şäherde men öýlenjek ýekeje erkek ýok, ýekeje-de.
  Bowuň gepleýşi bölünip, birden ýalydy. Ol kakasynyň ellerini owkalap, bir zatlar mürrüldäp aýtmagyny isledi, ony gaharlandyryp, soňra Kömür Krikde arka gapylardaky aýallar ýaly ýiti gepleýän bu solgun aýal däl. Ol ýene-de, öňküsi ýaly, solgun, gepleýän aýallaryndan has köp, serhoş we dymýan gara ýüzli magdançylary has gowy görýändigini pikir etdi. Ol muňa howlukmaçlyk bilen, şeýle diýdi, gaty, şeýle gaty welin, agyrdy.
  Olaryň gürrüňdeşligi bozuldy. Olar turup, depäniň üstüne çykyp, öýlerine tarap ýöräp başladylar. Gyz elini ýene-de biline goýdy, gyz ýene-de elini onuň arkasyna goýup, depäniň üstüne iteklemek isledi. Onuň ýerine, ol şäheri ýene-de ýigrenip, onuň ýanynda sessiz ýöräp gitdi.
  Depäniň ýarysyndan aşak düşüp barýarka, uzyn boýly bir aýal ýoluň gyrasynda saklandy. Garaňky düşüp başlady we kola peçleriniň şöhlesi asmany ýagtylandyrdy. "Bu ýerde ýaşaýan we ol ýere hiç haçan gitmeýän adam bu ýeriň örän ajaýyp we beýikdigini pikir edip biler" diýdi ol. Ynanç ýene-de gaýdyp geldi. "Olar ol ýerde ýaşaýan adamlaryň bir zat bilýändiklerini we diňe bir mal sürüsi däldigini pikir edip bilerler".
  Uzyn boýly aýalyň ýüzünde ýylgyryş peýda boldy, gözlerinde ýumşak bir keşp peýda boldy. "Biz biri-birimize hüjüm edýäris," diýdi ol, " biri-birimizi ýalňyz goýup bilmeris. Uruşmasak gowy bolardy. Synanyşsak, dost bolup bilerdik. Seniň bir zadyň bar. Sen aýallary özüne çekýärsiň. Başgalaryň hem şeýle diýýändigini eşitdim. Kakaň şeýledi. Bu ýerdäki aýallaryň köpüsi ärleri bilen galmakdan has erbet Çatlak MakGregor bilen durmuş gurmagy gowy görýärler. Ejemiň gijelerine düşekde dawalaşanda kakama şeýle diýýändigini eşitdim we men ýatyp diňledim."
  Oglan aýalyň özi bilen şeýle açyk gürleşýändigi baradaky pikirden gamgyn boldy. Ol aýala seredip, pikirini aýtdy. "Men aýallary halamaýaryn" diýdi ol, "ýöne basgançaklarda durup, öz islegiň ýaly edýändigiňi pikir edýäniňi görenimde seni haladym. Belki, bir zada ýetdiň diýip pikir etdim. Meniň näme pikir edýändigime näme üçin üns bermelidigiňi bilmeýärin. Aýalyň näme üçin erkek adamyň näme pikir edýändigine üns bermelidigini bilmeýärin. Meniň pikirimçe, sen ejem bilen meniň aklawçy bolmagym ýaly isleýän zadyňy dowam etdirersiň.
  Ol gyz bilen duşuşan ýerinden uzak bolmadyk ýolda agaçda oturyp, onuň depeden aşak düşüp gelýänini synlady. "Men onuň bilen bütin gün şeýle gürleşýänim üçin şeýle gowy oglan" diýip pikir etdi we özüniň barha artýan erkekligine buýsanç duýgusy ony gurşap aldy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  Koul-Krik şäheri elhençdi. Orta Günbataryň gülläp ösen şäherlerinden, Ogaýodan, Illinoýsdan we Aýowadan gündogara Nýu-Ýorka ýa-da Filadelfiýa barýan adamlar awtoulaglarynyň penjirelerinden seredip, dagyň eteginde ýaýran garyp jaýlary görüp, okan kitaplaryny ýatladylar. Köne dünýäniň garaňky şäherçelerinde durmuş. Oturgyçly awtoulaglarda erkekler we aýallar arkalaryna söýklenip, gözlerini ýumdular. Olar esnediler we syýahatyň gutarmagyny arzuw etdiler. Eger olar şäher barada asla pikir eden bolsalar, oňa ýuwaşlyk bilen ökündiler we ony häzirki zaman durmuşynyň zerurlygy hökmünde ret etdiler.
  Dag eteginde ýerleşýän jaýlar we Esasy köçedäki dükanlar magdan kompaniýasyna degişlidi. Magdan kompaniýasy bolsa öz gezeginde demir ýol resmilerine degişlidi. Magdan müdiriniň bölüm müdiri bolan dogany bardy. Krek Makgregor ölenden soň magdan gapysynda duran magdan müdiri şudy. Ol otuz mil töweregi uzaklykda ýerleşýän şäherde ýaşaýardy we agşamara ol ýere otly bilen barýardy. Magdan edaralaryndan kätipler we hatda stenograflar hem onuň bilen gitdiler. Günüň ikinji ýarymynda sagat bäşden soň, Koul Krikiň köçeleri indi ak ýakaly ýer däldi.
  Şäherde erkekler haýwanlar ýaly ýaşaýardylar. Zähmetden lapykeç bolan olar Esasy köçedäki salonda açgözlük bilen içýärdiler we aýallaryny urmak üçin öýlerine gidýärdiler. Olaryň arasynda yzygiderli, pes mürrüldüş dowam edýärdi. Olar öz ykbalynyň adalatsyzlygyny duýýardylar, ýöne ony beýan edip bilmeýärdiler we şahtanyň eýesi bolan adamlar hakda pikir edenlerinde, içlerinden nälet okaýardylar, hatda pikirlerinde-de ýigrenç näletler ulanýardylar. Wagtal-wagtal iş taşlap başlaýardy we mantar aýagy bolan inçe kiçijik adam Barni Batterlips sandykda durup, adamlaryň geljekki doganlygy barada çykyş edýärdi. Bir gün atly goşun düşüp, Esasy köçeden batareýa bilen ýöräp gitdi. Batareýa goňur formaly birnäçe adamdan ybaratdy. Olar köçäniň ahyrynda Gatling tüpeňini goýdular we iş taşlap gitdi.
  Dag eteginde bir öýde ýaşaýan bir italýan adam bag ösdürip ýetişdirýärdi. Onuň öýi jülgedäki ýeke-täk owadan ýerdi. Ol depäniň depesindäki tokaýdan toprak daşaýardy we ýekşenbe günleri onuň şadyýanlyk bilen pyşyrdap, öňe-yza ýöreýändigini görmek bolýardy. Gyşda ol öýünde oturyp, kagyza çyzýardy. Ýazda ol çyzgyny alyp, bagyny şoňa laýyklykda ekýärdi, topragynyň her santimetrini ulanýardy. Iş taşlama başlanda, şahta müdiri oňa işe gaýdyp gelmegi ýa-da öýünden çykmagy maslahat berdi. Ol bag we eden işi barada pikir edip, şahtadaky gündelik işine gaýdyp geldi. Ol işleýän wagty, şahtaçylar depä çykyp, bagy weýran etdiler. Ertesi gün italýan işçisi iş taşlaýan şahtaçylara goşuldy.
  Garry aýal dagyň üstündäki kiçijik, bir otagly öýde ýaşaýardy. Ol ýeke ýaşaýardy we örän hapady. Onuň öýi şäheriň ähli ýerine ýaýran, şeýle bir ýokary galdyrylan oturgyçlar we stollar bilen doldurylypdy welin, ol hereket edip bilmeýärdi. Yssy günlerde ol öýüň öňünde gün şöhlesinde oturyp, temmäkä batyrylan taýagy çeýnärdi. Depe çykýan magdançylar nahar çeleklerinden çörek böleklerini we et böleklerini ýoluň ugrundaky agaja çüýlenen gutuda taşlaýardylar. Garry aýal olary ýygnap iýýärdi. Esgerler şähere gelenlerinde, ol köçeden aşak düşüp, olary masgara edýärdi. "Gözel oglanlar! Gyrymsylar! Ýigitler! Gap-gapçylar!" diýip, ol atlarynyň guýruklaryndan geçip, olaryň yzyndan gygyrdy. Burnunda äýnekli, çal atyň üstünde oturan ýaş ýigit öwrülip, ýoldaşlaryna gygyrdy: "Ony ýeke goýuň - bu garry ene betbagtçylygynyň özi".
  Uzyn boýly, gyzyl saçly oglan işçilere we esgerleriň yzyndan gelýän garry aýala seredende, olara gynanmady. Ol olardan ýigrenýärdi. Bir manyda, ol esgerlere gynanýardy. Olaryň egin-eşik ýöriş edýändiklerini görende, onuň gany gyzýardy. Ol sessiz we çalt hereket edýän forma geýen adamlaryň arasynda tertip-düzgün we edep-terbiýe hakda pikir edýärdi we şäheri ýok etmeklerini arzuw edýärdi. Iş taşlaýjylar italýan esgeriň bagyny ýok edende, ol çuňňur täsirlenip, ejesiniň öňünde otagyň içinde aýlanyp, özüni yglan edýärdi. "Eger bu meniň bagym bolsa, olary öldürerdim" diýdi ol. "Olaryň hiç birini diri galdyrmazdym". Içiniň düýbünde, Çatlak MakGregor ýaly, ol magdançylara we şähere ýigrenç saklaýardy. "Bu ýerden çykmaly ýer" diýdi ol. "Eger bir adam bu ýerde ýaşamasa, turup gitmeli". Ol kakasynyň jülgede bir fermada işläp, pul ýygnaýandygyny ýadyna saldy. "Olar onuň delidigini pikir edýärdiler, ýöne ol olardan has köp zat bilýärdi. Olar onuň eken bagyna degmäge het edip bilmeýärdiler".
  Magdançynyň oglunyň ýüreginde geň, ýarym emele gelen pikirler ornaşmaga başlady. Gije düýşlerinde harby forma geýen adamlaryň hereket edýän sütunlaryny ýadyna salyp, mekdepde ýygnaýan taryhyň böleklerine täze many berdi we köne taryhdaky adamlaryň hereketleri onuň üçin ähmiýete eýe bolup başlady. Bir tomus güni, gara saçly oglanyň işleýän salon we bilýard otagy bolan şäher myhmanhanasynyň öňünde gezip ýörkä, iki adamyň erkekleriň ähmiýeti barada gürleşýändigini eşitdi.
  Adamlaryň biri aýda bir gezek äýnek satyn almak we satmak üçin magdan şäherine gelýän syýahat edýän oftalmologdy. Birnäçe jübüt äýnek satandan soň, oftalmolog serhoş bolup, käte bir hepde serhoş bolup galýardy. Serhoş wagty fransuz we italýan dillerinde gepleýärdi we käte magdançylaryň öňünde barda durup, Danteniň goşgularyny sitirleýärdi. Onuň eşikleri uzak wagtlap geýilendigi üçin ýaglydy we gyzyl we gyrmyzy damarlary bolan uly burny bardy. Dilleri bilýändigi we goşgy okaýandygy sebäpli, magdançylar oftalmology çäksiz akylly hasaplaýardylar. Olar şeýle akylly adamyň göz we äýnek geýmek barada diýen ýaly adatdan daşary bilime eýe bolmalydygyna ynanýardylar we onuň dakynan arzan, laýyk gelmeýän äýneklerini buýsanç bilen geýýärdiler.
  Wagtal-wagtal, müşderilerine ýeňillik berýän ýaly, oftalmolog agşamy olaryň arasynda geçirýärdi. Bir gezek, Şekspiriň sonetleriniň birini okap bolandan soň, elini stoluň üstüne goýdy we ýuwaşlyk bilen öňe-yza silkilip, serhoş ses bilen: "Bir wagtlar Taranyň zallaryndan geçen arfa sazyň janyny çykardy" diýen sözler bilen başlaýan ballada aýdym aýtmaga başlady. Aýdymdan soň, ol başyny stoluň üstüne goýup aglady, magdançylar bolsa oňa rehim bilen seretdiler.
  Bir tomus güni, Býut MakGregor diňleýärkä, oftalmolog başga bir adam bilen gyzgyn jedelleşýärdi, ol hem özi ýaly serhoşdy. Beýleki adam Filadelfiýadaky iş bilen üpjünçilik agentliginde aýakgap satýan inçe, owadan orta ýaşly bir adamdy. Ol myhmanhananyň diwaryna daýanyp, oturgyçda oturyp, sesli kitap okamaga synanyşýardy. Uzyn abzasa geçenden soň, oftalmolog onuň sözüni böldi. Myhmanhananyň öňündäki dar tagta ýolda öňe-yza aýlanyp, garry serhoş gaharlanyp, nälet okady. Ol gahardan özüni ýitiren ýalydy.
  - Men şeýle boş sözli filosofiýadan ýadadym, - diýip, ol yglan etdi. - Ony okanyňda-da agzyň suwlanýar. Sen gödek gürlemeýärsiň, sözleri hem gödek aýtmaly däl. Men özüm güýçli adam.
  Oftalmolog aýaklaryny giň açyp, ýaňaklaryny çykaryp, onuň döşüne urdy. Elini galgadyp, oturgyçdaky adamy goýberdi.
  "Sen diňe gygyrýarsyň we ýigrenji ses çykarýarsyň" diýip, ol yglan etdi. "Men seniňkini tanaýaryn. Men saňa tüýkürýärin. Waşingtondaky Kongres şeýle adamlardan doly, Angliýadaky Umumy Palata hem şeýle. Fransiýada olar bir wagtlar jogapkär bolupdyrlar. Olar meniň ýaly adam gelýänçä Fransiýada işleri dolandyrypdyrlar. Olar beýik Napoleonyň kölegesinde ýitipdirler."
  Oftalmolog, görnükli adamy ret edýän ýaly bolup, Bowe ýüzlendi. Ol fransuz dilinde gepleýärdi, oturgyçdaky adam bolsa biynjalyk bolup ukyda galdy. "Men Napoleon ýaly" diýip, serhoş ýene-de iňlis diline geçdi. Onuň gözlerinde ýaş döräp başlady. "Men bu magdançylaryň puluny alýaryn we olara hiç zat bermeýärin. Aýallaryna bäş dollara satýan äýneklerim maňa bary-ýogy on bäş sente düşdi. Men Napoleon ýaly bu haýwanlaryň üstünden Ýewropanyň üstünden geçýärin. Eger men ahmak bolmasam, tertip-düzgün we maksada eýe bolardym. Men adamlara düýbünden ýigrenýändigim üçin Napoleon ýaly."
  
  
  
  Serhoşuň sözleri oglan MakGregoryň aňyna gaýta-gaýta gelip, onuň pikirlerine täsir edýärdi. Ol adamyň sözleriniň arkasyndaky filosofiýanyň hiç birini düşünmese-de, onuň göz öňüne getirmegi serhoşuň beýik fransuz baradaky hekaýasyna özüne bendi bolup, gulagynda gygyrdaýardy we nähilidir bir ýol bilen onuň töweregindäki durmuşyň tertipsiz netijesizligine bolan ýigrenjini aňladýan ýalydy.
  
  
  
  Nensi Makgregor çörek bişirýän dükany açandan soň, ýene bir iş taşlama işi togtady. Magdançylar ýene-de köçelerde ýaltalyk bilen aýlanyp ýördüler. Olar çörek bişirýän dükana çörek bişirip, dükany magdançylaryň elleri bilen galdyrýan una harçlanýandygyny görüp durdy. Bir gije bir adam çörek bişirýän dükanyň ýanyndan geçip barýarka, onuň ady kitaplarynda peýda bolýar, soňra bolsa ýüklenen çörekler barada uzyn ýazgy çykýar. Makgregor ejesiniň ýanyna baryp, närazylyk bildirýär. "Olaryň serhoş bolmak üçin pullary bar" - diýdi ol, "goý, çörekleriniň puluny tölesinler".
  Nensi MakGregor magdançylara ynanmagyny dowam etdirdi. Ol depäniň üstündäki jaýlardaky aýallary we çagalary pikir etdi we magdan kompaniýasynyň magdançylary öýlerinden çykarmak planlaryny eşidende, ol titräp gitdi. "Men magdançynyň aýalydym we olara wepaly bolaryn" diýip pikir etdi.
  Bir gün şahta müdiri çörekhana girdi. Ol witrinanyň üstüne egilip, Nensi bilen gürleşmäge başlady. Onuň ogly gelip, ejesiniň ýanynda durup diňledi. "Bu bes etmeli" diýdi müdiri. "Men seniň bu haýwan sebäpli öz-özüňi zaýalamagyňa ýol bermerin. Iş taşlama gutarýança bu ýeri ýapmagyňy isleýärin. Eger ýapmasaň, men ýaparyn. Bina biziňki. Olar seniň adamsyňyň eden işine baha bermediler, onda näme üçin sen olaryň üçin öz-özüňi zaýalamaly?"
  Aýal oňa seredip, ýuwaş, tutanýerli ses bilen jogap berdi. "Olar ony deli hasaplaýardylar we ol şeýledi" diýdi ol. "Emma ony şeýle eden zat, ony döwüp, ezen şahtadaky çüýrük agaçlardy. Meniň adamym we onuň kimdigi üçin olar däl, sen jogapkär."
  Owadan MakGregor sözüni böldi. "Bolýar, ol hakykatdanam dogry aýdýar öýdýän" diýip, ejesiniň ýanyndaky bardan egilip, onuň ýüzüne seredip aýtdy. "Magdançylar maşgalalary üçin iň gowusyny islemeýärler; olar içgi satyn almak üçin has köp pul isleýärler. Biz bu ýerde gapylary ýaparys. Biz indi olaryň bokurdagyna düşýän çörege maýa goýmarys. Olar kakany ýigrenýärdiler, ol hem olary ýigrenýärdi, indi men hem olary ýigrenýärin".
  Bot kassanyň daşyndan aýlanyp, şahta müdiri bilen gapydan çykdy. Ol gapysy gulplady we açary jübüsine saldy. Soňra çörek dükanynyň arka tarapyna bardy, ejesi bolsa gutuda oturyp aglaýardy. "Bu ýerde bir adamyň işlemeginiň wagty geldi" diýdi.
  Nensi Makgregor we ogly çörekhanada oturyp, biri-birine seredip otyrdylar. Magdançylar köçeden aşak ýöräp, gapyny çekip açdylar we gygyryp gitdiler. Myş-myşlar agyzdan-agza ýaýrady. "Magdan müdiri Nensi Makgregoryň dükanyny ýapdy" diýip, aýallar hasaryň üstünden egilip aýtdylar. Jaýlaryň pollarynda ýatan çagalar başlaryny galdyryp, uwladylar. Olaryň durmuşy täze elhençlikleriň tapgyrydy. Bir gün olary sarsdyrjak täze elhençlikler bolmadyk mahaly, olar bagtly ýagdaýda ýatdylar. Magdançy we onuň aýaly gapynyň ýanynda durup, ýuwaş gürleşenlerinde, aç ýatmaga iberiljeklerine garaşyp agladylar. Gapydan daşardaky seresaply gürrüň dowam etmezligi sebäpli, magdançy öýüne serhoş gelip, ejesini urdy, çagalar bolsa diwaryň ugrundaky düşeklerinde gorkudan titräp ýatdylar.
  Agşamara bir topar magdançylar çörekhananyň gapysyna golaýlaşyp, ýumruklaryny urmaga başladylar. "Açyň!" diýip gygyrdylar. Bo çörekhananyň üstündäki otagdan çykyp, boş dükanda durdy. Ejesi otagyndaky oturgyçda titräp oturypdy. Ol gapynyň ýanyna bardy, gulpuny açdy we daşary çykdy. Magdançylar agaç ýodada we toprak ýolda toparlara bölünip durdular. Olaryň arasynda atlaryň ýanynda ýöräp, esgerlere gygyrýan garry aýal bardy. Gara sakgally magdançy golaýlaşyp, oglanyň öňünde durdy. Ol märekä el sallap: "Biz çörekhanany açmaga geldik. Käbir peçlerimizde peç ýok. Bize açary beriň, biz bu ýeri açarys. Isleseňiz, gapyny döweris. Kompaniýa muny zor bilen etsek, sizi günäkärläp bilmez. Siz biziň näme alýandygymyzy yzarlap bilersiňiz. Soňra, iş taşlama gutaranda, size töleýäris" diýdi.
  Oguljanyň gözüne alaw degdi. Ol basgançaklardan aşak düşüp, magdançylaryň arasynda saklandy. Ellerini jübülerine sokup, olaryň ýüzlerini gözledi. Ol gepleýän wagty, onuň sesi köçeden ýaňlandy. "Sen kakam Krek MakGregor seniň üçin magdanhana girende, onuň üstünden güldüň. Sen oňa güldüň, sebäbi ol puluny tygşytlady we ony saňa içgi satyn almaga harçlamady. Indi bolsa sen bu ýere onuň puluna çörek satyn almaga gelýärsiň we tölemeýärsiň. Soňra sen serhoş bolup, şu gapydan geçip barýarsyň. Indi saňa bir zat aýtjak bolýaryn." Ol ellerini galdyryp gygyrdy. "Magdan müdiri bu ýeri ýapmady. Men ony ýapdym. Sen Krek MakGregoryň üstünden güldüň, ol seniň hemmeňden gowy adamdy. Sen meniň bilen gyzykly wagt geçirdiň - sen maňa güldüň. Indi men saňa gülýärin." Ol basgançaklardan ylgap çykdy, gapynyň gulpuny açdy we gapyda durdy. "Bu çörekhana bergili puluňy töle, çörek bu ýerde satylar" diýip gygyrdy, içeri girdi we gapysyny gulplady.
  Magdançylar köçeden ýöräp barýardylar. Oglan elleri titräp, çörekhanada durdy. "Men olara bir zat aýtdym" diýip pikir etdi, "Men olara meni aldap bilmejekdiklerini görkezdim". Ol basgançaklardan ýokardaky otaglara çykdy. Ejesi penjiräniň ýanynda oturyp, başyny ellerine goýup, köçä seredýärdi. Ol oturgyçda oturyp, ýagdaý barada oýlandy. "Olar bu ýere gaýdyp gelip, şol bagy weýran edenleri ýaly, bu ýeri hem weýran ederler" diýdi.
  Ertesi agşam Beau çörek bişirilýän dükanyň daşyndaky basgançaklarda garaňkyda oturypdy. Elinde çekiç tutypdy. Şähere we magdançylara bolan içgysgynç ýigrenç onuň aňynda ýanýardy. "Eger olar bu ýere gelseler, men olaryň käbirini dowzaha bataryn" diýip pikir etdi. Ol şeýle bolmagyna umyt edýärdi. Elindäki çekije seredende, serhoş garry oftalmologyň Napoleon bilen gepleşýän bir jümlesi ýadyna düşdi. Ol özüniň hem serhoşyň aýdan keşbine meňzeýändigini pikir edip başlady. Ol oftalmologyň Ýewropa şäherinde köçe söweşi baradaky hekaýasyny ýadyna saldy, bir zatlar mürrüldäp, çekiçini sallady. Ýokarky gatda, penjiräniň ýanynda ejesi başyny ellerine goýup oturypdy. Köçedäki salondan düşen çyra çygly pyýada ýoluna düşýärdi. Onuň bilen jülgä seredýän belentlige çykan uzyn boýly, solgun aýal pyýada ýolunyň üstündäki basgançaklardan aşak düşdi. Ol pyýada ýolunyň ugrunda ylgaýardy. Onuň kellesinde şal bardy we ylgaýarka, ony eli bilen tutdy. Ol beýleki elini gapdalyna basdy.
  Aýallar çörek dükanynyň öňünde sessiz oturan oglana golaýlaşanda, ol ellerini onuň egnine goýup, oňa ýalbardy. "Git" diýdi ol. "Ejeňi alyp, bize gel. Olar seni şu ýerde urarlar. Sen şikeslenersiň".
  Bo ýerinden turup, ony itekledi. Onuň gelmegi oňa täze batyrgaýlyk berdi. Onuň özüne bolan gyzyklanmasyny pikir edip, ýüregi gygyrdady we ol şahtaçylaryň gelip, ondan öň olar bilen söweşmegini arzuw etdi. "Kaş men onuň ýaly gowy adamlaryň arasynda ýaşap bilsem" diýip pikir etdi.
  Poýezd köçäniň aşagyndaky stansiýada saklandy. Aýak sesleri we çalt, kesgin buýruklar eşidilýärdi. Poýezddan erkekleriň akymy düşüp, pyýada ýoluna çykdy. Eginlerine ýarag asylan esgerleriň hatary köçäniň aşagyndan ýöräp barýardy. Gaýyk ýene-de tälim alan sanitarlaryň egin-egne ýöräp barýandygyna begendi. Bu adamlaryň öňünde tertipsiz magdançylar gynandyryjy derejede ejiz we ähmiýetsiz ýaly görünýärdi. Gyz başyna şal atyp, köçäniň aşagyndan ylgap, basgançaklardan aşak ýitip gitdi. Oglan gapyny açyp, ýokarky gata çykdy we ýatmaga gitdi.
  Iş taşlanyşdan soň, Nensi Makgregor diňe tölenmedik tölegleri bilen çörek bişirýän dükanyny täzeden açyp bilmedi. Çal murtly we çeýnäp duran temmäkili kiçijik bir adam degirmenden gelip, ulanylmadyk uny alyp, daşady. Oglan we ejesi çörek bişirýän ammaryň üstünde ýaşamagyny dowam etdirdiler. Irden ol ýene-de şahta ofislerinde penjireleri ýuwmaga we pollary süpürmäge gitdi, gyzyl saçly ogly bolsa daşarda durup ýa-da bilýard zalynda oturyp, gara saçly oglan bilen gürleşýärdi. "Indiki hepde men şähere gidip, özümden bir zat ýasap başlaryn" diýdi ol. Gitmeli wagty gelende, ol garaşyp, köçede boş wagtyny geçirdi. Bir gün bir magdançy onuň boşlugy üçin gygyranda, ony çukura zyňdy. Basgançaklarda eden çykyşy üçin oňa ýigrenýän magdançylar onuň güýjüne we batyrlygyna haýran galdylar.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  MEN ÝERZEMINDE - ŞONUŇ ÝALY Kömür derýasynyň üstündäki dag etegine gazyk ýaly sanjylan jaýda Keýt Hartnet ogly Maýk bilen ýaşaýardy. Onuň adamsy beýlekiler bilen birlikde şahtadaky ýangyn sebäpli öldi. Onuň ogly, Býut MakGregor ýaly, şahtada işlemeýärdi. Ol Esasy köçeden howlukdy ýa-da depelerdäki agaçlaryň arasyndan ýarym ylgaýardy. Onuň howlukýandygyny, ýüzi solgun we dartgynlydygyny gören şahtaçylar başlaryny ýaýkadylar. "Ol döwüldi" diýdiler. "Ol başga birine zyýan ýetirer".
  Bo Maýkyň köçelerde howlukmaç ýörendigini gördi. Bir gün şäheriň üstündäki sosna tokaýlygynda onuň bilen duşuşyp, onuň yzyna düşdi we ony gürleşdirmäge synanyşdy. Maýk jübülerinde kitaplar we broşýuralar göterýärdi. Ol tokaýda duzak gurup, öýlerine towşanlar we sinjaplar getirýärdi. Ol guş ýumurtgalaryny ýygnaýardy we olary Kömür Krikde saklanýan otlulardaky aýallara satýardy. Guşlary tutanda, olary doldurýardy, gözlerine monjuklar goýýardy we olary hem satýardy. Ol özüni anarhist diýip yglan etdi we Boýalan MakGregor ýaly, öňe howlukyp barýarka öz-özüne mürrüldäp gepledi.
  Bir gün Bo şähere seredýän agaç üstünde oturyp kitap okap oturan Maýk Hartnette gabat geldi. MakGregor adamyň egninden seredip, haýsy kitaby okaýandygyny görende, onuň ýüregine bir geňlik çökdi. "Geň," diýip pikir etdi, "bu ýigidiň semiz garry Uiks ýaly kitap okaýandygy geň".
  Bo Hartnettiň ýanyndaky agaçda oturyp, ony synlady. Okaýan adam başyny galdyryp, howsala bilen başyny atdy, soňra agaç boýunça iň aňyrsyna süýşdi. Bute güldi. Ol şähere, soňra gorkup, howsala düşüp, agaçda kitap okaýan adama seretdi. Ylham geldi.
  "Eger güýjüň bolsa, Maýk, Kömür derýasyny näme ederdiň?" diýip, ol sorady.
  Tolgunan adam gözlerinden ýaş döküp, böküp gitdi. Ol agajyň öňünde durup, gollaryny açdy. "Men Mesihe meňzeş adamlaryň arasyna giderdim" diýip, ol tomaşaçylara ýüzlenýän ýaly sesini galdyryp gygyrdy. "Garyp we pespäl, men gidip olara söýgini öwrederdim". Ol gollaryny ak pata berýän ýaly açyp: "Eý, Kömür Krikiň halky, men size söýgini we ýamanlygyň ýok edilmegini öwrederdim" diýip gygyrdy.
  Gaýyk agaçdan böküp, titräp duran adamyň öňünde ýöräp gitdi. Ol geň bir täsirlendi. Ol adamy tutup, ony agaç üstüne itekledi. Öz sesi gülküden dagyň eteginde ýaňlandy. "Kömür derýasynyň halky" diýip, Hartnettiň agyrlygyny gaýtalap gygyrdy, "Makgregoryň sesine gulak asyň. Men sizi ýigrenýärin. Men sizi ýigrenýärin, sebäbi siz kakamy we meni masgara etdiňiz we ejem Nensi Makgregory aldadyňyz. Men sizi ýigrenýärin, sebäbi siz ejiz we tertipsiz, mal ýaly. Men size güýç öwredip, ýanyňyza gelerdim. Sizi ýarag bilen däl-de, ýalaňaç ýumruklarym bilen bir-birden öldürerdim. Eger olar sizi çukura gömülen syçan ýaly işletseler, olar hakly. Adamyň elinden gelenini etmek haky. Tur we söweş." Söweş, men beýleki tarapa geçerin, siz bolsa meniň bilen söweşip bilersiňiz. Men sizi çukurlaryňyza gaýtarmaga kömek ederin.
  Bo dymdy we agaçlaryň üstünden böküp, ýoldan ylgady. Ilkinji magdançynyň öýünde ol saklandy we oňaýsyz güldi. "Men hem döwüldim" diýip pikir etdi, "deginiň eteginde boşluga gygyrýaryn". Ol pikirli keýpde dowam etdi, haýsy güýjüň ony eýeländigine geň galdy. "Men göreşmek isleýärin - ähli kynçylyklara garşy göreşmek" diýip pikir etdi. "Şäherde aklawçy bolanymda zatlary gozgaryaryn."
  Maýk Hartnett Makgregoryň yzyndan ýolda ylgady. "Aýtma," diýip, ol titräp ýalbardy. "Şäherde meniň barada hiç kime aýtma. Olar gülüp, maňa at dakarlar. Men ýalňyz galmak isleýärin."
  Bo ony tutan elini silkdi we depeden aşak düşdi. Hartnetiň gözünden ýitende, ýere oturdy. Bir sagatlap jülgedäki şähere seredip, özi hakda pikir etdi. Ol bolan waka üçin ýarym buýsandy, ýarym utandy.
  
  
  
  MakGregoryň gök gözleri gahardan birden we çalt ýalpyldady. Ol Koul Krik köçelerinde aýlanyp ýördi, onuň ägirt uly bedeni haýran galdyryjydy. Ejesi şahta edaralarynda işläp ýörkä, çynlakaý we sessiz boldy. Ol ýene-de öýünde sessiz galyp, ogluna ýarym gorku bilen seretmegi endik etdi. Ol bütin gün şahtada işleýärdi, agşam bolsa öňdäki eýwandaky oturgyçda sessiz oturyp, Esasy köçä seredýärdi.
  Gözel MakGregor hiç zat etmedi. Ol garaňky kiçijik bilýard zalynda oturyp, gara saçly oglan bilen gürleşýärdi ýa-da daglarda gezelenç edip, elinde taýagy galgadyp, karýerasyna başlamak üçin ýakyn wagtda syýahat etjek şäheri barada pikir edýärdi. Köçeden aşak düşüp barýarka, aýallar oňa seretmek üçin saklandylar, onuň kämilleşýän bedeniniň gözelligini we güýjüni ýatladylar. Magdançylar ondan ýigrenip we onuň gazabyndan gorkyp, onuň ýanyndan sessiz geçdiler. Daglarda gezelenç edip barýarka, özi barada köp pikir etdi. "Men islendik zada ukyply" diýip, başyny galdyryp, beýik depelere seredip pikir etdi. "Näme üçin bu ýerde galýandygyma geň galýaryn."
  Bo on sekiz ýaşyndaka, ejesi keselledi. Ol boş çörek bişirilýän ýeriň üstündäki otagda gün boýy düşeginde ýatardy. Bo oýalykdan oýanyp, iş gözledi. Ol ýaltalyk duýmady. Ol garaşýardy. Indi ol özüni silkdi. "Men şahtalara girmerin" diýdi. "Meni ol ýere hiç zat alyp gitmez".
  Ol atlary bejerýän we iýmitlendirýän athanada iş tapdy. Ejesi düşekden turup, şahta edarasyna gaýdyp geldi. Işe başlandan soň, Bo şäherde bir gün gazanjak wezipesine barýan ýoluň diňe bir bekedi diýip pikir edip, şol ýerde galdy.
  Kömür magdançylarynyň ogullary bolan iki oglan athanada işleýärdi. Olar ýolagçylary otlulardan daglaryň arasyndaky jülgelerdäki oba hojalyk obalaryna daşaýardylar, agşamlaryna bolsa ambaryň öňündäki oturgyçda Görkemli MakGregor bilen oturyp, depä çykyp barýarka athanalaryň ýanyndan geçýän adamlara gygyrýardylar.
  Kömür Krikdäki athana şäherde ýaşaýan we gijelerine öýüne gidýän Weller atly öküz adama degişlidi. Gündiz ol ambarda oturyp, gyzyl saçly Makgregor bilen gürleşýärdi. "Sen uly haýwansyň" diýip, ol gülüp aýtdy. "Sen şähere gidip, özüňden bir zat ýasamak barada gürleşýärsiň, ýöne şu ýerde hiç zat etmän galýarsyň. Sen aklawçy bolmak barada gürleşmegi bes edip, baýrakly göreşçi bolmak isleýärsiň. Kanun güýçlüleriň däl-de, beýniň ýeridir." Ol başyny bir gyra egip, ambaryň içinden geçip, atlary bejerýän uly adama seretdi. Makgregor oňa seredip, ýylgyrdy. "Men saňa görkezerin" diýdi.
  MakGregoryň öňünde ýöräp barýarka, öküz begenýärdi. Ol adamlaryň öz ýigidiniň güýji we zalym tebigaty barada gürrüň edýändigini eşidipdi we şeýle gazaply adamyň atlary terbiýelemegini halaýardy. Şäherde gijelerine ol aýaly bilen çyranyň aşagynda oturyp, öwünýärdi: "Men ony ýöredýärin" diýerdi.
  Athanada, egribaş MakGregory yzarlady. "Ýene bir zat," diýdi ol, ellerini jübüsine sokup, aýaklarynyň ujunda turup. "Sen şol awçynyň gyzyna gözegçilik et. Ol seni isleýär. Eger ol seni alsa, seniň üçin hukuk mekdebi däl-de, magdan känlerinde iş bolar. Sen ony ýeke goýup, ejeňe seredip başlarsyň."
  Bo atlary arassalamagyny dowam etdirdi we öküz adamyň aýdanlary barada pikir etdi. Ol munuň manysy bar diýip pikir etdi. Şeýle hem, ol uzyn boýly, solgun gyzdan gorkýardy. Käwagt, oňa seredende, agyry onuň içine siňip, gorky bilen islegiň garyndysy ony basyp alýardy. Ol mundan gaçdy we magdan garaňkylygyndaky durmuşdan azat bolşy ýaly azat boldy. "Onuň halamaýan zatlaryndan daşda durmak üçin özboluşly zehini bar" diýip, jiwermen poçta bölüminiň daşyndaky gün şöhlesinde Çarli Uiler daýy bilen gürleşip aýtdy.
  Bir gün günortan Makgregor bilen atyň üstünde işleýän iki oglan ony serhoş etdi. Bu waka üns bilen meýilleşdirilen gödek bir oýundy. Gyrymsy adam bütin gün şäherde boldy we ýolagçylaryň hiç biri daglardan geçmek üçin otludan düşmedi. Gündiz bereketli jülgeden getirilen otlar ambaryň çardagynda ýygnaldy we ýükleriň arasynda Makgregor we iki oglan ambaryň gapysyndaky oturgyçda oturdylar. Iki oglan salona girip, piwo getirdiler we bu maksat üçin bölünip goýlan gaznadan töleg tölediler. Gazna iki sürüji tarapyndan döredilen ulgamyň netijesidi. Bir günlük syýahatyň ahyrynda ýolagçy olaryň birine teňňe berende, ol ony umumy gazna goýdy. Gazna belli bir möçbere ýetende, ikisi salona girip, baryň öňünde durup, gutarýança içdiler, soňra ambardaky otda ýatmaga gaýdyp geldiler. Üstünlikli hepdeden soň, gyrymsy adam wagtal-wagtal olara gazna bir dollar bererdi.
  MakGregor diňe bir köpükli käse piwo içdi. "Koal Creek"-de boş wagtynyň dowamynda ol öň hiç haçan piwo dadyp görmändi we agzynda güýçli we ajy tagam bardy. Ol başyny galdyrdy, ýuwuddy, soňra öwrülip, içginiň tagamynyň gözlerine getiren gözýaşlaryny gizlemek üçin ambaryň arka tarapyna gitdi.
  Iki sürüji hem oturgyçda oturyp gülüşdiler. Bot beren içgi gülýän barmen tarapyndan olaryň teklibi boýunça taýýarlanan elhenç bir hapaçylyga öwrüldi. "Biz uly adamy serhoş ederis we onuň gygyrýan sesini eşideris" - diýdi barmen.
  Ol athananyň arka tarapyna tarap ýöräp barýarka, Bota ýüregi bulandy. Ol büdräp, öňe ýykyldy we ýüzüni ýere urdy. Soňra arkasyna agdarylyp, ýaňagyndan bir damja gan akyp, ynjalyk çekdi.
  Iki oglan hem oturgyçdan böküp turup, oňa tarap ylgaşdylar. Olar onuň solgun dodaklaryna seredip, şol ýerde durdular. Gorky olary gurşap aldy. Olar ony göterjek boldular, ýöne ol ellerinden ýykylyp, ýene-de athananyň polunda ak we hereketsiz ýatdy. Gorkup, olar athanadan çykyp, Esasy köçeden ylgaşdylar. "Lukman çagyrmaly" diýip, olar howlukdylar. "Ol gaty syrkaw, bu oglan."
  Uzyn boýly, solgun gyz däneçiniň dükanynyň üstündäki otaglara alyp barýan gapyda durdy. Ylgap barýan oglanlaryň biri saklanyp, oňa ýüzlendi: "Gyzyl saçly gyzyň athananyň pollarynda gözleri serhoş bolup ýatyr. Ol kellesini kesip, gan akdyrýar".
  Uzyn gyz köçeden şahtanyň ofisine tarap ylgady. Ol Nensi Makgregor bilen athana tarap howlukdy. Esasy köçedäki dükançylar gapylaryndan seredip, iki sany solgun, doňan ýüzli aýalyň Gözel Makgregoryň ägirt uly keşbini köçeden göterip, çörekhana girýändigini gördüler.
  
  
  
  Şol agşam sagat sekizde, aýaklary titräp, ýüzi solgun bolan owadan Makgregor ýolagçy otlusyna münüp, Kömür Krikde ýitip gitdi. Onuň ýanyndaky oturgyçda ähli eşikleri goýlan sumka ýatyrdy. Jübüsinde Çikago bileti we segsen bäş dollar bardy - Makgregoryň soňky tygşytlamalary. Ol wagondan wokzal platformasynda ýeke duran kiçijik, arryk, ýadaw aýala seretdi we gahar-gazap onuň üstünden geçdi. "Men olara görkezerin" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. Aýal oňa seredip, zor bilen ýylgyrdy. Otly günbatara tarap hereket edip başlady. Bo ejesine, Kömür Krikiň boş köçelerine seretdi, başyny elleriniň arasyna aldy we ýaşlygynyň soňky günlerini görüp begençden aglaýan adamlaryň öňünde wagonda oturyp, köp adamly wagonda oturdy. Ol ýigrenç bilen Kömür Krikde yza seretdi. Nero ýaly, ol şäheriň ähli ýaşaýjylarynyň diňe bir kellesiniň bolmagyny arzuw edip bilerdi, şonuň üçin ony gylyjynyň bir zarbasy bilen kesip ýa-da bir gezek urmak bilen çukura urup bilerdi.
  OceanofPDF.com
  II KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  1893-nji ýylyň tomsunyň ahyrynda Makgregor Çikagoda geldi. Bu şäherde oglan ýa-da erkek bolmak üçin kyn döwürdi. Geçen ýylky Beýik Sergi şähere müňlerçe dynçsyz işçini çekdi we Sergini talap edip, geljekki uly ösüş barada batly gürrüň beren onuň öňdebaryjy raýatlary, indi ösüş bilen näme etmelidigini bilmeýärdiler. Beýik Sergiden soň dörän çökgünlik we şol ýyl ýurdy gurşap alan maliýe howsala müňlerçe aç adamy seýilgähleriň oturgyçlarynda samsyk garaşmaga, gündelik gazetlerdäki mahabatlary okamaga we köle ýa-da köle boş seretmäge mejbur etdi. Olar köçelerde maksatsyz aýlanyp, howply wakalara duçar boldular.
  Bolçulyk döwründe Çikago ýaly beýik amerikan şäheri dünýä az-kem şadyýan keşbini görkezmegini dowam etdirýär, şol bir wagtyň özünde köçeleriň we gapdal köçeleriň gizlin künjeklerinde garyplyk we betbagtçylyk kiçi, ysly otaglarda gizlenip, köpelme keselini döredýär. Depressiýa döwründe bu jandarlar uzak gijelerde köçelerde aýlanyp ýören ýa-da seýilgäh oturgyçlarynda ýatýan müňlerçe işsiz adama goşulyp, öňe çykýarlar. Günbatar tarapdaky Medison köçesiniň we Günorta tarapdaky Döwlet köçesiniň köçelerinde mätäçlikden sabyrsyz aýallar öz bedenlerini geçip barýanlara ýigrimi bäş sente satýardylar. Gazetde bir doldurylmadyk iş üçin yglan edilen bildiriş müňlerçe adamy fabrikanyň derwezesiniň öňünde gündiz köçeleri ýapmaga mejbur etdi. Köpçülik bir-birine nälet okady we urdy. Ümitsiz işçiler asuda köçelere çykdylar, raýatlar bolsa çaş-baş galyp, pullaryny we sagatlaryny alyp, titräp garaňkylyga gaçdylar. Ýigrimi dördünji köçede bir gyza tepilip, suw akabasyna taşlandy, sebäbi ogrylar oňa hüjüm edende, onuň gapjygynda diňe otuz bäş senti bardy. Çikago uniwersitetiniň professory diňleýjilerine ýüzlenip, arzan restoranda gap-gaç ýuwýan iş üçin ýüz tutýan bäş ýüz adamyň aç, bozuk ýüzlerine seredip, Amerikadaky sosial ösüşiň ähli dawalaryny optimistik ahmaklaryň haýaly diýip yglan etmäge taýýardygyny aýtdy. Döwlet köçesinden ýöräp barýan uzyn boýly, oňaýsyz bir adam dükanyň penjiresinden daş zyňdy. Polisiýa işgäri ony köpçüligiň arasyndan itekledi. "Bu üçin türmede oturarsyňyz" diýdi.
  "Ahmak, men şony isleýärin. Maňa iş berip bilmejek emläk gerek" diýip, serhetdäki has arassa we sagdyn garyplykda ulalan, adamzat üçin ejir çekýän Linkoln bolmagy mümkin bolan uzyn boýly, arryk bir adam aýtdy.
  Bu ejir çekişleriň we agyr, umytsyz mätäçligiň girdabyna Kömür Krikden owadan MakGregor girdi - ägirt uly, bedeni ýumşak, aňy ýalta, taýýar däl, bilimsiz we dünýä ýigrenýän. Iki günüň içinde, bu aç, ýöriş edýän goşunyň gözüniň öňünde, ol üç baýraga mynasyp boldy, bu üç orunda bütin gün işläp, arkasyna geýmek üçin eşik we iýmek üçin iýmit gazanyp bilerdi.
  MakGregor belli bir manyda bir zady duýupdy, onuň aňlanmagy islendik adamyň dünýäde güýçli şahsyýet bolmagyna uly kömek ederdi. Ol sözlerden gorkyp bilmeýärdi. Çykyşçylar oňa Amerikadaky adamzat ösüşi barada gün boýy wagyz edip bilýärdiler, baýdaklar galgaýardy we gazetler onuň kellesini öz ýurdunyň täsinlikleri bilen dolduryp bilýärdiler. Ol diňe uly başyny ýaýkaýardy. Ol heniz Ýewropadan çykyp, millionlarça inedördül mil gara, bereketli ýerleri we tokaýlary alan adamlaryň ykbalyň olara beren synagynda nähili şowsuzlyga uçrap, tebigatyň ajaýyp düzgüninden diňe adamyň ýigrenji bozulmasyny döredendikleriniň doly hekaýasyny bilmeýärdi. MakGregor öz nesliniň doly pajygaly taryhyny bilmeýärdi. Ol diňe gören adamlarynyň köpüsiniň pigmeýlerdigini bilýärdi. Çikago barýan otluda onuň içinde üýtgeşiklik boldy. Içindäki kömür derýasyna bolan ýigrenç başga bir zady ýakdy. Ol oturyp, awtoulagyň penjiresinden şol gije we ertesi gün Indiananyň mekgejöwen meýdanlaryndan geçýän stansiýalara seredip, meýilnamalar düzdi. Ol Çikagoda bir zat etmek niýetindedi. Hiç kimiň sessiz, rehimsiz zähmet derejesinden ýokary galmaýan jemgyýetden gelip, ol häkimiýetiň nuruna çykmagy maksat edinýärdi. Adamzada ýigrenç we ýigrenç bilen dolup, ol adamzadyň özüne hyzmat etmegini isleýärdi. Adalatly adamlaryň arasynda terbiýelenip, ol hökümdar bolmagy maksat edinýärdi.
  Onuň enjamlary onuň pikir edişinden has gowydy. Haosly, tötänleýin dünýäde ýigrenç adamlary üstünlige söýgi we uly umytlar ýaly iterýän täsirli bir itergidir. Bu Kabylyň döwründen bäri ynsan ýüreginde ýatyp galan gadymy itergidir. Bir manyda, ol häzirki zaman durmuşynyň hapa-haosundan has ýokary derejede hakyky we güýçli ýaňlanýar. Gorky döretmek bilen, ol häkimiýeti basyp alýar.
  MakGregor gorkmady. Ol heniz hojaýyny bilen duşuşmandy we tanaýan erkeklerine we aýallara ýigrenç bilen seredýärdi. Özüne mälim bolmadyk ýagdaýda, ägirt uly, berk bedeninden başga-da, onuň aýdyň, aýdyň aňy bardy. Kömür derýasyny ýigrenýändigi we ony elhenç hasaplaýandygy onuň düşünjesiniň subutnamasydy. Bu gorkunçdy. Çikagonyň titräp, gijelerine Miçigan bulwarynda gezelenç edýän baýlaryň gorkudan töweregine seretmegi mümkindi, bu uly gyzyl saçly adam arzan sumka göterip, dynçsyz hereket edýän märekä gök gözleri bilen seredip, onuň köçelerinden ilkinji gezek ýöräp barýarka. Onuň bedeninde bir zadyň, urgunyň, şokuň, güýç-kuwwatyň inçe ruhunyň ejizligiň jele ýaly bedenine goşulmagynyň mümkinçiligi bardy.
  Adamlar dünýäsinde adamlary bilmekden seýrek zat ýok. Isanyň özi söwdagärleriň öz harytlaryny, hatda ybadathananyň pollarynda-da satýandygyny gördü we sada ýaşlygynda gaharlanyp, olary gapydan çybynlar ýaly kowdy. Taryh bolsa, öz gezeginde, ony dünýäniň adamy hökmünde görkezdi, şonuň üçin bu asyrlardan soň ybadathanalar ýene-de haryt söwdasy bilen goldanylýar we onuň owadan oglanlyk gahary ýatdan çykarylýar. Fransiýada, beýik rewolýusiýadan we adamlaryň doganlygy barada köp sesleriň gygyrmagyndan soň, şol bir gep-gürrüňleri açyk ýere gygyryp, hendeklerden büdräp, ölümiň gujagyna başyny atyp ibermek üçin diňe baraban, top we tolgundyryjy sözler barada instinktiw bilimi bolan gysga we örän tutanýerli adam gerek boldy. Adamlaryň doganlygyna asla ynanmaýan adamyň bähbidi üçin, "doganlyk" sözüniň agzalmagy bilen aglaýanlar doganlary bilen söweşip öldüler.
  Her bir adamyň ýüreginde tertip-düzgüne söýgi uklap ýatyr. Demokratiýalardan we monarhiýalardan, arzuwlardan we ymtylyşlardan dürli görnüşlerimiziň geň garyndysyndan tertip-düzgüne nädip ýetmeli - bu älemiň syry we suratkeşiň forma bolan höwes diýip atlandyrýan zady, ol hem ýüzüne güljek zat. Ölüm ähli adamlarda bar. Bu hakykaty ykrar edip, Sezar, Aleksandr, Napoleon we biziň özümiziň Grantymyz Şerman bilen deňze ýöriş eden müňlerçe adamyň arasyndan ýeke-täk adamy däl-de, iň samsyk adamlaryň gahrymanlaryny döretdiler, ýöne ömrüniň galan bölegini has süýji we batyrgaý bir zat bilen ýaşadylar. Şeýle hem onuň ruhunda sabyn gutusyndan doganlyga garşy çykýan reformator tarapyndan dörediljek iň gowy arzuwdan has gowy arzuw. Uzak ýöriş, bokurdagyň ýanmagy we burun deşiklerinde sanjyp duran tozan, egin-egne degmek, söweş orgazmynda joşýan umumy, inkär edip bolmajak, içgüdüsel höwesiň çalt baglanyşygy, sözleri ýatdan çykarmak we bir iş etmek, söweşlerde ýeňiş gazanmak ýa-da çirkinligi ýok etmek, adamlaryň işleri ýerine ýetirmek üçin yhlasly birleşmegi - bularyň biziň ýurdumyzda oýansa, adamyň ýaradylyş günlerine gelendigiňizi bilmegiňiz üçin alamatlardyr.
  1893-nji ýylda Çikagoda we şol ýyl onuň köçelerinde iş gözläp maksatsyz gezýän erkeklerde bu häsiýetleriň hiç biri ýokdy. Býut MakGregoryň gelen magdan şäheri ýaly, şäher onuň öňünde giň we netijesiz, millionlarça adam üçin niýetlenen, adamlary döretmek üçin däl-de, birnäçe geň et gaplaýjylar we gurak haryt söwdagärleri tarapyndan millionlarça adam döretmek üçin gurlan, ýumşak, tertipsiz ýaşaýyş jaýy ýatyrdy.
  Güýçli eginlerini birneme galdyryp, MakGregor bu zatlary duýdy, emma duýgusyny beýan edip bilmedi we ýaşlygynda magdan şäherinde doglan adamlara bolan ýigrenç we ýigrenç şäher ilatynyň öz şäherleriniň köçelerinde gorkudan we çaşgynlykdan aýlanyp ýörenlerini görmek bilen gaýtadan oýandy.
  Işsizleriň däp-dessurlaryndan hiç zat bilmeýän MakGregor köçelerde "Erkekler gözlenýär" diýen ýazgylary gözläp aýlanmady. Ol seýilgähleriň oturgyçlarynda oturyp, iş elanlaryny öwrenmedi - köplenç diňe bir iýim bolup çykýan iş elanlaryny, mätäçleriň jübülerinden soňky birnäçe teňňesini çykarmak üçin sypaýy adamlar tarapyndan hapa basgançaklara goýulýan. Köçeden ýöräp barýarka, ol ägirt uly bedenini zawod ofislerine alyp barýan gapylardan geçirdi. Bir erksiz ýaş ýigit ony saklamaga synanyşanda, ol bir söz aýtmady, ýöne haýbat bilen ýumrugyny yza çekdi we gahar bilen içeri girdi. Zawod gapysyndaky ýaş ýigitler onuň gök gözlerine seredip, ony päsgelçiliksiz goýberdiler.
  Gözlegiň ilkinji gününiň günortanynda Bo Demirgazyk tarapdaky alma ammarynda işe girdi, şol gün oňa teklip edilen üçünji wezipe we ol kabul eden wezipe. Onuň mümkinçiligi güýç görkezmek arkaly döräpdi. Garry we egri iki adam almanyň çeleklerini pyýada ýolundan ammaryň fasadynyň ugrundan beli ýokary uzalyp gidýän platforma daşamaga synanyşýardylar. Çelek çukurda duran ýük ulagyndan pyýada ýoluna düşüpdi. Ýük ulagynyň sürüjisi ellerini biline goýup, güldi. Sary saçly nemes erkek platformada durup, döwülen iňlis dilinde sögünýärdi. MakGregor pyýada ýolunda durup, iki adamyň çelek bilen göreşýänine tomaşa etdi. Gözleri olaryň ejizligine uly ýigrenç bilen ýalpyldady. Olary bir gyra itekläp, çelekden aldy we güýçli bir hereket bilen ony platforma zyňyp, açyk gapydan ammaryň kabul ediş bölümine alyp gitdi. Iki işçi pyýada ýolunda utanç bilen ýylgyryp durdy. Köçäniň beýleki tarapynda, awtoulag otagynyň öňünde gün şöhlesinde dynç alýan şäher ýangyn söndürijileriniň topary el çarpyşdylar. Ýük maşynynyň sürüjisi öwrülip, ýük maşynyndan pyýada ýoluň üstünden ammar platformasyna uzalyp gidýän tagta boýunça başga bir çelek sürmäge taýýarlandy. Ambaryň ýokarsyndaky penjireden çal kelle çykdy we uzyn boýly nemes üçin ýiti ses gygyrdy. "Heý, Frenk, şol haskini işe al we şu ýerdäki alty öli adamy öýlerine goýber."
  MakGregor platforma böküp çykdy we ammaryň gapysyndan girdi. Nemes onuň yzyndan geldi we gyzyl saçly äpet adama nägilelik bilen baha berdi. Onuň gözi: "Maňa güýçli erkekler ýaraýar, ýöne sen gaty güýçli" diýýän ýalydy. Ol pyýada ýoluň ugrundaky iki ejiz işçiniň çaş-başlygyny özüne seretmegiň bir görnüşi hökmünde kabul etdi. Iki adam kabulhanada durup, biri-birine seredýärdiler. Ýoldan geçip barýan adam olaryň söweşe taýýarlanýandygyny pikir edip bilerdi.
  Soňra ammaryň ýokarsyndan ýük lifti ýuwaşlyk bilen aşak düşdi we elinde zynjyrly gysga boýly, çal saçly bir adam çykdy. Onuň ýiti, howsalaly bakyşlary we gysga, çal sakgaly bardy. Ýere düşüp, ol geplemäge başlady. "Biz bu ýerde dokuz sagat iş üçin iki dollar töleýäris - sagat ýedide başlaýarys, sagat bäşde gutarýarys. Sen gelýärsiňmi?" Jogaby garaşman, ol nemes tarap öwrüldi. "Şol iki garry 'akmaga' wagtlaryny sarp edip, bu ýerden gitsinler diý" diýip, ol ýene öwrülip, Makgregora umyt bilen seretdi.
  Makgregor çalt kiçijik adamy halaýardy we onuň aýgytlylygyny makullap ýylgyrýardy. Ol teklibi kabul edip, başyny atyp, nemese seredip güldi. Kiçijik adam ofise alyp barýan gapydan ýitip gitdi we Makgregor köçä çykdy. Burçda ol öwrülip, nemesiň ammaryň öňündäki platformada durup, onuň gitmegine syn edýändigini gördü. "Ol maňa gowy urmak mümkinmi diýip pikir edýär" diýip, Makgregor pikir etdi.
  
  
  
  MakGregor alma ammarynda üç ýyl işledi, ikinji ýylynda brigadir wezipesine çykdy we uzyn boýly bir nemesiň ornuny tutdy. Nemes MakGregor bilen kynçylyk çekjekdigine garaşdy we onuň bilen çalt göreşmäge berk karar berdi. Ol adamy işe alan çal saçly müdiriň hereketlerinden göwnüne degdi we öz ygtyýarynyň gözardy edilendigini duýdy. Ol bütin gün MakGregoryň ägirt bedeniniň güýjüni we batyrlygyny ölçäp görmäge synanyşyp, ony synlady. Ol köçelerde ýüzlerçe aç adamyň aýlanýandygyny bilýärdi we ahyrsoňy adamyň ruhy bolmasa, işiň talaplarynyň ony boýun egdirjekdigine karar berdi. Ikinji hepdesinde ol aňynda ýanan soragy synagdan geçirdi. Ol MakGregoryň yzyndan garaňky yşykly ýokarky otaga girdi, ol ýerde potologa çenli ýygnalan alma çelekleri diňe dar geçelgeleri galdyrýardy. Ýarym garaňkylykda durup, ol gygyrdy we alma çelekleriniň arasynda işleýän adama sögünç sözler aýtdy: "Seniň ol ýerde galmagyňy islemeýärin, gyzyl saçly haramzada" diýip gygyrdy.
  MakGregor hiç zat diýmedi. Ol nemesleriň özüne beren ýigrenji adyna hiç hili gynanmady, ony diňe garaşyp we kabul etmek isleýän synagy hökmünde kabul etdi. Dodaklarynda gamgyn ýylgyryş bilen ol nemeslere ýakynlaşdy we olaryň arasynda diňe bir alma çelek galanda, elini uzadyp, horlaýan we nälet okaýan brigadiri koridordan otagyň ahyryndaky penjirä tarap süýräp gitdi. Ol penjiräniň ýanynda saklandy we göreşýän adamyň bokurdagyna elini basyp, ony boğup başlady we boýun egmäge mejbur etdi. Urgular onuň ýüzüne we bedenine degdi. Gaty göreşýän nemes, MakGregoryň aýaklaryna umytsyz güýç bilen urdy. Boýnuna we ýaňaklaryna urlan çekiç urgularyndan gulaklary şaňlasa-da, MakGregor tupanda dymdy. Onuň gök gözleri ýigrenç bilen ýalpyldady we ägirt uly gollarynyň myşsalary penjiräniň ýagtylygynda tans edýärdi. Gygyrýan nemesleriň çişýän gözlerine seredip, ol Kömür derýasynyň semiz ruhany Minot Weeks hakda pikir etdi we barmaklarynyň arasyndaky etden hasam güýçli çekdi. Diwaryň golaýyndaky adam boýun egmek üçin jest edende, yza çekilip, elini goýberdi. Nemes ýere ýykyldy. MakGregor onuň üstünde durup, ultimatumyny aýtdy. "Eger muny habar berseňiz ýa-da meni işden çykarmaga synanyşsaňyz, sizi şol ýerde öldürerin" diýdi. "Men gitmäge taýýar bolýança şu işde galmagy niýet edinýärin. Maňa näme etmelidigini we nädip etmelidigini aýdyp bilersiňiz, ýöne meniň bilen ýene gürleşeniňizde "MakGregor" diýiň - jenap MakGregor, bu meniň adym".
  Nemes aýagyna turup, ýolda ellerini ulanyp, üst-üste goýlan çelekleriň arasyndaky geçelgeden aşak düşdi. MakGregor işe gaýdyp geldi. Nemes yza çekilenden soň, ol gygyrdy: "Golland dilinde gepleşip bilýän täze ýer tap. Taýýar bolanymda bu işi senden kabul ederin".
  Şol agşam, MakGregor awtoulagyna tarap ýöräp barýarka, salonyň öňünde kiçijik, çal saçly gözegçiniň ony garaşyp duranyny gördü. Ol adam yşarat etdi, MakGregor bolsa onuň ýanyna baryp, onuň ýanynda durdy. Olar bilelikde salona girip, kassanyň üstüne daýanyp, biri-birine seretdiler. Kiçijik adamyň dodaklarynda ýylgyryş peýda boldy. "Frenk bilen näme edýärdiň?" diýip sorady.
  MakGregor öňünde duran barmene ýüzlendi. Ol gözegçiniň oňa içgi satyn alyp, ony goldamak isleýändigini pikir etdi we bu pikir oňa ýaramady. "Näme içersiň? Men sigara alarys" diýip, ol derrew gözegçiniň meýilnamasyny ilki geplemek bilen bozdy. Barmen sigaralary getirende, MakGregor olaryň puluny töläp, gapydan çykyp gitdi. Ol özüni oýun oýnaýan adam ýaly duýdy. "Eger Frenk meni boýun egdirmek isleýän bolsa, bu adamyň hem bir zady bar."
  Salonyň öňündäki pyýada ýolunda MakGregor biraz saklandy. "Diňle," diýdi ol, gözegçiniň ýüzüne öwrülip, "Maňa Frenkiň öýi gerek. Men işi mümkin boldugyça çalt öwrenerin. Men ony işden çykarmaga rugsat bermerin. Men bu ýere taýýarlanýança, ol ol ýerde bolmaz."
  Kiçijik adamyň gözlerinde ýagtylyk ýalpyldady. Ol MakGregoryň töläp alan sigarasyny köçä zyňjak bolýan ýaly elinde saklady. "Sen şol uly ýumruklaryň bilen näçeräk gidip biljekdigiňi pikir edýärsiň?" diýip, sesini galdyryp sorady.
  MakGregor ýylgyrdy. Ol ýene bir ýeňiş gazanandygyny pikir etdi we sigara ýakyp, kiçijik adamyň öňünde ýakylan gubury tutdy. "Beýni ýumruklary saklamak üçin döredilen" diýdi ol, "mende ikisi hem bar".
  Menejer ýanýan kibrige we barmaklarynyň arasyndaky sigara seretdi. "Eger men muny etmesem, maňa garşy näme edersiňiz?" diýip sorady.
  MakGregor kibriti köçä zyňdy. "Aý! Sorama" diýip, ol ýene bir kibriti uzatdy.
  MakGregor we müdir köçeden ýöräp barýardylar. "Seni işden çykarmak isleýärin, ýöne işden çykarmaryn. Bir gün sen bu ammary sagat ýaly dolandyrarsyň" diýdi müdir.
  MakGregor tramwaýda oturyp, öz güni barada pikir etdi. Iki söweşden ybarat gün boldy. Ilki koridorda rehimsiz ýumruk söweşi, soňra bolsa baş müdir bilen ýene bir söweş. Ol iki söweşde hem ýeňiş gazanandygyny pikir etdi. Ol uzyn boýly nemes bilen bolan söweş barada köp pikir etmedi. Ol şonda ýeňiş gazanjakdygyna garaşypdy. Beýlekisi başgaçady. Ol baş müdiriň oňa goldaw bermek, arkasyndan sypap, içgi satyn almak isleýändigini duýdy. Onuň ýerine, ol baş müdire goldaw berýärdi. Bu iki adamyň aňynda söweş dowam etdi we ol ýeňiş gazandy. Ol täze bir adam bilen tanyşdy, myşsalarynyň gödek güýji bilen ýaşamaýan adam we özüni gowy görkezdi. Gowy ýumruklaryndan başga-da, onuň gowy beýnisiniň hem bardygyna ynanmak ony gurşap aldy, bu bolsa ony şöhratlandyrdy. Ol "Beýniler ýumruklary goldamak üçin niýetlenendir" diýen jümläni pikir etdi we nädip şeýle zadyň pikir edendigini pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  KÖÇE Makgregoryň Çikagoda ýaşaýan jaýy Uiklif Pleýs diýlip atlandyrylýardy we bu jaýa golaý ýerde bir wagtlar ýer eýeçilik eden şol atly maşgalanyň ady dakylýardy. Köçe özüne mahsus elhençlik bilen doludy. Mundan başga ýakymsyz zady göz öňüne getirip bolmazdy. Erkinlik berlende, pes hünärli agaç ussalaryndan we daş ussalaryndan ybarat bolan tapawudy bolmadyk topar asfalt ýoluň ugrunda jaýlar gurupdy, bu bolsa örän göze ýakymsyz we amatsyzdy.
  Çikagonyň uly West Side etrapçasynda şeýle köçeleriň ýüzlerçesi bar we Makgregoryň gelen kömür şäherçesi ýaşamak üçin has ylham beriji ýerdi. Işsiz ýaş ýigit hökmünde, tötänleýin duşuşyklara asla meýilli däl, Bo köp uzyn agşamlary öz dogduk şäheriniň üstündäki dag eteklerinde ýeke özi gezip geçirdi. Gijelerine bu ýeriň gorkunç gözelligi bardy. Aý şöhlesinde geň şekillere öwrülýän galyň tüssesi bolan uzyn, gara jülge, dag etegine ýapyşan garyp kiçijik jaýlar, serhoş adamsy tarapyndan urulýan aýalyň wagtal-wagtal gygyrýan sesleri, kokain odunyň ýalpyldawuklygy we demir ýol boýunça iteklenýän kömür wagonlarynyň gümmürdisi - bularyň hemmesi ýaş ýigidiň aňynda gamgyn we birneme tolgundyryjy täsir galdyrdy, şonuň üçin ol magdanlary we magdançylary ýigrense-de, käwagt gijeki gezelençlerinde saklanyp, uly eginlerini egip durardy, çuňňur ah çekip, söz bilen beýan edip bilmeýän zadyny duýýardy.
  Uiklif meýdançasynda MakGregora şeýle reaksiýa bildirilmedi. Howa hapa tozan doldy. Bütin gün köçe ýük awtoulaglarynyň we ýeňil, çalt hereket edýän wagonlaryň tekerleriniň aşagynda gürrüldi we gürrüldi. Zawod turbalaryndan çykan kül ýel bilen göterilip, ýoldan çykan tozan at tezegi bilen garyşyp, pyýadalaryň gözüne we burnuna girdi. Sesleriň gygyrmasy yzygiderli dowam etdi. Salonuň burçunda ekipaj agzalary bankalaryny piwo bilen doldurmak üçin saklandylar we şol ýerde durup, nälet okap we gygyryp durdular. Agşam aýallar we çagalar şol bir salondan küýzelerde piwo göterip, öýlerine gidip-gelýärdiler. Itler ulaýardy we uruşýardy, serhoş erkekler pyýada ýoluň ugrunda seýreýärdiler, şäher aýallary bolsa arzan eşiklerinde peýda bolup, salonyň gapylaryndaky boşbogalaryň öňünde ýöräp barýardylar.
  Makgregoryň otagyny kireýine beren aýal oňa Uiklifiň gany barada öwündi. Onuň Illinoýs ştatynyň Kair şäherindäki öýünden Çikago getiren wakasy hut şu boldy . "Bu ýer maňa galdy we başga näme etmelidigini bilmän, bu ýere ýaşamaga geldim" diýdi ol. Ol Uiklifleriň Çikagonyň irki taryhynda görnükli şahslar bolandygyny düşündirdi. Çatlak daş basgançaklary we penjiresinde "Kireýine berilýän otaglar" diýen ýazgy bolan ägirt uly köne jaý bir wagtlar olaryň maşgala öýi bolupdyr.
  Bu aýalyň hekaýasy amerikan durmuşynyň köp bölegine mahsusdyr. Ol, esasan, obada arassa çarçuwaly öýde ýaşap, bagy bakmaly sagdyn adamdy. Ýekşenbe günleri ol ünsli geýinip, ellerini gujaklap, jany dynç alyp, oba ybadathanasynda oturmalydy.
  Emma şäherde jaý edinmek pikiri onuň aňyny ysmazlaşdyrdy. Jaýyň özi birnäçe müň dollara durdy we onuň aňy bu hakykatdan ýokary galyp bilmedi, şonuň üçin onuň giň, owadan ýüzi şäheriň hapaçylygyndan hapa boldy we bedeni kärendeçilerine ideg etmek üçin çekýän çäksiz zähmetinden ýadady. Tomus agşamlarynda ol öýüniň öňündäki basgançaklarda oturyp, çardagyň içindeki sandykdan alnan Uiklifiň eşiklerini geýerdi we gapydan kärendeçi çykanda, oňa gamgynlyk bilen seredip: "Şeýle gijede Kairde derýa gämilerinde pyşyrdawuklaryň sesi eşidilýärdi" diýerdi.
  MakGregor Uiklif maşgalasynyň öýünde, ikinji gatly beýik jaýyň ahyryndaky kiçijik otagda ýaşaýardy. Penjireler kerpiç ammarlar bilen gurşalan garaňky howlyny görkezýärdi. Otagda düşek, hemişe ýykylmak howpy bolan oturgyç we ejiz aýaklary oýulan stol bardy.
  Bu otagda MakGregor gije-gündiz oturyp, Koul Krikdäki arzuwyny amala aşyrmaga - aňyny tälim bermäge we dünýäde birhili abraýa eýe bolmaga çalyşýardy. Sagat ýedi ýarymdan dokuz ýaryma çenli gijeki mekdepde öz partasynda oturýardy. Ondan ýary gije çenli otagynda okaýardy. Ol daş-töweregi, töweregindäki giň betbagtçylyk barada pikir etmeýärdi, ýöne aňyna we durmuşyna birneme tertip we maksat getirmäge ähli güýji bilen synanyşýardy.
  Penjiräniň aşagyndaky kiçi howluda ýel bilen öwüsýän gazetleriň üýşüp ýatyrdy. Şäheriň merkezinde, kerpiç ammaryň diwary bilen gurşalan we gap-gaçlaryň, oturgyç aýaklarynyň we döwülen çüýşeleriň üýşüp duran ýeri bilen ýarym gizlenen ýerde, şübhesiz, iki agaç agaç ýatyrdy, bu bir wagtlar jaýyň töwereginde ösýän tokaýlygyň bir bölegidi. Etrap oba hojalyklaryny öýler bilen, soňra bolsa kärende jaýlary we uly kerpiç ammarlary bolan jaýlar bilen şeýle çalt çalşyrypdy welin, agaç kesijiniň paltasynyň yzlary agaçlaryň depelerinde henizem görünýärdi.
  MakGregor bu kiçi howlyny seýrek görýärdi, diňe onuň çirkinligi garaňkylyk ýa-da aý şöhlesi bilen örtülen mahaly. Yssy agşamlarda ol kitabyny bir gyra goýup, penjireden uzaklara egilip, gözlerini owkalap, howlydaky ýeliň üfüji bilen hereketlendirilýän, öňe-yza ylgaýan, ammaryň diwarlaryna urulýan we üçekden gaçmaga synanyşýan taşlanan gazetlere seredýärdi. Bu görnüş ony haýran galdyrdy we oňa bir pikir berdi. Ol töweregindäki adamlaryň köpüsiniň durmuşynyň garşy ýel bilen öwüsýän we çirkin diwarlar bilen gurşalan hapa gazete meňzeýändigini pikir edip başlady. Bu pikir ony penjireden ýüz öwürmäge we kitaplaryna gaýdyp gelmäge mejbur etdi. "Men bu ýerde her niçigem bolsa bir zat ederin. Olara görkezerin" diýip, ol hüňürdedi.
  Şäherde ilkinji ýyllarynda MakGregor bilen bir öýde ýaşaýan adam onuň durmuşyny gülkünç we ýönekeý hasaplap bilerdi, ýöne oňa beýle däldi. Magdançynyň ogly üçin bu birden we ägirt uly ösüşiň döwri boldy. Bedeniniň güýjüne we tizligine ynam bilen doldurylan ol, şeýle hem aňynyň güýjüne we aýdyňlygyna ynanmaga başlady. Ol gözlerini we gulaklaryny açyp, ammaryň içinde aýlanyp, harytlary daşamagyň täze usullaryny aňynda oýlap tapdy, işdäki işçileri synlady, gezelenç edýänleri belläp, uzyn boýly nemes ussadyna hüjüm etmäge taýýarlandy.
  Salonyň daşyndaky pyýada ýolunda MakGregor bilen bolan gürrüňiniň nähili öwrümde bolandygyny düşünmedik ammar müdiri, bir zady aýtmak kararyna geldi we ammarda duşuşanda güldü. Uzyn boýly nemes gamgyn dymmak syýasatyny saklady we oňa ýüzlenmezlik üçin elinden gelenini etdi.
  MakGregor gijelerine öz otagynda hukuk kitaplaryny okamaga başlady, her sahypany gaýta-gaýta okap, ertesi gün okandygy barada pikir edip, alma çeleklerini ammaryň geçelgelerine goýdy.
  MakGregoryň başarnygy we faktlara bolan teşneligi bardy. Ol kanuny başga bir, has ýumşak tebigatyň goşgy ýa-da gadymy rowaýatlary okaýşy ýaly okaýardy. Gijelerine okaýan zatlaryny ýat tutup, gündizlerine oýlanýardy. Onuň kanunyň şöhratyna hiç hili islegi ýokdy. Adamlar tarapyndan öz jemgyýetçilik guramalaryny dolandyrmak üçin döredilen bu düzgünleriň asyrlaryň dowamynda kämillige ymtylmagynyň netijesi bolandygy onuň üçin az gyzyklanma döretdi we ol olary diňe häzirki wagtda gatnaşýan akyl söweşinde hüjüm etmek we özüni goramak üçin ýarag hökmünde kabul etdi. Onuň aňy söweşe garaşyp, şatlanýardy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  ND _ SOŇRA MakGregoryň durmuşynda täze bir element özüni görkezdi. Oňa güýç-kuwwatyny durmuşyň aşagyndaky akymlarda ýok etmäge synanyşýan güýçli tebigatlara hüjüm edýän ýüzlerçe dargaýan güýçleriň biri hüjüm etdi. Onuň uly bedeni ýadawlyk bilen jynsy gatnaşygyň çagyryşyny duýup başlady.
  Uiklif Pleýsdäki öýde MakGregor tapmaça bolup galdy. Dymmak bilen ol akyldarlyk bilen abraý gazandy. Ýatylýan otagyň koridorlaryndaky hyzmatkärler ony alym hasaplaýardylar. Kaýrodan gelen bir aýal ony teologiýa talyby hasaplaýardy. Koridorda şäher merkezindäki bir dükanda işleýän uly gara gözli owadan gyz gijelerine ony düýşünde görýärdi. Şol agşam ol öz otagynyň gapysyny ýapyp, koridordan gijeki mekdebe gidende, ol öz otagynyň açyk gapysynyň ýanyndaky oturgyçda oturdy. Ol geçip barýarka, ol ýokary seredip, oňa batyrgaýlyk bilen seretdi. Ol gaýdyp gelende, ol ýene-de gapyda, oňa batyrgaýlyk bilen seredip durdy.
  MakGregor öz otagynda, gara gözli gyz bilen duşuşandan soň, okamak işine üns berip bilmedi. Ol Kömür derýasynyň aňyrsyndaky dagyň eteginde solgun gyz bilen bolan duýgusyny duýdy. Onuň bilen hem, solgun gyz bilen bolşy ýaly, özüni goramagyň zerurlygyny duýdy. Ol onuň gapysyndan howlukmaç geçmegi endik etdi.
  Koridoryň aşagyndaky ýatylýan otagdaky gyz yzygiderli MakGregor hakda pikir edýärdi. Ol gijeki mekdebe gidende, ýokarky gatda Panama şlýapaly başga bir ýaş ýigit peýda boldy we ellerini gyzyň otagynyň gapysynyň daşyna goýup, gyza seredip, gürleşdi. Ol dodaklarynyň arasynda sigaret tutdy, ol gepleýän wagty agzynyň gyrasyndan gowşaklyk bilen sallanyp durdy.
  Ýaş ýigit we gara gözli gyz gyzyl saçly Makgregoryň hereketleri barada yzygiderli pikirlerini aýdýardylar. Onuň dymmagy üçin ýigrenýän ýaş ýigit tarapyndan başlan tema, Makgregor barada gürleşmek isleýän gyz tarapyndan dowam etdirildi.
  Şenbe agşamlary ýaş ýigit bilen gyz käte bilelikde teatra gidýärdiler. Bir ýaz gijesi, olar öýlerine gaýdyp barýarkalar, aýal saklandy. "Geliň, şol uly gyzyl saçly adamyň näme edýändigini göreliň" diýdi ol.
  Kwartalyň daşyndan aýlanyp geçenlerinden soň, olar garaňkylykda bir köçä girip, kiçijik hapa howluda durup, aýaklaryny penjireden çykaryp, egninde lampa ýanyp, otagynda okaýan oturan MakGregora seretdiler.
  Olar öýe gaýdyp gelenlerinde, gara gözli gyz ýigidi öpdi, gözlerini ýumdy we Makgregory ýatlady. Soňra ol öz otagynda ýatyp, düýş gördi. Ol öz otagyna gizlin giren bir ýigidiň hüjümine sezewar bolandygyny we Makgregoryň ony tutup, gapydan zyňmak üçin koridordan ylgap düşüp, gygyryp ýörşüni göz öňüne getirdi.
  Koridoryň ahyrynda, köçä çykýan basgançaklaryň golaýynda bir saç ussasy ýaşaýardy. Ol aýalyny we dört çagasyny Ogaýo ştatynyň bir şäherinde taşlap, tanalmazlyk üçin gara sakgal goýupdy. Bu adam bilen MakGregor dostluk gurup, ýekşenbe günleri bile seýilgähde gezelenje gidýärdiler. Gara sakgally adam özüne Frank Terner diýip at berýärdi.
  Frank Terneriň höwesi bardy. Agşamlar we ýekşenbe günleri ol öz otagynda oturyp, skripka ýasardy. Ol pyçak, ýelim, aýna bölekleri we zympara kagyzy bilen işleýärdi we gazanan puluny lak üçin ingredientlere sarp edýärdi. Dogalarynyň jogaby bolup görünýän agaç bölegini alanda, ony MakGregoryň otagyna alyp gidýärdi we ony ýagtylyga tutup, onuň bilen näme etjekdigini düşündirýärdi. Käwagt ol skripka getirip, açyk penjiräniň ýanynda oturyp, onuň sesini barlaýardy. Bir agşam ol MakGregoryň bir sagat wagtyny "Cremona" lak barada gürrüň bermäge we oňa köne italýan skripka ýasaýjylary barada ýyrtyk kitap okamaga sarp edýärdi.
  
  
  
  Seýilgähiň oturgyjynda skripka ýasaýan we Cremona lakyny täzeden açmagy arzuw edýän Terner Pensilwaniýa magdançysynyň ogly MakGregor bilen gürleşip otyrdy.
  Ýekşenbe günidi we seýilgähde işler örän köpdi. Bütin gün tramwaýlar seýilgähiň girelgesinde Çikagolylary düşürýärdi. Olar jübüt-jübüt bolup geldiler: ýaşlar söýgülileri bilen, kakalar bolsa maşgalalary bilen yzlaryndan gelýärdiler. Indi bolsa, günüň giç wagty, olar gelip durdular, iki adamyň gürleşip oturan oturgyjynyň ýanyndan çägeli ýoldan yzygiderli adamlaryň akymy akýardy. Derýanyň aňyrsyndan we içinden başga bir derýa akyp, öýlerine tarap ugrady. Bäbekler aglaýardy. Kakalar otlukda oýnaýan çagalaryny çagyrýardylar. Seýilgähe gelen awtoulaglar doly, galanlary bolsa dolydy.
  MakGregor töweregine seredip, özüni we ynjalyksyz hereket edýän adamlary pikir edýärdi. Onuň köp ýalňyz jandarlara mahsus bolan köpçüligiň gorkusy ýokdy. Adamlara we ynsan durmuşyna bolan ýigrenji onuň tebigy batyrlygyny artdyrdy. Eginleriniň geň birneme ýumşak egilmegi, hatda türgen ýigitlerde-de, ony buýsanç bilen özüne laýyk edýärdi. Semiz ýa-da arryk, uzyn ýa-da gysga boýly bolsun, ol ähli adamlary ussat bolmaga niýetlenen uly oýunda garşy hüjümçi hasaplaýardy.
  Onda görnüşe bolan höwes oýanyp başlady, köp adamyň duýýan we diňe adamzat durmuşynyň eýeleri tarapyndan düşünilýän geň, intuisiýa güýji. Ol eýýäm kanunyň özi üçin diňe bir giň meýilnamanyň bir bölegidigini düşünip başlady we dünýäde üstünlik gazanmak islegi, töweregindäki köp adamlaryň durmuş maksadyny düzýän ownuk zatlara açgözlük bilen çemeleşmek ony düýbünden beterleşdirdi. Seýilgähde bir ýerde bir orkestr çalyp başlanda, ol başyny ýokary-aşak ylgap, elini nerw bilen balagynyň ýokary-aşak ylgady. Bu dünýäde näme etmek isleýändigi barada saç ussasyna öwünmek üçin birdenkä islegi döredi, ýöne ol muny bir gyra süýşürdi. Onuň ýerine, ol geçip barýan adamlaryň arasyndaky dowamly netijesizlik barada pikirlenip, sessizje gözlerini gyrpyp oturdy. Bir orkestr marş çalyp, şlýapalarynda ak tüýli elli töweregi adam utanjaňlyk bilen ýöräp geçende, ol haýran galdy. Ol adamlaryň arasynda üýtgeşiklik görýändigini pikir etdi. Olaryň üstünden ylgaýan kölege ýaly bir zat geçdi. Sesleriň myş-myşlary kesildi we adamlar, özi ýaly, başlaryny ylgap başladylar. Onuň aňyna ýönekeýligi bilen ägirt uly bir pikir geldi, ýöne ýörişçilere bolan sabyrsyzlygy ony derrew basyp ýatyrdy. Olaryň arasynda böküp ylgamak, olary başga ýere gönükdirmek we ýekelikden gelýän güýç bilen ýöriş etmäge mejbur etmek deliligi ony oturgyçdan galdyrjak boldy. Onuň agzy gyjyrdy we barmaklary herekete çydap agyrdy.
  
  
  
  Adamlar agaçlaryň we ýaşyl otlaryň arasynda hereket edýärdiler. Erkekler we aýallar howuzyň kenarynda oturyp, otlaryň üstünde goýlan sebetlerden ýa-da ak süpürgiçlerden agşamlyk naharyny iýýärdiler. Olar birek-birege we çagalaryna gülüp, gygyryp, olary hereket edýän arabalar bilen doldurylan çagyl ýollardan yzyna çagyrýardylar. Bo bir gyzyň ýumurtga gabygynyň zyňýandygyny, ýaş ýigidiň gözüniň arasyna degýändigini, soňra howuzyň gyrasyndan gülüp ylgaýandygyny gördü. Agajyň aşagynda bir aýal bäbegi emdirýärdi, göwsini diňe bäbeginiň gara kellesi görünýän ýaly ýaglyk bilen örtýärdi. Onuň kiçijik eli aýalyň agzyny ýapýardy. Açyk meýdanda, binanyň kölegesinde ýaş ýigitler beýsbol oýnaýardylar, tomaşaçylaryň gykylygy çagyl ýoldaky sesleriň gürrüldisinden ýokary galýardy.
  MakGregoryň kellesine bir pikir geldi, ol garry adam bilen gürleşmek isleýän zady. Ol töweregindäki aýallary görüp, özüni titretdi we ukudan oýanan adam ýaly titräp başlady. Soňra ýere seredip, çagyl daşlaryny depip başlady. "Diňle," diýdi ol, saç ussasyna ýüzlenip, "erkek aýal bilen näme etmeli? Ol olardan isleýän zadyny nädip alýar?"
  Dellekçi düşünen ýaly boldy. "Diýmek, şuňa geldimi?" diýip, ol çalt başyny galdyryp sorady. Ol trubkasyny ýakyp, töweregindäki adamlara seredip oturdy. Şonda ol MakGregora Ogaýo şäherindäki aýaly we dört çagasy barada gürrüň berdi, kiçijik kerpiç jaý, bag we onuň arkasyndaky towuk ketegini, göz öňüne getirýän ýerinde gabalan adam ýaly suratlandyrdy. Ol sözüni gutaranda, onuň sesinde köne we ýadaw bir zat bardy.
  - Karar bermek meniň işim däl, - diýdi ol. - Men gitdim, sebäbi başga edip biljek zadym ýokdy. Men ötünç soramok, diňe size aýdýaryn. Bularyň hemmesinde, onuň bilen we olar bilen bolan durmuşymda bir betbagtçylyk we närahatlyk bardy. Men muňa çydap bilmedim. Men özümi bir zat tarapyndan pese gaçýan ýaly duýdum. Men arassa we işlemek isledim, bilýärsiňizmi. Men ýeke özüm skripka ýasamaga mümkinçiligim ýokdy. Hudaýym, men nähili synanyşdym... muny moda diýip atlandyryp, blöf etmäge synanyşdym.
  Dellekçi MakGregora howsala bilen seredip, onuň gyzyklanmasyny tassyklady. "Şäherimiziň esasy köçesinde meniň dükanym bardy. Onuň arkasynda demirçi dükany bardy. Gündiz men dükanymdaky oturgyjyň ýanynda durup, erkekler bilen aýallara bolan söýgi we erkekleriň maşgalasyna bolan borjy barada gürleşýärdim . Tomus günlerinde men demirçi dükanyna bir boçka içmek üçin gidýärdim we demirçi bilen şol bir zat barada gürleşýärdim, ýöne bu maňa hiç hili peýda bermedi."
  "Özümi goýberenimde, maşgalamyň öňündäki borjumy däl-de, şäherde, agşamlar we ýekşenbe günleri otagymda edýän ýaly, asuda iş barada arzuw edýärdim."
  Çykyş edýän adamyň sesi ýiti bir äheňe girdi. Ol Makgregor tarap öwrülip, özüni goraýan erkek ýaly güýçli gepledi. "Meniň aýalym ýeterlik derejede gowy aýaldy" diýdi ol. "Meniň pikirimçe, söýgi kitap ýazmak, surat çekmek ýa-da skripka ýasamak ýaly sungatdyr. Adamlar synanyşýarlar, ýöne hiç haçan üstünlik gazanmaýarlar. Ahyrsoňy biz bu işden çykdyk we köp adamlar ýaly bile ýaşadyk. Durmuşymyz betbagtçylykly we manysyz boldy. Şeýle boldy."
  Maňa durmuşa çykmazdan öň, aýalym konserw zawodynda stenograf bolup işleýärdi. Ol bu işi gowy görýärdi. Ol barmaklaryny düwmeleriň üstünde tans etdirip bilýärdi. Öýde kitap okanda, ýazyjy punktuasiýa ýalňyşlyklaryny goýberse, hiç zat gazanmady diýip pikir edýärdi. Onuň başlygy onuň bilen şeýle bir buýsanýardy welin, onuň işlerini myhmanlara görkezýärdi we käwagt balyk tutmaga gidýärdi, bu bolsa işi alyp barmagy onuň eline berýärdi.
  "Ol maňa näme üçin öýlenenini bilemok. Ol ol ýerde has bagtlydy, häzir hem has bagtly. Biz ýekşenbe agşamlary bile gezelenje giderdik we köçelerdäki agaçlaryň aşagynda durup, öpüşerdik we biri-birimize serederdik. Biz köp zat barada gürleşýärdik. Bir-birimize mätäç ýalydyk. Soňra öýlenip, bile ýaşamaga başladyk.
  "Ol başa barmady. Birnäçe ýyl durmuş guranymyzdan soň, hemme zat üýtgedi. Näme üçindigini bilemok. Men özümiň nähilidigimi pikir edýärdim, ol hem şeýledi öýdýän. Biz oturyp, bu barada dawalaşyp, biri-birimizi günäkärleýärdik. Her niçigem bolsa, biz ylalaşmaýardyk.
  "Bir agşam biz öýümiziň kiçijik eýwanynda oturdyk. Ol konserw zawodyndaky işi barada öwünýärdi, men bolsa dymmagy we skripkalarda işlemek mümkinçiligini arzuw edýärdim. Men sesiň hilini we gözelligini ýokarlandyrmagyň ýoluny bilýän ýalydym we size aýdan lak üçin pikirim bardy. Hatda Kremonadan gelen garry adamlaryň hiç haçan etmedik zadyny etmegi arzuw edýärdim."
  "Ol ofisde işi barada ýarym sagat töweregi gürrüň berende, başyny galdyryp, meniň diňlemeýändigimi görerdi. Biz dawalaşýardyk. Hatda çagalar gelenden soň hem olaryň öňünde dawalaşýardyk. Bir gün ol skripkalar hiç haçan öndürilmese, munuň näme aňladýandygyny düşünmeýändigini aýtdy we şol gije men ony düşekde bogup öldürýän ýaly düýş gördüm. Men oýanyp, onuň ýanynda ýatdym we barmaklarymyň bir uzyn, berk tutuşynyň ony meniň ýolumdan ebedi çykarjakdygy baradaky pikir bilen hakyky kanagatlanma bilen pikir etdim."
  "Biz hemişe şeýle duýmaýardyk. Wagtal-wagtal ikimiziň hem häsiýetimizde üýtgeşiklikler bolýardy we biz biri-birimize gyzyklanma bildirip başlaýardyk. Men onuň fabrikada edýän işine buýsanýardym we bu barada dükana gelýän erkeklere öwünýärdim. Agşam bolsa, ol skripkalara gynanýardy we çagany ýatdyrýardy, şonuň üçin men aşhanada ýeke özüm işleýärdim."
  "Soňra biz öýüň garaňkylygynda oturyp, biri-birimiziň ellerimizi tutardyk. Aýdylan zatlar üçin biri-birimizi bagyşlardyk we garaňkyda otagyň içinde bir-birimizi kowalap, oturgyçlary kakyp, gülüşip, bir oýun oýnardyk. Soňra biri-birimize seredip, öpüşmäge başlardyk. Tizden başga bir çaga dünýä inerdi."
  Dellekçi sabyrsyzlyk bilen ellerini galdyrdy. Onuň sesi ýumşaklygyny we ýatlatmasyny ýitiripdi. "Şol döwürler uzak dowam etmedi" diýdi. "Esasan, ýaşamaga hiç zat galmady. Men gitdim. Çagalar döwlet edarasynda işleýärler, ol bolsa edarada işe gaýdyp geldi. Şäher meni ýigrenýär. Olar ony gahryman gyz etdiler. Men şu ýerde ýüzümde şu ýanbaş ýanlary bilen siziň bilen gürleşýärin, şonuň üçin şäherimdäki adamlar gelseler meni tanamazlar. Men dellekçi we eger şeýle bolmasa, olary derrew gyryp taşlardym".
  Ýanyndan geçip barýan bir aýal MakGregora seretdi. Onuň gözlerinde çakylyk bardy. Olardaky bir zat oňa Koul Krikden gelen dem alyjynyň gyzynyň solgun gözlerini ýatlatdy. Onuň içinden bir rahatsyzlyk titredi. "Indi aýallar bilen näme edýärsiň?" diýip sorady.
  Kiçijik adamyň sesi agşamky howada ýiti we tolgundyryjy ýaňlandy. "Dişimi bejertjek bolýan ýaly duýýaryn" diýdi ol. "Hyzmat üçin pul töleýärin we näme etmek isleýändigim barada pikir edýärin. Munuň üçin köp aýallar bar, diňe şuňa laýyk aýallar. Ilkinji gezek bu ýere gelenimde, gijelerine otagyma gidip işlemek isleýän bolup gezýärdim, ýöne aňym we erkim bu duýgy sebäpli ysmazlaşypdy. Häzir muny etmeýärin we indi hem etmerin. Men edýän işimi köp erkekler edýär - gowy erkekler, gowy iş edýän erkekler. Eger diňe daş diwara gaçsaň we ýaralansaň, bu barada pikir etmegiň näme manysy bar?"
  Gara sakgally adam ýerinden turdy, ellerini balagynyň jübülerine saldy we töweregine seretdi. Soňra ýene oturdy. Ol basylyp galan tolgunma bilen gabalan ýalydy. "Häzirki zaman durmuşynda gizlin bir zat bolup geçýär" diýip, ol çalt we tolgunly gepledi. "Öňler bu diňe ýokary derejeli adamlara täsir edýärdi; indi bolsa meniň ýaly adamlara - dellekçilere we işçilere täsir edýär. Erkekler bu barada bilýärler, ýöne olar bu barada gürleşmeýärler we bu barada pikir etmäge het edip bilmeýärler. Olaryň aýallary üýtgedi. Aýallar öň erkekler üçin hemme zady edýärdiler; olar diňe olaryň gullarydy. Iň gowy adamlar häzir bu barada soramaýarlar we muny islemeýärler."
  Ol aýagyna böküp turdy we MakGregoryň üstünde durdy. "Erkekler nämeleriň bolup geçýändigini düşünmeýärler we olara bu möhüm däl" diýdi. "Olar iş bilen, top oýnamak bilen ýa-da syýasat barada dawalaşmak bilen meşgul."
  "Eger olar şeýle pikir edýän derejede samsyk bolsalar, bu barada näme bilýärler? Olar ýalan pikirlere düşýärler. Olar töwereginde köp owadan, maksada gönükdirilen aýallary görýärler, belki-de çagalaryna ideg edýärler we özlerini kemçilikleri üçin günäkärleýärler, utanýarlar. Soňra olar başga aýallara ýüzlenýärler, gözlerini ýumýarlar we öňe gidýärler. Olar nahar üçin töleýän ýaly, isleýän zatlary üçin hem töleýärler, özlerine hyzmat edýän aýallar barada däl-de, restoranlarda hyzmat edýän ofisiant gyzlar barada hem pikir edýärler. Olar ulalyp gelýän täze görnüşli aýal barada pikir etmekden ýüz öwürýärler. Olar oňa duýgudaşlyk etseler, kynçylyga düşjekdiklerini ýa-da täze synaglar tabşyryljakdygyny, gynanjakdyklaryny we işlerini ýa-da rahatlyklaryny bozjakdyklaryny bilýärler. Olar kynçylyga düşmek ýa-da biynjalyk bolmak islemeýärler. Olar has gowy işe girmek, futbol oýnundan lezzet almak, köpri gurmak ýa-da kitap ýazmak isleýärler. Olar islendik aýal barada duýgudaşlyk edýän erkek adamyň ahmakdygyny pikir edýärler we elbetde, ol şeýle."
  "Olaryň hemmesi şeýle edýär diýjek bolýarsyňyzmy?" diýip, MakGregor sorady. Ol eşiden zatlaryna gynanmady. Bu hakykat ýalydy. Özüne gelende bolsa, ol aýallardan gorkýardy. Ol ýoldaşy howpsuz syýahat edip bilmegi üçin ýol gurýan ýaly duýýardy. Ol adamyň gürlemegini dowam etdirmegini isleýärdi. Onuň aňyna bir pikir geldi, eger bir işi bolsa, dagyň eteginde solgun gyz bilen geçiren günüň soňy başgaça bolardy.
  Dellekçi oturgyçda oturdy. Ýaňaklaryna gyzardy. "Men özüm hem gowy iş etdim" diýdi ol, "ýöne bilýärsiňizmi, men skripka ýasaýaryn we aýallar barada pikir etmeýärin. Men Çikagoda iki ýyl ýaşadym we bary-ýogy on bir dollar harçladym. Ortaça erkek näçe pul harçlaýandygyny bilmek isleýärin. Kimdir biriniň faktlary alyp, çap etmegini isleýärin. Bu adamlaryň oturmagyna sebäp bolardy. Her ýyl bu ýerde millionlarça pul harçlanmaly".
  - Görýäňmi, men gaty güýçli däl we bütin gün saçakhanada aýak üstünde durýaryn. - Ol Makgregora seredip güldi. - Zaldaky gara gözli gyz seni yzarlaýar, - diýdi ol. - Seresap bol. Ony ýeke goýduň. Hukuk kitaplaryňa ýapyş. Sen meniň ýaly däl. Sen uly, gyzyl we güýçli. Çikagoda on bir dollar saňa iki ýyllap tölemez.
  MakGregor ýene-de gark bolup, seýilgähiň girelgesine tarap ýöreýän adamlara seretdi. Beýniniň şeýle aýdyň pikirlenip bilmegi we sözleriň pikirleri şeýle aýdyň beýan edip bilmegi oňa täsinlik boldy. Gyzlary gözi bilen yzarlamak islegi ýitip gitdi. Ol gartaşan adamyň garaýşy bilen gyzyklandy. "Çagalar näme?" diýip sorady.
  Garry adam oturgyçda gapdalynda oturdy. Onuň gözlerinde alada, sesinde bolsa sabyrsyzlyk bardy. "Men saňa bu barada gürrüň bererin" diýdi ol. "Men hiç zady gizlemek islemeýärin."
  - Seret! - diýip, ol MakGregora tarap oturgyç boýunça süýşüp, bir elini beýleki eliniň üstüne çalyp, sözlerini nygtamak üçin sorady. - Ähli çagalar meniň çagalarym dälmi? - Ol dargan pikirlerini tertipleşdirmäge synanyşyp, biraz saklandy. MakGregor geplemäge başlanda, başga bir pikiri ýa-da başga bir soragy sowýan ýaly elini galdyrdy. - Men ondan gaça durmaga synanyşmaýaryn - diýdi ol. - Men her gün kellämde bolýan pikirleri beýan edip boljak görnüşe öwürmäge synanyşýaryn. Men olary öň beýan etmäge synanyşmadym. Men erkekleriň we aýallaryň öz çagalaryna ýapyşýandygyny bilýärin. Bu, olaryň öýlenmezden öňki arzuwlaryndan galan ýeke-täk zat. Men şeýle duýdum. Bu meni uzak wagtlap yza çekdi. Indi meni yza çekýän ýeke-täk zat skripkalaryň gaty güýçli çekmegi bolardy.
  Ol sabyrsyzlyk bilen elini galdyrdy. "Görýäňizmi, men jogap tapmalydym. Men gaçgak bolmagy - skuns bolmagy - pikir edip bilmedim we galyp bilmedim. Meniň galmak niýetim ýokdy. Käbir erkekler işe, çagalara seretmäge we belki-de aýallara hyzmat etmäge çagyrylýar, ýöne başgalary bütin ömrüni belli bolmadyk bir zada ýetmäge synanyşmaly bolýarlar - meniň skripkada ses tapmaga synanyşýanym ýaly. Eger olar muňa ýetmeseler, bu möhüm däl; olar synanyşmagy dowam etdirmeli."
  "Aýalym maňa mundan bizar boljakdygymy aýtdy. Hiç bir aýal özünden başga zadyň aladasyny edýän erkegi hakykatdanam düşünip bilmez. Men ony ýeňdim."
  Kiçijik adam Makgregora seretdi. "Sen meni samsyk hasaplaýarmyň?" diýip sorady.
  MakGregor oňa çynlakaý seretdi. "Bilmeýärin" diýdi ol. "Ýör, maňa çagalar barada gürrüň ber."
  "Men munuň ýapyşmaga mynasyp iň soňky zatdygyny aýtdym. Olar bar. Bizde öň din bardy. Ýöne indi bu köpden bäri ýok - köne pikirleniş usuly. Indi erkekler çagalar barada, ýagny belli bir görnüşli erkekler barada - etmek isleýän işi bolanlar barada pikir edýärler. Çagalar we iş olary aladalandyrýan ýeke-täk zatlar. Eger olaryň aýallara duýgulary bolsa, olar diňe öz öýlerinde bolan duýgulary üçindir. Olar onuň özlerinden has gowy bolmagyny isleýärler. Şonuň üçin olar aýlyk alýan aýallara başga duýgular bilen täsir edýärler.
  "Aýallar erkekleriň çagalary söýmeginden howatyrlanýarlar. Olar bu barada howatyrlanýarlar. Bu diňe özleriniň mynasyp bolmadyk ýaltalygy talap etmek üçin niýetlenen meýilnama. Bir gezek, men şähere ilkinji gezek gelenimde, baý maşgalada hyzmatkär bolup işe girdim. Sakgalym ösýänçä gizlin galmak isledim. Aýallar özlerini gyzyklandyrýan özgertmeler barada gürleşmek üçin kabul edişliklere we günortan duşuşyklaryna şol ýere gelerdiler - Bah! Olar erkekleriň ýanyna ýetmäge synanyşyp, işleýärler we hilegärlik edýärler. Olar ömürboýy şeýle edýärler, ýaltalyk edýärler, biziň ünsüni sowýarlar, bize ýalan pikirleri ornaşdyrýarlar, güýçli we tutanýerli bolanlarynda ejiz we ynamsyz bolup görünýärler. Olaryň rehimi ýok. Olar bize garşy uruş alyp barýarlar, bizi gul etmäge synanyşýarlar. Olar bizi Sezaryň ýesirleri Rime alyp giden ýaly, öýlerine ýesir alyp gitmek isleýärler.
  - Seret muňa! - Ol ýene-de aýak üstüne galyp, barmaklaryny Makgregora tarap gygyrdady. - Bir zady synap gör. Sen erkek bilen bolşy ýaly, islendik aýal bilen açyk, açyk we dogruçyl bolmaga synanyşýarsyň. Oňa öz durmuşyny ýaşamaga rugsat ber we ondan öz durmuşyňy ýaşamaga rugsat bermegini sora. Sen synap gör. Ol synap görmez. Ol ilki öler.
  Ol oturgyçda ýene oturdy-da, başyny iki tarapa ýaýkady. "Hudaýym, nähili gepleşip bilsem bolardy!" diýdi. "Meniň başym çaşdy we saňa aýtmak isleýärin. Aý, nähili aýtmak isledim! Meniň pikirimçe, erkek oglana bilýänleriniň hemmesini aýtmaly. Biz olara ýalan sözlemegi bes etmeli."
  MakGregor ýere seretdi. Ol çuňňur, çuňňur täsirlendi we gyzyklandy, sebäbi öň hiç haçan ýigrençden başga zat ony täsirlendirmändi.
  Çagyl ýolda ýöreýän iki aýal agajyň aşagynda saklanyp, yzyna seretdi. Dellekçi ýylgyryp, şlýapasyny galdyrdy. Olar hem ýylgyranda, ol turup, olara tarap ýöredi. "Ýör, oglan," diýip, Makgregora elini egnine goýup pyşyrdady. "Olary alyp gideliň."
  MakGregor bu waka seredende, gözleri gahar-gazap bilen doldy. Elinde şlýapasy bolan ýylgyrýan saç ussasy, agajyň aşagynda garaşýan iki aýal, ýüzlerinde ýarym günäkär bigünälik beýany, bularyň hemmesi onuň aňynda kör gahar-gazap döretdi. Ol öňe böküp, Terneri egninden tutdy. Ony aýlanyp, dört aýagyna zyňdy. "Bu ýerden çykyň, aýallar!" diýip, ol gorkudan ýoldan gaçyp barýan aýallara gygyrdy.
  Dellekçi MakGregoryň ýanyndaky oturgyçda gaýtadan oturdy. Ol ellerini bir-birine sürtüp, bedeninden çagyl böleklerini arassalady. "Saňa näme boldy?" diýip sorady.
  MakGregor pikirini nähili aýtjagyny bilmän, ikirjiňlendi. "Hemme zat öz ýerinde" diýdi ol ahyrsoňy. "Men gürrüňdeşligimizi dowam etdirmek isledim."
  Seýilgähiň garaňkylygynda çyralar ýalpyldap durdy. Iki adam oturgyçda oturyp, pikirlerine batypdy.
  - Men şu agşam klipleriň üstünde işlemek isleýärin, - diýdi saç ussasy sagadyna seredip. Iki adam köçeden bile ýöräp gitdiler. - Bu ýere serediň, - diýdi MakGregor. - Men size zyýan ýetirmek islemedim. Işimize päsgel beren şol iki aýal meni gaharlandyrdy.
  "Aýallar hemişe gatyşýarlar" diýip, saç ussasy aýtdy. "Olar erkekler bilen dawa döredýärler." Onuň aňy boşaldy we ol jyns bilen baglanyşykly gadymy mesele bilen oýnap başlady. "Eger köp aýallar bize garşy göreşde ýykylyp, biziň gulumyza öwrülip, aýlykly aýallar ýaly bize hyzmat edýän bolsalar, olar bu barada alada etmelimi? Goý, olar oýun bolsunlar we muny çözmäge kömek etmäge synanyşsynlar, edil erkekler asyrlaryň dowamynda bulaşyklykda we ýeňilişde işläp, pikirlenip, oýun bolup gelen ýaly."
  Dellekçi köçe burçunda çilimini dolduryp, ýakmak üçin saklandy. "Aýallar islän wagty hemme zady üýtgedip bilerler" diýip, MakGregora seredip, barmaklarynda guburyň ýanmagyna rugsat berdi. "Olar göwrelilik pensiýalaryna we dünýädäki öz meselelerini ýa-da hakykatdanam isleýän başga bir zady çözmek mümkinçiligine eýe bolup bilerler. Olar erkekler bilen aýak-aýak göreşip bilerler. Olar muny islemeýärler. Olar bizi ýüzleri we bedenleri bilen gul etmek isleýärler. Olar köne, köne, ýadaw göreşi dowam etdirmek isleýärler." Ol MakGregoryň elini sypady. "Eger biziň käbirimiz, ähli güýjümiz bilen bir zada ýetmek isleýän bolsak, olary öz oýnunda ýeňsek, ýeňmäge hakly dälmi?" diýip sorady.
  "Ýöne käwagt bir aýalyň ýaşamagyny isleýärin, bilýärsiňizmi, oturyp, meniň bilen gürleşmegi isleýärin" diýip, MakGregor aýtdy.
  Dellekçi güldi. Çybygy çekip, köçeden ýöräp gitdi. "Özüňe ynamly bol! Özüňe ynamly bol!" diýdi. "Men ederdim. Islendik erkek muny ederdi. Men agşam otagda oturyp, seniň bilen gürleşmegi halaýaryn, ýöne skripka ýasamagy taşlap, saňa we seniň maksatlaryňa hyzmat etmek üçin bütin ömrümi baglap galmak islemeýärin."
  Öz öýleriniň koridorynda, saç ussasy MakGregor bilen gürleşdi, koridordan gara gözli gyzyň otagynyň gapysynyň ýaňy açylan ýerine seretdi. "Aýallary ýeke goýuň" diýdi ol. "Olardan indi daşda galyp bilmejekdigiňizi duýsaňyz, gelip, meniň bilen maslahatlaşyň."
  MakGregor başyny atyp, koridordan öz otagyna tarap ýöräp gitdi. Garaňkylykda ol penjiräniň ýanynda durup, howlynyň içine seredýärdi. Parkda oňa gelen gizlin güýç duýgusy, häzirki zaman durmuşynyň betbagtçylygyndan ýokary galmak ukyby gaýdyp geldi we ol howsala bilen ýöräp gitdi. Ahyrsoňy oturgyja oturyp, öňe egilip, başyny elleri bilen gujaklanda, özüni geň we howply ýer arkaly uzak syýahata çykan we garaşylmadyk ýagdaýda şol ýolda barýan dostuna duş gelýän adam ýaly duýdy.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  ÇIKAGOLYLAR agşam işden öýlerine gaýdyp gelýärler - olar köpçülikde ýöräp, howlukýarlar. Olara seretmek haýran galdyryjy. Adamlaryň sözi erbet. Agzlary boş, çeneleri bolsa dogry asylmaýar. Agzlary geýýän aýakgaplary ýaly. Aýakgaplar berk trotuarda köp urulyp, burçlarda geýilýär, agyzlary bolsa ruhy taýdan juda ýadawlykdan bükülýär.
  Häzirki zaman amerikan durmuşynda bir zat nädogry we biz amerikanlar muňa seretmek islemeýäris. Biz özümizi beýik adamlar diýip atlandyrmagy we zatlary bolşy ýaly goýmagy gowy görýäris.
  Agşam boldy, Çikagonyň halky işden öýlerine gaýdyp barýar. Gaty ýodajyklarda ýöräp barýarkalar, äňleri gymyldaýar, ýel öwüsýär, toprak uçup, köpçüligiň arasyndan geçýär. Hemmeleriň gulagy hapa. Tramwaýlardaky ys elhenç. Derýalaryň üstünden geçýän gadymy köprüler köp adamly. Günorta we günbatara barýan şäherara otlulary arzan gurlan we howply. Özüni beýik diýip atlandyrýan we beýik diýlip atlandyrylýan şäherde ýaşaýan adamlar arzan enjamlary bolan tertipsiz adamlaryň köpçüligi hökmünde öýlerine dargaýarlar. Hemme zat arzan. Adamlar öýlerine gaýdyp gelenlerinde, arzan stollaryň öňündäki arzan oturgyçlarda oturýarlar we arzan iýmit iýýärler. Olar arzan zatlar üçin janlaryny gurban edýärler. Köne ýurtlaryň birinde iň garyp daýhan has uly gözellik bilen gurşalan. Onuň ýaşaýyş üçin enjamlary has berk.
  Häzirki zaman adamsy dünýewi ösüşe umyt baglaýandygy üçin arzanlyga we özüne çekijilige razy bolýar. Ol ömrüni şu gamgyn arzuwa bagyşlady we çagalaryna hem şol arzuwy yzarlamagy öwretdi. Bu Makgregory täsirlendirdi. Jynsy gatnaşyk barada çaşyp, ol saç ussasynyň maslahatyna gulak asdy we meseläni arzan bahadan çözmegi maksat edindi. Bir agşam, seýilgähdäki gürrüňden bir aý soň, ol hut şu maksady göz öňünde tutup, Günbatar tarapdaky Leýk köçesinden howlukdy. Sagat sekiz töweregidi, garaňky düşüpdi we Makgregor gijeki mekdepde bolmalydy. Onuň ýerine, ol köçeden ýöräp, köne çarçuwaly jaýlara seretdi. Onuň ganynda gyzgynlyk ýanýardy. Ony uly, betbagt şäherde gije-gündiz kitaplarynyň üstünde işlemäge iterýän höwesden hem, hatda durmuşda energiýaly we ynamly ýöremek üçin islendik täze höwesden hem güýçli bir höwes gurşap aldy. Onuň gözleri penjirelerden daşary seretdi. Ol howlukdy, aňyny we islegini bozýan höwes bilen doldy. Kiçijik çarçuwaly jaýyň penjiresinde oturan bir aýal ýylgyryp, oňa ýüzlendi.
  MakGregor kiçijik çarçuwaly jaýa alyp barýan ýoldan ýöräp gitdi. Ýol hapa howludan geçip gidýärdi. Ol hapa ýerdi, Uiklif meýdançasyndaky jaýyň arkasyndaky penjiresiniň aşagyndaky howly ýaly. Bu ýerde hem reňksiz kagyzlar ýel bilen hereketlenip, ýabany tegeleklerde ýalpyldap durdy. MakGregoryň ýüregi urýardy, agzy gurak we ýakymsyz duýulýardy. Ol özüni bir aýalyň ýanynda görende näme diýmelidigini we nädip aýtmalydygyny pikir edýärdi. Ol urulmagyny isleýärdi. Ol söýüşmek islemeýärdi; ol rahatlyk isleýärdi. Ol söweşmegi has gowy görerdi.
  MakGregoryň boýnunyň damarlary çişip başlady we öýüň gapysynyň öňünde garaňkylykda durup, nälet okady. Köçäniň üstünden ýokary-aşak seretdi, ýöne asman, onuň görnüşi oňa kömek edip biljekdi, beýik demir ýol gurluşy bilen görünmeýärdi. Gapyny açyp, içeri girdi. Garaňkylykdan böküp çykýan bir şekilden başga hiç zat görmedi we iki güýçli el onuň ellerini gapdallaryna gysdy. MakGregor çalt töweregine seretdi. Özüniň ýaly uly bir adam ony gapydan berk gysýardy. Onuň bir aýna gözi we gysga gara sakgaly bardy we garaňkylykdan ol erbet we howply görünýärdi. Penjireden oňa çagyran aýalyň eli MakGregoryň jübülerini gözden geçirdi we kiçijik pul rulonyny tutup çykdy. Onuň indi doňup, erkek ýaly çirkin ýüzi, ýaranynyň goltugynyň aşagyndan oňa seredýärdi.
  Bir pursatdan soň MakGregoryň ýüregi urmagy bes etdi we agzyndan gurak, ýakymsyz tagam gitdi. Ol wakalaryň bu duýdansyz öwrülişinden rahatlyk we şatlyk duýdy.
  MakGregor çalt, ýokaryk itekläp, dyzlaryny ony saklaýan adamyň garnyna degrip, azat boldy. Boýnuna urlan urgy hüjümçiniň ynjalyk çekmegine sebäp boldy we ýere ýykyldy. MakGregor otagyň üstünden bökdi. Ol düşegiň ýanyndaky burçda duran aýaly tutdy. Onuň saçyndan tutup, ony aýlady. "Maňa şol puly ber" diýip, ol gaharly aýtdy.
  Aýal ellerini galdyryp, oňa ýalbardy. Onuň elleriniň saçlaryndan tutmagy onuň gözlerine ýaş getirdi. Aýal onuň ellerine bir top pul dykyp, titräp garaşdy, onuň ony öldürjekdigini pikir etdi.
  MakGregory täze bir duýgy basdy. Bu aýalyň çakylygy bilen öýe gelmek pikiri ony kowdy. Ol nädip şeýle haýwan bolup biljekdigine geň galdy. Garaňky çyrada durup, bu barada pikir edip, aýala seredip, ol pikirlere batdy we öň şeýle aýdyň we paýhasly görünýän dellekçiniň oňa beren pikiriniň indi näme üçin şeýle samsyk görünýändigine geň galdy. Onuň gözleri aýala dikildi we pikirleri seýilgähiň oturgyjynda gürleşýän gara sakgally dellekçiniň pikirine gaýdyp geldi we ol kör gahar bilen basylyp galdy, gahar garaňky kiçijik otagdaky adamlara däl-de, özüne we öz körlügine gönükdirilendi. Durmuşyň bulaşyklygyna bolan uly ýigrenç ony ýene-de gurşap aldy we ol dünýädäki ähli bulaşyk adamlary janlandyrýan ýaly, ol aýaly itiň hapa mata silkäp bilýän ýaly näletledi we silkeledi.
  "Gizlin. Dodger. Sen etli ahmak" diýip, ol özüni bir erbet haýwanyň hüjüm edýän ägirt adam hökmünde göz öňüne getirip, mürrüldäp aýtdy. Aýal gorkudan gygyrdy. Hüjüm edýäniň ýüzündäki many-mazmuny görüp, onuň sözleriniň manysyny ýalňyş düşünip, titräp, ýene-de ölüm hakda pikir etdi. Ýatgydaky ýassygynyň aşagyna elini uzadyp, ýene bir bukja pul çykaryp, MakGregoryň eline berdi. "Haýyş edýärin, git," diýip ýalbardy. "Biz ýalňyşdyk. Biz seni başga biri diýip pikir etdik."
  MakGregor ýerde ýatan adamyň ýanyndan ynjalyk çekip, aýlanyp, gapydan geçip gitdi. Ol Medison köçesiniň burçuna öwrüldi we gijeki mekdebe barýan awtoulaga mündi. Ol şol ýerde oturyp, dyzyna çöken aýalyň eline beren kagyzyndaky pullary sanady we şeýle bir batly güldü welin, awtoulagdaky adamlar oňa haýran galyp seretdiler. "Turner iki ýylyň dowamynda oňa on bir dollar sarp etdi, men bolsa bir gijede ýigrimi ýedi dollar gazandym" diýip pikir etdi. Ol awtoulagdan böküp düşdi we köçe çyralarynyň aşagyndan ýöräp, zatlary oýlanmaga synanyşdy. "Men hiç kime bil baglap bilmerin" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Men öz ýolumy etmeli. Dellekçi hem beýlekiler ýaly çaşgyn, hatda muny hem bilmeýär. Bu betbagtçylykdan çykmak üçin ýol bar we men ony taparyn, ýöne muny ýeke özüm etmeli bolaryn. Men hiç kimiň sözüne ynanmaýaryn."
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  ERKEK EDÝÄN ADAM Makgregoryň aýallara we jynsy gatnaşyklara bolan garaýşy, elbetde, Leýk köçesindäki öýde bolan dawa bilen çözülmedi. Ol iň rehimsiz günlerinde-de aýallaryň jübütleşmek instinktlerine güýçli täsir edýän adamdy we onuň maksady birnäçe gezek aýallaryň keşbi, ýüzleri we gözleri bilen aňyny haýran galdyrmak we çaşdyrmakdy.
  MakGregor meseläni çözüp bildim öýdüpdi. Ol koridordaky gara gözli gyzy unudyp, diňe ammaryň içinden geçip, gijelerine öz otagynda okamak barada pikir edýärdi. Wagtal-wagtal ol bir gün dynç alyp, köçelerde ýa-da seýilgähleriň birinde gezelenje çykýardy.
  Çikagonyň köçelerinde, gijeki çyralaryň aşagynda, adamlaryň ynjalyksyz hereketleriniň arasynda ol ýatlanylýan şahsyýetdi. Käwagt ol adamlary asla görmeýärdi, ýöne Pensilwaniýanyň daglarynda aýlanýan ruhunda ýelmeşip ýörýärdi. Ol elýetmez ýaly görünýän durmuşyň käbir kyn häsiýetlerini özleşdirmäge çalyşýardy. Ol aklawçy ýa-da dükançy bolmak islemeýärdi. Ol näme isleýärdi? Ol köçede ýöräp, karar bermäge synanyşýardy we gaty häsiýetli bolany üçin, onuň geň galmagy ony gaharlandyrýardy we näletleýärdi.
  Ol Medison köçesinde aýlanyp, bir-birine mürrüldäp ýöräpdi. Kimdir biri salonyň burçunda pianino çalýardy. Gyzlaryň topary gülüşip we gürleşip geçip barýardy. Ol derýanyň üstünden Beltweýe alyp barýan köprüniň ýanyna bardy, soňra biynjalyk bilen yzyna öwrüldi. Kanal köçesiniň pyýada ýollarynda ol arzan dükanlaryň öňünde aýlanyp ýören güýçli erkekleri gördi. Olaryň eşikleri hapa we ýyrtykdy, ýüzlerinde bolsa tutanýerlilik alamaty ýokdy. Eşikleriniň inçe ýerleri ýaşaýan şäherleriniň hapalygyny saklaýardy we olaryň beden gurluşy hem häzirki zaman siwilizasiýasynyň hapalygyny we tertipsizligini özünde jemleýärdi.
  MakGregor adam eliniň döreden zatlaryna seredip ýöräp barýardy we onuň içindäki gahar-gazap otlary barha güýçlenýärdi. Ol gijelerine Halsted köçesinde aýlanyp ýören dürli milletlerden bolan adamlaryň bulutlaryny gördü we köçelere öwrülip, agşamlaryna şol ýerdäki köp kwartiraly jaýlaryň öňündäki ýodalarda ýygnanýan italýanlary, polýaklary we ruslary hem gördü.
  MakGregoryň herekete bolan höwesi delilige öwrüldi. Onuň bedeni durmuşyň ägirt uly bulaşygyna soň goýmak isleginiň güýji bilen titräp durdy. Ýaşlyk yhlasy bilen, ol öz eliniň güýji bilen adamzady ýaltalykdan çykaryp biljekdigini görmek isledi. Serhoş bir adam onuň ýanyndan agzynda turba bolan uly bir adam geçdi. Uly adam aýaklarynda hiç hili güýç alamaty bolmazdan ýöräp gitdi. Ol öňe süýşüp gitdi. Ol ýumşak ýaňakly we uly, tälimsiz bedenli, myşsalary ýa-da berkligi bolmadyk, durmuşyň etegine ýapyşan uly bir çaga meňzeýärdi.
  MakGregor uly, iri bedenli adamy görüp çydap bilmedi. Bu adam öz ruhunyň garşy çykan ähli zady özünde jemleýän ýalydy we ol saklanyp, egildi, gözlerinde güýçli ýagtylyk ýanyp durdy.
  Magdançynyň oglunyň urgusynyň güýjünden haýran galan bir adam çukura düşdi. Ol kömek sorap, dört aýagy bilen süýşüp gitdi. Onuň turbasy garaňkylyga düşdi. MakGregor pyýada ýoluň ugrunda durup garaşdy. Jaýyň öňünde duran erkekleriň topary oňa tarap ylgaşdy. Ol ýene-de çömeldi. Olaryň çykyp, oňa-da garşy göreşmäge rugsat bermegini dileg etdi. Onuň gözleri uly söweşiň garaşylýan pursatyndan ýalpyldady we myşsalary titredi.
  Soňra suw akabasyndaky adam aýagyna galyp gaçdy. Oňa tarap ylgaýan adamlar saklandylar we yza öwrüldiler. MakGregor ýeňlişden ýüregi agyryp, dowam etdi. Ol dört aýagynda sürünýän şeýle gülkünç keşbi döreden adamyna biraz gynandy we öňküden-de beter çaşdy.
  
  
  
  MakGregor aýal meselesini ýene-de çözmäge synanyşdy. Kiçijik çarçuwaly jaýdaky wakanyň netijesine örän begendi we ertesi gün gorkunç aýalyň eline beren ýigrimi ýedi dollaryna hukuk kitaplaryny satyn aldy. Soňra ol öz otagynda durup, uly bedenini öldürilenden gaýdyp gelýän arslan ýaly uzadyp, koridoryň aşagyndaky otagdaky kiçijik, gara sakgally saç ussasyny, skripkasynyň üstünde egilip, aňy özüni aklamaga synanyşýandygyny pikir etdi, sebäbi ol durmuşyň hiç bir meselesine duçar bolmazdy. Bu adama bolan nägilelik ýitip gitdi. Ol bu filosofyň özi üçin kesgitläp beren ýoluny pikir etdi we güldi. "Bu ýerde ýerasty toprak gazmak ýaly bir zatdan gaça durmaly" diýip, öz-özüne aýtdy.
  MakGregoryň ikinji başdan geçirmesi şenbe agşamy başlady we ol ýene-de saç ussasynyň özüne çekilmegine rugsat berdi. Gije yssydy we ýaş ýigit öz otagynda oturdy, ýola çykyp, şäheri öwrenmäge höweslidi. Öýüň dym-dyrslygy, uzakdaky tramwaýlaryň gümmürdisi we köçede uzakda çalýan orkestriň sesleri onuň pikirlerini bozdy we ünsüni sowdy. Ol ýaşlygynda Pensilwaniýa şäherinde şeýle gijelerde bolşy ýaly, taýagy alyp, daglarda aýlanmagy isleýärdi.
  Onuň otagynyň gapysy açyldy we saç ussasy içeri girdi. Ol elinde iki bilet tutdy. Ol düşündirmek üçin penjiräniň öňüne oturdy.
  - Monro köçesindäki zalda tans bolýar, - diýip, saç ussasy tolgundyryjy ses bilen aýtdy. - Meniň bu ýerde iki biletim bar. Syýasatçy olary işleýän dükanymyň başlygyna satdy. - Saç ussasy başyny yza atyp güldi. Syýasatçylaryň baş saç ussasyny tans üçin bilet satyn almaga mejbur etmek pikirinde bir lezzet bar diýip pikir etdi. - Olaryň her biri iki dollar, - diýip, ol gülküden titräp gygyrdy. - Meniň başlygymyň nähili gygyrýandygyny görmelidiňiz. Ol biletleri islemeýärdi, ýöne olary almazlykdan gorkýardy. Syýasatçy ony kynçylyga salyp bilerdi we muny bilýärdi. Görşüňiz ýaly, biz dükanda at çapyşygy üçin ýol görkeziji ýasaýarys we bu bikanun. Syýasatçy bizi kynçylyga salyp bilerdi. - Başlyk, içini syzdyryp, dört dollary töledi we syýasatçy gidende, olary maňa zyňdy. - Ine, olary al, - diýip gygyrdy, - Men çüýrük zatlary islemeýärin. Adam her haýwanyň suw içmek üçin durup bilýän at ojagymy?
  MakGregor we saç ussasy otagda oturyp, içki gahar-gazaba batyp, biletleri ýylgyryp satyn alan başlygyna, saç ussasyna gülüşýärdiler. Saç ussasy MakGregory özi bilen tans etmäge çagyrdy. "Biz gijesini geçireris" diýdi. "Biz ol ýerde aýallary göreris - men bilýän iki aýal. Olar azyk dükanynyň ýokarky gatda ýaşaýarlar. Men olaryň ýanynda boldum. Olar siziň gözleriňizi açarlar. Olar heniz duşuşmadyk aýallar: batyr, akylly we gowy adamlar hem."
  MakGregor ýerinden turup, köýnegini başyna çekdi. Onuň içinde gyzgyn tolgunma boldy. "Muny çözeris" diýdi ol, "we bu meniň aşak äkidýän ýene bir ýalňyş ýolum däldigini göreris. Sen öz otagyňa git-de taýýarlan. Men özüm taýýarlanaryn."
  Tans zalynda MakGregor diwara goýlan oturgyçda saç ussasynyň öwgüli aýdan iki aýalyň biri, ejiz we gansyz üçünji aýal bilen oturdy. Onuň üçin bu başdan geçirme şowsuz tamamlandy. Ylpyldawuk tans sazy onda hiç hili jogap döretmedi. Ol ýerde gujaklaşyp, öwrülip, öňe-yza ylgaşyp, biri-biriniň gözlerine seredip, soňra bolsa öz otaglaryna hukuk kitaplarynyň arasynda gaýdyp gitmek isleýän jübütlere seretdi.
  Dellekçi iki aýal bilen gürleşip, olaryň üstünden gülýärdi. MakGregor bu gürrüňi manysyz we ownuk hasaplady. Ol hakykatyň çäklerinden çykyp, hiç zat bilmeýän başga döwürlere we başdan geçirmelere degişli belli bolmadyk salgylanmalara öwrüldi.
  Dellekçi aýallaryň biri bilen tans edýärdi. Aýal uzyn boýlydy we onuň başy onuň egnine ýetmeýärdi. Gara sakgaly onuň ak köýnegine degip durdy. Onuň ýanynda iki aýal oturyp, gürleşýärdi. MakGregor ejiz aýalyň şlýapa tikýändigini düşündi. Onuň bir zady ony özüne çekdi we ol diwara söýklenip, olaryň gürrüňine üns bermän, oňa seretdi.
  Bir ýaş ýigit ýakynlaşyp, başga bir aýaly alyp gitdi. Saç ussasy ony koridoryň beýleki tarapyna çagyrdy.
  Onuň aňyna bir pikir geldi. Onuň ýanyndaky bu aýal Kömür derýasynyň aýallary ýaly ejiz, inçe we gansyzdy. Ol oňa ýakynlyk duýgusyna düşdi. Ol Kömür derýasyndan gelen uzyn boýly, solgun gyza, olar bilelikde fermalaryň jülgesine seredýän belent ýere çykanda duýan duýgularyny duýdy.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  E DIT CARSON - TO Makgregoryň ýoldaşlygyna ykbal tarapyndan berlen degirmençi otuz dört ýaşly ejiz aýaldy, ol öz degirmen dükanynyň arkasyndaky iki otagda ýeke ýaşaýardy. Onuň durmuşy diýen ýaly reňksizdi. Ýekşenbe günleri irden ol Indiana fermasyndaky maşgalasyna uzyn hat ýazdy, soňra diwaryň ugrundaky nusga gutularyndan şlýapa geýip, ybadathana gitdi, ýekşenbe günleri şol bir ýerde ýeke özi oturyp, wagzyň hiç birini ýadyna salmady.
  Ýekşenbe güni öýlän Edit tramwaý bilen seýilgähe gitdi we agaçlaryň aşagynda ýeke özi gezelenç etdi. Eger ýagyş howpy dörese, ol ussahananyň arkasyndaky iki otagyň ulysynda oturyp, özi üçin ýa-da Indianada demirçi bilen durmuş guran we dört çagasy bolan gyz dogany üçin täze köýnekler tikdi.
  Editiň ýumşak, syçan reňkli saçlary we gözleriniň reňkinde kiçijik goňur tegmilleri bolan çal gözleri bardy. Ol şeýle inçedi welin, bedenini doldurmak üçin köýnekleriniň aşagyndan ýapgyçlar geýýärdi. Ýaşlygynda onuň söýgülisi bardy - goňşy fermada ýaşaýan semiz, semiz oglan. Bir gün olar bilelikde etrap ýarmarkasyna gitdiler we gijelerine arabada öýlerine gaýdyp gelenlerinde, Edit ony gujaklap, öpdi. "Sen gaty uly dälsiň" diýdi.
  Edit Çikagodaky poçta arkaly sargyt edýän dükana baryp, köýneginiň aşagyna geýmek üçin astar satyn aldy. Onuň bilen birlikde özüne sürtülýän ýag hem geldi. Çüýşäniň ýazgysynda onuň içindekileriň ajaýyp önüm öndüriji hökmünde ýokary baha berilýärdi. Agyr ýastykçalar onuň eşikleriniň sürtülýän ýerlerinde ýara galdyrdy, ýöne ol agyryny berk stois bilen çydap, semiz adamyň aýdanlaryny ýadyna saldy.
  Edit Çikagoda gelip, öz dükanyny açandan soň, öňki muşdagyndan hat aldy. "Meniň üstümden öwüsýän şol bir ýeliň seniň üstüňden öwüsýändigini pikir etmek isleýärin" diýlip ýazylypdy. Şol hatdan soň, Edit ondan başga hiç zat eşitmedi. Ol bu jümläni okan kitabyndan alyp, Edite ony ulanmak üçin hat ýazdy. Hat iberilenden soň, ol onuň ejiz keşbini pikir etdi we ony ýazmaga iteren höwesine ökündi. Ýarym howsala düşen ýagdaýda, ol oňa söýgüli bolup başlady we tiz wagtdan başga bir aýala öýlendi.
  Käwagt, öýüne seýrek baryp görenlerinde, Edit öňki söýgülisiniň ýolda awtoulag sürüp barýandygyny görýärdi. Demirçi bilen durmuş guran gyz dogany onuň gysgançdygyny, aýalynyň arzan pagta köýnekden başga geýjek zadynyň ýokdugyny we şenbe güni sygyrlary sagmaga, doňuzlary we atlary iýmitlendirmäge goýup, şähere ýeke özi gidendigini aýtdy. Bir gün ol ýolda Edit bilen duşuşdy we ony arabasyna zor bilen mündürip, özi bilen gitmäge synanyşdy. Ol ýolda oňa üns bermän ýöräp barsa-da, ýaz agşamlarynda ýa-da seýilgähde gezelenç edenden soň, stoluň çekmesinden ikisiniň hem üstüne öwüsýän ýel baradaky haty alyp, gaýtadan okaýardy. Ony okandan soň, dükanyň öňünde garaňkyda oturyp, torly gapydan köçedäki adamlara seredip, söýgüsini berip biljek erkek bolsa, durmuşyň onuň üçin nähili boljakdygyny pikir edýärdi. Içiniň içinde, ol semiz ýigidiň aýalyndan tapawutlylykda, çagalary dogurjakdygyna ynanýardy.
  Çikagoda Edit Karson pul gazanýardy. Ol öz işini alyp barmakda tygşytlylyga ukyplydy. Alty ýylyň içinde dükana uly bergisini töläp, bankda ýeterlik balansy bardy. Zawodlarda ýa-da dükanlarda işleýän gyzlar gelip, az-kem artykmaç pullarynyň köpüsini onuň dükanynda galdyrýardylar, işlemeýän beýleki gyzlar bolsa gelip, dollarlary sowrup, "jenap dostlar" barada gürrüň edýärdiler. Edit gepleşik geçirmekden ýigrenýärdi, ýöne ol muny akyllylyk bilen we ýüzünde asuda, ýaragsyz ýylgyryş bilen alyp barýardy. Onuň halaýan zady otagda asuda oturyp, şlýapalary kesmekdi. Biznes ösýärkä, onuň dükana seredýän aýaly we ýanynda oturyp, şlýapalara kömek edýän gyzy bardy. Onuň käte agşamlaryna onuň ýanyna gelýän tramwaý sürüjisiniň aýaly bolan bir dostu bardy. Dosty kiçijik, semiz, nikasyndan bagtsyz aýaldy we ol Editi ýylda birnäçe täze şlýapa tikmäge ynandyrdy, emma ol hiç zat tölemedi.
  Edit Makgregor bilen, inženeriň aýaly we gapdalyndaky çörekçi dükanynyň ýokarsynda ýaşaýan gyz bilen tansa gitdi. Tans salonyň ýokarsyndaky otagda geçirildi we çörekçiniň ýolbaşçylygyndaky syýasy guramanyň peýdasyna guraldy. Çörekçiniň aýaly gelip, Edite iki bilet satdy: biri özi üçin, biri bolsa şol wagt onuň ýanynda oturan inženeriň aýaly üçin.
  Şol agşam, inženeriň aýaly öýüne gidenden soň, Edit tans etmäge gitmegi karar etdi we bu kararyň özi birhili başdan geçirme boldy. Gije yssy we howalydy, asmanda ýyldyrym çakdy we tozan bulutlary köçeden aşak süýşdi. Edit gulplanan gapynyň arkasynda garaňkylykda oturyp, köçeden öýlerine howlukýan adamlary synlady. Durmuşynyň darlygyna we boşlugyna garşy protest tolkuny ony gurşap aldy. Gözlerinden ýaş döküldi. Ol dükanyň gapysyny ýapdy, arka otaga girdi, gazy ýakdy we aýnada özüne seredip durdy. "Men tans etmäge giderin" diýip pikir etdi. "Belki, men bir erkek taparyn. Eger ol maňa durmuşa çykmasa, menden isleýän zadyny alyp biler."
  Tans zalynda Edit penjiräniň golaýyndaky diwara söýkünç oturyp, ýerde aýlanyp ýören jübütleri synlady. Açyk gapydan ol başga bir otagdaky stollarda oturyp, piwo içýän jübütleri görüp bildi. Ak balak we ak tufli geýen uzyn boýly ýaş ýigit tans meýdançasyndan geçdi. Ol ýylgyryp, aýallara baş egdi. Bir gezek ol Edite tarap ýöräp gitdi we onuň ýüregi urdy, ýöne ol onuň özi we inženeriň aýaly bilen gürleşjek bolýanyny pikir edende, ol öwrülip, otagyň beýleki tarapyna gitdi. Edit onuň ak balaklaryna we ýalpyldawuk ak dişlerine haýran galyp, gözleri bilen onuň yzyndan gitdi.
  Inženeriň aýaly gysga boýly, göni arkaly, çal murtly bir erkek bilen gitdi, onuň gözleri Edite ýakymsyzdy diýip pikir etdi we iki gyz gelip onuň ýanyna oturdy. Olar onuň dükanynyň müşderileridi we Monro köçesindäki azyk dükanynyň üstündäki kwartirada bile ýaşaýardylar. Edit dükanda ýanynda oturan gyzyň özleri barada kemsidiji sözler aýdandygyny eşitdi. Üçüsi diwaryň boýunda oturyp, şlýapalar barada gürleşdiler.
  Soňra iki erkek tans meýdançasyndan geçdi: uly gyzyl saçly ýigit we gara sakgally kiçijik bir erkek. Iki aýal olary çagyrdy we bäşisi bile oturdylar, diwara golaý topar düzüp, kiçijik erkek bolsa Editiň iki ýoldaşy bilen birlikde meýdançadaky adamlar barada yzygiderli gürrüň bermäge dowam etdi. Tans başlandy we aýallaryň birini alyp, gara sakgally erkek tans edip gitdi. Edit we beýleki aýal ýene şlýapalar barada gürrüň etmäge başladylar. Onuň ýanyndaky uly erkek hiç zat aýtmady, ýöne gözleri tans meýdançasyndaky aýallara seretdi. Edit hiç haçan şeýle ýönekeý adamy görmändigini pikir etdi.
  Tansyň ahyrynda gara sakgally bir adam gapydan stollar bilen dolu otaga girip, gyzyl saçly adama onuň yzyna düşmegi yşarat etdi. Oglan görnüşli bir erkek peýda bolup, başga bir aýal bilen gitdi, Edit bolsa diwardaky oturgyçda MakGregoryň ýanynda ýeke oturyp galdy.
  - Men bu ýere gyzyklanmaýaryn, - diýip, MakGregor derrew aýtdy. - Men adamlaryň ýumurtga gabygynyň üstünde böküp oturyşyny synlap oturmagy halamaýaryn. Eger meniň bilen gitmek isleseňiz, biz bu ýerden gidip, gürleşip, biri-birimizi tanaýan ýere gideris.
  
  
  
  Kiçijik tegirmonçy MakGregor bilen goltugaşyp, poluň üstünden ýöräp gitdi, ýüregi tolgunmadan böküp durdy. "Meniň bir adamym bar" diýip, ol şatlyk bilen pikir etdi. Ol bu adamyň ony bilgeşleýin saýlandygyny bilýärdi. Ol gara sakgally adamyň tanyşlygyny we degişmesini eşitdi we iri adamsynyň beýleki aýallara bolan biperwaýlygyny belledi.
  Edit ýoldaşynyň ägirt uly keşbine seredip, onuň öýde özüni alyp barşyny ýatdan çykardy. Indi erkek bolan, awtoulagda ýolda ýylgyryp, ondan özi bilen gitmegini ýalbarýan semiz oglanyň ýadyna düşdi. Onuň gözlerindeki açgöz ynamyň ýadyna gahar düşdi. "Şol ýigit ony alty relsli haýatdan ýykyp biler" diýip, ol pikir etdi.
  "Indi nirä barýarys?" diýip, ol sorady.
  MakGregor oňa seretdi. "Gepleşip boljak ýerimizde" diýdi. "Men bu ýerden bizar boldum. Biziň nirä barýandygymyzy bilmeli. Men seniň bilen gidýärin. Sen meniň bilen gitmeýärsiň."
  MakGregor Kömür Krikde bolmagyny arzuw etdi. Ol bu aýaly depäniň aňyrsyna alyp gidip, agaçda oturyp, kakasy barada gürrüň bermek isleýän ýaly boldy.
  Olar Monro köçesinden ýöräp barýarkalar, Edit tans dabarasyna gatnaşmak kararyna gelen gije dükanyň arkasyndaky otagynda aýnanyň öňünde durup kabul eden karary barada pikir etdi. Ol uly bir başdan geçirmeleriň boljakdygyny pikir etdi we MakGregoryň elinde titredi. Onuň içinden gyzgyn umyt we gorky tolkuny geçdi.
  Moda dükanynyň gapysynda ol ellerini näbelli edip, gapysy açdy. Oňa ýakymly duýgy geldi. Ol özüni gelin ýaly duýdy, şatlykly, şol bir wagtyň özünde utançly we gorkylydy.
  Dükanyň arkasyndaky otagda MakGregor gazy ýakdy we paltosyny çykaryp, ony burçdaky diwana zyňdy. Ol biynjalyk bolmady we elini berk tutup, kiçi peji ýakdy. Soňra başyny galdyryp, Editden çilim çekip biljekdigini sorady. Ol öz öýüne gaýdyp gelýän erkek adamyň keşbini duýdy, aýal bolsa oturgyjyň gyrasynda oturyp, şlýapasynyň düwmelerini açyp, gijäniň başdan geçirmeleriniň dowamyny umyt bilen garaşýardy.
  MakGregor iki sagatlap Edit Karsonyň otagyndaky sallançak oturgyçda oturyp, Koul Krik we onuň Çikagodaky durmuşy barada gürrüň berdi. Ol uzak wagtlap ýok bolandan soň öz adamlarynyň biri bilen gürleşýän adam ýaly erkin gürledi. Onuň özüni alyp barşy we sesindäki asuda äheň Editi çaşdyrdy we geň galdyrdy. Ol düýbünden başga bir zady garaşypdy.
  Ol gyradaky kiçijik otaga girip, çaýnegi çykaryp, çaý demlemäge taýýarlandy. Uly adam henizem onuň oturgyjynda oturyp, çilim çekip, gürleşýärdi. Onuň bedenini ajaýyp howpsuzlyk we rahatlyk duýgusy gurşap aldy. Ol öz otagyny owadan hasaplaýardy, ýöne onuň kanagatlanmasy gowşak çal reňkli gorky bilen garyşypdy. "Elbetde, ol gaýdyp gelmez" diýip pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  ŞOL ÝYLDA Edit Karson bilen tanyşandan soň, MakGregor ambarda we gijelerine kitaplarynyň üstünde yzygiderli we yzygiderli işlemegini dowam etdirdi. Ol bir nemesiň ýerine brigadir wezipesine bellendi we okuwynda öňegidişlik gazanandygyna ynanýardy. Gijeki mekdebe gitmedik wagty, Edit Karsonyňkyda oturyp, arka otagdaky kiçijik stoluň başynda kitap okap, çilim çekip oturardy.
  Edit otagyň içinde aýlanyp, dükanyna ýuwaşlyk bilen girip-çykyp, ýuwaşlyk bilen hereket edýärdi. Şöhle onuň gözlerine girip, ýaňaklaryny gyzardy. Ol geplemeýärdi, ýöne aňyna täze we batyrgaý pikirler girýärdi we oýanan durmuşyň tolgundyryjy täsiri bedeninde aýlanýardy. Ol ýumşak tutanýerlilik bilen arzuwlarynyň söz bilen beýan edilmegine rugsat bermedi we bu güýçli adamyň öýüniň diwarlarynda onuň işlerine gümra bolup oturan mahaly, şeýle dowam edip biljekdigine umyt edýärdi. Käwagt ol onuň geplemegini isleýärdi we ony durmuşy barada kiçijik maglumatlary açmaga höweslendirmek güýjüniň bolmagyny isleýärdi. Ol ejesi we kakasy, Pensilwaniýa şäherindäki çagalygy, arzuwlary we islegleri barada gürrüň berilmegini isleýärdi, ýöne köp halatlarda ol garaşmaga razydy, diňe garaşmagynyň soňuna hiç zat bolmajagyna umyt edýärdi.
  MakGregor taryh kitaplaryny okamaga başlady we belli bir şahslaryň, adamyň durmuşynyň hekaýasynyň ýazylan sahypalaryny gözden geçirýän ähli esgerleriň we liderleriň keşbine haýran galdy. Şermanyň, Grantyň, Liniň, Jeksonyň, Aleksandriň, Sezaryň, Napoleonyň we Wellingtonyň keşbi kitaplardaky beýleki şahslardan tapawutlanýan ýalydy. Günortan Jemgyýetçilik kitaphanasyna baryp, ol bu adamlar barada kitaplary aldy we bir wagtlap hukuk öwrenmäge bolan gyzyklanmasyny taşlap, özüni kanun bozujylar barada oýlanmaga bagyşlady.
  Şol günlerde MakGregorda ajaýyp bir zat bardy. Ol öz döwletiniň daglaryndan gazylyp alynýan gaty gara kömür bölegi ýaly arassa we arassa, özüni güýç hökmünde ýakmaga taýýar kömür ýalydy. Tebigat oňa rehimlidi. Onda sessizlik we ýekelik sowgat bardy. Onuň töwereginde başgalar, belki-de, beden taýdan ondan güýçli we akyl taýdan has tälim alan, ol ýok wagty ýok edilen adamlar bardy. Beýlekiler üçin bolsa, durmuş kiçi işleri çäksiz ýerine ýetirmek, kiçi pikirleri oýlanmak we söz toparlaryny gaýta-gaýta gaýtalamak bilen ýadaýar, torlardaky toty guşlary ýaly, ýoldan geçýänlere iki ýa-da üç jümle gygyryp, özlerini iýmitlendirýärler.
  Ynsanlaryň geplemek ukybyndan nähili ýeňilendigini göz öňüne getirmek gorkunç. Tokaýdaky goňur aýy şeýle güýçden mahrum we onuň ýoklugy oňa gynansak-da, bize ýetmeýän asylly gylyk-häsiýeti saklamaga mümkinçilik berdi. Biz durmuşda öňe-yza hereket edýäris, sosialistler, arzuwçylar, kanun çykaryjylar, satyjylar we aýallaryň saýlaw hukugyny goldaýanlar we yzygiderli sözleri aýdýarys - köne sözleri, egri sözleri, güýjü bolmadyk ýa-da göwreli sözleri.
  Bu, gepçilige meýilli ýaş ýigitleriň we gyzlaryň çynlakaý oýlanmaly soragydyr. Bu endigi bolanlar hiç haçan üýtgemezler. Bizi masgaralamak üçin dünýäniň gyrasyna egilen hudaýlar olaryň ukypsyzlygyny belläp geçdiler.
  Şeýle-de bolsa, söz dowam etmeli. MakGregor sessiz halda gürlemek isledi. Ol öz hakyky şahsyýetiniň sesleriň şowhunynda ýaňlanmagyny isledi, soňra bolsa öz sözüni uzaklara ýetirmek üçin içindeki güýjüni we erkekligini ulanmak isledi. Ol islemeýän zady, agzynyň hapa bolmagyny, başgalaryň pikirlerini aýtmakdan we söz aýtmakdan aňynyň uýuşmagyny we öz gezeginde hudaýlaryň öňünde diňe zähmet çekýän, iýmit iýýän, gepleýän gurjaga öwrülmegini islemedi.
  Magdançynyň ogly okaýan kitaplarynyň sahypalarynda şeýle batyrgaý şekilleri duran adamlarda nähili güýjüň bardygyny köp wagtlap pikir edýärdi. Ol Editiň otagynda oturyp ýa-da köçede ýeke özi aýlanyp ýörkä, bu sorag barada oýlanmaga synanyşdy. Ambarda ol uly otaglarda işleýän, alma çeleklerini, ýumurtga gutularyny we miweleri üst-üste goýup we üst-üste goýup ýören adamlara täzeden gyzyklanma bilen seretdi. Ol otaglaryň birine girende, şol ýerde duran, işleri barada boş gürleşýän adamlaryň toparlary has işewür bolup başladylar. Olar indi gürleşmeýärdiler, ýöne ol galanda, olar howlukmaçlyk bilen işlediler, onuň durup, olara tomaşa edýänini gizlinlik bilen synladylar.
  MakGregor biraz dymdy. Ol olaryň bedenleri egilip, bükülýänçä işlemek isleýän, gorkudan gorkmaýan we ahyrsoňy olary sözleriň we formulalaryň guluna öwürýän güýjüň syryny düşünmäge synanyşdy.
  Ambardaky erkekleri synlap, geň galan ýaş ýigit, bu ýerde nähilidir bir reproduktiw höwesiň bardygyny pikir edip başlady. Belki, Edit bilen yzygiderli gatnaşygy bu pikiri döredendir. Onuň öz beli çagalaryň tohumy bilen ýüklenendi we diňe özüni tapmak bilen bagly aladasy ony öz höweslerini kanagatlandyrmaga bagyşlamakdan saklady. Bir gün ol bu mesele barada ammarda gürleşdi. Gürrüň şeýle dowam etdi.
  Bir gün irden adamlar ammaryň gapysyndan tomusky gün açyk penjirelerden siňen sinekler ýaly gelip girdiler. Gözlerini aşak salyp, uzyn poluň üstünden ak reňkli palçyk bilen aýlanyp ýördüler. Irdenden irden olar gapydan çykyp, dym-dyrslyk bilen ýerlerine çekildiler, pollara seredip, gaşlaryny çytdylar. Gündiz ýük daşaýjy bolup işleýän inçe, ýagty gözli ýaş ýigit kiçijik towuk öýünde oturýardy, şol bir wagtyň özünde geçip barýan adamlar öz belgilerini gygyrýardylar. Wagtal-wagtal irlandiýaly ýük daşaýjy olaryň biri bilen degişmäge synanyşýardy, galamyny stoluň üstüne degirýärdi, olaryň ünsüni çekjek bolýan ýaly. "Olar gowy däl" diýip, ol öz-özüne aýdýardy, olar onuň hereketlerini görüp, diňe ýylgyrýardylar. "Günde bary-ýogy bir ýarym dollar alsalar-da, olara artykmaç hak tölenýär!" Makgregor ýaly, ol hem hasap depderine belgilerini ýazan adamlara ýigrençden başga zat duýmaýardy. Ol olaryň akmaklygyny öwgü hökmünde kabul etdi. "Biz işleri bitirýän adamlar" diýip, galamyny gulagyna goýup, kitaby ýapyp pikir etdi. Orta synpyň adamynyň boş gurury onuň aňynda joşdy. Işçilere bolan ýigrenji bilen birlikde, özüne bolan ýigrenjini hem ýatdan çykardy.
  Bir gün irden MakGregor we gämi işgäri köçä seredýän agaç platformada durdular, gämi işgäri bolsa olaryň gelip çykyşy barada gürrüň edýärdi. "Bu ýerdäki işçileriň aýallary mallaryň göleleri ýaly çagalara eýe" diýip, irlandiýaly aýtdy. Içinde gizlin duýgy bilen ol ýürekden sözüni dowam etdi: "Erkek näme üçin gerek? Öýde çaganyň bolmagy gowy. Meniň özümde dört çaga bar. Agşam öýe gelenimde, olary Oak Parkdaky öýümiň bagynda oýnap ýörenlerini görmeli."
  MakGregor Edit Karsony pikir etdi we onuň içinde gowşak açlyk döredi. Soňra onuň durmuş maksadyna diýen ýaly päsgel berjek isleg özüni duýup başlady. Ol munuň bilen göreşdi, hüňürdedi we irlandiýalyny hüjüm edip, çaşdyrdy. "Bolýar, seniň üçin näme has gowy?" diýip, ol açyk sorady. "Çagalaryňy olardan has möhüm hasaplaýarmyň? Seniň aňyň ýokary bolmagy mümkin, ýöne olaryň bedeni ýokary we meniň görüp bilşim ýaly, seniň aňyň seni aýratyn bir ajaýyp şahsyýete öwürmedi."
  MakGregor gahar bilen pyşyrdap başlan irlandiýalydan ýüz öwürip, lift bilen binanyň arka tarapyna çykdy we irlandiýalynyň sözleri barada oýlandy. Wagtal-wagtal ol gutularyň we çelekleriň arasyndaky geçelgeleriň birinde aýlanyp ýören işçi bilen ýiti gürleşýärdi. Onuň ýolbaşçylygynda ammardaky işler gowulaşyp başlady we ony işe alan kiçijik, çal saçly müdir ellerini kanagatlanma bilen owkalady.
  MakGregor penjiräniň gapdalyndaky burçda durup, näme üçin öz ömrüni çagalara ata bolmaga bagyşlamak islemeýändigine geň galýardy. Semiz garry möjek garaňky çyrada haýal süýrenýärdi. Mör-möjegiň ýigrenji bedeninde dünýäniň ýaltalygyny ýatladýan bir zat bardy. Onuň aňy kellesindäkini beýan etmek üçin sözler we pikirler tapmaga kynçylyk çekýärdi. "Ýeriň aşagyndan seredýän ýigrenji süýrenýän zatlar" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Eger olaryň çagalary bolsa, bu tertipsiz ýa-da maksatsyz. Bu tötänlik, mör-möjegiň şu ýerde guran toruna ilişýän sinek ýaly. Çagalaryň gelmegi sinekleriň gelmegi ýalydyr: bu adamlarda bir görnüşli gorkaklygy döredýär. Adamlar çagalarda görmäge batyrlygy ýetmeýän zadyny görmegi boşuna umyt edýärler."
  MakGregor dünýäde maksatsyz gezip ýören semiz adamyň üstüne agyr deri elligini urdy-da, näletledi. "Meni ownuk zatlar biynjalyk etmeli däl. Olar meni henizem ýerdäki şol çukura çekmäge synanyşýarlar. Bu ýerde adamlaryň ýaşaýan we işleýän çukury bar, meniň gelen magdan şäherçesindäki ýaly."
  
  
  
  Şol agşam MakGregor otagyndan Editiň ýanyna howlukdy. Ol oňa seredip, pikirlenmek isledi. Jaýyň arka tarapyndaky kiçijik otagda bir sagatlap kitap okamaga synanyşyp oturdy, soňra bolsa ilkinji gezek pikirlerini onuň bilen paýlaşdy. "Men erkekleriň näme üçin şeýle möhüm däldigini düşünmäge synanyşýaryn" diýip, ol birden aýtdy. "Olar diňe aýallar üçin guralmy? Maňa näme diýjek bolýaryn. Aýt, aýallar näme pikir edýär we näme isleýärler?"
  Jogaby garaşman, ol kitaby okamaga gaýdyp geldi. "Bolýar," diýip, ol sözüniň üstüne goşdy, "bu meni biynjalyk etmeli däl. Men hiç bir aýalyň meni öz üçin reproduktiw gurala öwürmegine ýol bermerin."
  Edit howsala düşdi. Ol MakGregoryň gaharyny özüne we täsirine garşy uruş yglan etmek hökmünde kabul etdi we elleri titräp başlady. Soňra onuň kellesine täze bir pikir geldi. "Oňa bu dünýäde ýaşamak üçin pul gerek" diýip, ol öz-özüne aýtdy we öz üns bilen goralýan hazynasy barada oýlananda, ony azajyk şatlyk gurşap aldy. Ol ony nädip oňa ret edilmek howpuny döretmezden hödürläp biljekdigine geň galdy.
  - Sen gowy, - diýdi MakGregor gitmäge taýýarlanyp. - Sen adamyň pikirlerine goşulmaýaň.
  Edit gyzardy we ammardaky işçiler ýaly ýere seretdi. Onuň sözlerinde bir zat ony gorkuzdy we ol gidende, Edit stoluna bardy we bank depderçesini alyp, sahypalaryny täzeden lezzet bilen agdardy. Hiç zat bilen meşgullanmaýan Edit ikirjiňlenmän, ähli zady MakGregora bererdi.
  Ol adam köçä çykyp, öz işi bilen meşgullanýardy. Ol aýallar we çagalar baradaky pikirlerini aňyndan çykaryp, özüni şeýle bendi eden hereketli taryhy şahslar barada ýene-de oýlanyp başlady. Köprüleriň birinden geçende, ol biraz durup, aşaky gara suwa seretmek üçin reýkanyň üstünden egildi. "Näme üçin pikir hiç haçan hereketiň ornuny tutup bilmedi?" diýip, öz-özünden sorady. "Näme üçin kitap ýazýan adamlar bir zatlar bilen meşgullanýan adamlardan has az manyly?"
  MakGregor öz kellesine gelen pikirden sarsdy we şähere gelip, özüni bilim almaga synanyşyp, ýalňyş saýlaw edendigini pikir etdi. Ol bir sagatlap garaňkylykda durup, zatlary oýlanmaga synanyşdy. Ýagyş ýagyp başlady, ýöne ol muňa garşy däldi. Bulaşyklykdan ägirt uly tertip-düzgüniň döremegi baradaky arzuw onuň aňyna girmäge başlady. Ol köp sanly çylşyrymly bölekleri bolan ägirt uly maşynyň öňünde duran adama meňzeýärdi, her bölegi bütinligiň maksadyndan bihabardy. "Pikirlenmek hem howply" diýip, ol belli bir derejede mürrüldäp aýtdy. "Her ýerde howp bar - işde, söýgide we pikirlenmekde. Men özüm bilen näme etmeli?"
  MakGregor öwrülip, ellerini galdyrdy. Onuň aňynyň garaňkylygyndan täze bir pikir giň şöhle ýaly ýalpyldady. Ol müňlerçe adamy söweşe alyp baran esgerleriň öz maksatlaryna ýetmek üçin hudaýlaryň rehimsizligi bilen ynsan janyny ulanandyklary üçin oňa ýüz tutandygyny düşünip başlady. Olar muny etmäge batyrgaýlyk tapdylar we batyrgaýlyk ajaýypdy. Olaryň ýürekleriniň çuňňurlygynda tertip-düzgün söýgüsi uklap ýatyrdy we olar şol söýgä eýe boldular. Eger olar ony erbet ulansalar, munuň ähmiýeti bolarmydy? Eger olar ýol görkezmeselerdi?
  MakGregoryň aňyna onuň dogduk şäherinde gijeki bir waka geldi. Ol demir ýol reýslerine seredýän garyp, tertipsiz köçäni, salon gapysynyň daşyndaky ýagtylykda toplaşyp duran iş taşlaýan magdançylaryň toparlaryny, çal reňkli eşikli we gamgyn ýüzli esgerleriň toparyny göz öňüne getirdi. Çyra belli däldi. "Olar ýöriş etdiler" diýip, MakGregor pyşyrdady. "Şu zat olary şeýle güýçli edýärdi. Olar adaty adamlardy, ýöne olar öňe, bir-birden öňe ýöriş edýärdiler. Bu olary beýgeldýärdi. Grant hem muny bilýärdi, Sezar hem muny bilýärdi. Şonuň üçin Grant bilen Sezar şeýle ajaýyp görünýärdiler. Olar bilýärdiler we bilimlerini ulanmakdan gorkmaýardylar. Belki, olar bularyň nähili boljakdygyny pikir etmäge üns bermediler. Olar başga bir adamyň pikirlenjekdigine umyt edýärdiler. Belki, olar asla pikir etmeýärdiler, ýöne diňe öňe ýöräp, her biri öz işini etmäge synanyşýardylar.
  - Men öz borjumy ýerine ýetirerin, - diýip, MakGregor gygyrdy. - Men bir ýol taparyn. - Onuň bedeni titredi we sesi köprü ýolundan gygyrdady. Erkekler uly, gygyrýan keşbiň yzyna seretmek üçin saklandylar. Ýanyndan geçip barýan iki aýal gygyryp, köçä ylgaşdylar. MakGregor çaltlyk bilen otagyna we kitaplaryna tarap ýöräp gitdi. Ol özüne gelen täze itergini nädip ulanjagyny bilmeýärdi, ýöne garaňky köçelerden we garaňky jaýlaryň hatarlaryndan geçip barýarka, ol ýene-de uly maşynyň deli we maksatsyz işleýändigini ýadyna saldy we onuň bir bölegi däldigine begendi. - Men öz-özümi saklaryn we näme bolsa-da taýýar bolaryn, - diýip, ol täze batyrlyk bilen ýanyp aýtdy.
  OceanofPDF.com
  III KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  MCG REGOR _ _ _ alma ammarynda işe girip, ilkinji hepdelik on iki dollar aýlygy bilen Wycliffe Place-däki öýüne gidende, bäş dollarlyk kupyura oňa hat iberdi. "Men indi oňa serederin" diýip pikir etdi we işçi adamlaryň şeýle meselelerde edýän adalatlylygy bilen, ol özüni görkezmek islemedi. "Ol meni iýmitlendirdi, indi men ony iýmitlendirerin" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Bäş dollar yzyna gaýtaryldy. "Goýuň. Maňa siziň puluňyz gerek däl" diýip, eje ýazdy. "Eger çykdajylaryňyzy töläniňizden soň puluňyz galan bolsa, özüňizi tertipleşdirmäge başlaň. Has gowusy, täze aýakgap ýa-da şlýapa satyn alyň. Maňa ideg etmäge synanyşmaň. Men muňa çydap bilmerin. Özüňize ideg etmegiňizi isleýärin. Gowy geýin we başyňyzy dik tutuň, men diňe şuny haýyş edýärin. Şäherde eşik örän möhüm. Ahyrsoňy, meniň üçin gowy ogul bolmakdan has köp hakyky erkek bolmagyňyzy görmek möhüm bolar."
  Nensi Koul-Krikdäki boş çörek bişirilýän dükanyň üstündäki otagynda oturyp, şäherde ogly bilen bir aýal hökmünde özüni göz öňüne getirmekden täze kanagatlanma tapmaga başlady. Agşam onuň erkekleriň we aýallaryň arasynda köp adamly köçelerde hereket edýändigini göz öňüne getirdi we egri garrysy buýsanç bilen gödekleşdi. Gijeki mekdepdäki işi barada hat gelende, ýüregi titräp, Garfildiň, Grantyň we Linkolnyň ýanýan sosna düwüniniň ýanynda ýatyp, onuň kitaplaryny okaýandygy baradaky gürrüňler bilen doldurylan uzyn hat ýazdy. Oglunyň bir gün aklawçy bolup, köp adamly sud zalynda durup, öz pikirlerini beýleki erkeklere beýan etjekdigi oňa örän romantiki görünýärdi. Eger öýde şeýle tertipsiz we çalt söweşýän bu uly, gyzyl saçly oglan ahyrsoňy kitap we akylly adama öwrülse, onda ol we onuň ýoldaşy Kreked Makgregor boş ýaşamandyrlar diýip pikir etdi. Oňa täze, süýji parahatçylyk duýgusy geldi. Ol çeken zähmetiniň ýyllaryny ýatdan çykardy we pikirleri kem-kemden adamsynyň ölüminden bir ýyl soň, onuň bilen parahatçylyk barada gürleşende, öýüniň öňündäki basgançaklarda özi bilen oturan sessiz oglana gaýdyp geldi we şonuň üçin ol uzak şäherde batyrgaýlyk bilen aýlanyp ýören sessiz, sabyrsyz oglan hakda pikir etdi.
  Ölüm Nensi Makgregory geň galdyrdy. Magdanda agyr zähmet çeken bir günden soň, ol oýanyp, onuň düşeginiň ýanynda gamgyn we garaşly oturandygyny gördü. Kömür şäherçesindäki köp aýallar ýaly, ol ýyllarboýy "ýürek agyrysy" diýlip atlandyrylýan keselden ejir çekýärdi. Wagtal-wagtal onuň "aýbaşy erbet" bolýardy. Bu ýaz agşamy ol düşeginde ýatyp, ýassyklaryň arasynda oturyp, tokaýdaky çukura gabalan ýadaw haýwan ýaly ýeke özi göreşýärdi.
  Gijäniň ýarynda, onuň öljekdigine ynanjy geldi. Ölüm otagyň içinde aýlanyp, ony garaşýan ýalydy. Daşarda iki serhoş erkek adam gürleşip durdy; olaryň sesleri, öz ynsan işleri bilen meşgul bolup, penjireden geçip, ölýän aýala durmuşy örän ýakyn we eziz edip görkezýärdi. "Men hemme ýerde boldum" -diýdi erkekleriň biri. "Men atlaryny ýadyma salyp bilmeýän şäherlerde we obalarda boldum. Denverde salon eýesi bolan Aleks Filderden soraň. Ondan Gas Lamontyň şol ýerde bolandygyny soraň."
  Beýleki adam güldi. "Sen Jeýkiňkide bolup, köp piwo içdiň" diýip, ol gygyrdy.
  Nensi köçeden iki adamyň ýöräp gelýändigini we syýahatçynyň dostunyň ynanmazlygyna garşylyk bildirýändigini eşitdi. Oňa dürli reňkli sesleri we manylary bilen durmuş onuň huzuryndan gaçyp barýan ýalydy. Şaxta motorynyň çykyşy gulagyna ýaňlandy. Ol şaxtany ýerastynda uklap ýatan ägirt uly haýwan hökmünde göz öňüne getirdi, onuň ägirt uly burny ýokary galdyrylyp, agzy açyk, adamlary iýmäge taýýardy. Otagyň garaňkylygynda onuň paltosy oturgyjyň arkasyndan atylyp, asmana sessiz seredip duran ägirt we grotesk ýüziň şekilini we konturlaryny aldy.
  Nensi Makgregor dem alyp, dem almagy kynlaşdy. Ol ýorgan-düşegi eline alyp, göreşdi, gaharly we sessiz. Ol ölümden soň nirede boljakdygy barada pikir etmändi. Ol ol ýere gitmezlik üçin elinden gelenini etdi. Arzuwlar hakda arzuw etmezlik üçin göreşmek onuň durmuşynda adat bolup galypdy.
  Nensi öýlenmezden öňki günlerde içgi içip, sowuryp ýören kakasyny, ýaş gyz wagty ýekşenbe günleri söýgülisi bilen gezelenç edenlerini we oba hojalyk ýerlerine seredýän dag eteginde bile oturan wagtlaryny ýatlady. Ölüm ýatan aýal görşünde bolşy ýaly, öňünde giň, bereketli ýeri görüp, öz adamsyna şol ýere gidip ýaşamak üçin taýýarlan meýilnamalaryny amala aşyrmaga kömek etmek üçin has köp iş etmändigi üçin özüni günäkärledi. Soňra ol oglunyň gelen gijäni we onuň adamsyny şahtadan almaga gidenlerinde, onuň ýykylan agaçlaryň aşagynda ölüp galandygyny, şonuň üçin bir gijede ýaşaýyş bilen ölümiň el-ele berip gelen ýaly duýandygyny ýatlady.
  Nensi düşeginde gataňlap oturdy. Ol basgançaklardan agyr ädim seslerini eşiden ýaly boldy. "Bute dükandan çykýar" diýip, ol mürrüldäp, ýassyga gaýdyp ýykyldy, ölüp galdy.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  B E A U T M C G REGOR ejesini jaýlamak üçin Pensilwaniýa öýüne pyýada gitdi we tomus güni ýene-de dogduk şäheriniň köçelerinde gezelenç etdi. Wokzaldan göni ejesi bilen ýaşaýan boş çörekhana bardy, ýöne galmady. Ol bir pursat elinde sumkasyny alyp, ýokardaky otagdaky magdançylaryň aýallarynyň seslerini diňledi, soňra sumkany boş gutularyň arkasyna goýup, howlukmaç gitdi. Aýallaryň sesleri onuň duran otagynyň dym-dyrslygyny bozdy. Olaryň inçe ýitiligi onuň içinde bir zady ýaralady we ölüleriň ýanyna girende, ýokardaky otagda ejesiniň jesedine seredýän aýallaryň üstüne düşjekdigini bilýän şol bir derejede inçe we ýiti dym-dyrslygyň pikirine çydap bilmedi.
  Esasy köçede ol gurluşyk dükanynda saklandy we soňra şahta girdi. Soňra, egnine kürek we çilek alyp, çagalyk döwründe kakasy bilen çykan depä çykmaga başlady. Öýe gaýdyp barýan otluda oňa bir pikir geldi. "Men ony dagyň eteginde, hasylly jülgä seredýän gyrymsy agaçlaryň arasynda taparyn" diýip, öz-özüne aýtdy. Bir günortan ammarda iki işçiniň arasynda bolan dini gürrüňleriň jikme-jiklikleri ýadyna düşdi we otly gündogara tarap barýarka, ol ilkinji gezek ölümden soňky ýaşaýşyň mümkinçiligi barada oýlanýandygyny duýdy. Soňra ol bu pikirleri ret etdi. "Her niçigem bolsa, eger Çatlak MakGregor gaýdyp gelse, ony şol ýerde, dagyň eteginde agaçda oturan ýagdaýda taparsyňyz" diýip, ol pikir etdi.
  Gurallaryny egnine asyp, MakGregor gara tozan bilen örtülen uzyn daglyk ýoldan ýöräp gitdi. Ol Nensi MakGregor üçin gabyr gazjak bolýardy. Ol öňki günlerdäki ýaly nahar çeleklerini galgadyp geçýän magdançylara seretmedi, ýere seretdi, ölen aýal hakda pikir etdi we aýalyň öz durmuşynda nähili orny eýelejekdigini biraz pikir etdi. Daglykdan güýçli ýel öwüsdi we ýaňy ululyk döwrüne gelen uly oglan toprak zyňyp, güýçli işledi. Çukur çuňlaşdygyça, ol saklandy we aşaky jülgede mekgejöwen ýygnaýan bir adamyň fermanyň eýwanynda duran bir aýala seslenýän ýerine seretdi. Meýdançadaky haýatyň ýanynda duran iki sygyr başlaryny galdyryp, batly uladylar. "Bu ýer ölenleriň ýatyp biljek ýeri" diýip, MakGregor pyşyrdady. "Meniň wagtym gelende, men şu ýerde direljek". Oňa bir pikir geldi. "Men kakamyň jesedini göçürerin" diýip, öz-özüne aýtdy. " Men biraz pul gazansam, ony ederin. Biziň hemmämiz, MakGregorlar, şu ýere düşeris."
  MakGregoryň kellesine gelen pikir ony begendirdi we ol munuň üçin özünden razy boldy. Içindeki adam onuň eginlerini düzetdi. "Biz ikimiz bir ýelek, kakam we men" diýip, ol myldandy, "iki ýelek, we ejem ikimizi hem düşünmedi. Belki, hiç bir aýal bizi düşünmek üçin ýaradylmandyr."
  Çukurdan böküp çykyp, depäniň depesinden geçdi we şähere tarap aşak düşüp başlady. Agşam düşüpdi, Gün bulutlaryň arkasynda ýitipdi. "Özümi düşünýärinmikä, kimdir biri meni düşünýärmikä diýip pikir edýärin" diýip, ol çalt ýöräp, gurallaryny egninden şaňňyrdadyp pikir etdi.
  MakGregor şähere we kiçijik otagdaky öli aýala gaýdyp gelmek islemeýärdi. Ol gollaryny çatyp, oňa seredip oturan we ýekşenbe güni günortan bilýard zalynda işleýän gara saçly oglan bilen oturan, ölileriň gyzy bolsa onuň ýanyna gelen şahtaçylaryň aýallary, ölileriň hyzmatkärleri hakda pikir etdi.
  Soňra aýalyň özi uzyn depäniň üstüne çykdy. Aýal golaýlaşanda, aýal onuň uzyn boýly keşbini tanady we näme üçindir bokurdagyna düwün geldi. Aýal onuň şäherden egnine kürek we çöp alyp, gep-gybat başlamazdan öň dilleriň aralaşmagyny garaşyp, çykyp gidenini görüpdi. "Men seniň bilen gürleşmek isledim" diýip, ol agaçlaryň üstüne çykyp, onuň ýanynda oturdy.
  Erkek bilen aýal uzak wagtlap dymyp oturyp, aşakdaky jülgedäki şähere seredip durdular. MakGregor onuň öňküdenem solgunlaşandygyny pikir etdi we oňa seretdi. Onuň aňy, bir wagtlar onuň bilen bir agaçda oturyp gürleşen oglandan has köp aýallara tankydy baha bermäge öwrenişip, onuň bedenini suratlandyrmaga başlady. "Ol eýýäm egilip ýatyr" diýip pikir etdi. "Men häzir onuň bilen söýüşmek islemeýärin."
  Ölümçiniň gyzy agaçdan onuň ýanyna geldi we birden batyrgaýlyk bilen inçe elini onuň eline goýdy. Ol ýokarky gatdaky şäher otagynda ýatan öli aýal barada gürrüň bermäge başlady. "Sen gideniň bäri biz dostlaşdyk" diýip, ol düşündirdi. "Ol seniň hakda gürrüň bermegi halaýardy, maňa hem halaýardy."
  Öz batyrlygyna ruhlanan aýal howlukdy. "Meni ýalňyş düşünmegiňi islemeýärin" diýdi ol. "Seni düşünip bilmejekdigimi bilýärin. Men bu barada pikir etmeýärin."
  Ol öz işleri we kakasy bilen bolan gamgyn durmuşy barada gürrüň bermäge başlady, ýöne MakGregoryň pikirleri onuň gürrüňine ünsi jemläp bilmedi. Olar depä aşak düşüp başlanda, ol ony göterip, götermek isledi, Çatlak MakGregor ony bir gezek göteripdi, ýöne ol şeýle utanýardy welin, kömek teklip etmedi. Bu, onuň dogduk şäherinden biriniň oňa ilkinji gezek ýakynlaşýandygy ýaly duýuldy we ol onuň egri keşbine geň täze mähirlilik bilen seretdi. "Men köp ýaşamaryn, belki bir ýyldan köp ýaşamaryn. Meniň içim gysýar" diýip, ol ony öýüne alyp barýan koridoryň girelgesinde galdyryp, ýuwaşlyk bilen pyşyrdady we MakGregor onuň sözlerinden şeýle bir täsirlendi welin, ol öwrülip, ejesiniň jesedini görmäge gitmezden öň dagyň eteginde ýeke özi ýene bir sagat gezdi.
  
  
  
  Çörekçi dükanynyň üstündäki otagda MakGregor açyk penjiräniň ýanynda oturyp, garaňky yşykly köçä seredýärdi. Onuň ejesi otagyň burçunda tabutda ýatyrdy, onuň arkasyndaky garaňkylykda bolsa iki şahtaçynyň aýaly otyrdy. Hemmeler dymýardy we utanýardy.
  MakGregor penjireden daşaryk egilip, burçda ýygnanan magdançylaryň toparyny synlady. Ol indi ölýän gyzy hakda pikir etdi we onuň näme üçin birdenkä oňa şeýle ýakynlaşandygyny pikir etdi. "Men muny bilýärin, sebäbi ol aýal" diýip, aşaky köçedäki adamlara seredip, soragy aňyndan çykarmaga synanyşyp, öz-özüne aýtdy.
  Magdançylyk şäherinde duşuşyk geçirilýärdi. Ýoluň gyrasynda bir gutu durdy we onuň üstüne bir wagtlar MakGregor bilen gürleşen we daglarda guşlaryň ýumurtgalaryny ýygnamak we syçan tutmak bilen gazanç edýän şol ýaş Hartnett çykdy. Ol gorkdy we çalt gepledi. Tizden ol ýassyk burnly uly bir adamy tanyşdyrdy, ol bolsa öz gezeginde gutunyň üstüne çykyp, magdançylary güldürmek üçin niýetlenen hekaýalar we degişmeler aýdyp başlady.
  MakGregor diňledi. Ol garaňky otagda onuň ýanynda keşdeçiniň gyzynyň oturmagyny isledi. Ol gyza şäherdäki durmuşy we häzirki zaman durmuşynyň oňa nähili tertipsiz we netijesiz görünýändigi barada gürrüň bermek isleýändigini pikir etdi. Onuň aňyny gamgynlyk gurşap aldy we ölen ejesi we bu beýleki aýalyň tiz wagtdan öljekdigini pikir etdi. "Bu iň gowusy. Belki, başga ýol ýok, tertipli soňa tarap tertipli öňe gidiş ýok. Belki, bu ölmegi we tebigata gaýdyp gelmegi aňladýar" diýip, öz-özüne pyşyrdady.
  Aşakdaky köçede, gabyň üstünde oturan bir adam, syýahat edýän sosialist natiq, geljekki sosial rewolýusiýa barada gürrüň bermäge başlady. Ol gürrüň berende, MakGregor yzygiderli hereket etmekden eňeginiň boşalandygyny we tutuş bedeniniň boşalandygyny we güýçsüzdigini duýdy. Natiq gabyň içinde ýokary-aşak tans edýärdi, ellerini galgadýardy we olar hem bedeniniň bir bölegi däl, erkin ýaly görünýärdi.
  "Biziň bilen ses beriň, iş gutarar" diýip, ol gygyrdy. "Siz birnäçe adamyň işleri hemişelik dolandyrmagyna rugsat berersiňizmi? Bu ýerde siz haýwanlar ýaly ýaşaýarsyňyz, öz hojaýynlaryňyza hormat goýýarsyňyz. Oýanyň. Bize goşulyň, göreşe. Eger şeýle pikir edýän bolsaňyz, özüňiz hem hojaýyn bolup bilersiňiz."
  - Diňe pikirlenmekden has köp zat etmeli bolarsyň, - diýip, MakGregor penjireden uzaklara egilip, gygyrdy. We ýene-de, hemişe bolşy ýaly, adamlaryň sözleýändigini eşidende, gahar-gazap ony kör edýärdi. Ol käte gijelerine şäheriň köçelerinde ýören gezelençlerini we töweregindäki betbagtçylykly netijesizlik atmosferasyny aýdyň ýadyna saldy. Bu ýerde, magdançylyk şäherinde hem şol bir zatdy. Onuň ähli taraplarynda boş, boş ýüzleri we gowşak, ýaramaz bedenleri gördü.
  "Adamzat uly ýumruk ýaly bolmaly, döwüp urmaga taýýar bolmaly. Ol ýolunda duran ähli zady ýykmaga taýýar bolmaly" diýip, ol köçedäki märekäni haýran galdyryp, garaňky otagda öli aýalyň ýanynda özi bilen oturan iki aýaly isterikanyň içine äkidip gygyrdy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  Nensi Makgregoryň jynazasy Kömür Krikde geçirilen çärede boldy. Magdançylaryň pikirinde ol bir zady aňladýardy. Ärinden we uzyn boýly, dawaçy oglundan gorkýan we ýigrenýän olar ejesine we aýalyna mähirli garaýardylar. "Ol bize çörek paýlap puluny ýitirdi" diýip, olar salonyň stoluna uruldylar. Olaryň arasynda myş-myşlar ýaýrady we olar bu tema gaýta-gaýta gaýdyp geldiler. Onuň adamsyny iki gezek ýitirendigi - bir gezek magdanda, agaç ýykylyp, onuň aňyny bulanda, soňra bolsa, onuň jesedi MakKreýiniň gapysynyň golaýynda elhenç magdan ýangynyndan soň oýulyp, garaňky we bulaşyp ýatan wagty - unudylan bolmagy mümkin, ýöne onuň bir wagtlar dükany dolandyryp, puluny ýitirendigi unudylan bolmaly däldi.
  Jaýlan güni magdançylar magdandan çykyp, açyk köçede we boş çörekhanada toparlara bölünip durdular. Gijeki nobatçylyk işçileri ýüzlerini ýuwup, boýunlaryna ak kagyz ýaka dakyndylar. Salon eýesi öňdäki gapylary gulplady we açarlary jübüsine salyp, Nensi Makgregoryň otaglarynyň penjirelerine sessiz seredip, pyýada ýoluň ugrunda durdy. Beýleki magdançylar, gündizki nobatçylyk işçileri, uçuş-gonuş zolagynyň ugrundaky magdanlardan çykdylar. Nahar çeleklerini salonuň öňündäki daşyň üstüne goýup, demir ýoldan geçdiler, dyzlaryna çökdüler we kenaryň eteginde akýan gyzyl derýada garaňky ýüzlerini ýuwdular. Wagyzçynyň, gara saçly we gözleriniň aşagynda gara kölegeleri bolan inçe, ary ýaly ýaş ýigitiň sesi diňleýjileriň ünsüni çekdi. Dükanlaryň arkasyndan kola poýezi geçdi.
  MakGregor täze gara kostýum geýip, tabudyň başynda oturypdy. Ol öz pikirlerine çümüp, ker bolup, wagyzçynyň kellesiniň arkasyndaky diwara seredip durdy.
  MakGregoryň arkasynda jadygöýiň solgun gyzy oturdy. Ol öňe egilip, öňündäki oturgyjyň arkasyna degdi we ýüzüni ak ýaglyk bilen ýapyp oturdy. Onuň gykylyklary magdançylaryň aýallary bilen doldurylan dar, köp adamly otagda wagyzçynyň sesini kesip geçdi we ölüler üçin doga edýän wagty, güýçli üsgürme ony basyp aldy we ony turup, otagdan howlukmaç çykmaga mejbur etdi.
  Hyzmatdan soň, Esasy köçedäki çörek bişirilýän ýeriň üstündäki otaglarda ýöriş boldy. Gaty ejiz oglanlar ýaly, magdançylar toparlara bölünip, merhum aýalyň ogly we ruhany oturan gara derwezäniň we arabanyň yzyndan ýöräp gitdiler. Erkekler bir-birine seredip, utanjaňlyk bilen ýylgyryşdylar. Jesedi mazara äkitmek barada ylalaşyk gazanylmadykdy we olar ogullary we olaryň hemişe olara görkezýän mähiri barada oýlanyp, onuň olaryň yzyndan gitmegini isleýärmikä diýip pikir etdiler.
  MakGregor bolsa bularyň hemmesinden habarsyzdy. Ol arabada ministriň ýanynda oturyp, atlaryň kellesiniň üstünden boş seredip durdy. Ol şäherdäki durmuşy we geljekde ol ýerde näme etjekdigi, Edit Karsonyň arzan tans zalynda oturyp, onuň bilen geçiren agşamlary, seýilgähiň oturgyjynda aýallar barada gürleşýän dellekçi we çagalyk döwründe ejesi bilen magdan şäherinde geçiren durmuşy barada pikir etdi.
  Araba depä ýuwaşlyk bilen çykanda, onuň yzyndan magdançylar gelende, MakGregor ejesini söýüp başlady. Ilkinji gezek ejesiniň durmuşynyň manylydygyna we aýal hökmünde ejesiniň sabyrly zähmetiniň ýyllarboýy gahrymançylyk görkezendigine düşündi, sebäbi ol ýanýan magdanda ölüme gaçanda öz adamsy Krek MakGregor ýaly gahrymançylyk görkezdi. MakGregoryň elleri titräp, eginleri düzeldi. Ol erkekleri, ýadaw aýaklaryny depä çykaryp barýan dilsiz, garaňkylaşan zähmet çagalaryny ýadyna saldy.
  Näme üçin? MakGregor arabada turup, adamlara seretmek üçin öwrüldi. Soňra ol arabanyň oturgyjynda dyzyna çöküp, olara açgözlük bilen seretdi, onuň ruhy gara köpçüligiň arasynda gizlenen bolmaly diýip pikir edýän zadyny, olaryň durmuşynyň esasy motiwini, gözlemeýän we ynanmaýan zadyny sordy.
  Depäniň başynda açyk arabada dyza çöküp, ýöriş edýän adamlaryň ýuwaş-ýuwaşdan ýokary galmagyny synlaýan MakGregor birden semiz adamlaryň semizligini sylaglaýan geň oýanyşlaryň birini başdan geçirdi. Güýçli ýel kokain peçlerinden çykýan tüssäni galdyryp, ony jülgäniň aňyrsyndaky dag etegine çykardy we ýel onuň gözlerini ýapan dumanynyň käbir bölegini aýyrýan ýaly boldy. Depäniň eteginde, demir ýoluň ugrunda, ol kiçi bir derýany, magdan känleriniň gan-gyzyl derýalarynyň birini we magdan känleriniň solgun gyzyl öýlerini gördü. Kokain peçleriniň gyzyl reňki, günbatardaky daglaryň arkasynda batýan gyzyl gün we ahyrsoňy jülgeden aşak akýan gyzyl derýa magdan käniniň oglunyň beýnisini ýakýan bir sahna döretdi. Boğazynda bir düwünçük peýda boldy we bir pursat şähere we magdan känlerine bolan köne, kanagatlandyryjy ýigrenjini gaýtadan dikeltmek üçin boşuna synanyşdy, ýöne bu mümkin bolmady. Ol uzak wagtlap depäniň aşagyndan, gijeki nobatçylyk magdan känleriniň ekipažyň we ýuwaş-ýuwaşdan hereket edýän dessan arabasynyň arkasynda depäniň ýokary galýan ýerine seretdi. Oňa özi ýaly, olar tüssäniň we hapa jaýlaryň arasyndan, gan-gyzyl derýanyň kenaryndan daşlaşyp, täze bir zada tarap ýöriş edýän ýaly görünýärdi. Näme? MakGregor başyny agyry çekýän haýwan ýaly haýal ýaýkady. Ol özi üçin, şu adamlaryň hemmesi üçin bir zat isleýärdi. Eger şol islegiň syryny bilse, Nens MakGregor ýaly ölüp ýatjak ýalydy.
  Soňra, ýüreginiň gygyrmagyna jogap beren ýaly, ýöriş edýän adamlaryň hatary ädim ätmäge başlady. Bir pursatlyk höwes egri, zähmet çekýän adamlaryň hatarlaryndan geçen ýaly boldy. Belki, olar hem yzyna seredip, gara we gyzyl reňkde peýzažda çyzylan keşbiň ajaýyplygyny görüp, onuň täsirinden eginleri düzeldi we bedenlerinde durmuşyň uzyn, bogulýan aýdymy ýaňlandy. Ýöriş edýänler birden ädim ätmäge başladylar. MakGregoryň aňyna başga bir gün, şol bir depede guşlary doldurýan ýarym deli adam bilen durup, ýoluň gyrasyndaky agaçda oturyp, Injili okaýandygy we bu adamlary basyp almaga gelen esgerleriň tertipli takyklygy bilen ýöriş etmeýändigi üçin nähili ýigrenýändigi baradaky pikir geldi. Bir pursatda ol magdançylardan ýigrenýänleriň indi olary ýigrenmeýändigini bildi. Napoleon düşünjesi bilen, adamlaryň onuň arabasy bilen ädim ätmäge başlanda bolan heläkçilikden sapak aldy. Onuň aňyna uly, garaňky pikir geldi. "Bir gün dünýäniň ähli işçilerini şeýle ýöremäge mejbur etjek bir adam geler" diýip, ol pikir etdi. "Ol olary biri-birini däl-de, durmuşyň elhenç bozulmasyny ýeňmäge mejbur eder. Eger olaryň durmuşy bozulma bilen zaýalanan bolsa, bu olaryň günäsi däl. Olar liderleriniň, ähli adamlaryň maksatlary tarapyndan satyldylar." MakGregor öz aňynyň adamlaryň üstünden ylgaýandygyny, aňynyň impulslarynyň, diri jandarlar ýaly, olaryň arasynda aýlanýandygyny, olary çagyrýandygyny, olara degýändigini, sypaýandygyny pikir etdi. Söýgi onuň ruhuna aralaşdy we bedenini titretdi. Ol Çikagodaky ammar işçilerini we bu beýik şäherde, ähli şäherlerde, her ýerde, günüň ahyrynda köçelerden öýlerine barýan, ýanlarynda aýdym-saz hem, saz hem götermeýän millionlarça beýleki işçileri pikir etdi. Umyt edýärin, hiç zat ýok, diňe iýmit satyn almak we çäksiz, zyýanly meýilnamany goldamak üçin birnäçe dollar. "Meniň ýurduma nälet bolsun" diýip, ol gygyrdy. "Hemmeler bu ýere girdeji gazanmak, baýamak, üstünlik gazanmak üçin geldiler. Aýdaly, olar bu ýerde ýaşamak isleýärler. Aýdaly, olar girdeji, liderleri we liderleriň yzyndan gelýänler barada pikir etmegi bes etmeli. Olar çagalardy. Aýdaly, olar çagalar ýaly uly oýny oýnamaga başladylar. Aýdaly, olar diňe ýöriş etmegi öwrenip bilýärler, başga hiç zat däl. Aýdaly, olar bedenleri bilen aňlarynyň edip bilmeýän zadyny edip başladylar - diňe bir ýönekeý zady öwrendiler - iki, dört ýa-da müň adam bir ýere ýygnananda ýöriş etmäge."
  MakGregoryň pikirleri ony şeýle bir täsirlendirdi welin, ol gygyrmak isledi. Onuň ýerine ýüzi gatady we özüni saklamaga synanyşdy. "Ýok, garaş" diýip pyşyrdady. "Özüňi tälim ber. Bu seniň durmuşyňa many berer. Sabyrly bol we garaş." Onuň pikirleri ýene-de daşlaşyp, öňe barýan adamlara tarap ylgady. Gözlerinden ýaş damdy. "Adamlar olara bu möhüm sapagy diňe öldürmek isleýänlerinde berdiler. Bu başgaça bolmaly. Kimdir biri olara diňe özleri üçin möhüm sapagy bermeli, şonda olar hem öwrenip bilerler. Olar gorkudan, çaşgynlykdan we maksatsyzlykdan dynmaly. Bu ilki bolmaly."
  MakGregor öwrülip, arabadaky ministriň ýanynda asuda oturmaga mejbur boldy. Ol adamzadyň liderlerine, bir wagtlar onuň aňynda şeýle merkezi orny eýelän gadymy taryhyň şahsyýetlerine garşy berk durdy.
  - Olar bu syry ýarym öwretdiler, ýöne olary satdylar, - diýip, ol mürrüldäp aýtdy. - Kitaply we akylly adamlar hem şeýle etdiler. Düýn agşam köçede ýatan boş çeneli adam - onuň ýaly müňlerçe adam bolmaly, çeneleri könelen derwezeler ýaly asylýança gürleşýärler. Sözleriň hiç hili manysy ýok, ýöne bir adam müňlerçe başga adam bilen ýöriş edip, bir patyşanyň şöhraty üçin däl-de, şonda bu bir zady aňladýar. Şonda ol hakyky bir zadyň bir bölegidigini biler we köpçüligiň ritmini alar we köpçüligiň bir bölegi bolmak bilen, köpçüligiň bir bölegi bolmak bilen we köpçüligiň bir bölegi bolmak bilen şöhratlanar. Ol özüni beýik we güýçli duýar. - MakGregor gamgyn ýylgyrdy. - Goşunlaryň beýik liderleri muny bilýärdiler, - diýip, ol pyşyrdady. - Olar adamlary satdylar. Olar bu bilimi adamlary boýun egdirmek, olary öz ownuk maksatlaryna hyzmat etmäge mejbur etmek üçin ulandylar.
  MakGregor özüne we onuň pikirine geň galyp, töweregindäki adamlara seretmegini dowam etdirdi. "Muny edip bolýar" diýip, ol gysga wagtdan soň sesli aýtdy. "Bir gün kimdir biri muny eder. Näme üçin men etmerin?"
  Nensi Makgregor ogly tarapyndan dagyň eteginde agaç agajynyň öňünde gazylan çuň çukura jaýlandy. Ol gelen gününiň irden, şol ýere eýe bolan magdan kompaniýasyndan Makgregor jaýlanýan ýer hökmünde ulanmak üçin rugsat aldy.
  Mazaryň başynda ybadat tamamlanandan soň, ol depäniň boýunda we jülgä alyp barýan ýolda açyk duran magdançylara seretdi we olara näme pikir edýändigini aýtmak isledi. Ol mazaryň ýanyndaky agaç tagta, kakasynyň söýen ýaşyl meýdanlarynyň öňüne we Nensi Makgregoryň mazarynyň üstünden böküp, olara: "Siziň işiňiz meniň işim bolar. Meniň beýnim we güýjüm siziňki bolar. Siziň duşmanlaryňyzy ýalaňaç ýumrugym bilen uraryn" diýip gygyrmak isledi. Munuň ýerine, ol olaryň ýanyndan çalt geçdi we depäniň üstüne çykyp, şähere tarap, ýygnanyşyk gijesine düşdi.
  MakGregor Kömür Krikde geçirjek soňky gijesinde uklap bilmedi. Garaňky düşende, ol köçeden aşak düşüp, jadygöýiň gyzynyň öýüne alyp barýan basgançaklaryň aýagynda saklandy. Gündiz ony basan duýgular onuň ruhuny syndyrdy we ol deň derejede asuda we parahat birini isleýärdi. Aýal çagalygyndaky ýaly basgançaklardan düşmän ýa-da koridorda durmanka, ol golaýlaşyp, onuň gapysyny kakdy. Bilelikde olar Esasy köçeden aşak düşüp, depä çykdylar.
  Ölümçiniň gyzy ýöräp bilmän kynçylyk çekdi we ýoluň gyrasyndaky daşyň üstünde durup oturmaga mejbur boldy. Ol turjak bolanda, MakGregor ony gujagyna çekdi we gyz garşylyk görkezende, ol uly eli bilen onuň inçe egnine degip, oňa bir zatlar pyşyrdady. "Ýuwaş bol" diýdi ol. "Hiç zat aýtma. Diňe asuda bol."
  Magdan şäherleriniň üstündäki daglardaky gijeler ajaýyp. Demir ýol bilen kesilen we magdançylaryň hapa öýleri bilen bezelen uzyn jülgeler ýumşak garaňkylykda ýarym ýitip gidýär. Garaňkylykdan sesler çykýar. Kömür wagonlary rels boýunça hereket edip, gygyrdaýar we närazylyk bildirýär. Sesler gygyrýar. Uzyn gümmürdeýän ses bilen magdan wagonlarynyň biri ýüküni demir turbadan relsde duran wagona taşlaýar. Gyşda alkogol içýän işçiler rels boýunça kiçi ot ýakýarlar, tomus gijelerinde bolsa aý dogup, kokain peçleriniň uzyn hatarlaryndan göterilýän gara tüssäniň bulagyna ýabany gözellik bilen degýär.
  MakGregor syrkaw aýaly gujagynda tutup, Kömür derýasynyň üstündäki dagyň eteginde sessiz oturyp, täze pikirleriň we täze höwesleriň onuň ruhunda oýnamagyna rugsat berdi. Şol gün ejesine bolan söýgi gaýdyp geldi we ol dag känlerinden gelen aýaly gujagyna alyp, berk döşüne basdy.
  Öz ýurdunyň daglarynda göreşýän bir adam, tertipsiz durmuşyň ösdüren adamzada bolan ýigrenjini arassalamaga synanyşyp, başyny galdyrdy we dem alyjynyň gyzynyň jesedini özüne berk gysdy. Aýal, onuň keýpini düşünip, inçe barmaklary bilen onuň paltosyndan tutdy, şol ýerde, garaňkylykda, söýýän adamynyň gujagynda ölmegi arzuw etdi. Ol aýalyň bardygyny duýup, egnindäki gysyşyny gowşadanda, ol hereketsiz ýatdy, onuň ony gaýta-gaýta berk gujaklamagyny, ýadaw bedeninde onuň ägirt uly güýjüni we erkekligini duýmagyna rugsat bermegini garaşdy.
  "Bu iş. Bu meniň edip biljek ajaýyp zadym" diýip, ol öz-özüne pyşyrdady we aňynda günbatar düzlüklerinde giň, betbagt şäheri gördü, ol ýerde adamlaryň bedenlerinde täze durmuşyň aýdymyny oýanyp, oýandyrýan sesi we ritmi titräp durdy.
  OceanofPDF.com
  IV KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  HIKAGO ägirt uly şäher we millionlarça adam onuň elýeterli ýerinde ýaşaýar. Ol Amerikanyň merkezinde, Missisipi jülgesiniň giň mekgejöwen meýdanlaryndaky ýaşyl mekgejöwen ýapraklarynyň gygyrdaýan sesine golaý ýerde ýerleşýär. Ol ýerde ähli milletlerden gelen, daşary ýurtlara ýa-da günbatardaky mekgejöwen daşaýan şäherlerden baýlyk gazanmak üçin gelen adamlaryň topary ýaşaýar. Ähli taraplarda adamlar baýlyk gazanmak bilen meşgul.
  Kiçi Polşa obalarynda "Amerikada köp pul gazanyp bolýar" diýilýärdi we batyrgaý adamlar ahyrsoňy Çikagonyň Halsted köçesindäki dar, ýaramaz ysly otaglara biraz geň galyp we çaşyp düşüp, düşmäge çykýardylar.
  Amerikanyň obalarynda bu hekaýa gürrüň berilýärdi. Bu ýerde ol pyşyrdap aýdylman, gygyrylyp aýdylýardy. Žurnallar we gazetler öz işini edýärdi. Pul gazanmak baradaky gürrüňler ýer ýüzüne mekgejöweniň arasyndan ýel ýaly ýaýrady. Ýaşlar diňlediler we Çikago şäherine gaçdylar. Olar güýç-kuwwat we ýaşlyk bilen doludy, ýöne olar hiç hili arzuw ýa-da girdejiden başga zada ygrarlylyk däbini ösdürmändiler.
  Çikago uly bir betbagtçylyk çukurydyr. Bu girdeji üçin höwes, isleg bilen serhoş bolan buržuaziýanyň ruhydyr. Netijede elhenç zat ýüze çykýar. Çikagonyň lideri ýok; ol maksatsyz, betnebis we başgalaryň yzyndan ýöreýär.
  Çikagonyň aňyrsynda bolsa uzyn mekgejöwen meýdanlary uzalyp gidýär, hiç hili täsir galdyrmaýar. Mekgejöwen üçin umyt bar. Bahar gelýär we mekgejöwen ýaşyl reňke öwrülýär. Ol gara ýerden çykyp, tertipli hatarlarda düzülýär. Mekgejöwen ösýär we diňe ösüş hakda pikir edýär. Miwe mekgejöwene gelýär, ol kesilýär we ýitip gidýär. Ambarlar sary mekgejöwen däneleri bilen doly.
  Çikago mekgejöwen sapagyny ýatdan çykardy. Ähli erkekler ýatdan çykardy. Mekgejöwen meýdanlaryndan gelip, şähere göçüp barýan ýaş ýigitlere bu barada hiç haçan aýdylmady.
  Biziň döwrümizde Amerikanyň ruhy bir gezek, diňe bir gezek joşdy. Raýat urşy ýurdy arassalaýjy ot ýaly gurşap aldy. Erkekler bilelikde ýöriş etdiler we egin-egne hereket etmegiň nämedigini bilýärdiler. Uruşdan soň obalara daýaw, sakgally adamlar gaýdyp geldiler. Güýç we erkeklik edebiýatynyň başlangyjy peýda boldy.
  Soňra gynanç we dynmaz tagalla döwri geçdi we abadançylyk gaýdyp geldi. Indi diňe garry adamlar şol döwrüň gynanjy bilen baglydy we täze milli gynanç döremedi.
  Amerikada tomus agşamy, şäher ýaşaýjylary günüň dowamyndaky tagallalardan soň öýlerinde oturyp otyrlar. Olar mekdepdäki çagalar ýa-da azyk önümleriniň ýokary bahalary bilen baglanyşykly täze kynçylyklar barada gürrüň edýärler. Şäherlerde seýilgählerde orkestrler çalýar. Obalarda çyralar öçýär we uzak ýollarda howlukýan atlaryň şakyrdysy eşidilýär.
  Şeýle agşam Çikagonyň köçelerinde gezelenç edýän pikirli bir adam, beline ak köýnekli aýallary we agzyna sigara dakynan erkekleri jaýlaryň eýwanlarynda oturanlaryny görýär. Ol adam Ogaýodan. Ol iri senagat şäherleriniň birinde fabrika eýeçilik edýär we öz önümlerini satmak üçin şähere gelipdir. Ol iň gowy görnüşli, sessiz, zähmetsöýer, mähirli adam. Onuň jemgyýetinde hemmeler oňa hormat goýýar, ol hem özüne hormat goýýar. Indi ol ýöräp, pikirlenýär. Ol agaçlaryň arasynda ýerleşýän bir öýüň ýanyndan geçýär, şol ýerde bir adam penjireden düşýän ýagtylyk bilen çim biçýär. Çim biçýän maşynyň aýdymy ýöreýän adamy tolgundyrýar. Ol köçeden aşak aýlanyp, penjireden diwarlardaky grawýuralara seredýär. Ak geýimli bir aýal oturyp, pianino çalýar. "Ýaşaýyş gowy" diýip, ol sigara ýakyp aýdýar; "Ol barha umumy adalatyň bir görnüşine öwrülýär."
  Soňra köçe çyrasynyň ýagtysynda pyýada ýolda bir adamyň bir zat diýip mürrüldäp, ellerini diwara daýanyp ýörenini görýär. Bu görnüş onuň aňynda aýlanýan ýakymly, kanagatlandyryjy pikirleri kän bir bölüp bilmeýär. Ol myhmanhanada gowy agşamlyk naharyny iýdi we serhoş erkekleriň köplenç ertesi irden işe gaýdyp gelýän şadyýan, pul gazanýan itlerden başga zat däldigini, agşamlyk şerap we aýdymdan soň gizlinlikde özüni gowy duýýandygyny bilýär.
  Meniň aladaçyl adamym ganynda rahatlyk we abadançylyk keseli bolan amerikanly. Ol öňe gidip, burçdan öwrülýär. Ol çekýän sigarasy bilen kanagatlanýar we, özi hem, ýaşaýan asyry bilen kanagatlanýar. "Gyjyndyryjylar uwlap bilerler" diýýär ol, "ýöne umuman, durmuş gowy we men ömrümiň ahyryna çenli işimi etmekçi".
  Pyýada ýöreýän adam burçdan köçä öwrüldi. Iki adam salon gapysyndan çykyp, köçe çyrasynyň aşagyndaky pyýada ýoluň ugrunda durdular. Olar ellerini ýokary-aşak galgatdylar. Birden olaryň biri öňe böküp, çalt itekläp we lampanyň ýagtysynda gysylan ýumrugyny ýalpyldadyp, ýoldaşyny çukura ýykdy. Köçäniň aşaky böleginde ol asmana gara we howply asylyp duran beýik, hapa kerpiç jaýlaryň hatarlaryny gördü. Köçäniň ahyrynda ägirt uly mehaniki enjam kömür wagonlaryny göterip, gürrüldi we şakyrdadyp, olary derýada demirlenen gäminiň içine taşlady.
  Walker sigarasyny taşlap, töweregine seredýär. Bir adam onuň öňünde asuda köçeden ýöräp barýar. Ol adamyň ýumrugyny asmana galdyrýandygyny görýär we onuň dodaklarynyň hereketini, çyranyň ýagtysynda uly, çirkin ýüzüni görüp haýran galýar.
  Ol ýene-de ýöräp dowam edýär, indi howlukýar, lombardlar, egin-eşik dükanlary we sesleriň gygyrdaşy bilen dolu köçäniň başga bir burçuna çykýar. Onuň aňynda bir surat ýalpyldap geçýär. Ol ak kombinezonly iki oglanyň şäher töweregindäki howlyda eldeki towşana ýonja iýdirýändigini görýär we öýünde, öýünde bolmagy arzuw edýär. Onuň göz öňüne getirmeginde iki ogly alma agaçlarynyň aşagynda gezelenç edip, täze ýygnalan, hoşboý ysly ýonjanyň köp bölegi üçin gülüşýärler we söweşýärler. Köçede gören uly ýüzli geň görnüşli, gyzyl derili adam bag diwarynyň üstünden iki çaga seredýär. Onuň gözlerinde howp bar we bu howp ony biynjalyk edýär. Onuň aňyna diwaryň üstünden seredýän adamyň çagalarynyň geljegini zaýalamak isleýändigi baradaky pikir gelýär.
  Gije düşýär. Gara köýnek geýen we ak dişleri ýalpyldawuk bir aýal eşik dükanynyň gapdalyndaky basgançaklardan aşak düşýär. Ol geň, silkiniş hereketi edip, başyny pyýada ýöreýän awtoulagyna tarap öwürýär. Köçeden patrul awtoulagy çaltlyk bilen barýar, jaňlary ýaňlanýar we iki gök geýimli polisiýa işgäri oturgyçlarynda hereketsiz oturýar. Alty ýaşdan uly bolmadyk bir oglanjyk köçeden ylgaýar, burçlardaky boşbogalaryň burnunyň aşagyna hapa gazetleri sokýar, onuň gygyrdyly, çaga sesi trolleýbuslaryň gümmürdisinden we patrul awtoulagynyň şakyrdysyndan ýokary galýar.
  Walker sigarasyny turba zyňýar we tramwanyň basgançaklaryndan çykyp, myhmanhanasyna gaýdyp gelýär. Onuň ajaýyp, pikirli keýpi ýitip gitdi. Ol amerikan durmuşyna ajaýyp bir zadyň gelmegini arzuw edýärdi, ýöne bu arzuw dowam etmeýär. Ol diňe gaharlanýar, ýakymly agşamyň nähilidir bir ýol bilen zaýalanandygyny duýýar. Ol şähere getiren işinde üstünlik gazanarmyka diýip pikir edýär. Otagyndaky çyrany öçürip, başyny ýassyga goýup, şäheriň sesini diňleýär, indi ol sessiz, gygyrdaýan gürrüldi bilen birleşýär. Ol Ogaýo derýasyndaky kerpiç zawodyny pikir edýär we uklap galýar. Zawodyň gapysyndan gyzyl saçly bir adamyň ýüzi oňa düşýär.
  
  
  
  MakGregor ejesiniň jaýlanyşyndan soň şähere gaýdyp gelende, derrew ýöriş edýän halk baradaky garaýşyny janlandyrmaga synanyşyp başlady. Uzak wagtlap ol nireden başlamalydygyny bilmeýärdi. Bu pikir düşnüksiz we düşnüksizdi. Bu pikir onuň dogduk ýurdunyň daglaryndaky gijelerine degişlidi we Çikagonyň Demirgazyk Döwlet köçesiniň gündizki ýagtysynda bu barada pikir etmäge synanyşanda biraz gülkünç ýaly görünýärdi.
  MakGregor taýýarlanmalydygyny duýdy. Ol kitaplary öwrenip, adamlaryň pikirlerine üns bermezden, olarda beýan edilen pikirlerden köp zat öwrenip biljekdigine ynanýardy. Ol talyp boldy we alma ammaryndan çykdy, kiçijik, ýagty gözli gözli müdir hiç haçan uly gyzyl ýigide nemes bilen bolşy ýaly gaharlanyp bilmeýärdi. Bu MakGregoryň döwründen öň bolupdy. Ambarçy MakGregor onuň üçin işläp başlan güni salonyň öňündäki burçda geçirilen duşuşykda bir zadyň bolandygyny duýdy. Magdançynyň ogly onuň işgärlerini çykarypdy. "Adam öz ýerinde başlyk bolmaly" diýip, käwagt öz-özüne mürrüldäp, ammaryň ýokarsyndaky alma çelekleriniň arasynda koridorlarda aýlanyp, MakGregoryň bolmagynyň näme üçin ony gaharlandyrýandygyna geň galýardy.
  Agşam sagat altydan irden sagat iki çenli MakGregor indi Wan Býureniň golaýyndaky Günorta Döwlet köçesindäki restoranda gijeki kassaçy bolup işleýärdi we irden sagat ikiden ýedi çenli Miçigan bulwaryna seredýän otagda ýatýardy. Penşenbe güni ol boşdy; agşamky ornuny restoranyň eýesi, kiçijik, tolgundyryjy Tom O'Tul atly irlandiýaly eýeledi.
  Makgregoryň ýokary okuw jaýyna girmek mümkinçiligi Edit Karsona degişli bank hasaby arkaly döräpdi. Bu mümkinçilik şeýle döräpdi. Pensilwaniýadan gaýdyp gelenden soň, bir tomus agşamy, ol onuň bilen ýapyk torly gapynyň arkasynda garaňky dükanda oturypdy. Makgregor gamgyn we sessizdi. Öňki agşam ol ammardaky birnäçe adam bilen "Ýörişçiler" barada gürleşmäge synanyşypdy, ýöne olar düşünmändi. Ol gepleşip bilmeýändigini aýyplady, ýarym garaňkylykda oturyp, ýüzüni elleriniň arasynda goýup, köçä seredip, hiç zat aýtman, ajy pikirler bilen pikirlendi.
  Oňa gelen pikir ony mümkinçilikleri bilen mes etdi we ol munuň özüni mes edip bilmejekdigini bilýärdi. Ol adamlary betbagtçylykly, netijesiz däl-de, ýönekeý, manyly işleri etmäge mejbur etmek isleýärdi we onuň yzygiderli turup, uzalyp, köçä ylgap çykmaga we ägirt uly elleri bilen adamlary öňünde süpürip, dünýäniň täzeden dogluşyny başlatjak we adamlaryň durmuşyna many berjek uzak, maksatly ýörişe iberip bilmejekdigini görmek isleýärdi. Soňra, ganyndaky gyzgyny aýryp, köçelerdäki adamlary ýüzündäki gamgyn ýüz bilen gorkuzyp bilenden soň, ol özüni sessiz oturyp garaşmaga öwrenişdirmäge synanyşdy.
  Pes sallanýan oturgyçda onuň ýanynda oturan aýal oňa pikir edýän zadyny aýtmaga synanyşdy. Ýüregi güýçli urdy we sesindäki titremäni gizlemek üçin jümleleriň arasynda arakesme edip, haýal gepledi. "Ambardan çykyp, günleriňizi okamaga sarp etseňiz, etmek isleýän işiňizde size kömek edermi?" diýip, ol sorady.
  MakGregor oňa seredip, üns bermeýän ýaly başyny atdy. Ol otagynda geçiren agyr günüň ambardaky işiniň beýnisini kütleşdirýän ýaly bolan gijelerini ýadyna saldy.
  - Bu ýerdäki işden başga-da, meniň tygşyt bankynda on ýedi ýüz dollarym bar, - diýip, Edit gözlerindäki uly umytlary gizlemek üçin ýüzüni öwürdi. - Men ony maýa goýmak isleýärin. Men onuň hiç zat etmän oturmagyny islemeýärin. Men seniň ony alyp, aklawçy bolmagyňy isleýärin.
  Edit oturgyjynda hereketsiz oturyp, onuň jogabyny garaşdy. Ol ony synaga salandygyny duýdy. Onuň aňynda täze bir umyt döräp başlady. "Eger ol muny kabul etse, bir gije gapydan çykyp, hiç haçan gaýdyp gelmez."
  MakGregor pikirlenmäge synanyşdy. Ol durmuşa bolan täze garaýşyny oňa düşündirmäge synanyşmaýardy we nireden başlamalydygyny bilmeýärdi.
  "Ahyrsoňy, näme üçin meniň planyma eýerip, aklawçy bolmasyn?" diýip, öz-özünden sorady. "Bu bir gapy açyp biler. Men ony ederin" diýip, ol aýala sesli aýtdy. "Sen we ejem bu barada gürleşdiňiz, şonuň üçin men synanyşyp görerin. Hawa, men pulu alaryn."
  Ol gyzyň öňünde gyzaryp, yhlasly oturan mahaly, oňa ýene-de seretdi we onuň wepalylygyna, Kömür Krikdäki öwüjiniň gyzynyň wepalylygyna täsir eden ýaly, täsir etdi. "Men seniň öňüňde borçlu bolmagyma garşy däl" diýdi ol; "Men muny başga hiç kimden kabul ederdim".
  Soňra, bir aladaly adam köçeden ýöräp, maksadyna ýetmek üçin täze meýilnamalar düzmäge synanyşdy. Ol öz beýnisiniň dymyklygy hasaplaýan zadyna gaharlandy we lampanyň ýagtysynda ony barlamak üçin ýumrugyny galdyrdy. "Men muny paýhasly ulanmaga taýýarlanaryn" diýip pikir etdi. "Men gatnaşjak söweşde adamyň uly ýumruk bilen goldanylýan tälim alan beýnisi gerek."
  Şol wagt Ogaýodan bir adam ellerini jübüsine salyp, onuň ýanyndan geçip barýarka, onuň ünsüni özüne çekdi. Baý, hoşboý ysly temmäkiniň ysy Makgregoryň burnuny doldurdy. Ol öwrülip, biraz saklandy, pikirlere batyp, içeri girene seretdi. "Men şuňa garşy göreşjek" diýip, ol hüňürdedi. "Düzgünsiz dünýäni kabul edýän rahat baý adamlar, onda hiç hili ýalňyşlyk görmeýän razy adamlar. Men olary gorkuzmak isleýärin, şonda olar sigaralaryny taşlap, meýdanda garynja ilikleri depýän wagtyňyz garynja ýaly ylgaşyp başlasynlar."
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  Jenap S. G. REGOR NACHALC Çikago uniwersitetinde birnäçe sapaklara gatnaşdy we öz ýurdunyň öňdebaryjy işewürleriniň biriniň sahylygy bilen gurlan ägirt uly binalaryň arasynda gezelenç edip, bu uly bilim merkeziniň näme üçin şäheriň şeýle ähmiýetsiz bir bölegi bolup görünýändigine haýran galdy. Onuň üçin uniwersitet düýbünden izolýasiýa edilen, daş-töweregi bilen sazlaşyksyz ýalydy. Ol köçe kirpisiniň hapa eline goýlan gymmatbaha bezeg ýalydy. Ol ol ýerde köp galmady.
  Bir gün, sapaklarynyň birinde, ol professorynyň göwnünden turdy. Ol otagda beýleki talyplaryň arasynda oturyp, pikirleri geljek we nädip ýöriş halk hereketini başlatmalydygy barada oýlanýardy. Onuň ýanyndaky oturgyçda gök gözli we sary bugdaý ýaly saçly uly gyz oturypdy. Ol hem Makgregor ýaly, özüne näme bolýandygyny bilmeýärdi we ýarym ýumuk gözleri bilen oňa seredip oturypdy. Onuň burçlarynda birneme gülkünçlik ýalpyldady. Ol kagyza onuň ägirt uly agzyny we burnuny çekdi.
  MakGregoryň çep tarapynda, bir ýaş ýigit aýaklaryny uzadyp, geçelgede oturyp, sary saçly gyz hakda pikir edýärdi we oňa garşy kampaniýa meýilleşdirýärdi. Onuň kakasy Günbatar tarapdaky kerpiç jaýda miwe gutularyny öndürýän eken we öýünde ýaşamazlyk üçin başga bir şäherde okuwa gitmek isleýärdi. Ol bütin gün agşamlyk nahary we kakasynyň gelmegi hakda pikir edýärdi, howsala düşüp we ýadaw, hyzmatkärleriň dolandyrylyşy üçin ejesi bilen dawalaşmak üçin. Indi bolsa, şäher merkezindäki restoranda agşamlyk naharynyň lezzetini görmek üçin ejesinden pul almak üçin meýilnama düzmäge synanyşýardy. Ol stoluň üstünde çilim gutusy we gyzyl çyralaryň aşagynda sary saçly gyzyň garşysynda oturan şeýle agşamy sabyrsyzlyk bilen garaşýardy. Ol adaty amerikan ýokary-orta synp adamydy we diňe uniwersitete girdi, sebäbi ol söwda dünýäsinde durmuşyny başlamaga howlukmaýardy.
  MakGregoryň öňünde başga bir adaty talyp, reňki solgun, howsala düşen ýaş ýigit kitabyň daşky sahabynda barmaklaryny dyrnaklap otyrdy. Ol bilim almaga örän çynlakaý çemeleşdi we professor biraz durka, ellerini çatyp sorag berdi. Professor ýylgyranda, ol batly güldi. Ol professoryň akkordlaryny çalýan saz guraly ýalydy.
  Galyň gara sakgally, agyr eginli we uly, güýçli äýnekli, gysga boýly professor gygyrykly we tolgundyryjy ses bilen gepledi.
  "Dünýä biynjalykdan doly" diýdi ol. "Adamlar gabykdaky towuklar ýaly göreşýärler. Her bir ruhuň çuňňur içinde biynjalyk pikirler gozgalýar. Siziň ünsüňizi Germaniýanyň uniwersitetlerinde bolup geçýän wakalara çekýärin."
  Professor saklanyp, töweregine seretdi. Makgregor adamyň köp sözlüliginden şeýle bir gaharlandy welin, özüni saklap bilmedi. Ol sosialist natiq Koul Krik köçelerinde gürleýän wagty hem şeýle duýdy. Sögünip, ol turdy we oturgyjyny tepdi. Depder uly gyzyň dyzlaryndan düşüp, ýapraklary ýere saçdy . Makgregoryň gök gözlerini ýagtylandyrdy. Gorkýan synpyň öňünde duran mahaly, onuň uly we gyzyl kellesinde owadan haýwanyň kellesi ýaly asylly bir zat bardy. Onuň sesi bokurdagyndan çykdy we gyz oňa agzyny açyp seretdi.
  "Biz otagdan otaga aýlanyp, gürrüňleri diňleýäris" diýip, MakGregor başlady. "Agşamlar şäher merkezindäki köçeleriň burçlarynda, şäherlerde we obalarda erkekler gürleşýärler we gürleşýärler. Kitaplar ýazylýar, agyzlary titräp durýar. Erkekleriň agyzlary boş. Olar hiç zat aýtman, boş galýarlar."
  MakGregoryň tolgunmasy güýçlendi. "Eger şunça betbagtçylyk bolup geçýän bolsa, näme üçin hiç zat edilmeýär?" diýip, ol sorady. "Näme üçin siz, tälim alan beýniňiz bilen, bu betbagtçylygyň arasynda gizlin tertibi tapmaga synanyşmaýarsyňyz? Näme üçin bir zat edilmeýär?"
  Professor platformada öňe-yza aýlanyp ýördi. "Näme diýjek bolýanyňyza düşünmedim" diýip, ol howsala bilen gygyrdy. MakGregor haýal öwrülip, synpa seretdi. Ol düşündirmäge synanyşdy. "Näme üçin erkekler erkek ýaly ýaşamaýarlar?" diýip, ol sorady. "Olara ýüz müňlerçe adam ýöriş etmegi öwretmeli. Siz şeýle pikir etmeýärsiňizmi?"
  MakGregoryň sesi ýokarlandy, onuň ägirt uly ýumrugy hem göterildi. "Dünýä uly düşelgä öwrülmeli" diýip, ol gygyrdy. "Dünýäniň beýnisi adamzadyň guramasynda bolmaly. Her ýerde tertipsizlik höküm sürýär, adamlar bolsa tordaky maýmynlar ýaly gepleşýärler. Näme üçin kimdir biri täze goşun gurup başlamaýar? Eger meniň näme diýjek bolýanymy düşünmeýän adamlar bar bolsa, olary ýyksynlar."
  Professor öňe egilip, gözlüginiň üstünden Makgregoryň ýüzüne seretdi. "Men seniň pikiriňi düşündim" diýdi ol, sesi titräp. "Synp gutardy. Biz bu ýerde zorlugy ýazgarýarys".
  Professor gapydan girip, uzyn koridordan aşak düşdi, synp onuň yzyndan gep-gürrüň edýärdi. MakGregor boş synp otagyndaky oturgyçda oturyp, diwara seredip durdy. Ol çykyp barýarka, professor öz-özüne: "Bu ýerde näme bolýar? Mekdeplerimize näme girýär?" diýip mürrüldäpdi.
  
  
  
  Ertesi agşam giç bolanda, MakGregor öz otagynda oturyp, sapakda bolan wakalar barada pikir etdi. Ol indi uniwersitetde wagtyny geçirmejek we özüni doly hukuk öwrenmäge bagyş etjekdigi barada karara gelipdi. Birnäçe ýaş ýigit içeri girdi.
  Uniwersitet talyplarynyň arasynda MakGregor örän garry görünýärdi. Ol gizlinlikde haýran galýardy we köplenç gürrüňiň temasy bolýardy. Indi oňa gelýänler onuň Grek Harp Doganlygyna goşulmagyny isleýärdiler. Olar onuň otagynyň golaýynda, penjirede we diwara goýlan sandykda oturypdylar. Olar çilim çekýärdiler we oglanlar ýaly güýçli we joşgunlydylar. Wekiliň ýaňaklarynda gyzaryş ýalpyldap durdy - gara burç saçly we tegelek, gyzyl-ak ýaňakly arassa ýaş ýigit, Aýowadan gelen preswiterian ruhanynyň ogly.
  "Ýoldaşlarymyz seni biziň birimiz hökmünde saýladylar" diýip, wekil aýtdy. "Biz seniň Alfa Beta Pi bolmagyňy isleýäris. Bu ýurduň iň gowy mekdeplerinde bölümleri bolan ajaýyp doganlyk. Size aýdaýyn."
  Ol ordeniň agzalary bolan döwlet işgärleriniň, ýokary okuw jaýlarynyň professorlarynyň, işewürleriň we meşhur türgenleriň atlaryny sanap başlady.
  MakGregor diwara söýklenip oturyp, myhmanlaryna seredip, näme diýjekdigini pikir edýärdi. Ol biraz geň galdy we ýarym gynandy, özüni ýekşenbe güni mekdep okuwçysynyň köçede janynyň ýagdaýyny sorap duran bir adamyň ýanynda saklan ýaly duýdy. Ol Monro köçesindäki dükanynda ony garaşýan Edit Karsony; Koal Krik salonunda duran gaharly magdançylaryň, ol bolsa söweşi garaşyp, elinde çekiç bilen oturyp, restorana hüjüm etmäge taýýarlanýandygyny; esgerleriň atlarynyň yzyndan, magdan düşelgesiniň köçelerinden pyýada ýöreýän garry Enäniň Betbagtçylygyny; we iň soňunda, bu ýagty gözli oglanlaryň ýaşamagy maksat edinýän ägirt uly söwda şäheri tarapyndan ýok ediljekdigine bolan gorkunç ynamy göz öňüne getirdi.
  "Bir ýigit dünýä çykanda, biziň birimiz bolmak köp zady aňladýar" diýdi buýra saçly ýaş ýigit. "Bu saňa dogry adamlar bilen gatnaşyk gurmaga we garyşmaga kömek edýär. Tanyýan adamlaryň bolmazdan ýaşap bilmersiň. Iň gowy ýigitler bilen garyşmaly." Ol ikirjiňlenip, ýere seretdi. "Saňa aýtmaga garşy däl" diýdi ol açyklyk bilen, "güýçli adamlarymyzyň biri - matematik Waýtsaýd - seniň biziň bilen gelmegiňi isleýär. Ol seniň muňa mynasypdygyňy aýtdy. Ol seniň bizi görüp, has gowy tanamalydygyňy, biziň bolsa seni görüp, tanamalydygymyzy pikir etdi."
  MakGregor ýerinden turup, diwardaky asma şlýapasyny aldy. Pikiriniň içinde näme bardygyny aýtmaga synanyşmagyň manysyzdygyny duýup, basgançaklardan köçä düşdi, oglanlar topary bolsa onuň yzyndan utançly sessizlikde, koridoryň garaňkylygyndan büdräp ýöräp gitdiler. Öňdäki gapyda ol biraz durup, olara seretdi, pikirlerini söz bilen beýan etmäge synanyşdy.
  - Seniň soraýan zadyňy edip bilmerin, - diýdi ol. - Seni halaýaryn we seniň bilen gitmegi haýyş etmegiňi halaýaryn, ýöne men uniwersiteti taşlamagy meýilleşdirýärin. - Onuň sesi ýumşady. - Men seniň dostuň bolmak isleýärin, - diýip, ol sözüniň üstüne goşdy. - Sen adamlary tanamak üçin wagt gerek diýýärsiň. Bolýar, men seni häzirki kimdigiňde tanamak isleýärin. Sen kim boljagyňy bolanyňdan soň seni tanamak islemeýärin.
  MakGregor öwrülip, galan basgançaklardan aşak düşüp, daş pyýada ýoluna çykdy we köçäniň ýokaryk çalt ýöräp gitdi. Onuň ýüzünde berk bir alamat doňup galdy we ol bolan waka barada pikir edip, gijäni asuda geçirjekdigini bilýärdi. "Men oglanlary urmagy ýigrenýärin" diýip, restorandaky agşamky işine howlukdy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  MCG REGOR _ _ _ adwokatlar kollegiýasyna kabul edilip, Çikago sebitinde ýaýran müňlerçe ýaş ýuristleriň arasynda öz ornuny almaga taýýar bolanda, ol öz işini başlamak kararyna geldi. Ol bütin ömrüni başga ýuristler bilen ownuk meseleler boýunça jedelleşip geçirmek islemedi. Ol durmuşdaky ornunyň kemçilikleri tapmak ukyby bilen kesgitlenýändigini ýigrenýärdi.
  Ol gije-gündiz köçelerde ýeke özi aýlanyp, bu barada pikir edýärdi. Ol gaharlanyp, näletlenýärdi. Käwagt, oňa hödürlenýän islendik durmuşyň peýdasyzlygyna şeýle bir bendi bolýardy welin, şäheri terk edip, Amerikanyň demir ýollarynda aýlanyp ýören işewür, nägile janlaryň bir toparyna öwrülmäge höweslenýärdi.
  Ol ýerasty dünýäniň howandarlygyny gazanan Günorta Döwlet köçesindäki restoranda işlemegini dowam etdirdi. Agşamara, altydan günortana çenli, işler asudady we ol oturyp, kitap okaýardy we penjiräniň ýanyndan ylgaşyp geçýän biynjalyk märekäni synlaýardy. Käwagt ol şeýle bir özüne ynanýardy welin, müşderi onuň ýanyndan geçip, töleg tölemän gapydan gaçyp gidýärdi. Döwlet köçesinde adamlar howsala bilen öňe-yza hereket edýärdiler, maksatsyz, agaja goýlan mallar ýaly ol-bu tarapa aýlanýardylar. Miçigan prospektinde iki blok uzaklykda uýalarynyň geýen köýnekleriniň arzan nusgasyny geýen, ýüzleri boýalan aýallar erkeklere gapdal seredýärdiler. Arzan we täsirli çykyşlaryň geçirilýän ýagty yşykly ammarlarda pianino yzygiderli gümmürdeýärdi.
  Agşamara Günorta Döwlet köçesinde dynç alýan adamlaryň gözlerinde häzirki zaman durmuşynyň aýdyň, gorkunç, boş, maksatsyz keşbi bardy. Göz bilen birlikde, hereketli ýöreýiş, eňek silkmek we manysyz sözleriň aýdylyşy ýitip gitdi. Restoranyň girelgesiniň garşysyndaky binanyň diwarynda "Sosialistik ştab-kwartira" diýen ýazgyly banner asylgydy. Häzirki zaman durmuşynyň diýen ýaly kämil beýanyny tapan, tertip-düzgüniň hem, tertibiň hem bolmadyk, adamlaryň hereket etmeýän, deňiz bilen ýuwulan kenarda taýak ýaly süýşýän ýerlerinde hyzmatdaşlyk wadasy ýazylan sosialistik banner asylgydy. Jemgyýet.
  MakGregor bannere we hereket edýän adamlara seredip, oýlanmaga çümdi. Bilet kassasynyň arkasyndan çykyp, gapydan daşarda saklandy we töweregine seretdi. Gözlerinde ot ýandy we paltosynyň jübülerine salnan ýumruklary gysyldy. Çagalygyndaky ýaly, ol ýene-de adamlara ýigrenýärdi. Tertibe we many-mazmuna bolan uly höwes bilen hereket edýän adamzat arzuwyna esaslanýan adamzada bolan ajaýyp söýgi ýitip gitdi.
  Ýary gijeden soň restoranda işler başlady. Loop etrabyndaky moda restoranlaryndan ofisiantlar we barmenler zenan dostlary bilen duşuşmaga gelip başladylar. Bir aýal içeri girende, ýaş ýigitleriň birine ýakynlaşdy. "Nähili gije geçirdiňiz?" diýip, olar biri-birinden soradylar.
  Gelen ofisiantlar aýak üstünde durup, sessizje gürrüňleşdiler. Olar gepleşýänlerinde, girdeji çeşmesi bolan müşderilerden pullary gizlemegiň sungatyny ünssiz-haýalsyz ulanýardylar. Olar teňňeler bilen oýnaýardylar, olary howa zyňýardylar, ellerinde gysýardylar, haýran galdyryjy tizlikde peýda bolup, ýitip gidýärdiler. Käbirleri stoluň ugrundaky taburetkalarda oturyp, tort iýip, gyzgyn kofe içýärdiler.
  Aşpez aşhanadan otaga uzyn, hapa önlük geýip girdi, stoluň üstüne gap-gaç goýdy we içindäkileri iýip başlady. Ol öwünmek bilen boş oturanlaryň haýran galmagyna synanyşdy. Ol diwaryň ugrundaky stollarda oturan aýallary batly ses bilen çagyrdy. Aşpez bir wagtlar göçme sirkde işläpdi we ýolda başdan geçirenlerini yzygiderli gürrüň berip, köpçüligiň gözünde gahryman bolmaga çalyşýardy.
  MakGregor öňündäki stoluň üstünde ýatan kitaby okap, töweregindäki ýaramaz bulaşyklygy ýatdan çykarmaga synanyşdy. Ol beýik taryhy şahsyýetler, esgerler we döwlet işgärleri barada ýene-de okady, olar adamlaryň liderleri bolupdyrlar. Aşpez oňa bir sorag berende ýa-da gulagyna niýetlenen bir söz aýdanda, ol başyny galdyryp, başyny atyp, okamaga dowam etdi. Otagda bir gygyryşyk başlanda, ol bir buýruk berdi we biynjalyk ýatdy. Wagtal-wagtal gowy geýinen, ýarym serhoş orta ýaşly erkekler gelip, stoluň üstüne egilip, oňa bir zatlar pyşyrdaýardylar. Ol diwaryň boýundaky stollarda oturyp, diş çöpleri bilen oýnaýan aýallaryň birine yşarat etdi. Aýal oňa ýakynlaşanda, ol adama görkezip: "Ol saňa agşamlyk nahary satyn almak isleýär" diýdi.
  Ýerasty dünýädäki aýallar stollaryň başynda oturyp, MakGregor barada gürrüň edýärdiler, her biri gizlinlikde onuň öz söýgülisi bolmagyny isleýärdi. Olar şäher töweregindäki aýallar ýaly gybat edýärdiler, gürrüňlerini onuň aýdanlaryna degişli düşnüksiz salgylanmalar bilen doldurýardylar. Olar onuň geýimleri we okaýşy barada pikirlerini aýdýardylar. Ol olara seredende, olar ýylgyrýardylar we gorkak çagalar ýaly biynjalyk bolýardylar.
  Ýerasty dünýäsiniň aýallarynyň biri, gyzyl ýaňaklaryndaky çym-çym bolan inçe aýal, stoluň başynda oturyp, beýleki aýallar bilen ak leghorn towuklaryny terbiýelemek barada gürleşýärdi. Ol we onuň adamsy, suwuň daşyndaky restoranda ofisiant bolup işleýän semiz, garry, gyzyl reňkli ofisiant, on gektarlyk oba hojalygyny satyn aldylar we ol agşamara köçelerde gazanan puly bilen onuň üçin töleg töleýärdi. Çilim çekýäniň ýanynda oturan kiçijik, gara gözli aýal diwarda asylgy duran palto degrip, onuň jübüsinden ak mata bölegini alyp, köýnegiň öň tarapyndaky belligi üçin açyk gök reňkli gülleri çyzyp başlady. Sagdyn görünýän derisi bolan ýaş ýigit stoluň ýanyndaky taburetkada oturyp, ofisiant bilen gürleşýärdi.
  - Reformaçylar işewürlik üçin dowzah döretdiler, - diýip, ýaş ýigit tomaşaçylarynyň bardygyny anyklamak üçin töweregine seredip öwündi. - Öňler Bütindünýä sergisinde Döwlet köçesinde dört aýal işleýärdi, ýöne häzir meniň diňe bir aýalym bar, ol bolsa wagtynyň ýarysyny aglap we syrkawlap geçirýär.
  MakGregor kitaby okamagyny bes etdi. "Her şäheriň öz zyýanly ýeri bar, keselleriň adamlary zäherlemek üçin peýda bolýan ýeri. Dünýäniň iň gowy kanun çykaryjy aň-paýhaslary bu ýamana garşy göreşmekde hiç hili öňegidişlik gazanmady" diýlip, hasabatda aýdylýar.
  Ol kitaby ýapdy, bir gyra taşlady we stoluň üstünde ýatan uly ýumrugyna we ofisianta öwünýän ýaş ýigide seretdi. Onuň agzynyň gyralarynda ýylgyryş peýda boldy. Ol pikirlenip ýumrugyny açyp-ýumdy. Soňra stoluň aşagyndaky tekjeden hukuk kitabyny alyp, dodaklaryny gymyldadyp, kellesini elleriniň üstüne goýup, ýene okamaga başlady.
  MakGregoryň hukuk edarasy ýokarky gatda, Wan Buren köçesindäki ulanylan egin-eşik dükanynyň üstünde ýerleşýärdi. Ol ýerde stoluň başynda oturyp, okaýardy we garaşýardy, agşamara bolsa Döwlet köçesindäki restorana gaýdyp gelýärdi. Wagtal-wagtal sud diňlemek üçin Harrison köçesindäki polisiýa bölümine gidýärdi we O'Tulyň täsiri bilen wagtal-wagtal oňa birnäçe dollar gazandyrýan iş tabşyrylýardy. Ol Çikagoda geçiren ýyllaryny okuw ýyllary hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşdy. Ol näme etmek isleýändigini bilýärdi, ýöne nireden başlamalydygyny bilmeýärdi. Instinktiw garaşýardy. Ol ofisiniň penjiresiniň aşagyndaky pyýada ýollarynda ýöreýän adamlaryň durmuşyndaky wakalaryň ýörişini we garşy ýörişini görýärdi, Pensilwaniýa obasynyň magdançylarynyň daglardan aşak düşüp, ýerastyna ýitip barýandyklaryny göz öňüne getirýärdi, gyzlaryň howlukmaçlygyna tomaşa edýärdi. Irden dükanlaryň gapylarynyň açylyp durandygyny, indi O'Tulyň diş çöpleri bilen boş oturyp, bu ynsan deňziniň ýüzünde alamat boljak bir söz ýa-da hereket garaşýandygyny pikir edýärdi. Daşarky synçy üçin ol häzirki zaman durmuşynyň ýadaw adamlarynyň biri, zatlaryň deňzinde gezýän adam ýaly görünmegi mümkindi, ýöne ol beýle däldi. Köçelerde hiç zada yhlasly çynlakaýlyk bilen ýöreýän adamlar ony göreşen we ýyl-ýyldan amerikan ýaşlarynyň iň gowylarynyň çekilýän täjirçilik girdabyna çekip bildiler.
  Magdan şäheriniň üstündäki depäniň üstünde oturyp, oňa gelen pikir barha artdy. Ol gije-gündiz işçileriň häkimiýete çykmagynyň fiziki alamatlaryny, millionlarça aýaklaryň dünýäni titredip, amerikanlaryň ruhuna tertip-düzgüniň, maksada we tertip-düzgüniň ajaýyp aýdymyny siňdirýändigini arzuw edýärdi.
  Käwagt oňa düýşüň hiç haçan düýşden başga zat bolmajagy ýaly görünýärdi. Ol tozanly kabinetinde oturyp, gözlerinden ýaş döküp durdy. Şeýle pursatlarda ol adamzadyň hemişe şol bir köne ýolda dowam etjekdigine, ýaşlaryň garramagyna, semremegine, çüýremegine we durmuşyň uly üýtgeşikliginde we ritminde ölmegine, olar üçin manysyz syr bolup galjakdygyna ynanýardy. "Olar möwsümleriň we planetalaryň kosmosda ýöreýändigini görerler, ýöne ýöremezler" diýip, ol penjirä tarap ýöräp, aşakdaky köçäniň hapa we tertipsizligine seredip, mürrüldäp aýtdy.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  OFISDE Wan Buren köçesinde, Makgregor öz stolundan başga-da başga bir stolda oturypdy. Stol adaty bolmadyk uzyn murtly we paltosynyň ýakasynda ýagly lekeleri bolan pes boýly bir adamyňkydy. Ol irden gelip, aýaklaryny stoluň üstünde goýup, oturgyçda oturdy. Ol uzyn gara sigaralary çekip, irdenki gazetleri okady. Gapylaryň aýna panelinde: "Genri Hant, Gozgalmaýan emläk dellaly" diýen ýazgy bardy. Irdenki gazetleri okap bolandan soň, ol ýitip gitdi we giç agşam ýadaw we gamgyn ýagdaýda gaýdyp geldi.
  Genri Hantyň emläk biznesi mifdi. Ol hiç hili emläk satyn almasa-da ýa-da satmasa-da, öz eýeçiligini talap edýärdi we stolunda öz ýöriteleşen emläkleriniň görnüşlerini görkezýän blankalar bardy. Onuň diwarynda Haýd Park orta mekdebiniň uçurymy bolan gyzynyň aýna çarçuwaly suraty asylyp durdy. Şol gün irden gapydan çykyp barýarka, Makgregora seretmek üçin saklandy we: "Eger kimdir biri emläk gözläp gelse, meniň adymdan olara ideg ediň. Men birnäçe wagtlap gitjek" diýdi.
  Henri Hant Birinji etrapdaky syýasy ýolbaşçylaryň ondan bir bölegini ýygnaýjydy. Ol tutuş gün etrapda bir ýerden beýleki ýere aýlanyp, aýallar bilen söhbetdeşlik geçirip, olaryň atlaryny jübüsinde göterýän kiçijik gyzyl kitaba deňeşdirip, wada berip, talap edip, gizlin haýbat atýardy. Agşamaralary ol Jekson seýilgähindäki kwartirasynda oturyp, gyzynyň pianino çalýandygyny diňleýärdi. Ol durmuşdaky ornuny bütin ýüregi bilen ýigrenýärdi we Illinoýs merkezi otlularynda şähere gidip-gelende kölüň ýüzüne seredip, ferma eýe bolup, obada erkin durmuşda ýaşamagy arzuw edýärdi. Onuň göz öňünde çagalyk döwründe ýaşan Ogaýo obasyndaky dükanlarynyň öňündäki pyýada ýoluň ugrunda durup, gep-gybat edýän söwdagärleri görüp bilýärdi we göz öňünde özüni ýene-de oglanlyk döwründe, agşamara obanyň köçesinden sygyrlary sürüp, lezzetli kiçijik oýunlara gatnaşyp, ýalaňaç aýaklaryň çuň tozandaky şarpyk sesi ýaly göz öňüne getirip bilýärdi.
  Makgregoryň Çikagoda jemgyýetçilik işgäri hökmünde peýda bolmagy üçin sahna çykan zat, ilkinji bölümiň "başlygynyň" kolleksiýaçysy we kömekçisi hökmünde gizlin ofisinde işleýän Genri Hant boldy.
  Bir gije şäheriň millioner bugdaý spekulýantlarynyň biriniň ogly bolan ýaş ýigit Polk köçesindäki "Meri öýi" diýlip atlandyrylýan dynç alyş merkeziniň arkasyndaky kiçijik köçede öli tapyldy. Ol düýbünden öli, kellesinde gögerme bar bolan halda, tagtadan ýasalan haýata ýaplanyp ýatyrdy. Polisiýa işgäri ony tapyp, köçesiniň burçundaky çyra sütünine süýräp getirdi.
  Polisiýa işgäri köçe çyrasynyň aşagynda ýigrimi minutlap taýagyny galgadyp durdy. Ol hiç zat eşitmedi. Bir ýaş ýigit golaýlaşyp, onuň goluna degdi we bir zatlar pyşyrdady. Ol köçä çykmak üçin öwrülende, ýaş ýigit köçeden ylgap gitdi.
  
  
  
  Çikagonyň Birinji bölüminiň ýolbaşçylary ölen adamyň kimligi mälim edilende gaty gaharlandylar. "Başlyk", arassa çal kostýumly we ýüpek ýaly murtly, ýumşak görnüşli, gök gözli bir adam, öz kabinetinde durup, ýumruklaryny açdy we gysdy. Soňra ol ýaş ýigidi çagyryp, Genri Hanty we meşhur polisiýa işgärini çagyrtdy.
  Çikago gazetleri hepdeler boýy erbetlige garşy kampaniýa alyp bardylar. Žurnalistleriň köpçüligi Parlamente ýygnanýardy. Olar her gün jenaýat dünýäsindäki durmuşyň sözlü portretlerini çap edýärdiler. Senatorlaryň, gubernatorlaryň we aýallaryndan aýrylyşan millionerleriň baş sahypalaryndaky habarlarda şeýle hem Ugly Brown Chophouse Sem we Caroline Kitiň atlary, şeýle hem olaryň edaralarynyň, ýapylýan wagtlarynyň, müşderileriniň synpynyň we sanynyň beýany çap edildi. Ýigrimi ikinji köçede ýerleşýän salonyň arka tarapynda serhoş bir adam ýere agdarylyp, gapjygy ogurlandy we onuň suraty irdenki gazetleriň baş sahypasynda peýda boldy.
  Genri Hant gorkudan titräp, Wan Buren köçesindäki ofisinde oturypdy. Ol öz adyny gazetde görmegi we käriniň açylmagyny garaşýardy.
  Birinjini dolandyrýan häkimiýetler - pul we girdeji gazanmagy bilýän, täjirçilikligiň gülü bolan dymýan we akylly adamlar - gaty gorkýardylar. Olar merhumyň şöhratynda özleriniň ýakyn duşmanlary - metbugat üçin hakyky mümkinçilik gördüler. Birnäçe hepdelap olar köpçüligiň nägilelik tupanyna döz gelip, asuda oturdylar. Olar öz pikirlerinde bu dini jaýyň aýratyn patyşalyk, şäherden aýry we daşary ýurt bir zat hökmünde göz öňüne getirdiler. Olaryň yzyna düşýänleriň arasynda köp ýyllaryň dowamynda Wan Buren köçesinden daşary ýurt territoriýasyna geçmedik adamlar hem bardy.
  Birden bu adamlaryň aňyna howp abandy. Kiçijik, sessiz başlyk ýaly, onuň gözegçiligindäki adam ýumrugyny gysdy. Duýduryş gykylygy köçelerde we köçelerde ýaňlandy. Ýyrtyjy guşlar ýaly, olar öz uýalarynda biynjalyk bolup, gygyryp uçup ýördüler. Sigarany turba taşlap, Genri Hant palatanyň içinden ylgady. Öýden öýe gykylygyny göterip ýördi: "Gizlin! Surat çekme!"
  Salondaky ofisinde oturan kiçijik başlyk Genri Hantdan polisiýa işgärine seretdi. "Häzir ikirjiňlenmegiň wagty däl" diýdi ol. "Eger biz çalt hereket etsek, bu bereket bolar. Biz bu ganhory tussag edip, sud etmeli we muny häzir etmeli. Biziň adamymyz kim? Çalt. Geliň, hereket edeliň."
  Genri Hant täze sigara ýakdy. Ol otagdan we metbugatyň gözlerinden çykyp gitmegi arzuw edip, barmaklarynyň ujuny howsala bilen oýnady. Onuň göz öňünde, bütin dünýä görmegi üçin ýagty harplar bilen ýazylan adyna seredip, gyzynyň gorkudan gygyrýandygyny eşidip bilýärdi we ol gyzynyň ýaşlyk ýüzi ýigrençden gyzaryp, ondan hemişelik ýüz öwürendigini pikir etdi. Onuň pikirleri gorkudan çaltlaşdy. Ady onuň dodaklaryndan çykdy. "Bu Endi Braun bolup bilerdi" diýip, ol sigarasyny çekip başlady.
  Kiçi başlyk oturgyjyny aýlady. Stoluň üstünde ýaýran kagyzlary ýygnamaga başlady. Ol gepleýän wagty, sesi ýene-de ýumşak we mylaýym çykdy. "Ol Endi Braundy" diýdi. "O sözüni pyşyrda. "Tribune" işgäriniň Brauny tapmagyny haýyş et. Dogry et, şonda başyňy halas edip, şol samsyk kagyzlary birinji nomerli adamyň arkasyndan alyň."
  
  
  
  Braunyň tussag edilmegi onuň şägirdine dynçlyk getirdi. Kiçijik başlygyň çaklamasy hakykat boldy. Gazetler özgertmelere bolan güýçli çagyryşlaryndan ýüz öwürdiler we onuň ýerine Endrýu Braunyň janyny talap etmäge başladylar. Gazet suratkeşleri polisiýa bölümine hüjüm edip, howlukmaçlyk bilen olaryň suratlaryny çekdiler, bir sagatdan soň olar köçelerdäki goşmaça adamlaryň ýüzünde peýda boldy. Çynlakaý alymlar öz suratlaryny "Kelle we ýüziň jenaýatçylykly häsiýetnamalary" atly makalalar üçin sözbaşy hökmünde ulandylar.
  Gündelik gazet üçin çeper we oýlap tapyjy ýazyjy Brauny "kesilenleriň Jekilli we Haýdy" diýip atlandyrdy we şol bir eli bilen edilen beýleki ganhorluklara yşarat etdi. Örän zähmetsöýer bolmadyk Ýegmanyň deňeşdirme boýunça asuda durmuşyndan Braun Döwlet köçesindäki mebellenen jaýyň ýokarky gatyndan çykyp, adamlaryň dünýäsine - oýanýan şäheriň gazaby aýlanyp duran tupanyň gözi bilen stoiki taýdan ýüz tutdy.
  Genri Hant, sessiz başlygynyň ofisinde oturan mahaly, MakGregor üçin mümkinçilik döretmek pikirine geldi. Ol we Endrýu Braun birnäçe aý bäri dost bolup ýördüler. Güýçli bedenli, haýal gepleýän Ýeggman tejribeli lokomotiw maşynyna meňzeýärdi. Sagat sekiz bilen on iki aralygyndaky asuda sagatlarda O'Tulyň öýüne gelip, agşamlyk naharyna oturdy we ýaş aklawçy bilen ýarym degişme, gülkünç äheňde gürleşdi. Onuň gözlerinde boşlukdan ýumşalan rehimsiz zalymlyk gizlenipdi. MakGregora bu geň, ýabany ýerde henizem özüne mahsus ady beren hem şoldy: "Sudýa Mak, uly adam".
  Tussag edilende, Braun Makgregory çagyryp, işini oňa tabşyrmagy teklip etdi. Ýaş aklawçy ret edende, ol öz islegini bildirdi. Welaýat türmesiniň kamerasynda olar bu barada maslahatlaşdylar. Olaryň arkasyndaky gapyda garawul durdy. Makgregor garaňkylyga seredip, aýtmaly zatlaryny aýtdy. "Sen çukurda" diýip, ol başlady. "Saňa men gerek däl, saňa uly at gerek. Olar seni şol ýerde asmaga taýýar." Ol First-e elini sallady. "Olar seni galagop şähere jogap hökmünde tabşyrarlar. Bu şäherdäki iň uly we iň gowy jenaýat goragy aklawçysynyň işi. Şol adamyň adyny aýt, men ony seniň üçin tapyp, oňa tölemek üçin pul toplamaga kömek ederin."
  Endrýu Braun ýerinden turup, MakGregoryň ýanyna bardy. Oňa ýokary-aşak seredip, ol çalt we aýgytly gürledi. "Sen meniň aýdanlarymy et" diýip, ol hüňürdedi. "Sen bu işi öz üstüňe al. Men işi ýerine ýetirmedim. Iş aýrylanda men otagymda uklap ýatyrdym. Indi sen bu işi öz üstüňe al. Sen meni işden boşatmarsyň. Bu meýilnamada ýok. Ýöne sen ýene-de işe girersiň".
  Ol kameranyň burçundaky demir düşegiň üstüne gaýdyp oturdy. Onuň sesi haýallady we oňa kinaýaly ýumor goşuldy. "Diňle, Uly," diýdi ol, "topar meniň nomerimi şlýapadan çykardy. Men başga ýere geçýärin, ýöne kimdir biri gowy mahabat hödürleýär, sen ony alarsyňyz."
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  THE TRIS ION FOR RES Endrýu Braun Makgregor üçin hem mümkinçilik, hem-de kynçylyk boldy. Birnäçe ýyllap ol Çikagoda ýalňyz ýaşady. Onuň dostlary ýokdy we köpümiziň başdan geçirýän çäksiz gürrüňleri onuň aňyny ynjalyksyz edýärdi. Agşamdan agşama çenli ol köçelerde ýalňyz gezýärdi we Döwlet köçesindäki restoranyň daşynda, durmuşdan daşlaşan ýalňyz bir adam ýaly durdy. Indi ol girdaba çekiljek bolýardy. Geçmişde durmuş ony ýalňyz goýupdy. Ýalňyzlyk onuň üçin uly bereketdi we bu ýalňyzlykda ol uly düýş gördü. Indi ukynyň hili we onuň oňa täsiriniň güýji synagdan geçirilerdi.
  MakGregor öz döwrüniň täsirinden gaçyp bilmedi. Onuň giň bedeninde çuňňur ynsan höwesi uklap ýatyrdy. "Ýörişçi erkekler" romanyndan öň, ol heniz häzirki zaman erkekleriniň iň çylşyrymly synaglaryna: manysyz aýallaryň gözelligine we şol bir derejede manysyz üstünlik gygyrmasyna çydap bilmedi.
  Şeýlelikde, Çikagonyň Demirgazyk tarapyndaky köne Kuk okrugynyň türmesinde Endrýu Braun bilen söhbetdeş bolan güni, MakGregoryň synag bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny göz öňüne getirmelidiris. Braun bilen gürleşenden soň, ol köçeden ýöräp, derýanyň üstünden Beltweýe alyp barýan köprüniň ýanyna bardy. Içiniň çuňlugynda ol söweş bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny bilýärdi we bu pikir ony tolgundyrdy. Täze güýç bilen köprüden geçdi. Ol adamlara seretdi we ýene-de ýüreginiň olara bolan ýigrenç bilen dolmagyna ýol berdi.
  Ol Braun üçin söweşiň ýumruk söweş bolmagyny isledi. Günbatar tarapda awtoulagda oturyp, penjireden geçip barýan märekä seredip oturyp, özüni olaryň arasynda göz öňüne getirdi, sag-sol ýumruklaryny atyp, bokurdagyna ýapyşyp, Brauny halas edip, ony halkyň gözüniň öňüne getirjek hakykaty talap edýärdi.
  MakGregor Monro köçesindäki moda dükanyna ýetende, agşamdy we Edit agşamlyk naharyna çykmaga taýýarlanýardy. Ol turup, oňa seretdi. Onuň sesinde ýeňiş duýgusy bardy. Onuň dowzahdaky erkeklere we aýallara bolan ýigrenji öwünmäge sebäp boldy. "Olar maňa meniň başaryp bilmejek iş berdiler" diýdi ol. "Men uly ganhorluk işinde Braunyň aklawçysy bolaryn." Ol ellerini onuň ejiz eginlerine goýup, ony ýagtylyga tarap çekdi. "Men olary ýykyp, görkezerin" diýip öwündi ol. "Olar Brauny - ýagly ýylanlary - asjakdyklaryny pikir edýärler. Bolýar, olar maňa bil baglamadylar. Braun maňa bil baglamaýar. Men olara görkezerin." Ol boş dükanda batly güldi.
  Kiçijik bir restoranda Makgregor bilen Edit onuň duçar boljak synagyny ara alyp maslahatlaşdylar. Ol gepleýän wagty, Makgregor onuň gyzyl saçlaryna seredip, sessiz oturypdy.
  "Brownyň söýgülisiniň bardygyny ýa-da ýokdugyny bil" diýip, ol öz-özüne pikir etdi.
  
  
  
  Amerika ganhorluk ýurdy. Şäherlerde we obalarda, çöl ýollarynda gün-günden zorlukly ölüm adamlary yzarlaýar. Durmuş ýörelgelerinde tertip-düzgünsiz we tertipsiz raýatlar hiç zat edip bilmeýärler. Her bir ganhorlukdan soň, olar täze kanunlary talap edýärler, bu kanunlar kanun kitaplarynda ýazylan bolsa-da, kanun çykaryjy edaranyň özi tarapyndan bozulýar. Ömürboýy yzygiderli talaplardan ýadaw bolan olaryň günleri pikirleriň ösüp biljek parahatçylygy üçin wagt goýmaýar. Şäherde günlerboýy manysyz howlukmaçlykdan soň, olar otlulara ýa-da tramwažinalara münýärler we halaýan gazetlerini sahypalamaga, top oýunlaryna, komikslere we bazar habarlaryna ýetmäge howlukýarlar.
  Soňra bir zat bolýar. Şol pursat gelip ýetýär. Düýnki gazetiň içki sahypasynda ýekeje sütün ýazylyp biljek ganhorluk indi elhenç jikme-jiklikleri tutuş ýurda ýaýradýar.
  Gazet satyjylary köçelerde ynjalyksyz ylgaşyp, gykylyklary bilen köpçüligi tolgundyrýarlar. Şäheriň utançly wakalary barada höwes bilen gürrüň berýän adamlar gazetlerini alyp, jenaýatyň wakasyny açgözlük bilen we doly okaýarlar.
  MakGregor bu myş-myşlaryň, ýigrenji, mümkin däl hekaýalaryň we hakykata garşy göreşmek üçin oýlanyşykly meýilnamalaryň girdabyna düşüp, özüni taşlady. Ol gün-günden Wan Buren köçesiniň günortasyndaky zalym etrapda aýlanyp ýördi. Jelepler, aldawçylar, ogrylar we salondaky awçylar oňa seredip, bilgeşleýin ýylgyrýardylar. Günler geçdi, ýöne hiç hili öňegidişlik bolmansoň, ol umytsyzlyga düşdi. Bir gün oňa bir pikir geldi. "Men gaçybatalgadaky owadan aýalyň ýanyna bararyn" diýip, öz-özüne aýtdy. "Ol oglany kimiň öldürendigini bilmez, ýöne bilip biler. Men ony bilmäge mejbur ederin."
  
  
  
  "Margaret Ormsbi" eserinde MakGregor özi üçin täze bir zenanlyk görnüşini - ygtybarly, ynamdar, goragly we taýýarlykly zadyň nämedigini bilmelidi, gowy esger bolsa ýaşaýyş ugrundaky göreşde ondan iň gowy peýdalanmaga taýýarlanýar. Onuň heniz bilmeýän zady bu aýala ýaramalydy.
  Margaret Ormsbi, MakGregoryň özi ýaly, durmuşdan ýeňilmedi. Ol Çikagoda ýerleşýän iri kotan öndüriji kärhanasynyň başlygy, kärdeşleri tarapyndan durmuşa ynamly çemeleşmegi üçin "Şazada Ormsbi" lakamyny alan Deýwid Ormsbiniň gyzydy. Onuň ejesi Laura Ormsbi birneme howsala düşüp, dartgynlydy.
  Howpsuzlyk duýgusyndan mahrum bolan utanjaň we özüne ynamly Margaret Ormsbi owadan bedenli we owadan geýinen adam hökmünde Birinji bölümiň daşlaşanlarynyň arasynda öňe-yza aýlanyp ýördi. Ähli aýallar ýaly, ol hem özüne aýtmadyk mümkinçiligini garaşýardy. Bu bir niýetli we ilkibaşly MakGregoryň seresaply çemeleşmeli zadydy.
  Arzan salonlar bilen gurşalan dar köçeden howlukmaçlyk bilen aşak düşüp, MakGregor ýaşaýyş jaýynyň gapysyndan girdi we stoluň arkasyndaky oturgyçda Margaret Ormsbi bilen görüşip oturdy. Ol Margaret Ormsbi bilen birinji bölümdäki işi barada bir zat bilýärdi we onuň owadan we sowukganlydygyny bilýärdi. Ol Margaretden kömek soramaga berk karar berdi. Oturgyçda oturyp, stoluň beýleki tarapyndaky Margaretden seredip, ol adaty müşderiler bilen salamlaşýan gysga sözlerini Margaretden boğdy.
  "Seniň şol ýerde geýinip oturyp, seniň ornuňdaky aýallaryň nämeleri edip biljekdigini we nämeleri edip bilmejekdigini aýtmagyň gowy zat," diýdi ol, "ýöne men bu ýere peýdaly bolmak isleýänleriň biri bolsaň, näme etjekdigiňi aýtmaga geldim."
  MakGregoryň çykyşy häzirki zaman beýiklerimiziň biriniň häzirki zaman gyzy Margaretiň gözardy edip bilmejek çagyryşydy. Ol öz iş maksadyny asuda duýup, jelepleriň we hapa, mürrüldäp duran serhoşlaryň arasynda asuda ýöremek üçin çekinjeňliginde batyrgaýlyk tapmadymy? "Näme isleýärsiň?" diýip, ol ýiti sorady.
  "Maňa kömek etjek diňe iki zadyň bar" diýip, MakGregor aýtdy: "Seniň gözelligiň we gyzlygyň. Şol zatlar köçedäki aýallary saňa çekýän bir görnüşli magnit ýaly. Bilýärin. Olaryň gürleşýändigini eşitdim.
  - Bu ýere koridorda oglany kimiň öldürendigini we näme üçin öldürendigini bilýän aýallar gelýär, - diýip, MakGregor sözüni dowam etdi. - Sen bu aýallaryň arasynda fetişsiň. Olar çagalar we olar bu ýere seni synlamaga gelýärler, çagalaryň öz otaglarynda oturan myhmanlara perdeleriň arkasyndan seredişi ýaly.
  "Bolýar, men seniň şu çagalary otaga çagyryp, maşgala syrlaryny aýtmalaryny isleýärin. Bu ýerdäki tutuş otag bu ganhorlugyň hekaýasyny bilýär. Howa şoňa doly. Erkekler we aýallar maňa aýtmaga synanyşýarlar, ýöne gorkýarlar. Polisiýa olary gorkuzdy, olar maňa ýarym aýtdylar, soňra bolsa gorkudan haýwanlar ýaly gaçyp gitdiler."
  "Men olaryň saňa aýtmagyny isleýärin. Polisiýa bilen seniň hiç zadyň ähmiýeti ýok. Olar seniň bu adamlaryň hakyky durmuşyna degmek üçin gaty owadan we gaty gowydygyňy pikir edýärler. Olaryň ikisi-de - başlyklar ýa-da polisiýa - saňa gözegçilik etmeýärler. Men tozan çykaryp duraryn, sen bolsa maňa gerek bolan maglumaty alarsyň. Eger başarjaň bolsaň, bu işi edip bilersiň."
  MakGregoryň çykyşyndan soň, aýal sessiz oturyp, oňa tomaşa etdi. Ol ilkinji gezek özüni haýran galdyran we onuň gözelliginden ýa-da asudalygyndan hiç hili sowulmadyk bir erkek bilen duşuşdy. Ýarym gahar-gazap, ýarym haýran galmak onuň üstünden geçdi.
  MakGregor aýala seredip garaşdy. "Maňa faktlar gerek" diýdi. "Maňa wakany we ony bilýänleriň atlaryny beriň, men olary gürrüň bererin. Indi meniň käbir faktlarym bar - men olary bir gyzy azar berip we köçede barmeni bogup öldürip aldym. Indi men seniň öz usulyň bilen has köp fakty almaga kömek etmegiňi isleýärin. Sen aýallary gürletmäge mejbur edýärsiň we seniň bilen gürleşýärsiň, soň bolsa meniň bilen gürleşýärsiň."
  MakGregor gidende, Margaret Ormsbi kwartiradaky stolundan turup, şäheriň beýleki tarapyna, kakasynyň ofisine tarap ýöräp gitdi. Ol haýran galdy we gorkdy. Bir pursatda bu zalym ýaş aklawçynyň sözleri we hereketleri onuň Birinji bölümde onuň bilen oýnan güýçleriň elinde diňe bir çagadygyny aňlady. Onuň özüni saklamagy üýtgedi. "Eger olar çagalar bolsa - bu şäher aýallary - onda men çaga, olar bilen ýigrenç we çirkinlik deňzinde ýüzýän çaga."
  Onuň kellesine täze bir pikir geldi. "Ýöne ol çaga däl - bu MakGregor. Ol hiç kimiň çagasy däl. Ol gaýa üstünde sarsmaz dur."
  Ol erkek adamyň açyk sözlerine gaharlanmaga synanyşdy. "Ol meniň bilen köçedäki aýal bilen gürleşýän ýaly gürleşdi" diýip pikir etdi. "Ol biziň içimizde meňzeşdigimizi, batyrgaý adamyň elindäki oýunjak zatlarymyzy aýtmakdan çekinmedi."
  Daşarda, ol saklandy we töweregine seretdi. Bedeni titräp, töweregindäki güýçleriň janly jandarlara öwrülip, oňa hüjüm etmäge taýýardygyny duýdy. "Her niçik bolsa-da, men elimden gelenini ederin. Men oňa kömek ederin. Men hökman kömek etmeli" diýip, öz-özüne pyşyrdady.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  Endrýu Braunyň arassalanmagy Çikagoda uly sensasiýa döretdi. Sud prosesinde Makgregor köpçüligi özüne çekýän ajaýyp dramatiki kulminasiýalaryň birini ýerine ýetirdi. Sud prosesiniň dartgynly, dramatiki pursatynda sud zalynda gorkudan sessizlik höküm sürdi we şol agşam öýlerinde erkekler içgüdüsel gazetlerinden ýüz öwürip, töwereginde oturan söýgülilerine seretdiler. Aýallaryň bedenlerinden sowuk gorky geçdi. Bir pursatlyk owadan Makgregor olaryň siwilizasiýanyň gatlagynyň aşagyna seretmegine rugsat berdi we ýüreklerinde asyrlardan bäri dowam edýän titremäni oýardy. Makgregor öz joşguny we sabyrsyzlygy bilen Braunyň tötänleýin duşmanlaryna däl-de, häzirki zaman jemgyýetine we onuň şekilsizligine garşy gygyrdy. Diňleýjilere ol adamzadyň bokurdagyny silkdirip, ýeke keşbiniň güýji we tutanýerliligi bilen öz ýoldaşlarynyň gynandyryjy ejizligini açyp görkezen ýaly boldy.
  Sud zalynda MakGregor gamgyn we dymyp oturyp, döwletiň öz işini görkezmegine rugsat berdi. Onuň ýüzi garşylyklydy, gözleri çişen göz gapaklarynyň aşagyndan şişipdi. Hepdeler boýy, ol ganly it ýaly ýadawsyz, Birinji bölümde öz işini gurup ýördi. Polisiýa işgärleri onuň irden sagat üçde köçeden çykanyny görüpdiler; onuň hereketlerini eşiden dymýan başlyk sabyrsyzlyk bilen Genri Hanta sorag berdi; Polk köçesindäki daýwing baryndaky barmen onuň bokurdagyna el degendigini duýdy; titreýän şäher aýaly kiçijik, garaňky otagda onuň öňünde dyza çöküp, gazabyndan goranmagyny diledi. Sud zalynda ol oturyp garaşdy.
  Döwletiň ýörite prokurory, kazyýetlerde uly ady bolan adam, sessiz, biperwaý Braunyň gany üçin tutanýerli we yzygiderli haýyşyny tamamlanda, MakGregor herekete geçdi. Aýaklaryna böküp, ol sessiz kazyýet zalynyň üstünden şaýatlaryň arasynda oturan uly bir aýala gygyrdy. "Olar seni aldadylar, Meri" diýip, ol gygyrdy. "Tolgunma gaçanda günäniň geçilýändigi baradaky bu hekaýa ýalan. Olar seni zor bilen öldürýärler. Endi Brauny asarlar. Şol ýere çyk we dogruçyl hakykaty aýt, ýogsam onuň gany seniň eliňde bolar".
  Içerki sud zalynda şowhun turdy. Aklawçylar garşy çykyp, protest bildirip, aýaklaryna böküp durdular. Gygyryk, aýyplaýjy ses şowhundan ýokary galdy. "Polk köçesindäki Meriniň we ähli aýallaryň bu ýerde galmagyna ýol bermäň" diýip, ol gygyrdy. "Olar siziň adamyňyzy kimiň öldürendigini bilýärler. Olary kürsüde gaýtadan goýuň. Olar aýdarlar. Olara serediň. Hakykat olardan çykýar."
  Otagdaky ses ýatyşdy. Işiň iň meşhur şygary bolan dymýan, gyzyl saçly aklawçy ýeňiş gazandy. Gije köçelerde ýöräp barýarka, Edit Karsonyň sözleri ýadyna düşdi we Margaret Ormsbiniň kömegi bilen, ol gyzyň teklip arkaly beren alamatyny düşünip bildi.
  Braunyň gyzynyň bardygyny ýa-da ýokdugyny biliň.
  Bir pursatdan soň, ol O'Tulyň goragçylary bolan ýerasty dünýä aýallarynyň aýtmaga synanyşýan habaryny gördü. Polk köçesindäki Meri Endi Braunyň söýgülisidi. Indi bolsa, sessiz sud zalynda, aglamak bilen bölünen aýalyň sesi ýaňlandy. Kiçijik, köp adamly otagda diňläp oturan märeke garaňky jaýda polisiýa işgäriniň gijeki taýagyny ýaltalyk bilen galgadyp duran pajygaly wakanyň hekaýasyny eşitdi - Illinoýs obasyndan bir gyzyň dellalyň ogluna satyn alnyp satylmagynyň hekaýasy - kiçijik otagda sabyrsyz, höwesli erkek bilen gorkunç, batyrgaý gyzyň arasyndaky umytsyz göreşiň hekaýasy - gyzyň elindäki oturgyçdan urlan urgunyň erkek adama ölüm getirmegi - öýdäki aýallar basgançaklarda titräp, howlukmaç ýagdaýda geçelgede zyňylan jesedi eşitdi.
  "Olar maňa hemme zat gutarandan soň Endini çykarjakdyklaryny aýtdylar" diýip, aýal gynandy.
  
  
  
  MakGregor sud zalyndan çykyp, köçä çykdy. Ýeňşiň şöhlesi ony ýagtylandyrdy we ýörände ýüregi güýçli urdy. Onuň ýoly ony köprüden Demirgazyk tarapa alyp gitdi we syýahatynda şäherde karýerasyna başlan we nemesler bilen söweşen alma ammarynyň ýanyndan geçdi. Gije düşende, ol Demirgazyk Klark köçesinden ýöräp, gazet satýanlaryň ýeňşini gygyrýandygyny eşitdi. Onuň öňünde täze bir garaýyş, şäheriň esasy şahsyýeti hökmünde özüni görkezmek keşbi peýda boldy. Ol öz içinde halkyň arasynda tapawutlanmaga, olary aldap we ýeňmäge, güýç we dünýäde orun almaga güýjüň bardygyny duýdy.
  Magdançynyň ogly täze üstünlik duýgusy bilen ýarym serhoşdy. Klark köçesinden çykyp, ol ýaşaýyş köçesi boýunça gündogara, köle tarap ýöräp gitdi. Kölüň golaýynda, baglar bilen gurşalan uly jaýlaryň köçesini gördü we bir gün şeýle jaýyň eýesi bolup biljekdigi barada pikir geldi. Häzirki zaman durmuşynyň betbagtçylykly sesi örän uzakda ýalydy. Köle golaýlaşanda, garaňkylykda durup, magdançy şäherden gelen peýdasyz bir huligan birden şäheriň beýik aklawçysyna öwrülendigini we ganynyň bedeninden akyp geçendigini pikir etdi. "Men ýeňijileriň biri, ýagtylyga çykjak az sanly adamlaryň biri bolaryn" diýip, öz-özüne pyşyrdady we ýüreginde bir böküş bilen, sud zalyndaky erkekleriň öňünde durup, şahsyýetiniň güýji bilen ýalan dumanyny ýeňşe we hakykata deşip barýan Margaret Ormsbini hem pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  V KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  MARGARET O'RMSBI öz döwrüniň we häzirki zaman amerikan jemgyýetçilik durmuşynyň tebigy önümidi. Onuň şahsyýeti ajaýypdy. Kakasy, Plow Patyşasy Deýwid Ormsbi, näbellilikden we garyplykdan öz wezipesine we baýlygyna ýetip, ýaşlygynda ýeňiliş bilen ýüzbe-ýüz bolmagyň nähilidigini bilse-de, gyzynyň şeýle tejribäni başdan geçirmezligini üpjün etmek wezipesini öz üstüne aldy. Gyz Wassara iberildi, ol ýerde oňa sessiz, owadan, gymmat geýimler bilen diňe gymmat görünýän geýimleriň arasyndaky inçe çyzygy tapawutlandyrmak öwredildi; ol otaga nädip girip-çykmalydygyny bilýärdi, şeýle hem güýçli, gowy tälim alan bedeni we işjeň aňy bardy. Bularyň hemmesiniň üstüne, durmuş barada hiç hili bilimi bolmasa-da, durmuşa garşy durmak ukybyna güýçli we özüne ynamly ynamy bardy.
  Margaret Gündogar kollejinde okan ýyllarynda, näme bolsa-da, durmuşynyň içgysgynç ýa-da gyzykly bolmazlygyna ýol bermejekdigine karar beripdi. Bir gün Çikagodan bir dosty kolleje myhmançylyga gelende, ikisi gününi açyk howada geçirip, dagyň eteginde oturyp, gürrüňdeş boldular. "Biz aýallar ahmak bolduk" diýip, Margaret yglan etdi. "Eger ejem bilen kakam meniň öýe gidip, bir ahmak bilen durmuşa çykjakdygymy pikir edýän bolsalar, olar ýalňyşýarlar. Men çilim çekmegi öwrendim we bir çüýşe şerap içdim. Munuň size hiç zat aňlatmaýandygy mümkin. Munuň hem uly ähmiýete eýedigini pikir etmeýärin, ýöne bir zat aňlatýar. Erkekleriň hemişe aýallara nähili howandarlyk edendigini pikir etmek meni biynjalyk edýär. Olar ýamany bizden daşlaşdyrmak isleýärler - Wah! Men bu pikirden bizar boldum we bu ýerdäki beýleki gyzlaryň köpüsi hem şeýle pikir edýärler. Olaryň nähili haky bar? Bir gün bir kiçi işewür meni dolandyrar öýdýän. Ol meni dolandyrmasa gowy bolar". Size aýdýaryn, täze bir aýal ösüp gelýär we men olaryň biri bolaryn. Men durmuşy çuňňur we çuňňur başdan geçirmek üçin başdan geçirmelere başlaýaryn. Kakam bilen ejem hem şeýle etmegi karar eden bolmagy mümkin.
  Tolgunan gyz ýoldaşynyň, gök gözli, ýumşak görnüşli ýaş aýalyň öňünde öňe-yza ýöräp, ellerini başynyň üstünde galdyryp, hüjüm etjek bolýan ýalydy. Onuň bedeni duşman bilen duşuşmaga taýyn owadan ýaş haýwana meňzeýärdi we gözleri onuň serhoş keýpini görkezýärdi. "Men ähli durmuşy isleýärin" diýip, ol gygyrdy. "Maňa onuň höwesi, güýji we ýamany gerek. Men täze aýallaryň biri, jynsymyzyň halasgäri bolmak isleýärin."
  Deýwid Ormsbi bilen gyzynyň arasynda adatdan daşary gatnaşyk döräpdi. Boýy alty fut üç dýuým, gök gözli we giň eginli bolan bu adamda ony beýleki erkeklerden tapawutlandyrýan güýç we mertebe bardy we gyzy onuň güýjüni duýdy. Ol hakykatdanam haklydy. Öz usuly bilen bu adam ylham çeşmesi boldy. Onuň gözüniň öňünde gyrymsylyk işiniň ownuk-uşaklyklary ajaýyp sungata öwrüldi. Zawodda ol hiç haçan ynam döredýän topar ruhuny ýitirmedi. Ustalar enjamlaryň döwülmeginden ýa-da işlerini sessiz we netijeli ýerine ýetirmek üçin gaýdyp gelen işçileriň heläkçiliklerinden howatyrlanyp, ofise howlukdylar. Obadan oba aýlanyp gyrymsylyk satýan satyjylar onuň täsiri astynda, wagyz edilmeýän adamlara hoş habary ýetirýän missionerleriň yhlasy bilen doldular. Gyrymsylyk kompaniýasynyň paýdarlary, ýakynlaşyp gelýän ykdysady betbagtçylyk baradaky myş-myşlar bilen oňa howlukyp, paýnamalary üçin täze baha almak üçin çek ýazmaga galdylar. Ol adamlaryň işewürlige we adamlara bolan ynamyny dikeltdi.
  Deýwid üçin pyçak ýasamak onuň durmuş maksadydy. Onuň ýaly beýlekiler ýaly, onuň başga gyzyklanmalary hem bardy, ýöne olar ikinji derejelidi. Ol gizlinlikde özüni gündelik ýoldaşlarynyň köpüsinden has medeni taýdan pikirlenýän hasaplaýardy we munuň onuň netijeliligine päsgel bermegine ýol bermän, okamak arkaly dünýäniň pikirleri we hereketleri bilen habarly bolmaga synanyşýardy. Ofisdäki iň uzyn we iň agyr günden soň, ol käte gijäniň ýarysyny öz otagynda okamaga sarp edýärdi.
  Margaret Ormsbi ulalanda, kakasy üçin yzygiderli alada çeşmesine öwrüldi. Oňa bir gijede onuň özüne çekiji we şadyýan gyzlykdan tapawutly, tutanýerli, täze zenanlyga öwrülen ýaly boldy. Onuň başdan geçirmeler ruhy ony biynjalyk etdi. Bir gün ol öz iş otagynda oturyp, onuň öýüne gaýdyp gelýändigini habar berýän haty okady. Bu hat öňki gije onuň gujagynda uklap galan impulsiw gyzyň adaty bir gaharyndan başga zat däl ýalydy. Ol dogruçyl sürümçiniň kiçijik gyzyndan aýalyň diňe heläkçilige alyp barjakdygyna ynanýan durmuş ýörelgesini beýan edýän hat almagy pikirinden biynjalyk boldy.
  Ertesi gün bolsa, stolunda täze, höküm sürýän bir adam oturyp, ünsüni özüne çekmegi talap etdi. Deýwid stoldan turup, otagyna howlukdy. Ol pikirlerini tertiplemek isledi. Stolunyň üstünde gyzynyň mekdepden öýüne getiren suraty ýatyrdy. Onuň başdan geçiren bir tejribesi bardy: surat oňa näme düşünmäge synanyşýandygyny aýdyp berýärdi. Indi onuň öýünde aýaly we çagasynyň ýerine iki aýal bardy.
  Margaret uniwersiteti owadan ýüz we beden gurluşy bilen tamamlady. Onuň uzyn boýly, dik, owadan bedeni, gara saçlary, ýumşak goňur gözleri, durmuşyň kynçylyklaryna taýýarlygy erkekleriň ünsüni özüne çekdi we özüne çekdi. Gyzda kakasynyň beýikligi we ejesiniň gizlin, kör islegleri bardy. Gelýän gijesi ünsli maşgala üçin ol öz durmuşyny doly we aýdyň ýaşamak niýetini yglan etdi. "Kitaplardan alyp bilmeýän zatlarymy öwrenerin" diýdi ol. "Men durmuşy köp künjeklerde duýup, agzymdaky zatlary dadyp görmek niýetinde. Öýe hat ýazyp, öýde gulplanyp galmajagymy we ybadathananyň horundan tenor ýa-da boş kelleli ýaş işewür bilen durmuş gurmajagymy aýdanymda, sen meni çaga hasaplaýardyň, ýöne indi görersiň. Gerek bolsa, aglaaryn, ýöne ýaşaryn."
  Çikagoda Margaret diňe güýç we energiýa gerek däl ýaly ýaşamaga başlady. Amerikanlaryň adaty usuly bilen, ol durmuşy gygyrmaga synanyşdy. Onuň töweregindäki erkekler onuň pikirlerinden utanyp, haýran galanda, ol öz kompaniýasyndan çekildi we sungat we azatlyk barada işlemeýänleriň azatdygyny çaklamak ýaly umumy ýalňyşlygy goýberdi. Adamlar we sungat işgärleri.
  Şeýle-de bolsa, ol kakasyny söýýärdi we hormatlaýardy. Onuň güýji özüne ýaraýardy. Häzirki ýaşaýan pansionynda ýaşaýan we baýlara we güýçli adamlara garşy çykyş etmek üçin ony stolunda oturtmaga çagyrýan ýaş sosialist ýazyjy Deýwid Ormsbini görkezmek bilen öz ideallarynyň hilini görkezdi. "Senagat trestiniň başlygy bolan kakam, ýaşan ähli şowhunly reformatorlardan has gowy adam" diýip, ol yglan etdi. "Ol henizem millionlarça pul bilen kotan ýasaýar - olary gowy edýär. Ol gürleşmäge we barmaklaryny saçlaryndan geçirip wagtyny ýitirmeýär. Ol işleýär we onuň işi millionlarça adamyň zähmetini ýeňilleşdirdi, şol bir wagtyň özünde gep-gürrüňler oturyp, şowhunly pikirler we egilşikler pikir edýärler."
  Aslynda, Margaret Ormsbi geň galdy. Eger umumy tejribeler oňa ähli beýleki aýallara hakyky uýa bolmaga we olaryň umumy ýeňliş mirasyny bilmäge mümkinçilik beren bolsa, eger ol çagalyk döwründe kakasyny söýen bolsady, ýöne doly döwülen we urlan, erkek adamyň ýüzi gögeren we soňra ýaşaýyş üçin gaýta-gaýta turmagyň nähilidigini bilýän bolsady, ol ajaýyp bolardy.
  Ol bilmeýärdi. Onuň pikiriçe, islendik ýeňiliş ahlaksyzlyga meňzeş bir zat alyp barýardy. Ol töwereginde diňe çylşyrymly jemgyýetçilik tertibinde hereket etmäge synanyşýan ýeňilen we çaşgyn adamlaryň uly bir toparyny görende, sabyrsyzlygy bilen haýran galdy.
  Gaharly gyz kakasynyň durmuşynyň many-mazmunyny düşünmäge synanyşyp, oňa tarap öwrüldi. "Maňa bir zat aýtmagyňyzy isleýärin" diýdi, ýöne kakasy düşünip bilmedikçe, diňe başyny ýaýkady. Onuň onuň bilen ajaýyp dost ýaly gürleşmek pikirine gelmedi we olaryň arasynda oýunly, ýarym çynlakaý gürrüň başlandy. Süýji gyzynyň kolleje gitmezinden öň tanaýan şadyýan gyzynyň özi bilen ýaşamaga gaýdyp gelendigini pikir edip begendi.
  Margaret çagalar öýüne gidenden soň, ol her gün diýen ýaly kakasy bilen naharlanýardy. Durmuşlarynyň howlugynyň arasynda bile geçirilen bir sagat olaryň ikisi üçin hem gymmatly bir artykmaçlyga öwrüldi. Olar her gün şäher merkezindäki moda naharhanada bir sagatlap oturyp, dostlugyny täzeläp we güýçlendirip, köpçüligiň arasynda gülüşip we gürrüňleşip, ýakynlyklaryndan lezzet alýardylar. Biri-biri bilen olar oýun-oýun bilen iki işewüriň keşbine girýärdiler, her biri biri-biriniň işine ýeňil garalmaly zat hökmünde garaýardy. Gizlinlikde, hiç kim onuň aýdanlaryna ynanmaýardy.
  Margaret kwartiranyň gapysynda ýüzýän hapa adam galyndylaryny tutup, göçürmäge synanyşanda, kakasynyň stolunda oturyp, kotletleriň öndürilişine gözegçilik edýändigini pikir etdi. "Bu arassa we möhüm iş" diýip, ol pikir etdi. "Ol uly, başarjaň adam."
  Deýwid "Plou Trust" edarasynyň stolunda oturyp, Birinji etrabyň çetinde ýerleşýän kwartira jaýyndan gyzy barada pikir etdi. "Ol hapaçylyklaryň we çirkinlikleriň arasynda ak reňkli, ýalpyldawuk jandar" diýip pikir etdi. "Onuň tutuş durmuşy ejesiniň bir wagtlar täze durmuş üçin ölüme garşy batyrgaýlyk bilen ýüz öwrüp giden pursatlaryndaky durmuşy ýalydyr".
  MakGregor bilen duşuşýan güni, kakasy we gyzy hemişeki ýaly restoranda oturypdylar. Erkekler we aýallar uzyn, halyly geçelgelerde ýokary-aşak ýöräp, olara haýran galyp seredýärdiler. Ofisiant Ormsbiniň egninde durup, sahy çaý puluny garaşýardy. Olaryň töweregindäki howada, şeýle üns bilen saklanýan kiçijik, gizlin dostluk atmosferasynda täze bir kimlik duýgusy peýda boldy. Kakasynyň başarnyk we mähirlilik bilen tapawutlanýan asuda, asylly ýüzüniň ýanynda Margaretiň ýadynda başga bir ýüz peýda boldy - çagalar öýünde onuň bilen gürleşen adamyň ýüzi - Margaret Ormsbiniň däl-de, Deýwid Ormsbiniň gyzy, ynamdar aýal hökmünde däl-de, onuň maksatlaryna hyzmat edip biljek we onuň hyzmat etmelidigine ynanýan aýal hökmünde. Bu görnüş ony yzarlaýardy we ol kakasynyň gürrüňlerine biperwaýlyk bilen diňleýärdi. Ol ýaş aklawçynyň berk agzy we buýruk beriji howasy bilen berk ýüzüniň has ýakynlaşýandygyny duýdy we ol ilkinji gezek çagalar öýüniň gapysyndan girende başdan geçiren duşmançylyk duýgusyny gaýtadan duýmaga synanyşdy. Ol diňe onuň ýüzündäki zalymlygy gowşadan we ýumşadýan birnäçe berk niýeti ýadyna salyp bildi.
  Hakyky hyzmatdaşlygy gurmak üçin gün-günden köp zähmet çeken kakasynyň garşysyndaky restoranda oturan Margaret birden gözýaş dökdi.
  "Meni islemeýän zadymy etmäge mejbur eden bir adam bilen duşuşdym" diýip, ol haýran galan adama düşündirdi, soňra gözlerinde ýalpyldap duran ýaşlaryň arasyndan oňa ýylgyrdy.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  HIKAGO-da Ormsbi Dreksel bulwaryndaky uly daş jaýda ýaşaýardy. Jaýyň öz taryhy bardy. Ol esasy paýdar we sürüm trestiniň direktorlarynyň biri bolan bankiriňkidi. Ony gowy tanaýanlaryň hemmesi ýaly, bankir Deýwid Ormsbiniň ukybyna we dogruçyllygyna haýran galdy we hormat goýdy. Sürümçi sürüm trestiniň eýesi bolmak üçin Wiskonsinden şähere gelende, oňa jaýyň ulanylmagyny teklip etdi.
  Bankir öýi öňki nesliň gaýgyly we tutanýerli köne söwdagäri kakasyndan miras aldy, ol Çikagonyň ýarysy tarapyndan ýigrenilýän we altmyş ýyllap günde on alty sagat zähmet çekenden soň aradan çykdy. Garrylyk döwründe söwdagär öz baýlygynyň beren güýjüni beýan etmek üçin öýi gurdy. Pollar we agaç işleri Brýussel firmasy tarapyndan Çikagoya iberilen işçiler tarapyndan gymmatbaha agaçdan ussatlyk bilen ýasaldy. Öýüň öňündäki uzyn otagda söwdagäre on müň dollara düşen çyra asylgy durdy. Ýokarky gatlara alyp barýan basgançak Wenesiýadaky şazadanyň köşgünden gelipdi; ol söwdagär üçin satyn alnyp, deňiz arkaly Çikago öýüne iberildi.
  Jaý miras galan bankir ol ýerde ýaşamak islemeýärdi. Kakasy ölmezden öň we bagtsyz nikadan soň, şäheriň merkezindäki klubda ýaşaýardy. Garrylyk döwründe pensiýa çykan söwdagär başga bir garry oýlap tapyjynyň öýünde ýaşaýardy. Bu maksada ýetmek üçin öz işini taşlasa-da, ol rahatlyk tapyp bilmedi. Jaýyň arkasyndaky çimenlikde hendek gazyp, ol we dosty günlerini zawodlarynyň biriniň galyndylaryny täjirçilik gymmatyna öwürmek üçin geçirýärdiler. Hendekde ot ýanýardy we gijelerine elleri gara bilen bulaşan garaňky garry adam jaýda çyranyň aşagynda oturýardy. Söwdagär ölenden soň, jaý boş durdy we köçeden geçýänlere seredýärdi, onuň ýodalary we ýodalary haşal otlar we çüýrük otlar bilen örtülipdi.
  Deýwid Ormsbi öýüne garyşyp gitdi. Uzyn koridorlarda aýlanyp ýörkä-de, giň çimlikde oturgyçda sigara çekip otursa-da, ol hem geýinen, hem-de gurşalan ýaly görünýärdi. Öý onuň bir bölegine öwrüldi, tikilen we tagamly geýilen kostýum ýaly. Ol on müň dollarlyk çilçyranyň aşagyndaky myhmanhana bilýard stoluny goýdy we pil süňkünden ýasalan toplaryň şakyrdysy bu ýeriň ybadathana ýaly atmosferasyny dargady.
  Margaretiň dostlary bolan amerikan gyzlary basgançaklardan ýokary-aşak ýöräp, etekleriniň şyrpyldysy eşidilip, sesleri giň otaglarda ýaňlanyp durdy. Agşamlar agşam naharyndan soň Deýwid bilýard oýnaýardy. Ol burçlaryň we iňlisleriň ünsli hasaplanyşyna gyzyklanýardy. Agşam Margaret ýa-da dosty bilen oýnap, günüň ýadawlygy geçdi we onuň açyk sesi we ýaňlanýan gülküsi geçip barýanlaryň dodaklaryna ýylgyryş getirdi. Agşam Deýwid dostlaryny giň eýwanlarda özi bilen söhbetdeş bolmaga çagyrýardy. Käwagt ol öýüň ýokarky gatyndaky otagyna ýeke özi gidýärdi we kitaplara gömülip gidýärdi. Şenbe gijeleri ol tolgunyp, şäherden gelen dostlary bilen uzyn myhman otagyndaky kart stolunda oturyp, poker oýnaýardy we kokteýl içýärdi.
  Margaretiň ejesi Laura Ormsbi hiç haçan onuň durmuşynyň hakyky bölegi ýaly görünmedi. Hatda çagalykda-da, Margaret ony umytsyz romantik hasaplaýardy. Durmuş oňa gaty gowy garaýardy we ol töweregindäki her bir adamdan özünde hiç haçan gazanmaga synanyşmajak häsiýetlerini we reaksiýalaryny garaşýardy.
  Deýwid obanyň aýakgap ussasynyň gyzy bolan inçe, goňur saçly aýala öýlenende eýýäm ösüp başlapdy. Şonda-da emlägi töweregindäki söwdagärleriň we daýhanlaryň arasynda ýaýran kiçijik ýer ussahanasy onuň ýolbaşçylygyndaky döwletde öňegidişlik gazanyp başlady. Onuň hojaýyny eýýäm geljegiň adamy, Laura bolsa geljegiň adamy hökmünde agzaýardylar.
  Laura muňa düýbünden razy däldi. Öýde oturyp, hiç zat etmezden, ol henizem şahsyýet, hereketli aýal hökmünde tanalmagy yhlasly isleýärdi. Köçede adamsynyň ýanynda ýöräp barýarka, ol adamlara ýylgyrýardy, ýöne şol adamlar olary owadan jübüt diýip atlandyranda, onuň ýaňaklary gyzardy we aňynda gahar-gazap şöhlesi ýanýardy.
  Laura Ormsby gijelerine düşeginde oýa ýatyp, öz durmuşy barada pikir edýärdi. Onuň şeýle döwürlerde ýaşaýan fantaziýa dünýäsi bardy. Onuň düýş dünýäsinde müňlerçe gyzykly başdan geçirmeler garaşýardy. Ol poçta arkaly Dewidiň adynyň başga bir aýalyň ady bilen utgaşdyrylan bir waka barada gürrüň berýän haty göz öňüne getirdi we ol bu pikiri kabul edip, düşeginde asuda ýatdy. Ol Dewidiň uklap ýatan ýüzüne mähir bilen seretdi. "Garyp oglan, kyn ýagdaýda" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Men pespäl we şadyýan bolup, ony ýüregimdäki hakyky ýerine ýumşaklyk bilen gaýtaryp bererin."
  Bu düýş dünýäsinde geçiren gijäniň ertesi irden, Laura Dewide şeýle sowukganly we işewür seredip, onuň işewür häsiýetinden gaharlandy. Ol oýun edip elini onuň egnine goýanda, Laura ondan çekildi we ertirlik naharynda onuň garşysynda oturyp, kellesindäki pitneçi pikirlerden habarsyz, onuň ertirlik gazetini okaýandygyny synlady.
  Bir gün, Çikago göçüp, Margaret kollejden gaýdyp geleninden soň, Laura başdan geçirmeleriň öňünden duýdy. Bu kiçijik bolsa-da, onuň ýadynda galdy we nähilidir bir ýol bilen onuň pikirlerini ýumşatdy.
  Ol Nýu-Ýorkdan gelýän ýatakhanada ýeke özi bardy. Bir ýaş ýigit onuň garşysynda oturdy we olar gürleşmäge başladylar. Ol gürleşýän wagty, Laura onuň bilen gaçýandygyny göz öňüne getirdi we kirpikleriniň aşagyndan onuň ejiz, mähirli ýüzüne üns bilen seretdi. Ol maşyndaky beýlekiler ýaşyl, galgaýan perdeleriň arkasynda gijäniň dowamynda ýöreýänçä, gürrüňini dowam etdirdi.
  Laura "Ibsen we Şou" romanyny okap, alan pikirlerini oglan dostu bilen ara alyp maslahatlaşdy. Ol öz pikirlerini aýtmakda has batyrgaý we ynamly boldy we ony gaharlandyryp biljek açyk sözlere ýa-da hereketlere mejbur etmäge synanyşdy.
  Ýaş ýigit ýanynda oturyp, şeýle batyrgaý gepleýän orta ýaşly aýalyň nämedigine düşünmedi. Ol diňe Şou atly bir meşhur adamy tanaýardy we şol adam Aýowanyň gubernatory, soňra bolsa prezident MakKinliniň kabinetiniň agzasy bolupdy. Respublikan partiýasynyň tanymal agzasynyň şeýle pikirleri aýdyp ýa-da şeýle pikirleri aýdyp biljekdigi baradaky pikir ony haýran galdyrdy. Ol Kanadada balyk tutmak we Nýu-Ýorkda gören gülkünç operasy barada gürrüň berdi we sagat on birde esnedi we ýaşyl perdeleriň arkasynda ýitip gitdi. Ýaş ýigit öz düşeginde ýatyp, öz-özüne: "Bu aýal näme isleýärdi?" diýip mürrüldäp sorady. Onuň aňyna bir pikir geldi we ol penjiräniň üstündäki kiçijik hamakda şalwarynyň asylgy duran ýerine elini uzatdy we sagadynyň we gapjygynyň henizem şol ýerdedigini barlady.
  Öýde Laura Ormsby otludaky nätanyş adam bilen gürleşmek pikirine düşdi. Onuň pikirinde, ol romantiki we batyrgaý bir zada, onuň garaňky durmuşyny göz öňünde tutýan ýagtylyk şöhlesine öwrüldi.
  Agşamlyk naharynda ol onuň hakda gürrüň berdi, onuň gözelliklerini beýan etdi. "Onuň ajaýyp aňy bardy we biz gijäniň gijä çenli oturyp gürleşdik" diýip, ol Deýwidiň ýüzüne seredip aýtdy.
  Margaret muny aýdanda, başyny galdyryp, gülüp: "Ýüregiňi aç, kaka. Bu romantika. Muny görme. Ejem seni söýgi bilen gorkuzjak bolýar" diýdi.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  Üçünji agşam barada. Makgregor öz durmuşyny meýilleşdirmäge synanyşyp, Çikagonyň köçelerinde uzak ýöräp başlady. Ol kazyýet zalyndaky uly üstünliginden soň bolan wakalardan biynjalyk we çaşgynlyk duýdy, şeýle hem Margaret Ormsbiniň onuň aýaly bolmagy arzuwy bilen aňynyň yzygiderli oýnaýandygyndan has köp biynjalyk boldy. Ol şäherde güýçli adama öwrüldi we jenaýatçylaryň we bordel sakçylarynyň atlarynyň we suratlarynyň ýerine, onuň ady we suraty indi gazetleriň baş sahypalarynda peýda boldy. Baý we üstünlikli sensasion gazet neşirýatynyň Çikagodaky syýasy wekili Endrýu Leffingwell onuň ofisine baryp, ony şäherde syýasy şahsyýet etmegi teklip etdi. Tanymal jenaýat goragy aklawçysy Finli oňa hyzmatdaşlyk teklip etdi. Aklawçy, ak dişli, kiçijik, ýylgyrýan adam, Makgregordan derrew karar soramady. Bir manyda, ol karary adaty zat hökmünde kabul etdi. Hoşniýetli ýylgyryp, Makgregoryň stolunyň üstünden çilimini aýlap, bir sagatlap meşhur kazyýet ýeňişleriniň hekaýalaryny gürrüň berdi.
  "Şeýle bir ýeňiş adamy kemala getirmek üçin ýeterlikdir" diýip, ol yglan etdi. "Şeýle üstünligiň sizi näçeräk alyp barjakdygyny göz öňüne-de getirip bilmersiňiz. Bu baradaky sözler adamlaryň aňynda galýar. Bir däp döredi. Bu baradaky ýatlama emin agzalarynyň aňyna täsir edýär. Işler diňe adyňyzy iş bilen baglanyşdyrmak arkaly siziň üçin gazanylýar."
  MakGregor köçelerde hiç kimi görmän, haýal we agyr ýöräp gitdi. Ýigrimi üçünji köçäniň golaýyndaky Wabaş prospektinde ol salonda saklanyp, piwo içdi. Salon pyýada ýoluň aşagynda, pol bolsa agaç tokasy bilen örtülendi. Iki ýarym serhoş işçi barda durup, jedelleşdi. Işçileriň biri, sosialist, goşuna yzygiderli nälet okaýardy we onuň sözleri MakGregoryň uzak wagtlap beslän, indi bolsa ýitip giden arzuwy barada oýlanmagyna sebäp boldy. "Men goşunda işledim we näme hakda gürrüň berýändigimi bilýärin" diýip, sosialist yglan etdi. "Goşunda milli zat ýok. Bu hususy zat. Bu ýerde ol gizlinlikde kapitalistlere, Ýewropada bolsa aristokratiýa degişli. Maňa aýtmaň - bilýärin. Goşun samsyklardan ybarat. Eger men samsyk bolsam, onda men samsyk. Bu ýurt uly urşa çekilse, goşunda nähili adamlaryň boljakdygyny çalt görersiňiz".
  Tolgunan sosialist sesini galdyryp, stoluň üstüne urdy. "Wah, biz özümizi hem bilmeýäris" diýip gygyrdy. "Biz hiç haçan synagdan geçirilmedik. Biz baý bolanymyz üçin özümizi beýik millet diýip atlandyrýarys. Biz köp tort iýen semiz adam ýaly. Hawa, jenap, biz Amerikada hut şeýle, harby goşunymyza gelende bolsa, ol semiz adamyň oýunjagy. Ondan daşda duruň".
  MakGregor salonyň burçunda oturyp, töweregine seredýärdi. Erkekler gapydan girip-çykýardylar. Bir çaga köçäniň gysga basgançaklaryndan bedräni göterip aşak düşüp, talaş polunyň üstünden ylgaýardy. Onuň inçe we ýiti sesi erkekleriň sesleriniň arasyndan geçip gidýärdi. "On sent - maňa köp ber" diýip, ol bedri başynyň üstünden galdyryp, stoluň üstüne goýup ýalbardy.
  MakGregor aklawçy Finliniň ynamly, ýylgyrýan ýüzüni ýadyna saldy. Üstünlikli sürüji Deýwid Ormsbi ýaly, aklawçy hem adamlara uly oýnuň piýadalary hökmünde garaýardy we sürüji ýaly, onuň niýetleri asylly we maksady aýdyňdy. Ol ömrüniň iň gowy pursadyny ulanmagy maksat edinýärdi. Eger ol jenaýatçynyň tarapyny tutsa, bu diňe bir mümkinçilikdi. Işler şeýle boldy. Onuň aňynda başga bir zat bardy - öz maksadynyň beýany.
  MakGregor ýerinden turup, salondan çykdy. Erkekler köçede toparlara bölünip durdular. Otuz dokuzynjy köçede, pyýada ýolundan geçip barýan ýaşlaryň topary elinde şlýapasy bolan uzyn boýly, mürrüldäp geçýän bir adama gabat geldi. Ol özüni ýeke adamyň hereket etdirip bilmejek derejede uly bir zadyň ortasynda ýaly duýup başlady. Bu adamyň gynandyryjy ähmiýetsizligi aýdyňdy. Uzyn ýöriş ýaly, onuň öňünden amerikan durmuşynyň harabalyklaryndan gaçmaga synanyşýan adamlar geçýärdi. Ol titräp, atlary amerikan taryhynyň sahypalaryny dolduran adamlaryň köpüsiniň hiç zat aňlatmaýandygyny düşündi. Olaryň işlerini okaýan çagalar biperwaý galdylar. Belki, olar diňe betbagtçylygy artdyrýardylar. Köçeden geçýän adamlar ýaly, olar zatlaryň ýüzüni geçip, garaňkylyga ýitip gitdiler.
  - Belki, Finli bilen Ormsbi hakykatdanam haklydyrlar, - diýip, ol pyşyrdady. - Olar ellerinden geleniniň hemmesini alýarlar we durmuşyň açyk penjiräniň ýanyndan uçup geçýän guş ýaly çalt geçýändigini düşünmek üçin sagdyn pikirleri bar. Olar adamyň başga bir zat hakda pikir etse, başga bir sentimentalist bolup, ömrüni öz eňeginiň gipnozyna sezewar bolup geçirjekdigini bilýärler.
  
  
  
  MakGregor syýahatlarynyň dowamynda günortada ýerleşýän restorana we açyk howadaky baga baryp gördi. Bag baý we üstünlikli adamlaryň güýmenjesi üçin guruldy. Kiçijik meýdançada orkestr çalýardy. Bag diwar bilen gurşalan bolsa-da, asmana açykdy we ýyldyzlar stollarda oturan gülýän adamlaryň üstünde ýalpyldap durdy.
  MakGregor balkonda, garaňky çyraly kiçijik stoluň başynda ýeke özi oturypdy. Onuň aşagynda, terrasada, erkekler we aýallar oturan başga stollar bardy. Bagyň merkezindäki sahnada tansçylar peýda bolupdy.
  Agşamlyk naharyny sargyt eden MakGregor ony eline almady. Margaret Ormsbini ýada salýan uzyn boýly, owadan gyz platformada tans edýärdi. Onuň bedeni çäksiz inçelik bilen hereket edýärdi we ýeliň göterýän jandary ýaly, ol ýoldaşy, uzyn gara saçly inçe ýaş ýigidiň gujagynda öňe-yza hereket edýärdi. Tans edýän aýalyň keşbi erkekleriň aýallarda amala aşyrmaga çalyşýan idealizminiň köpüsini beýan edýärdi we MakGregor muňa begenýärdi. Hissiýetli ýaly görünmeýän şeýle inçe duýgular ony basyp almaga başlady. Täzeden açlyk bilen, ol Margareti ýene görjek pursadyny garaşýardy.
  Bagdaky sahnada başga tansçylar peýda boldy. Stollaryň çyralary öçüpdi. Garaňkylykdan gülküler çykdy. MakGregor töweregine seretdi. Terrasdaky stollaryň başynda oturanlar onuň ünsüni çekdi we ol erkekleriň ýüzlerine seretmäge başlady. Bu üstünlikli adamlar nähili mekirdi. Ahyrsoňy olar akylly adamlar dälmidi? Süňkleriň üstünde şeýle galyň etiň arkasynda nähili mekir gözler gizlendi. Bu durmuş oýnydy we olar ony oýnadylar. Bag oýnuň bir bölegidi. Ol owadandy we dünýädäki ähli gözellik olara hyzmat etmek bilen gutarmadymy? Erkekleriň sungaty, erkekleriň pikirleri, erkeklerde we aýallarda aňyna gelýän gözellige bolan höwesler - bularyň hemmesi diňe üstünlikli adamlaryň durmuşy üçin işlemeýärmidi? Stollaryň başynda oturan erkekleriň tans edýän aýallara sereden gözleri aşa açgöz däldi. Olar ynama dolydy. Tansçylaryň öz gözelliklerini görkezip, ol ýa-da ol tarapa öwrülmegi olaryň üçin dälmidi? Eger durmuş göreş bolsa, olar şol göreşde üstünlik gazanmadymydy?
  MakGregor stoldan turdy, iýmitine degmän galdy. Bagyň girelgesinde ol biraz saklandy we sütüne daýanyp, öňündäki sahna ýene-de bir gezek seretdi. Sahnada tansçylaryň tutuş topary peýda boldy. Olar reňkli eşikler geýip, halk tansyny ýerine ýetirýärdiler. MakGregor seredip duran mahaly, ýagtylyk onuň gözlerine ýene-de düşüp başlady. Indi tans edýän aýallar oňa Margaret Ormsbini ýatladýan aýala meňzemeýärdi. Olar gysga boýlydy we ýüzlerinde birneme berklik bardy. Olar platformada köpçülik bolup öňe-yza hereket edýärdiler. Tanslary bilen olar bir habary ýetirmäge çalyşýardylar. MakGregoryň aňyna bir pikir geldi. "Bu zähmetiň tansy" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Bu ýerde, bu bagda ol bozulandyr, ýöne zähmetiň sesi ýitmeýär. Tans edýänlerinde-de zähmet çekýän bu şekillerde onuň bir alamaty galdy."
  MakGregor sütüniň kölegesinden daşlaşyp, elinde şlýapasy bilen bag çyralarynyň aşagynda, tansçylaryň hataryndan çagyryş garaşýan ýaly durdy. Olar nähili gazaply işlediler! Olaryň bedenleri nähili burlup, gygyrýardy! Olaryň tagallalaryna duýgudaşlyk bildirip, durup syn edýän adamyň ýüzünden ter damjalady. "Zähmetiň aşagynda nähili tupan turýar" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Her ýerde, samsyk, rehimsiz erkekler we aýallar näme isleýändiklerini bilmän, bir zady garaşýan bolmaly. Men maksadyma ygrarly bolaryn, ýöne Margareti taşlamaryn" diýip, ol sesli aýtdy, öwrülip, bagdan köçä ylgamak üçin diýen ýaly ylgaýardy.
  Şol gije, ukusynda MakGregor täze dünýäni, içinde ösýän haýwany rahatlandyrýan ýumşak sözleriň we mylaýym elleriň dünýäsini düýş gördi. Bu köne düýşdi, Margaret Ormsbi ýaly aýallary döreden düýşdi. Umumy ýaşaýyş jaýynyň stolunda ýatan uzyn, inçe elleri indi onuň eline degdi. Ol düşegiň üstünde biynjalyk bilen zyňdy we isleg ony basyp, oýardy. Adamlar henizem bulwaryň ugrunda öňe-yza ýöräp ýördüler. MakGregor penjiresiniň ýanynda garaňkylykda durup, tomaşa edýärdi. Teatr baý geýimli erkekleriň we aýallaryň paýyny çykarypdy we ol penjiräni açanda, aýallaryň sesleri gulagyna aýdyň we ýiti ýetdi.
  Ol adam garaňkylyga seredip, ünsüni sowup, gök gözlerini sowup durdy. Ejesiniň jaýlanyşyndan soň sessiz ýöriş edýän tertipsiz we tertipsiz şahtaçylaryň toparynyň keşbi, ejesiniň durmuşyna nähilidir bir uly tagalla bilen has aýdyň we owadan bir görnüş bilen dargady.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  GÜNLERDE MakGregory göreninden bäri, Margaret ony diýen ýaly yzygiderli pikir edýärdi. Ol öz meýillerini ölçeýärdi we mümkinçilik dörän halatynda güýji we batyrlygy özüne şeýle ýaran adama durmuşa çykjakdygyna karar berdi. Ol kakasyna MakGregor barada gürrüň berip, gözýaşlary bilen özüni satanda, onuň ýüzünde gören garşylygynyň has işjeňleşmändigine gynandy. Ol göreşmek, gizlin saýlan adamyny goramak isledi. Bu meselede hiç zat aýdylmadygyndan soň, ejesiniň ýanyna baryp, düşündirmäge synanyşdy. "Biz ony şu ýere alyp gideris" diýip, ejesi derrew aýtdy. "Men indiki hepde kabul edermenlik geçirerin. Men ony esasy şahsyýet ederin. Maňa onuň adyny we salgysyny aýt, men meseläni çözerin".
  Laura ýerinden turup, öýe girdi. Onuň gözlerinde ýiti ýalpyldawuklyk peýda boldy. "Ol biziň halkymyz üçin ahmak bolar" diýip, öz-özüne aýtdy. "Ol haýwan we oňa meňzeş edilip görkeziler". Ol sabyrsyzlygyny saklap bilmän, Dewidi gözledi. "Ol gorkulmaly adam" diýdi. "Ol hiç zatdan saklanmaz. Margaretiň oňa bolan gyzyklanmasyny bes etmek üçin bir ýol tapmaly. Ony şu ýerde, samsyk ýaly görünjek ýerde galdyrmakdan has gowy meýilnama bilýärsiňizmi?"
  Deýwid sigarasyny agzyndan çykardy. Margaret baradaky meseläniň ara alnyp maslahatlaşylandygyna gahary geldi we gaharlandy. Içiniň içinde MakGregordan hem gorkýardy. "Goý," diýdi ol kesgin. "Ol uly aýal, meniň tanaýan beýleki aýallardan has köp akyly we sagdyn düşünjesi bar." Ol ýerinden turup, sigarasyny werandanyň üstünden otlara zyňdy. "Aýallar düşünip bolmaýar," diýip, ol ýarym gygyrdy. "Olar düşünip bolmajak zatlar edýärler, düşünip bolmajak fantaziýalary bar. Näme üçin olar akylly adam ýaly göni çyzyk bilen öňe gitmeýärler? Men seni ençeme ýyl mundan ozal düşünmegi bes etdim, indi bolsa Margareti düşünmegi bes etmäge mejbur boldum.
  
  
  
  Hanym Ormsbiniň kabul edişliginde MakGregor ejesiniň jaýlanyşy üçin satyn alan gara kostýumynda peýda boldy. Onuň otly gyzyl saçlary we gödek ýüzi hemmeleriň ünsüni özüne çekdi. Ol ähli tarapdan gürrüňleriň we gülküleriň temasy boldy. Margaret ölüm-ýitim göreşiniň dowam edýän köp adamly sud zalynda nähili biynjalyk we rahatsyzlyk duýsa, şol adamlaryň arasynda ol hem gygyryp, hiç zada gülmän, özüni basylyp we howpsuz duýmady. Toparyň arasynda ol howpsuz tutulan we indi torda görkezilýän täze bir zalym haýwan bilen diýen ýaly deň derejede orun aldy. Olar Hanym Ormsbiniň ony garşylamakda paýhasly hereket edendigini pikir etdiler we ol, adaty bolmadyk manyda, agşamyň arslanydy. Onuň ol ýerde boljakdygy baradaky myş-myşlar birden köp aýaly başga işleri taşlap, bu gazet gahrymanynyň elinden tutup, gürleşip biljek ýerine gelmäge iterdi, erkekler bolsa onuň elini gysyp, oňa üns bilen seredip, onda nähili güýç we nähili mekirlik gizlenýändigini pikir etdiler.
  Adam öldürmek boýunça sud prosesinden soň, gazetler MakGregor barada gygyryşdylar. Onuň erbetlik baradaky çykyşynyň doly mazmunyny, onuň many-mazmunyny we ähmiýetini çap etmekden gorkansoň, olar öz sütunlaryny bu adam baradaky gürrüňler bilen doldurdylar. "Tenderloiniň" güýçli şotland aklawçysy şäheriň ilatynyň garaňky köpçüliginde täze we täsirli bir zat hökmünde öwgüli sözler bilen garşylandy. Soňra, indiki batyrgaý günlerde bolşy ýaly, bu adam ýazyjylaryň göz öňüne getirmegini garşylyksyz derejede özüne çekdi, özi hem ýazuwda we dilde dymdy, diňe ylhamly höwes bilen, suratkeşleriň janynda suwsaýan arassa, rehimsiz güýji kämil beýan edende.
  Erkeklerden tapawutlylykda, resepsiýadaky owadan geýinen aýallar MakGregordan gorkmaýardylar. Olar ony özüne çekiji we özüne çekiji bir zat hökmünde görýärdiler we onuň bilen söhbetdeş bolmak we gözlerindeki soragly garaýyşa jogap bermek üçin toparlara jemlenýärdiler. Olar şeýle ýeňilmez ruh bilen durmuşyň täze gyzgynlyk we gyzyklanma bilen dolup biljekdigine ynanýardylar. O'Tulyň restoranynda diş çöpleri bilen oýnaýan aýallar ýaly, hanym Ormsbiniň resepsiýasyndaky aýallaryň köpüsi bilgeşleýin şeýle erkek adamy özleriniň söýgülisi hökmünde isleýärdiler.
  Margaret öz dünýäsinden erkekleri we aýallary birin-birin çykaryp, MakGregoryňky bilen öz atlaryny baglanyşdyrdy we ony öýe we onuň adamlaryna siňen ynam we rahatlyk atmosferasynda ornaşdyrmaga synanyşdy. Ol diwaryň ýanynda durup, egilip, töweregine batyrgaýlyk bilen seredip, Margaretiň başpana ilkinji gezek gelmeginden soň döreden pikirleriniň çaşgynlygynyň we ünsüniň her pursatda ölçäp bolmajak derejede artýandygyny pikir etdi. Ol potolokdaky ýalpyldawuk çyra we töwereginde aýlanyp ýören adamlara - rahat we rahat erkeklere, köýnekleriniň üstünde çykyp duran tegelek ak boýunly we eginli, geň galdyryjy derejede inçe, beýan ediji elleri bolan aýallara - seretdi we düýbünden ejizlik duýgusyny başdan geçirdi. Ol öň hiç haçan şeýle zenanlar bilen gatnaşykda bolmandy. Ol töweregindäki owadan aýallary, olaryň gödek, ynamly häsiýetlerini diňe erkekleriň arasynda işleýän we bir maksada ymtylýan aýallar hökmünde kabul edýändigini pikir etdi. "Eşikleriniň we ýüzleriniň ähli inçe, duýgudaş duýgudaşlygyna garamazdan, olar nähilidir bir ýol bilen olaryň arasynda şeýle biperwaý ýöreýän bu adamlaryň güýjüni we maksadyny ýok eden bolmaly" diýip pikir etdi. Ol öz içinde şeýle gözelligiň onuň bilen ýaşaýan adamyň üçin nähili bolmalydygyny göz öňüne getirýän zadyndan goranmak üçin döredilip bilinjek hiç zat hakda pikir edip bilmedi. Onuň güýjüniň ägirt uly bir zat bolmalydygyny ol göz öňüne getirdi we myhmanlaryň arasynda hereket edip, Margaretiň kakasynyň asuda ýüzüne haýran galmak bilen seretdi.
  MakGregor öýden çykyp, ýarym garaňkylykda, eýwanda durdy. Hanym Ormsbi bilen Margaret onuň yzyndan barýarka, ol garry aýala seredip, onuň duşmançylygyny duýdy. Onuň söweşe bolan köne söýgüsi ony ýeňdi we ol öwrülip, sessiz durdy we oňa seredip durdy. "Bu owadan aýal," diýip pikir etdi ol, "Birinji Parişiň aýallaryndan gowy däl. Ol meniň söweşsiz boýun egjekdigimi pikir edýär."
  Öýde ony diýen ýaly basyp alan Margaretiň halkynyň ynamyndan we durnuklylygyndan gorkmak onuň aňyndan ýitip gitdi. Bütin ömrüni özüni diňe işlerde ýolbaşçy şahsyýet hökmünde subut etmek mümkinçiligini garaşýan biri hökmünde pikir edip geçiren aýal, MakGregory basyp ýatyrmak synanyşygynda onuň barlygyny şowsuzlyga uçratdy.
  
  
  
  Weranda üç adam durdy. Dymyp duran MakGregor gepläp başlady. Tebigatynyň bir bölegi bolan ylhamlaryň birine düşüp, ol hanym Ormsbi bilen sparring we garşy hüjümler barada gürrüň bermäge başlady. Pikir edýän zadyny etmeli wagty gelendigini pikir edende, öýe girdi we tizden şlýapasyny alyp çykdy. Tolgunanda ýa-da berk duranda sesinde çykýan ýitilik Laura Ormsbini gorkuzdy. Oňa seredip: "Men gyzyňyzy daşaryk gezelenje çykararyn. Men onuň bilen gürleşmek isleýärin" diýdi.
  Laura ikirjiňlenip, ynamsyz ýylgyrdy. Ol bu adam ýaly gödek we gönümel bolmak üçin açyk gürleşmäge karar berdi. Ol özüni jemläp, taýýar bolanda, Margaret bilen MakGregor derwezä barýan çagyl ýoluň ýarysyndan geçipdiler we özüni tapawutlandyrmak mümkinçiligi geçipdi.
  
  
  
  MakGregor pikirlere batyp, Margaretiň ýanynda ýöräp barýardy. "Men şu ýerde işleýärin" diýip, ol elini şähere tarap sallap aýtdy. "Bu uly iş we ol menden köp zady talap edýär. Men size şübhelenýändigim üçin gelmedim. Meni basyp, iş baradaky pikirleri kellämden çykaryp taşlarsyňyz diýip gorkdum."
  Çagyl ýoluň ahyryndaky demir derwezede olar öwrülip, biri-birine seretdiler. MakGregor kerpiç diwara daýanyp, oňa seretdi. "Men seniň maňa durmuşa çykmagyňy isleýärin" diýdi ol. "Men seniň hakda yzygiderli pikir edýärin. Seniň hakda pikir etmek meniň işimi diňe ýarym ýolda bitirýär. Başga bir adamyň gelip seni alyp gitmeginiň mümkindigini pikir edip başlaýaryn we gorkudan sagatlarymy ýitirýärin."
  Ol titräp duran eli bilen onuň egninden tutdy, ol bolsa sözüni gutarmanka jogap bermäge synanyşygynyň öňüni almak üçin howlukdy.
  "Men seniň ýanyňa küýewiň hökmünde gelmezden öň, käbir zatlary gürleşip, düşünişmeli. Aýala saňa garaýşym ýaly garamaly däldim we käbir üýtgeşmeleri girizmeli. Şeýle aýallarsyz ýaşap biljekdigimi pikir edýärdim. Seniň meniň üçin däldigiňi pikir edýärdim - bu dünýäde etmek isleýän işim bilen däl. Eger sen maňa durmuşa çykmasaň, indi bilmäge begenerdim, şonuň üçin özüme gelip bilerin."
  Margaret elini galdyryp, onuň egnine goýdy. Bu hereket onuň özi bilen şeýle gönümel gürleşmek hukugynyň ykrar edilmeginiň bir görnüşidi. Ol hiç zat diýmedi. Onuň gulagyna guýmak isleýän müňlerçe söýgi we mähir habarlary bilen doldurylyp, elini onuň egnine goýup, çagyl ýoluň üstünde sessiz durdy.
  Soňra bolsa bir gülkünç zat boldy. Margaretiň bilelikde tutuş geljegine täsir etjek çalt karar kabul etmeginden gorkmak MakGregory gaharlandyrdy. Ol onuň gürlemegini islemedi we öz sözleriniň aýdylmazlygyny isledi. "Garaş. Häzir däl" diýip gygyrdy we elini galdyryp, onuňkydan almak isledi. Ýumrugy onuň egnindäki ele degdi we şlýapasyny düşürip, ýola uçurdy. MakGregor onuň yzyndan ylgady we saklandy. Ol elini kellesine galdyryp, pikirlenýän ýaly boldy. Ol şlýapasyny yzyna almak üçin ýene öwrülende, Margaret özüni saklap bilmedi we gülüp gygyrdy.
  MakGregor şlýapasyz, tomusky gijeleriň ýumşak sessizliginde Dreksel bulwaryndan ýöräp gitdi. Ol agşamky netijeden nägiledi we içiniň çuňlugynda Margaretiň ony ýeňilip ugratmagyny arzuw etdi. Onuň gollary ony döşüne gujaklamak islegi bilen agyrdy, ýöne onuň bilen durmuş gurmaga garşylyklar onuň aňynda birin-birin peýda boldy. "Erkekler şeýle aýallara berilip, işlerini ýatdan çykarýarlar" diýip, öz-özüne aýtdy. "Olar söýgülisiniň ýumşak goňur gözlerine seredip, bagt hakda pikir edýärler. Erkek öz işi bilen meşgul bolmaly, onuň hakda pikir etmeli. Onuň damarlaryndan geçýän ot onuň aňyny ýagtylandyrmaly. Aýalyň söýgüsi durmuşyň maksady hökmünde kabul edilmeli we aýal muny kabul edýär we şonuň üçin bagtly bolýar." Ol Monro köçesindäki dükanyndaky Edit hakda minnetdarlyk bilen pikir etdi. "Men gijelerine otagymda oturyp, ony gujagymda tutup, dodaklaryny öpüşler bilen ýagdyrmagy arzuw etmeýärin" diýip, ol pyşyrdady.
  
  
  
  Hanym Ormsbi öýüniň gapysynda durup, MakGregor bilen Margareti synlady. Ol olaryň ýörişleriniň ahyrynda saklanandygyny gördü. Erkek adamyň keşbi kölegede ýitip gitdi, Margaretiňki bolsa uzakdaky ýagtylygyň fonunda ýeke özi durdy. Ol Margaretiň uzadylan elini - onuň ýeňinden tutandygyny - gördü we sesleriň myş-myşyny eşitdi. Soňra erkek köçä ylgady. Onuň şlýapasy onuň öňünde zyňyldy we dym-dyrslyk ýarym isterik gülkünç ses bilen bozuldy.
  Laura Ormsbi gaharlydy. MakGregory nähili ýigrense-de, gülkiniň romantika jadygöýligini bozmagyna çydap bilmeýärdi. "Ol kakasy ýaly" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Iň bolmanda ol biraz ruhyny görkezip, agaç zat ýaly hereket etmezdi, söýgülisi bilen ilkinji söhbetdeşligini şeýle gülki bilen tamamlap bilerdi."
  Margaret bolsa, garaňkylykda bagtdan titräp durdy. Ol özüni garaňky basgançaklardan Makgregoryň ofisine çykýandygyny göz öňüne getirdi. Ol bir wagtlar ganhorluk wakasy baradaky habary oňa aýtmaga barypdy. Elini onuň egnine goýup: "Meni gujagyňa al we öp. Men seniň aýalyň. Men seniň bilen ýaşamak isleýärin. Men halkymdan we dünýämden ýüz öwürmäge we seniň durmuşyňy seniň üçin ýaşamaga taýyn" diýdi. Dreksel bulwaryndaky ägirt uly köne jaýyň öňünde garaňkylykda duran Margaret özüni owadan Makgregor bilen - onuň bilen Günbatar tarapdaky balyk bazarynyň üstündäki kiçijik kwartirada aýaly hökmünde ýaşaýandygyny göz öňüne getirdi. Näme üçin balyk bazary diýip bilmedi.
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  E DIT CARSON MakGregordan alty ýaş ulydy we doly öz içinde ýaşaýardy. Ol özüni söz bilen beýan edip bilmeýän tebigatyň biridi. Ol dükana girende ýüregi çalt ursa-da, ýaňaklarynda reňk çykmady, solgun gözleri hem onuň habaryna jogap hökmünde ýalpyldamady. Ol her gün dükanynda iş başynda, sessiz, ynanjynda berk, puluny, abraýyny we gerek bolsa, janyny bermäge taýyn oturýardy, bu bolsa öz zenanlyk arzuwyny amala aşyrmaga mümkinçilik berýärdi. Ol MakGregorda Margaret ýaly zehinli adamy görmeýärdi, şeýle hem onuň üsti bilen häkimiýete bolan gizlin islegini bildirmäge umyt etmeýärdi. Ol işleýän aýaldy we ol onuň üçin ähli erkekleriň wekilidi. Ol ýüreginde ony diňe bir erkek - öz erkek hökmünde pikir edýärdi.
  MakGregor üçin Edit ýoldaş we dostdy. Ol onuň dükanynda ýyl-ýyldan oturyp, tygşyt bankynda pul ýygnaýandygyny, dünýä üçin şadyýan keşbini saklaýandygyny, hiç haçan basyş etmeýändigini, mähirlidigini we özüne ynamlydygyny synlady. "Biz häzirki ýaly ýaşamagymyzy dowam etdirip bilerdik, ol bolsa has-da razy bolardy" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Işde aýratyn kyn hepde geçenden soň, bir günortan ol kiçi ussahanasynda oturyp, Margaret Ormsbi bilen durmuş gurmagy göz öňünde tutmak üçin onuň öýüne geldi. Edit möwsümden daşary işdedi we ol dükanda ýeke özi müşderä hyzmat edýärdi. MakGregor ussahanadaky kiçi diwanda ýatdy. Geçen hepde ol işçileriň ýygnaklarynda gije-gündiz çykyş edip, soňra öz otagynda oturyp, Margaret barada pikir edýärdi. Indi bolsa, diwanda, gulagynda sesler eşidilip, uklap galdy.
  Ol oýananda, eýýäm gijäniň bir wagtydy we Edit diwanyň gapdalynda ýerde oturyp, barmaklaryny onuň saçyndan geçirýärdi.
  MakGregor gözlerini ýuwaşlyk bilen açyp, oňa seretdi. Ol onuň ýaňagyndan ýaş damjalarynyň akýandygyny gördü. Ol otagyň diwaryna göni seredip durdy we penjireden düşýän garaňky ýagtylykda onuň kiçijik boýnunyň daşyndaky daňylan sapaklary we kellesindäki syçan reňkli tüýjügi görüp bildi.
  MakGregor gözlerini derrew ýumdy. Ol göwresine sowuk suw damjasynyň damjasyndan oýanan ýaly boldy. Ol Edit Karsonyň özünden bermäge taýyn bolmadyk bir zady garaşýandygy baradaky duýgy bilen boýun aldy.
  Birnäçe wagtdan soň, ol turup, dükana ýuwaşlyk bilen girdi, ol hem birden turup, sesli jaň edip başlady. Ol wagt talap etdi we duşuşygyň geçirilmändigi barada şikaýat etdi. Edit gazy ýakdy we onuň bilen gapydan ýöräp gitdi. Onuň ýüzünde henizem şol bir asuda ýylgyryş bardy. MakGregor garaňkylyga howlukdy we gijäniň galan bölegini köçelerde aýlanyp geçirdi.
  Ertesi gün ol Margaret Ormsbi bilen gaçybatalgada görüşmäge gitdi. Ol onuň bilen hiç hili hilegärlik etmedi. Gönüden-göni meselä geçip, oňa Kömür derýasynyň üstündäki depede ýanynda oturan jadygöýiň gyzy, saç ussasy we onuň seýilgähiň oturgyjynda aýallar baradaky gürrüňleri we munuň ony kiçijik çarçuwaly jaýyň polunda dyza çöküp, saçyna ýumruklaryny daňyp oturan beýleki aýal we ýoldaşy ony bularyň hemmesinden halas eden Edit Karson barada gürrüň berdi.
  "Eger sen bularyň hemmesini eşidip bilmeseň we meniň bilen ýaşamak isleseň," diýdi ol, "onda biziň bilelikde geljegimiz ýok. Men seni isleýärin. Men senden gorkýaryn we saňa bolan söýgimden gorkýaryn, ýöne men seni henizem isleýärin. Men işlän zallarymdaky tomaşaçylaryň üstünde seniň ýüzüňiň aýlanýandygyny gördüm. Men işçileriň aýallarynyň gujagyndaky bäbeklere seredip, çagamy seniň gujagyňda görmek isledim. Men seniň hakda edýän işimden has köp alada edýärin, ýöne seni söýýärin."
  MakGregor onuň üstünde durdy-da durdy. "Men seni söýýärin, gollarym saňa uzaýar, beýnim işçileriň ýeňşini meýilleşdirýär, asla islemejekdigimi pikir edýän ähli köne, çylşyrymly ynsan söýgüsi bilen."
  "Men bu garaşmaga çydap bilmeýärin. Men muny Edite aýtmaga ýeterlik bilimim ýoklugyna çydap bilmeýärin. Adamlar bu pikiri duýup, menden aýdyň ýol gözleýän wagty, men seniň hakda pikir edip bilmeýärin. Meni alyň ýa-da meni taşlaň we öz durmuşyňyzy ýaşaň."
  Margaret Ormsbi MakGregora seretdi. Ol gepleýän wagty, onuň sesi kakasynyň döwülen maşyny näme etmelidigini ussa aýdýşy ýaly ýuwaşdy.
  - Men saňa durmuşa çykaryn, - diýdi ol ýönekeýje. - Men bu barada pikirlerden doly. Men seni isleýärin, seni şeýle bir körlük bilen isleýärin welin, seniň düşünip biljekdigiňi pikir etmeýärin.
  Ol onuň öňünde durup, gözlerine seretdi.
  - Garaşmaly bolarsyň, - diýdi ol. - Men Edit bilen duşuşmaly, özüm hem duşuşmaly. Ol şu ýyllaryň dowamynda saňa hyzmat etdi - bu onuň hormatydy.
  MakGregor stoluň beýleki tarapyndaky söýýän aýalynyň owadan gözlerine seretdi.
  - Men Editiňki bolsam-da, sen maňa degişlisiň - diýdi ol.
  - Men Edit bilen görüşerin, - diýip Margaret ýene jogap berdi.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  Soňra jenap S. Gregor Lewi Margarete bolan söýgüsiniň hekaýasyny gürrüň berdi. Ýeňlişi gowy bilýän we ýeňmäge batyrgaý bolan Edit Karson ýeňilmez aýal arkaly ýeňlişe duçar boljak boldy we bularyň hemmesini ýatdan çykarmaga rugsat berdi. Bir aýlap işçileri "Ýörişçiler" ideýasyny kabul etmäge ynandyrmak üçin şowsuz synanyşdy we Margaret bilen söhbetdeşlikden soň, ol inadkärlik bilen işlemegini dowam etdirdi.
  Soňra bir agşam ony oýandyran bir zat boldy. Ýarymdan gowragy intellektual bolan erkekleriň ýöriş geçirmek pikiri ýene-de bir gezek ýanýan höwese öwrüldi we onuň aýallar bilen durmuşy baradaky soragy çalt we ahyrsoňy aýdyňlaşdyryldy.
  Gije düşüpdi we MakGregor Döwlet we Wan Buren köçelerindäki ýokary otly platformasynda durdy. Ol Edit üçin özüni günäkär duýup, onuň bilen öýüne gitjek bolýardy, ýöne aşaky köçedäki manzara ony özüne çekdi we ol ýagty köçä seredip, aýak üstünde galdy.
  Şäherde bir hepde bäri ekipaj agzalarynyň iş taşlaýşy dowam edýärdi we şol günüň günortan bidüzgünçilik başlandy. Penjireler döwüldi we birnäçe adam ýaralandy. Indi agşamara märeke ýygnandy we çykyş edýänler çykyş etmek üçin gutulara çykdylar. Her ýerde çyňňyrdaýan sesler we elleriň galgadylmagy eşidilýärdi. MakGregor muny ýadyna saldy. Ol kiçijik magdan şäherini pikir etdi we ýene-de özüni oglanjyk hökmünde, ejesiniň çörek bişirýän dükanynyň daşyndaky basgançaklarda garaňkyda oturyp, pikirlenmäge synanyşýandygyny gördü. Ol ýene-de göz öňüne getirişinde tertipsiz magdançylaryň salondan çykyp, köçede durup, nälet okap, haýbat atyp, ýene-de olara ýigrenç bilen doldy.
  Soňra bolsa, ägirt uly Günbatar şäheriniň merkezinde, Pensilwaniýada çagalyk döwründäki ýaly bir zat boldy. Şäher resmileri hüjümçileri güýç görkezmek bilen gorkuzmaga berk karar berip, köçelerden ýöriş etmek üçin döwlet esgerleriniň polkuny iberdiler. Esgerler goňur reňkli forma geýdiler. Olar dymdylar. MakGregor aşak seredende, Polk köçesinden öwrülip, Döwlet köçesinden ölçegli depginde ýöräp, pyýada ýoluň ugrundaky tertipsiz märekäniň we gyradaky deň derejede tertipsiz ses çykaryjylaryň ýanyndan geçdiler.
  MakGregoryň ýüregi şeýle bir güýçli urýardy welin, ol tas bogulýardy. Forma geýen erkekler, her biri özbaşyna manysyz, bilelikde ýöräp, manyly ýöriş etdiler. Ol ýene-de gygyrmak, köçä ylgap çykyp, olary gujaklamak isledi. Olardaky güýç, söýgüliniň öpüşindäki ýaly, içindeki güýç ýalydy we olar geçip, sesleriň betbagt gygyryşy ýene-de ýaňlananda, ol awtoulagyna münüp, ýüregi tutanýerlilik bilen ýanyp, Editiň ýanyna gitdi.
  Edit Karsonyň şlýapa dükany elinden alyndy. Ol zatlaryny satyp gaçypdy. Makgregor sergi zalynda durup, tüýli eşikler bilen doldurylan witrinalary we diwarda asylgy duran şlýapalary gözden geçirdi. Penjireden düşýän köçe çyrasynyň ýagtysy onuň gözüniň öňünde millionlarça kiçijik tozan bölejiklerini tans etdirdi.
  Dükanyň arkasyndaky otagdan - Editiň gözlerinde gynanç gözýaşlaryny gören otagdan - bir aýal çykyp, Editiň biznesi satandygyny aýtdy. Eltip bermeli habaryna begenip, ol garaşýan adamyň ýanyndan geçip, arkasy bilen köçä seredip, torly gapydan ýöräp gitdi.
  Aýal oňa gözüniň gyrasyndan seretdi. Ol kiçijik, gara saçly, iki ýalpyldawuk altyn dişli we äýnekli aýaldy. "Bu ýerde aşyklaryň dawasy boldy" diýip, öz-özüne aýtdy.
  - Men dükany satyn aldym, - diýip, ol sesli aýtdy. - Ol menden özüniň gitendigini aýtmagymy sorady.
  MakGregor başga garaşman, aýalyň ýanyndan köçä howlukdy. Onuň ýüregini sessiz, agyryly ýitgi duýgusy gurşap aldy. Ol howlukman öwrülip, yzyna ylgady.
  Daşarda torly gapynyň ýanynda durup, ol bokurdak ses bilen: "Ol nirä gitdi?" diýip sorady.
  Aýal şadyýan güldi. Dükanyň özüne örän gyzykly bolan romantika we başdan geçirmeler atmosferasyny berýändigini duýdy . Soňra gapydan ýöräp, ekrandan ýylgyrdy. "Ol ýaňy gitdi" diýdi. "Ol Burlington wokzalyna gitdi. Meniň pikirimçe, ol Günbatara gitdi. Men onuň adama öz çemodany barada gürrüň berýändigini eşitdim. Men dükany satyn alanymdan bäri iki gün bäri şu ýerde. Meniň pikirimçe, ol seniň gelmegiňi garaşýardy. Sen gelmediň, indi bolsa ol gitdi, belki-de sen ony tapmarsyň. Ol söýgülisi bilen dawalaşjak adama meňzemeýärdi".
  MakGregor howlukyp gidende, dükandaky aýal ýuwaşja güldi. "Bu sessiz kiçijik aýalyň şeýle söýgülisiniň boljakdygyny kim pikir ederdi?" diýip, öz-özünden sorady.
  MakGregor köçeden ylgap barýardy we elini galdyryp, geçip barýan awtoulagy aýaklady. Aýal onuň awtoulagda oturyp, rulda çal saçly erkek bilen gürleşýändigini gördü, soňra awtoulag öwrülip, bikanun ýol bilen köçäniň aşagynda ýitip gitdi.
  MakGregor Edit Karsonyň keşbini täzeden gördü. "Men onuň muny edýändigini görýärin" diýip, öz-özüne aýtdy, "Margarete munuň ähmiýeti ýokdugyny şatlyk bilen aýdyp, ony hemişe aňynyň içinde meýilleşdirýär. Bu ýerde, şu ýyllaryň dowamynda ol öz durmuşyny ýaşaýar. Gizlin arzuwlar, islegler we söýgi, bagt we öz-özüni beýan etmek üçin köne ynsan teşneligi onuň asuda daşky keşbiniň aşagynda, meniňki ýaly, saklanyp galýardy."
  MakGregor dartgynly günleri ýatlap, Editiň ony nähili az görendigini utanç bilen düşündi. Bu onuň beýik "Ýöriş edýän halk" hereketiniň ýaňy döräp başlan günleridi we öňki gije ol gizlinlikde gurýan güýjüni açyk görkezmegini isleýän işçileriň maslahatyna gatnaşypdy. Her gün onuň ofisi soraglar berýän we düşündiriş talap edýän žurnalistler bilen dolýardy. Şol bir wagtyň özünde Edit öz dükanyny bu aýala satyp, ýitip gitmäge taýýarlanýardy.
  MakGregor duralgada Editi burçda oturan, ýüzi goltugynyň içine basylan ýagdaýda tapdy. Onuň asuda keşbi ýitipdi. Eginleri has dar görünýärdi. Öňündäki oturgyjyň arkasyndan asylyp duran eli ak we jansyzdy.
  MakGregor hiç zat diýmän, gapdalynda ýerde duran goňur deri sumkany alyp, onuň elinden tutup, daş basgançaklardan köçä alyp gitdi.
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  I N O RMSBY _ Kaka bilen gyz garaňkyda weranda oturypdylar. Laura Ormsbiniň MakGregor bilen duşuşygyndan soň, ol we Deýwid ýene bir gezek gürrüňdeş boldular. Indi ol öz dogduk şäheri Wiskonsinde myhmançylykda bolýardy, kaka bilen gyz bile oturypdylar.
  Deýwid aýalyna Margaretiň gatnaşygy barada aýdyň gürrüň berdi. "Bu sagdyn pikir meselesi däl" diýdi ol. "Beýle zatda bagtyň mümkinçiliginiň bardygyny öňe sürüp bolmaz. Bu adam ahmak däl we ol bir gün beýik adam bolup biler, ýöne Margaret ýaly aýala bagt ýa-da kanagatlanma getirjek beýiklik bolmaz. Ol türmä düşüp biler."
  
  
  
  MakGregor bilen Edit çagyl ýoldan ýöräp, Ormsbi öýüniň girelge gapysynyň öňünde saklandylar. Werandanyň garaňkylygyndan Dewidiň mähirli sesi eşidildi. "Geliň, şu ýere oturyň" diýdi ol.
  MakGregor sessiz durdy we garaşdy. Edit onuň golundan tutdy. Margaret turdy we öňe ýöräp, olara seredip durdy. Ýüregi güýçli urdy we bu iki adamyň bolmagy sebäpli dörän krizisi duýdy. Onuň sesi howsaladan titredi. "Giriň" diýip, ol öwrülip, öýe tarap ugrady.
  Erkek we aýal Margaretiň yzyna düşdi. Gapyda MakGregor saklandy we Dewidi çagyrdy. "Biz seniň şu ýerde biziň bilen bolmagyňy isleýäris" diýip, ol berk aýtdy.
  Myhman otagynda dört adam garaşýardy. Uly çyra olaryň üstüne ýagtysyny düşürýärdi. Edit oturgyjynda oturyp, ýere seredýärdi.
  - Men ýalňyşlyk goýberdim, - diýdi MakGregor. - Men hemişe ýalňyşlyk goýberýärin. - Ol Margarete ýüzlendi. - Bu ýerde biziň umyt etmeýän zadymyz bar. Edit bar. Ol biziň pikir edişimiz ýaly däl.
  Edit hiç zat diýmedi. Ýadaw egriligi onuň egninde galdy. Eger MakGregor ony öýe we bu aýala olaryň aýrylyşyny möhürlemek üçin getiren bolsa, ol gutarýança sessiz oturyp, soňra öz ykbalyna ynanýan ýalňyzlyga geçerdi diýip pikir etdi.
  Margaret üçin erkek bilen aýalyň peýda bolmagy ýamanlygyň alamatydy. Ol hem şok garaşyp, dymdy. Söýgülisi gepleşende, ol hem ýere seretdi. Ol dymyp: "Ol gidip, başga bir aýala öýlenjek. Men muny ondan eşitmäge taýýar bolmaly" diýdi. Deýwid gapyda durdy. "Ol Margareti maňa gaýtaryp getirjek" diýip pikir etdi we ýüregi bagtdan gandy.
  MakGregor otagyň üstünden geçip, iki aýala seredip, biraz saklandy. Onuň gök gözleri sowukdy we olar we özi barada güýçli gyzyklanma bilen doldy. Ol olary we özüni synap görmek isledi. "Eger men häzir akylly bolsam, uklamagy dowam ederin" diýip pikir etdi. "Eger men bu işde şowsuz bolsam, ähli zatda şowsuz bolaryn." Öwrülip, Dewidiň paltosynyň ýeňinden tutup, otagyň içinden çekdi, şonda iki adam bile durdy. Soňra ol Margarete üns bilen seretdi. Ol Margaret bilen gürleşýän wagty şol ýerde durupdy, eli bilen kakasynyň golunda durdy. Bu hereket Dewidi özüne çekdi we onuň içinde haýran galmak duýgusy döredi. "Bu adam" diýip, ol öz-özüne aýtdy.
  "Sen Editiň biziň toý etmegimizi görmäge taýýardygyny pikir edýärdiň. Bolýar, ol taýýardy. Indi ol şu ýerde we sen onuň başyna näme gelendigini görýärsiň" diýip, MakGregor aýtdy.
  Ýer sürüjiniň gyzy geplemäge başlady. Onuň ýüzi ak reňkdedi. MakGregor ellerini gysdy.
  "Garaş," diýdi ol, "erkek bilen aýal ýyllarboýy bile ýaşap, soňra iki erkek dost ýaly aýrylyşyp bilmeýärler. Olaryň ýoluna bir zat päsgel berýär. Olar biri-birini söýýändiklerini bilýärler. Men seni islesem-de, Editi söýýändigimi düşündim. Ol meni söýýär. Oňa serediň."
  Margaret oturgyjyndan turdy. MakGregor dowam etdi. Onuň sesi adamlaryň ondan gorkmagyna we onuň yzyna düşmegine sebäp bolýan ýitilige öwrüldi. "Aý, biz Margaret we men öýleneris" diýdi ol. "Onuň gözelligi meni özüne çekdi. Men gözelligiň yzyna düşýärin. Men owadan çagalar isleýärin. Bu meniň hakym."
  Ol Edite tarap öwrüldi-de, oňa seredip durdy.
  "Sen we men hiç haçan Margaret bilen meniň biri-birimiziň gözlerimize seredenimizdäki ýaly duýgy başdan geçirip bilmeris. Biz mundan ejir çekdik - her birimiz biri-birini isleýärdik. Sen çydap bilmek üçin ýaradyldyň. Sen ähli zady ýeňip geçersiň we birnäçe wagtdan soň şadyýan bolarsyň. Muny bilýärsiň, şeýlemi?"
  Editiň gözleri onuň gözleri bilen duşuşdy.
  - Hawa, bilýärin, - diýdi ol.
  Margaret Ormsbi gözleri şişip, oturgyjyndan böküp turdy.
  "Bes et," diýip gygyrdy ol. "Men seni islemeýärin. Indi saňa hiç haçan öýlenmerin. Sen oňa degişlisiň. Sen Edite degişlisiň."
  MakGregoryň sesi ýumşak we asuda boldy.
  "Aý, bilýärin," diýdi ol; "Bilýärin! Bilýärin! Ýöne men çagalar isleýärin. Edite serediň. Ol maňa çagalar doguryp biler öýdýäňmi?"
  Edit Karsonyň keşbinde üýtgeşiklik boldy. Onuň gözleri gatady we eginleri düzeldi.
  - Muny meniň aýtjak zadym, - diýip, ol öňe egilip, onuň elinden tutdy. - Bu meniň bilen Hudaýyň arasyndaky mesele. Eger maňa durmuşa çykjak bolsaň, indi gel we muny et. Men seni taşlap gitmekden gorkmadym, çagalarym bolandan soň ölmekden hem gorkmaýaryn.
  MakGregoryň elini goýberip, Edit otagyň içinden ylgap geçdi we Margaretiň öňünde saklandy. "Sen nädip has owadandygyňy ýa-da has owadan çagalary dünýä inderip biljekdigiňi bilýärsiň?" diýip, ol sorady. "Gözellik diýip näme göz öňünde tutýarsyň? Men seniň gözelligiňi inkär edýärin." Ol MakGregora ýüzlendi. "Diňle," diýip gygyrdy, "ol synaga çydap bilmeýär."
  Kiçijik tegirmonçynyň bedeninde janlanan aýalyň ýüregini buýsanç gurşap aldy. Ol otagdaky adamlara parahatlyk bilen seretdi we Margarete seredende, sesinde bir kynçylyk ýaňlandy.
  "Gözellik çydamly bolmaly" diýdi ol derrew. "Bu batyrgaý bolmaly. Ol köp ýyllap ýaşamaga we köp ýeňlişlere çydamaly bolar." Baýlyk gyzyna garşy çykanda, onuň gözlerinde berk garaýyş peýda boldy. "Meniň ýeňlişe çydamaga batyrlygym bar we isleýän zadymy almaga batyrlygym bar" diýdi ol. "Sende şeýle batyrlyk barmy? Eger bar bolsa, şu adamy al. Sen ony isleýärsiň, men hem. Onuň elinden tut we onuň bilen git. Muny häzir, şu ýerde, meniň gözümiň öňünde et."
  Margaret başyny ýaýkady. Bedeni titräp, gözleri daş-töwerege aýlandy. Ol Deýwid Ormsbi tarap öwrüldi. "Men durmuşyň şeýle bolup biljekdigini bilmeýärdim" diýdi ol. "Näme üçin maňa aýtmadyň? Ol hakykatdanam şeýle. Men gorkýaryn."
  MakGregoryň gözlerine çyra düşdi we ol çalt öwrüldi. "Görýärin," diýdi ol, Edite üns bilen seredip, "seniň hem maksadyň bar." Ol ýene öwrülip, Dewidiň gözlerine seretdi.
  "Bu ýerde çözülmeli bir zat bar. Belki, bu adamyň durmuşyndaky iň soňky synagdyr. Adam bir pikirini aňynda saklamak, şahsyýetsiz bolmak, durmuşyň öz maksadyndan başga-da maksadynyň bardygyny görmek üçin göreşýär. Belki, siz bu göreşi başdan geçirensiňiz. Görşüňiz ýaly, men häzir muny edýärin. Men Editi alyp, işe gaýdyp bararyn."
  Gapyda MakGregor saklandy we Dewide elini uzatdy, ol bolsa elini alyp, uly aklawça hormat bilen seretdi.
  - Gitýändigiňize begenýärin, - diýip, sürümçi gysgajyk aýtdy.
  - Gitmäge şat, - diýdi MakGregor, Deýwid Ormsbiniň sesinde we aňynda diňe rahatlyk we açyk garşylyk bardygyny bilýärdi.
  OceanofPDF.com
  VI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  ÝÖRIŞ EDÝÄN ADAMLAR _ _ _ _ Hereket hiç haçan intellektuallaşdyrmanyň temasy bolmandy. MakGregor ýyllaryň dowamynda muňa söhbetdeşlik arkaly ýetmäge synanyşdy. Ol başa barmady. Hereketiň esasynda ýatan ritm we gerim ody ýakdy. Adam uzak wagtlap depressiýada ýaşady we özüni öňe itermäge mejbur boldy. Soňra bolsa, Ormsbiniň öýünde Margaret we Edit bilen bolan sahnadan soň, hereket başlandy.
  Mosbi atly bir adam bardy, onuň şahsyýeti birnäçe wagtlap onuň bilen baglanyşyklydy. Ol Günorta Döwlet köçesinde meşhur şahsyýet bolan Neil Hantyň barmen bolup işledi we bir wagtlar goşunda leýtenant bolupdy. Mosbi häzirki jemgyýetiň ony alçak diýip atlandyrýan zadydy. West Pointde we birnäçe ýyllap käbir aýry-aýry goşun postlarynda işläninden soň, ol içgi içmäge başlady we bir gije, durmuşynyň biynjalyklygyndan ýarym deli bolup, bir raýoneriň egnine atdy. Ol tussag edildi we gaçmaga däl-de, gaçmaga mejbur bolandygy üçin onuň abraýy howp astyna alyndy. Ol ýyllarboýy dünýäde hor, kiniki şahsyýet hökmünde gezdi, pul gelende içip, ýaşaýşyň birmeňzeşligini bozmak üçin islendik zady etdi.
  Mosbi "Ýörişçiler" ideýasyny höwes bilen kabul etdi. Ol muny öz ýoldaşlaryny tolgundyrmak we biynjalyk etmek üçin mümkinçilik hökmünde gördi. Ol barmenlerini we ofisiantlaryň birleşmesini bu ideýany synap görmäge ynandyrdy we şol gün irden olar Birinji etrapçanyň gyrasyndaky kölüň bakýan seýilgäh zolagyndan ýokary-aşak ýöriş edip başladylar. "Agzyňyzy ýapyň" diýip, Mosbi buýruk berdi. "Eger biz muny dogry etsek, bu şäheriň resmilerini deli ýaly azar berip bileris. Sorag berlende, hiç zat aýtmaň. Eger polisiýa bizi tussag etmäge synanyşsa, biz muny diňe türgenleşik üçin edýändigimize ant içeris."
  Mosbiniň meýilnamasy işläp başlady. Bir hepde içinde irden köpçülik "Ýörişçileri" tomaşa etmek üçin ýygnanyp başlady we polisiýa derňewe başlady. Mosbiniň begenjinden. Ol barmen işinden çykdy we ýaş huliganlaryň dürli toparyny işe aldy, olary günortan ýöriş hereketlerini türgenleşdirmäge mejbur etdi. Ol tussag edilip, suda çekilende, MakGregor onuň aklawçysy bolup çykyş etdi we ol boşadyldy. "Men bu adamlary adalat öňünde tutmak isleýärin" diýip, Mosbiniň bigünä we hilesiz görünýänligi mälim boldy. "Ofisiantlaryň we barmenleriň iş wagtynda nähili solgun we egri bolýandyklaryny özüňiz görýärsiňiz, we bu ýaş talaňçylara gelende bolsa, jemgyýet üçin olaryň ýöriş etmegi barlarda boş oturyp, plan gurmagyndan has gowy bolmazmydy? Hudaý bilýär nähili erbetlik?"
  Birinji bölümiň ýüzlerinde ýylgyryş peýda boldy. MakGregor bilen Mosbi ýörişçileriň başga bir toparyny gurnadylar we yzygiderli esgerleriň toparynda seržant bolup işlän ýaş ýigit türgenleşige kömek etmäge çagyryldy. Adamlaryň özi üçin bularyň hemmesi degişme, olaryň içindeki betnebis oglana ýaran oýundy. Hemmeler gyzyklanýardy we bu çärä aýratyn bir öwüşgin goşdy. Olar ýokary-aşak ýöriş edip, ýylgyrdylar. Birnäçe wagtlap olar tomaşaçylar bilen gygyryşdylar, ýöne MakGregor muňa nokat goýdy. "Dymyş boluň" diýdi ol arakesme wagtynda adamlaryň arasyndan geçip. "Iň gowy zat şu. Dymyş boluň we öz işiňiz bilen meşgullanyň, ýörişiňiz on esse netijeli bolar."
  Ýöriş edýän adamlaryň hereketi güýçlendi. Ýarym zalym, ýarym şahyr ýaş ýewreý gazetçisi ýekşenbe gazeti üçin gorkunç makala ýazyp, Zähmet Respublikasynyň döreýändigini yglan etdi. Bu hekaýa MakGregoryň açyk düzlükden beýik bacalaryndan tüsse çykýan şähere tarap giň bir topary alyp barýandygyny görkezýän multfilm bilen bezelen. Suratda MakGregoryň ýanynda reňkli forma geýen öňki goşun ofiseri Mosbi durdy. MakGregoryň ýanynda "beýik kapitalistik imperiýanyň içinde ösýän gizlin respublikanyň" serkerdesi diýlip atlandyryldy.
  Ol kemala gelip başlady - "Ýöriş Adamlary" hereketi. Myş-myşlar ýaýrap başlady. Erkekleriň gözlerinde bir sorag peýda boldy. Ilki bilen, haýal-haýal, olaryň aňynda emele gelip başlady. Ýoluň ugrunda aýak sesleri eşidilýärdi. Toparlar emele geldi, erkekler gülüşdi, toparlar ýitip gitdiler, ýöne ýene peýda boldular. Gün şöhlesinde adamlar zawodyň gapylarynyň öňünde durup, gürleşip, ýarym düşünişip, ýelde has uly bir zadyň bardygyny duýup başladylar.
  Ilki başda bu hereket işçileriň arasynda hiç zat gazanmady. Işçileriň kärdeşler arkalaşygynyň işlerini alyp barmak üçin ýygnanýan kiçi zallaryň birinde duşuşyk, belki-de birnäçe duşuşyk geçirilerdi. MakGregor çykyş ederdi. Onuň berk, buýruk beriji sesi aşaky köçelerde eşidilýärdi. Söwdagärler dükanlaryndan çykyp, gapylarynda durup diňleýärdiler. Çilim çekýän ýaş ýigitler geçip barýan gyzlara seretmegini bes edip, açyk penjireleriň aşagynda köpçülige ýygnandylar. Zähmetkeşleriň haýal hereket edýän beýnisi oýanýardy.
  Birnäçe wagtdan soň, birnäçe ýaş ýigit, käbirleri gutu zawodynda arra işledip, beýlekileri bolsa welosiped zawodynda enjamlar işledip, Birinji bölümiň adamlarynyň göreldesine eýermek üçin meýletinçi boldular. Tomus agşamlarynda olar boş ýerlerde ýygnanyp, aýaklaryna seredip, gülüşip, öňe-yza ýöräp gidýärdiler.
  MakGregor türgenleşikde berk durdy. Ol hiç haçan öz ýöriş hereketiniň köp işçileriň ýörişlerinde görenlerimiz ýaly, diňe bir tertipsiz pyýada toparyna öwrülmegini maksat edinmeýärdi. Ol olaryň weteranlar ýaly yranyp, ritmik ýörişi öwrenmegini maksat edinýärdi. Ol olaryň ahyrsoňy aýak seslerini eşidip, ajaýyp aýdym aýdyp, ýörişçileriň ýüreklerine we aňyna güýçli doganlyk habaryny ýetirjekdigine berk ynanýardy.
  MakGregor özüni doly herekete bagyşlady. Ol öz hünäri bilen az pul gazanýardy, ýöne ol bu barada köp pikir etmeýärdi. Bir adam öldürmek işi oňa başga işleri getirdi we ol firma getirilýän işleriň jikme-jikliklerini öwrenýän we tölegleri ýygnaýan kiçijik, gözli bir adamy hyzmatdaş edindi, onuň ýarysyny olary çözmek isleýän hyzmatdaşyna bererdi. Başga bir zat. MakGregor günden-güne, hepdeden-hepde, aýdan-aý şäheriň içinden aýlanyp, işçiler bilen gürleşip, gepleşmegi öwrenip, öz pikirini ýetirmäge çalyşýardy.
  Sentýabr aýynyň bir agşamynda ol zawod diwarynyň kölegesinde durup, boş ýerde ýöriş edýän bir toparyň adama tomaşa etdi. Şol wagta çenli ulag gatnawy örän güýçlenipdi. Munuň näme bolup biljekdigi baradaky pikir onuň ýüreginde ot ýanýardy. Garaňkylyk düşüp barýardy we adamlaryň aýaklary bilen göterilen tozan bulutlary batýan günüň ýüzüni süpüripdi. Onuň öňünden meýdandan iki ýüz töweregi adam ýöriş etdi - onuň ýygnap bilýän iň uly topary. Bir hepdelap olar agşamara ýörişde galdylar we onuň ruhuny düşünip başladylar. Meýdandaky olaryň ýolbaşçysy, uzyn boýly, giň eginli adam, bir wagtlar döwlet milisiýasynyň kapitany bolup, häzir sabyn zawodynda inžener bolup işleýärdi. Onuň buýruklary agşam howasynda aýdyň we aýdyň ýaňlanýardy. "Dört adam hatarda" diýip gygyrdy. Sözler üýrüldi. Adamlar eginlerini düzedip, joşgunly öwrüldiler. Olar ýörişden lezzet almaga başladylar.
  MakGregor zawod diwarynyň kölegesinde ynjalyksyz hereket etdi. Ol munuň öz hereketiniň başlangyjy, hakyky döreýşidigini, bu adamlaryň hakykatdanam zähmet hataryndan çykandygyny we açyk meýdanda ýöriş edýän adamlaryň döşünde düşünjäniň artýandygyny duýdy.
  Ol bir zatlar mürrüldäp, öňe-yza ýöräp durdy. Şäheriň iň uly gündelik gazetleriniň biriniň habarçysy bolan ýaş ýigit geçip barýan tramwaýdan böküp düşüp, onuň ýanynda saklandy. "Bu ýerde näme bolýar? Bu näme? Bu näme? Maňa aýtsaňyz gowy bolardy" diýdi.
  Garaňky yşykda MakGregor ýumruklaryny kellesiniň üstünde galdyryp, batly gepledi. "Olar içine siňýär" diýdi ol. "Söz bilen beýan edip bolmaýan zat - öz-özüňi beýan etmek. Bu ýerde bir zat bolýar. Dünýä täze bir güýç gelýär."
  MakGregor ýarym ýanbaşynda galyp, ellerini galgadyp, öňe-yza ýöräp başlady. Zawodyň diwarynyň ýanynda duran, kiçijik murtly, örän owadan bir adam bolan žurnaliste ýene-de ýüzlenip, gygyrdy:
  "Görmeýärsiňmi?" diýip gygyrdy. Onuň sesi ýitidi. "Gör, olar nähili ýöriş edýärler! Olar meniň näme diýjek bolýandygymy düşündiler. Olar munuň ruhuny duýdular!"
  MakGregor düşündirip başlady. Ol çalt gepledi, sözleri gysga, gysgaldylan jümleler bilen çykdy. "Asyrlar boýy adamlar doganlyk barada gürrüň etdiler. Adamlar hemişe doganlyk barada gürrüň etdiler. Sözleriň hiç hili manysy ýok. Sözler we gürrüňler diňe boş eňekli milleti döretdi. Adamlaryň eňekleri titräp biler, ýöne aýaklary titremeýär."
  Ol ýarym gorkan adamy zawod diwarynyň galyňlaşýan kölegesinden süýräp, ýene-de öňe-yza ýöräp gitdi.
  "Görýärsiňizmi, ol başlaýar - indi bu meýdanda başlaýar. Adamlaryň aýaklary we dabanlary, ýüzlerçe aýak we dabanlar bir görnüşli saz döredýär. Indi müňlerçe, ýüz müňlerçe bolar. Bir wagtlap adamlar şahsyýet bolmakdan gaçalar. Olar köpçülikleýin, hereket edýän, ähli zada güýçli köpçülikleýin bolarlar. Olar öz pikirlerini söz bilen beýan etmezler, ýöne muňa garamazdan, olaryň içinde pikir öser. Olar birden özleriniň ägirt uly we güýçli bir zadyň, hereket edýän we täze beýan gözleýän zadyň bir bölegidigini düşünip başlarlar. Olara zähmetiň güýji barada aýdyldy, ýöne indi, görýärsiňizmi, olar zähmetiň güýjüne öwrülerler."
  Öz sözlerinden we belki-de hereket edýän adamlaryň arasynda ritmik bir zatdan haýran galan MakGregor, bu owadan ýigidiň düşünmeginden howatyrlanyp, howsala düşdi. "Ýadyňyzdamy, oglan wagtyňyz esger bolan bir adamyň ýöriş edýän adamlaryň tertipli ýöreýşi köprüni silkdirýändigi üçin tertipsiz märekäniň arasynda köprüden geçmelidigini aýdandygyny?"
  Ýaş ýigidiň içinden titräp gitdi. Boş wagtynda ol pýesalar we gysga hekaýalar ýazýardy we onuň tälim alan drama duýgusy MakGregoryň sözleriniň manysyny derrew düşündi. Ogaýodaky öýüniň oba köçesindäki bir waka ýadyna düşdi. Onuň göz öňünde obanyň faýfynyň we baraban korpusynyň geçip barýanyny gördü. Onuň aňy sazyň ritmini we kadensiýasyny ýadyna saldy we çagalykdaky ýaly, ýene-de bir gezek erkekleriň arasyna ylgap çykyp, gidip barýarka aýaklary agyrdy.
  Tolgunmasyndan ol hem geplemäge başlady. "Görýärin" diýip gygyrdy; "Siz munuň içinde adamlaryň düşünmedik bir pikir, uly bir pikir bar diýip pikir edýärsiňizmi?"
  Meýdançada erkekler has batyrgaý we utanjaň bolup, bedenleri uzyn, sallanyp ýören ädimler bilen olaryň ýanyndan ylgap geçdiler.
  Ýaş ýigit bir pursat pikirlendi. "Düşünýärin. Düşünýärin. Fleýtaçylar we barabançylar topary geçip barýarka, meniň ýaly durup tomaşa edenleriň hemmesi meniň ýaly duýdular. Olar maskalarynyň arkasynda gizlendiler. Aýaklary hem gyjyndy we ýüreklerinde şol bir ýabany, söweşjeň urgular ýaňlandy. Sen muny düşündiň, şeýlemi? Sen dogurmagy şeýle dolandyrmak isleýärsiňmi?"
  Ýaş ýigit meýdana we hereket edýän adamlara agzy açyk seredip durdy. Onuň pikirleri natiqlik häsiýetine öwrüldi. "Ine, uly adam," diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Ine, Zähmet Sezary Napoleon Çikago gelýär. Ol kiçi liderlere meňzemeýär. Onuň aňy pikirleriň solgun örtügi bilen örtülmedik. Ol adamyň beýik, tebigy höwesleriniň akylsyzlyk we absurddygyny pikir etmeýär. Onuň işlejek zady bar. Dünýä bu adama göz aýlasa gowy bolar."
  Ýarym ýanyndan, ol meýdanyň gyrasyndan öňe-yza ýöräp, bedeni titräp durdy.
  Ýöriş hatarlaryndan bir işçi çykdy. Meýdandan sözler çykdy. Kapitanyň buýruk berýän sesi gahar bilen ýaňlandy. Gazetçi howsala bilen diňledi. "Bu hemme zady weýran eder. Esgerler ruhdan düşüp, giderler" diýip, öňe egilip garaşyp pikir etdi.
  - Men bütin gün işläp ýörün, gijäniň dowamynda bu ýerde öňe-yza ýörep bilmeýärin - diýip, işçiniň sesi zeýrendi.
  Ýaş ýigidiň egninden kölege geçdi. Onuň gözüniň öňünde, meýdanda, garaşýan adamlaryň hatarynda MakGregor durdy. Onuň ýumrugy ok atdy we şikaýat edýän işçi ýere ýykyldy.
  "Häzir sözleriň wagty däl" diýip, ýiti ses aýtdy. "Ýene şol ýere gaýt. Bu oýun däl. Bu adamyň öz-özüni aňlamagynyň başlangyjy. Şol ýere git we hiç zat aýtma. Eger biziň bilen gidip bilmeseň, git. Biziň başlan hereketimiz nalaýanlary göterip bilmez."
  Adamlaryň arasynda şatlyk-şowhun ýokarlandy. Zawodyň diwarynyň golaýynda tolgunan gazetçi iki taraplaýyn tans edýärdi. Kapitanyň buýrugy bilen ýöriş edýän esgerleriň hatary ýene-de meýdanyň üstünden geçdi we ol gözlerine ýaş döküp seretdi. "Işlär" diýip gygyrdy. "Hökman işlär. Ahyrsoňy işçilere ýolbaşçylyk etmek üçin bir adam geldi."
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  JOHN VAN MOOR _ _ _ Bir gün Çikagoly ýaş mahabatçy "Wheelright Bicycle Company" kompaniýasynyň ofislerine girdi. Kompaniýanyň zawody we ofisleri günbatar tarapda ýerleşýärdi. Zawod giň sement pyýada ýoly we gül düşekleri bilen bezelen dar ýaşyl çimligi bolan ägirt uly kerpiç jaýdy. Ofisler üçin ulanylýan bina has kiçi we köçä seredýän werandasy bardy. Ofis jaýynyň diwarlarynyň ugrunda üzüm baglary ösýärdi.
  Zawodyň diwarynyň ýanyndaky meýdanda ýöriş edýän adamlary synlaýan žurnalist ýaly, Jon Wan Mur hem murtly, owadan ýaş ýigitdi. Boş wagtynda klarnet çalýardy. "Bu adama ýapyşmaga mümkinçilik berýär" diýip, ol dostlaryna düşündirdi. "Adam geçip barýan durmuşy görüp, özüni diňe bir zatlaryň akymynda hereket edýän agaç däldigini duýýar. Men sazanda hökmünde hiç zatdan gymmat däl bolsam-da, iň bolmanda bu meni arzuw edýär."
  Işlän mahabat agentliginiň işgärleriniň arasynda Wan Mur sözleri birleşdirip bilmek ukyby bilen birneme ahmak hökmünde tanalýardy. Ol gara örülen galyň sagat zynjyryny dakynýardy we hasa göterýärdi, şeýle hem onuň öýlenenden soň lukmançylyk bilimini alan we onuň bilen aýry ýaşaýan aýaly bardy. Käwagt şenbe agşamlary olar restoranda duşuşyp, sagatlap oturyp, içip we gülüşip otyrdylar. Aýaly pensiýa çykandan soň, mahabat direktory şadyýanlygy dowam etdirdi, salondan salona geçip, durmuş filosofiýasyny beýan edýän uzyn çykyşlar etdi. "Men indiwidualist" diýip, ol taýagyny öňe-yza aýlanyp, yglan etdi. "Men diletant, tejribeçi, isleseňiz. Ölmezden öň, bar bolan täze bir hili açmagy arzuw edýärin."
  Welosiped kompaniýasy üçin mahabatçy kompaniýanyň taryhyny romantiki we elýeterli usulda gürrüň berýän broşýura ýazmak wezipesini aldy. Doly taýýarlanylandan soň, broşýura žurnallarda we gazetlerde ýerleşdirilen mahabatlara jogap berenlere iberilerdi. Kompaniýanyň Wheelright welosipedlerine mahsus önümçilik prosesi bardy we bu broşýurada nygtalmalydy.
  Jon Wan Muruň şeýle çeper beýan etmegine garaşylýan önümçilik prosesi işçiniň aňynda döräpdi we kompaniýanyň üstünligine sebäp bolupdyr. Indi işçi aradan çykypdy we kompaniýanyň prezidenti bu pikiriň özüniňki boljakdygyna karar beripdi. Ol bu meseläni üns bilen oýlandy we hakykatda bu pikiriň özüniňkiden has köp bolmalydygyna karar berdi. "Şeýle bolmalydy" diýip, ol öz-özüne aýtdy, "ýogsam şeýle gowy bolmazdy".
  Welosiped kompaniýasynyň ofisinde prezident, kiçijik gözli, gödek, çal reňkli adam, uzyn, haly düşen otagda aýlanyp ýördi. Öňünde bloknot goýlan stoluň başynda oturan mahabat müdiriniň soraglaryna jogap hökmünde, ol aýaklarynyň ujunda durup, başam barmagyny ýelekiniň goltugyna sokdy we özüniň gahryman bolandygy baradaky uzyn, gyzykly hekaýany gürrüň berdi.
  Bu hekaýa ömrüniň ilkinji ýyllaryny elhenç zähmet bilen geçiren diňe bir hyýaly ýaş işçi barada gürrüň berýärdi. Agşamlary ol işleýän ussahanasyndan howlukyp çykyp, eşiklerini çykarman, kiçijik çardahada uzak sagatlap zähmet çekýärdi. Işçi Wheelwright welosipediniň üstünliginiň syryny bilende, dükan açdy we tagallalarynyň miwesini almaga başlady.
  "Ol mendim. Men şol adamdym" diýip, kyrk ýaşyny doldurandan soň welosiped kompaniýasynda paý satyn alan semiz adam gygyrdy. Ol göwresine degip, duýgulara batyp duran ýaly saklandy. Gözlerine ýaş geldi. Ýaş işçi onuň üçin hakykata öwrüldi. "Bütin gün dükanyň içinde ylgap, 'Hil! Hili!' diýip gygyrdym. Indi men muny edýärin. Meniň oňa bolan höwesim bar. Men welosipedleri pul üçin däl-de, işim bilen buýsanýan işçi bolandygym üçin ýasaýaryn. Muny kitaba ýazyp bilersiňiz. Meniň sitatalarymy getirip bilersiňiz. Işim bilen buýsanjymy aýratyn belläp geçmeli." Mahabatçy başyny atyp, depderçä bir zatlar ýazyp başlady. Ol bu hekaýany zawoda barman hem ýazyp bilerdi. Semiz adam seretmedik mahaly, ol ýüzüni öwürdi we üns bilen diňledi. Ol prezidentiň gidip, ony zawoda aýlanyp ýörmek üçin ýeke goýup gitmegini tüýs ýürekden isleýärdi.
  Öňki agşam Jon Wan Mur başdan geçirmelere gatnaşypdy. Ol we gündelik gazetler üçin multfilm çekýän dosty salona girip, başga bir gazetçi bilen duşuşypdylar.
  Üç adam gijäniň bir wagtyna çenli salonda oturyp, içip, gürleşdiler. Ikinji gazetçi - zawod diwarynda ýörişçileri synlan şol bir owadan ýigit - MakGregoryň we onuň ýörişçileriniň hekaýasyny gaýta-gaýta gürrüň berdi. "Size aýdýaryn, bu ýerde bir zat ösýär" diýdi ol. "Men bu MakGregory gördüm we bilýärin. Maňa ynansaňyz-da, ynanmasaňyz-da, hakykatda, ol bir zat öwrendi. Adamlarda öň düşünilmedik bir element bar - dogluş döşünde gizlenen bir pikir bar, uly aýdylmadyk pikir - ol adam bedeniniň, şeýle hem olaryň aňynyň bir bölegi. Aýdaly, bu ýigit muny düşünen bolsa, we düşünen bolsa, ah!"
  Içmegini dowam etdirip, gazetçi barha tolgunyp, dünýäde nämeleriň boljakdygy barada çaklamalarynda ýarym-delidi. Piwo bilen çylan stola ýumrugyny urup, mahabatçy tarap öwrüldi. "Haýwanlaryň düşünmeýän zatlary bar" diýip, ol gygyrdy. "Arylary mysal getireliň. Siz adamlaryň umumy aň-paýhasy ösdürmäge synanyşmadygyny pikir edýärdiňizmi? Näme üçin adamlar muny çözmäge synanyşmaýarlar?"
  Gazet satyjynyň sesi pes we dartgynly boldy. "Fabrika geleniňizde, gözleriňizi we gulaklaryňyzy açyk saklamagyňyzy isleýärin" diýdi ol. "Köp adamyň işleýän uly otaglarynyň birine giriň. Gaty hereketsiz duruň. Pikirlenmäge synanyşmaň. Garaşyň."
  Tolgunan adam ýerinden böküp turdy-da, ýoldaşlarynyň öňünde öňe-yza ýöräp başlady. Baryň öňünde duran bir topar erkek adam äýneklerini dodaklaryna galdyryp, diňledi.
  "Men size eýýäm zähmet aýdymynyň bardygyny aýdýaryn. Ol heniz beýan edilmedi ýa-da düşünilmedi, ýöne ol her bir dükanda, adamlaryň işleýän her bir pudagynda bar. Işleýän adamlar bu aýdymy düşünmeýärler, ýöne eger siz ony agzasaňyz, olar diňe gülerler. Aýdym pes, berk, ritmik. Men size onuň zähmetiň ruhundan gelip çykýandygyny aýdýaryn. Bu sungat işgärleriniň düşünen zadyna we forma diýilýän zada meňzeýär. Bu MakGregor munuň käbirini düşünýär. Ol muny düşünen ilkinji zähmet lideri. Dünýä onuň barada eşider. Bir gün dünýä onuň ady bilen ýaňlanar."
  Welosiped zawodynda Jon Wan Mur öňündäki depdere seredip, sergi zalyndaky ýarym serhoş adamyň sözleri barada pikir etdi. Onuň arkasynda giň ussahana san-sajaksyz maşynlaryň yzygiderli gygyrdamagy bilen ýaňlandy. Öz sözlerine haýran galan semiz adam, bir wagtlar hyýaly ýaş işçiniň başyna düşen kynçylyklary we ýeňen kynçylyklary gürrüň berip, öňe-yza ýöremegini dowam etdirdi. "Zähmetiň güýji barada köp eşidýäris, ýöne ýalňyşlyk goýberildi" diýdi ol. "Meniň ýaly adamlar - biz güýç. Görýäňizmi, biz köpçüligiň arasyndan gelýärismi? Biz öňe ädim ädýäris."
  Mahabatçynyň öňünde durup, aşak seredip, semiz adam göz gyrpdy. "Kitapda muny aýtmagyň zerurlygy ýok. Meniň sözümi sitirlemegiň zerurlygy ýok. Welosipedlerimizi işçiler satyn alýarlar we olaryň göwnüne degmek akylsyzlyk bolardy, ýöne meniň aýdýanlarym şeýle-de bolsa hakykat. Meniň ýaly, mekir aňymyz we sabyrlylygymyzyň güýji bilen bu ajaýyp döwrebap guramalary döredýän adamlar dälmi?"
  Semiz adam elini enjamlaryň gürrüldisi eşidilýän ussahana tarap sallady. Reklama işgäri serhoş adamyň gürrüň berýän iş aýdymyny eşitmäge synanyşyp, başyny çaşdyrdy. Işi tamamlamagyň wagty geldi we zawodyň ähli ýerinde köp aýak sesleri eşidilýärdi. Enjamlaryň gürrüldisi kesildi.
  Semiz adam ýene-de işçi synpynyň hataryndan çykan işçiniň karýerasynyň hekaýasyny gürrüň berip, öňe-yza ýöräp başlady. Erkekler zawoddan çykyp, köçä girmäge başladylar. Güllükleriň ýanyndaky giň sement pyýada ýolundan aýak sesleri eşidilýärdi.
  Birden semiz adam saklandy. Reklamaçy kagyzyň üstünde galam asyp oturdy. Aşakdaky basgançaklardan berk buýruklar eşidildi. Penjirelerden ýene-de adamlaryň hereket edýän sesi eşidildi.
  Welosiped kompaniýasynyň prezidenti we reklama işgäri penjirä ylgaşdylar. Şol ýerde, sement pyýada ýoluň ugrunda, dört sütundan düzülip, rotalara bölünen rotanyň esgerleri durdy. Her rotanyň başynda bir kapitan durdy. Kapitanlar adamlary yzyna öwürdiler. "Öňe! Ýöriş!" diýip gygyrdylar.
  Semiz adam agzyny açyp, adamlara seredip durdy. "Ol ýerde näme bolýar? Näme diýjek bolýarsyňyz? Bes ediň!" diýip gygyrdy.
  Penjireden gülkünç sesler eşidildi.
  "Üns ber! Öňe, saga gönükdir!" diýip, kapitan gygyrdy.
  Adamlar giň sement trotuar boýunça penjiräniň we mahabatçynyň ýanyndan ylgaşdylar. Olaryň ýüzlerinde birneme berk we gamgyn bir zat bardy. Çal saçly adamyň ýüzünde agyryly ýylgyryş peýda boldy, soňra ýitip gitdi. Mahabatçy nämeleriň bolup geçýändigini hem düşünmän, garry adamyň gorkusyny duýdy. Ol öz ýüzünde gorky duýdy. Içiniň içinden muny görüp begendi.
  Prodýuser janly gürrüň bermäge başlady. "Bu näme?" diýip, ol sorady. "Näme bolýar? Biz işewürler nähili wulkandan ýokary çykýarys? Çaga dogurmak bilen ýeterlik kynçylyk çekmedimi? Olar häzir näme edýärler?" Ol ýene-de stoluň ýanyndan geçdi, mahabatçynyň oturan ýeri oňa seredip. "Kitaby goýarys" diýdi ol. "Ertir gel. Islendik wagt gel. Men munuň düýbüne ýetmek isleýärin. Nämeleriň bolýandygyny bilmek isleýärin."
  Welosiped kompaniýasynyň ofisinden çykyp, Jon Wan Mur köçeden dükanlaryň we jaýlaryň ýanyndan ylgap geçdi. Ol ýöriş edýän märekäni yzarlamaga synanyşmady, ýöne tolgunma bilen öňe ylgady. Ol gazetçiniň zähmet aýdymy baradaky sözlerini ýadyna saldy we onuň älemini ele geçirmek pikirinden serhoş boldy. Ol adamlaryň günüň ahyrynda zawodyň gapylaryndan ylgap çykanyny ýüz gezek gördi. Öň olar hemişe diňe bir topar adamdy. Her biri öz işi bilen meşgullanýardy, her biri öz köçesinde dargap, beýik, hapa jaýlaryň arasyndaky garaňky köçelerde ýitip gitdi. Indi bularyň hemmesi üýtgedi. Adamlar indi ýeke-täk däl-de, köçeden egin-egne ýöräp başladylar.
  Bu adamyň bokurdagyna bir düwün geldi we ol, zawod diwaryndaky adam ýaly, sözleri aýtmaga başlady. "Zähmet aýdymy eýýäm geldi. Ol aýdym aýtmaga başlady!" diýip gygyrdy.
  Jon Wan Mur özünden gidýärdi. Ol semiz adamyň gorkudan solgun ýüzini ýadyna saldy. Azyk dükanynyň öňündäki pyýada ýolunda ol saklandy we begençden gygyrdy. Soňra ol barmaklaryny agzyna salyp, gözlerini giň açyp seredýän çagalaryň toparyny gorkuzyp, wagşy tans edip başlady.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  LL _ ŞONUŇ ARKALY Şol ýylyň ilkinji aýlarynda Çikagodaky işewürleriň arasynda işçileriň arasynda täze we düşünişsiz hereket barada myş-myşlar ýaýrady. Bir manyda, işçiler özleriniň köpçülikleýin ýörişiniň döreden gizlin gorkyny düşündiler we azyk dükanynyň öňündäki trotuarda tans edýän mahabatçy ýaly, olar begendiler. Olaryň ýüreklerinde gamgyn kanagatlanma ornaşdy. Çagalyklaryny we Depressiýa döwründe kakalarynyň öýlerine çozup giren gorkuly gorkyny ýatlap, olar baýlaryň we baý adamlaryň öýlerine gorky sepmekden begenýärdiler. Ýyllarboýy olar ýaşlygy we garyplygy unutmaga synanyşyp, durmuşda kör-kör gezip geldiler. Indi olar durmuşyň maksadynyň bardygyny, bir maksada tarap hereket edýändiklerini duýdular. Geçmişde olara güýjüň özlerinde bardygy aýdylanda, olar muňa ynanmaýardylar. "Oňa ynanyp bolmaz" diýip, enjamyň ýanyndaky adam, indiki enjamda işleýän adama seredip pikir etdi. "Men onuň gürleýändigini eşitdim we içimde ol ahmak."
  Indi enjamyň ýanyndaky adam indiki enjamdaky dogany barada pikir etmeýärdi. Şol gije, ukusynda, oňa täze bir görnüş gelip başlady. Güýç öz habaryny aňyna üfledi. Birdenkä, ol özüni dünýäniň üstünden ädim ädýän ägirt uly adamyň bir bölegi hökmünde gördü. "Men dogluş damarlaryndan geçýän gan damjasy ýaly" diýip, öz-özüne pyşyrdady. "Öz usulym bilen zähmetiň ýüregine we beýnisine güýç goşýaryn. Men herekete başlan bu zadyň bir bölegine öwrüldim. Men geplemerin, ýöne garaşaryn. Eger bu ýörişiň manysy bar bolsa, onda men giderin. Günüň ahyrynda ýadaw bolsam-da, bu meni saklamaz. Köp gezek ýadaw we ýalňyz boldum. Indi men ägirt uly bir zadyň bir bölegi. Güýç aňynyň aňyma ornaşandygyny bilýärin we yzarlansam-da, gazanan zatlarymdan ýüz öwürmerin."
  Işewürleriň ýygnagy kotançylyk trestiniň edarasynda geçirildi. Duşuşygyň maksady işçileriň arasyndaky bidüzgünçilikleri ara alyp maslahatlaşmakdy. Bu bidüzgünçilik kotançylyk zawodynda başlanypdy. Şol agşam erkekler indi tertipsiz adamlaryň arasynda ýöräp, zawodlaryň derwezesinden daş döşenen köçede toparlara bölünip ýöräp başladylar.
  Duşuşykda Deýwid Ormsbi, hemişe bolşy ýaly, parahat we asudady. Onuň töwereginde ýagşy niýetleriň aurasy bardy we kompaniýanyň direktorlarynyň biri bolan bankir sözüni gutaranda, turup, ellerini balagynyň jübüsine salyp, öňe-yza ýöräp başlady. Bankir inçe goňur saçly we inçe elli, semiz adamdy. Ol gepleýärkä, sary ellikleri tutup, otagyň ortasyndaky uzyn stola urdy. Stoldaky ellikleriň ýumşak urgusy onuň pikirini güýçlendirdi. Deýwid oňa oturmagy tabşyrdy. "Men şu MakGregory özüm görmäge giderin" diýip, otagyň üstünden geçip, elini bankiriň egnine goýdy. "Belki, aýdyşyňyz ýaly, bu ýerde täze we elhenç howp gizlenýändir, ýöne men şeýle pikir etmeýärin. Müňlerçe, şübhesiz millionlarça ýyl bäri dünýä öz ýoluny yzarlaýar we indi ony saklap bolmaz diýip pikir edýärin."
  - Men bu Makgregor bilen tanyşandygym we tanaýandygym üçin bagtly, - diýip, Deýwid otagyň galan bölegine ýylgyryp sözüniň üstüne goşdy. - Ol adam, Günüň şöhlesini togtatýan Joşua däl.
  Wan Buren köçesindäki ofisde, saçlary çal we özüne ynamly Deýwid Makgregoryň oturan stolunyň öňünde durdy. "Eger garşy bolmasaňyz, biz şu ýerden gideris" diýdi ol. "Men siziň bilen gürleşmek isleýärin we sözümiň bölünmegini islemeýärin. Maňa köçede gürleşýän ýaly duýulýar."
  Iki adam araba bilen Jekson seýilgähe gitdiler we günortanlyk naharyny unudyp, agaçly ýodalar boýunça bir sagatlap gezelenç etdiler. Kölden öwüsýän şemal howany sowatdy we seýilgäh boşaldy.
  Olar kölüň gözelligine seredýän diregiň üstünde durmaga gitdiler. Deýwid diregiň üstünde bilelikde durmuşlarynyň maksady bolan gürrüňi başlamaga synanyşdy, ýöne ýeliň we suwuň diregiň sütünlerine degmeginiň ony gaty kynlaşdyrýandygyny duýdy. Sebäbini düşündirip bilmese-de, gijikdirmegiň zerurlygyndan rahatlandy. Olar seýilgähe gaýdyp geldiler we laguna seredýän oturgyçda ýer tapdylar.
  MakGregoryň sessiz ýanynda Deýwid birdenkä özüni oňaýsyz we biynjalyk duýdy. "Men ony nähili hak bilen sorag etmeli?" diýip, öz-özünden sorady, aňynda jogap tapyp bilmedi. Ol aýtjak bolan zadyny alty gezek aýtmaga başlady, ýöne soň saklandy we onuň sözi ownuk zatlara öwrüldi. "Dünýäde siziň göz öňünde tutmadyk erkekleriňiz bar" diýip, ol ahyrsoňy başlamaga mejbur boldy. Ol dymmanyň bozulandygyna begenip, gülüp dowam etdi. "Görýäňizmi, sen we beýlekiler güýçli erkekleriň iň çuňňur syryny görmän galdylar".
  Deýwid Ormsbi MakGregora dykgatly seretdi: "Men seniň biziň diňe puluň yzyndan kowalaşýandygymyza ynanýandygyňa ynanmaýaryn, biz işewürler. Meniň pikirimçe, seniň has uly zady görýändigiňe ynanýaryn. Biziň maksadymyz bar we biz oňa sessiz we tutanýerlilik bilen eýerýäris."
  Deýwid garaňky çyrada oturan sessiz keşbine ýene-de seretdi we ýene-de aňy gaçyp, sessizlige aralaşmaga synanyşdy. "Men ahmak däl, belki-de işçileriň arasynda başlan hereketiň täze bir zatdygyny bilýändirin. Ähli ajaýyp pikirlerde bolşy ýaly, onda-da güýç bar. Belki-de, men sende güýç bar diýip pikir edýärin. Başga näme üçin men bu ýerde bolmaly?"
  Deýwid ýene-de ynamsyz güldi. "Bir tarapdan, men saňa gynanýaryn" diýdi ol. "Men ömrümiň dowamynda pula hyzmat etsem-de, ol meniňki bolmady. Meniň ýaly adamlaryň puldan başga zadyň aladasyny edýändigini pikir etmemeli."
  Garry sürüji MakGregoryň egninden agaçlaryň ýapraklarynyň kölüň ýelinde titräp duran ýerine seretdi. "Baýlygyň sessiz, başarnykly hyzmatkärlerini düşünen adamlar we beýik ýolbaşçylar bolupdyr" diýip, ol ýarym gaharlanyp aýtdy. "Men siziň bu adamlary düşünmegiňizi isleýärin. Men siziň özüňiz hem şeýle bolmagyňyzy isleýärin - baýlyk getirjek üçin däl-de, ahyrsoňy ähli adamlara hyzmat etjekdigiňiz üçin. Şeýdip, siz hakykata ýetersiňiz. Siziň içiňizdäki güýç goralar we has paýhasly ulanylar."
  "Elbetde, taryh meniň gürrüň berýän adamlaryma az üns berdi ýa-da asla üns bermedi. Olar durmuşdan duýulman geçdiler, sessiz-üýnsüz uly işleri amala aşyrdylar."
  Süýji dyndy. MakGregor hiç zat aýtmasa-da, garry adam söhbetdeşligiň gerek bolşy ýaly dowam etmeýändigini duýdy. "Men seniň näme diýjek bolýandygyňy, özüň ýa-da bu adamlar üçin ahyrsoňy näme gazanmagy umyt edýändigiňi bilmek isleýärin" diýip, ol biraz ýiti aýtdy. "Gyssagly ýagdaýda, tokaýda urmagyň manysy ýok."
  MakGregor hiç zat diýmedi. Oturgyçdan turup, Ormsbi bilen ýoldan yzyna gitdi.
  "Dünýäniň hakyky güýçli adamlarynyň taryhda orny ýok" diýip, Ormsbi ajylyk bilen yglan etdi. "Olar soramadylar. Olar Martin Lýuteriň döwründe Rimde we Germaniýada boldular, ýöne olar barada hiç zat aýdylmaýar. Olar taryhyň dymmagyna garşy bolmasalar-da, beýleki güýçli adamlaryň muny düşünmegini isleýärler. Dünýä ýörişi köçelerde ýöreýän birnäçe işçiniň dabanyndan göterilen tozandan has köp zatdyr we bu adamlar dünýä ýörişi üçin jogapkär. Siz ýalňyşýarsyňyz. Men sizi biziň birimiz bolmaga çagyrýaryn. Eger bir zady bozmagy meýilleşdirýän bolsaňyz, taryha girip bilersiňiz, ýöne hakykatda size hiç hili ähmiýet berilmez. Etjek bolýan zadyňyz netije bermez. Siz erbet soňa düşersiňiz".
  Iki adam seýilgähden çykanda, garry adam ýene-de söhbetdeşligiň şowsuz geçendigini duýdy. Ol gynandy. Şol agşam, ol şowsuz bolandygyny duýdy we şowsuzlyga öwrenişmändi. "Bu ýerde men geçip bilmeýän diwar bar" diýip pikir etdi.
  Olar bagyň aşagyndaky seýilgähiň ugrunda sessiz ýöräp gitdiler. MakGregor özüne aýdylan sözlere üns bermedik ýalydy. Olar seýilgähe seredýän boş ýerleriň uzyn bir bölegine ýetende, ol saklandy we agaja daýanyp, pikirlere batyp, seýilgähe seretdi.
  Deýwid Ormsbi hem dymdy. Ol kiçijik oba kotan zawodyndaky ýaşlygy, dünýäde üstünlik gazanmak synanyşyklary, kitap okap, adamlaryň hereketlerini düşünmäge synanyşyp geçiren uzyn agşamlary barada pikir etdi.
  "Tebigatda we ýaşlykda düşünmeýän ýa-da gözden salmaýan bir element barmy?" diýip, ol sorady. "Dünýäniň işçileriniň sabyrly tagallalary hemişe şowsuzlyk bilen gutarýarmy? Durmuşyň täze bir tapgyry birden döräp, ähli meýilnamalarymyzy bozup bilermi? Siz hakykatdanam meniň ýaly adamlary giň bir bitewiligiň bir bölegi hasaplaýarsyňyzmy? Siz bize şahsyýeti, öňe çykmak hukugyny, meseleleri çözmek we gözegçilik etmek hukugyny inkär edýärsiňizmi?"
  Süýji agajyň golaýynda duran ägirt uly keşbine seretdi. Ol ýene-de gaharlandy we sigaralary ýakmagyny dowam etdirdi, iki-üç gezek dem alandan soň olary taşlady. Oturgyçlaryň arkasyndaky gyrymsy agaçlarda mör-möjekler aýdym aýtmaga başladylar. Indi ýumşak öwüsýän ýel agaç şahalaryny başynyň üstünde ýuwaşlyk bilen ýelpedi.
  "Ebedi ýaşlyk, adamlaryň nadanlyk arkaly çykýan, gurlan zady ebedi ýok edýän, ýykýan ýagdaý ýaly zat barmy?" diýip, ol sorady. "Güýçli adamlaryň ýetişen durmuşy hakykatdanam şeýle az many berýärmi? Siz tomusky günüň aşagynda gyzdyrylýan boş meýdanlardan, pikirleri bolan we şol pikirleri herekete geçirmäge synanyşan adamlaryň ýanynda dymmak hukugyndan lezzet alýarsyňyzmy?"
  MakGregor henizem sessiz, seýilgähe alyp barýan ýola tarap görkezdi. Bir topar erkekler köçeden bir burçdan öwrülip, ikisine tarap ýöräp gitdiler. Şemalda ýuwaşlyk bilen yranýan köçe çyrasynyň aşagyndan geçip barýarkalar, ýüzleri, yşykda ýalpyldap we ýitip, Deýwid Ormsbini ýaňsylaýan ýalydy. Bir pursat onuň içinde gahar-gazap joşdy, soňra bir zat - belki-de hereket edýän köpçüligiň ritmi - oňa has ýumşak keýp getirdi. Adamlar başga bir burçdan öwrülip, beýik demir ýol gurluşynyň aşagynda ýitip gitdiler.
  Ploughman MakGregordan daşlaşdy. Ýörişde çykyş edýän figuralaryň bolmagy bilen tamamlanan söhbetdeşlikde nämedir bir zat onuň özüni ejiz duýmagyna sebäp boldy. "Gaty-da bolsa, ýaşlyk we ýaşlygyň umydy bar. Onuň meýilleşdirýän zadynyň netijeli bolmagy mümkin" diýip, ol tramwaýa münüp barýarka pikir etdi.
  Maşynda Deýwid penjireden başyny çykaryp, köçäniň ugrundaky uzyn jaýlaryň hataryna seretdi. Ol ýene-de ýaşlygyny we ýaş wagty Wisconsiniň oba ýerlerinde aýyň şöhlesinde beýleki ýaşlar bilen aýdym aýdyp, ýöriş edip ýören agşamlaryny ýadyna saldy.
  Boş ýerde ol ýene-de ýöriş edýän adamlaryň toparyny gördü, olar öňe-yza hereket edip, köçe çyrasynyň aşagyndaky pyýada ýoluň ugrunda durup, elinde taýak tutan inçejik ýaş ýigidiň buýruklaryny çalt ýerine ýetirdiler.
  Maşynda çal saçly işewür başyny öňdäki oturgyjyň arka tarapyna goýdy. Pikirleriniň ýarymy bilen onuň pikirleri gyzynyň keşbine gönükdirilip başlady. "Eger men Margaret bolsam, ony goýbermezdim. Nähili bahadan bolsa-da, men şol adamy saklamalydym" diýip, ol mürrüldäp aýtdy.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  MEN KYN. Häzirki wagtda "Ýöriş edýän adamlaryň deliligi" diýlip atlandyrylýan we belki-de dogry hasaplanýan hadysa barada ikirjiňlenmegiň zerurlygy ýok. Bir keýpde, ol aňa düşündirip bolmajak derejede uly we ylham beriji bir zat hökmünde gaýdyp gelýär. Her birimiz durmuşymyzyň ylgaw ýoluny uly haýwanat bagyndaky kiçi haýwanlar ýaly gabalyp we çäklendirilip ylgaýarys. Biz bolsa öz gezeginde söýýäris, öýlenýäris, çagaly bolýarys, kör we boş höwes pursatlaryny başdan geçirýäris, soňra bir zat bolýar. Bilinçsiz ýagdaýda üýtgeşiklikler bize gelýär. Ýaşlyk ýitip gidýär. Biz aňly, seresap bolýarys, kiçi zatlara çümýäris. Durmuş, sungat, uly höwesler, arzuwlar - hemmesi geçýär. Gije asmanynyň aşagynda şäher ýaşaýjysy aýyň şöhlesinde durýar. Ol turp sowýar we ak ýakalarynyň biri kir ýuwýan ýerde ýyrtylandygy üçin alada edýär. Demir ýolda goşmaça irdenki otly gatnamaly. Ol dükanda eşiden hakykatyny ýadyna salýar. Onuň üçin gije has owadan bolýar. Ol her gün irden turplara ideg etmek üçin ýene on minut sarp edip biler. Ynsan durmuşynyň köp bölegi turplaryň arasynda pikirlere batyp duran şäher töwereginde ýaşaýan adamyň keşbinde jemlenendir.
  Şeýdip, biz durmuşymyzy dowam etdirýäris we birdenkä "Ýöriş Adamlary" ýylynda biziň hemmämizi gurşap alan duýgy gaýtadan peýda bolýar. Bir pursatdan soň, biz ýene-de hereket edýän köpçüligiň bir bölegi bolýarys. Köne dini belentlik, Adam MakGregoryň geň şöhlesi gaýdyp gelýär. Göz öňüne getirmegimizde, ýörişe gatnaşýan adamlaryň aýaklarynyň aşagynda ýeriň titräp durandygyny duýýarys. Aň-düşünjeli tagalla bilen, adamlaryň onuň manysyny duýan, işçileriň nähili ýygnanyp, dünýäde hereket edýändigini gören ýylyndaky lideriň akyl proseslerini suratlandyrmaga çalyşýarys.
  Meniň öz aňym, bu uly we ýönekeý aňy yzarlamaga ejiz synanyşyp, titräp dur. Adamlaryň öz hudaýlaryny döredýändigini aýdan bir ýazyjynyň sözlerini aýdyň ýadymda saklaýaryn we şeýle hudaýyň dogluşyna meňzeş zadyň şaýady bolandygymy özümem düşünýärin. Sebäbi şol wagt ol hudaýa - biziň MakGregorymyza öwrülmäge golaýdy. Onuň eden işi henizem adamlaryň aňynda gümmürdeýär. Onuň uzak kölegesi asyrlaryň dowamynda adamlaryň pikirlerine düşer. Onuň manysyny düşünmäge synanyşmak bizi hemişe çäksiz oýlanmaga mejbur eder.
  Geçen hepde men bir adam bilen duşuşdym - ol klubda ofisiantdy we boş bilýard otagynda sigaret gutusynyň başynda meniň bilen gürleşýärdi - ol birden menden gizlemek üçin öwrüldi. Men ýöriş edýän adamlar barada aýdanymda sesimdäki belli bir derejede näziklik sebäpli gözlerine gelen iki uly ýaşy menden gizlemek üçin.
  Başgaça bir keýp döreýär. Belki, bu dogry keýpdir. Ofisime barýarkam, adaty ýolda serçeleriň böküp ýörenini görýärin. Gözümiň öňünde kiçijik ganatly tohumlar akçaagaj agajyndan uçup geçýär. Bir oglanjyk azyk ýük maşynynda oturyp, gaty arryk aty öňünden geçip barýar. Ýolda iki sany hereket edýän işçiniň üstünden geçip barýarkam, olar maňa şol beýleki işçileri ýatladýar we men öz-özüme adamlaryň hemişe şeýle hereket edendigini, işçileriň bu global, ritmik ýörişine hiç haçan öňe süýşmändigini aýdýaryn.
  "Sen ýaşlykdan we bir görnüşli global delilikden serhoş bolupdyň" diýip, adaty özüm ýene-de öňe gidip, hemmesini oýlanmaga synanyşyp aýdýaryn.
  Çikago henizem şu ýerde - MakGregordan we ýöriş edýän adamlardan soň Çikago. Belent otlular henizem Wabaş prospektine öwrülende gurbagalary urýar; ýerüsti wagonlar henizem jaňlaryny çalýar; irden Illinoýs merkezi otlularyna barýan uçuş-gonuş zolagyna köp adam dökülýär; durmuş dowam edýär. Ofislerindäki erkekler bolsa oturgyçlarynda oturyp, bolan wakanyň şowsuzlyk, beýni hüjümi, adamlaryň aňynda pitne, tertipsizlik we açlyk ýaly güýçli partlama bolandygyny aýdýarlar.
  Nähili ýalbaryjy sorag. Ýöriş edýän halkyň ýüreginde tertip-düzgün duýgusy bardy. Onda dünýäniň heniz düşünip ýetişmedik bir habary bardy. Adamlar tertip-düzgüne bolan islegi düşünip, başga zatlara geçmezden ozal ony aňymyza ornaşdyrmalydygymyzy düşünmändiler. Bizde şahsy öz-özüňi beýan etmek üçin bu delilik bar. Her birimiz üçin öňe ylgamak we uly dymmagyň arasynda inçe, çaga seslerimizi çykarmak üçin kiçijik bir pursat bar. Biz ählimizden, egin-egne ýöriş edip, deňizleriň suwuny titredip biljek has uly bir sesiň döräp biljekdigini öwrenmändik.
  MakGregor bilýärdi. Onuň aňy ownuk zatlara ymtylmaýardy. Ajaýyp pikir döredende, ol onuň işläp biljekdigine ynanýardy we onuň işläp biljekdigine göz ýetirmek isleýärdi.
  Ol gowy enjamlaşdyrylandy. Men koridorda gepleýän bir adamy gördüm, onuň ägirt uly bedeni öňe-yza ylgaýardy, ägirt uly ýumruklary howada galdyryldy, sesi gaty, tutanýerli, tutanýerli - baraban ýaly - kiçijik boşluklara üýşüp oturan adamlaryň ýüzüne urýardy.
  Gazet işgärleri kiçijik deşiklerinde oturyp, onuň barada ýazyp, wagtyň MakGregory döredendigini aýdyp ýörkäni ýadymda. Men muny bilmeýärin. Şäher bu adamyň sud zalynda elhenç çykyş eden pursatynda, Polk köçesinden Meri gorkup, hakykaty aýdanda, ot aldy. Ol ýerde ol, tejribesiz, gyzyl saçly şahtaçy, çukurlardan we Tenderloinden, gaharly sud we protest bildirýän aklawçylaryň köpçüligi bilen ýüzbe-ýüz durup, şäheri titretýän Filippi, çüýrük köne Birinji Palata we adamlaryň erbetlikleriň we keselleriň dowam etmegine we häzirki zaman durmuşyna siňmegine ýol berýän gorkunçlygyna garşy çykyş etdi. Bir manyda, bu başga bir Zolanyň dodaklaryndan ýene bir "Aýyplaýaryn!" diýişi ýalydy. Muny eşiden adamlar maňa ol sözüni gutaranda, tutuş sudda hiç kimiň geplemeýändigini we hiç kimiň özüni günäsiz duýmaga het etmeýändigini aýtdylar. "Şol pursatda bir zat - bir bölek, bir öýjük, adam beýnisiniň bir bölegi - açyldy - we şol elhenç, aýdyňlaşdyryjy pursatda olar özlerini kimdigini we durmuşyň nähili bolmagyna ýol berendiklerini gördüler."
  Olar başga bir zady gördüler ýa-da başga bir zady görýändiklerini pikir etdiler; olar MakGregorda Çikagonyň hasaplaşmaly täze güýjüni gördüler. Suddan soň, bir ýaş gazetçi öz ofisine gaýdyp geldi we stoldan stola ylgap, beýleki žurnalistleriň ýüzüne gygyrdy: "Dowzah günortan. Bizde Wan Buren köçesinde dünýäniň täze betbagtçylygy ýaly uly, gyzyl saçly şotlandiýaly aklawçy bar. Birinji bölümiň nähili işländigini görüň."
  Ýöne MakGregor hiç haçan Birinji Palatanyň içine seretmedi. Bu ony biynjalyk etmedi. Sud zalyndan ol erkekler bilen täze meýdanyň üstünden ýöräp geçdi.
  Garaşmak we sabyrly, asuda iş wagty geldi. Agşamara MakGregor Wan Buren köçesindäki boş otagda sud işlerini alyp bardy. Şol geň kiçijik guş, Genri Hant, onuň ýanynda galdy, topar üçin ondan bir bölegini ýygnaýardy we gijelerine öz hormatly öýüne gaýdýardy - köp atlar zaýalananda, şol gün sudda MakGregoryň dilinden gaçan ýigit üçin geň bir ýeňişdi. Ol dünýäniň sanawyna goşuldy - diňe söwdagärleriň, erbet doganlaryň, şäheriň hökümdarlary bolmaly adamlaryň sanawyna goşuldy.
  Soňra "Ýöriş edýän halk" hereketi ýüze çykyp başlady. Ol adamlaryň ganyna siňdi. Şol batly, baraban ýaly ses olaryň ýüreklerini we aýaklaryny titredip başlady.
  Adamlar ýörişçileri görüp we eşidip başladylar. Sorag agyzdan agyza geçdi: "Näme bolýar?"
  "Näme bolýar?" diýen gykylyk Çikagoda ýaňlandy. Şäherdäki her bir gazet işgäri bu habary ýazmak borjuna eýe boldy. Gazetler her gün olar bilen doldurylýardy. Olar şäheriň ähli ýerinde, her ýerde peýda bolýardy - "Ýörişçiler".
  Liderler köpdi! Kuba urşy we döwlet goşuny köp adama ýöriş sungatyny öwredipdi, şonuň üçin her kiçi rotada azyndan iki ýa-da üç başarnykly buraw ussady ýetmeýärdi.
  Soňra ruslaryň Makgregor üçin ýazan ýöriş aýdymy bardy. Ony kim ýatdan çykaryp biler? Onuň ýokary, güýçli zenan äheňi aňda ýaňlanýardy. Onuň şol gygyrýan, çagyrýan, çäksiz ýokary notada nähili ylgap we ýykylyp durandygy. Aýdymyň ýerine ýetirilişinde geň arakesmeler we arakesmeler bardy. Erkekler ony aýtmadylar. Olar ony aýtdylar. Onda geň, özüne çekiji bir zat bardy, ruslaryň öz aýdymlaryna we ýazýan kitaplaryna goşup bilýän zady. Bu topragyň hiliniň meselesi däl. Käbir sazlarymyzda şeýle zat bar. Emma bu rus aýdymynda başga bir zat bardy, dünýewi we dini bir zat - ruh, ruh. Belki, bu diňe şu geň ýeriň we adamlaryň üstünde aýlanyp ýören bir ruhdy. Makgregoryň özünde rus bir zat bardy.
  Her niçik bolsa-da, ýöriş aýdymy amerikanlylaryň eşiden iň täsirli sesidi. Ol köçelerde, dükanlarda, ofislerde, köçelerde we ýokardaky howada ýaňlandy - gygyryş, ýarym gygyryş. Hiç bir ses ony basyp bilmeýärdi. Ol howada ylgaýardy, ylgaýardy we gaharlanýardy.
  MakGregor üçin saz ýazdyran ýigit bardy. Ol hakyky adamdy we onuň aýaklarynda zynjyrlaryň yzlary bardy. Ol ýörişi ýadyna saldy, ony çöllerden Sibire barýan adamlaryň aýtýanlaryny, garyplykdan has uly garyplyga göterilýän adamlary eşitdi. "Ol howadan görünýärdi" diýip, ol düşündirdi. "Garawullar adamlaryň hatarynyň ugrunda ylgaýardylar, gygyrýardylar we olary gysga gamçylar bilen urýardylar. "Bes ediň!" diýip gygyrýardylar. Şeýle-de bolsa, ol sowuk, garaňky düzlüklerde ähli kynçylyklara garamazdan sagatlap dowam etdi."
  Ol ony Amerika getirdi we MakGregor ýörişçileri üçin saza goýdy.
  Elbetde, polisiýa ýörişe gatnaşyjylary saklamaga synanyşdy. Olar köçä çykyp, "Dağylyň!" diýip gygyrdylar. Adamlar dargadylar, ýöne boş ýerde gaýtadan peýda bolup, ýörişi kämilleşdirmek üçin işlediler. Bir gün tolgunan polisiýa topary olaryň toparyny ele geçirdi. Ertesi agşam şol bir adamlar ýene-de hatara düzüldiler. Polisiýa ýüz müň adamy tussag edip bilmedi, sebäbi olar köçelerde egin-egne ýöriş edip, geň bir ýöriş aýdymyny aýtdylar.
  Bu diňe täze dogluşyň başlangyjy däldi. Bu dünýäniň öň görmedik zatlaryndan tapawutly bir zatdy. Onuň kärdeşler arkalaşyklary bardy, ýöne olaryň aňyrsynda polýaklar, rus ýewreýleri, Günorta Çikagonyň maldarçylyk we polat zawodlaryndan gelen myşsalar bardy. Olaryň öz dillerinde gepleýän öz liderleri bardy. Şeýle hem, olar ýörişde nädip aýaklaryny galdyryp bilýärdiler! Köne dünýäniň goşunlary Çikagoda başlanan geň demonstrasiýa üçin ýyllarboýy adamlary taýýarlaýardylar.
  ynsan göz öňüne getirmesiniň nähili ele salnyp, saklanandygyny düşünmek üçin şol döwrüň gazetlerine gaýdyp barmaly bolarsyňyz .
  Her bir otly ýazyjylary Çikago getirýärdi. Agşam Weingardneriň restoranynyň arka otagynda elli adam ýygnandy, şol ýerde şeýle adamlar ýygnanýardy.
  Soňra ol ýurduň ähli ýerine ýaýrady: Pitsburg, Jonstaun, Loreýn we MakKisport ýaly polat şäherleri we Indiana ştatynyň şäherlerindäki kiçi garaşsyz zawodlarda işleýän adamlar tomusky agşamlarda oba beýsbol meýdançasynda ýöriş aýdymyny aýdyp, türgenleşip başladylar.
  Rahat, gowy iýmitlenýän orta gatlak halk nähili gorkdy! Ol ýurdy dini gaýtadan dikeldiliş, gorkudan gorkup barýan ýaly gurşap aldy.
  Ýazyjylar bularyň hemmesiniň arkasyndaky beýni bolan Makgregoryň ýanyna derrew ýetdiler. Onuň täsiri hemme ýerdedi. Şol günüň ikinji ýarymynda ýüz gazet işgäri Wan Buren köçesindäki uly, boş ofise alyp barýan basgançaklarda durdy. Ol stolunda uzyn boýly, gyzyl we sessiz oturypdy. Ol ýarym uklap ýatan adama meňzeýärdi. Olaryň näme pikir edýändikleriniň adamlaryň oňa garaýşy bilen baglanyşyklydygyny çaklaýaryn, ýöne her niçigem bolsa, Winegardneriň öýündäki märeke bu adamyň hereket edişi ýaly haýran galdyryjy bir zadyň bardygyna ylalaşdy. Ol başlady we ýolbaşçylyk etdi.
  Indi bolsa, bu örän ýönekeý ýaly görünýär. Ine, ol stolunda otyrdy. Polisiýa gelip, ony tussag edip bilerdi. Emma eger siz şeýle pikir edip başlasaňyz, bularyň hemmesi manysyz bolýar. Adamlar işden öýlerine tarap, egin-egne ylgaşyp ýa-da maksatsyz hereket edip ýörseler, nähili tapawut bar we aýdym aýtmagyň nähili zyýany bolup biler?
  Görşüňiz ýaly, MakGregor hiç birimiziň ynanmaýan zadymyzy düşündi. Ol her kimiň göz öňüne getirme ukybynyň bardygyny bilýärdi. Ol adamlaryň aňyna garşy uruş alyp barýardy. Ol içimizdäki hiç haçan bardygyny bilmeýän zadymyza garşy çykdy. Ol ýyllarboýy şol ýerde oturyp, bu barada oýlandy. Ol doktor Dowi bilen hanym Eddini synlady. Ol näme edýändigini bilýärdi.
  Bir agşam, MakGregoryň Demirgazyk tarapda açyk howada geçirilen uly duşuşykda çykyşyny diňlemek üçin žurnalistleriň topary geldi. Olaryň ýanynda soňra "Titanik" gämisinde gark bolan belli britaniýaly döwlet işgäri we ýazyjy doktor Kowell hem bardy. Fiziki we ruhy taýdan güýçli adam bolan ol Çikagoda MakGregory görmek we onuň näme edýändigini düşünmäge synanyşmak üçin gelipdi.
  MakGregor hem ähli adamlar ýaly düşündi. Ol ýerde, asmanyň aşagynda adamlar sessiz durdular, Kowelliň kellesi ýüzleriň deňzinden çykyp durdy we MakGregor gepledi. Žurnalistler onuň gepleşip bilmeýändigini aýtdylar. Olar ýalňyşdylar. MakGregor ellerini galdyryp, özüne güýç berip, adamlaryň ruhuna siňýän tekliplerini gygyryp aýdýardy.
  Ol aňynda suratlar çekýän gödek suratkeşdi.
  Şol agşam, hemişe bolşy ýaly, ol zähmet, zähmetiň janlandyrylmagy, ägirt uly, gödek köne Leýborizm hakda gürrüň berdi. Ol öňündäki adamlara dünýäde wagtyň başyndan bäri ýaşap gelen we henizem kör ýöreýän, büdräp, gözlerini owkalap, asyrlaryň dowamynda meýdanlaryň we zawodlaryň tozanynda uklap ýatan kör äpet adamy nädip görmäge we duýmaga kömek edendigini aýtdy.
  Bir adam köpçüligiň arasyndan turup, MakGregoryň ýanyndaky platforma çykdy. Bu batyrgaý hereketdi we köpçüligiň dyzlary titräp başlady. Adam platforma süýşüp gelende, gykylyk-gykylyklar ýaňlandy. Biz Isanyň we onuň şägirtleriniň bilelikde naharlanyp oturan jaýyna we ýokarky otaga girýän we soňra şerabyň bahasy barada jedelleşmäge giren kiçijik adamyň keşbini göz öňüne getirýäris.
  MakGregor bilen münbere çykan adam sosialistdi. Ol jedelleşmek isledi.
  Ýöne MakGregor jedelleşmedi. Ol ýolbarsyň çalt hereketi bilen öňe bökdi we sosialisti aýlady, ony köpçüligiň öňünde kiçijik, gözlerini gyrpýan we gülkünç ýagdaýda galdyrdy.
  Soňra MakGregor söze başlady. Ol kekeleýän, jedelleşýän kiçijik sosialisti ähli zähmeti janlandyrýan keşbe öwürdi we ony köne, ýadaw dünýä göreşiniň keşbine öwürdi. Jedelleşmäge gelen sosialist bolsa, gözlerinde ýaş döküp, halkyň gözünde öz ornuna buýsanyp durdy.
  MakGregor şäher boýunça köne Leýboristler we ýöriş halk hereketiniň olary nähili täzeden janlandyryp, halkyň öňüne çykarmagy maksat edinýändigi barada gürrüň berdi. Biziň onuň bilen nähili deňleşip, ýöriş etmek isleýändigimiz barada gürrüň berdi.
  Märekeden aglaýan ýöriş sesi eşidilýärdi. Ony hemişe kimdir biri başlaýardy.
  Şol gije Demirgazyk tarapda doktor Kowell gazetçiniň egninden tutup, ony awtoulagyna alyp gitdi. Bismarky tanaýan we patyşalar bilen geňeşde oturan adam gijäniň ýarysyny boş köçelerde ýöräp, gürrüňdeş boldy.
  MakGregoryň täsiri astynda adamlaryň aýdan zatlary barada oýlanmak häzir gülkünç. Garry doktor Jonson we onuň dosty Sewaj ýaly, olar köçelerde ýarym serhoş bolup aýlanyp, näme bolsa-da, herekete ygrarly galjakdyklaryna ant içýärdiler. Doktor Kowelliň özi hem şeýle absurd zatlar aýtdy.
  Bu pikir ýurduň ähli ýerinde adamlara - ýöriş edýän adamlara - köne zähmetkeşlere - halkyň gözüniň öňünde köpçülikleýin ýöriş edýän köne zähmetkeşlere - dünýä özleriniň beýikligini görmäge we duýmaga mejbur etmelidi. Adamlar dawa-jenjeli bes etmelidi - adamlar birleşmelidi - Mart! Mart! Mart!
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  "ÝÖRÜŞÇILERIŇ" ÝOLBAŞÇYLARYNYŇ DÖWRÜNDE MakGregoryň diňe bir ýazuw eseri bardy. Onuň tiražy millionlarçady we Amerikada geplenýän ähli dillerde çap edilýärdi. Kiçijik sirkulýaryň nusgasy häzir meniň öňümde dur.
  GATNAŞYJYLAR
  "Olar bizden näme diýjek bolýandygymyzy soraýarlar."
  Ine, biziň jogabymyz.
  Biz ýörişi dowam etdirmegi maksat edinýäris.
  Biz gün çykanda irden we agşam gitmek isleýäris
  aşak düşýär.
  Ýekşenbe günleri olar eýwanda oturyp ýa-da oýnaýan erkeklere gygyryp bilerler.
  meýdançada top
  Ýöne biz gideris.
  Şäher köçeleriniň berk daşlarynda we tozanyň arasyndan
  Biz oba ýollary bilen gideris.
  Aýaklarymyz ýadaw bolup biler, bokurdagymyz gyzgyn we gurak bolup biler,
  Ýöne biz ýene-de egin-egne gidip bararys.
  Biz ýer titreýänçä we beýik jaýlar titreýänçä ýöreris.
  Biz elimiz bilen gideris - hemmämiz -
  Hemişelik we hemişe.
  Biz ne gepleşeris, ne-de gepleşi diňlemeris.
  Biz ýöriş edip, ogullarymyza we gyzlarymyza öwreteris
  ýöriş.
  Olaryň aňy biynjalyk. Biziň aňymyz bolsa aýdyň.
  Biz sözler bilen pikir etmeýäris ýa-da degişme etmeýäris.
  Biz ýöriş edýäris.
  Ýüzlerimiz gödekleşdi, saçlarymyz we sakgallarymyz tozan bilen örtüldi.
  Görýäňizmi, ellerimiziň içi gödek.
  Şeýle-de bolsa, biz ýöriş edýäris - biz, işçiler."
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  Çikagodaky şol Zähmet baýramyny KIM HEMIŞE ýatdan çykarar? Olar nähili ýöriş etdiler! Müňlerçe, müňlerçe we müňlerçe adam ýene-de! Olar köçeleri doldurdylar. Maşynlar durdy. Adamlar golaýlap gelýän sagadyň möhümliginden titräp durdular.
  Ine, olar gelýärler! Ýer nähili titräp dur! Gaýtalaň, şol aýdymy! Waşingtonda geçirilen uly weteranlaryň synynda Grant şeýle duýgy başdan geçiren bolmaly, olar bütin gün onuň ýanyndan geçip barýarkalar, Raýat urşunyň weteranlary, gözleriniň agy garaňky ýüzlerinde görünýärdi. MakGregor Grant seýilgähinde demir ýoluň üstündäki daş gyrasynda durdy. Adamlar ýöriş edende, onuň daşyna müňlerçe işçi, polat we demir ussalary, şeýle hem uly, gyzyl boýunly gassaplar we ekipaj agzalary ýygnandylar.
  Işçileriň ýöriş aýdymy howada uwlady.
  Ýöriş etmedik dünýä Miçigan bulwaryna seredýän binalaryň içinde topulyp, garaşdy. Margaret Ormsbi şol ýerdedi. Ol kakasy bilen bulwarda Wan Buren köçesiniň gutarýan ýerine golaý arabada oturdy. Erkekler olaryň daşyna ýygnananda, ol Deýwid Ormsbiniň paltosynyň ýeňinden howsala bilen ýapyşdy. "Ol geplejek" diýip, ol pyşyrdady we barmagyny görkezdi. Onuň dartgynly, garaşýan keşbi köpçüligiň duýgularyny gaýtalaýardy. "Serediň, diňleň, ol geplejek".
  Ýöriş gutaranda sagat bäş bolmaly. Olar Illinoýs merkezindäki On ikinji köçe stansiýasyna çenli ýygnanypdylar. MakGregor ellerini galdyrdy. Dymyşlykda onuň gödek sesi uzaklara ýaýrady. "Biz öňde" diýip gygyrdy we köpçüligiň üstüne dymma çökdi. Dymyşlykda onuň golaýynda duran islendik adam Margaret Ormsbiniň ýumşak gykylygyny eşidip bilerdi. Köp adamlaryň üns merkezinde duran ýerlerinde hemişe höküm sürýän ýumşak pyşyrdy eşidilýärdi. Aýalyň gykylygy asla eşidilmeýärdi, ýöne günüň ahyrynda kenardaky tolkunlaryň sesi ýaly dowam edýärdi.
  OceanofPDF.com
  VII KITAP
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  Erkekleriň arasynda ýaýran, aýalyň owadan bolmak üçin durmuşyň hakykatlaryndan goralmalydygy baradaky pikir, diňe bir fiziki güýji ýetmeýän aýallaryň neslini döretmek bilen çäklenmän, eýsem olaryň ruhy güýjüni hem elinden aldy. Edit bilen ýüzbe-ýüz duran agşamdan soň we kiçijik tegirmonçynyň döreden kynçylygyna çydap bilmedikden soň, Margaret Ormsbi öz ruhy bilen ýüzbe-ýüz bolmaga mejbur boldy we bu synaga güýç ýetmedi. Onuň aňy öz şowsuzlygyny aklamaga çalyşdy. Şeýle ýagdaýda bolan adamlaryň arasyndan bolan aýal muňa parahatlyk bilen garap bilerdi. Ol işini aýawly we yzygiderli ýerine ýetirerdi we birnäçe aý meýdanda otlary orup, dükanda şlýapalary kesip ýa-da synpda çagalara sapak berip, durmuşda ýene bir kynçylyga duçar bolup, ýene-de ýola düşmäge taýýar bolardy. Köp ýeňlişlere duçar bolansoň, ol ýaraglanyp, ýeňlişe taýýar bolardy. Başga, has uly haýwanlar bilen doldurylan tokaýdaky kiçijik haýwan ýaly, ol uzak wagtlap doly hereketsiz ýatmagyň peýdasyny bilerdi we sabyrlylygy durmuşynyň enjamlarynyň bir bölegine öwürerdi.
  Margaret Makgregory ýigrenýändigine karar berdi. Öýünde bolan wakadan soň, ol internat mekdebindäki işinden çykdy we köp wagtlap ýigrenjini saklady. Köçeden ýöräp barýarka, aňy oňa aýyplamalary dowam etdirdi we gijelerine otagynda penjiräniň ýanynda ýyldyzlara seredip, agyr sözler aýtdy. "Ol haýwan," diýip, ol yhlasly yglan etdi, "diňe bir haýwan, oňa ýumşaklygy talap edýän medeniýet degmedi. Meniň tebigatymda haýwanlyk we elhenç bir zat bar, bu meni oňa alada etmäge mejbur etdi. Men ony ýyrtyp taşlaryn. Geljekde bu adamy we onuň wekilçilik edýän ähli elhenç ýerasty dünýäsini unutmaga synanyşaryn."
  Bu pikir bilen doldurylan Margaret öz halkynyň arasynda gezip, agşamlyk naharlarynda we kabul edişliklerde duşuşan erkekler we aýallar bilen gyzyklanmaga synanyşdy. Bu netije bermedi we birnäçe agşam puluň yzyndan düşüp, erkekleriň ýanynda geçirenden soň, olaryň agzynyň manysyz sözler bilen doldurylan samsyk jandarlardan başga zat däldigini anyklanda, onuň gahary artdy we MakGregory hem munuň üçin günäkärledi. "Onuň meniň aňyma girip, soňra gitmäge haky ýokdy" diýip, ol ajy ses bilen yglan etdi. "Bu adam meniň pikir edişimden has zalym. Ol meni aldaýşy ýaly, hemmelere aldaýar. Ol mähirden mahrum, mähiriň manysyny hiç zat bilmeýär. Onuň öýlenen reňksiz jandary öz bedenine hyzmat eder. Ol şuny isleýär. Onuň gözellige mätäçligi ýok. Ol gözellige garşy durmaga het edip bilmeýän we menden gorkýan gorkak."
  Çikagoda "Ýörişçiler" hereketi güýçlenip başlanda, Margaret Nýu-Ýork şäherine gitdi. Ol deňziň kenaryndaky uly myhmanhanada iki dosty bilen bir aý galdy, soňra öýüne howlukdy. "Men bu adamy görüp, onuň gürleýändigini eşiderin" diýip, öz-özüne aýtdy. "Men gaçyp, onuň ýadyndan özümi sagaldyp bilmerin. Belki, men özüm gorkakdyryn. Men onuň huzuryna bararyn. Onuň zalym sözlerini eşidip, käte onuň gözlerinde peýda bolýan berk ýalpyldawuklygy ýene-de görenimde, sagalaryn".
  Margaret Makgregoryň Westside foýesinde ýygnanan işçiler bilen gürleşmegini diňlemek üçin gitdi we öňküden-de has janly gaýdyp geldi. Ol foýede gapysyň ýanyndaky çuň kölegelerde gizlenip, howsala bilen garaşyp oturdy.
  Onuň daş-töweregine erkekler çar tarapdan ýygnanypdylar. Olaryň ýüzleri ýuwulypdy, ýöne dükanlaryň hapaçylygy heniz doly ýuwulmandy. Uzak wagtlap güýçli emeli yssy howada galmakdan dörän ýanan görnüşli polat zawodlaryndaky erkekler, giň elli gurluşyk işçileri, uly we kiçi erkekler, çirkin erkekler we göni arkaly işçiler - hemmesi üns berip, garaşyp oturdylar.
  Margaret MakGregor gürläp duran wagty işçileriň dodaklarynyň hereket edýändigini gördü. Olaryň ýumruklary berk gysylypdy. El çarpyşmalar ok atyşlary ýaly çalt we ýitidi.
  Zalyň aňyrsyndaky kölegelerde işçileriň gara paltolary dartgynly ýüzleriň daşaryk seredýän we zalyň merkezindäki ýalpyldaýan gaz şırnaklarynyň tans çyralaryny saçýan bir nokady emele getirdi.
  Çykyş edýäniň sözleri gatydy. Onuň jümleleri bir-birine bagly däl we düşnüksiz ýalydy. Ol gepleýärkä, diňleýjileriň aňynda ägirt uly keşpler peýda boldy. Erkekler özlerini ägirt uly we belent duýdular. Öýünde gap-gaç ýuwmaga kömek etmegiň ýerine, agşam aýaly tarapyndan duşuşyga gelmek isleýändigi üçin hüjüm edilen Margaretiň ýanynda oturan kiçijik polat ussasy töweregine gaharly seretdi. Ol tokaýda ýabany haýwan bilen el-ele söweşmek isleýändigini pikir etdi.
  Dar sahnada durup, MakGregor özüni beýan etmek isleýän ägirt adama meňzeýärdi. Onuň agzy gymyldaýardy, maňlaýyndan der damjalaýardy we ol ynjalyksyz ýokary-aşak hereket edýärdi. Käwagt, gollaryny uzadyp, bedenini öňe egip, garşydaşy bilen göreşjek bolýan pälwana meňzeýärdi.
  Margaret çuňňur täsirlendi. Onuň köp ýyllyk bilim we kämillik ýyllary elinden alyndy we ol özüni Fransuz Rewolýusiýasynyň aýallary ýaly duýdy, ol köçelere çykyp, ýöriş etmek, bu adamyň pikirleri üçin zenan gahary bilen gygyrmak we göreşmek isledi.
  MakGregor ýaňy-ýakynda geplemäge başlady. Onuň içinde uly we sabyrsyz bir zat bolan şahsyýeti, beýleki zallardaky tomaşaçylary özüne çekip, saklaýşy ýaly, bu tomaşaçylary hem özüne çekdi we saklady we olary aýlarboýy gije-gündiz saklamalydy.
  MakGregor bilen gürleşen adamlary ony düşünip bilýärdi. Ol özi hem özüni beýan edip, başga hiç bir lideriň öň hiç haçan etmedik ýaly hereketlendirdi. Onuň özüne mahsus gözelliginiň ýoklugy, ýagny özünde özüni beýan etmek isleýän, ýöne beýan edilmeýän zady, ony hem şolaryň biri ýaly görkezýärdi. Ol olaryň pikirlerini bulaşdyrmady, gaýtam, olar üçin uly çyzgylar çyzdy we "Ýöriş!" diýip gygyrdy we ýörişleriniň öwezine olara öz-özüni amala aşyrmagy wada berdi.
  "Men ýokary okuw jaýlarynda adamlaryň we zallarda çykyş edýänleriň ynsan doganlygy barada gürleşýändigini eşitdim" diýip, ol gygyrdy. "Olar şeýle doganlygy islemeýärler. Olar ondan öň gaçarlar. Emma biziň ýörişimize çenli şeýle bir doganlygy dörederis welin, olar titräp, biri-birine: "Gör, garry işçi oýandy" diýerler. Ol öz güýjüni tapdy. Olar doganlyk baradaky sözlerini gizlenip iýerler."
  "Sesleriň, köp sesleriň sesi eşidiler: 'Dağylyň! Ýörişi bes ediň! Gorkýaryn!' diýip gygyrarlar."
  "Bu doganlyk hakda gürrüň. Sözleriň hiç hili manysy ýok. Ynsan adamy söýüp bilmez. Biz olaryň şeýle söýgi bilen näme aňladýandygyny bilmeýäris. Olar bize zyýan ýetirýärler we bize az töleýärler. Käwagt biziň birimiziň golumyz ýyrtylýar. Biz düşegimizde ýatyp, onuň goluny egninden ýyrtyp alan demir maşynyň kömegi bilen baýaýan adamy söýmelimi?"
  "Biz çagalarymyzy dyzymyzda we gujagymyzda dünýä indirdik. Biz olary köçelerde görýäris - biziň deliligimiziň erkelen çagalary. Görşüňiz ýaly, biz olaryň ylgap, özüni erbet alyp barmagyna rugsat berýäris. Biz olara ýumşak, bedene laýyk köýneklerde awtoulag we aýallar berdik. Olar aglanda, biz olaryň aladasyny edýärdik."
  "Olar çaga bolansoň, çaga pikirleri bilen çaş-baş. Işleriň sesi olary biynjalyk edýär. Olar barmaklaryny galgadyp, buýruk berip, ylgaşýarlar. Olar bize - atalary Truda - rehim bilen gürleşýärler.
  "Indi biz olara kakalaryny ähli güýjünde görkezeris. Zawodlaryndaky kiçijik awtoulaglary biz olara beren oýunjaklarymyz we olary birnäçe wagtlap ellerinde galdyrýarys. Biz oýunjaklar ýa-da ýumşak bedenli aýallar barada pikir etmeýäris. Biz özümizi güýçli goşuna, ýöreýän goşuna, egin-egne ýöreýän goşuna öwürýäris. Bu bize ýaramagy mümkin."
  "Olar biziň, ýüz müňlerçe adamyň, aňlaryna we şüurlaryna girenimizi görenlerinde gorkarlar. Kiçijik ýygnanyşyklarynda, üç ýa-da dört adam oturyp, gürleşip, durmuşdan näme almalydygymyzy çözmäge batyrgaý bolanda, olaryň aňynda bir surat peýda bolar. Biz ol ýere möhür basarys."
  "Olar biziň güýjümizi ýatdan çykardylar. Geliň, ony oýaralyň. Serediň, men Köne Zähmetiň egninden silkäýärin. Ol hereket edýär. Ol oturýar. Ol ýatan ýerinden ägirt keşbini degirmenleriň tozanyna we tüssesine zyňýar. Olar oňa seredip gorkýarlar. Serediň, olar titräp, gaçýarlar, biri-biriniň üstüne ýykylýarlar. Olar Köne Zähmetiň şeýle beýikdigini bilmeýärdiler.
  "Ýöne siz, işçiler, gorkmaýarsyňyz. Siz Zähmetiň elleri, aýaklary, gollary we gözlerisiňiz. Siz özüňizi kiçi hasaplaýardyňyz. Sizi silkip, tolgundyryp biljek ýaly bir bitewi massa birleşmediňiz."
  "Siz ol ýere ýetmeli. Siz egin-egne ýöriş etmeli. Siz nähili äpetdigiňizi özüňiz bilmek üçin ýöriş etmeli. Eger-de siziň biriňiz nalynýan, şikaýat edýän ýa-da gutunyň üstünde durup söz zyňýan bolsaňyz, ony ýere ýykyň we ýörişiňizi dowam etdiriň."
  "Sen ýöriş edip, bir ägirt bedene öwrüleniňde, gudrat bolar. Seniň döreden ägirtiň beýnisi öser."
  - Meniň bilen gidersiňmi?
  Top batareýasyndan çykan zalp ýaly, köpçüligiň sabyrsyz, başyny galdyran ýüzlerinden ýiti ses ýaňlandy. "Biz ederis! Ýörişe çykalyň!" diýip gygyrdylar.
  Margaret Ormsbi gapydan girip, Medison köçesindäki märekäniň içine girdi. Metbugatyň ýanyndan geçip barýarka, şeýle akylly we şeýle ajaýyp pikirleri ynsanlar arkaly beýan etmäge synanyşmak üçin ýönekeý batyrgaýlyga eýe bolan adamyň özüne bolan goldawyna buýsanç bilen başyny galdyrdy. Pesgöwünlilik ony gurşap aldy we ol onuň baradaky kiçijik pikirleri üçin özüni günäkärledi. "Munuň ähmiýeti ýok" diýip, öz-özüne pyşyrdady. "Indi men onuň üstünliginden başga hiç zadyň möhüm däldigini bilýärin. Ol öz etjek bolýan işini etmeli. Ony inkär edip bolmaz. Eger oňa üstünlik getirip bilse, men bedenimden gan dökerdim ýa-da bedenimi utandyrardym."
  Margaret pesgöwünliligi bilen turdy. Araba ony öýüne alyp gidende, ol derrew ýokarky gata çykyp, otagyna çykdy we düşegiň ýanynda dyza çökdi. Ol doga etmäge başlady, ýöne tiz wagtdan saklandy we aýagyna bökdi. Penjirä tarap ylgap, şähere seretdi. "Ol üstünlik gazanmaly" diýip, ol ýene gygyrdy. "Men özüm onuň ýörişçileriniň biri bolaryn. Men onuň üçin ähli zady ederin. Ol meniň, ähli adamlaryň gözünden gam-gamlary aýyrýar. Biz bu äpetiň elinde çagalar we ol çagalaryň elinde ýeňilmeli däl."
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  ŞOL GÜN, uly demonstrasiýanyň arasynda, MakGregoryň işçileriň aňyna we bedenine täsiri ýüzlerçe müň adamy köçelerde ýöriş geçirip, aýdym aýtmaga mejbur edende, zähmet aýdymyndan täsirlenmeýän bir adam bardy, olaryň aýak basyşynda beýan edilýärdi. Deýwid Ormsbi parahatlyk bilen hemme zady göz öňünde tutdy. Ol işçileriň mitingine berilýän täze iterginiň özi we öz görnüşi üçin kynçylyklar döretjekdigine, ahyrsoňy iş taşlaýşlara we giň gerimli senagat bidüzgünçiliklerine getirjekdigine garaşýardy. Ol aladalanmaýardy. Ahyrsoňy, ol puluň sessiz, sabyrly güýjüniň öz halkyna ýeňiş getirjekdigine ynanýardy. Şol gün ol öz ofisine gitmedi, ýöne irden öz otagynda galyp, MakGregor we onuň gyzy barada pikir etdi. Laura Ormsbi şäherden daşardady, ýöne Margaret öýdedi. Deýwid MakGregoryň onuň aňyna täsirini takyk ölçäp bildigine ynanýardy, ýöne wagtal-wagtal onuň aňyna şübheler geldi. "Bolýar, indi onuň bilen iş salyşmagyň wagty geldi" diýip, ol karara geldi. "Men onuň aňyna höküm sürýändigimi tassyklamaly. Bu ýerde bolup geçýän zatlar hakykatdanam akyl söweşidir. Makgregor beýleki kärdeşler arkalaşygynyň liderlerinden tapawutlanýar, men bolsa köp pully liderlerden tapawutlanýp durşym ýaly. Onuň beýnisi bar. Gowy. Men onuň bilen şol derejede duşuşaryn. Soňra, Margaretiň meniň pikir edişim ýaly pikir etmegine sebäp bolanymda, ol maňa gaýdyp geler."
  
  
  
  Deýwid Wiskonsin ştatynyň kiçi bir şäherinde kiçi bir önüm öndüriji bolanda, agşamlaryna gyzy bilen daşaryk çykýardy. Gyzy bilen bolan höwesleriniň dowamynda, ol çaga üns bermekde söýgi ýalydy, ýöne indi, onuň içindäki hereket edýän güýçleri göz öňünde tutup, onuň henizem çagadygyna ynanýardy. Şol günüň irden ol gapydan araba getirmegi buýurdy we gyzy bilen şähere gitdi. "Ol bu adamy güýjüniň iň ýokary derejesinde görmek isleýär. Eger men onuň henizem onuň şahsyýetiniň täsirindedigini çaklasam, onda romantiki isleg dörär."
  "Men oňa mümkinçilik bererin" diýip, ol buýsanç bilen pikir etdi. "Bu göreşde men ondan rehim dilemerin we ene-atalaryň şeýle ýagdaýlarda köp edýän ýalňyşlygyny etmerin. Ol özi üçin döreden keşbine haýran galýar. Köpçülikden tapawutlanýan ajaýyp erkekler şol güýje eýe. Ol henizem onuň täsiri astynda. Başga näme üçin ol başga zatlara şeýle yzygiderli ünsi sowýar we gyzyklanmaýar? Indi men erkek iň güýçli wagtynda, iň artykmaçlygynda bolanda onuň ýanynda bolaryn, soňra bolsa onuň üçin göreşerin. Men oňa başga bir ýoly, durmuşdaky hakyky ýeňijileriň ýöremegi öwrenmeli ýoluny görkezerin."
  Baýlygyň sessiz we netijeli wekili Deýwid we onuň gyzy MakGregoryň ýeňşi güni arabada oturypdylar. Bir pursatlyk olary bir-birinden aýyryp bolmajak uçurum ýalydy we her biri zähmet lideriniň daşyna ýygnanan köpçüligiň berk gözleri bilen synlady. Şol pursatda MakGregor ähli adamlary öz hereketi bilen gurşap alan ýalydy. Işewürler stollaryny ýapdylar, zähmet güýçli işläp başlady, ýazyjylar we oýlanýanlar adamlaryň doganlygynyň amala aşmagy barada arzuw edip, gezip ýördüler. Uzyn, dar, agaçsyz seýilgähde aýaklaryň yzygiderli, çäksiz basyşy bilen döredilen saz giň we ritmiki bir zada öwrüldi. Bu adamlaryň ýüreginden çykýan güýçli hor ýalydy. Deýwid berkdi. Wagtal-wagtal ol atlara ýüzlenip, töweregine ýygnanan adamlaryň ýüzlerinden gyzynyň ýüzlerine seredýärdi. Oňa gödek ýüzlerde diňe gödek bir serhoşlugy, täze bir duýgudaşlygyň netijesini görýän ýalydy. "Ol olaryň betbagt gurşawynda otuz günlük adaty durmuşdan aman galmaz" diýip, ol gamgyn pikir etdi. "Margaretiň şeýle şatlanmagyndan lezzet almajak. Men oňa has ajaýyp aýdym aýdyp berip bilerin. Men muňa taýýarlanmaly."
  MakGregor sözlemek üçin turanda, Margaret duýgulara batdy. Arabada dyzyna çöküp, kellesini kakasynyň goluna goýdy. Birnäçe günläp, ol söýýän adamynyň geljeginde şowsuzlyga ýer ýokdugyny özüne aýtdy. Indi ol bu ägirt uly, güýçli şahsyýetiň ykbalyny inkär edip bilmejekdigini ýene-de pyşyrdady. Işçileriň töweregine ýygnanmagyndan soň dörän sessizlikde, köpçüligiň kellesinden ýiti, gürrüldili ses çykanda, bedeni sowukdan titräp gitdi. Onuň aňyny üýtgeşik fantaziýalar basyp aldy we ol gahrymançylykly bir zat etmek, MakGregoryň aňynda ony täzeden ýaşatjak bir zat etmek mümkinçiliginiň bolmagyny arzuw etdi. Ol oňa hyzmat etmek, özünden bir zat bermek isleýärdi we belki-de, bedeniniň gözelligini sowgat hökmünde berip boljak wagty we ýolunyň geler diýip, çylşyrymly pikir etdi. Isanyň söýgüli Merýemiň ýarym mifik keşbi onuň aňyna geldi we ol oňa meňzemek isleýärdi. Duýgulardan titräp, kakasynyň paltosynyň ýeňinden çekdi. "Diňle! Ol häzir gelýär" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Zähmet beýnisi zähmet arzuwyny beýan eder. Dünýä süýji we dowamly höwes geler."
  
  
  
  Deýwid Ormsbi hiç zat diýmedi. MakGregor geplemäge başlanda, atlara gamçysy bilen degip, Wan Buren köçesinden ýuwaşlyk bilen ýöräp, sessiz, ünsli adamlaryň hataryndan geçdi. Derýanyň kenaryndaky köçeleriň birine çykanda, gümmürdeýän el çarpyşmalar ýaňlandy. Atlar gödek daşlaryň üstünde öňe böküp, öňe sekirende, şäher titräp başlan ýalydy. Deýwid olary bir eli bilen köşeşdirdi, beýleki eli bolsa gyzynyň elinden tutdy. Olar köprüden geçip, Günbatar tarapa girdiler we olar at münende, müňlerçe bokurdagyndan çykýan işçileriň ýöriş aýdymy gulaklaryny doldurdy. Birnäçe wagtlap howa onuň bilen dürtülip duran ýalydy, ýöne olar günbatara tarap ýörenlerinde, ol barha az-kem tapawutlanýardy. Ahyrsoňy, olar beýik zawodlar bilen gurşalan köçä öwrülenlerinde, ol düýbünden ýitip gitdi. "Bu meniň we meniň üçin soňy" diýip, Deýwid pikir etdi we elindäki işe gaýdyp geldi.
  Deýwid atlary köçe-köçe gezdirip, gyzynyň elinden tutup, näme diýjek bolýandygyny pikir edip ýöräpdi. Her köçede zawodlar ýokdy. Käbirleri, agşamky ýagtylykda iň gorkunçlary işçileriň öýleriniň gapdalynda ýerleşýärdi. Işçileriň öýleri, biri-birine üýşüp, gara toprak bilen doldy, durmuş gaýnap durdy. Aýallar gapylaryň agzynda oturyp, çagalar ýolda gygyryp, gygyryp ýördüler. Itler üýrüp, ulaýardylar. Toprak we tertipsizlik hemme ýerde höküm sürýärdi - bu bolsa ýaşamagyň kyn we inçe sungatynda ynsan başarnyksyzlygynyň elhenç subutnamasydy. Bir köçede, gard sütüniň üstünde oturan kiçijik gyzjagaz grotesk şekilini kesipdi. Deýwid bilen Margaret at çapyp geçende, ol dabanlaryny sütüne degrip gygyrdy. Ýaňaklaryndan gözýaş akýardy we saçlary toprak bilen garalypdy. "Men banan isleýärin! Men banan isleýärin!" " diýip, ol binalaryň biriniň boş diwarlaryna seredip gygyrdy. Margaret özüne garamazdan, täsirlendi we pikirleri Makgregoryň keşbini taşlady. Geň bir tötänlik bilen, sütündäki çaga sosialist spikeriň gyzy bolup çykdy, ol bir gije Demirgazyk tarapda Makgregor bilen Sosialistik partiýanyň propagandasy bilen ýüzbe-ýüz bolmak üçin platforma çykypdy.
  Deýwid atlary günbatar zawod etrabynyň günorta tarap uzalyp gidýän giň bulwarda öwürdi. Olar bulwarda ýetende, salonyň öňündäki pyýada ýolunda elinde baraban bilen oturan bir serhoş adamy gördüler. Serhoş barabany kakyp , işçileriň ýöriş aýdymyny aýtmaga synanyşdy, ýöne diňe gynanan haýwanyňky ýaly geň bir mürrüldäp bildi. Bu görnüş Deýwidiň dodaklaryna ýylgyryş getirdi. "Ol eýýäm dargap başlady" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Men seni şäheriň bu ýerine maksatly getirdim" diýip, ol Margarete aýtdy. "Dünýäniň onuň etjek bolýan zadyna nähili mätäçdigini öz gözüň bilen görmegiňi isledim. Bu adam tertip-düzgüniň we tertibiň zerurlygy barada örän dogry aýdýar. Ol ajaýyp iş edýän ajaýyp adam we men onuň batyrlygyna haýran galýaryn. Eger has köp batyrlygy bolsa, ol hakykatdanam ajaýyp adam bolardy."
  Olaryň öwrülen bulwarynda hemme zat sessizdi. Tomusky gün batyp, günbataryň şöhlesi üçekleriň üstünden düşüpdi. Olar kiçijik bag meýdançalary bilen gurşalan zawodyň ýanyndan geçdiler. Bir iş beriji öz işgärleriniň töweregindäki ýeri bezemäge synanyşyp bilmedi. Dawut gamçysy bilen görkezdi. - Durmuş bir gabyk, - diýdi ol, - we biz, ykbal bize rehimli bolany üçin özümizi şeýle çynlakaý kabul edýän hereketli adamlaryň geň, samsyk kiçijik fantaziýalary bar. Bu adamyň näme edýändigine, zatlaryň ýüzünde gözellik döretmäge we döretmäge çalyşýandygyna serediň. Görşüňiz ýaly, ol Makgregor ýaly. Men bu adamyň özüni owadan edip, töwereginde geýýän gabygynyň içinde owadan bir zadyň, onuň bedeni diýip atlandyrýan zadyň bardygyna göz ýetirendigine, durmuşyň ruhuna seredendigine geň galýaryn. Men zatlary düzetmäge ynanmaýaryn we Makgregoryň batyrgaýlyk bilen eden ýaly zatlaryň gurluşyny bozmaga ynanmaýaryn. Meniň öz ynançlarym bar we olar meniň maşgalama degişlidir. Kiçi baglary döreden bu adam MakGregor ýaly. Ol adamlaryň öz gözelligini tapmagyna rugsat berse has gowy bolardy. Bu meniň ýolum. Men özümi has süýji we batyrgaý işler üçin halas edendigimi pikir edýärin.
  Deýwid öwrülip, Margaretiň keýpine täsir edip başlandygyna seretdi. Ol arkasyny öwürip, üçekleriň üstündäki asmana seretdi. Deýwid özi barada, ejesi we ejesi bilen baglanyşykly gürrüň bermäge başlady, sesinde sabyrsyzlyk duýulýardy.
  - Sen uzak ýol geçdiň, şeýlemi? - diýip, ol ýiti ses bilen aýtdy. - Diňle. Men indi seniň bilen kakaň ýa-da Lauranyň gyzy hökmünde gürleşmeýärin. Aýdyňlaşalyň: men seni söýýärin we seniň söýgiň üçin göreşýärin. Men Makgregoryň bäsdeşi. Men kakalygy kabul edýärin. Men seni söýýärin. Görýäňmi, men içimdäki bir zadyň saňa täsir etmegine ýol berdim. Makgregor etmedi. Ol seniň teklip eden zadyňy ret etdi, ýöne men etmedim. Men durmuşymy saňa gönükdirdim we muny aňly we köp pikirlenenden soň etdim. Başdan geçirýän duýgularym örän aýratyn bir zat. Men indiwidualist, ýöne men erkek bilen aýalyň birligine ynanýaryn. Men öz durmuşymdan başga diňe bir durmuş üçin, ýagny aýalyň durmuşy üçin şans bermäge het ederdim. Men senden meniň durmuşyňa girmegimi haýyş etmek kararyna geldim. Biz bu barada gürleşeris.
  Margaret öwrülip, kakasyna seretdi. Soňra ol şol pursatda geň bir zadyň bolandygyny pikir etdi. Gözlerinden bir film düşen ýaly boldy we ol Dewidde akylly we hasaply işewür adamy däl-de, ajaýyp ýaş bir zady gördü. Ol diňe bir güýçli we berk däldi, eýsem şol pursatdaky ýüzi MakGregoryňkyda gören çuňňur pikirlerini we ejirlerini şöhlelendirýärdi. "Geň" diýip, ol pikir etdi. "Olar şeýle tapawutly, ýöne iki adam hem owadan."
  - Men çagakam ejeňe öýlendim, sen häzirki çaga ýaly, - diýip, Deýwid sözüni dowam etdi. - Elbetde, men oňa, ol bolsa maňa örän söýýärdi. Ol geçdi, ýöne dowam etse-de, örän owadandy. Onuň hiç hili çuňlugy, manysy ýokdy. Men saňa näme üçin şeýle bolandygyny aýtmak isleýärin. Soňra men MakGregory saňa düşündirjek, şeýdip sen ol adamyň gadyryny bilip bilersiň. Men şuňa ýetýärin. Başyndan başlamaly bolaryn.
  "Fabrim ösüp başlady we iş beriji hökmünde köp adamyň durmuşy bilen gyzyklanyp başladym."
  Onuň sesi ýene-de ýitileşdi. "Men saňa sabyrsyzdym" diýdi ol. "Sen şu MakGregoryň köpçüligiň içinde başga erkekleri görüp, olar barada pikir eden ýeke-täk erkekdigini pikir edýärsiňmi? Men şeýle etdim we synaga düşdüm. Men duýgudaş bolup, özümi zaýalap bilerdim. Men şeýle etmedim. Bir aýala bolan söýgi meni halas etdi. Laura meniň üçin muny etdi, emma söýgimiziň we düşünişimiziň hakyky synagyna gelende, ol şowsuz boldy. Şeýle-de bolsa, men oňa bir gezek söýgimiň obýekti bolandygy üçin minnetdar. Men munuň gözelligine ynanýaryn."
  Deýwid ýene-de arakesme edip, öz hekaýasyny täzeden gürrüň bermäge başlady. Makgregoryň keşbi Margaretiň aňyna geldi we kakasy ony düýbünden aýyrmagyň möhüm üstünlik boljakdygyny duýup başlady. "Eger men ony ondan alyp bilsem, onda men we meniň ýaly beýlekiler hem ondan dünýäni alyp bileris" diýip pikir etdi. "Bu aristokratiýanyň mafiýa bilen gutarmaýan söweşinde ýene bir ýeňşi bolar."
  - Men öwrülişik nokadyna geldim, - diýip, ol sesli aýtdy. - Ähli adamlar şu nokada gelýärler. Elbetde, köpçülik biraz samsyklyk bilen gidýär, ýöne biz häzir umumy adamlar barada gürrüň etmeýäris. Sen we men bar, soňra bolsa MakGregor bolup biljek zat bar. Her birimiz öz ýolumyzda aýratyn bir zat. Biz, özümiz ýaly adamlar, iki ýoluň bolan ýerine gelýäris. Men birini saýladym, MakGregor bolsa beýlekisini saýlady. Men näme üçindigini bilýärin, belki-de ol näme üçindigini bilýär. Ykrar edýärin, ol näme edendigini bilýär. Emma indi haýsy ýoly saýlajakdygyňyzy çözmegiň wagty geldi. Siz köpçüligiň onuň saýlan giň ýolundan hereket edýändigini gördüňiz we indi öz ýoluňyz bilen gidersiňiz. Men siziň meniň bilen bile meniň ýolumy synlamagyňyzy isleýärin.
  Olar kanalyň üstünden geçýän köprüniň ýanyna golaýlaşdylar we Deýwid atlary saklady. MakGregor ýörişine gatnaşanlaryň bir topary geçdi we Margaretiň ýürek urşy ýene-de çaltlaşdy. Emma, kakasyna seredende, ol biperwaýdy we öz duýgularyndan biraz utandy. Deýwid ylham gözleýän ýaly biraz garaşdy we atlar ýene-de hereket edip başlanda, ol geplemäge başlady. "Kärdeşler arkalaşygynyň lideri meniň zawodyma geldi, egri görnüşli kiçijik MakGregor. Ol bir aldawçydy, ýöne onuň meniň halkyma aýdanlarynyň hemmesi hakykatdy. Men maýadarlarym üçin pul gazanýardym, köpüsi. Olar söweşde ýeňip bilerlerdi. Bir agşam men agaçlaryň aşagynda ýeke özüm gezip, hemmesini oýlanmak üçin şäherden çykdym."
  Deýwidiň sesi gatylaşdy we Margaret onuň işçiler bilen gürleşýän MakGregoryň sesine meňzeýändigini pikir etdi. "Men şol adama para berdim" diýdi Deýwid. "Men ýaly adamlaryň ulanmaly bolýan zalym ýaragyny ulandym. Oňa pul berdim we gitmegini we meni ýeke goýmagyny aýtdym. Men muny ýeňmeli bolandygym üçin etdim. Meniň ýaly adamlar hemişe ýeňmelidirler. Men ýeke özüm ýöreýän ýolda öz arzuwymy, ynamymy tapdym. Häzir meniň hem şol arzuwym bar. Bu meniň üçin million adamyň abadançylygyndan has köp zat aňladýar. Munuň üçin men maňa garşy çykýan ähli zady ýok ederin. Size arzuw barada gürrüň bererin.
  "Gepleşmeli bolmagym utanç. Gep arzuwlary öldürýär, gep Makgregor ýaly ähli adamlary hem öldürer. Indi ol gepläp başlansoň, biz ondan üstün çykarys. Men Makgregor üçin alada etmeýärin. Wagt we gep onuň ýok edilmegine getirer."
  Deýwidiň pikirleri täze bir öwrüm aldy. "Meniň pikirimçe, adamyň durmuşynyň uly ähmiýeti ýok" diýdi ol. "Hiç bir adam tutuş durmuşy düşünip biljek derejede uly däl. Bu akylsyz, çaga fantaziýa. Uly adam durmuşy bir gezekde görüp bilmejekdigini bilýär. Muny şeýle düşünmek mümkin däl. Adam köp durmuşlaryň we köp höwesleriň arasynda ýaşaýandygyny düşünmelidir."
  "Adam gözellige haýran galmaly. Bu kämillik bilen gelýän düşünjedir we hut aýalyň roly hem şeýle. Makgregor muny düşünip bilmejek derejede akylly däldi. Ol tolgundyryjy çagalaryň ýurdunda görýän çaga."
  Deýwidiň sesiniň hili üýtgedi. Ol gyzyny gujaklady we ýüzüni özüne çekdi. Gije olaryň üstüne düşdi. Uzak oýlanmalardan ýadaw aýal, onuň güýçli eliniň egnine degmegine minnetdar bolup başlady. Deýwid maksadyna ýetdi. Şol pursatda ol gyzynyň öz gyzydygyny unutdurdy. Onuň keýpiniň asuda güýjünde bir gipnoz ediji zat bardy.
  - Indi men siziň tarapyňyzdaky aýallara gelýärin, - diýdi ol. - Biz siziň düşünmegiňizi isleýän zadym barada gürleşeris. Laura aýal hökmünde şowsuz boldy. Ol hiç haçan manysyny düşünmedi. Men ulalanymda, ol meniň bilen ulalmady. Sebäbi men söýgi barada gürleşmeýärdim, ol meni söýgüli hökmünde düşünmeýärdi, meniň näme isleýändigimi, ondan näme talap edýändigimi bilmeýärdi.
  Men onuň keşbine söýgimi bildirmek isledim, eline ellik geýdirýän ýaly. Görşüňiz ýaly, men başdan geçirmeçi, durmuş we onuň kynçylyklary bilen çaş-baş galan adamdym. Ýaşaýyş we pul ugrundaky göreş gaçylmazdy. Men bu göreşe çydamalydym. Ol çydamady. Näme üçin ol meniň dynç almak ýa-da boş sözler aýtmak üçin ýanyna gelmek islemeýändigimi düşünip bilmedi? Men onuň maňa gözellik döretmäge kömek etmegini isledim. Biz bu işde hyzmatdaş bolmalydyk. Bilelikde ähli söweşleriň iň inçe we kynyny - gündelik işlerimizde gözelligi ýaşamak ugrundaky göreşi öz üstüne almalydyk.
  Garry sürüjiniň içini gamgynlyk basdy we ol gaty gepledi. "Ähli many-mazmuny men häzir aýdýan zadym. Şol aýala aýdan agym şu boldy. Ol meniň janymdan çykdy. Bu meniň başga birine eden ýeke-täk agymdy. Laura biraz samsykdy. Onuň pikirleri ownuk zatlar bilen sowulypdy. Men onuň meniň nähili bolmagymy isleýändigini bilmeýärin we indi maňa parhy ýok. Belki, ol meniň şahyr bolmagymy, sözleri birleşdirip, gözleri we dodaklary barada ýiti aýdymlar döretmegimi isleýändir. Indi onuň näme isleýändigi möhüm däl.
  - Ýöne sen möhüm.
  Dewidiň sesi gyzynyň aňyny çaşdyrýan täze pikirleriň dumanyny kesdi we gyzy onuň bedeniniň dartgynlydygyny duýdy. Onuň içinden titräp geçdi we ol Makgregory ýatdan çykardy. Ol ruhunyň ähli güýji bilen Dewidiň aýdýanlaryna siňip gitdi. Kakasynyň dodaklaryndan çykýan kynçylykda, ol öz durmuşynda bir maksadyň döreýändigini duýup başlady.
  "Aýallar durmuşa çykmak, erkekler bilen kiçijik zatlaryň bulaşyklygyny we dartgynlylygyny paýlaşmak isleýärler. Nähili isleg! Isleseler, synanyşsynlar. Olar synanyşykdan ýadap bilerler. Olar edip biljek has uly zadyny ýitirýärler. Olar köne zatlary, mekgejöwendäki Ruty we gymmat bahaly melhemli Merýemi ýatdan çykardylar; olar adamlara döretmäge kömek etmeli bolan gözelliklerini ýatdan çykardylar."
  "Goý, olar diňe ynsan tagallalaryny gözellik döretmek üçin paýlaşsynlar. Bu olaryň özlerini bagyşlamaly uly we inçe iş. Näme üçin onuň ýerine arzan, az işi ýerine ýetirmäge synanyşmaly? Olar şu Makgregor ýaly."
  Ýer sürýän adam dymdy. Gamçysyny alyp, atlary çaltlyk bilen sürdi. Ol öz pikirini aýdandygyny pikir etdi we gyzynyň haýalyna galanyny goýandygyna kanagatlandy. Olar bulwardan çykyp, kiçi dükanlar bilen gurşalan köçäni geçdiler. Salonuň öňünde, serhoş, şlýapasyz adamyň ýolbaşçylygyndaky köçe kirpileriniň topary gülýän boş adamlaryň öňünde MakGregor ýörişleriniň grotesk nusgasyny görkezdiler. Margaret ýüregi çöküp, güýjüniň iň ýokary derejesinde-de, MakGregor ýörişleriniň höweslerini ýok etjek güýçleriň hereket edýändigine düşündi. Ol Dewidiň ýanyna süýşdi. "Men seni söýýärin" diýdi ol. "Bir gün meniň söýgülim bolup biler, ýöne men seni hemişe söýerin. Men seniň isleýän zadyň bolmaga synanyşaryn."
  Deýwid birnäçe sagatlap sessiz okaýan oturgyjyndan turanda, eýýäm irden sagat iki boldy. Ýüzünde ýylgyryş bilen, ol demirgazyga, şähere tarap gönükdirilen penjirä ýakynlaşdy. Bütin agşam öýüň ýanyndan erkekler topary geçip barýardy. Käbirleri öňe ýöräp barýardylar, tertipsiz märeke, käbirleri egin-egne ýöräp, işçileriň ýöriş aýdymyny aýdýardylar, käbirleri bolsa alkogolyň täsiri astynda öýüň öňünde haýbat atyp durdular. Indi hemme zat asudady. Deýwid sigara ýakyp, uzak wagtlap şähere seredip durdy. Ol MakGregor hakda pikir etdi we şu günki häkimiýet baradaky tolgundyryjy arzuwyň bu adamyň kellesine nähili getirendigini pikir etdi. Soňra gyzyny we onuň gaçmagyny pikir etdi. Gözlerine ýumşak ýagtylyk düşdi. Ol bagtlydy, ýöne ýarym geýinende, täze bir keýp geldi, otagdaky çyrany öçürdi we penjirä gaýdyp geldi. Ýokarky gatdaky otagda Margaret uklap bilmedi we penjirä tarap süýşdi. Ol ýene-de MakGregor hakda pikir edýärdi we pikirlerinden utanýardy. Tötänleýin, kakasy we gyzy Dewidiň bulwarda gezelenç edip ýörkänlerinde aýdanlarynyň dogrulygyna birbada şübhelenip başladylar. Margaret şübhelerini söz bilen beýan edip bilmedi, ýöne gözlerinden ýaş geldi.
  Deýwid bolsa, elini penjiräniň üstüne goýdy we bir pursat bedeni titräp, ýaşlykdan we ýadawlykdan ýaňa titräp gitdi. "Garaýaryn," diýip, ol mürrüldäp aýtdy, "eger meniň ýaşlygym bolsa, belki MakGregor şowsuz boljakdygyny bilýärdi, ýöne şonda-da şowsuzlyga batyrgaýlyk edýärdi. Agaçlar, men ýalňyşdymmy? Eger MakGregor we onuň aýaly iki ýoly hem bilýän bolsalar näme bolar? Eger durmuşda üstünlige barýan ýola aňly seredip, şowsuzlyga barýan ýoly ökünmezden saýlan bolsalar näme bolar? Eger gözellige barýan ýoly men däl-de, MakGregor bilýän bolsa näme bolar?"
  SOŇY
  OceanofPDF.com
  Garyp Ak
  
  1920-nji ýylda neşir edilen "Garyp Ak Adam" romany Andersonyň şu wagta çenli iň üstünlikli romany boldy, onuň örän üstünlikli "Winesburg, Ogaýo" (1919) atly gysga hekaýalar ýygyndysyndan soň. Ol Missisipi derýasynyň kenarynda garyplykdan direlen oýlap tapyjy Hýu Makweýiň hekaýasyny gürrüň berýär. Roman senagatçylygyň Amerikanyň oba ýerlerine täsirini öwrenýär.
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşir
  OceanofPDF.com
  MAZMUN
  BIRINJI KITAP
  I BAP
  II BAP
  IKINJI KITAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  VI BAP
  VII BAP
  ÜÇÜNJI KITAP
  VIII BAP
  IX BAP
  X BAP
  XI BAP
  DÖRDÜNJI KITAP
  XII BAP
  XIII BAP
  XIV BAP
  XV BAP
  XVI BAP
  XVII BAP
  XVIII BAP
  XIX BAP
  XX BAP
  BÄŞINJI KITAP
  XXI BAP
  XXII BAP
  XXIII BAP
  
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşiriň baş sahypasy
  OceanofPDF.com
  TO
  TENNESSI MITÇELL ANDERSON
  OceanofPDF.com
  BIRINJI KITAP
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  Hýu M. Ts. Weý Missuri ştatyndaky Missisipi derýasynyň palçyk kenarynda ýerleşýän kiçijik bir obada doguldy. Bu ýer dogluş üçin gaty erbet ýerdi. Derýanyň boýundaky dar gara palçyk zolagyndan başga, şäherden on mil uzaklykda ýerleşýän we derýaçylaryň "Palçyk düşelgesi" diýip atlandyrýan ýeri diýen ýaly peýdasyz we önümsizdi. Sary, tekiz we daşly toprak, Hýunyň döwründe, ýaşaýan ýerleri ýaly arryk we peýdasyz görünýän uzyn, inçe adamlaryň nesli tarapyndan işlenip düzülýärdi. Olar dowamly ruhdan düşüpdiler, bu ýagdaý şäheriň söwdagärleriniň we senetçileriniň ýagdaýyna meňzeýärdi. Dükanlaryny - garyp, köne kärhanalaryny - karz bilen dolandyrýan söwdagärler kassalaryndan satan harytlary üçin töleg alyp bilmeýärdiler, aýakgap ussalary, agaç ussalary we eýer ussalary ýaly senetçiler bolsa eden işleri üçin töleg alyp bilmeýärdiler. Şäherde diňe iki salon gülläp ösýärdi. Salon eýeleri öz harytlaryny nagt pula satýardylar we şäher ilaty we gelen daýhanlar alkogolsyz durmuşyň çydap bolmajakdygyny duýandyklary üçin, serhoş bolmak üçin hemişe pul bardy.
  Hýu Makweýiň kakasy Jon Makweý ýaşlygynda fermada işläpdi, ýöne Hýu dünýä inmezden öň, ol deri zawodynda iş tapmak üçin şähere göçdi. Deri zawody bir-iki ýyl işledi we soňra işini bes etdi, ýöne Jon Makweý şäherde galdy. Ol hem serhoş boldy. Onuň üçin bu iň aňsat we iň aýdyň zatdy. Deri zawodynda işleýärkä, ol öýlenipdi we ogly boldy. Soňra aýaly aradan çykdy we boş işçi çagany alyp, derýanyň kenaryndaky kiçijik balyk tutýan jaýa ýerleşdi. Oglan indiki birnäçe ýyly nähili geçirdi, hiç kim bilmeýärdi. Jon Makweý köçelerde we derýanyň kenarynda aýlanyp ýördi, adaty gamgynlygyndan diňe açlyk ýa-da içgi höwesi bilen hasyl möwsüminde daýhanyň meýdanynda bir gün işläp ýa-da agaç salda derýadan aşak syýahat etmek üçin başga boş jandarlara goşulyp çykdy. Çaga derýanyň kenaryndaky bir jaýda gulplanyp ýa-da hapa ýorgana bürenip göterilipdi. Ol ýöremek üçin ýeterlik ýaşyna ýetenden soň, özüni iýmitlendirmek üçin iş tapmaly boldy. On ýaşly oglan kakasynyň yzyndan şäherde lezzetsiz gezip ýördi. Ikisi iş tapdylar, oglan kakasy gün şöhlesinde uklap ýatyrka, şeýle edýärdi. Olar sisternalary arassalaýardylar, ammarlary we salonlary süpürýärdiler, gijelerine bolsa hojalyk jaýlarynyň içindäkileri daşamak we derýa taşlamak üçin araba we gutu göterýärdiler. On dört ýaşynda Hýu kakasy bilen deň boýdady we diýen ýaly bilim almaýardy. Ol biraz okap, adyny ýazyp bilýärdi, derýada balyk tutmaga özi bilen gelen beýleki oglanlardan öwrenen başarnyklaryny, ýöne hiç haçan mekdebe gitmeýärdi. Käwagt, tutuş günläp, derýanyň kenaryndaky gyrymsy agaçlaryň kölegesinde ýarym ukyda ýatmakdan başga hiç zat etmeýärdi. Ol has zähmetsöýer günlerinde tutan balyklaryny birnäçe sente öý hojalykçysyna satýardy, şeýlelik bilen uly, ösýän, ýalta bedenini iýmitlendirmek üçin ýeterlik pul gazanýardy. Erkeklige gadam basýan haýwan ýaly, ol kakasyndan kyn ýaşlygy üçin nägilelikden däl-de, öz ýoluny döretmegiň wagty gelendigine karar berenligi üçin ýüz öwürdi.
  On dört ýaşynda, oglan kakasynyň ýaşaýan haýwan ýaly ahmaklygyna düşjek bolanda, oňa bir zat boldy. Derýanyň ugrundan onuň şäherine demir ýol geçdi we ol stansiýa müdiri bolup işe girdi. Ol stansiýany süpürdi, çemodanlary otlulara ýükledi, stansiýanyň howlusyndaky otlary biçdi we kiçi, çet şäherde bilet ýygnaýjy, bagaj işgäri we telegraf operatory wezipelerini birleşdirýän adama ýüzlerçe başga ýol bilen kömek etdi. Ussat, ýer.
  Hýu özüne gelip başlady. Ol iş berijisi Genri Şepard we aýaly Sara Şepard bilen ýaşaýardy we ömründe ilkinji gezek yzygiderli iýmitlenýärdi. Uzyn tomus günlerinde derýanyň kenarynda dynç alyp ýa-da gaýykda çäksiz sagatlap hereketsiz oturyp geçiren durmuşy, oňa durmuşa arzuwly, daşlaşan garaýyşy ornaşdyrdy. Ol anyk bolmak we anyk işleri etmek kyn boldy, ýöne akmaklygyna garamazdan, oglanyň ejesinden miras galan uly sabyrlylygy bardy. Täze wezipesinde stansiýa müdiriniň aýaly, şäheri we ykbalyň ony goşan adamlary ýigrenýän ýiti dilli, hoşgöý aýal Sara Şepard, ony gün boýy käýinç bilen gygyrýardy. Ol oňa alty ýaşly çaga ýaly garaýardy, stoluň başynda nädip oturmalydygyny, nahar iýýän wagty çatal nädip tutmalydygyny, öýe ýa-da stansiýa gelen adamlara nädip ýüzlenmelidigini aýdýardy. Eje Hýunyň ejizliginden oýandy we öz çagalary bolmansoň, uzyn boýly, oňaýsyz oglany ýüregine ýakyn kabul etmäge başlady. Ol kiçijik aýaldy we öýde durup, kiçijik, geň galan gözleri bilen oňa seredýän uly, samsyk oglany käýeýärkä, ikisi onuň adamsyna, gök kombinezon we gök pagta köýnek geýen gysga boýly, semiz, kelle adama çäksiz lezzet berýän bir surat döretdiler. Öýüniň wokzaldan iki ädim uzaklykda ýerleşýän arka gapysyna golaýlap, Genri Şepard eli bilen gapynyň daşyna durup, aýala we oglana seredýärdi. Aýalyň käýemeginiň üstünde öz sesi ýaňlandy. "Seret, Hýu" diýip gygyrdy. "Bök, oglan! Gaýrat et. Daşarda örän seresap bolmasaň, ol seni dişlär."
  Hýu demir ýol menzilinde işleýän wagty az pul gazanýardy, ýöne ömründe ilkinji gezek işler gowy gidýärdi. Genri Şeperd oglana eşik satyn aldy, onuň aýaly, aşpezlik ussatlygy bilen meşgullanýan Sara bolsa stoluň üstüni tagamly iýmitler bilen doldurdy. Hýu erkek we aýal ikisiniň hem saklanmasa, ýaryljakdygyny aýdança iýdi. Soňra, olar seretmediklerinde , ol stansiýanyň howlusyna girip, gyrymsy agajyň aşagyndan sürünüp, uklap galdy. Stansiýa müdiri ony gözläp geldi. Ol gyrymsy agajyň şahasyny kesip, oglanyň ýalaňaç aýaklaryna urmaga başlady. Hýu geň galyp oýandy. Ol aýagyna turdy we titräp durdy, täze öýünden äkidilmeginden gorkup. Erkek bilen utanýan, gyzaran oglan bir pursat çaknyşdylar, soňra erkek aýalynyň usulyny ulanyp, nälet okamaga başlady. Ol oglanyň boşlugy hasaplaýan zadyna gaharlandy we onuň ýerine ýetirmeli ýüzlerçe ownuk iş tapdy. Ol özüni Hýu üçin iş tapmaga bagyşlady we täze iş tapyp bilmeýän wagty, olary oýlap tapdy. "Biz bu uly ýaltajanyň bökmeginiň öňüni almaly. Syry şu ýerde" diýip, ol aýalyna aýtdy.
  Oglan tebigy ýalta bedenini hereketde saklamagy we dumanly, ukusyz aňyny belli bir zatlara gönükdirmegi öwrendi. Sagatlar boýy ol göni öňe aýlanyp, berlen käbir işleri gaýta-gaýta ýerine ýetirýärdi. Ol özüne berlen işiň maksadyny unudyp, ony iş bolandygy we bu ony oýa saklaýandygy üçin edýärdi. Bir gün irden oňa wokzal platformasyny süpürmek tabşyryldy we iş berijisi oňa goşmaça iş bermän gidendigi üçin we otursa, köp wagtyny geçiren geň, daşlaşan samsyklyga düşerinden gorkandygy üçin, ömrüniň köp böleginde iki ýa-da üç sagat süpürmegini dowam etdirdi. Wokzal platformasy gödek tagtalardan gurlan we Hýunyň elleri örän güýçlidi. Ulan süpürgisi dargap başlady. Bölekler uçup gitdi we bir sagat işden soň, platforma başlan wagtyndakydan has hapa görünýärdi. Sara Şepard öýüniň gapysyna golaýlaşyp, durup synlady. Ol oňa seslenip, akmaklygy üçin ýene-de käýinjek bolanda, birdenkä täze bir höwes döredi. Ol oglanyň uzyn, arryk ýüzünde çynlakaý, tutanýerli keşbi görüp, düşünişmek duýgusyny başdan geçirdi. Gözlerine ýaş döküldi we uly oglany alyp, ony berk gujagyna almak islegi bilen gollary agyrdy. Ähli enelik ruhy bilen Hýugy oňa hemişe ýük haýwany ýaly garap, onuň dogluşyndaky kemçilikleri görmän galjakdygyna ynanýan dünýäden goramak isledi. Irdenki işi tamamlandy we platformada ýokary-aşak ýöreýän, yhlasly süpürýän Hýuga hiç zat aýtman, öýüň girelgesinden çykyp, şäher dükanlarynyň birine gitdi. Ol ýerde alty kitap, geografiýa, arifmetika boýunça okuw kitaby, orfografiýa kitaby we iki-üç elektron kitap satyn aldy. Ol Hýu Makweýiň mekdep mugallymy bolmagy karar etdi we özüne mahsus energiýasy bilen gijikdirmän, derrew işe girişdi. Öz öýüne gaýdyp gelende we oglanyň platformada inad bilen ýöreýändigini görende, oňa käýemedi, täze mähir bilen gürleşdi. - Bolýar, oglum, indi süpürgini goýup , içeri gir, - diýip, ol teklip etdi. - Men seni oglum hökmünde kabul etmek kararyna geldim we seniň üçin utanmak islemeýärin. Eger meniň bilen ýaşajak bolsaň, kakaň we şu çukurdaky beýleki erkekler ýaly ýalta we hiç zatdan gaça durmaýan bolup ulalmagyňa ýol bermerin. Seniň öwrenmeli zadyň köp bolar we men seniň mugallymyň bolmaly.
  - Derrew içeri giriň, - diýip, ol elinde süpürgiç tutup, boş seredip duran oglana çalt elini sallap, berk sözüni goşdy. - Işi ýerine ýetirmeli bolanda, ony yza süýşürmegiň manysy ýok. Senden bilimli adam ýasamak aňsat bolmaz, ýöne ony ýerine ýetirmeli. Derrew sapaklaryňa başlasak gowy bolar.
  
  
  
  Hýu Makweý Genri Şepard we onuň aýaly bilen ýaşdy, ol erkek bolýança. Sara Şepard onuň mugallymy bolandan soň, onuň ýagdaýy gowulaşdy. Täze Angliýaly aýalyň diňe onuň ejizligini we akmaklygyny görkezýän käýinçleri gutardy we terbiýelenýänler öýündäki durmuş şeýle bir asuda we parahat boldy welin, oglan özüni jennetdäki adam hasaplady. Birnäçe wagtlap iki gartaşan adam ony şäher mekdebine ibermek barada pikir alyşdylar, ýöne aýal garşy çykdy. Ol Hýuga şeýle ýakyn duýup başlady welin, ol öz etinden we ganyndan bir bölek ýaly görünýärdi we onuň şeýle uly we ejiz, şäher çagalary bilen mekdep otagynda oturandygy baradaky pikir ony gaharlandyrdy we gaharlandyrdy. Ol öz göz öňüne getirişinde beýleki oglanlaryň oňa gülýändigini gördü we bu pikiri göterip bilmedi. Ol şäher ilatyny halamaýardy we Hýunyň olar bilen gatnaşykda bolmagyny islemeýärdi.
  Sara Şepard häzirki ýaşaýan ýerlerinden tapawutly häsiýetli halkdan we ýurtdan gelipdir. Onuň ýaşaýjylary, tygşytly Täze Angliýalylar, Raýat urşundan bir ýyl soň Miçiganyň günorta çetinde ýerleşýän arassalanan tokaýlyklary eýelemek üçin günbatara gelipdirler. Kakasy we ejesi günbatara göçüp gidende, ol uly gyzdy we täze öýlerine gelenlerinden soň, kakasy bilen bilelikde meýdanlarda işläpdirler. Ýer ägirt uly kökler bilen örtülen we ekin ekmek kyndy, ýöne Täze Angliýalylar kynçylyga öwrenişip, batyrgaýdylar. Toprak çuň we baýdy, oňa oturan adamlar bolsa garyp, ýöne umytlydylar. Olar ýeri arassalamak üçin edilýän her bir agyr iş gününiň geljek üçin hazyna toplamak ýalydygyny duýýardylar. Täze Angliýada olar berk howa şertlerine garşy göreşip, daşly, çöl topragynda ýaşamagy başardylar. Olar Miçiganyň ýumşak howasynyň we baý, çuň topragynyň uly wada berýändigine ynanýardylar. Saranyň kakasy, goňşularynyň köpüsi ýaly, ýeri we ony arassalamak we ekin ekmek üçin ulanylýan gurallar üçin bergä batypdy we her ýyl girdejisiniň köp bölegini goňşy şäherdäki bankiriň ipoteka karzynyň göterimini tölemek üçin harçlaýardy. Emma bu kömek etmedi. Ony ruhdan düşürme. Ol işläp durka pyşyrdaýardy we köplenç rahatlyk we bolçulyk geljegi barada gürrüň edýärdi. "Birnäçe ýyldan soň, ýer arassalanylanda, biz baýlyk gazanarys" diýip, ol yglan etdi.
  Sara ulalyp, täze ýurtda ýaşlaryň arasynda gezip başlanda, ipoteka we gün-güýjüňi dolandyrmagyň kynçylygy barada köp gürrüň eşitdi, ýöne hemmeler bu kyn ýagdaýlary wagtlaýynça diýip atlandyrdylar. Hemmeleriň pikirinde geljek ýagty we umytlydy. Midlandda, Ogaýoda, Indiananyň demirgazyk böleginde, Illinoýsda, Wiskonsinde we Aýowada umyt ruhy höküm sürýärdi. Her bir göwüsde umyt garyplyga we umytsyzlyga garşy üstünlikli uruş alyp bardy. Optimizm çagalaryň ganyna siňdi we soňra Günbatar ýurdunda şol bir umytly, batyrgaý ösüşe getirdi. Bu batyrgaý adamlaryň ogullary we gyzlary, şübhesiz, ipotekalary tölemek we durmuşda öňe gitmek meselesine aşa köp üns berdiler, ýöne olarda batyrgaýlyk bardy. Eger olar, özlerinden gelip çykan tygşytly we käte gysganç Täze Angliýalylar bilen bilelikde, häzirki zaman amerikan durmuşyna aşa maddy öwüşgin beren bolsalar, iň bolmanda has az maddy adamlaryň rahat ýaşap biljek ýurdyny döretdiler.
  Missisipi derýasynyň kenarynda urlan erkekleriň we sary, ýeňilen aýallaryň kiçijik, umytsyz jemgyýetiniň ortasynda, Hýu Makweýiň ikinji ejesi bolan we damarlarynda pionerleriň gany akýan aýal özüni ýeňilmez we ýeňilmez duýýardy. Ol özüniň we adamsynyň Missuri şäherinde birnäçe wagt galjakdygyny, soňra has uly şähere göçjekdigini we durmuşda has gowy wezipä eýe boljakdygyny duýýardy. Kiçijik semiz adam demir ýol prezidenti ýa-da millioner bolýança olar başga ýere göçmeli bolýardylar. Şeýdip, hemmesi boldy. Onuň geljegi barada hiç hili şübhesi ýokdy. "Ähli zady gowy ediň" diýip, ol durmuşdaky wezipesinden doly razy bolan we geljegi barada beýik pikirleri bolmadyk adamsyna aýtdy. "Hasabatlaryňyzy arassa we düşnükli etmegi ýadyňyzdan çykarmaň. Olara size berlen işi kämil ýerine ýetirip biljekdigiňizi görkeziň, şonda size has uly işe girişmek mümkinçiligi berler. Bir gün, iň az garaşýan wagtyňyzda, bir zat bolar. Sizi ýolbaşçy wezipesine çagyrarlar. Biz bu çukurda uzak wagtlap galmaly däl.
  Ýalta fermeriň ogluny ýüregine ýakynlaşdyran ambisiýaly, güýçli kiçijik aýal, oňa öz halky barada yzygiderli gürrüň berýärdi. Her gün öý işlerini ýerine ýetirýärkä, oglany otagyna alyp gidýärdi we onuň bilen öý işlerini etmek üçin sagatlap wagt geçirýärdi. Kakasy Miçigan topragyndan agaç köklerini aýyrmak meselesiniň üstünde işleýän ýaly, ol onuň aňyndan samsyklygy we biynjalygy aýyrmak meselesiniň üstünde işleýärdi. Günlük sapak gaýta-gaýta gaýtalanandan soň, Hýu akyl taýdan ýadawlykdan samsyk bolýança, ol kitaplaryny bir gyra goýup, onuň bilen gürleşdi. Gyzgyn höwes bilen, ol oňa ýaşlygynyň, ýaşan adamlarynyň we ýerleriniň suratyny çekdi. Suratda ol Miçiganyň oba hojalyk jemgyýetiniň Täze Angliýalylaryny güýçli, hudaý ýaly millet, hemişe dogruçyl, hemişe tygşytly we hemişe öňe gidýän hökmünde görkezdi. Ol öz halkyny berk ýazgardy. Ol olaryň damarlaryndan aýlanýan gany üçin olara gynandy. Soňra we ömrüniň dowamynda oglanyň hiç haçan düşünip bilmejek käbir fiziki kynçylyklary bardy. Gan onuň uzyn bedeninden erkin akmaýardy. Onuň aýaklary we elleri hemişe sowukdy we ol demir ýol menziliniň howlusynda asuda ýatyp, gyzgyn günüň şöhlesine düşmäge rugsat berip, diýen ýaly duýgudaş kanagatlanma duýýardy.
  Sara Şepard Hýunyň ýaltalygyny ruhy mesele diýip atlandyrdy. "Sen munuň bilen göreşmeli" diýip, ol yglan etdi. "Öz halkyňa - garyp ak çöplere - serediň, olar nähili ýalta we ejiz. Sen olaryň ýaly bolup bilmersiň. Şeýle arzuwçyl we peýdasyz bolmak günädir."
  Aýalyň energiýaly ruhuna ýugrulan Hýu belli bolmadyk fantaziýalara berilmäge bolan höwes bilen göreşdi. Ol öz halkynyň hakykatdanam pes derejededigine, bir gyra çekilip, äsgerilmeli däldigine ynanýardy. Şepardlara göçüp geleninden soňky ilkinji ýylda ol wagtal-wagtal derýanyň kenaryndaky öýde kakasy bilen öňki ýalta durmuşyna gaýdyp gelmek islegine boýun egýärdi. Adamlar şäherdäki parohodlardan düşüp, içerki şäherlere otla münýärdiler. Ol eşik çemodanlaryny daşamak ýa-da parohod duralgasyndan demir ýol menziline erkekleriň eşikleriniň nusgalary bilen depä çykmak arkaly az-kem pul gazanýardy. On dört ýaşynda-da, onuň uzyn, aryk bedeniniň güýji şeýle ulydy welin, şäherdäki islendik erkekden öňe geçip bilýärdi, şonuň üçin çemodanlaryň birini egnine atyp, ferma aty ýaly haýal we flegmatik ýöräp gitdi. Onuň arkasynda alty ýaşly oglan oturan oba ýoly.
  Hýu şeýle ýol bilen gazanan puluny birnäçe wagtlap kakasyna berdi, kakasy içgiden ganyp başlanda, kakasy gaharlanyp, oglanyň özi bilen ýaşamaga gaýdyp gelmegini talap etdi. Hýunyň ret etmäge ýüregi ýetmedi, käwagt hatda islemeýärdi. Stansiýa müdiri hem, aýaly hem ýok wagty, ol gaçyp, kakasy bilen ýarym günläp oturmaga gitdi, arkasyny balykçynyň öýüniň diwaryna daýanyp, parahatlyk bilen. Ol gün şöhlesinde oturyp, uzyn aýaklaryny uzatdy. Kiçijik, ukuly gözleri derýa seredýärdi. Lezzetli duýgy ony gurşap aldy we bir pursat özüni doly bagtly hasaplady we hiç haçan stansiýa ýa-da ony tolgundyryp, öz görnüşindäki adam etmäge karar beren aýalyň ýanyna gaýdyp gelmek islemejekdigine karar berdi.
  Hýu derýanyň kenaryndaky beýik otlaryň arasynda uklap, horlap ýatan kakasyna seretdi. Geň bir dönüklik duýgusy ony biynjalyk edýärdi. Adamyň agzy açykdy we horlaýardy. Ýagly, ýyrtyk eşiklerinden balyk ysy çykýardy. Çybynlar top-top bolup ýygnanyp, ýüzüne gonupdy. Hýugy ýigrenç basdy. Onuň gözlerinde ýalpyldap duran, ýöne hemişe bar bolan ýagtylyk peýda boldy. Oýanýan ruhunyň ähli güýji bilen ol adamyň ýanynda uzalyp, uklap galmak islegine garşy göreşdi. Ony ýaltalykdan we çirkinlikden has ýagty, has gowy durmuş ýoluna alyp gitmäge synanyşýandygyny bilýän Täze Angliýa aýalynyň sözleri onuň aňynda belli bir derejede ýaňlandy. Ol durup, köçeden stansiýa müdiriniň öýüne gaýdyp barýarka we ol ýerdäki aýal oňa kemsitme bilen seredip, şäheriň garyp ak çöpleri barada myldananda, ol utandy we ýere seretdi.
  Hýu kakasyny we onuň halkyny ýigrenip başlady. Ol ony terbiýelän adamy öz içindäki ýaltalyga bolan gorkunç meýil bilen baglanyşdyrdy. Bir fermer işçisi stansiýa gelip, çemodanlary göterip gazanan puluny talap edende, ol öwrülip, tozanly ýoldan Şepardyň öýüne tarap ýöräp gitdi. Bir-iki ýyldan soň, ol indi wagtal-wagtal stansiýa gelip, ony sögüp, nalaýan ahlaksyz fermer işçisine üns bermedi; we azajyk pul gazanandan soň, ony aýala saklamaga berdi. "Bolýar," ol haýal we öz halkyna mahsus bolan ikirjiňlenme bilen aýtdy, "eger maňa wagt berseňiz, öwrenerin. Men siziň isleýän zadyňyz bolmak isleýärin. Eger siz meniň bilen galsaňyz, men özümden adam döretmäge synanyşaryn."
  
  
  
  Hýu Makweý on dokuz ýaşyna çenli Missuri şäherçesinde Sara Şepardyň gözegçiliginde ýaşady. Soňra stansiýa müdiri demir ýoldaky işinden çykyp, Miçigana gaýdyp geldi. Sara Şepardyň kakasy 120 gektar arassalanan tokaý ýerini arassalap, ony onuň gözegçiliginde galdyrandan soň aradan çykdy. Kiçijik aýalyň köp ýyllaryň dowamynda aňynda galan, saçy çal, hoşgöý Genri Şepardyň demir ýol dünýäsinde güýç bolandygyny gören arzuwy ýitip başlady. Gazetlerde we žurnallarda ol ýönekeý demir ýol işlerinden başlap, tiz wagtda baý we täsirli bolan beýleki erkekler barada yzygiderli okaýardy, ýöne adamsy bilen şeýle zat bolmadyk ýalydy. Onuň gözegçiligi astynda ol öz işini gowy we ünsli ýerine ýetirdi, ýöne hiç zat bolmady. Demir ýol işgärleri käwagt şäherden geçýän otlularyň biriniň ujuna birikdirilen hususy awtoulaglarda geçýärdiler , ýöne otlular durmady we işgärler çykmady. Olar Genrini stansiýadan çagyrdylar we wepalylygy üçin bilegine şarpyk urdular. Oňa täze jogapkärçilikler berildi, edil şeýle ýagdaýlarda onuň okan hekaýalaryndaky demir ýol resmileriniň edýän işleri ýaly. Kakasy aradan çykanda we ýüzüni ýene-de gündogara öwürmek we öz halkynyň arasynda ýaşamak mümkinçiligini görende, ol adamsyna haksyz ýeňlişi kabul edýän adamyň keşbi bilen işden çykmagy buýurdy. Wokzal müdiri onuň ýerine Hýuny belläp bildi we oktýabr aýynyň bir çal irdeninde olar uzyn boýly, ulumsy ýaş ýigidi jogapkär edip goýup gitdiler. Onuň saklamaly kitaplary, tabşyrmaly ýük kagyzlary, kabul edilmeli habarlar we ýerine ýetirilmeli onlarça anyk işler bardy. Irden, ony alyp gitmeli otly wokzala gelmezden öň, Sara Şepard ýaş ýigidi ýanyna çagyrdy we adamsyna köp berýän görkezmelerini gaýtalady. "Ähli zady ünsli we seresaply ediň" diýdi ol. "Saňa bildirilen ynama mynasypdygyňy subut et".
  Täze Angliýaly aýal, adamsyna köp gezek ynandyran ýaly, oglana ynandyrmak isledi, eger ol yhlasly we wyždanly işlese, ösüş hökman bolardy; ýöne Genri Şepardyň Hýunyň etmeli işini ýyllarboýy tankytsyz ýerine ýetirendigi we ýolbaşçylaryndan öwgü hem-de ýazgarma almandygy sebäpli, dodaklaryndan çykan sözleri aýtmagyň mümkin däldigini gördü. Aýal we bäş ýyllap ýaşan we köp gezek tankyt eden adamlarynyň ogly utançly dymmakda ýan-ýana durdular. Durmuşda maksat duýgusyndan mahrum bolan we öwrenişen formulasyny gaýtalap bilmeýän Sara Şepardyň aýtjak zady ýokdy. Hýunyň uzyn boýly, her gün oňa sapak berýän kiçijik öýüň üçegini goldaýan sütüne daýanyp, oňa birden garraýan ýaly boldy we onuň uzyn, berk ýüzüniň özünden has uly we has kämil ýaşyň paýhasyny beýan edýän ýaly boldy. Ony geň bir ýigrenç basdy. Bir pursatlyk ol akylly bolmaga we durmuşda üstünlik gazanmaga synanyşmagyň paýhasyna şübhelenmäge başlady. Eger Hýu biraz gysgarak bolsady, onuň ýaşlygyny we kämillik ýaşyna ýetmedikdigini aňyna getirip bilsedi, onda ol şübhesiz ony gujaklap, şübhelerine garşy çykyş ederdi. Onuň ýerine, ol hem dymdy we iki adam birek-birege seredip, eýwanyň pollaryna seredýänlerinde minutlar geçip gitdi. Onuň münmeli otly duýduryş pyşyrdagyny çalanda we Genri Şepard wokzal platformasyndan ony çagyranda, ol elini Hýunyň ýakasyna goýdy we ýüzüni aşak salyp, ilkinji gezek onuň ýaňagyndan öpdi. Onuň we ýaş ýigidiň gözlerinden ýaş geldi. Ol sumkasyny almak üçin eýwandan geçende, Hýu oturgyçda närahatlyk bilen büdräp gitdi. "Bolýar, sen bu ýerde elinden geleniniň iň gowusyny edýärsiň" diýip, Sara Şepard çalt aýtdy, soňra bolsa adat boýunça we ýarym huşsuz ýagdaýda öz formulasyny gaýtalady. "Kiçi zatlary gowy et, uly zatlary hem geler" diýip, ol Hýu bilen dar ýoldan wokzala we ony alyp gidýän otly tarap çalt ýöräp aýtdy.
  Sara bilen Genri Şepard gidenden soň, Hýu arzuwlara boýun bolmak meýli bilen göreşmegini dowam etdirdi. Ol özi bilen köp sagat geçiren aýala hormatyny we minnetdarlygyny bildirmek üçin göreşde ýeňiş gazanmalydygyny duýdy. Onuň tälimçiliginde derýa şäherindäki islendik ýaş ýigitden has gowy bilim alsa-da, ol gün şöhlesinde oturyp, hiç zat etmezlige bolan fiziki islegini ýitirmedi. Işläninde her bir iş aňly, minutma-minut ýerine ýetirilmelidi. Aýal gidenden soň, telegraf edarasynda oturgyjynda oturyp, özi bilen umytsyz göreşýän günleri boldy. Onuň kiçijik çal gözlerinde geň, tutanýerli ýagtylyk şöhle saçdy. Ol oturgyjyndan turup, stansiýa platformasynda öňe-yza ýöräp gitdi. Her gezek uzyn aýaklarynyň birini galdyryp, ony ýuwaşlyk bilen aşak düşürende, aýratyn tagalla etmeli boldy. Aslynda hereket etmek agyr işdi, etmek islemeýän zadydy. Ähli fiziki işjeňlik onuň üçin içgysgynçdy, ýöne bir gün has ýagty we owadan ýerde, Gündogara meňzeş bir ugurda, oňa geljek garaňky we şöhratly geljege taýýarlanmagynyň zerur bölegidi. "Eger men hereket etmesem we hereket etmegi dowam etdirsem, kakam ýaly, bu ýerdäki ähli adamlar ýaly bolaryn" diýip, Hýu öz-özüne aýtdy. Ol özüni terbiýelän adamy, wagtal-wagtal Esasy köçede maksatsyz aýlanyp ýören ýa-da derýanyň kenarynda serhoş halda uklap ýören adamy ýatlady. Ol ondan ýigrenýärdi we Missuri obasynyň adamlary baradaky stansiýa müdiriniň aýalynyň pikirini paýlaşýardy. "Olar betbagt, ýalta ahmaklar" diýip, Hýu onuň bilen müň gezek ylalaşdy, ýöne käwagt ol hem ahyrsoňy ýalta ahmak bolup biljekdigine pikir edýärdi. Ol mümkinçiligiň öz içindedigini bilýärdi we aýalyň, şeýle hem öz bähbidi üçin munuň bolmagyna ýol bermezlige berk karar berdi.
  Aslynda, Mudcat Landingiň halky Sara Şepardyň öň tanaýanlaryndan ýa-da Hýunyň uly ýaşly ömrüniň dowamynda tanaýanlaryndan düýbünden tapawutlydy. Susgun milletden gelip çykan bir adam akylly, güýçli erkekleriň we aýallaryň arasynda ýaşap, olaryň näme diýýändiginiň bir sözüni hem düşünmän, olar tarapyndan beýik adam diýlip atlandyrylmalydy.
  Hýunyň dogduk şäheriniň ýaşaýjylarynyň ählisi diýen ýaly günorta gelip çykyşlydy. Aslynda ähli fiziki zähmetiň gullaryň ýerine ýetirýän ýurdunda ýaşaýan olar fiziki zähmete çuňňur ýigrenç duýýardylar. Günortada öz gullaryny satyn almaga pullary ýetmeýän we gul zähmeti bilen bäsleşmek islemeýän atalary zähmetsiz ýaşamaga synanyşýardylar. Olar esasan Kentukki we Tennessi daglarynda we depelerinde, jülgelerde we düzlüklerde baý gul eýeçilik edýän goňşularynyň ony ösdürip ýetişdirmäge mynasyp hasaplamajak derejede garyp we önümsiz ýerlerde ýaşaýardylar. Olaryň iýmiti az we birmeňzeşdi, bedenleri bolsa ýaramazlaşdy. Çagalary boýy uzyn, arryk we sary bolup, iýmiti pes bolan ösümlikler ýaly ösdi. Açlyk olary gurşap aldy we olar özlerini arzuwlara taşladylar. Olaryň iň işjeňleri, ýagdaýlarynyň adalatsyzlygyny duýup, zalym we howply boldy. Olaryň arasynda dawalar döräp, durmuşa bolan ýigrençlerini bildirmek üçin biri-birini öldürdiler. Raýat urşundan öňki ýyllarda olaryň käbiri derýalaryň boýundan demirgazyga göçüp, Günorta Indiana we Illinoýs, şeýle hem Gündogar Missuri we Arkanzas şäherlerine ýerleşende, olar syýahatdan ýadaw bolup, derrew köne, ýalta ýollaryna gaýdyp geldiler. Olaryň göçüp gitmek islegi olary uzaklara alyp gitmedi we merkezi Indiana, Illinoýs ýa-da Aýowanyň baý mekgejöwen meýdanlaryna ýa-da Missuri ýa-da Arkanzasdaky derýanyň beýleki tarapyndaky deň derejede baý ýerlere ýetenleriň sany azdy. Günorta Indiana we Illinoýsda olar daş-töweregindäki durmuşa goşulyşdylar we täze gan akymlary bilen birneme täzeden janlandylar. Olar bu sebitleriň halklarynyň häsiýetlerini ýumşatdylar, belki-de, olary öňdebaryjy ata-babalaryndan has az energiýaly etdiler. Missuri we Arkanzasdaky köp derýa şäherlerinde ýagdaý az üýtgedi. Bu ýerlere gelen myhman olary şu günler ol ýerde, uzak, ýalta we ýalta, ömürboýy uklap, diňe uzak arakesmelerden soň we açlykdan soň oýanýanlaryny görüp biler.
  Hýu Makweý bolsa, kakasy we ejesi bolan erkek we aýal aradan çykandan soň, bir ýyllap öz dogduk şäherinde we halkynyň arasynda galdy, soňra ol hem aradan çykdy. Ýylyň dowamynda boşlugyň näletinden dynmak üçin ýadawsyz işledi. Irden oýanansoň, ýaltalygyň ony basyp aljakdygyndan we asla turup bilmejekdiginden gorkyp, bir pursat hem düşekde ýatmaga het edip bilmedi. Derrew turup, geýinip, wokzala gitdi. Gündiz iş azdy we wokzal platformasynda sagatlap ýöräp geçdi. Oturyp, derrew kitap alyp, işe başlady. Kitabyň sahypalary gözüniň öňünde garaňkylaşyp, arzuw etmäge meýilli bolanda, ol ýene turup, platformada aýlanyp başlady. Täze Angliýa aýalynyň öz halkyna bolan garaýşyny kabul edip, olar bilen gatnaşyk gurmak islemän, onuň durmuşy düýbünden ýalňyzlaşdy we ýalňyzlygy hem ony işe mejbur etdi.
  Oňa bir zat boldy. Bedeni işjeň däldi we hiç haçan işjeň bolmasa-da, aňy birden gyzgyn joşgun bilen işläp başlady. Onuň hemişe bir bölegi bolan düşnüksiz pikirler we duýgular, ýöne dumanly asmanda uzakda ýüzýän bulutlar ýaly düşnüksiz, kesgitlenmedik zatlar has anyk görnüşe girmäge başlady. Şol agşam, işi gutaryp, stansiýany gijesine gulplanyndan soň, ol otagy kireýine alyp naharlanýan şäher myhmanhanasyna gitmedi, şäheriň içinden we günorta tarap, uly, syrly derýanyň gapdalyndan aýlandy. Onuň içinde ýüzlerçe täze, tapawutly islegler we ymtylyşlar oýandy. Ol adamlar bilen gürleşmäge, erkekler we iň esasysy aýallar bilen tanyşmaga höwes edýärdi, ýöne Sara Şepardyň sözleri we iň esasysy, tebigatyndaky olaryňky ýaly zatlar bilen döredilen şäherdäki ýoldaşlaryna bolan ýigrenç ony yza çekilmäge mejbur etdi. Ýylyň güýz aýagynda, Çoparlar gidenden we ol ýeke ýaşaýandan soň, kakasy bir serhoş derýa işgäri bilen itiň eýeçiligi üçin bolan manysyz dawada öldi, bu duýdansyz we oňa gahrymançylykly karara gelen pursatda boldy. Bir gün irden ol şäheriň iki gämi hyzmatkäriniň biriniň, kakasynyň iň ýakyn dosty we ýoldaşy bolan adamyň ýanyna baryp, ölen adamy jaýlamak üçin pul berdi. Soňra demir ýol kompaniýasynyň merkezi edarasyna telegraf iberip, Mudcat Landing-e başga birini ibermegini haýyş etdi. Kakasy jaýlanan günüň günortanynda özüne sumka satyn aldy we az sanly zatlaryny ýygnady. Soňra ol wokzalyň basgançaklarynda ýeke özi oturyp, onuň ornuny tutjak adamy getirjek we ony alyp gitjek agşamky otlyny garaşdy. Ol nirede barýandygyny bilmeýärdi, ýöne täze ýere girip, täze adamlary tapmak isleýändigini bilýärdi. Ol gündogara we demirgazyga gitjekdigini pikir edýärdi. Ol wokzal müdiriniň uklap, aýalynyň gürleşýän wagtynda derýa şäherinde geçen uzyn tomusky agşamlary ýadyna saldy. Diňläp duran oglan hem uklamak isledi, ýöne Sara Şepardyň berk bakyşlary sebäpli ol het edip bilmedi. Aýal şäherler bilen dolu bir ýurt hakda gürrüň berdi, bu ýerde ähli jaýlar ýagty reňklere boýaldy, ak köýnek geýen ýaş gyzlar agşamlaryna kerpiç döşen köçelerdäki agaçlaryň aşagynda gezelenç edýärdiler, tozan hem, hapa hem ýokdy, dükanlar ýagty we janly ýerlerdi, adamlaryň köp satyn almaga puly bolan owadan harytlar bilen dolduryldy, hemmeler diri we mynasyp işler bilen meşgullanýardy, hiç kim ýalta ýa-da boş däldi. Indi erkek bolan oglan şeýle ýere gitmek isledi. Wokzalda işlemek oňa ýurduň geografiýasy barada belli bir düşünje berdi we şeýle özüne çekiji gürleýän aýalyň Täze Angliýadaky çagalygyny ýa-da Miçigandaky çagalygyny aýdýandygyny anyklap bilmese-de, ol ýere we oňa öz durmuşyny gurmagyň iň gowy ýoluny görkezjek adamlara ýetmegiň umumy ýolunyň gündogara gitmekdigini bilýärdi. Ol gündogara näçe uzak gitse, durmuş şonça-da owadanlaşar we ilki başda gaty uzak gitmäge synanyşmazlyk has gowy bolar diýip karar berdi. "Men Demirgazyk Indiana ýa-da Ogaýo giderin" diýip, ol öz-özüne aýtdy. "Şol ýerlerde owadan şäherler bolmaly".
  Hýunyň täze ýerinde derrew ýaşaýşa başlamak we onuň durmuşynyň bir bölegine öwrülmek üçin oglanlyk höwesi bardy. Onuň aňynyň kem-kemden oýanmagy oňa batyrlyk berdi we ol özüni ýaragly we adamlar bilen gatnaşyk etmäge taýýar hasaplady. Ol durmuşy gowy ýaşaýan, özi hem owadan we manyly adamlar bilen tanyşmak we dostlaşmak isledi. Missuri ştatynyň garyp kiçijik bir şäherinde demir ýol menziliniň basgançaklarynda oturyp, sumkasyny ýanynda goýup, durmuşy bilen etmek isleýän ähli zatlary barada pikir edip, aňy şeýle bir güýçli we biynjalyk boldy welin, onuň käbir biynjalyklary bedenine täsir etdi. Belki, ömründe ilkinji gezek ol aňly tagalla etmezden turdy we energiýa bilen doldurylan wokzal platformasynda aýlanyp ýördi. Ol otlynyň gelip, öz ornuny tutmaly adamy getirmegini garaşyp bilmejekdigini pikir etdi. "Bolýar, men gidýärin, men adamlaryň arasynda adam bolmak üçin gidýärin" diýip, ol özüne gaýta-gaýta aýtdy. Bu sözler bir görnüşli gaýtalama öwrüldi we ol muny bilmän aýtdy. Bu sözleri gaýtalanda, ýüregi öňünde duran geljegi göz öňünde tutup güýçli urýardy.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  Hýu 1886-njy ýylyň sentýabr aýynyň başynda Mudkat Lending şäherinden çykdy. Ol ýigrimi ýaşynda we boýy alty fut dört dýuýmdy. Onuň tutuş ýokarky bedeni örän güýçlidi, ýöne uzyn aýaklary gödek we jansyzdy. Ol özüni işe alan demir ýol kompaniýasyndan rugsatnama alyp, derýanyň boýunda demirgazyk tarapa, gijeki otluda Aýowa ştatynyň Burlington atly uly şäherine barýança syýahat etdi. Ol ýerde derýanyň üstünden köpri geçýärdi we demir ýol relsleri relslere goşulyp, gündogara Çikago tarap uzap gidýärdi; ýöne Hýu şol gije ýoluny dowam etdirmedi. Otlydan düşenden soň, golaýdaky myhmanhana gitdi we gijelemek üçin otag aldy.
  Agşam salkyn we aýdyňdy, Hýu bolsa biynjalykdy. Baý ekerançylyk ýerleriniň ortasynda ýerleşýän gülläp ösýän Burlington şäheri ony öz şowhun-şowhuny we howlusy bilen basdy. Ilkinji gezek daş döşenen köçeleri we fonarly köçeleri gördü. Ol gelende sagat on töweregi bolsa-da, adamlar henizem köçelerde gezip ýördüler we köp dükanlar açykdy.
  Ol otag bron eden myhmanhana demir ýollaryna seredip, ýagty köçäniň burçunda durdy. Otagyna getirilenden soň, Hýu açyk penjiräniň ýanynda ýarym sagatlap oturdy, soňra uklap bilmän, gezelenje çykmaga karar berdi. Ol dükanlaryň öňünde adamlaryň duran köçelerinde birnäçe wagtlap gezelenç etdi, ýöne onuň uzyn boýly bedeni ünsi özüne çekdi we adamlaryň özüne seredýändigini duýdy, şonuň üçin ol tiz wagtdan gapdal köçä çykdy.
  Birnäçe minutdan soň ol düýbünden ýoluny ýitirdi. Ol çarçuwaly we kerpiç jaýlar bilen gurşalan köçeleriň kilometrlerine deň bolan ýoldan ýöräp, wagtal-wagtal adamlaryň ýanyndan geçip barýardy, ýöne utanjaň we utanjaňlyk bilen ýol soraýardy. Köçe ýokaryk eňňitdi we birnäçe wagtdan soň ol açyk ýere çykyp, Missisipi derýasyna seredýän gaýadan uzalýan ýoldan gitdi. Gije açykdy, asman ýyldyzlar bilen ýalpyldaýardy. Açyk ýerde, köp jaýlardan uzakda, ol indi özüni oňaýsyz we gorkak duýmaýardy; ol şadyýan ýöräp barýardy. Birnäçe wagtdan soň ol saklandy we derýa tarap durdy. Arkasynda agaçlar bilen örtülen beýik gaýada durup, ähli ýyldyzlar gündogar asmanynda ýygnanan ýalydy. Onuň aşagynda derýa ýyldyzlary şöhlelendirýärdi. Olar onuň Gündogara tarap ýoluny açýan ýalydy.
  Missuri ştatyndan bolan uzyn boýly bir adam gaýanyň gyrasyndaky agaçda oturyp, aşakdaky derýany görmäge synanyşdy. Garaňkylykda tans edip, ýalpyldap duran ýyldyzlardan başga hiç zat görünmeýärdi. Ol demir ýol köprüsiniň has ýokardaky bir ýere ýetdi, ýöne tizden günbatardan geçip barýan ýolagçy otlusy geçdi we otlynyň çyralary hem ýyldyzlara meňzedi - ýyldyzlar hereket edip, çagyryp, Günbatardan Gündogara uçýan guş sürüsi ýaly görünýärdi.
  Birnäçe sagatlap Hýu garaňkylykda agaç üstünde oturdy. Ol myhmanhana gaýdyp gelmegiň umytsyzdygyna karar berdi we daşary ýurtda galmak üçin bahanany kabul etdi. Ömründe ilkinji gezek bedeni ýeňil we güýçli duýuldy, aňy bolsa gyzgynlyk bilen seresapdy. Onuň arkasynda ýaş ýigit bilen gyzyň arabasy ýolda barýardy we sesler ýatyşandan soň, diňe käwagt, geljegini oýlanyp oturan sagatlarynda, uzakdaky bir öýde itiň hüňürdemegi ýa-da geçip barýan derýa gaýygynyň gaýyk tekerleriniň şakyrdysy bilen bozulýan sessizlik çökdi.
  Hýu Makweýiň ilkinji ýyllary Missisipi derýasynyň sesi bilen gurşalyp geçirildi. Ol muny yssy tomuslarda, suwlar çekilip, palçyk suwuň kenarynda ýarylyp ýatan mahaly; ýazda, siller güýçlenip, suw agaj agaçlaryny we hatda jaýlaryň käbir böleklerini alyp giden mahaly; gyşda, suw ölüm howply sowuk bolup, buzlar geçip giden mahaly; güýzde bolsa, ol asuda, parahat we owadan bolanda, kenarlarynda ýatan sekwo agaçlaryndan diýen ýaly ynsan ýylylygyny alýan ýalydy. Hýu sagatlap we günläp derýanyň kenaryndaky otlarda oturyp ýa-da ýatyp geçirdi. Kakasy bilen on dört ýaşyna çenli ýaşaýan balyk tutýan öý derýanyň kenaryndan alty ädim uzaklykda ýerleşýärdi we oglan köplenç ol ýerde hepde-hepde ýeke galýardy. Kakasy agaç daşamak üçin rafting syýahatyna gidende ýa-da derýadan uzakdaky oba fermasynda birnäçe gün işläp ýörende, köplenç pulsuz we birnäçe çörek bilen oglan aç wagty balyk tutmaga giderdi we gitmedik wagty günlerini derýanyň kenaryndaky otlarda geçirýärdi. Şäherden oglanlar käte onuň bilen bir sagat wagt geçirmek üçin gelerdi, ýöne olaryň ýanynda ol utanar we biraz gaharlanardy. Ol arzuwlary bilen ýeke galmagy isleýärdi. Oglanlaryň biri, syrkaw, solgun we kämilligi pes on ýaşly çaga, köplenç tomusky günleriň dowamynda onuň ýanynda galýardy. Ol şäher söwdagäriniň oglydy we beýleki oglanlaryň yzyna düşmäge synanyşanda çalt ýadaýardy. Derýanyň kenarynda ol Hýunyň ýanynda sessiz ýatýardy. Olar Hýunyň gaýygyna münüp, balyk tutmaga gitdiler, söwdagäriň ogly janlanyp, gepleşip başlady. Ol Hýuga adyny ýazmagy we birnäçe söz okamagy öwretdi. Söwdagäriň ogly çagalyk döwründe keselläp, aradan çykanda, olary bölýän utanjaňlyk ýitip başlady.
  Şol gije, Burlingtondaky gaýanyň üstündäki garaňkylykda, Hýu çagalygyndan ýyllaryň dowamynda ýadyna düşmedik zatlary ýadyna saldy. Derýanyň kenarynda boş geçiren uzak günlerinde oňa gelen pikirler yzyna gaýdyp geldi.
  On dört ýaşyny dolduryp, demir ýol menziline işe gideninden soň, Hýu derýadan daşda durdy. Wokzalda we Sara Şepardyň arka bagynda işlemek bilen günortanlyk naharyndan soň okamak arasynda onuň boş wagty azdy. Emma ýekşenbe günleri başgaçady. Sara Şepard Mudkat Landinge geleninden bäri ybadathana gitmedi, ýöne ýekşenbe günleri işlemeýärdi. Tomus ýekşenbe günleriniň öýlänlerinde ol we adamsy öýüň golaýyndaky agajyň aşagyndaky oturgyçlarda oturyp, uklamaga gidýärdiler. Hýu ýeke özi gezmäge endik etdi. Ol hem uklamak isleýärdi, ýöne het edip bilmedi. Şäheriň günortasyndaky ýolda derýanyň kenarynda ýöräp, iki-üç mil geçenden soň, agaçlaryň tokaýlygyna öwrülip, kölegede ýatdy.
  Uzyn tomusky ýekşenbe günleri Hýu üçin ajaýyp döwürdi, şeýle bir lezzetli welin, ahyrsoňy olaryň ony köne, ukyly ýollaryna gaýtaryp getirmeginden gorkup, olary taşlady. Indi, şol uzyn ýekşenbe günlerinde seredip duran derýasynyň üstündäki garaňkylykda oturan mahaly, ýalňyzlyga meňzeş bir zat ony basdy. Ilkinji gezek ol çuňňur gynanç duýgusy bilen derýanyň kenaryndaky ýurdy terk edip, täze ýere gitmegi pikir etdi.
  Ýekşenbe güni günortanlar Mudcat Landingiň günortasyndaky tokaýda Hýu otlaryň arasynda sagatlap hereketsiz ýatdy. Çagalygyny geçiren jaýynda hemişe bolýan ölü balyklaryň ysy ýitip gitdi we çybynlar sürüsi ýokdy. Onuň üstünde agaç şahalarynda şemal öwüsýärdi, otlarda mör-möjekler aýdym aýdýardy. Hemme zat arassady. Derýanyň we tokaýyň üstünde owadan sessizlik höküm sürýärdi. Ol garny bilen ýatyp, derýa seretdi, gözleri dumanly uzaklara ukudan agyrdy. Ýarym şekilli pikirler onuň kellesinden görnüşler ýaly uçup geçdi. Ol düýş gördü, ýöne düýşleri şekilsiz we dumanlydy. Birnäçe sagatlap, düşen ýarym ölü, ýarym diri ýagdaýy galdy. Ol uklamady, ýöne uku bilen oýalygyň arasynda ýatdy. Onuň aňynda suratlar emele geldi. Derýanyň üstündäki asmanda ýüzýän bulutlar geň, grotesk şekillere girdi. Olar hereket edip başladylar. Bulutlaryň biri beýlekilerinden aýryldy. Ol derrew dumanly uzaklyga çekildi, soňra yzyna gaýdyp geldi. Ol ýarym adama öwrüldi we beýleki bulutlary dolandyrýan ýalydy. Onuň täsiri astynda olar tolgunyp, ynjalyksyz hereket edip başladylar. Iň işjeň bulutyň bedeninden uzyn, bugly ýeňler uzalyp gitdi. Olar beýleki bulutlary çekip-çekip, olary hem ynjalyksyz we tolgundyrdy.
  Şol gije Burlingtondaky derýanyň üstündäki gaýada garaňkylykda oturan Hýunyň aňy çuňňur tolgundy. Ol özüni ýene-de oglan ýaly, derýasynyň üstündäki tokaýda ýatandygyny gördü we şol ýerde gören görnüşleri geň galdyryjy aýdyňlyk bilen gaýdyp geldi. Ol agaçdan düşüp, çygly otlaryň üstünde ýatyp, gözlerini ýumdy. Onuň bedeni gyzdy.
  Hýu aňynyň bedeninden çykyp, bulutlara we ýyldyzlara goşulyp, olar bilen oýnamak üçin asmana göterilendigini pikir etdi. Ol asmandan ýere seredip, dag-dag meýdanlary, depeleri we tokaýlary gören ýalydy. Ol ýer ýüzündäki erkekleriň we aýallaryň durmuşyna hiç hili gatnaşmady, ýöne olardan aýryldy, öz islegine galdy. Ýeriň üstündäki asmandaky ýerinden uly derýanyň ajaýyp akýandygyny gördü. Bir wagtlap asman asuda we pikirlidi, çagalykda aşakdaky tokaýda garny bilen ýatanda bolşy ýaly. Ol gaýyklardaky adamlaryň ýüzüp barýanyny görüp, olaryň seslerini eşidýärdi. Uly sessizlik çökdi we derýanyň giň giňişliginden daşary seredip, meýdanlary we şäherleri gördü. Hemmesi sessiz we asudady. Olaryň üstünde garaşylýan howa bardy. Soňra derýa nähilidir bir geň, näbelli güýç tarapyndan herekete getirildi, bu güýç uzak ýerden, bulutyň giden ýerinden we gaýdan bulutlary gozgap, tolgundyryp gelen ýerinden geldi.
  Derýa indi öňe ylgaýardy. Ol kenarlaryndan daşyp, topragyň üstünden geçip, agaçlary, tokaýlary we şäherleri kökünden ýykdy. Suwuň akmagy bilen akyp giden suwa gark bolan erkekleriň we çagalaryň ak ýüzleri Hýunyň aňyna dikilip durdy, ol göreş we ýeňiliş dünýäsine çykan pursadynda çagalygynyň dumanly arzuwlaryna gaýdyp gitmäge rugsat berdi.
  Garaňky uçurumda, çygly otlaryň içinde ýatan Hýu özüne gelmäge synanyşdy, ýöne uzak wagtlap netije bermedi. Ol aýlanyp, gyşardy, dodaklary sözleri mylaýymlady. Bu peýdasyzdy. Onuň aňy hem daşlaşypdy. Özüni bir bölegi hasaplaýan bulutlar asmanyň üstünden süýşüp gitdi. Olar ýokardaky günüň şöhlesini örtdüler we ýere, dynçsyz şäherlere, weýran bolan depelere, weýran bolan tokaýlara, ähli ýerleriň dym-dyrslygyna we parahatçylygyna garaňkylyk çökdi. Bir wagtlar hemme zat parahat we asuda bolan derýadan uzalyp gidýän ýer indi bulaşyklyk we bidüzgünçilikdedi. Jaýlar weýran edildi we derrew täzeden guruldy. Adamlar gaýnap duran märekelere ýygnandylar.
  Düş gören adam özüni Ýer ýüzüne we onuň halklaryna bolup geçýän möhüm we elhenç bir zadyň bir bölegi ýaly duýdy. Ol ýene-de oýanmaga, düýşler dünýäsinden huşuna gaýdyp gelmäge synanyşdy. Ahyrsoňy oýananda, eýýäm daň atypdy we ol Missisipi derýasyna seredýän gaýanyň iň gyrasynda oturypdy, indi bolsa garaňky irdenki ýagtylykda çal reňkdedi.
  
  
  
  Hýu gündogara syýahatyna başlandan soňky ilkinji üç ýylyň dowamynda ýaşan şäherleri Illinoýs, Indiana we günbatar Ogaýo ştatlarynda ýaýran birnäçe ýüz adamdan ybarat kiçi ilatly ýerlerdi. Bu döwürde onuň işlän we ýaşan ähli adamlary daýhanlar we işçilerdi. Syýahatynyň ilkinji ýylynyň ýazynda ol Çikagodan geçip, şol bir wokzalda girip-çykyp, şol ýerde iki sagat geçirdi.
  Onuň şäher ýaşaýjysy bolmak höwesi ýokdy. Miçigan kölüniň eteginde ýerleşýän ägirt uly söwda şäheri, ägirt uly ekerançylyk imperiýasynyň merkezinde ýerleşýänligi sebäpli, eýýäm ägirt uly şähere öwrülipdi. Şäheriň merkezindäki demir ýol menzilinde durup, onuň golaýyndaky köçede aýlanyp ýören iki sagadyny hiç haçan ýatdan çykarmady. Ol bu gürrüldili, şakyrdaýan ýere gelende agşamdy. Şäheriň günbataryndaky uzyn, giň düzlüklerde, ol daýhanlaryň ýazky sürüm işlerini edýändigini, otlunyň çalt geçip barýanyny gördü. Tizden fermalar kiçeldi we çöl şäherler bilen dolduryldy. Otly şol ýerde durmady, köp adamdan ybarat köçeleriň toruna girdi. Uly, garaňky stansiýa ýetende, Hýu müňlerçe adamyň howsala düşen mör-möjekler ýaly ylgaşýandygyny gördü. Sansyz müňlerçe adam iş gününiň ahyrynda şäherden çykyp, otlular olary çöl şäherlerine äkitmek üçin garaşýardy. Olar köpçülik bolup, köprüden stansiýa barýan deli mallar ýaly howlukdylar. Gündogar we Günbatar şäherlerinden otlulara girýän we düşýän adamlaryň köpçüligi köçä çykýan basgançaklardan çykýardy, çykýanlar bolsa şol bir basgançaklardan aşak düşmäge synanyşýardylar. Netijede, adamzat joşgunly bir topar emele geldi. Hemmeler itekleşip, itekleşdiler. Erkekler näletlediler, aýallar gaharlandylar, çagalar bolsa agladylar. Köçä çykýan gapynyň golaýynda taksiçileriň uzyn nobaty gygyryp, gygyrýardy.
  Hýu şäheriň oba oglanlaryna mahsus bolan köpçüligiň gorkusyndan titräp, adamlaryň ýanyndan ylgap geçýändigini synlady. Adamlaryň akymy birneme peselende, ol wokzaldan çykdy we dar köçeden geçip, kerpiç dükanynyň öňünde saklandy. Tizden märeke ýene-de başlady we ýene-de erkekler, aýallar we oglanlar köprüden howlukyp, wokzala alyp barýan gapydan ylgaşdylar. Olar tupanda kenara suw akýan ýaly tolkunlar bilen geldiler. Hýu tötänleýin märekäniň arasynda özüni tapsa, näbelli we elhenç bir ýere äkidilýän ýaly boldy. Tolkun birneme peselmegini garaşandan soň, köçäni geçip, wokzalyň ýanyndan akýan derýa seretmek üçin köprü tarap gitdi. Ol dar we gämiler bilen doludy, suw bolsa çal we hapa görünýärdi. Gara tüsse buluty asmany örtdi. Onuň ähli tarapyndan we hatda kellesiniň üstündäki howada hem jaňlaryň we pyşyrdamalaryň güýçli şakyrdysy we gürrüldisi eşidildi.
  Garaňky tokaýda çaga ýaly bolup, Hýu wokzaldan günbatara barýan köçeleriň birinden gysga aralykda ýöräp gitdi. Ol ýene-de saklandy we bir binanyň öňünde durdy. Golaýda şäheriň ýaş erkekleriniň topary salonyň öňünde çilim çekip, gürrüňleşip otyrdylar. Golaýdaky binadan ýaş aýal çykyp, ýakynlaşyp, olaryň biri bilen gürleşdi. Erkek gaharly nälet okamaga başlady. "Oňa bir minutdan şu ýerde boljakdygymy aýt we ýüzüni ur" diýdi we gyza üns bermän, öwrülip, Hýuga seretdi. Salonyň öňünde aýlanyp ýören ähli ýaş ýigitler öwrülip, uzyn boýly watandaşlaryna seretdiler. Olar gülüşmäge başladylar we olaryň biri derrew oňa ýakynlaşdy.
  Hýu köçeden aşak ylgap, ýaş huliganlaryň gykylygy bilen wokzala tarap ylgady. Ol öýden ýene çykmaga het edip bilmedi we otlusy taýýar bolanda, oňa münüp, häzirki zaman amerikanlarynyň giň, çylşyrymly öýünden şatlyk bilen çykdy.
  Hýu şäherden şähere syýahat edip, hemişe gündogara göçýärdi, hemişe bagtyň özüne gelýän we erkekler we aýallar bilen ýoldaşlyk tapyp biljek ýerini gözleýärdi. Ol Indiana ştatynyň uly fermasynyň tokaýlarynda haýat sütünlerini kesýärdi, meýdanlarda işleýärdi we bir wagtlar demir ýol brigadiri bolup işleýärdi.
  Indianapolisden takmynan kyrk mil gündogarda ýerleşýän Indiana ştatyndaky bir fermada, ol ilkinji gezek bir aýalyň bolmagyna çuňňur täsir etdi. Ol Hýunyň daýhanynyň gyzydy, ýigrimi dört ýaşly, mekdep mugallymy bolup işlän, ýöne durmuşa çykjak bolany üçin işinden çykan, janly we owadan aýaldy. Hýu oňa durmuşa çykjak adamy dünýäde iň bagtly adam hasaplaýardy. Ol Indianapolisde ýaşaýardy we dynç günlerini fermada geçirmek üçin otly bilen geldi. Aýal ak köýnek geýip, saçyna gül dakyp, onuň gelmegine taýýarlanýardy. Iki adam jaýyň ýanyndaky bagda gezelenç edýärdiler ýa-da oba ýollarynda at çapýardylar. Hýunyň bankda işleýändigi aýdylan ýaş ýigit berk ak ýakaly, gara kostýumly we gara Derbi şlýapalydy.
  Fermada Hýu daýhan bilen meýdanlarda işleýärdi we maşgalanyň stolunda naharlanýardy, ýöne ol olary görmedi. Ýekşenbe güni ýigit gelende, ol dynç alyp, golaýdaky şähere gitdi. Söýgüli bolmak onuň üçin örän şahsy mesele boldy we ol hepdelik saparlaryň tolgundyryjylygyny direktorlaryň biri ýaly başdan geçirdi. Daýhanyň gyzy, dymýan daýhanyň onuň ýanynda bolmagyndan tolgunýandygyny duýup, oňa gyzyklanyp başlady. Käwagt agşam, öýüň öňündäki eýwanda oturan mahaly, gyzy onuň ýanyna gelip, oňa aýratyn uzak we gyzyklanma bildirýän bir äheň bilen seredip oturardy. Ol gepleşmäge synanyşdy, ýöne Hýu onuň ähli tekliplerine şeýle gysga we ýarym gorkup jogap berdi welin, synanyşygy bes etdi. Bir şenbe agşamy, söýgülisi gelende, gyzy ony maşgala arabasynda alyp gitdi, Hýu bolsa olaryň gaýdyp gelmegini garaşmak üçin ambaryň otluk ýerinde gizlendi.
  Hýu hiç haçan bir aýala söýgi bildirýän erkek kişini görmändi we eşitmändi. Bu oňa örän gahrymançylykly hereket ýaly görünýärdi we ol ambarda gizlenip, munuň bolup geçjekdigini umyt edýärdi. Aýly gije ýagtydy we ol aşyklaryň gaýdyp gelmegini sagat on bire çenli garaşdy. Saman jaýynda, çarçuwanyň aşagynda bir deşik bardy. Onuň beýik boýunyň netijesinde, ol elini uzadyp, özüni çekip bilýärdi we çykanda, ambaryň çarçuwasyny emele getirýän tirleriň birinde daýanç tapdy. Aşyklar aşakdaky ambaryň howlusynda aty boşadyp durdular. Şäherli aty ambara alyp girende, ol ýene-de howlukdy we daýhanyň gyzy bilen öýe barýan ýolda ýöräp gitdi. Iki adam gülüşdiler we çagalar ýaly biri-birine degişdiler. Olar dymdylar we öýe golaýlaşyp, gujaklaşmak üçin agajyň ýanynda durdular. Hýu erkek adamyň aýaly göterip, bedenine berk gujaklamagyna tomaşa etdi. Ol şeýle bir tolgunýardy welin, tirden ýykylyp galardy. Onuň göz öňüne getirmesi güýçlendi we ol özüni ýaş şäher ýaşaýjysynyň ýerinde göz öňüne getirmäge synanyşdy. Onuň barmaklary ýapyşan tagtalary berk tutdy we bedeni titräp başlady. Agajyň ýanyndaky garaňky yşykda duran iki şekil birleşdi. Uzak wagtlap olar biri-birine berk ýapyşdylar, soňra aýryldylar. Olar öýe girdiler we Hýu tirdäki ýerinden aşak düşüp, otuň üstünde ýatdy. Onuň bedeni üşütmeden titräp, göriplikden, gahardan we ýeňliş duýgusyndan ýarym keselledi. Şol pursatda onuň gündogara gitmegi ýa-da erkekler we aýallar bilen erkin gatnaşyk edip biljek ýerini tapmagy ýa-da aşaky ambardaky adama bolan waka ýaly täsin bir zadyň bolup biljekdigi ýaly görünmeýärdi.
  Hýu gijäni otlukda geçirdi, soňra gündiz sürünüp çykyp, goňşy şähere gitdi. Duşenbe güni agşam şäherliniň gidendigine göz ýetirenden soň, ol ferma gaýdyp geldi. Daýhanyň närazylygyna garamazdan, derrew eşiklerini ýygnady we gitmek niýetini bildirdi. Agşamlyk naharyny garaşman, öýden howlukdy. Ýola ýetip, ýöräp başlanda, yzyna seredip, açyk gapynyň ýanynda duran öý eýesiniň gyzyny gördi. Öňki gije eden işi üçin utanç ony basdy. Bir pursat ol aýala seretdi, aýal bolsa oňa gyzyklanyp, gyzgyn gözleri bilen seretdi, soňra başyny aşak salyp, howlukdy. Aýal onuň gözden ýitip gitmegine tomaşa etdi, soňra kakasy öýde aýlanyp, Hýuny birden gitmegi üçin günäkärläp, Missuri ştatynyň uzyn boýly adamynyň içgi gözleýän içgiçidigini aýdanda, aýtjak zady ýokdy. Ol ýüreginde kakasynyň daýhanyna näme bolandygyny bilýärdi we kakasynyň onuň üstünden doly ygtyýaryny ulanmaga mümkinçiligi bolmazdan öň onuň gidendigine gynandy.
  
  
  
  Hýu üç ýyllap gezelenç eden döwründe baryp gören şäherleriniň hiç biri Sara Şepardyň beýan eden durmuşyna düşünmäge golaýlaşmady. Olaryň hemmesi bir-birine örän meňzeşdi. Iki tarapynda hem onlarça dükan, demirçi dükany we belki-de däne elewatory bolan esasy köçe bardy. Şäher bütin gün boşdy, ýöne agşam şäher ilaty Esasy köçede ýygnandy. Dükanlaryň öňündäki pyýada ýollarynda ýaş daýhanlar we satyjylar gutularda ýa-da gyralarda oturýardylar. Olar Hýuga üns bermediler, ol olara ýakynlaşanda dymyp, arkada galýardy. Ferma işçileri öz işleri barada gürrüň berdiler we bir günde ýygnap biljek buşel däne ýa-da sürümçilik başarnyklary barada öwündiler. Satyjylar amaly degişmeler etmäge berk karar berdiler, bu bolsa fermerleri örän begendirdi. Olaryň biri işdäki başarnygyny batly wasp edýän mahaly, dükan eýesi dükanlaryň biriniň gapysyna gelip, oňa ýakynlaşdy. Ol elinde iňňe tutup, dinamikiň arkasyndan dürtdi. Köpçülik şatlyk bilen gygyrdy. Eger pida gaharlansa, dawa başlanardy, ýöne bu köp bolmaýardy. Başga erkekler hem oturylyşyga goşuldylar we olara bir degişme aýdyldy. "Bolýar, siz onuň ýüzündäki keşbi görmelidiňiz. Men ölerin öýdüpdim" diýip, şaýatlaryň biri aýtdy.
  Hýu ambar gurmakda ýöriteleşen agaç ussasyna iş tapdy we onuň bilen güýzboýy galdy. Soňra ol demir ýolda brigadir bolup işe girdi. Oňa hiç zat bolmady. Ol gözleri daňylyp ýaşamaga mejbur bolan adam ýalydy. Onuň töwereginde, şäherlerde we fermalarda, onuň täsiri bolmadyk, durmuşyň aşagyndaky akymy akýardy. Diňe oba işçileriniň ýaşaýan iň kiçi şäherlerinde-de täsin, gyzykly siwilizasiýa ösýärdi. Adamlar köp işleýärdiler, ýöne olar köplenç açyk howada bolýardylar we pikirlenmäge wagtlary bolýardy. Olaryň aňy ýaşaýşyň syryny açmaga çalyşýardy. Mekdep mugallymy we oba aklawçysy Tom Peýniň "Akylyň asyry" we Bellaminiň "Yza seretmek" eserlerini okadylar. Olar bu kitaplary ýoldaşlary bilen ara alyp maslahatlaşdylar. Amerikanyň dünýäniň galan bölegine hödürlejek hakyky we ruhy bir zadyň bardygy barada gowşak beýan edilen duýgy bardy. Işçiler öz hünärleriniň iň täze çylşyrymlyklaryny paýlaşdylar we mekgejöwen ösdürip ýetişdirmegiň, nal ýasamagyň ýa-da ambar gurmagyň täze usullaryny sagatlap ara alyp maslahatlaşandan soň, olar Hudaý we Onuň adamzat üçin niýetleri barada gürrüň ederdiler. Dini ynançlar we Amerikanyň syýasy ykbaly barada uzak ara alyp maslahatlaşmalar boldy.
  Bu çekişmeler şäher ýaşaýjylarynyň ýaşaýan kiçijik dünýäsinden daşarda bolup geçýän wakalar baradaky hekaýalar bilen utgaşdy. Raýat urşunda söweşen, daglarda söweşen we ýeňilmekden gorkup giň derýalardan ýüzen adamlar özleriniň başdan geçiren wakalary barada hekaýalar gürrüň berdiler.
  Agşam, meýdanlarda ýa-da polisiýa bilen demir ýolda bir gün işläninden soň, Hýu özi bilen näme etjegini bilmeýärdi. Agşamlyk naharyndan soň derrew ýatmazlygynyň sebäbi, ol uklamaga we düýş görmäge bolan meýilini öz ösüşiniň duşmany hasaplaýardy; we Täze Angliýadan bir aýal bilen bu tema boýunça bäş ýyllap dowam eden yzygiderli gürrüňleriň netijesi bolan, özünden bir zady ýaşamaga we gymmatly etmäge bolan adatdan daşary yzygiderli tutanýerliligi ony özüne ele aldy. "Men dogry ýeri we dogry adamlary taparyn, soňra başlaryn" diýip, ol öz-özüne yzygiderli aýdýardy.
  Soňra ýadawlykdan we ýalňyzlykdan ýadap, şol ýyllarda ýaşan kiçi myhmanhanalarynyň ýa-da pansionatlarynyň birinde ýatdy we düýşleri gaýdyp geldi. Şol gije gören düýşi, Burlingtonyň golaýyndaky Missisipi derýasynyň üstündäki gaýada ýatyp, gaýta-gaýta gaýtalandy. Ol otagynyň garaňkylygynda düşeginde dik oturdy, aňyndaky dumanly, bulanyk duýgulary sarsdyrdy we ýene-de uklap galmakdan gorkdy. Ol öýüň ýaşaýjylaryny biynjalyk etmek islemän, turdy, geýindi we aýakgaplaryny geýmän otagyň içinde aýlandy. Käwagt onuň ýaşaýan otagynyň potoloklary pes bolup, ony egilmäge mejbur edýärdi. Ol aýakgaplaryny elinde göterip, öýden çykyp, pyýada ýoluň ugrunda oturyp, geýýärdi. Ol baryp gören ähli şäherlerinde adamlar ony gije ýa-da irden köçelerde ýeke özi ýöreýändigini gördüler. Bu barada myş-myşlar ýaýrady. Onuň geňligi diýilýän waka bile işleýän adamlaryna ýetdi we olar onuň ýanynda erkin we rahat gepleşip bilmediklerini gördüler. Günortan, erkekler işe getirilýän naharlaryny iýip otyrka, başlyk gidende we işçileriň öz işleri barada gürleşmegi adat bolanda, olar ýeke gidýärdiler. Hýu olaryň yzyndan geldi. Olar agajyň aşagyna oturmaga gitdiler we Hýu gelip olaryň ýanynda duranda, olar dymdylar ýa-da iň gödek we ýüzleý biri öwünip başlady. Ol demir ýolda alty işçi bilen işleýärkä, hemişe ikisi gürleýärdi. Başlyk gidende, akyllydygy bilen tanalýan garry adam aýallar bilen bolan gatnaşyklary barada gürrüň berýärdi. Gyzyl saçly ýaş ýigit onuň göreldesine eýerdi. Iki adam batly gürleşip, Hýuga seretmegini dowam etdirdiler. Iki akyllynyň kiçisi ejiz we gorkak ýüzli beýleki işçi tarap öwrüldi. "Bolýar, sen-ä" diýip gygyrdy, "garry aýalyň barada näme? Ol barada näme? Ogluňyň kakasy kim? Aýtmaga het edip bilermiň?"
  Hýu agşamara şäherlerde aýlanyp, belli bir zatlara üns bermäge synanyşýardy. Ol näme üçindir adamkärçiligiň özünden daşlaşýandygyny duýýardy we pikirleri Sara Şeparda gaýdyp gelýärdi. Ol onuň hiç haçan boş oturmaýandygyny ýadyna salýardy. Ol aşhananyň pollaryny süpürip, nahar bişirýärdi; ýuwýardy, ütükleýärdi, çörek hamyryny ýugrup, geýimleri ýuwýardy. Agşam oglany mekdep kitaplaryndan okamaga ýa-da tagtada hasaplamaga mejbur edende, ol oňa ýa-da adamsyna jorap örüpdi. Oňa bir zat bolup, onuň käýemegine we ýüziniň gyzarmagyna sebäp bolanda, ol hemişe şadyýandy. Oglan stansiýada hiç hili işi bolmadyk wagty we stansiýa müdiri ony öýüň töwereginde işlemek, maşgala ýuwunmak üçin çelekden suw çekmek ýa-da bagdaky otlary arassalamak üçin iberende, ol aýalyň ýöräp barýarka, köp sanly kiçi işlerini ýerine ýetirýän mahaly aýdym aýtýandygyny eşitdi. Hýu kiçi işleri hem ýerine ýetirmelidigi, ünsüni belli bir zatlara jemläp, karar berdi. Ol gurluşyk meýdançasynda işleýän şäherinde her gije diýen ýaly dünýäniň aýlanýan, howsala döredýän betbagtçylyk merkezine öwrülen bulutly düýş görýärdi. Gyş geldi we ol garaňky we çuň garda gijeki köçelerde ýöräpdi. Ol tas doňupdy; ýöne onuň tutuş aşaky bedeni adatça sowuk bolany üçin, goşmaça rahatsyzlyk oňa gaty täsir etmedi we onuň uly bedenindäki güýç gorlary şeýle bir ulydy welin, ukusyzlygy onuň gün boýy kynçylyksyz işlemek ukybyna täsir etmedi.
  Hýu şäheriň ýaşaýyş jaýlarynyň köçeleriniň birine çykyp, jaýlaryň öňündäki haýatlardaky çyzyklary sanady. Myhmanhana gaýdyp geldi we şäheriň her bir haýatyndaky çyzyklary sanady. Soňra gurluşyk dükanlaryndan çyzgyç alyp, çyzyklary üns bilen ölçedi. Ol belli bir ululykdaky agaçlardan kesilip bilinjek çyzyklaryň sanyny hasaplamaga synanyşdy we bu oňa ýene bir mümkinçilik berdi. Ol şäheriň her köçesindäki agaçlaryň sanyny sanady. Ol bir seretmede we deňeşdirme takyklykda agaçdan näçe agaç kesilip bilinjekdigini kesgitlemegi öwrendi. Ol köçeleriň ugrunda ösýän agaçlardan kesilen agaçlardan hyýaly jaýlar gurdy. Hatda agaçlaryň depelerinden kesilen kiçi şahalary nädip ulanmalydygyny hem anyklamaga synanyşdy we bir ýekşenbe güni şäheriň daşyndaky tokaýlyga baryp, uly bir gujak şahalary kesdi, olary öz otagyna alyp gitdi we soňra uly lezzet bilen otaga getirip, sebete örüpdi.
  OceanofPDF.com
  IKINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  OGAÝO ştatynyň BIDWELL şäheri, Hýu MakWeýiň özüni adamzatdan aýyrýan diwary açyp biljek ýeri gözläp, ýaşamak we öz meselesini çözmek üçin şol ýere gitmezinden has öň, Merkezi Günbatardaky şäherler ýaly gadymy bir şäherdi. Häzir ol ýüz müňe golaý ilaty bolan gyzgalaňly senagat şäheridir; ýöne onuň birden we haýran galdyryjy ösüşiniň hekaýasyny gürrüň bermegiň wagty heniz gelmedi.
  Bidwell döredilen gününden bäri gülläp ösýän ýer bolupdyr. Şäher çuň, çalt akýan derýanyň jülgesinde ýerleşýär, ol şäheriň üstünden daşýar, gysga wagtlap giň we saý bolýar we gaýalaryň üstünden çalt akýar. Şäheriň günortasynda derýa diňe giňelmeýär, eýsem daglar hem çekilýär. Demirgazykda giň, tekiz jülge uzalyp gidýär. Zawodlar gurulmazdan öňki döwürde şäheriň töweregindäki ýerler miwe we miwe ösdürip ýetişdirmek üçin niýetlenen kiçi hojalyklara bölünýärdi, kiçi hojalyklaryň daşynda bolsa bugdaýyň, mekgejöweniň we beýleki ekinleriň uly hasylyny berýän örän öndürijilikli has uly ýerler bardy.
  Hýu çagaka kakasynyň Missisipi derýasynyň kenaryndaky balyk tutýan jaýynyň golaýyndaky otlaryň üstünde soňky günlerini uklap ýatyrka, Bidwell pioner döwrüniň kynçylyklaryny eýýäm ýeňip geçipdi. Demirgazykdaky giň jülgedäki fermalar agaçdan arassalanypdy, olaryň kökleri geçen nesil tarapyndan ýerden aýrylypdy. Topragy işläp bejermek aňsatdy we onuň arassa hasyllylygyny az saklady. Şäherden iki demir ýoly, Leýk Şor we Miçigan Merkezi (soňra beýik Nýu-Ýork Merkezi ulgamynyň bir bölegi), şeýle hem Willing we Eri kölü atly az möhüm kömür ýoly geçýärdi. Şol wagt Bidwelliň ilaty 2500 adamdy, olaryň köpüsi Beýik kölleriň üstünden gaýyk bilen ýa-da Nýu-Ýorkdan we Pensilwaniýadan daglardan araba bilen gelen pionerleriň neslindendi.
  Şäher derýadan çykýan ýumşak ýapgytda ýerleşýärdi, Leýk Şor we Miçiganyň merkezi demir ýol menzili bolsa derýanyň kenarynda, Esasy köçesiniň eteginde ýerleşýärdi. Willing Wokzaly demir ýol menzilinden bir mil demirgazykda ýerleşýärdi. Ol ýere köprüden geçip, eýýäm köçä meňzeýän asfalt ýoldan geçip bolýardy. Terneriň Paýk derýasynyň öňünde on iki öý bardy we olaryň arasynda miweli meýdanlar we käte alça, şaftaly ýa-da alma bagy bardy. Uzakdaky ýol duralgasyna çenli gödek ýol aşak düşýärdi we agşamara fermanyň haýatlarynyň üstünden uzalyp gidýän miweli agaçlaryň şahalarynyň aşagyndan geçýän bu ýol söýüjileriň iň söýgüli gezelenç ýeridi.
  Bidwell şäheriniň golaýyndaky kiçi fermalar iki şäherde, Kliwlendde we Pitsburgda iň ýokary bahadan miweleri ösdürip ýetişdirýärdi, bu miwelere iki demir ýol arkaly ýetýärdi we şäherde hiç hili hünärde - aýakgap tikmekde, agaç ussaçylygynda, at aýakgap tikmekde, öý boýamakda we şuňa meňzeş işlerde işlemeýän ýa-da kiçi hünärlere we hünärmenlere degişli bolmadyk her bir adam tomusda ýer bilen işleýärdi. Tomus irden erkekler, aýallar we çagalar meýdanlara çykýardylar. Erte ýazda, ekiş başlanda we maý aýynyň ahyrynda, iýunda we iýul aýynyň başynda, miweler we miweler ýetişip başlanda, hemmeler iş bilen meşguldy we şäheriň köçeleri boşdy. Hemmeler meýdanlara gitdiler. Daň atanda, çagalar, gülýän gyzlar we gabaw aýallar ýüklenen uly ot arabalary Esasy köçeden çykdy. Uzyn boýly oglanlar olaryň ýanynda ýöräp, ýol ugrundaky agaçlardan gyzlara ýaşyl alma we alça zyňýardylar, yzda ýöreýän erkekler bolsa ertirlik çilimlerini çekip, meýdanlaryndan alynýan önümleriň häzirki bahalary barada gürleşýärdiler. Olar gidenden soň, şähere şenbe güni sessizlik çökdi. Söwdagärler we satyjylar dükanlaryň öňündäki çadyrlaryň kölegesinde gezip ýördüler, diňe olaryň aýallary we şäherdäki iki ýa-da üç baý adamyň aýallary at çapyşyklary, syýasat we din baradaky gürrüňlerini bölüp, satyn almaga gelýärdiler.
  Şol agşam, arabalar öýlerine gaýdyp gelende, Bidwell oýandy. Ýadaw miwe ýygnaýjylar meýdanlardan tozanly ýollardan öýlerine gaýdyp, nahar bilen doldurylan bedreleri göterip ýöräp barýardylar. Arabalar aýak astyndan gygyrdaýardy, ibermäge taýýar miwe gutulary bilen doldurylypdy. Agşamlyk naharyndan soň dükanlarda köp adam ýygnandy. Garry adamlar turbalary ýakyp, Esasy köçede ýol gyrasynda gep-gybat edýärdiler; gollarynda sebetli aýallar ertesi gün iýmitleri üçin söwda edýärdiler; ýaş ýigitler berk ak ýaka we ýekşenbe eşiklerini geýýärdiler, günüň dowamynda miweleriň hatarlarynyň arasynda sürünýän ýa-da malina gyrymsy agaçlarynyň arasyndan ýol saýlap geçirýän gyzlar ak köýnekleri geýip, erkeklerden öň aşak düşýärdiler. Meýdanlarda oglanlar bilen gyzlaryň arasynda gülläp ösen dostluk söýgi öwrüldi. Jübütler köçelerde, agaçlaryň aşagyndaky jaýlarda dym-dym gürleşip ýördüler. Olar sessiz we utanjaň boldular. Iň batyrgaýlar öpüşdiler. Miwe ýygnaýjy möwsümiň soňlanmagy her ýyl Bidwell şäherine täze nika tolkuny getirdi.
  Amerikanyň Orta Günbatarynyň her bir şäherinde garaşylýan döwürdi. Ýurt arassalanyp, hindililer Günbatar diýlip atlandyrylýan giň, çet ýere kowlup, Raýat urşy dowam edip, ýeňiş gazanyp, olaryň durmuşyna çuňňur täsir edýän çynlakaý milli meseleler bolmansoň, adamlaryň pikirleri içerik gönükdirildi. Jan we onuň ykbaly köçelerde açyk ara alnyp maslahatlaşyldy. Robert Ingersoll Terri Holda çykyş etmek üçin Bidwel şäherine geldi we ol gidenden soň, Mesihiň hudaýlygy meselesi şäher ilatynyň pikirlerini aýlarboýy gurşap aldy. Ruhanylar bu tema boýunça wagyzlar okadylar, agşamlary bolsa dükanlarda gürrüň edilýärdi. Her kimiň aýtjak zady bardy. Hatda şäherde alty adam ony düşünip bilmejek derejede hendek gazyp, kekeleýän Çarli Muk hem öz pikirini aýtdy.
  Beýik Missisipi jülgesinde her şäheriň özüne mahsus häsiýeti döräpdir we şol ýerde ýaşaýan adamlar biri-birine giň maşgalanyň agzalary ýaly garapdyrlar. Beýik maşgalanyň her bir agzasy özüne mahsus şahsyýetini ösdüripdir. Her şäheriň üstünde görünmeýän üçek uzalypdyr, onuň aşagynda hemmeler ýaşaýardy. Bu üçegiň aşagynda oglan-gyzlar dünýä inipdir, ulalypdyr, dawa edipdirler, söweşipdirler we şäherdeşleri bilen dostlaşypdyrlar, söýginiň syrlaryny öwrenipdirler, öýlenip, ene-ata bolupdyrlar, garrapdyr, syrkawlapdyr we aradan çykypdyr.
  Görünmeýän aýlawda we uly üçegiň aşagynda hemmeler goňşularyny tanaýardy we olara mälimdi. Daşary ýurtlylar çalt we syrly gelip-gitmeýärdiler, maşynlaryň we täze taslamalaryň yzygiderli we çaşdyryjy sesi ýokdy. Şol pursatda, adamzadyň özüni düşünmäge synanyşmagy üçin wagta mätäç boljak ýalydy.
  Bidwellde Piter Waýt atly bir adam ýaşaýardy. Ol tikinçi bolup, öz hünärinde köp işleýärdi, ýöne ýylda bir ýa-da iki gezek serhoş bolup, aýalyny urýardy. Ol her gezek tussag edilip, jerime tölemäge mejbur edilýärdi, ýöne urulmagyna sebäp bolan impuls barada umumy düşünje bardy. Onuň aýalyny tanaýan aýallaryň köpüsi Pitere gynanýardy. "Ol örän sesli we çenesi hiç haçan hereketsiz durmaýar" diýip, dükançy Genri Teetersiň aýaly adamsyna aýtdy. "Eger ol serhoş bolsa, diňe onuň bilen durmuş gurandygyny ýatdan çykarýar. Soňra ol öýüne gidip uklaýar we aýal oňa gygyryp başlaýar. Ol mümkin boldugyça çydaýar. Ol aýaly ýapmak üçin ýumruk gerek. Eger ol ony ursa, onuň edip biljek ýeke-täk zady şu".
  Deli Alli Malberri şäheriň iň reňkli gahrymanlarynyň biridi. Ol ejesi bilen şäheriň daşyndaky Medina köçesindäki köne jaýda ýaşaýardy. Aýaklarynyň gowşaklygyndan başga-da, onuň aýaklary bilen hem problemasy bardy. Olar titräp, gowşaýardy, ol bolsa olary zor bilen hereketlendirip bilýärdi. Tomus günlerinde, köçeler boş bolanda, ol Esasy köçeden eňegini aşak salyp, eňegini aşak salyp ýörärdi. Ol uly taýak göterýärdi, bir tarapdan gowşak aýaklaryny goldamak üçin, bir tarapdan bolsa itlerden we betnebis oglanlardan goramak üçin. Ol kölegede oturyp, binanyň arkasyny daýanyp, çişirmegi halaýardy, şeýle hem adamlaryň arasynda bolup, çişiriji hökmünde öz zehinine baha bermegi halaýardy. Ol sosna böleklerinden, agaç munçuklaryň uzyn zynjyrlaryndan ýelpiji ýasady we bir gün oňa giňden şöhrat getiren ajaýyp mehaniki üstünlige ýetdi. Ol piwo çüýşesinde suw bilen doldurylan we gapdalynda duran gämini gurdy. Gäminiň ýelkenleri we üç kiçi agaç deňizçi bardy, elleri şapkalaryna çenli galdyrylyp, salam bermek üçin dik durdular. Ol ýasalyp, çüýşe goýlandan soň, boýnundan aýyrmak üçin gaty uly bolup çykdy. Elliniň muny nädip gazanandygyny hiç kim bilmeýärdi. Onuň işini görmek üçin ýygnanan satyjylar we söwdagärler bu meseläni günler boýy ara alyp maslahatlaşdylar. Olar üçin bu gutarnykly gudratdy. Şol agşam olar dükanlara gelen miwe ýygnaýjylara aýtdylar we Bidwell halkynyň gözünde Elli Mulberri gahryman boldy. Ýarym suw bilen doldurylan we berk tıkanan çüýşe Hunter's Jewelry Store-yň penjiresindäki ýassykda durdy. Ol ummanda ýüzýärkä, tomaşa etmek üçin köp adam ýygnandy. Çüýşäniň üstünde, aýdyň görünýän ýerde "Bidwellli Alli Mulberri tarapyndan oýulan" diýen ýazgyly löwhe asylyp durdy. Bu sözleriň aşagynda çap edilen sorag bardy. "Ol çüýşä nädip girdi?" diýen sorag bardy. Çüýşe aýlar boýy sergide durdy we söwdagärler ony görmäge gelen syýahatçylary alyp gitdiler. Soňra olar myhmanlaryny binanyň diwaryna daýanyp, taýagy ýanynda bolan Alliniň täze oýulan sungat eseri üstünde işleýän ýerine alyp gitdiler. Syýahatçylar haýran galdylar we bu wakany daşary ýurtlara gürrüň berdiler. Alliniň şöhraty beýleki şäherlere hem ýaýrady. "Onuň beýnisi gowy" diýip, Bidwell ýaşaýjysy başyny ýaýkady. "Ol köp zat bilmeýän ýaly, ýöne näme edýändigine serediň! Onuň kellesinde dürli pikirler bolmaly."
  Jeýn Oranž, ýuristiň dul aýaly we Tomas Batterwortdan başga, müň gektardan gowrak ýere eýe bolan we gyzy bilen şäheriň günortasynda bir mil günortada ýerleşýän fermada ýaşaýan daýhan, şäheriň iň baý adamydy. Bidwellde hemmeler ony söýýärdi, ýöne ol meşhur däldi. Oňa gysganç diýilýärdi we onuň we adamsynyň durmuşda başlangyç almak üçin iş salyşýan her bir adamy aldap gelendigi aýdylýardy. Şäher "olary ýykmak" diýip atlandyrýan artykmaçlygyna höwes edýärdi. Jeýniň adamsy bir wagtlar Bidweliň şäher aklawçysy bolup, soňra iki ýüz gektar we iki gyzy galdyryp aradan çykan daýhan Ed Lukasyň emlägini ýerleşdirmek üçin jogapkärdi. Hemmeler daýhanyň gyzlarynyň "şahynyň kiçi ujunda çykandygyny" we Jon Oranžyň baýaýandygyny aýdýardylar. Onuň elli müň dollar baýdygy aýdylýardy. Ömrüniň ahyrynda ýurist iş bilen her hepde Kliwlende gidýärdi we öýde bolanda, hatda iň yssy howada hem uzyn gara palto geýýärdi. Öý harytlary üçin söwda edýän wagty Jeýn Oranž dükançylar tarapyndan ýakyndan gözegçilik edilýärdi. Ol köýnek jübülerine salyp boljak kiçi zatlary alyp ýörendigine şübhelenilýärdi . Bir gün günortan Toddmoryň azyk dükanynda hiç kimiň görmändigine düşünen mahaly, ol sebetden alty sany ýumurtga çykardy we görünmändigine göz ýetirmek üçin töweregine çalt göz aýlap, olary köýnek jübüsine saldy. Ogurlygyň şaýady bolan azyk dükanynyň ogly Harri Toddmor hiç zat aýtman, arka gapydan göze ilmedi. Ol başga dükanlardan üç-dört satyjyny işe alypdy we olar burçda Jeýn Oranžy garaşýardylar. Ol ýakynlaşanda, olar howlukmaçlyk bilen gitdiler we Harri Toddmor onuň üstüne ýykyldy. Elini uzadyp, ýumurtgalaryň jübüsine çalt we ýiti zarba bilen urdy. Jeýn Oranž öwrülip, öýüne howlukdy, ýöne ol Esasy köçeden ýarym ýol geçende, satyjylar we söwdagärler dükanlardan çykdylar we ýygnanan adamlaryň sesi ogurlanan ýumurtgalaryň içindäkileriň içine syzandygyna ünsi çekdi. Onuň köýneginden we joraplaryndan suw akymy pyýada ýoluna akdy. Şäher itleriniň bir topary märekäniň gykylygyndan tolgunyp, aýakgaplaryndan damjalaýan sary damjany üýrüp, ysgap, onuň yzyndan ylgaşdylar.
  Uzyn ak sakgally bir garry adam Bidwel şäherine ýaşamaga geldi. Ol Raýat urşundan soňky täzeden gurlan günlerde Günorta ştatynyň adaty gubernatorydy we pul gazanýardy. Ol derýanyň golaýyndaky Terners Pike-de öý satyn aldy we günlerini kiçijik bagda küýzegärçilik bilen geçirdi. Agşam köprüden geçip, Esasy köçede Birdi Spinkiň dermanhanasyna girdi. Ol ýurduň ýeňlişiň garaňkylygyndan çykmaga synanyşýan elhenç döwründe Günortadaky durmuşy barada açyk we akýürekli gürrüň berdi we Bidwel halkyna köne duşmanlary bolan Reblere täze garaýyş berdi.
  Bidwellde beren ady kazy Horas Hanbidi - ol gysga wagtlap dolandyran halkynyň erkekligine we dogruçyllygyna ynanýardy, olar Demirgazyk, Täze Angliýalylar we Günbatardan we Demirgazyk-Günbatardan gelen Täze Angliýalylaryň ogullary bilen uzak we agyr uruş alyp barýardylar. "Olar gowy" diýip, ol ýylgyryp aýtdy. "Men olary aldap, az-kem pul gazandym, ýöne olar maňa ýaraýardy. Bir gezek olaryň bir topary meniň öýüme gelip, meni öldürmek bilen haýbat atdylar, men bolsa olary hakykatdanam günäkärlemeýändigimi aýtdym, şonuň üçin olar meni ýeke goýdular." Nýu-Ýork şäheriniň öňki syýasatçysy bolan we şol şähere gaýdyp gelmegini oňaýsyz edýän bir işe gatnaşan kazy Bidwellde ýaşamaga geleninden soň pygamberlik we filosofiýa bilen meşgullandy. Hemmeleriň geçmişi barada şübhelenmegine garamazdan, ol alym we kitap okaýan adamdy we açyk akyldarlygy üçin hormat gazandy. "Bolýar, bu ýerde täze uruş bolar" diýdi ol. "Bu raýat urşy ýaly bolmaz, onda olar diňe adamlaryň jesetlerini atyp öldürerler. Ilki bilen, bu adamlaryň arasynda adamyň haýsy synpa degişlidigi barada uruş bolar; soňra synplaryň arasynda, bolanlar bilen bolmajaklaryň arasynda uzak we asuda uruş bolar. Bu iň erbet uruş bolar."
  Her agşam diýen ýaly dowam edýän we dermanhanadaky sessiz we ünsli topara jikme-jik düşündirilýän kazy Hanbi baradaky gürrüň Bidwelldäki ýaş ýigitleriň aňyna täsir edip başlady. Onuň teklibi boýunça birnäçe şäher oglanlary - Klif Bekon, Albert Smoll, Ed Prowl we başga-da iki-üç adam - Gündogardaky kolleje gitmek üçin pul ýygnamaga başladylar. Baý daýhan Tom Batterwort hem onuň teklibi boýunça gyzyny mekdebe iberdi. Garry adam Amerikada nämeleriň boljakdygy barada köp pygamberlikler aýtdy. - Size aýdýaryn, ýurt häzirki ýaly galmaz - diýip, ol çynlakaý aýtdy. "Gündogar şäherlerinde üýtgeşmeler eýýäm boldy. Zawodlar gurulýar we hemmeler olarda işlejek. Munuň olaryň durmuşyny nähili üýtgedýändigini diňe meniň ýaly garry adam görüp biler. Käbir erkekler şol bir oturgyçda durup, şol bir zady sagatlap däl-de, günläp we ýyllap edýärler. Ol ýerde gürleşmäge rugsat berilmeýändigini görkezýän ýazgylar bar. Olaryň käbiri zawodlar döremezden öňkiden has köp pul gazanýarlar, ýöne men size aýdýaryn, bu türmede oturmak ýaly. Eger men size ähli Amerikanyň, azatlyk barada şeýle köp gürleýänleriňiziň türmä düşjekdigini aýtsam, näme diýerdiňiz?
  "Başga bir zat bar. Nýu-Ýorkda eýýäm bir million dollarlyk on iki adam bar. Hawa, jenap, size aýdýaryn, bu hakykat, bir million dollar. Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz, şeýlemi?
  Kazy Hanbi tolgundy we tomaşaçylaryň gyzyklanmasyndan ylham alyp, wakalaryň gerimini beýan etdi. Ol Angliýada şäherleriň yzygiderli giňelýändigini we diýen ýaly hemmeleriň ýa zawodda işleýändigini ýa-da zawodda paýdarlaryň bardygyny düşündirdi. "Täze Angliýada zatlar hem şeýle çalt bolup geçýär" diýip, ol düşündirdi. "Bu ýerde hem şol bir zat bolar. Ekerançylyk gurallar bilen amala aşyrylar. El bilen edilýän ähli zatlar diýen ýaly maşynlar bilen amala aşyrylar. Käbirleri baýaýar, käbirleri garyplaşar. Esasy zat bilim almak, hawa, esasy zat, geljekki zatlara taýýarlanmak. Bu ýeke-täk ýol. Ýaş nesil has akylly we has düşünjeli bolmaly."
  Köp ýerleri, adamlary we şäherleri gören garry adamyň sözleri Bidwelliň köçelerinde ýaňlandy. Demirçi we tigir ussasy öz işleri barada habar alyşmak üçin poçta bölüminiň öňünde saklananda onuň sözlerini gaýtaladylar. Jaýlaryň çarçuwasyna dyrmaşmak üçin gaty garrap, pensiýa çykmak üçin jaý we kiçi ferma satyn almak üçin pul ýygnaýan agaç ussasy Ben Piller, onuň ýerine ogluny Kliwlende täze tehniki mekdepde işlemek üçin iberdi. Bidwell zergäri Abraham Hanteriň ogly Stiw Hanter döwrüň talabyna laýyk hereket etmek isleýändigini we fabrikada işe gidende dükana däl-de, ofise gitjekdigini aýtdy. Ol işewürlik kollejine girmek üçin Nýu-Ýorkuň Buffalo şäherine gitdi.
  Bidwellde täze döwürler baradaky gürrüňler ýaňlanyp başlady. Täze durmuşyň gelmegi barada aýdylan agyr sözler tiz wagtdan unudyldy. Ýurduň ýaşlygy we optimistik ruhy ony senagatçylyk ägirdiniň elinden tutup, ony gülüp ýere äkitmäge iterdi. Şol döwürde Amerikada ýaýran we henizem amerikan gazetlerinde we žurnallarynda ýaňlanýan "parahatçylykda ýaşaň" diýen gygyryk Bidwelliň köçelerinde ýaňlandy.
  Bir gün Jozef Weinswortyň eýer dükanynda söwda täze öwüşgin aldy. Eýer ussasy köne mekdebiň ussatlary we berk garaşsyz adamdy. Ol bäş ýyl şägirt bolup işläninden soň öz hünärini ele alypdy we ýene bäş ýyl şägirt bolup bir ýerden başga ýere göçdi we öz hünärini bilýändigine ynanýardy. Şeýle hem, onuň öz dükany we öýü bardy we bankda 1200 dollary bardy. Bir gün öýlän, dükanda ýeke özi oturan mahaly, Tom Butterwort içeri girip, Filadelfiýadaky bir zawoddan dört sany oba hojalyk jibzlerini sargyt edendigini aýtdy. "Eger olar döwülse, olary düzedip berersiňizmi diýip soradym" diýdi ol.
  Jo Weinsworth iş stolunda gurallar bilen oýnamaga başlady. Soňra ol daýhanyň gözlerine seretmek we soňra dostlaryna "kanuny döretmek" diýip düşündiren zadyny aýtmak üçin öwrüldi. "Arzan zatlar dargap başlanda, olary düzetmek üçin başga ýere äkidiň" diýip, ol gaharlandy. Ol gaharlandy. "Şol zatlary satyn alan Filadelfiýaňyza äkidiň" diýip, ol dükandan çykmak üçin öwrülen daýhana gygyrdy.
  Jo Weinsworth gynandy we bütin gün waka barada pikir etdi. Daýhanlar onuň harytlaryny satyn almaga gelip, öz işleri barada gürleşmek üçin duranlarynda, onuň aýtjak zady ýokdy. Ol gepçi adamdy we onuň şägirdi, Bidwellden öý boýagçysynyň ogly Will Sellinger onuň dymmagyna geň galdy.
  Oglan bilen adam dükanda ýeke galanda, Jo Weinsworth şägirtlik döwrüniň, bir ýerden beýleki ýere göçüp, öz hünärinde işleýän günleri barada gürrüň bererdi. Eger bir ýol tikilýän bolsa ýa-da jylaw ýasalýan bolsa, ol Bostonda we Rod-Aýlend ştatynyň Prowidens şäherindäki başga bir dükanda onuň nähili edilýändigini gürrüň bererdi. Bir kagyz alyp, ol başga ýerlerde ýasalan deri kesiklerini we tikiş usullaryny görkezýän suratlar çekerdi. Ol öz usulyny işläp düzendigini we öz usulynyň ähli syýahatlarynda gören usullaryndan has gowydygyny öňe sürýärdi. Gyş agşamlarynda dükana gelýän erkeklere ol ýylgyryp, olaryň işi, Kliwlendde kelemiň bahasy ýa-da sowuk howanyň güýzlük bugdaýa täsiri barada gürrüň bererdi, ýöne oglan bilen ýeke galanda, ol diňe jig ýasamak barada gürrüň bererdi. "Men bu barada hiç zat aýtmaýaryn. Öwünmegiň näme peýdasy bar? "Şeýle-de bolsa, men gören her bir jig ýasaýyjydan bir zat öwrenip bilerdim we olaryň iň gowularyny gördüm" diýip, ol berk nygtady.
  Şol günüň ikinji ýarymynda, birinji derejeli işçi hökmünde hemişe öz hünäri hasaplaýan zada fabrikada öndürilen dört sany kemeriň getirilýändigini eşidenden soň, Jo iki-üç sagatlap dymdy. Ol garry kazy Hanbiniň sözleri we täze döwrüň yzygiderli gürrüňleri barada pikir etdi. Birden onuň uzak wagtlap dymmagyndan we hojaýyny howsala salan wakadan habarsyz bolan şägirdine öwrülip, ol gygyrdy. Ol garşylyk görkezdi we gygyrdy. "Bolýar, onda olary Filadelfiýa gitsinler, isleseler, nirä gitsinler" diýip, ol hüňürdedi we soňra öz sözleri özüne bolan hormatyny dikeltýän ýaly, eginlerini gymyldadyp, haýran galan we howsala düşen oglana seretdi. "Men öz işimi bilýärin we hiç kime boýun egmeli däl" diýip, ol yglan etdi. Ol garry söwdagäriň öz hünärine we onuň hojaýyna berýän hukuklaryna bolan ynamyny bildirdi. "Öz hünäriňi öwren. Gep diňleme" diýip, ol çynlakaý aýtdy. "Öz işini bilýän adam hakyky adamdyr. Ol islendik adama şeýtana gitmegi maslahat berip biler."
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  Ol Bidwel şäherine ýaşamaga gelende ýigrimi üç ýaşyndady. Şäherden bir mil demirgazykda ýerleşýän Wheeling stansiýasyndaky telegraf operatorynyň wezipesi boşalypdy we goňşy şäheriň öňki ýaşaýjysy bilen tötänleýin duşuşmak oňa işe mümkinçilik berdi.
  Missuri ştatyndan bir adam gyşda Indiana ştatynyň demirgazyk böleginde ýerleşýän bir şäheriň golaýyndaky agaç tagtasynda işleýärdi. Agşamara ol oba ýollarynda we şäher köçelerinde aýlanýardy, ýöne hiç kim bilen gürleşmeýärdi. Başga ýerlerde bolşy ýaly, ol hem geň adam hökmünde tanalýardy. Onuň eşikleri könedi we jübüsinde pul bolsa-da, täzesini satyn almaýardy. Agşamara ol şäheriň köçelerinde aýlanyp ýörkä, dükanlaryň öňünde duran owadan geýimli satyjylary görüp, öz köne ýüzüne seredip, içeri girmäge utanýardy. Sara Şepard çagalyk döwründe oňa hemişe eşik satyn alyp berýärdi we ol Miçiganda, onuň we adamsynyň pensiýa çykan ýerine baryp, oňa baryp görmek kararyna geldi. Ol Sara Şepardyň oňa täze eşik satyn almagyny isleýärdi, ýöne şol bir wagtyň özünde onuň bilen gürleşmek isleýärdi.
  Üç ýyllap bir ýerden başga ýere göçüp, işçi bolup başga erkekler bilen işläninden soň, Hýu onuň durmuşynyň nähili bolmalydygyny görkezjek uly höwes döretmedi; ýöne onuň ýalňyzlygyny ýeňilleşdirmek we arzuw etmek meýilini bejermek üçin geçirilen matematika meselelerini öwrenmek onuň häsiýetine täsir edip başlady. Ol Sara Şepardy ýene-de görse, onuň bilen gürleşip biljekdigine we onuň üsti bilen başgalar bilen aragatnaşyk saklap biljekdigine pikir edýärdi. Işleýän agaç kesiji zawodynda işdeşleriniň tötänleýin sözlerine haýal, ikirjiňlenýän ses bilen jogap berýärdi; onuň bedeni henizem ejizdi we ýöreýşi üýtgeýärdi, ýöne işini has çalt we takyk ýerine ýetirýärdi. Öwrenýän ejesiniň ýanynda we täze eşiklerinde, indi onuň bilen ýaşlygynda mümkin bolmadyk usulda gürleşip biljekdigine ynanýardy. Ol onuň häsiýetindäki üýtgeşmäni görüp, ondan ylham alardy. Olar täze esasa geçerler we ol başga bir esasda hormatlanýandygyny duýardy.
  Hýu Miçigana bilet soramak üçin wokzalyna gitdi, ol ýerde onuň planlaryny bozan bir başdan geçirme boldy. Ol bilet kassasynyň ýanynda duran wagty, bilet satyjysy, şol bir wagtyň özünde telegraf operatory, gürrüňdeş bolmaga synanyşdy. Soralan maglumaty berenden soň, ol Hýunyň yzyndan gijelerine oba demir ýol menziliniň garaňkylygyna gitdi we iki adam saklanyp, boş ýük awtoulagynyň ýanynda durdular. Bilet satyjysy şäher durmuşynyň ýalňyzlygy barada gürrüň berdi we öýüne gaýdyp, ýene-de öz halky bilen bolmagy arzuw edýändigini aýtdy. "Meniň şäherimde has gowy bolmasa-da, men ol ýerdäkileriň hemmesini tanaýaryn" diýdi. Ol Indiana şäherindäki beýlekiler ýaly Hýu barada gyzyklanýardy we onuň näme üçin gijelerine ýeke özi ýöreýändigini, näme üçin käte tutuş agşamy oba myhmanhanasyndaky otagynda kitaplar we şekiller bilen meşgullanýandygyny we näme üçin ýoldaşlaryna aýtjak zadynyň azdygyny bilmek üçin ony özüne çekmäge umyt etdi. Hýunyň dymmagyny düşünmäge umyt edip, ol ikisiniň hem ýaşaýan şäherine kemsitdi. "Bolýar," diýip, ol başlady, "Men seniň nähili duýýandygyňy bilýän ýaly. Sen bu ýerden çykmak isleýärsiň". Ol öz ýagdaýy barada şeýle düşündirdi: "Men öýlenen" - diýdi. "Meniň üç çagam bar. Bu ýerde bir adam meniň ştatymdakydan has köp pul gazanyp biler we ýaşaýyş çykdajylary gaty arzan. Şu gün maňa Ogaýodaky öýümiň golaýyndaky ajaýyp bir şäherde iş teklibi geldi, ýöne men muňa razy bolup bilmeýärin. Bu iş aýda diňe kyrk dollar töleýär. Bu ajaýyp şäher, ştatyň demirgazyk böleginde iň gowy şäherleriň biri, ýöne iş, görşüňiz ýaly, gowy däl. Hudaýym, men nähili gidip bilsem gowy bolardy. Men ýurduň şu böleginde ýaşaýan adamlaryň arasynda ýaşamaga gaýdyp barmak isleýärin."
  Demirýol işçisi we Hýu wokzaldan esasy ýola barýan köçeden ýöräp barýardylar. Ýoldaşynyň üstünligine haýran galmak isleýän, ýöne nädip etmelidigini bilmeýän Hýu, işdeşleriniň biri-biri bilen ulanýan usulyny ulandy. "Bolýar," ol haýallyk bilen aýtdy, "geliň, içmäge gideliň."
  Iki adam salona girip, barda saklandy. Hýu utanç duýgusyny ýeňmek üçin köp tagalla etdi. Ol we demirýolçy köpürjikli piwo içip otyrka, ol hem bir wagtlar demirýolçy bolandygyny we telegrafçylyk bilen meşgullanandygyny, ýöne birnäçe ýyl bäri başga işde işländigini düşündirdi. Ýoldaşy onuň köne eşiklerine seredip, başyny atdy. Ol başyny yşarat edip, Hýunyň garaňkylyga onuň yzyndan çykmagyny isleýändigini görkezdi. "Bolýar, bolýar" diýip, olar ýene köçä çykyp, köçeden wokzala tarap ýöreýänlerinde gygyrdy. "Indi düşündim. Olaryň hemmesi size gyzyklanýardy we men köp gürrüň eşitdim. Hiç zat aýtmaryn, ýöne siziň üçin bir zat ederin."
  Hýu täze dosty bilen wokzala gitdi we ýagty ofisde oturdy. Demirýolçy bir kagyz çykaryp, hat ýazyp başlady. "Men saňa şu işi bererin" diýdi. "Men häzir bu haty ýazýaryn we ol ýary gijeki otluda geler. Sen ýene aýak üstüne galmaly. Men özüm serhoşdym, ýöne hemmesini taşladym. Wagtal-wagtal bir käse piwo içmek meniň çäkli wagtym."
  Ol Ogaýo ştatyndaky kiçijik şäherçe barada gürrüň bermäge başlady, ol ýerde Hýuga dünýä girmäge we içgi içmek endigine garşy durmaga kömek etjek iş teklip edip, ony akylly, aýdyň pikirli adamlar we owadan aýallar bilen doldurylan ýerüsti jennet hökmünde suratlandyrdy. Hýu Sara Şepardyň ýaşlyk döwründe uzak agşamlar Miçigan we Täze Angliýadaky şäherleriniň we adamlarynyň ajaýyplyklary barada gürrüň berip, ol ýerde ýaşan durmuşyny öz ýaşaýan ýerindäki adamlar bilen ýaşan durmuşy bilen deňeşdirip, onuň bilen eden gürrüňini aýdyň ýadyna saldy.
  Hýu täze tanyşynyň goýberen ýalňyşlygyny düşündirmäge synanyşmazlygy, telegraf operatory bolup işe girmäge kömek etmek teklibini kabul etmegi karar etdi.
  Iki adam wokzaldan çykyp, garaňkylykda ýene-de saklandylar. Demirýol işçisi özüni umytsyzlyk garaňkylygyndan jany alyp biljek adam ýaly duýdy. Onuň dodaklaryndan sözler akdy we Hýunyň häsiýetini bilýändigi baradaky çaklamasy şeýle ýagdaýda düýbünden esassyzdy. "Bolýar," diýip, ol ýürekden gygyrdy, "görýäňizmi, men seni ugratdym. Men olara seniň gowy adam we gowy operatordygyňy aýtdym, ýöne bu wezipäni pes aýlyk bilen alarsyňyz, sebäbi syrkaw we häzir köp işläp bilmeýärsiň." Tolgunan adam Hýunyň yzyndan köçeden düşdi. Giç boldy we dükandaky çyralar öçdi. Şäherde olaryň arasynda duran iki salonyň birinden sesleriň myşyrdasy geldi. Hýunyň köne çagalyk arzuwy oňa gaýdyp geldi: aralarynda oturyp, başgalaryň dem alýan howasyny dem alyp, durmuş bilen mähirli ýakynlaşyp biljek ýer we adamlary tapmak. Ol salonyň daşynda sesleri diňlemek üçin saklandy, ýöne demirýol işçisi paltosynyň ýeňinden çekip, garşy çykdy. "Indi, indi, muny kesjek bolýarmyň, şeýlemi?" diýip, ol howlukmaçlyk bilen sorady, soňra derrew aladasyny düşündirdi. "Elbetde, men seniň näme boldugyny bilýärin. Men saňa özümiň şol ýerde bolandygymy aýtmadymmy? Sen munuň töwereginde işleýärdiň. Men sebäbini bilýärin. Maňa aýtmagyň hökman däl. Eger oňa bir zat bolmadyk bolsa, telegrafiýany bilýän hiç kim agaç kesiji zawodda işlemezdi."
  - Bolýar, bu barada gürleşmegiň manysy ýok, - diýip, ol pikirli goşdy. - Men seni hoşlaşyk üçin ugratdym. Sen muny bes edersiň, şeýlemi?
  Hýu garşy çykyp, içgi içmäge hiç hili baglylygynyň ýokdugyny düşündirjek boldy, ýöne Ogaýoly diňlemedi. "Bolýar" diýip, ol ýene-de aýtdy we soňra Hýunyň galýan myhmanhanasyna ýetdiler we ol wokzala gaýdyp baryp, haty getirjek we onuň häzirki zaman iş we ösüş ýolundan çykan adama täze mümkinçilik berilmegi baradaky talabyny hem ýerine ýetirjek ýary otluny garaşmak üçin öwrüldi. Ol özüni jomart we geň galdyryjy derejede mähirli duýdy. "Bolýar, oglum" diýip, ol mähirli aýtdy. "Meniň bilen gürleşmegiň peýdasy ýok. Şu gün agşam, Miçigandaky şol deşigiň bahasyny soramak üçin wokzala geleniňizde, utanýandygyňyzy gördüm. Şol adama näme boldy?" diýip öz-özüme aýtdym. Men bu barada pikir etdim. Soňra men seniň bilen şähere geldim we sen maňa derrew içgi satyn aldyň. Eger men özüm ol ýerde bolmasam, bu barada hiç zat pikir etmezdim. Sen ýene aýak üstüne galarsyňyz. Bidwell, Ogaýo gowy adamlardan doly. Sen olara goşularsyň, olar saňa kömek ederler we seniň bilen galarlar. Sen bu adamlary halarsyň. Olarda bu işe başarjaňlyk bar. Sen işlejek ýer obanyň içinde. Ol Piklwil atly kiçijik, oba ýaly ýerden bir mil uzaklykda. Öň ol ýerde salon we turşu zawody bardy, ýöne häzir ikisi hem ýok. Bu ýerde süýşüp gitmäge höweslenmersiň. Aýaklaryňa galmaga mümkinçiligiň bolar. Seni ol ýere ibermegi pikir edenime begenýärin.
  
  
  
  Wheeling derýasy we Eri kölü Bidwell şäheriniň demirgazygynda giň meýdany kesip geçýän kiçijik tokaýly basseýniň içinden akýardy. Ol Günbatar Wirjiniýanyň we Günorta-Gündogar Ogaýonyň daglaryndan Eri kölündäki portlara kömür daşaýardy we ýolagçy gatnawyna az üns berýärdi. Irden ekspres wagondan, bagaj wagonundan we iki sany ýolagçy wagonundan ybarat bolan otly demirgazyga we günbatara köle tarap ugraýardy, agşam bolsa şol bir otly günorta-gündogara, daglara tarap gaýdyp gelýärdi. Ol şäher durmuşyndan geň bir derejede daşlaşan ýalydy. Şäheriň we töweregindäki ýurduň durmuşynyň ýaşaýan görünmeýän üçegi ony gizlemeýärdi. Indianadan gelen demirýol işçisi Hýuga gürrüň berşi ýaly, wokzalyň özi ýerli Piklwil diýlip atlandyrylýan ýerde ýerleşýärdi. Wokzalyň arkasynda saklama üçin kiçijik bina we Terner's Pike-e seredýän dört-bäş jaý bardy. Indi taşlanan we penjireleri döwülen turşu zawody wokzalyň demirýol relsleriniň üstünden we köpriniň aşagyndan we agaçlaryň arasyndan derýa akýan kiçijik derýanyň ýanynda ýerleşýärdi. Tomusky yssy günlerde köne zawoddan turşy, ýiti ys gelýärdi, gijelerine bolsa onuň barlygy dünýäniň on iki adamyň ýaşaýan kiçijik künjegine ruh ýaly täsir edýärdi.
  Piklwilde gün-gije dartgynly, dowamly sessizlik höküm sürýärdi, bir mil uzaklykda ýerleşýän Bidwellde bolsa täze durmuş başlanýardy. Agşamara we ýagyşly günlerde, erkekler meýdanlarda işläp bilmeýänlerinde, garry kazy Hanbi Terneriň Pike derýasy boýunça ýöräp, Bidwel tarap wagon köprüsinden geçip, Birdi Spinkiň dermanhanasynyň arkasyndaky oturgyçda oturýardy. Ol gürleýärdi. Erkekler diňlemek üçin gelip, gidip gidýärdiler. Şäherde täze gürrüň ýaýrady. Amerikan durmuşynda we ähli ýerde döräp başlan täze güýç köne, ölýän indiwidualistik durmuşdan iýmitlenýärdi. Täze güýç adamlary tolgundyrdy we ylhamlandyrdy. Ol umumy zerurlygy kanagatlandyrdy. Onuň maksady adamlary birleşdirip, milli serhetleri ýok etmek, deňizlerde gezip, howada uçmak, adamlaryň ýaşaýan dünýäniň tutuş keşbini üýtgetmekdi. Köne patyşalaryň ýerine patyşa boljak äpet eýýäm öz hyzmatkärlerini we goşunlaryny özüne gulluk etmäge çagyrýardy. Ol köne patyşalaryň usullaryny ulandy we yzyna eýerijilere gazanç we girdeji wada berdi. Ol her ýerde ýeri gözden geçirip, täze synp adamlary ýolbaşçylyk wezipelerine ýokarlandyrýardy. Demir ýollary düzlükleriň üstünden eýýäm çekilýärdi; ägirt uly kömür känleri açylýardy, olardan äpetiň bedenindäki gany gyzdyrmak üçin iýmit çykarylmalydy; demir känleri açylýardy; ýarym gorkunç, ýarym owadan mümkinçilikleri bolan, uzak wagtlap adamlaryň seslerini basyp, pikirlerini çaşdyrýan elhenç täzeligiň gürrüldisi we dem alyşy diňe şäherlerde däl, hatda öýlerinde ýalňyz fermalarda hem eşidilýärdi, ol ýerde onuň isleg bildirýän hyzmatkärleri, gazetleri we žurnallary barha artýan sanda ýaýrap başlady. Ogaýo ştatynyň Bidwell şäheriniň golaýyndaky Gibsonwil şäherinde we Ogaýo ştatynyň Lima we Finli şäherlerinde nebit we gaz känleri açylýardy. Ogaýo ştatynyň Kliwlend şäherinde Rokfeller atly takyk we aýgytly adam nebit satyn alýardy we satýardy. Ol başlangyçdan täze işe gowy hyzmat etdi we tiz wagtdan özi bilen hyzmat edip biljek başgalary tapdy. Morganlar, Frikler, Guldlar, Karnegiler, Vanderbiltler, täze patyşanyň hyzmatkärleri, täze ynançdaky şazadalar - hemmesi söwdagärler, adamlaryň täze görnüşli hökümdary - dünýäniň köne synp kanunyna garşy çykdylar, bu kanun söwdagäri senetçiden aşak goýýar we özlerini dörediji hökmünde görkezip, adamlary has-da çaşdyrýardy. Olar meşhur söwdagärlerdi we ägirt uly zatlar bilen - adamlaryň durmuşynda, magdanlarda, tokaýlarda, nebit we gaz känlerinde, zawodlarda we demir ýollarda söwda edýärdiler.
  Täze ýurduň şäherlerinde, fermalarynda we ösýän şäherlerinde adamlar oýanyp, oýandylar. Pikir we şygryýet öldi ýa-da ejiz, gulçu adamlara miras galdy, olar hem täze düzgüniň hyzmatkärlerine öwrüldiler. Bidwell we beýleki amerikan şäherlerinde atalary aýly gijelerde Terneriň Pike-de Hudaý barada gürleşmek üçin bile ýören iň yhlasly ýaş ýigitler tehniki okuw jaýlaryna gitdiler. Atalary ýöräp, gürleşýärdiler we pikirler olaryň içinde ösýärdi. Bu höwes olaryň atalarynyň atalaryna Angliýanyň, Germaniýanyň, Irlandiýanyň, Fransiýanyň we Italiýanyň aýly ýollarynda, olardan soň bolsa çopanlaryň gürleşýän we yhlasly ýaş ýigitler Jon, Matta we Isanyň gürrüňi tutup, ony şygryýete öwürýän aýly Ýahuda daglaryna ýetdi; ýöne täze ýurtdaky bu adamlaryň yhlasly ogullary pikirlenmekden we arzuw etmekden daşlaşdylar. Ähli tarapdan belli bir işleri ýerine ýetirmek üçin niýetlenen täze döwrüň sesi olara gygyrdy. Olar şatlyk bilen gygyrygy göterip, onuň bilen ylgaşdylar. Millionlarça ses çykdy. Bu ses gorkunç boldy we ähli adamlaryň aňyny çaşdyrdy. Bir gün adamzady öz içine aljak täze, giň doganlygyň ýoluny açyp, şäherleriň we obalaryň görünmeýän damlaryny bütin dünýäni gurşap almak üçin giňeldip, adamlar ynsan bedenlerinden geçip gitdiler.
  Sesler has-da güýçlenip, tolgunyp, täze äpet ýeriň töwereginde aýlanyp ýörkä, Hýu günlerini Piklwildäki asuda, ukyly demir ýol menzilinde geçirdi we gelen täze ýeriniň raýatlary tarapyndan watandaş hökmünde kabul edilmejekdigine pikirini üýtgetmäge synanyşdy. Gündiz ol kiçijik telegraf edarasynda oturýardy ýa-da telegraf enjamynyň ýanyndaky açyk penjirä tiz poýezdini çekip, süňklü dyzlaryny galdyryp, kagyz list bilen arkasy bilen ýatýardy we sanaýardy. Terneriň Paýkynyň ýanyndan geçýän daýhanlar ony şol ýerde görüp, şäheriň dükanlarynda onuň barada gürrüň berdiler. "Ol geň, sessiz adam" diýdiler. "Siz onuň näme bilen meşgullanýandygyny pikir edýärsiňiz?"
  Hýu gijelerine Indiana we Illinoýs ştatlaryndaky şäherleriň köçelerinde ýöreýşi ýaly, Bidwelliň köçelerinde hem ýöräpdi. Ol köçeleriň burçlarynda aýlanyp ýören erkekleriň toparyna golaýlaşyp, soňra olaryň ýanyndan howlukdy. Dynç köçelerde, agaçlaryň aşagyndan geçip barýarka, ol çyralaryň ýagtysynda öýlerde oturan aýallary görüp, öz öýüni we öz aýalyny arzuw edýärdi. Bir gün günortan mekdep mugallymy Günbatar Wirjiniýadaky bir şähere gidýän ýol tölegini soramak üçin wokzalda geldi. Wokzal agenti ýok bolany üçin, Hýu oňa gözleýän maglumatyny berdi we ol onuň bilen gürleşmek üçin birnäçe minut galdy. Ol onuň soraglaryna bir bogunly sözler bilen jogap berdi we tizden ol gitdi, ýöne ol begençlidi we bu tejribäni başdan geçirme hökmünde kabul etdi. Şol gije ol mekdep mugallymyny düýşünde gördü we oýananda, onuň özi bilen ýatylýan otagynda bardygyny göz öňüne getirdi. Ol elini uzadyp, ýassykja degdi. Ol aýalyň ýaňagy ýaly ýumşak we ýumşakdy. Ol mekdep mugallymynyň adyny bilmeýärdi, ýöne oňa oýlap tapdy. - Ýuwaş bol, Elizabet. Ukyňy bozmaga rugsat bermäň - diýip, garaňkylyga mürrüldäp aýtdy. Bir agşam ol mugallymyň öýüne baryp, agajyň kölegesinde durdy, tä onuň çykyp, Esasy köçä tarap ýöreýändigini gördü. Soňra ol bir aýlanyp, yşykly dükanlaryň öňündäki pyýada ýolunda onuň ýanyndan geçdi. Ol oňa seretmedi, ýöne ýanyndan geçende, onuň köýnegi goluna degdi we soňundan şeýle bir tolgundy welin, uklap bilmedi we gijäniň ýarysyny ýöräp, başyna gelen ajaýyp zat barada pikir edip geçirdi.
  Bidwelldäki Wheeling we Erie kölü demir ýolunda bilet, ekspres we ýük daşamak hyzmatlarynyň agenti Jorj Paýk atly adam wokzalyň golaýyndaky bir öýde ýaşaýardy we demir ýoldaky borçlaryndan başga-da, kiçi bir fermanyň eýesi bolup, işleýärdi. Ol uzyn, sallanyp duran murtly, inçe, seresap, sessiz adamdy. Ol we aýaly Hýu öň hiç haçan erkek bilen aýalyň bilelikde işleýändigini görmändiler. Olaryň zähmet bölünişi meýdana däl-de, amatlylyga esaslanýardy. Käwagt hanym Paýk wokzala bilet satmak, ekspres gutularyny we bagajlaryny ýolagçy otlularyna ýüklemek we agyr ýük gutularyny sürüjilere we daýhanlara eltip bermek üçin gelerdi, adamsy bolsa öýüniň arkasyndaky meýdanda işleýärdi ýa-da agşamlyk naharyny bişirýärdi. Käwagt tersine bolýardy we Hýu hanym Paýky günläp görmeýärdi.
  Gündiz stansiýa agentiniň we onuň aýalynyň stansiýada edýän işleri azdy, şonuň üçin olar ýitip gitdiler. Jorj Paýk stansiýany birleşdirýän simleri we şkiwleri çekdi we öýüniň damynda uly jaň asylyp durdy. Kimdir biri ýük almak ýa-da eltip bermek üçin stansiýa gelende, Hýu simi çekdi we jaň kakylyp başlady. Birnäçe minutdan soň Jorj Paýk ýa-da onuň aýaly öýden ýa-da meýdanlardan howlukyp gelip, işlerini tamamlap, derrew ýene-de gidýärdiler.
  Her gün Hýu stansiýa stolunyň ýanyndaky oturgyçda oturýardy ýa-da daşary çykyp, platformada aýlanyp ýörýärdi. Lokomotiwler kömür wagonlarynyň uzyn poýezdlaryny çekip geçip gidýärdi. Tormozçylar el galdyrýardylar we poýezd relsleriň geçýän ýerindäki derýanyň gapdalynda ösýän agaçlaryň arasynda ýitip gidýärdi. Terneriň Pike-inde gygyrdaýan ferma wagony peýda bolýardy, soňra Bidwel tarap agaçly ýoldan ýitip gidýärdi. Daýhan öz ýerinde öwrülip, Hýuga seredýärdi, ýöne demir ýol işçilerinden tapawutlylykda, ol el galdyrmady. Batyr oglanlar şäherden çykýan ýoldan çykýardylar we gygyryp-gülüp, taşlanan turşu zawodynyň tirleri boýunça relslerden geçýärdiler ýa-da zawodyň diwarlarynyň kölegesinde derýada balyk tutmaga gidýärdiler. Olaryň gygyrýan sesleri bu ýeriň ýalňyzlygyny has-da artdyrýardy. Hýu muňa çydap bolmajak derejede düşünýärdi. Ümitsizlikde, ol agaçdan kesilip bilinjek haýatlaryň sanyny ýa-da bir mil demir ýol gurmak üçin gerek bolan polat relsleriň ýa-da ştiftleriň sanyny - ony ele alýan sansyz ownuk meselelerden - daşlaşyp, has anyk, amaly meselelere geçýärdi. Ol Illinoýs ştatyndaky bir fermada mekgejöwen ýygýan güýz paslyny ýadyna saldy we stansiýa girende, mekgejöwen kesýän adamyň hereketlerini gaýtalap, uzyn ellerini galgadypdy. Ol şeýle işi edip biljek maşyny döredip boljakdygyny pikir etdi we şeýle maşynyň böleklerini çyzmaga synanyşdy. Şeýle çylşyrymly işi özleşdirip bilmeýändigini duýup, kitap iberdi we mehanikany öwrenmäge başlady. Ol Pensilwaniýada bir adam tarapyndan döredilen gaýybana okuw mekdebine girdi we birnäçe günläp adamyň çözmäge iberen meseleleriniň üstünde işledi. Ol soraglar berdi we güýç ulanmagyň syryny ýuwaş-ýuwaşdan düşünip başlady. Bidwelldäki beýleki ýaş ýigitler ýaly, ol döwrüň ruhuna aralaşyp başlady, ýöne olardan tapawutlylykda, ol birden baýlyk arzuw etmedi. Olar täze we boş arzuwlary kabul edenlerinde, ol arzuw etmek höwesini ýok etmek üçin işledi.
  Hýu Bidwel şäherine ýazyň ir döwründe geldi we maý, iýun we iýul aýlarynda Piklwil şäherindäki asuda wokzal her agşam bir ýa-da iki sagatlap oýandy. Miwe we miwe hasylynyň ýetişmegi bilen gelen ekspres ýük daşamalarynyň birden we diýen ýaly güýçli artmagynyň belli bir bölegi Wilingde jemlenipdi we her agşam miwe gutulary bilen doldurylan on iki ekspres ýük awtoulagy günorta tarap barýan otlyny garaşýardy. Otly wokzala gelende, az sanly adam ýygnanypdy. Jorj Paýk we onuň semiz aýaly ekspres wagonynyň gapysyna gutulary zyňyp, gyzgyn işlediler. Daşarda duran boş duranlar gyzyklanyp, kömek elini uzatdylar. Maşinist lokomotiwden düşdi, aýaklaryny uzatdy we dar ýoldan geçip, Jorj Paýkyň howlusyndaky nasosdan suw içdi.
  Hýu telegraf edarasynyň gapysyna tarap ýöräp, kölegede durup, şowhunly sahnany synlady. Ol gatnaşmak, golaýda duran adamlar bilen gülüşmek we gürleşmek, maşynyň ýanyna baryp, lokomotiw we onuň gurluşy barada sorag bermek, Jorj Paýk bilen aýalyna kömek etmek we belki-de olaryň we özüniň dymmagyny bozmak isledi. Bu olary tanamak üçin ýeterlikdi. Ol bularyň hemmesi barada pikir etdi, ýöne telegraf edarasynyň gapysynyň kölegesinde galdy, poýezd maşynynyň signaly bilen maşyn motoryna mündi we poýezd agşam garaňkylygyna tarap gidip başlady. Hýu öz ofisinden çykanda, wokzal platformasy ýene-de boşdy. Relsleriň aňyrsyndaky we köne zawodyň golaýyndaky otlarda çigirtler çyryldy. Bidwellden işe alnan sürüji Tom Waýlder poýezddan syýahat edýän adamy çykardy we onuň toparynyň dabanlaryndan galan tozan henizem Turneriň Paýkynyň üstünde howada asylgy durdy. Zawodyň arkasyndaky derýanyň ugrundaky agaçlaryň üstünde görünýän garaňkylykdan gurbagalaryň gyryldaýan sesi eşidildi. Terneriň Paýkynda, Bidwellden alty ýaş ýigit, deň sanda şäher gyzlary bilen birlikde, agaçlaryň aşagyndaky ýoluň ugrundan ýöräp gitdiler. Olar wokzala bir ýere gitmek üçin gelip, topar döredipdiler, ýöne indi olaryň gelmeginiň ýarym-aňsat maksady belli boldy. Topar jübütlere bölündi, her biri beýlekilerden mümkin boldugyça daşlaşmaga synanyşdy. Bir jübüt wokzala barýan ýoldan gaýdyp geldi we Jorj Paýkyň howlusyndaky nasosa golaýlaşdy. Olar nasosyň ýanynda gülüp, demir käseden içýän ýaly bolup durdular we ýene ýola çykanlarynda, beýlekileri ýitip gitdiler. Olar dymdylar. Hýu platformanyň ahyryna çenli ýöräp, olaryň ýuwaşlyk bilen ýöreýşini synlady. Ol ýoldaşynyň beline goluny goýan we soňra öwrülip, Hýunyň oňa seredýändigini gören ýaş ýigide gaharlanyp başlady.
  Telegraf operatory ýaş ýigidiň gözünden ýitip gidýänçä platforma boýunça çalt ýöräp, garaňkylygyň ony gizlejekdigine karar berende, yzyna gaýdyp, ýoluň ugrundaky ýoldan onuň yzyndan eňňedi. Missurili ýene-de töweregindäkileriň durmuşyna girmek üçin açlyk höwesine düşdi. Ak ýakaly, arassa tikilen eşikli ýaş ýigit bolmak we agşam ýaş gyzlar bilen gezelenç etmek bagta barýan ýoluň başlangyjy ýaly görünýärdi. Ol ýoluň ugrundaky ýoldan gygyryp ylgamak isledi, oglan bilen gyza ýetip, ony özleri bilen alyp gitmegini, özleri ýaly kabul etmegini ýalbardy. Emma bir pursatlyk höwes geçip, telegraf bölümine gaýdyp gelip, çyrany ýakanda, uzyn, näsaz bedenine seredip, hemişe bolşy ýaly, tötänleýin isleýän zadyna öwrülendigini göz öňüne getirip bilmedi. Gaýgy ony basyp aldy we eýýäm kesilen we çuňňur gyrymsyklar bilen örtülen arryk ýüzi uzap, inçeldi. Onuň aňyna terbiýeçi ejesi Sara Şepardyň sözleri bilen ornaşan köne çagalyk düşünjesi, şäheriň we onuň halkynyň ony täzeden döredip, bedeninden özüniň pes dogluşynyň yzlaryny pozup biljekdigi baradaky pikir ýitip başlady. Ol töweregindäki adamlary ýatdan çykarmaga synanyşdy we täze güýç bilen stolunyň üstünde duran kitaplardaky meseleleri öwrenmäge başlady. Onuň aňynyň belli bir temalara yzygiderli jemlenmegi bilen ýumşadylan arzuwlara bolan meýili täze görnüşde ýüze çykyp başlady we beýnisi indi bulutlaryň we tolgunan hereketdäki adamlaryň şekilleri bilen oýnamady, eýsem polat, agaç we demir bilen ussatlaşdy. Ýerden we tokaýlardan gazylyp alnan materiallaryň samsyk massalary onuň aňy tarapyndan ajaýyp görnüşlere öwrüldi. Gündiz telegraf edarasynda oturyp ýa-da gijelerine Bidwelliň köçelerinde ýeke özi gezip, ol elleri we beýnisi tarapyndan döredilen müňlerçe täze maşyny aňynda görüp, adam elleri tarapyndan ýerine ýetirilýän işleri ýerine ýetirýärdi. Ol Bidwell şäherine diňe bir ol ýerde ýoldaş tapmak umydy bilen däl, eýsem aňy hakykatdanam höweslendirildi we ol boş wagty maddy işler bilen meşgullanmaga başlamagy arzuw edýärdi. Bidwelliň ýaşaýjylary ony şäher durmuşyna kabul etmekden ýüz öwürdiler, ony bir gyrada goýdular we onuň ýaşaýan kiçijik erkekler üçin niýetlenen Piklwil şäherçäniň görünmeýän üçeginden aýry duransoň, ol erkekleri ýatdan çykaryp, özüni doly işine bagyşlamagy makul bildi.
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  X UFF _ _ ILKINJI OÝLAP TAPYŞ Bu synanyşyk Bidwell şäherini çuňňur tolgundyrdy. Bu barada habar ýaýranda, sudýa Horas Hanbiniň çykyşyny eşiden we pikirleri amerikan durmuşynda öňe hereket üçin täze iterginiň gelmegine gönükdirilen adamlar Hýuda onuň Bidwellde gelmeginiň guralyny görýändiklerini pikir etdiler. Ol olaryň ýanynda ýaşamaga gelen gününden başlap, dükanlarda we jaýlarda Piklwildäki uzyn, arryk, haýal gepleýän nätanyş adam barada köp gyzyklanma döredi. Jorj Paýk dermanhanaçy Birdi Spinkse Hýunyň kitaplaryň üstünde nädip işleýändigini we syrly maşynlaryň bölekleriniň suratlaryny nädip ýasap, telegraf edarasyndaky stolunda goýýandygyny gürrüň berdi. Birdi Spinks başgalara gürrüň berdi we hekaýa ulaldy. Hýu agşam köçede ýeke özi ýöräp, hiç kimiň onuň bardygyna üns bermeýändigini pikir edende, ýüzlerçe jübüt gyzykly gözler onuň yzyndan geldi.
  Telegraf operatory bilen baglanyşykly däp döräp başlady. Bu däp Hýuny hemişe başgalardan has ýokary derejede ýöreýän beýik şahsyýete öwürdi. Ogaýo ştatynyň raýatlarynyň göz öňüne getirmelerinde ol hemişe uly pikirler hakda oýlanýardy, sudýa Hanbiniň dermanhanadaky höwesli diňleýjilere beýan eden täze mehaniki döwür bilen baglanyşykly syrly we çylşyrymly meseleleri çözýärdi. Seresap, gepçi adamlar öz aralarynda gepleşip bilmeýän, uzyn ýüzi adatça çynlakaý bolan bir adamy görýärdiler we ony her gün özleri ýaly ownuk meseleler bilen göreşmeli bolýan adam hökmünde göz öňüne getirip bilmeýärdiler.
  Wheeling stansiýasyna beýleki ýaş ýigitleriň topary bilen gelen ýaş Bidwell agşamky otlynyň günorta tarap ugraýandygyny gören, stansiýada şäher gyzlarynyň biri bilen tanyşan we özüni we beýlekileri halas etmek we onuň bilen ýeke galmak üçin, içgi içmek bahanasy bilen ony Jorj Paýkyň howlusyndaky nasosa alyp gidip, tomus agşamynyň garaňkylygyna onuň bilen giden, pikirleri Hýuda jemlenen. Ýaş ýigidiň ady Ed Holldy we ol ogluny Kliwlende tehniki okuwa iberen agaç ussasy Ben Pilleriň şägirtligidi. Ol stansiýada tanyşan gyzyna öýlenmek isleýärdi we şägirt agaç ussasynyň aýlygy bilen muny nädip edip biljekdigini bilmeýärdi. Yza seredip, Hýunyň stansiýa platformasynda duranyny görende, gyzyň belinden goluny derrew aýryp, geplemäge başlady. "Bilýäňizmi näme?" diýip, ol çynlakaý aýtdy, "eger bu ýerde işler tiz wagtda gowulaşmasa, men gidýärin". "Men Gibsonburga gidip, nebit känlerinde işe girerin, men şeýle ederin. Maňa has köp pul gerek." Ol agyr ah çekdi we gyzyň kellesiniň üstünden garaňkylyga seretdi. "Olar stansiýadaky telegraf operatorynyň bir zat edýändigini aýdýarlar" diýip, ol howlukdy. "Hemmesi gep. Birdi Spinks özüniň oýlap tapyjydygyny aýdýar; Jorj Paýk oňa şeýle diýdi; ol hemişe maşynlar bilen bir zatlar etmek üçin täze oýlap tapyşlaryň üstünde işleýändigini aýdýar; onuň telegraf operatory bolmagy diňe bir aldaw. Käbir adamlar onuň baý adamlar tarapyndan Kliwlende ýa-da başga bir ýere iberilýän oýlap tapyşlarynyň birini öndürmek üçin fabrika açmak meselesini çözmek üçin bu ýere iberilendigini pikir edýärler. Hemmeler Bidwellde ýakyn wagtda zawodlaryň boljakdygyny aýdýarlar. Bilsedim. Zerur bolmasa gitmek islemeýärin, ýöne maňa has köp pul gerek. Ben Piller maňa hiç haçan aýlygymy ýokarlandyrmaz, şonuň üçin öýlenip bilerin ýa-da hiç zat etmez. Arkadaky şol ýigidi tanasam, näme bolýandygyny sorap bilerin. Olar onuň akyllydygyny aýdýarlar. Meniň pikirimçe, ol maňa hiç zat aýtmaz. Kaş bir zat oýlap tapyp, belki baýamaga ýeterlik derejede akylly bolsadym. Kaş men olaryň aýdýanlary ýaly adam bolsadym."
  Ed Holl gyzy ýene-de gujaklap, gitdi. Ol Hýuny unudyp, özi we ýaş bedeni özüne berk basylan gyz bilen durmuş gurmak isleýändigi barada pikir etdi - ol gyzyň doly özüne degişli bolmagyny isleýärdi. Birnäçe sagatlap ol Hýunyň şäheriň umumy pikirine artýan täsir çäginden çykyp, öpüşmegiň pursatlyk lezzetine çümdi.
  Ol Hýunyň täsirinden çykanda, başgalar hem geldi. Şol agşam Main Street-de hemmeler Missuri ştatyndan bolan adamyň Bidwel şäherine gelmeginiň maksady barada pikir edýärdiler. Wheeling Railroad-yň oňa aýda töleýän kyrk dollary şeýle adamy azdyryp bilmedi. Olar muňa ynanýardylar. Zergäriň ogly Stiw Hanter Nýu-Ýorkuň Buffalo şäherindäki işewürlik kollejinde okandan soň şähere gaýdyp gelipdi we gürrüňi eşidip, gyzyklanyp başlady. Stiwiň hakyky işewür häsiýetleri bardy we derňew geçirmek kararyna geldi. Şeýle-de bolsa, Stiw gönüden-göni hereket etmek isleýän adam däldi we şol wagt daşary ýurtlarda, Bidwel şäherinde Hýunyň şähere kimdir biri, belki-de, ol ýerde zawodlary açmak isleýän kapitalistler topary tarapyndan iberilendigi baradaky pikir oňa täsir etdi.
  Stiw aňsat bolar diýip pikir etdi. Buffaloda, biznes kollejinde okaýan ýerinde, kakasy E.P. Hornyň sabyn zawodynyň eýesi bolan bir gyz bilen tanyşdy; ol gyz bilen ybadathanada tanyşdy we onuň kakasy bilen tanyşdyryldy. "Horn's Home Friend Soap" atly önüm öndürýän ynamly we oňyn adam bolan sabyn ýasaýjynyň ýaş ýigidiň nähili bolmalydygy we dünýäde öz ýoluny nädip açmalydygy barada öz pikirleri bardy we Stiw bilen gürleşmekden lezzet aldy. Ol zergäriň ogly Bidwelle öz zawodyny az pul bilen nädip açyp, üstünlik gazanandygyny gürrüň berdi we Stiwe kompaniýa açmak barada köp amaly maslahatlar berdi. Ol "gözegçilik" ýaly zat barada köp gürledi. "Özbaşdak çykmaga taýýar bolanyňyzda, muny ýadyňyzda saklaň" diýdi ol. "Siz paýnamalary satyp we bankdan karz alyp bilersiňiz, islendik zady alyp bilersiňiz, ýöne gözegçiligi elden bermäň. Garaşyň. Men şeýle üstünlik gazandym. Men hemişe gözegçilikde galdym."
  Stiw Ernestin Horn bilen durmuş gurmak isleýärdi, ýöne şeýle baý we meşhur maşgala goşulmaga synanyşmazdan öň, özüni işewür hökmünde subut etmelidigini pikir edýärdi. Ol öz dogduk şäherine gaýdyp gelip, Hýu Makweý we onuň oýlap tapyjy zehini barada gürrüňleri eşidende, sabyn ýasaýjynyň gözegçilik baradaky sözlerini ýadyna salyp, olary öz-özüne gaýtalady. Bir agşam ol Turneriň Pike derýasyndan geçip barýarka, köne turşu zawodynyň daşynda garaňkyda saklandy. Ol Hýunyň telegraf edarasynda lampanyň aşagynda işleýändigini görüp, haýran galdy. "Men ýatyp, näme edýändigini görerin" diýip, öz-özüne aýtdy. "Eger onuň oýlap tapyşy bar bolsa, men kompaniýa dörederin. Pul alyp, fabrika açaryn. Bu ýerdäki adamlar şeýle ýagdaýa düşmek üçin biri-birine garşy çykýarlar. Men ony bu ýere kimdir biriniň iberendigine ynanmaýaryn. Men onuň diňe oýlap tapyjydygyna ynanýaryn. Şeýle adamlar hemişe geň bolýarlar. Men agzymy ýapyp, töwekgelçiligimi ele alaryn." Eger bir zat başlansa, men ony başlaryn we gözegçilik ele alaryn, men şeýle ederin, gözegçilik ele alaryn.
  
  
  
  Şäheriň töwereginde ýerleşýän kiçi miweli fermalaryň daşyndan demirgazyga uzalyp gidýän ýurtda başga-da uly fermalar bardy. Bu uly fermalaryň ýerleşýän ýeri hem bol hasyl berýärdi. Kämil ekilen giň meýdanlara Kliwlendde, Pitsburgda we Sinsinnatide bazarlar guruldy. Ýakyn şäherleriň ýaşaýjylary Bidweli köplenç güldürip, ony Cabbageville diýip atlandyrýardylar. Ezra Frenç atly adamyň eýeçiligindäki iň uly kelem fermalarynyň biri şäherden iki mil we Wheeling stansiýasyndan bir mil uzaklykda, Terner's Pike-de ýerleşýärdi.
  Bahar agşamlarynda, stansiýa garaňky we asuda bolanda, howa täze ösüşleriň we täze sürülen ýeriň ysy bilen agyrlaşanda, Hýu telegraf edarasyndaky oturgyjyndan turup, ýumşak garaňkylykda ýöreýärdi. Ol Terneriň Pike derýasy boýunça şähere girerdi, dükanlaryň öňündäki pyýada ýollarynda duran erkekleriň toparlaryny we köçede goltugaşyp ýören ýaş gyzlary görüp, soňra sessiz stansiýa gaýdyp gelerdi. Onuň uzyn, adaty sowuk bedenine islegiň ýylylygy aralaşyp başlady. Bahar ýagyşlary başlady we günortadaky daglardan ýumşak şemal öwüsdi. Bir aýly agşam ol köne turşu zawodynyň daşyndan süýşýän söwütleriň aşagyndaky derýanyň gygyrdaýan ýerine bardy we zawodyň diwarynyň ýanyndaky agyr kölegelerde durup, özüni birden arassa aýakly, owadan we çeýe adam hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşdy. Zawodyň golaýynda däl ýerde derýanyň kenarynda bir gyrymsy agaç ösdi. Ol ony güýçli elleri bilen tutup, kökünden ýyrtdy. Bir pursatlyk onuň eginleriniň we gollarynyň güýji oňa güýçli erkeklik kanagatlanmasyny getirdi. Ol aýalyň bedenini öz bedenine nähili berk basyp biljekdigini pikir etdi we oňa degýän bahar otunyň uçguny ýalpa öwrüldi. Ol täzeden doglan ýaly boldy we derýanyň üstünden ýeňil we ajaýyp bökjek boldy, ýöne büdräp suwa ýykyldy. Soňra ol aýyk ýagdaýda stansiýa gaýdyp geldi we kitaplarynda tapan meselelerine ýene-de çümmäge synanyşdy.
  Ezra Frençiň fermasy Wheeling Station-dan bir mil demirgazykda, Terner's Paýkyň golaýynda ýerleşýärdi we iki ýüz gektar meýdandan ybaratdy, onuň köp böleginde kelem ekildi. Ekin ösdürip ýetişdirmek girdejilidi we mekgejöwenden has köp ideg talap etmeýärdi, ýöne ony ekmek kyn işdi. Ambaryň arkasyndaky düşege ekilen tohumlardan ösdürilip ýetişdirilen müňlerçe ösümlik köp zähmet çekip göçürilmelidi. Ösümlikler näzikdi we olara üns bilen çemeleşmelidi. Ekiji ýoldan uzakdaky tokaýdaky çukura ýetmäge synanyşýan ýaraly haýwan ýaly seredip, haýal we agyryly süýrenýärdi. Ol gysga aralykda öňe süýrenýärdi, soňra saklandy we egildi. Damjalaýjylaryň biri tarapyndan ýere taşlanan ösümligi alyp, kiçijik üçburçlukly ketmen bilen ýumşak topraga çukur gazdy we topragy elleri bilen ösümligiň kökleriniň daşyna dykdy. Soňra ýene süýrenýärdi.
  Ezra, kelem ekýän daýhan, Täze Angliýanyň ştatyndan günbatara gelip, baýady, ýöne ösümliklere ideg etmek üçin goşmaça işçi hakyna tutmady; ähli işleri onuň ogullary we gyzlary ýerine ýetirdiler. Ol ýaşlygynda ambaryň çardagyndan ýykylyp aýagyny döwüp alan pes boýly, sakgally adamdy. Oňa dogry daýanyp bilmän, ol az iş edip bilýärdi we agyryly agsaklaýardy. Ol Bidwelliň ýaşaýjylaryna akylly adam hökmünde tanalýardy we gyşda her gün şähere baryp, dükanlarda durup, meşhur bolan Rabeleýs hekaýalaryny gürrüň bererdi. Emma ýaz gelende, ol dynçsyz işjeňleşip, öz öýünde we fermasynda zalym boldy. Kelem ekýän wagtynda ogullaryny we gyzlaryny gul ýaly kowýardy. Agşam aý doganda, olary agşamlyk naharyndan soň derrew meýdanlara gaýdyp, ýary gije çenli işlemäge mejbur etdi. Olar gamgyn sessizlikde ýöräp gitdiler: gyzlar ýuwaşlyk bilen agsaklap, göterýän sebetlerinden ösümlikleri zyňýardylar, oglanlar bolsa olaryň yzyndan eňňeýärdiler we ekýärdiler. Garaňky yşykda kiçi bir topar adamlar uzyn meýdanlarda ýuwaşlyk bilen ýöräp, aşak-aşak ýöräp gitdiler. Ezra araba at mündürip, ambaryň arkasyndaky düşekden ösümlikleri getirdi. Ol işdäki her bir gijikdirme üçin nälet okap we nälet aýdyp, öňe-yza ýöräpdi. Ýadaw garry aýal agşamky işlerini gutaranda, aýalyny hem meýdanlara getirmäge mejbur etdi. "Indi, indi" diýip, ol berk aýtdy, "bize elimizde bar bolan her bir el gerek". Bidwell bankynda birnäçe müň dollary we goňşy iki ýa-da üç fermada ipoteka karzy bolsa-da, Ezra garyplykdan gorkýardy we maşgalasyny işlemek üçin ähli zadyny ýitirjek bolýan ýaly edýärdi. "Indi özümizi halas etmek üçin mümkinçiligimiz bar" diýip, ol yglan etdi. "Bizde uly hasyl bolmaly. Eger biz häzir köp işlemesek, açlykdan öleris". Meýdandaky ogullary dynç almadan sürünüp bilmejekdiklerini görüp, ýadaw bedenlerini uzaltmak üçin turanda, ol meýdanyň gyrasyndaky haýatyň ýanynda durup, nälet etdi. "Bolýar, meniň iýmitlendirmeli agyzlaryma serediň, ýalta süňkler!" diýip gygyrdy. "Işlemegi dowam ediň. Boş oturmaň. Iki hepdeden ekmek üçin gaty giç bolar, soňra dynç alyp bileris. Häzirki ekýän her bir ösümligimiz bizi heläkçilikden halas etmäge kömek eder. Işlemegi dowam etdiriň. Boş oturmaň."
  Bidwelldäki ikinji ýylynyň ýazynda, Hýu köplenç agşamara fransuz fermasynda aý şöhlesinde ekin ekýänleriň işleýän ýerlerini synlamaga gidýärdi. Ol özüni görkezmedi, ýöne gyrymsy agaçlaryň arkasyndaky haýatyň bir burçunda gizlenip, işçileri synlady. Ol egri, görnüşi üýtgeşik adamlaryň haýal öňe süýşüp gelýändigini we garry adamyň olary mal ýaly sürüp barýan sözlerini eşidende, ýüregi çuňňur täsirlendi we protest bildirmek isledi. Garaňky yşykda aýallaryň haýal hereket edýän şekilleri, olaryň yzyndan egilip, süýşüp ýören erkekler peýda boldy. Olar onuň tarapyna uzyn hatarda ýöräp, onuň görýän meýdanynda gyşaryp, gijäniň bir hudaýy tarapyndan elhenç bir işi ýerine ýetirmek üçin kowlan grotesk deformasiýa edilen haýwanlar ýaly ýöräp gitdiler. Onuň eli galypdy. Ol ýene çalt ýykyldy. Üçburçluk kätmen ýere çümdi. Süýşüp ýören adamyň haýal ritmi bozuldy. Ol boş eli bilen öňünde ýerde ýatan ösümlige tarap elini uzatdy we ony kätmen bilen ýasan çukuryna saldy. Ol ösümligiň kökleriniň töweregindäki topragy barmaklary bilen urup, ýene-de haýal öňe süýşüp başlady. Dört fransuz oglan bardy we iki uly oglan sessiz işleýärdi. Kiçi oglanlar şikaýat etdiler. Üç gyz we olaryň ejesi ösümlikleri gazyp ýörenler hataryň ahyryna ýetdiler we öwrülip, garaňkylyga gitdiler. "Men bu gulçulykdan giderin" diýdi kiçi oglanlaryň biri. "Men şäherde iş taparyn. Zawodlaryň geljekdigi barada aýdýanlarynyň dogrudygyna umyt edýärin."
  Dört ýigit hataryň ahyryna golaýlaşdylar we Ezra gözden ýitip, Hýunyň gizlenýän ýeriniň golaýyndaky gaýanyň ýanynda bir pursat saklandylar. "Men häzirki ýagdaýymdan has köp at ýa-da sygyr bolmagy gowy görýärin" diýip, nalaýan ses dowam etdi. "Eger şeýle işlemeli bolsaň, diri galmagyň näme peýdasy bar?"
  Bir pursatlap şikaýat edýän işçileriň seslerini diňläp, Hýu olara ýakynlaşyp, işine gatnaşmagyny haýyş etmek isledi. Soňra başga bir pikir onuň aňyna geldi. Göz öňünde birden süýrenýän şekiller peýda boldy. Ol ýerden çykan ýaly bolan iň kiçi fransuz oglanjygynyň sesini eşitmedi. Işçileriň bedenleriniň maşyn ýaly yranmagy oňa edýän işini edip biljek maşyn gurmagyň mümkinçiligini duýdurdy. Onuň aňy bu pikiri açgözlük bilen özüne çekdi we ol rahatlyk duýdy. Sürenýän şekiller we sesleriň çykýan aý şöhlesinde çagalygynyň köp bölegini geçiren titreýän, arzuwly ýagdaýy onuň aňynda oýanyp başlan bir zat bardy. Ösümlik ekmek üçin maşyn döretmegiň mümkinçiligi barada pikir etmek has howpsuzdy. Bu Sara Şepardyň howpsuz durmuşda ýaşamak barada köp gezek aýdanlaryna gabat gelýärdi. Garaňkylykdan demir ýol menziline gaýdyp barýarka, ol bu barada oýlandy we oýlap tapyjy bolmagyň ahyrsoňy gözleýän ösüş ýoluna düşmegiň iň ygtybarly ýoly boljakdygyna karar berdi.
  Hýu meýdanlarda adamlaryň edýän işini edip biljek maşyn oýlap tapmak pikirine aldandy. Ol bu barada bütin gün pikir etdi. Bu pikir onuň aňynda berk ornaşansoň, oňa işlemek üçin elle düşýän bir zat berdi. Diňe höwesjeň hökmünde başlan mehanika öwrenmegi, şeýle maşyny hakykatdanam gurup biljekdigini duýmak üçin ýeterlik derejede öňe gitmedi, ýöne ol kynçylyklary sabyrlylyk we agaç böleklerinden oýulan tekerleriň, dişlileriň we ryçaglaryň utgaşmalary bilen synag geçirmek bilen ýeňip geçip boljakdygyna ynanýardy. Ol Hunteriň zergärçilik dükanyndan arzan sagat satyn aldy we birnäçe günläp ony söküp we gaýtadan ýygnady. Ol matematiki meseleleri çözmekden ýüz öwürdi we maşynlaryň gurluşyny beýan edýän kitaplary satyn almaga gitdi. Amerikada ekin ekmek usullaryny düýbünden üýtgetmäge niýetlenen täze oýlap tapyşlaryň sili eýýäm ýurt boýunça ýaýrap başlady we Wheeling demir ýolunyň Bidwell ammaryna köp täze we adatdan daşary oba hojalyk gurallary geldi. Ol ýerde Hýu däne ýygym kombaýnyny, ot biçýän maşyny we güýçli doňuzlaryň ulanýan usulyna meňzeş kartoşkany kökünden aýyrmak üçin niýetlenen geň, uzyn burunly guraly gördü. Ol olary üns bilen öwrendi. Bir pursatlyk onuň aňy adamlar bilen gatnaşyk gurmak isleginden daşlaşdy, öz oýanýan aňynyň işine çümüp, ýekelikde galmaga razy boldy.
  Gülkünç we gülkünç bir zat boldy. Ösümlik ekmek üçin maşyn oýlap tapmak höwesi dörenden soň, ol her agşam haýatyň bir burçunda gizlenip, fransuz maşgalasynyň iş başynda işleýändigine tomaşa edýärdi. Aý şöhlesinde meýdanlarda sürünýän adamlaryň mehaniki hereketlerini synlap, olaryň adamdygyny ýatdan çykarypdy. Olaryň gözden ýitip, hatarlaryň ahyrynda öwrülip, soňra ýene-de dumanly ýagtylyga sürünýändigini, Missisipi derýasyndaky dogduk ýurdunyň garaňky uzaklyklaryny ýatladanyny görenden soň, olaryň yzyndan sürünmek we olaryň hereketlerini gaýtalamaga synanyşmak islegi ony ýeňip geçdi. Ol teklip edilýän maşyn bilen baglanyşykly öňden duş gelen käbir çylşyrymly mehaniki meseleleriň, eger olary öz bedeninde amala aşyrmak üçin zerur hereketleri edinip bilse, has gowy düşünilip biljekdigini pikir etdi. Dodaklary sözler myldyrdap başlady we gizlenýän haýatyň burçundan çykyp, fransuz oglanlarynyň yzyndan meýdanyň üstünden süründü. "Aşak hereket şeýle bolar" diýip, elini galdyryp, kellesiniň üstünde sallap, myldyrdady. Ýumrugy ýumşak ýere degdi. Ol täze ösüp çykan ösümlikleriň hatarlaryny unudyp, olaryň üstünden süýşüp, ýumşak topraga basdy. Süýşüp gitmegini bes etdi we elini galgady. Ol ellerini aňynda döredilýän maşynyň mehaniki gollary bilen birleşdirmäge synanyşdy. Bir elini öňünde berk tutup, ony ýokary-aşak hereketlendirdi. "Sürüş gysga bolar. Maşyn ýere ýakyn gurulmaly. Tigirler we atlar hatarlaryň arasyndaky ýollar boýunça hereket ederler. Tigirler dartgy bermek üçin giň bolmaly. Men mehanizmi işletmek üçin güýji tigirlerden geçirerin" diýip, ol sesli aýtdy.
  Hýu turup, kelem meýdanynda aýyň şöhlesinde durdy, elleri henizem ýokary we aşak egilip durdy. Onuň bedeniniň we elleriniň ägirt uly uzynlygy ýalpyldawuk, näbelli ýagtylyk bilen has-da aýdyň görünýärdi. Işçiler geň bir zady duýup, aýaklaryna böküp, diňlemek we seretmek bilen saklandylar. Hýu olara tarap öňe süýşdi, henizem sözlerini myldyrdadyp we ellerini galgadyp. Işçileri gorky gurşap aldy. IV aýallaryň biri gygyryp, meýdanyň üstünden gaçdy, beýlekileri bolsa onuň yzyndan aglap gitdiler. "Muny etme. Git" diýip, fransuz oglanlarynyň ulusy gygyrdy, soňra ol we doganlary hem ylgaşdylar.
  Sesleri eşiden Hýu durup, töweregine seretdi. Meýdan boşdy. Ol mehaniki hasaplamalaryna gaýdyp geldi. Ol ýol bilen Wheeling stansiýasyna we telegraf edarasyna gaýdyp geldi, ol ýerde gijäniň ýarysyny ösümlik ekmek enjamynyň böleklerinden ýasamaga synanyşýan çig suratynyň üstünde işledi, obanyň ähli ýerine ýaýrajak rowaýat döredýändigine üns bermedi. Fransuz oglanlary we olaryň gyz doganlary kelem meýdanlaryna bir ruh gelendigini we gijelerine gitmeseler we işlemezler, ölüm bilen haýbat atandygyny batyrgaýlyk bilen aýtdylar. Olaryň ejesi, sesi titreýän, olaryň aýdanlaryny tassyklady. Ruhy görmedik we onuň hekaýasyna ynanmadyk Ezra Frenç rewolýusiýany duýdy. Ol ant içdi. Ol tutuş maşgalany açlyk bilen haýbat atdy. Ol ýalanyň ony aldamak we dönüklik etmek üçin oýlap tapylandygyny aýtdy.
  Emma fransuz fermasynyň kelem meýdanlarynda gijeki iş gutardy. Bu waka Bidwell şäherinde gürrüň berildi we Ezradan başga ähli fransuz maşgalasynyň onuň dogrudygyna kasam edişine görä, bu waka ynanýardylar. Ruhany bolan gartaşan raýat Tom Foresbi kakasynyň bir wagtlar Terner Paýkda hindileriň jaýlanyş ýeri bolandygyny aýdandygyny eşidendigini öňe sürdi.
  Fransuz fermasyndaky kelem meýdany ýerli meşhurlyga eýe boldy. Bir ýyl soň, başga iki adam aýyň şöhlesinde uly hindi şekiliniň tans edip, agy aýdymyny aýtýandygyny görendiklerini öňe sürdüler. Agşamy şäherde geçirip, ýalňyz ferma öýlerine giç gaýdyp gelýän ferma oglanlary ferma gelenlerinde atlaryny goýberdiler. Ol uzak wagtlap yzda galandan soň, olar rahatlyk bilen dem aldylar. Onuň yzygiderli näletlerine we haýbatlaryna garamazdan, Ezra maşgalasyny gijelerine meýdana çykaryp bilmedi. Bidwellde ol ýalta ogullary we gyzlary tarapyndan oýlap tapylan arwah hekaýasynyň ony fermasynda gowy girdeji gazanmak mümkinçiliginden mahrum edendigini öňe sürdi.
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  Stiw H UNTER öz dogduk şäherini oýarmak üçin bir zat etmelidigini karar berdi. Bahar şemalynyň çagyryşy, Hýuda bolşy ýaly, onda bir zat oýardy. Ol günortadan gelip, ýagyş getirdi, yzyndan ýyly, arassa günler geldi. Robinler Bidwelliň ýaşaýyş köçelerindäki jaýlaryň öňündäki çimenliklerden çapyp geçdiler we howa ýene-de täze sürülen topragyň baý süýjüligi bilen doldy. Hýu ýaly, Stiw hem bahar agşamlarynda öýüniň garaňky, garaňky yşykly köçelerinde ýeke özi gezýärdi, ýöne garaňkyda derýalardan böküp geçmäge ýa-da ýerden gyrymsy agaçlary çykarmaga synanyşmady, şeýle hem beden taýdan ýaş, arassa we owadan bolmagy arzuw edip wagtyny ýitirmedi.
  Stiw uly senagat üstünliklerinden öň öz dogduk şäherinde ýokary derejede hormatlanmaýardy. Ol kakasy tarapyndan erk edilen sesli we öwünýän ýaşdy. Ol on iki ýaşyndaka, howpsuzlyk welosipedleri diýlip atlandyrylýan welosipedler ilkinji gezek ulanylyp başlandy we uzak wagtlap şäherde ýeke-täk welosipeddi. Agşamlary ol atlary gorkuzyp, şäher oglanlarynyň göripligini oýaryp, Esasy köçede ýokary-aşak welosiped sürýärdi. Ol ellerini rulda saklaman welosiped sürmegi öwrendi we beýleki oglanlar oňa Akylly Hunter diýip at berip başladylar. Soňra, egnine ýapylýan berk ak ýaka geýýändigi üçin, oňa gyz ady dakdylar. "Salam, Suzan" diýip gygyrýardylar, "ýykylyp, eşikleriňi hapa etme".
  Onuň uly senagat syýahatynyň başlangyjyny alamatlandyran ýazda, ýumşak bahar şemaly Stiwi öz arzuwlaryny arzuw etmäge mejbur etdi. Köçelerde aýlanyp, beýleki ýaş ýigitlerden we gyzlardan gaça durup, ol Buffalo sabyn ýasaýjysynyň gyzy Ernestini ýadyna saldy we kakasy bilen ýaşaýan uly daş jaýyň ajaýyplygy barada uzak we çuňňur oýlandy. Onuň bedeni gyza agyrylydy, ýöne ol muňa çydap biljekdigini duýdy. Onuň gyzyň elini soramaga mümkinçilik berýän maliýe ýagdaýyna nädip ýetip biljekdigi has kyn meseledi. Biznes kollejinden gaýdyp gelip, dogduk şäherine göçüp geleninden soň, ol gizlinlikde we iki sany täze bäş dollarlyk köýnek üçin kakasy oba işçisi bolan Luiza Truker atly gyz bilen fiziki birleşmäge girdi. Ol aňyny başga zatlar üçin boş goýdy. Ol Bidwellde ýurdy ýaýradan täze hereketiň lideri bolan ilkinji önüm öndüriji bolmagy maksat edinýärdi. Ol näme etmek isleýändigini oýlanypdy we indi diňe meýilnamalaryny amala aşyrmak üçin bir zat öndürmek gerekdi. Ilki bilen, ol özi bilen gitmek üçin soramak isleýän az sanly adamlary üns bilen saýlady. Bankir Jon Klark, onuň öz kakasy, şäher zergäri E. H. Hanter, baý daýhan Tomas Batterwort we bankda kömekçi kassaçy bolup işleýän ýaş Gordon Hart bardy. Bir aýlap ol bu adamlara syrly we möhüm bir zadyň boljakdygy barada yşarat edýärdi. Oglunyň düşünjesine we ukyplaryna çäksiz ynanýan kakasyndan başga, täsir galdyrmak isleýän adamlary diňe gülýärdi. Bir gün Tomas Batterwort banka girip, Jon Klark bilen bu meseläni ara alyp maslahatlaşdy. "Ýaş gysganç hemişe akylly ýigit we güýçli zyňyjy bolupdyr" diýdi ol. "Ol häzir näme edýär? Ol näme hakda dürtüp, pyşyrdaýar?"
  Bidweliň esasy köçesinden ýöräp barýarka, Stiw soňra ony şeýle hormatlanjak we gorkunç etjek ýokary derejeli howany edinip başlady. Ol adatdan daşary güýçli we özüne çekiji bakyş bilen öňe howlukdy. Ol şäherdeşlerini duman içinden ýaly görýärdi, käwagt bolsa olary asla görmeýärdi. Ýolda ol jübüsinden kagyzlary çykardy, çalt okady we soňra derrew gaýtadan goýdy. Ahyrsoňy gürleşende - belki-de, çagalykdan bäri ony tanaýan biri bilen - onuň häsiýetinde mähirlilik, gödeklik ýaly bir zat bardy. Mart aýynyň bir güni irden poçta bölüminiň öňündäki pyýada ýolunda ol şäher aýakgap ussasy Zebe Wilson bilen duşuşdy. Stiw durup ýylgyrdy. "Bolýar, ertiriňiz haýyrly bolsun, jenap Wilson" diýdi ol. "Häzirki wagtda deri zawodlaryndan alýan deriňiziň hili nähili?"
  Bu geň salamlaşma baradaky gürrüň söwdagärleriň we senetçileriň arasynda ýaýrady. "Ol häzir näme edýär?" diýip, olar biri-birinden soradylar. "Dogrudanam, jenap Wilson! Bu ýaş ýigit bilen Zebe Wilsonyň arasynda näme boldy?"
  Şol günüň ikinji ýarymynda, ýagyş sebäpli dynç gününiň ýarysyny alan Esasy köçe dükanlaryndan dört satyjy we agaç ussasynyň şägirdi Ed Holl derňew geçirmek kararyna geldiler. Olar birin-birin Hamilton köçesinden Zebe Wilsonyň dükanyna tarap ýöräp, Stiw Hanteriň salamyny gaýtalamak üçin içeri girdiler. "Günüňiz haýyrly bolsun, jenap Wilson" diýdiler, "häzirki wagtda deri zawodlaryndan alýan deriňiziň hili nähili?" Resmi we sypaýy soragy gaýtalamak üçin dükana giren bäş adamyň iň soňkusy Ed Holl zordan janyndan gaça bildi. Zebe Wilson oňa aýakgap çekiçini zyňdy we ol dükanyň gapysynyň ýokarsyndaky aýnany deşdi.
  Bir gün, Tom Batterwort bilen bankir Jon Klark onuň kabul eden täze, möhüm keşbi barada gürrüň edip, möhüm bir zadyň boljakdygyny pyşyrdamak bilen näme diýjek bolýandygyny ýarym gahar bilen pikir edip otyrkalar, Stiw bankyň öň gapysyndan Esasy köçeden ýöräp barýardy. Jon Klark ony çagyrdy. Üç adam biri-birine çaknyşdylar we zergäriň ogly bankir bilen baý daýhanyň onuň bu pikirlerinden gülýändigini duýdy. Ol derrew Bidwelldäki hemmeleriň soň tanajak zadydygyny görkezdi: adamlary we işleri dolandyrmakda ussat adam. Şol wagt öz pikirlerini goldaýan hiç hili subutnamasy ýok bolansoň, ol blöf etmek kararyna geldi. Elini galgadyp we näme edýändigini bilýän ýaly bolup, iki adamy bankyň arka otagyna alyp bardy we giň köpçüligiň girýän uly otaga alyp barýan gapyny ýapdy. "Siz bu ýeriň eýesiniň onuňdygyny pikir edersiňiz" diýip, Jon Klark soňra arka otagda bolan wakalary gürrüň berip, ýaş Gordon Harta sesinde haýran galmak bilen aýtdy.
  Stiw derrew öz şäheriniň iki baý raýatyna aýtmak isleýän zadyna çümdi. "Bolýar, şu ýere serediň, ikiňiz" diýip, ol çynlakaý başlady. "Men size bir zat aýtjak, ýöne siz dymmaly." Ol köçä seredýän penjiräniň ýanyna bardy we töweregine göz aýlady, eşidilip biljekdiginden gorkýan ýaly, soňra Jon Klarkyň Bidwell bankynyň direktorlary duşuşyk geçirende seýrek ýagdaýlarda oturýan oturgyjyna oturdy. Stiw iki adamyň kellesiniň üstünden seretdi, olar bolsa, özlerine garamazdan, haýran galyp başladylar. "Bolýar," diýip, ol başlady, "Piklwilde bir adam bar. Siz adamlaryň onuň barada gürleşýändigini eşiden bolmagyňyz mümkin. Ol ol ýerde telegraf operatory. Siz onuň hemişe maşyn böleklerini çyzýandygyny eşiden bolmagyňyz mümkin. Meniň pikirimçe, şäherde hemmeler onuň näme bilen meşgullanýandygyny bilmek isleýärler."
  Stiw iki adama seretdi, soňra oturgyjyndan howsala bilen turdy we otagyň içinde aýlanyp başlady. "Ol adam meniň adamym. Men ony şol ýere goýdum" diýip, ol yglan etdi. "Men heniz hiç kime aýtmak islemeýärin."
  Iki adam başyny atdylar we Stiw öz göz öňüne getiren pikirine düşdi. Onuň aýdanlarynyň hakykat däldigi onuň pikirine gelmedi. Ol iki adama käýemäge başlady. "Bolýar, men bu ýerde ýalňyş ýolda barýaryn öýdýän" diýdi ol. "Meniň adamym düşünen her bir adama millionlarça dollar girdeji getirjek oýlap tapyş döretdi. Men eýýäm Kliwlendde we Buffaloda uly bankirler bilen gürleşýärin. Uly zawod guruljak we siz onuň nähilidigini öz gözüňiz bilen görýärsiňiz, men ine, öýde. Men bu ýerde çagalykda terbiýelendim."
  Tolgunan ýaş ýigit täze döwrüň ruhuny beýan etmäge başlady. Ol has batyrgaý bolup, uly ýaşly adamlara käýedi. "Siz özleriňiz bilýärsiňiz, ştatyň ähli şäherlerinde, ähli ýerde zawodlaryň peýda bolýandygyny" diýdi. "Bidwell oýanarmy? Bu ýerde zawodlarymyz bolarmy? Bizde bolmajagyny gowy bilýärsiňiz we men näme üçindigini bilýärin. Sebäbi şu ýerde ulalan meniň ýaly adamyň öz meýilnamalaryny amala aşyrmak üçin şähere pul üçin gitmeli bolýar. Eger men siziň bilen gürleşsem, siz maňa gülerdiňiz. Belki, birnäçe ýyldan soň men size tutuş ömrüňizde gazanan puluňyzdan has köp pul gazanaryn, ýöne gürleşmegiň manysy näme? Men Stiw Hanter; siz meni çagalygymda tanaýardyňyz. Siz gülerdiňiz. Size meýilnamalarym barada gürrüň bermäge synanyşmagyň manysy näme?"
  Stiw otagdan çykmak isleýän ýaly öwrüldi, ýöne Tom Batterwort onuň golundan tutup, oturgyjyna çekdi. "Indi näme edýändigiňi aýt" diýip, ol talap etdi. Ol bolsa gaharlandy. "Eger öndürmeli zadyň bolsa, başga ýerlerde bolşy ýaly, bu ýerde hem goldaw tapyp bilersiň" diýdi. Ol zergäriň oglunyň hakykaty aýdýandygyna ynanýardy. Bidwellden gelen ýaş ýigidiň Jon Klark we özi ýaly abraýly adamlara ýalan sözlemäge het edip biljekdigi onuň pikirine-de gelmedi. "Şäher bankirlerini ýeke goýuň" diýip, ol berk aýtdy. "Hekaýaňy bize gürrüň berersiň. Näme diýjek bolýarsyň?"
  Kiçijik asuda otagda üç adam birek-birege seretdiler. Tom Batterwort we Jon Klark öz gezeginde düýş görmäge başladylar. Olar täze we gymmatly oýlap tapyşlara eýe bolan adamlaryň çalt toplan ägirt uly baýlyklary barada eşiden hekaýalaryny ýadyna saldylar. Şol wagt ýurt şeýle hekaýalara dolydy. Olar her şemala ýaýrapdy. Olar Stiwe bolan garaýyşlarynda ýalňyşlyk goýberendiklerini derrew düşündiler we onuň göwnüni gazanmaga höweslidiler. Ony gorkuzmak we gülmek üçin banka çagyrdylar. Indi olar ökündiler. Stiwe gelende bolsa, ol diňe gitmek, ýalňyz galmak we pikirlenmek isleýärdi. Onuň ýüzünde gynançly bir ýüz peýda boldy. "Bolýar," diýdi ol, "Men Bidwel şans bererdim öýdüpdim. Bu ýerde üç-dört adam bar. Men siziň hemmäňiz bilen gürleşdim we birnäçe işara berdim, ýöne heniz anyk bir zat aýtmaga taýyn däl".
  Iki adamyň gözlerinde hormatyň täze görnüşini görüp, Stiw has batyrgaý boldy. "Men taýýar bolanymda duşuşyk çagyrjakdym" diýip, ol tekepbirlik bilen yglan etdi. "Siz ikiňiz hem meniň ýaly edýärsiňiz. Agzyňyzy ýapyň. Şol telegraf operatorynyň ýanyna barmaň we hiç kim bilen gürleşmäň. Eger iş barada gürleşjek bolsaňyz, size arzuw edeniňizden hem köp pul gazanmaga mümkinçilik bererin, ýöne howlukmaň." Ol paltosynyň içki jübüsinden hatlaryň bir üýşmesini çykaryp, otagyň ortasyndaky stoluň gyrasyna kakdy. Onuň kellesine ýene bir batyrgaý pikir geldi.
  "Maňa fabrikamy Kliwlende ýa-da Buffala göçürmek üçin köp mukdarda pul teklip edýän hatlar geldi" diýip, ol berk nygtady. "Bu kyn tapylýan pul däl. Muny size aýdyp bilerin, erkekler. Adam öz dogduk şäherinde hormat goýmagy isleýär. Ol dünýäde öňe gitmek üçin bir zat etmäge synanyşýandygy üçin akmak hökmünde görülmegini islemeýär."
  
  
  
  Stiw bankdan batyrgaýlyk bilen Esasy Köçe tarap ýöräp gitdi. Iki adamdan boş bolanda, ol gorkup gitdi. "Bolýar, men etdim. Men özümi samsyk etdim" diýip, ol sesli mürrüldäpdi. Bankda ol telegraf operatory Hýu Makweýiň öz adamsydygyny we bu adamy Bidwel getirendigini aýtdy. Ol nähili samsykdy. Iki garry adamy täsirlendirmek üçin, ol ýalanlygy birnäçe minutda ýüze çykyp biljek bir hekaýany gürrüň berdi. Näme üçin ol öz mertebesini saklap, garaşmady? Şeýle ynama hiç hili sebäp ýokdy. Ol aşa köp gidipdi; ol özüne aldanypdy. Elbetde, ol iki adama telegraf operatoryna ýakynlaşmazlygy aýtdy, ýöne bu şübhesiz olaryň onuň hekaýasynyň samsyklygy barada şübhelerini oýarardy. Olar bu meseläni ara alyp maslahatlaşyp, öz derňewlerine başlarlar. Soňra olar onuň ýalan sözländigini bilerler. Ol iki adamyň onuň hekaýasynyň ähtimallygy barada eýýäm pyşyrdaşýandygyny göz öňüne getirdi. Köp düşünjeli adamlar ýaly, ol başgalaryň düşünjesine ýokary baha berýärdi. Ol kenardan biraz uzaklaşyp, soňra yzyna seretmek üçin öwrüldi. Onuň içinden titräp gitdi. Piklwildäki telegraf operatorynyň asla oýlap tapyjy däldigi barada onuň aňyna ýaramaz bir gorky geldi. Şäher hekaýalar bilen doludy we bankda ol bu fakty täsir galdyrmak üçin ulanypdy; ýöne onuň nähili subutnamasy bardy? Missuri ştatyndan gelen syrly nätanyş adamyň oýlap tapandygy aýdylýan oýlap tapyşlaryň hiç birini hiç kim görmändi. Ahyrsoňy, diňe pyşyrdaýan şübhelerden, garry aýallaryň ertekilerinden, dermanhanalarda gezip, oýlap tapan ertekilerinden başga hiç zat ýokdy.
  Hýu Makweýiň oýlap tapyjy bolup bilmejekdigi baradaky pikir ony basyp aldy we ol derrew ony ret etdi. Has gyssagly bir zat oýlanmalydy. Bankda çykaran ýalňyş pikiriniň hekaýasy ýaýrap, tutuş şäher oňa güljekdi. Şäheriň ýaşlary ony halamadylar. Olar hekaýany dillerine öwürdiler. Başga hiç zady bolmadyk garry ýeňilenler hekaýany şatlyk bilen alyp, jikme-jik düşündirdiler. Kelem daýhany Ezra Frenç ýaly zatlary kesýändigini aýtmak ukyby bolan ýigitler muny görkezip bilerler. Olar hyýaly oýlap tapyşlary, grotesk, absurd oýlap tapyşlary oýlap taparlar. Soňra ýaş ýigitleri onuň ýanyna çagyryp, olary işe almagy, wezipelerinde ýokarlandyrmagy we hemmesini baýatmagy teklip ederdiler. Erkekler ol Esasy köçeden ýöräp barýarka, onuň hasabyna degişerdiler. Onuň mertebesi ebedilik ýok bolardy. Hatda mekdep okuwçylary hem ony ýaşlyk döwründe welosiped satyn alyp, agşamlary beýleki oglanlaryň öňünde welosiped sürýän wagty ýaly aldap bilerlerdi.
  Stiw Esasy köçeden howlukmaçlyk bilen çykyp, derýanyň üstünden geçýän köprüden Terners Pike tarap geçdi. Ol näme etjekdigini bilmeýärdi, ýöne köp zadyň howp astyndadygyny we derhal hereket etmelidigini duýdy. Gün ýyly we bulutlydy, Piklwile barýan ýol bolsa palçykdy. Öňki gije ýagyş ýagypdy we ýene-de ýagyş ýagjakdygy çaklanylýardy. Ýoldaky ýol taýgakdy we ol şeýle bir özüne çekijidi welin, öňe hereket edende, aýaklary aşagyndan süýşüp, kiçijik suw kölüne oturdy. Ýoldan geçip barýan bir daýhan öwrülip, oňa güldi. "Dowzaha git," diýip, Stiw gygyrdy. "Işiňe üns ber we dowzaha git."
  Ünssiz ýaş ýigit ýolda asuda ýöremäge synanyşdy. Ýoldaky beýik otlar onuň ädiklerini suwa çümdüripdi, elleri bolsa çygly we hapady. Daýhanlar araba oturgyçlaryny öwrüp, oňa seretdiler. Näme üçindir ol düşünip bilmedi, Hýu Makweý bilen duşuşmakdan gorkýardy. Bankda ol ony aldap, aldap, onuň hasabyna göwün açmak isleýän adamlaryň ýanynda bolupdy. Ol muny duýdy we gaharlandy. Bu bilim oňa belli bir batyrgaýlyk berdi; bu oňa gizlinlikde öz hasabynda işleýän oýlap tapyjy we oňa maýa bermäge höwesli şäher bankirleri barada hekaýa oýlap tapmaga mümkinçilik berdi. Ol bilnip galmakdan gorksa-da, jübüsinden hatlary nähili batyrgaýlyk bilen çykaryp, iki adamy öz blöfüne çagyrandygy barada pikir edip, birneme buýsanç duýdy.
  Emma Stiw Piklwil telegraf edarasyndan bu adamda aýratyn bir zat duýdy. Ol şäherde iki ýyla golaý wagt bäri ýaşaýardy we hiç kim onuň barada hiç zat bilmeýärdi. Onuň dymmagynyň bir zady aňladyp bilerdi. Ol uzyn boýly, sessiz Missurili adamyň özi bilen hiç hili gatnaşygy bolmazlyk kararyna gelmeginden gorkdy we gödeklik bilen işden boşadylyp, öz işi bilen meşgullanmagy tabşyryljakdygyny göz öňüne getirdi.
  Stiw içgüýç bilen işewür adamlar bilen nähili gatnaşykda bolmalydygyny bilýärdi. Olar diňe puluň aňsatlyk bilen gazanylýandygy baradaky pikiri döretdiler. Ol bankdaky iki adam bilen hem şeýle etdi we bu netijeli boldy. Ahyrsoňy, ol olaryň özüne hormat goýmagyny üpjün etdi. Ol ýagdaýy özleşdiripdi. Ol şeýle zatlarda şeýle bir ahmak däldi. Onuň duşan indiki zady düýbünden başgaça bolup bilerdi. Belki, Hýu Makweý beýik oýlap tapyjy, güýçli döredijilik aňy bolan adamdyr. Belki, ony Bidwel şäherine bir şäherden uly işewür iberipdir. Uly işewürler geň we syrly işler edýärdiler; olar ähli ugurlara simleri çekip, baýlyk döretmegiň müňlerçe kiçi ýoluny dolandyrýardylar.
  Stiw işewür hökmünde karýerasyna ýaňy başlanda, işewürligiň inçeligi hasaplaýan zadyna uly hormat goýdy. Öz nesliniň ähli beýleki amerikan ýaş ýigitleri ýaly, ol şol wagt we häzir hem ulanylýan, pula eýe bolmak bilen baglanyşykly beýiklik illýuziýasyny döretmek üçin niýetlenen propaganda tarapyndan aýak üstüne galdy. Ol şonda muny bilmeýärdi we öz üstünliklerine we soňra illýuziýa döretmek usullaryny ulanandygyna garamazdan, senagat dünýäsinde aň-düşünjäniň beýikligi üçin abraýyň Detroýt awtoulag öndürijisi ýaly döredilýändigini hiç haçan öwrenmedi. Ol adamlaryň syýasatçynyň adyny döwlet işgäri diýip atlandyrmak üçin işe alynýandygyny, täze bir ertirlik naharynyň satylyp bilinmegi ýaly, häzirki zaman beýik adamlarynyň köpüsiniň diňe beýiklige bolan milli teşnelikden dörän illýuziýalardygyny bilmeýärdi. Bir gün köp kitap okamadyk, ýöne halkyň arasynda gezen akylly adam Amerika barada örän gyzykly bir zady açyp, düşündirer. Ýer ýüzü giň we adamlaryň giňlige bolan milli teşneligi bar. Her kim Illinoýs üçin Illinoýs ululygyndaky bir erkek, Ogaýo üçin Ogaýo ululygyndaky bir erkek we Tehas üçin Tehas ululygyndaky bir erkek isleýär.
  Elbetde, Stiw Hanteriň bularyň hiç birinden habary ýokdy. Ol hiç haçan bilmedi. Onuň eýýäm beýik hasaplap başlan we görelde almaga synanyşan adamlary käte sagdyn däl agaçlaryň ýapgytlarynda ösýän geň, ägirt uly çykyndylar ýalydy, ýöne ol muny bilmeýärdi. Ol hatda şol ilkinji günlerde-de ýurduň ähli ýerinde beýiklik mifini döretmek ulgamynyň gurulýandygyny bilmeýärdi. Waşingtondaky (Kolumbiýa okrugy) amerikan hökümetiniň merkezinde eýýäm bu maksat üçin akylly we düýbünden sagdyn däl ýaşlaryň köpçüligi işe alnypdy. Has rahat döwürlerde bu ýaşlaryň köpüsi suratkeş bolup bilerdi, ýöne olar dollaryň artýan güýjüne çydap biljek derejede güýçli däldi. Onuň ýerine, olar gazet habarçylary we syýasatçylaryň sekretarlary boldular. Olar her gün, gün boýy özleriniň akyllaryny we ýazyjy hökmünde zehinlerini ulanyp, işlän adamlary barada süjetler we mifler döretdiler. Olar uly gassahanalarda beýleki goýunlary gassaphanalara äkitmek üçin ulanylýan tälim berlen goýunlar ýalydylar. Iş üçin aňlaryny hapalap, başgalaryň aňyny hapalap, özlerini gazanç etdiler. Olar ýerine ýetirjek işleriniň uly aň-paýhas talap etmeýändigini eýýäm düşünipdiler. Gerek bolan zat yzygiderli gaýtalamakdy. Olar diňe işleýän adamyň ajaýypdygyny gaýta-gaýta gaýtalamalydylar. Olaryň tassyklamalaryny tassyklamak üçin hiç hili subutnama gerek däldi; şeýlelikde beýik bolan adamlaryň uly işleri ýerine ýetirmeginiň zerurlygy ýokdy, krekerleriň ýa-da ertirlik naharlarynyň markalarynyň satylmagy ýaly. Diňe samsyk, uzak wagtlap we yzygiderli gaýtalamak ýeterlikdi.
  Senagat döwrüniň syýasatçylary özleri barada mif döreden ýaly, dollar eýeleri, iri bankirler, demir ýol operatorlary we senagat kärhanalarynyň howandarlary hem şeýle etdiler. Munuň üçin itergi bölekleýin düşünje bilen, esasan bolsa dünýädäki hakyky pursatdan habardar bolmak üçin içki isleg bilen baglanyşyklydyr. Özlerini baý eden zehiniň diňe ikinji derejeli zehindigini bilip we bu barada birneme biynjalyk bolup, ony şöhratlandyrmak üçin adamlary işe alýarlar. Bu maksat bilen birini işe alansoň, olar özleri hem töläp döreden miflerine ynanjak derejede çaga. Ýurtdaky her bir baý adam öz metbugat agentini bilmän ýigrenýär.
  Stiw hiç haçan kitap okamasa-da, gazet okaýardy we Amerikanyň senagat kapitanlarynyň zehini we başarnygy barada okaýan hekaýalaryndan çuňňur täsirlenýärdi. Onuň üçin olar supermenlerdi we şol döwrüň baýlarynyň arasynda täsirli şahsyýetler bolan Gouldyň ýa-da Kal Praýsyň öňünde gygyryp oturardy. Bidwellde senagat dörän güni Terneriň Pike-inde ýöräp barýarka, ol bu adamlary, şeýle hem Kliwlendiň we Buffalonyň has baý bolmadyk adamlaryny pikir etdi we Hýuga ýakynlaşanda, olaryň biri bilen bäsleşip biljekdiginden gorkdy. Emma, çal asmanyň aşagynda howlukyp, ol hereket etmegiň wagtynyň gelendigini we aňynda döreden meýilnamalaryny derrew mümkinlik synagyndan geçirmelidigini; derrew Hýu MakWeý bilen duşuşmalydygyny, hakykatdanam öndürip boljak oýlap tapyşynyň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklamalydygyny we oňa käbir emläk hukuklaryny üpjün etmäge synanyşmalydygyny düşündi. "Eger men häzir hereket etmesem, Tom Batterwort ýa-da Jon Klark meni ýeňer" diýip pikir etdi. Ol olaryň ikisiniň hem akylly we başarnykly adamlardygyny bilýärdi. Olar baýamadymy? Hatda bankdaky gürrüňdeşliklerinde-de, onuň sözleri olara täsir eden ýaly bolanda-da, olar ondan üstün çykmak üçin plan guran bolmagy mümkin. Olar hereket ederler, ýöne ilki bilen ol hereket etmelidi.
  Stiwiň ýalan sözlemäge batyrlygy ýokdy. Ýalanyň güýjüni düşünmek üçin onuň göz öňüne getirmegi ýokdy. Ol Piklwildäki Wheeling stansiýasyna ýetýänçä çalt ýöräp, soňra Hýu bilen derrew ýüzleşmäge batyrlygy ýokdy, stansiýadan geçip, demir ýoluň garşysyndaky taşlanan turşu zawodynyň arkasyna süýşüp gitdi. Ol arka tarapdaky döwülen penjireden çykyp, ogry ýaly toprak poldan süýşüp, stansiýanyň penjiresine ýetýänçä ýöräp gitdi. Ýük otlusy haýal geçip gitdi we bir daýhan ýüküni almak üçin stansiýa geldi. Jorj Paýk daýhanyň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin öýünden ylgady. Ol öýüne gaýdyp geldi we Stiw tutuş geljeginiň baglydygyny duýýan adamyň öňünde ýalňyz galdy. Ol söýgülisiniň öňünde oba gyzy ýaly tolgunýardy. Telegraf penjirelerinden ol Hýunyň stoluň başynda öňünde kitap bilen oturandygyny gördü. Kitabyň bolmagy ony gorkuzdy. Ol syrly Missuri adamsynyň geň intellektual ägirdi bolmalydygyna karar berdi. Ol şeýle çetde, daş ýerde sagatlap sessiz oturyp, okap bilýän islendik adamyň adaty palçykdan ýasalyp bilmejekdigine ynanýardy. Ol köne binanyň içinde çuň kölegelerde durup, ýakynlaşmaga batyrlyk tapmaga synanyşýan adama seredip durka, Bidwell şäheriniň ýaşaýjysy Dik Spirsman stansiýa ýakynlaşdy we içeri girip, telegraf operatory bilen gürleşdi. Stiw howsaladan titräp durdy. Wokzala gelen adam şäheriň çetinde kiçi miwe fermasynyň eýesi bolan ätiýaçlandyryş agentidi. Onuň Kanzasda ýer gurmak üçin günbatara göçüp gelen ogly bardy we kakasy oňa baryp görmegi pikir edýärdi. Ol wokzala otlynyň nyrhlaryny soramak üçin gelipdi, ýöne Stiw onuň Hýu bilen gürleşýändigini görende, Jon Klark ýa-da Tomas Batterwortyň ony bolup geçen wakalaryň hakykatyny derňemek üçin wokzala iberen bolmagy mümkin diýen pikir geldi. Bankda eden beýanatlarynda: "Olar ýaly bolardy" diýip, öz-özüne mürrüldäpdi. "Olar özleri gelmezler. Olar meniň şübhelenmejekdigimi pikir edýän birini ibererler. Nälet bolsun, olar seresaply hereket ederler."
  Stiw gorkudan titräp, boş zawodyň içinden öňe-yza ýöräp başlady. Asylyp duran örümjek tor onuň ýüzüne degdi we garaňkylykdan el uzadyp, oňa degjek bolýan ýaly yza bökdi. Köne binanyň burçlarynda kölegeler gizlenip, kellesine bozuk pikirler gelip başlady. Ol çilim ýakdy, soňra gugurt alawynyň stansiýadan görünýändigini ýadyna saldy. Ol seresapsyzlygy üçin özüne nälet etdi. Çilimi toprak pollara zyňyp, dabany bilen öçürdi. Dik Spirsman ahyrsoňy Bidwel ýoluna düşüp, köne zawodyndan çykyp, Terneriň Paýk derýasyna gaýdyp girende, ol gürrüň berip bilmeýändigini duýdy, ýöne derrew hereket etmeli boldy. Zawodyň öňünde ýolda saklandy we balagynyň oturgyjyndaky hapaçylygy ýaglyk bilen süpürmäge synanyşdy. Soňra derýanyň ýanyna baryp, hapa ellerini ýuwdy. Çygly elleri bilen galstukyny düzedip, paltosynyň ýakasyny düzeddi. Ol bir aýala öýlenmäge teklip etjek bolýan erkek ýalydy. Ol mümkin boldugyça möhüm we abraýly görünmäge synanyşyp, stansiýa platformasyndan geçip, telegraf bölümine girdi we Hýu bilen ýüzbe-ýüz boldy we hudaýlaryň onuň üçin nähili ykbalyň bardygyny bir gezek we ebedi bildi.
  
  
  
  Bu, şübhesiz, Stiwiň ahyretdäki bagtyna, baýaýan döwründe we soňra jemgyýetçilik hormatyna eýe bolan döwründe, saýlaw kampaniýalaryna goşant goşanda we hatda gizlinlikde Birleşen Ştatlaryň Senatynda gulluk etmek ýa-da gubernator bolmak arzuwynda bolan döwründe goşant goşdy. Ol ýaşlygynda Piklwildäki Wheeling stansiýasynda Hýu bilen ilkinji iş şertnamasyny baglaşanda, özünden nähili derejede öňe geçendigini hiç haçan bilmeýärdi. Soňra Hýunyň Stiwen Hanteriň senagat kärhanalaryna bolan gyzyklanmasy Stiwiň özi ýaly akylly adam tarapyndan özleşdirildi. Pul gazanan we ony nädip ýasamagy we dolandyrmagy bilýän Tom Batterwort oýlap tapyjy üçin şeýle zatlary dolandyrdy we Stiwiň mümkinçiligi ebedi ýitirildi.
  Ýöne bu Bidwelliň ösüşiniň taryhynyň bir bölegi, Stiwiň hiç haçan düşünip bilmedigi taryhyň bir bölegi. Şol gün ol aşa köp iş edende, näme edendigini bilmedi. Ol Hýu bilen ylalaşyk baglaşypdy we bankdaky iki adam bilen köp gürleşip, özüni düşen kyn ýagdaýdan gaçmaga begenýärdi.
  Stiwiň kakasy oglunyň düşünjesine hemişe uly ynanýardy we başga erkekler bilen gürleşende ony adatdan daşary ukyply we gymmaty ýetmeýän adam hökmünde görkezse-de, şahsy durmuşda olar özara düşünişmeýärdiler. Hanter öýünde olar biri-birine geň galyp, gygyrýardylar. Stiwiň ejesi kiçijik oglan wagty aradan çykýardy we ondan iki ýaş uly ýekeje gyz dogany hemişe öýde galýardy we seýrek daşary çykýardy. Ol ýarym maýypdy. Näbelli bir nerw keseli onuň bedenini bozupdy we ýüzi yzygiderli gyjyrýardy. Bir gün irden Hanter öýüniň arkasyndaky ammarda, şol wagt on dört ýaşly Stiw welosipedini ýaglap otyrka, gyz dogany peýda bolup, ony synlap durdy. Kiçijik açar ýerde ýatyrdy we Stiw ony aldy. Birden we duýdurmazdan, Stiw onuň kellesine urmaga başlady. Adam açary elinden almak üçin ony ýere ýykmaly boldy. Bu wakadan soň, Stiw bir aýlap düşekde ýatdy.
  Elsi Hanter dogany üçin hemişe gynanç çeşmesi bolupdyr. Durmuşda ulaldygyça, Stiwiň deň-duşlarynyň hormatyna bolan höwesi artypdyr. Bu birneme obsessiýa öwrülipdir we beýleki zatlar bilen birlikde, ol gowy ganly adam hökmünde kabul edilmegini isleýärdi. Onuň işe alan adamy onuň nesil şejeresini öwrendi we ýakyn maşgalasyndan başga, ol muny gaty kanagatlanarly hasaplady. Onuň gyz dogany, egri bedenli we yzygiderli gyjyrdaýan ýüzli, oňa yzygiderli gygyrýan ýalydy. Ol onuň ýanyna girmäge diýen ýaly gorkýardy. Baýlyk gazanyp başlandan soň, Buffalodan gelen sabyn ýasaýjynyň gyzy Ernestine öýlendi we kakasy ölende, onuň hem köp puly bardy. Öz kakasy öldi we ol öz fermasyny döretdi. Bu, miwe meýdanlarynyň çetlerinde we Bidweliň günortasyndaky daglarda uly jaýlar peýda bolup başlan döwründe boldy. Kakasy ölenden soň, Stiw onuň gyz doganynyň howandary boldy. Zergäre kiçi bir emläk galdyryldy we ol doly onuň elindedi. Elsi kiçijik şäher öýünde bir hyzmatkär bilen ýaşaýardy we özüni doganynyň sahylygyna doly garaşly hasaplaýardy. Bir manyda, onuň oňa bolan ýigrenji bilen ýaşaýandygyny aýtmak bolardy. Ol wagtal-wagtal onuň öýüne gelende, ol ony görmeýärdi. Hyzmatkär gapydan gelip, onuň uklap galandygyny habar berýärdi. Her aý diýen ýaly ol hat ýazyp, kakasynyň pulundan öz paýyny bermegini talap edýärdi, ýöne bu hiç hili netije bermedi. Stiw käwagt bir tanyşyna onuň bilen bolan kynçylyklary barada gürrüň berýärdi. "Men bu aýala söz bilen beýan edip bilmeýän derejede gynanýaryn" diýdi ol. "Garyp, ejir çekýän jany bagtly etmek meniň durmuşymdaky arzuw. Özüňiz görüp bilersiňiz, men oňa durmuşyň ähli rahatlyklaryny berýärin. Biz köne maşgala. Şeýle meselelerde hünärmenden men biziň Angliýanyň patyşasy II Edwardyň köşk işgäri bolan belli bir Hanteriň nesilleridigimizi bildim. "Ganymyz biraz suwuklaşan bolmagy mümkin. Maşgalanyň ähli jany mende jemlenendi. Uýam meni düşünmeýär we bu köp betbagtçylyga we ýürek agyrysyna sebäp boldy, ýöne men hemişe onuň öňündäki borjumy ýerine ýetirerin".
  Bahar gününiň agşamy, ömrüniň iň wakalara baý güni bolan Stiw, telegraf edarasyna tarap Wheeling stansiýasynyň platformasyndan çalt ýöräp gitdi. Bu jemgyýetçilik ýeridi, ýöne içeri girmezden öň, ol biraz saklandy, galstugyny ýene düzedip, eşiklerini çykaryp, gapyny kakdy. Jogap bolmansoň, ol ýuwaşlyk bilen gapyny açyp, içine seretdi. Hýu stolunda oturypdy, ýöne başyny galdyrmady. Stiw içeri girip, gapyny ýapdy. Tötänleýin, onuň içeri giren pursady hem onuň baryp gören adamynyň durmuşynda möhüm pursada öwrüldi. Uzak wagtlap arzuwly we näbelli bolan ýaş oýlap tapyjynyň aňy birden adatdan daşary aýdyň we erkin boldy. Ol köp işleýän yhlasly adamlara gelýän ylham pursatlarynyň birini başdan geçirdi. Çözmäge köp synanyşan mehaniki meselesi aýdyňlaşdy. Bu, Hýunyň soňra öz ýaşaýşynyň esaslandyrmasyny göz öňünde tutan pursatlarynyň biridi we soňraky durmuşynda şeýle pursatlar üçin ýaşamaga başlady. Stiwe baş atyp, ol turdy we Wheelingiň ýük ammary hökmünde ulanýan binasyna tarap howlukdy. Zergäriň ogly onuň yzyndan ýakynlaşdy. Ambaryň öňündäki beýik platformada geň görnüşli oba hojalyk enjamlary durdy - bir gün öň kabul edilip, häzir daýhana eltilmegini garaşýan kartoşka gazýan maşyn. Hýu maşynyň ýanynda dyza çöküp, ony üns bilen gözden geçirdi. Onuň dodaklaryndan düşnüksiz gykylyklar çykdy. Ömründe ilkinji gezek başga bir adamyň ýanynda özüni erkin duýdy. Biri diýen ýaly boýly, beýlekisi gysga we eýýäm semizlige tarap egilen iki adam biri-birine seredip durdular. "Näme oýlap tapýarsyňyz? Men size bu barada geldim" diýip, Stiw çekinjeňlik bilen aýtdy.
  Hýu soraga gönüden-göni jogap bermedi. Ol dar platformadan ýük ammaryna geçdi we binanyň diwaryna gödek suratlar çyzyp başlady. Soňra ol öz enjamlaryny sazlamak üçin maşynyny düşündirmäge synanyşdy. Ol muny eýýäm ýerine ýetiren zady hökmünde gürrüň berdi. Şol wagt ol hut şeýle pikir edýärdi. "Men yzygiderli aralyklar bilen berkidilen ryçaglary bolan uly tigir ulanmagy pikir etmedim" diýip, ol gamgynlyk bilen aýtdy. "Indi pul tapmaly. Bu indiki ädim. Indi maşynyň işleýän modelini gurmaly. Hasaplamalaryma nähili üýtgetmeler girizmelidigimi anyklamaly."
  Iki adam telegraf bölümine gaýdyp geldi we Hýu diňleýän wagty Stiw öz teklibini aýtdy. Şonda-da, ol gurmaly maşynynyň näme etmelidigini düşünmedi. Maşyn gurmalydygy oňa ýeterlikdi we ol derrew eýeçiligini isleýärdi. Iki adam ýük deposyndan gaýdyp barýarka, Hýunyň töleg almak baradaky sözleri onuň aňyna geldi. Ol ýene-de gorkdy. "Arkada kimdir biri bar" diýip pikir etdi. "Indi men onuň ret edip bilmejek teklibini bermeli. Men onuň bilen ylalaşyk baglaşýança gidip bilmerin."
  Öz aladalary bilen barha köp meşgul bolýan Stiw, awtoulagyň modelini öz jübüsinden maliýeleşdirmegi teklip etdi. "Köçäniň beýleki tarapyndaky köne turşu zawodyny kärendesine alarys" diýip, gapyny açyp, titräp duran barmagy bilen görkezdi. "Men ony arzan alyp bilerin. Men penjireleri we pol goýaryn. Soňra awtoulagyň modelini çyzjak birini taparyn. Elli Malberri muny edip biler. Men ony seniň üçin alyp bererin. Eger oňa isleýän zadyňy görkezseň, ol hemmesini ýok edip biler. Ol ýarym deli we biziň syrymyzy açmak islemeýär. Model gutaranda, ony maňa goýuň, maňa goýuň".
  Stiw ellerini owkalap, batyrgaýlyk bilen telegraf operatorynyň stoluna tarap ýöräp, bir kagyz kagyzyny alyp, şertnama ýazyp başlady. Şertnamada Hýunyň oýlap tapan enjamynyň satuw bahasynyň on göterimi möçberinde royalti aljakdygy, bu bolsa Stiwen Hanter tarapyndan gurnalan kompaniýa tarapyndan öndüriljekdigi bellendi. Şertnamada şeýle hem derhal mahabat kompaniýasynyň dörediljekdigi we Hýunyň heniz geçirmedik synag işleri üçin serişdeleriň bölünip beriljekdigi bellendi. Missuri ştatynyň ýaşaýjysy derhal aýlygyny almaga başlamalydy. Stiw jikme-jik düşündiren ýaly, ol hiç zada töwekgelçilik etmeli däldi. Taýýar bolandan soň, mehanikler işe alynmaly we töleg tölenmelidi. Şertnama ýazylyp, sesli okalandan soň, onuň nusgasy taýýarlanyldy we Hýu ýene-de düşündirip bolmajak derejede utanç bilen öz adyna gol çekdi.
  Stiw elini sallap, stoluň üstüne kiçijik pul goýdy. "Ilkinji üçin" diýip, şol pursatda gapa golaýlaşan Jorj Paýka gamgynlyk bilen aýtdy. Ýük agenti derrew gitdi we iki adam ýeke galdy. Stiw täze hyzmatdaşy bilen el gysdy. Ol daşaryk çykdy, soňra yzyna girdi. "Görýäňmi" diýip, ol syrly ses bilen aýtdy. "Elli dollar seniň ilkinji aýlyk hakyň. Men seniň üçin taýýardym. Men ony özüm bilen getirdim. Diňe hemmesini maňa goýuň, diňe maňa goýuň." Ol ýene daşaryk çykdy we Hýu ýeke galdy. Ol ýaş ýigidiň köne zawoda barýan demir ýoldan geçip, onuň öňünde öňe-yza ýöräp barşyny synlady. Daýhan ýakynlaşyp, oňa gygyranda, ol jogap bermedi, ýöne ýola gaýdyp, general söweş meýdanyny synlaýan ýaly taşlanan köne binany synlady. Soňra ol şähere tarap ýolda çalt ýöräp gitdi we daýhan arabanyň oturgyjynda öwrülip, onuň gitmegine syn etdi.
  Hýu Makweý hem tomaşa etdi. Stiw gidenden soň, wokzal platformasynyň ahyryna çenli ýöräp, şähere alyp barýan ýola seretdi. Bidwell ýaşaýjysy bilen ahyrsoňy gürleşmek gudrat ýalydy. Gol çeken şertnamasynyň bir bölegi geldi we ol wokzala girip, nusgasyny alyp, jübüsine saldy. Soňra ýene çykdy. Ol ony gaýtadan okap, ýaşaýyş üçin ýeterlik aýlyk tölenmelidigini, wagtynyň bolmalydygyny we indi onuň bagty üçin şeýle möhüm bolan meseläni çözmäge kömek edilmelidigini täzeden düşündi, ol bir hudaýyň huzurynda ýalydy. Ol Sara Şepardyň gündogar şäherleriniň janly we seresap raýatlary baradaky sözlerini ýadyna saldy we şeýle bir jandaryň huzuryndadygyny, täze işinde şeýle bir jandar bilen nähilidir bir baglanyşandygyny düşündi. Bu düşünje ony düýbünden basdy. Telegraf operatory hökmündäki borçlaryny düýbünden ýatdan çykaryp, ol ofisi ýapdy we Piklwil şäheriniň demirgazygyndaky açyk düzlükde galan çemenlikleriň we kiçijik tokaý bölekleriniň arasyndan gezelenje çykdy. Ol diňe agşam giç gaýdyp geldi we gaýdyp gelende-de, bolan wakalaryň syryny çözüp bilmedi. Mundan diňe onuň döretmäge synanyşýan maşynynyň ýaşamaga gelen we onuň bir bölegi bolmak isleýän siwilizasiýasy üçin ägirt uly we syrly ähmiýete eýedigi peýda boldy. Bu fakt oňa diýen ýaly mukaddes ýaly görünýärdi. Ol gurnama maşynyny tamamlamak we kämilleşdirmek üçin täze bir karara geldi.
  
  
  
  Bidwell şäherindäki ilkinji senagat kärhanasyny işe girizjek mahabat kampaniýasyny guramak üçin duşuşyk iýun aýynyň bir güni öýlän Bidwell bankynyň arka otagynda geçirildi. Miwe möwsümi ýaňy gutarypdy we köçeler adamlardan dolydy. Şähere sirk gelipdi we sagat birde parad başlandy. Myhman daýhanlaryň atlary dükanlaryň iki uzyn hatarynda düzülip durdy. Bank ýygnagy sagat dörtde, bankyň işi tamamlananda geçirildi. Gün yssy we howalydy, ýyldyrymly ýagyş howp salýardy. Näme üçindir, tutuş şäher şol günki duşuşyk barada bilýärdi we sirkiň gelmegi bilen döredilen tolgunmalara garamazdan, bu hemmeleriň pikirindedi. Karýerasynyň başyndan bäri Stiw Hanter edýän ähli zady syrly we möhüm howa bilen doldurmak ukybyna eýedi. Hemmeler onuň mifini döreden mehanizmiň iş ýüzünde nähilidigini gördüler, ýöne şonda-da haýran galdylar. Stiwe gülmek ukybyny saklap galan Bidwell halky hem onuň eden işine gülüp bilmedi.
  Duşuşykdan iki aý öň şäher howsala düşüpdi. Hýu Makweýiň telegraf edarasyndaky işinden birden çykyp, Stiw Hanter bilen bir iş bilen meşgullanýandygyny hemmeler bilýärdi. "Görýärin, ol adam maskasyny çykarypdyr" diýip, Bidwell mekdepleriniň müdiri Alban Foster bu meseläni baptist ruhany Harwi Oksford ruhany bilen gürrüň berende aýtdy.
  Stiw hemmeleriň gyzyklanýandygyna garamazdan, olaryň gyzyklanmasynyň kanagatlandyrylmazlygyna üns berdi. Hatda kakasy hem hiç zat aýtmady. Iki adam bu barada gyzgyn jedelleşdiler, ýöne Stiwiň ejesinden galan üç müň dollary we ýigrimi bir ýaşdan uly bolany üçin, kakasy hiç zat edip bilmedi.
  Piklwilde taşlanan zawodyň arkasyndaky penjireler we gapylar kerpiç bilen gurlan, öňdäki penjireleriň we gapylaryň üstüne bolsa, pol goýlan ýeriň üstüne, Bidwellden demirçi Lýu Twining tarapyndan ýörite ýasalan demir torlar oturdylypdyr. Gapynyň üstündäki torlar gijelerine otagy ýapyp, zawodyň içinde türme ýaly atmosfera döredýärdi. Her gije ýatmazdan öň Stiw Piklwilde gezelenç edýärdi. Gijelerine binanyň howply keşbi oňa aýratyn kanagatlanma berýärdi. "Islän wagtym näme edýändigimi bilerler" diýip, ol öz-özüne aýdýardy. Elli Malberri gündizleri fabrikada işleýärdi. Hýunyň ýolbaşçylygynda ol agaç böleklerini dürli görnüşlere oýardy, ýöne näme edýändigini bilmeýärdi. Telegraf operatorynyň kompaniýasyna ahmak we Stiw Hanterden başga hiç kim kabul edilmedi. Elli Malberri gijelerine Esasy köçä çykanda, hemmeler ony saklap, oňa müňlerçe sorag berdiler, ýöne ol diňe başyny ýaýkady we samsyk ýylgyrdy. Ýekşenbe güni öýlän erkekleriň we aýallaryň köpçüligi Piklwildäki Turners Pike boýunça ýöräp, boş binany synlap durdular, ýöne hiç kim içeri girmäge synanyşmady. Barlar ýerindedi, penjireler bolsa tagta bilen örtülipdi. Köçä seredýän gapynyň üstünde uly ýazgy asylyp durdy. "Daşarda dur. Bu seniň diýmek" diýip ýazylypdy.
  Bankda Stiw bilen duşuşan dört adam haýsydyr bir oýlap tapyşyň kämilleşdirilýändigini belli däl derejede bilýärdiler, ýöne onuň nämedigini bilmeýärdiler. Olar bu meseläni dostlary bilen resmi däl ýagdaýda ara alyp maslahatlaşdylar, bu bolsa olaryň gyzyklanmasyny has-da artdyrdy. Hemmeler munuň nämedigini çaklamaga synanyşdylar. Stiw ýok wagty, Jon Klark we ýaş Gordon Hart hemme zady bilýän ýaly bolup görünýärdiler, ýöne olar gizlinlige kasam içen ýaly täsir galdyrýardylar. Stiwiň olara hiç zat aýtmandygy kemsitme ýaly görünýärdi. "Ol ýaş täze başlan, meniň pikirimçe, ýöne ol blöf edýär" diýip, bankir dosty Tom Batterworta aýtdy.
  Esasy köçede agşamara dükanlaryň öňünde duran garry we ýaş ýigitler hem zergäriň ogluny we onuň hemişe özüne çekýän möhüm keşbini görmän geçmäge synanyşýardylar. Ol hem ýaş we gepçi hökmünde agzalýardy, ýöne Hýu Makweý bilen gatnaşyk başlandan soň, olaryň sesindäki ynam ýitip gitdi. "Men gazetde Toledodan bir adamyň öz oýlap tapyşyndan otuz müň dollar gazanandygyny okadym. Ol muny ýigrimi dört sagadyň içinde etdi. Ol diňe şuňa düşündi. Bu miwe konserwlerini ýapmagyň täze usuly" diýip, Birdi Spinkiň dermanhanasynyň öňündäki märekäniň arasynda bir adam biperwaýlyk bilen aýtdy.
  Dermanhanada boş peçiň ýanynda duran kazy Hanbi zawodlaryň haçan geljekdigi barada berk gürrüň berdi. Diňleýänlere ol täze gün çagyrýan bir görnüşli Çöpçündiriji Ýahýa ýaly görünýärdi. Şol ýylyň maý aýynyň bir agşamynda, köp adam ýygnananda, Stiw Hanter içeri girip, sigara satyn aldy. Hemmeler dymdy. Birdi Spinks, nähilidir bir sebäp bilen, biraz gynandy. Dükanda bir zat boldy, eger ony ýazyp biljek biri bolsa, soňra Bidwellde täze döwrüň başlangyjyny alamatlandyrýan pursat hökmünde ýatda galyp bilerdi. Sigara uzadan dermanhanaçy, çagalykdan bäri tanaýan, ady birden hemmeleriň dilinde bolan ýaş ýigide seretdi we soňra oňa öň hiç haçan öz ýaşyndaky ýaş ýigide ýüzlenmedik ýaly ýüzlendi. Şäherdäki gartaşan adamdan. "Bolýar, agşamyňyz haýyrly bolsun, jenap Hanter" diýip, ol hormat bilen aýtdy. - Bu agşam özüňizi nähili duýýarsyňyz?
  Bankda duşuşan adamlara Stiw zawod gurnama enjamyny we onuň ýerine ýetirjek işini gürrüň berdi. "Bu meniň gören iň kämil zadym" diýip, ol tutuş ömrüni maşyn barlaglarynda hünärmen bolup geçiren adamyň keşbi bilen aýtdy. Soňra, hemmeleriň haýran galmagyna, ol enjamy öndürmegiň bahasyny kesgitleýän san kagyzlaryny çykardy. Oturanlara enjamyň mümkinçiligi baradaky mesele eýýäm çözülen ýaly boldy. Sanlar bilen örtülen kagyzlar önümçiligiň hakyky başlangyjynyň eýýäm golaýlandygy ýaly täsir galdyrdy. Stiw sesini çykarman we bu öz-özünden düşnükli zat ýaly, oturanlara üç müň dollarlyk mahabat aksiýalaryna ýazylmagy teklip etdi; bu pul enjamy kämilleşdirmek we ony meýdanlarda amaly ulanmak üçin ulanylar, şol bir wagtyň özünde has uly kompaniýa zawody gurmak üçin guralar. Bu üç müň dollara her bir adam soňra uly kompaniýada alty müň dollarlyk aksiýa alar. Olar muny ilkinji maýa goýumlarynyň 100 göteriminde ederler. Özüne gelende bolsa, onuň oýlap tapyşy bardy we ol örän gymmatlydy. Ol başga ýerlerden köp sanly teklipleri alypdy. Ol öz şäherinde we çagalykdan bäri ony tanaýan adamlaryň arasynda galmak isleýärdi. Ol has uly kompaniýada gözegçilik paýyny saklap galardy we bu oňa dostlaryna ideg etmäge mümkinçilik bererdi. Ol Jon Klarky mahabat kompaniýasynyň gaznaçysy edip saýlamagy teklip etdi. Hemmeler onuň dogry adam boljakdygyny görüp bilýärdi. Gordon Hart menejer bolmalydy. Tom Batterwort, wagt tapsa, oňa has uly kompaniýanyň hakyky guramaçylyk işlerine kömek edip bilerdi. Ol jikme-jik zatlarda hiç zat etmegi teklip etmedi. Paýnamalaryň köpüsini daýhanlara we şäher ilatyna satmalydy we paýnamalaryň satylmagy üçin belli bir komissiýa tölenmezligi üçin hiç hili sebäp görmedi.
  Baş köçede bütin gün howp salýan tupan başlanda, bankyň arka otagyndan dört adam çykdy. Olar penjiräniň ýanynda bilelikde durup, sirkden öýlerine tarap barýan dükanlaryň ýanyndan ylgap geçýän adamlary synladylar. Daýhanlar arabalaryna böküp, atlaryny ylgap ýörüşe mejbur etdiler. Bütin köçe gygyryp, ylgap ýören adamlardan doludy. Bank penjiresinde duran synçy üçin Ogaýo ştatynyň Bidwell şäheri indi asuda ýaşaýan we asuda pikirler bilen doldurylan asuda şäher däl-de, ägirt uly häzirki zaman şäheriniň kiçijik bir bölegi ýaly bolup görünmegi mümkindi. Asman, degirmen tüssesi ýaly, adatdan daşary garaňkydy. Howlukýan adamlar günüň ahyrynda degirmenden gaçyp barýan işçiler bolup bilerdi. Tozan bulutlary köçeden aşak süýşüp geçýärdi. Stiw Hanteriň göz öňüne getirmesi oýandy. Näme üçindir, tozanyň gara bulutlary we ylgap ýören adamlar oňa ägirt uly güýç duýgusyny berdi. Ol asmany bulutlar bilen dolduran ýalydy we içinde gizlenen bir zat adamlary gorkuzýardy. Ol ilkinji uly senagat syýahatyna goşulmaga ýaňy razy bolan adamlardan gaçmagy isleýärdi. Ol, ahyrsoňy, olaryň diňe gurjaklar, ulanyp biljek jandarlar, özi bilen alyp ýören adamlardygyny duýdy, köçelerden ylgaýan adamlary tupan alyp gidişi ýaly. Ol we tupan belli bir manyda meňzeşdi. Ol tupan bilen ýeke galmagy, mertebe bilen we onuň öňünde dogry ýöremegi isleýärdi, sebäbi geljekde adamlaryň öňünde mertebe bilen we dogry ýörejekdigine ynanýardy.
  Stiw bankdan çykyp köçä çykdy. Içerdäki adamlar oňa gygyryp, suwlanjakdygyny aýtdylar, ýöne ol olaryň duýduryşyna üns bermedi. Ol çykyp barýarka we kakasy köçäniň aňyrsyndan zergärçilik dükanyna tarap howlukyp barýarka, bankda galan üç adam biri-birine seredip gülüşdiler. Birdi Spinksiň dermanhanasynyň daşynda aýlanyp ýören erkekler ýaly, olar ony kemsitmek islediler we oňa at dakmaga meýillidiler; ýöne näme üçindir, olar muny edip bilmediler. Olara bir zat boldy. Olar biri-birine soragly seredip, her biri beýlekileriň gürlemegini garaşdy. "Bolýar, näme bolsa-da, ýitirjek zadymyz ýok" diýip, Jon Klark ahyrsoňy belledi.
  Köprüden geçip, täze başlan senagat magnaty Stiw Hanter Turner's Pike-e çykdy. Güýçli ýel ýoluň ugrunda uzalyp gidýän giň meýdanlaryň üstünden geçip, agaçlardan ýapraklary goparyp, özi bilen ägirt uly tozan üfläp gitdi. Oňa asmandaky gara bulutlaryň özüne degişli zawodlaryň bacalaryndan çykýan tüssä meňzeýändigi görünýärdi. Onuň göz öňünde, ol öz şäheriniň şähere öwrülendigini, zawodlarynyň tüssäsi bilen örtülendigini hem gördü. Tupandan ýanan meýdanlara seredip, ol ýöreýän ýolunyň bir gün şäher köçesine öwrüljekdigine düşündi. "Tiz wagtda bu ýerde bir mümkinçilik taparyn" diýip, ol pikirli aýtdy. Onuň içinde şatlyk duýgusy peýda boldy we Piklwile ýetende, Hýu bilen Elli Malberiniň işleýän dükanyna gitmedi, gaýtam, öwrülip, palçyk we ýagyş ýagyp, şähere gaýdyp geldi.
  Bu Stiwiň ýalňyz galmak, jemgyýetde özüni beýik adam ýaly duýmak isleýän döwridi. Ol köne turşu zawodyna gidip, ýagyşdan gaçmagy niýet edipdi, ýöne demir ýol relslerine ýetende, yzyna öwrüldi, sebäbi birden sessiz, ünsli oýlap tapyjynyň ýanynda özüni hiç haçan ajaýyp duýup bilmejekdigini düşündi. Şol agşam özüni ajaýyp duýmak isledi we şonuň üçin ýagyşa we şlýapasyna, ýele urdulan we meýdana öwüsýän ýagyşa üns bermän, uly pikirler pikir edip, çöl ýoldan ýöräp gitdi. Jaýlaryň ýok ýerinde bir pursat saklandy we kiçijik ellerini asmana galdyrdy. "Men erkek. Size näme diýerin, men erkek. Kim näme diýse-de, men size näme diýerin: men erkek" diýip, boşluga gygyrdy.
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  HÄZIRKI DÖWÜR _ Senagat şäherlerinde ýaşaýan ERKEKLER WE AÝALLAR meýdanlardan özlerine degişli bolmadyk jaýlarda ýaşamak üçin çykan syçanlara meňzeýärler. Olar diňe garaňky ýagtylygyň düşýän garaňky diwarlarynda ýaşaýarlar we olaryň köpüsi gelip, iýmit we ýylylyk tapmak üçin yzygiderli zähmet çekip, arryk we ýadaw bolýarlar. Diwarlaryň aňyrsynda syçanlaryň köpçüligi gygyryp we gürläp, töweregine ylgaşýar. Wagtal-wagtal batyr syçan arka aýaklarynyň üstüne çykyp, beýlekilere ýüzlenýär. Ol diwarlary döwüp, jaýy guran hudaýlary ýeňjekdigini aýdýar. "Men olary öldürerin" diýip, jar edýär. "Syçanlaryň höküm sürmegi. Siz ýagtylykda we ýylylykda ýaşarsyňyz. Hemmeler üçin iýmit bolar we hiç kim aç galmaz."
  Garaňkylykda, gözden daşda, uly jaýlarda ýygnanan syçanlar şatlykdan gygyrýarlar. Birnäçe wagtdan soň, hiç zat bolmadyk mahaly, olar gynanýarlar we ruhdan düşýärler. Olaryň pikirleri meýdanlarda ýaşaýan döwürlerine gaýdyp gelýär, ýöne olar jaýlarynyň diwarlaryndan çykmaýarlar, sebäbi köpçülikde uzak wagt ýaşamak olary uzyn gijeleriň sessizliginden we asmanyň boşlugyndan gorkdurýar. Öýlerde äpet çagalar terbiýelenýär. Çagalar jaýlarda we köçelerde söweşip, gygyranda, diwarlaryň arasyndaky garaňky boşluklar geň we gorkunç sesler bilen titräp başlaýar.
  Syçanlar gaty gorkýarlar. Wagtal-wagtal ýekeje syçan umumy gorkudan bir pursatlyk gaça durýar. Şeýle adama bir duýgy täsir edýär we gözlerinde ýagtylyk peýda bolýar. Ses öýlere ýaýranda, olar olar barada hekaýalar oýlap tapýarlar. "Gün atlary birnäçe gün bäri agaçlaryň depelerinden arabalary çekip ýörler" diýip, olar eşidendiklerini görmek üçin töweregine çalt seredýärler. Özlerine seredýän dişi syçany görenlerinde, guýruklaryny gyşaryp gaçýarlar we dişi syçan hem onuň yzyndan gelýär. Beýleki syçanlar onuň sözlerini gaýtalap, ondan biraz teselli tapýarlarka, olar ýyly, garaňky burç tapyp, biri-birine ýakyn ýatýarlar. Öýleriň diwarlarynda ýaşaýan syçanlar hut şolaryň sebäpli dünýä inýärler.
  Hýu Makweýiň ösümlik ekýän maşynynyň ilkinji kiçi modeli ejiz pikirli Elli Malberri tarapyndan doly ýok edilende, ol iki-üç ýyllap Hanteriň zergärçilik dükanynyň witrinasynda ýatan çüýşede ýüzýän meşhur gäminiň ornuny tutdy. Elli täze işine örän buýsanýardy. Hýunyň ýolbaşçylygynda taşlanan turşu zawodynyň burçundaky iş stolunda işläp, ol ahyrsoňy öz eýesini tapan geň bir ite meňzeýärdi. Ol Stiw Hantere üns bermedi, ol ägirt uly syry saklaýan adamyň keşbi bilen günde ýigrimi gezek gapydan girip-çykýardy, ýöne gözlerini stoluň başynda oturyp, kagyz listlerine çyzýan dymýan Hýuga dikip durdy. Elli özüne berlen görkezmeleri ýerine ýetirmäge we öz eýesiniň näme ýasamaga synanyşýandygyny düşünmäge batyrgaýlyk bilen synanyşdy, Hýu bolsa akylsyz adamyň barlygyndan gorkman, käte teklip edilýän maşynyň käbir çylşyrymly böleginiň işini düşündirmek üçin sagatlap wagt sarp edýärdi. Hýu her bir bölegi uly karton böleklerinden gödeklik bilen ýasaýardy, Elli bolsa ony kiçijik görnüşde gaýtalaýardy. Bütin ömrüni manysyz agaç zynjyrlary, şaftaly çukurlaryndan sebetleri we çüýşelerde ýüzmek üçin niýetlenen gämileri oýmak bilen geçiren adamyň gözleri akyllylygy görkezmäge başlady. Söýgi we düşünişmek oňa sözleriň edip bilmeýän zadyny az-azdan edip başlady. Bir gün, Hýunyň ýasan bölegi işlemeýän wagty, ahmak özi kämil işleýän bölegiň nusgasyny ýasady. Hýu ony maşyna dakynda, ol şeýle bir begendi welin, oturyp bilmedi we lezzet bilen gygyryp, öňe-yza ýöräp başlady.
  Maşyn maketi zergärçilik dükanynyň witrinasynda peýda bolanda, adamlary gyzgyn tolgunma gurşap aldy. Hemmeler onuň tarapdary ýa-da garşy çykyş etdiler. Rewolýusiýa ýaly bir zat boldy. Partiýalar döredildi. Oýlap tapyşyň üstünligine hiç hili gatnaşygy bolmadyk we tebigaty boýunça muny edip bilmeýän adamlar onuň üstünligine şübhelenmäge het edýän islendik adam bilen göreşmäge taýýardylar. Täze täsinligi görmek üçin şähere gelen daýhanlaryň arasynda maşynyň işlemejekdigini, işlemejekdigini aýdanlar köpdi. "Bu amaly däl" diýdiler. Bir-birden çykyp, toparlar döredip, duýduryşlary pyşyrdadylar. Olaryň dodaklaryndan ýüzlerçe garşylyk çykdy. "Bu zadyň ähli tigirlerine we dişlilerine serediň" diýdiler. "Görýäňizmi, işlemez. Indi siz meýdanda ýöräp barýarsyňyz, ol ýerde gaýalar we köne agaçlaryň kökleri bar, belki-de ýerden çykyp dur. Görersiňiz. Akmaklar maşyny satyn alarlar, hawa. Olar pullaryny harçlarlar. Olar ösümlik ekerler. Ösümlikler öler." Pul biderek harçlanar. Hasyl bolmaz." Bidweliň demirgazygyndaky oba ýerlerinde kelem ösdürip ýetişdiren, bedenleri kelem meýdanlarynyň rehimsiz zähmetinden ejir çeken garry adamlar täze enjamyň modelini barlamak üçin şähere ylgap geldiler. Olaryň pikirlerini söwdagär, agaç ussasy, senetçi, lukman - şäherdäki hemmeler howlukmaçlyk bilen soradylar. Istisnasyz, olar başlaryny şübhe bilen ýaýkadylar. Zergär dükanynyň penjiresiniň öňündäki pyýada ýoluň ugrunda durup, enjama seretdiler, soňra töweregindäki märekä öwrülip, başlaryny şübhe bilen ýaýkadylar. "A," diýip gygyrdylar, "tigirlerden we dişli çarhlardan ýasalan zat, şeýlemi? Bolýar, ýaş Hanter bu jandaryň adamyň ornuny tutjakdygyny garaşýar. Ol akmak. Men ol oglanyň akmakdygyny hemişe aýdýardym. Söwdagärler we şäher ilaty, işi bilýänleriň ýaramaz kararyna birneme ynjalyksyzlanyp, dargaşdylar. Olar Birdi Spinksiň dermanhanasynda saklandylar, ýöne kazy Hanbiniň gürrüňine üns bermediler. "Eger enjam işlese, şäher oýanar" diýip kimdir biri yglan etdi. "Bu zawodlaryň, täze adamlaryň gelmeginiň, jaýlaryň gurulmagynyň, harytlaryň satyn alynmagynyň diýmekdir." Olaryň aňynda birden baýlyk baradaky pikirler peýda bolup başlady. Agaç ussasy Ben Pilleriň şägirdi ýaş Ed Holl gaharlandy. "Nälet bolsun," diýip, ol gygyrdy, "bu näletlenen köne gynançly söze näme üçin gulak asmaly? Şäheriň borjy çykyp, şol enjamy birikdirmek. Biz şu ýerde oýanmaly. Stiw Hanter barada öň näme pikir edýändigimizi ýatdan çykarmaly. Her niçigem bolsa, ol mümkinçilik gördü, şeýlemi? We ol ony ulandy. Men onuň bolmagy isleýärin. Men diňe onuň bolmagymy isleýärin . Biz diňe telegraf operatory diýip pikir edýän şol ýigit barada näme aýdyp bileris? Ol biziň hemmämizi aldady, şeýlemi? Men size onuň we Stiw Hanteriň Bidwellde ýaşaýandygyna buýsanmalydygymyzy aýdýaryn. Men şeýle diýdim. Men size şäheriň borjunyň çykyp, olary we şol enjamy birikdirmekdigini aýdýaryn. Eger biz muny etmesek, näme boljakdygyny bilýärin. Stiw Hanter diri. Men onuň diridigini pikir etdim. Ol şol oýlap tapyşyny we öz oýlap tapyjysyny başga bir şähere ýa-da şähere alyp gider. Ol şeýle eder. Nälet bolsun, men size bu ýigitleri goldamalydygymyzy aýdýaryn. Şol zat Men aýtdym.
  Umuman, Bidwelliň ýaşaýjylary ýaş Hall bilen ylalaşdylar. Tolgunma azalmady, gaýtam, her geçen gün has-da güýçlendi. Stiw Hanter bir agaç ussasyna kakasynyň dükanyna gelip, Esasy köçä seredýän dükanyň öňündäki meýdan görnüşinde uzyn, ýalpak gutu gurmagy tabşyrdy. Ol ony ezilen toprak bilen doldurdy, soňra sagat mehanizmine birikdirilen halatlar we şkiwler arkaly enjam meýdanyň üstünden çekildi. Enjamyň üstündäki suw howdanyna iňňeden uly bolmadyk birnäçe onlarça kiçi ösümlik goýuldy. Sagat mehanizmi sarylyp, at güýjüni görkezýän simler dartgynly çekilende, enjam ýuwaşlyk bilen öňe süýşdi. Bir gol aşak düşüp, ýerde deşik açdy. Ösümlik deşige düşdi we çemçe ýaly eller peýda bolup, ösümligiň kökleriniň töweregindäki topragy gysdy. Enjamyň üstünde suw bilen doldurylan çelek durdy we ösümlik ýerinde bolanda, takyk hasaplanan suw mukdary turbadan akyp, ösümligiň köklerine çökdi.
  Gije-gije maşyn kiçijik meýdanyň üstünden süýşüp, ösümlikleri kämil tertip-düzgüne getirdi. Muny Stiw Hanter edýärdi; ol başga hiç zat etmeýärdi; we Bidwellde enjamy öndürmek üçin uly kompaniýa dörediljekdigi barada myş-myşlar ýaýraýardy. Her gije täze bir hekaýa aýdylýardy. Stiw bir gün Kliwlenddedi we Bidwelliň mümkinçiligini elden giderjekdigi, uly puluň Stiwi zawod taslamasyny şähere göçürmäge ynandyrandygy barada myş-myşlar ýaýraýardy. Ed Hollyň maşynyň amalylygyna şübhelenýän daýhany käýinç bilen gürleşýändigini eşiden Stiw ony bir gyra çekip, onuň bilen gürleşdi. "Bize başlyk wezipeleri we şuňa meňzeş zatlar üçin başga erkekler bilen nähili iş salyşmalydygyny bilýän janly ýaş ýigitler gerek bolar" diýdi ol. "Men hiç hili wada bermeýärin. Diňe size sebediň deşigini görüp bilýän janly ýaş ýigitleri halaýandygymy aýtmak isleýärin. Maňa şeýle ýigitler ýaraýar. Men olaryň dünýäde ýokary galmagyny görmek isleýärin."
  Stiw daýhanlaryň maşynlaryň ösüp ýetişjekdigine yzygiderli şübhelenýändigini eşitdi, şonuň üçin ol agaç ussasyna dükanyň gapdalyndaky penjirede başga bir kiçijik meýdan gurmagy tabşyrdy. Ol maşyny göçürip, ösümlikleri täze meýdana ekdirdi. Olaryň ösmegine rugsat berdi. Käbir ösümlikler solgunlyk alamatlaryny görkezmäge başlanda, ol gijelerine gizlinlikde gelip, olaryň ýerine has güýçli şahalar goýdy, şonuň üçin kiçi meýdan dünýä hemişe batyrgaý we güýçli görünýärdi.
  Bidwell öz halkynyň ulanýan iň agyr zähmetiniň soňuna çykandygyna ynanýardy. Stiw dükanyň witrinasynda uly diagramma ýasap, bir gektar kelemi maşyn bilen ekmegiň we el bilen ekmegiň deňeşdirme çykdajylaryny görkezýän uly diagramma asdy, indi bu "köne usul" diýlip atlandyrylýardy. Soňra ol resmi taýdan Bidwellde paýdarlar jemgyýetiniň dörediljekdigini we islendik adamyň goşulyp biljekdigini yglan etdi. Ol hepdelik gazetde makala çap etdi we taslamasyny şäherde ýa-da beýleki uly şäherlerde durmuşa geçirmek üçin köp teklip alandygyny düşündirdi. "Meşhur oýlap tapyjy jenap Makweý we men ikimiz hem halkymyza ygrarly bolmak isleýäris" diýdi, Hýu makala barada hiç zat bilmese-de we hiç haçan ýüzlenýän adamlarynyň durmuşyna gatnaşmasa-da. Paýnamalara abuna ýazylmagyň başlamagy üçin bir gün bellendi we Stiw özüne garaşýan ägirt uly girdeji barada gizlinlikde pyşyrdady. Bu mesele her öýde ara alnyp maslahatlaşyldy we paýnama satyn almak üçin pul toplamak meýilnamasy düzüldi. Jon Klark şäher emläginiň bahasynyň belli bir bölegini karz bermäge razy boldy we Stiw Terneriň Paýkynyň golaýyndaky ähli ýerler, Piklwile çenli uzak möhletli opsiýa aldy. Şäher muny eşidende haýran galdy. "Wah," diýip, dükanyň öňünde aýlanyp ýörenler gygyrdylar, "garry Bidwell ulaljak. Indi muňa serediň, şeýlemi? Piklwile çenli jaýlar bolar." Hýu täze enjamlarynyň biriniň polatdan we agaçdan ýasalandygyny we meýdan şertlerinde ulanmaga mümkinçilik berýän ululykdadygyny görmek üçin Kliwlende gitdi. Ol şäheriň gözünde gahryman hökmünde gaýdyp geldi. Onuň dymmagy Stiwe öňki ynanmazlygyny doly ýatdan çykaryp bilmeýän adamlara hakykatdanam gahrymançylyk hasaplaýan zatlaryny aňlaryna düşürmäge mümkinçilik berdi.
  Şol agşam, şaý-sep dükanynyň witrinasyndaky awtoulaga seretmek üçin ýene-de bir gezek saklanandan soň, ýaş-garrylaryň köpçüligi Turneriň Pike boýunça Wheeling stansiýasyna tarap ýöräp gitdiler, ol ýerde Hýu täze adam bilen çalşyryldy. Olar agşamky otlynyň gelýändigini asla duýmadylar. Ybadathananyň öňündäki ybadat edýänler ýaly, olar köne turşu zawodyna birhili hormat bilen seretdiler. Hýu olaryň arasynda bolanda, döreden duýgusyndan habarsyz, olar utandylar, sebäbi ol hem olaryň barlygyndan hemişe utanýardy. Hemmeler adam aňynyň güýji bilen birden baý bolmagy arzuw edýärdi. Olar onuň hemişe uly pikirler pikir edýändigini pikir edýärdiler. Elbetde, Stiw Hanter ýarymdan köp blöf, punç we aldaw bolup biler, ýöne Hýu bilen blöf ýa-da punç ýokdy. Ol sözlere wagt sarp etmedi. Ol pikir etdi we onuň pikirlerinden diýen ýaly ynanmazlyk gudratlar peýda boldy.
  Bidweliň her ýerinde ösüş üçin täze itergi duýuldy. Ýaşaýyşlaryna öwrenişip, günlerini durmuşlarynyň kem-kemden ýitip barýandygy baradaky pikirine ukyly boýun egmek bilen geçirýän garry adamlar oýanyp, agşamara Esasy köçeden ýöräp, şübheli daýhanlar bilen jedelleşdiler. Ösüş we şäheriň oýanyp, Stiw Hanter we maşyn bilen galmak borjy barada Demosfene öwrülen Ed Holldan başga-da, köçeleriň burçlarynda ýene-de on iki adam çykyş etdi. Oratorlyk zehini iň garaşylmadyk ýerlerde oýanýardy. Myş-myşlar agyzdan-agyza geçdi. Bir ýylyň içinde Bidweliň gektarlap ýer tutýan kerpiç zawodynyň boljakdygy, asfaltlanan köçeleriň we elektrik yşyklandyryşynyň boljakdygy aýdylýardy.
  Geň galdyryjy zat, Bidwelldäki täze ruhuň iň berk tankytçysy, eger maşyn üstünlikli bolsa, onuň ulanylyşyndan iň köp peýda görjek adamdy. Başlangyç däl Ezra Frenç ynanmakdan ýüz öwürdi. Ed Hollyň, doktor Robinsonyň we beýleki höwesjeňleriň basyşy astynda ol ady köp gezek agzynda bolan Hudaýyň sözüne ýüzlendi. Hudaýa küfr edýän adam Hudaýyň goragçysy boldy. "Görýärsiňizmi, muny edip bolmaýar. Bu gowy däl. Elhenç bir zat bolar. Ýagyş ýagmaz we ösümlikler gurap öler. Injil döwründe Müsürde bolşy ýaly bolar" diýip, ol yglan etdi. Aýagy burkulan garry daýhan dermanhanada köpçüligiň öňünde durup, Hudaýyň Sözüniň hakykatyny yglan etdi. "Injilde adamlaryň maňlaýlarynyň deri bilen işlemelidigi aýdylmaýarmy?" diýip, ol ýiti sorady. "Şeýle maşyn derläp bilermi? Munuň mümkin däldigini bilýärsiňiz." Ol hem işläp bilmeýär. Ýok, jenap. Adamlar muny etmeli. Kabyl Erem bagynda Habyly öldüreninden bäri şeýle boldy. Hudaýyň niýeti şeýledi we hiç bir telegraf operatory ýa-da Stiw Hanter ýaly akylly ýaş ýigit - şeýle şäherde ýaşaýan oglanlar - meniň öňüme gelip, Hudaýyň kanunlarynyň işini üýtgedip bilmezler. Muny edip bolmaz we hatda edip boljak bolsa-da, synanyşmak erbet we betnebislik bolardy. Meniň muňa hiç hili gatnaşygym ýok. Bu nädogry. Men şeýle diýýärin we siziň ähli akylly sözleriňiz meniň pikirimi üýtgetmez.
  1892-nji ýylda Stiw Hanter Bidwel şäherine gelen ilkinji senagat kärhanasyny esaslandyrdy. Ol Bidwell Plant-Setting Machine Company diýlip atlandyrylýardy we ahyrsoňy başa barmady. Nýu-Ýorkuň merkezi köçesine seredýän derýanyň kenarynda uly zawod guruldy. Häzirki wagtda ol ýerde Hunter Bicycle Company işleýär we senagat dilinde oňa hereket edýän kärhana diýilýär.
  Iki ýyllap Hýu öz oýlap tapyşlarynyň ilkinjisini kämilleşdirmäge synanyşyp, yhlasly işledi. Sazlaýjynyň işleýän modelleri Kliwlendden getirilenden soň, Bidwell özi bilen işlemek üçin iki sany tälim alan mehaniki işe aldy. Köne duzlama fabrikasyna hereketlendiriji, şeýle hem tokar stanoklary we beýleki gural ýasamak enjamlary oturdyldy. Stiw, Jon Klark, Tom Batterwort we kärhananyň beýleki yhlasly goldawçylary uzak wagtlap netije barada şübhelenmediler. Hýu enjamy kämilleşdirmek isledi; onuň ýüregi ýerine ýetirjek işine berk ynanýardy. Emma ol muny şonda etdi we, esasanam, ömrüniň dowamynda ony dowam etdirdi, onuň töweregindäkileriň durmuşyna nähili täsir etjekdigini az bildi. Gün-günden şäherden iki mehanik we Stiw tarapyndan berlen at toparyny sürýän Elli Malberri bilen bilelikde zawodyň demirgazygynda kärendesine alnan meýdana gitdi. Çylşyrymly mehanizmde gowşaklyklar ýüze çykdy we täze, has berk bölekler öndürildi. Birnäçe wagtlap enjam kämil işledi. Soňra başga kemçilikler peýda boldy we beýleki bölekleri güýçlendirmek we çalşyrmak gerek boldy. Enjam ýeke bir brigadanyň göterip bilmejek derejede agyrlaşdy. Toprak gaty çygly ýa-da gaty gurak bolsa, ol işlemezdi. Ol çygly we gurak gumda ajaýyp işledi, ýöne toýunda hiç zat etmedi. Ikinji ýylda, zawod gurluşygy tamamlanyp barýarka we köp enjamlar oturdylanda, Hýu Stiwe ýakynlaşyp, maşynyň çäklendirmeleri barada aýtdy. Ol şowsuzlygyna gynandy, ýöne maşyn bilen işlemek arkaly özüni bilimli etmekde üstünlik gazanandygyny duýdy, bu bolsa kitap öwrenmek bilen hiç haçan edip bilmejek zadydy. Stiw zawody işe girizmegi we maşynlaryň käbirini gurup, satmagy karar etdi. "Eliňizde bar bolan iki adamy goýuň we gürleşmäň" diýdi ol. "Maşyn siziň pikir edýäniňizden has gowy bolup biler. Hiç haçan bilmersiňiz." Men olaryň sowukganly bolmagyny üpjün etdim. Şol günüň ikinji ýarymynda, Hýu bilen gürleşen güni, Stiw bu taslamany öňe sürmekde bile gatnaşan dört adama bankyň arka otagyna jaň edip, ýagdaýy aýtdy. "Biz bu ýerde kynçylyk çekýäris" diýdi ol. "Eger bu maşynyň näsazlygy barada habar ýaýratsak, biz nirede bolarys? Bu iň güýçlileriň diri galmagy meselesi."
  Stiw öz meýilnamasyny otagdaky erkeklere düşündirdi. Ol olaryň hiç biriniň alada etmäge hiç hili sebäbiniň ýokdugyny aýtdy. Ol olary kabul edip, çykarmagy teklip etdi. "Men şeýle adam" diýip, ol tekepbirlik bilen aýtdy. Ol belli bir derejede işleriň şeýle bolandygyna begenýändigini aýtdy. Dört adam az pul goýupdy. Olar şäher üçin bir zat etmäge çynlakaý synanyşýardylar we ol munuň gowy bolmagyna göz ýetirerdi. "Biz hemmelere adalatly bolarys" diýdi. "Kompaniýanyň paýnamalary satyldy. Biz birnäçe enjam ýasap, satarys. Eger olar bu oýlap tapyjynyň pikir edişi ýaly şowsuz bolsa, bu biziň günämiz bolmaz. Görşüňiz ýaly, zawod arzan satylmaly bolar. Şol döwürler gelende, bäşimiz özümizi we şäheriň geljegini halas etmeli bolarys. Satyn alan enjamlar, görşüňiz ýaly, demir we agaç işläp bejerýän enjamlar, iň täze tehnologiýalar. Olary başga bir zat ýasamak üçin ulanyp bolýar. Eger zawod enjamy bozulsa, biz zawody arzan bahadan satyn alyp, başga bir zat ýasaýarys. Belki, şäher önümiň doly gözegçiligini öz elimizde saklasa, has gowy bolardy. Görşüňiz ýaly, bu ýerde ähli zady dolandyrmaly bolan az sanly adamlar bar. Işçi güýjüniň ulanylmagyny üpjün etmek biziň işimiz bolar. Kiçi paýdarlaryň köp bolmagy kynçylyk döredýär. Adamdan adama, men siziň her biriňizden paýlaryňyzy satmazlygyňyzy haýyş ederin, ýöne kimdir biri size gelip, olaryň bahasy barada sorasa, men siziň kärhanamyza wepaly bolmagyňyzy garaşýaryn. Men gurnama enjamyny çalşyrjak bir zat gözläp başlaryn we dükan ýapylanda, biz işe başlarys." ýene-de. Adamlar her gün täze enjamlar bilen doldurylan owadan zawody özlerine satmaga mümkinçilik tapmaýarlar, biz bolsa indi bir ýylyň içinde edip bilýäris."
  Stiw bankdan çykyp, dört adamy birek-birege seredip goýdy. Soňra kakasy turup, çykyp gitdi. Bank bilen baglanyşykly beýleki adamlar turup, çykyp gitdiler. "Bolýar," Jon Klark biraz pikirlilik bilen aýtdy, "ol akylly adam. Meniň pikirimçe, biz onuň we şäheriň ýanynda galmaly bolarys. Ol işçi güýjüni ulanmalydygymyzy aýdýar. Men agaç ussasynyň ýa-da daýhanyň zawodda az mukdarda iş tapmagynyň nähili gowydygyny görmeýärin. Bu olary diňe işinden sowýar. Olaryň baýamak baradaky akylsyz arzuwlary bar we öz işlerine üns bermeýärler. Zawod birnäçe adamyň eýeçiliginde bolsa, şäher üçin hakyky artykmaçlyk bolardy." Bankir sigara ýakdy we penjirä tarap baryp, Bidweliň esasy köçesine seretdi. Şäher eýýäm üýtgedi. Esasy köçede, bank penjiresinden göni üç täze kerpiç jaý gurulýardy. Zawodyň gurluşygynda işlän işçiler şähere ýaşamaga gelipdiler we köp täze jaýlar gurulýardy. Iş hemme ýerde gyzgalaňly dowam edýärdi. Kompaniýanyň paýnamalaryna sargytlar artykdy we adamlar her gün diýen ýaly banka has köp satyn almak barada gürleşmek üçin gelýärdiler. Bir gün öň bir daýhan iki müň dollar bilen geldi. Bankiriň aňynda öz döwrüniň zäheri peýda bolup başlady. "Ahyrsoňy, ähli zadyň aladasyny Stiw Hanter, Tom Batterwort, Gordon Hart we men ýaly adamlar etmeli we muňa ukyply bolmak üçin özümize seretmeli" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Ol Esasy Köçe tarap yzyna seretdi. Tom Batterwort öňdäki gapydan çykdy. Ol ýeke galyp, öz işi barada pikir etmek isledi. Gordon Hart boş arka otaga gaýdyp geldi we penjiräniň ýanynda durup, köçeden daşary seretdi. Onuň pikirleri bank prezidentiniň pikirleri bilen birmeňzeş akýardy. Şeýle hem, ol şowsuzlyga uçrajak kompaniýanyň paýnamalaryny satyn almak isleýän adamlar barada pikir etdi. Ol şowsuzlyk ýagdaýynda Hýu Makweýiň pikirine şübhelenip başlady. "Şeýle adamlar hemişe pessimist bolýarlar" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Bankyň arkasyndaky penjireden ol kiçijik ammarlaryň üçeginiň üstünden we iki täze iş jaýynyň gurulýan ýaşaýyş köçesine seredip bilýärdi. Onuň pikirleri Jon Klarkyň pikirlerinden diňe ýaşdygy üçin tapawutlanýardy. "Stiw we men ýaly birnäçe ýaş ýigit işe girişmeli bolar" diýip, ol sesli mürrüldäp aýtdy. "Bize işlemek üçin pul gerek. Pula eýe bolmak üçin jogapkärçiligi öz üstümize almaly bolarys."
  Jon Klark bankyň girelgesinde sigara çekdi. Ol özüni söweşiň mümkinçiliklerini ölçeýän esger ýaly duýdy. Ol özüni birneme general, bir görnüşli amerikan senagat granty ýaly duýýardy. Köp adamyň durmuşy we bagty, diýip özüne aýtdy. "Bolýar," diýip pikir etdi ol, "zawodlar şähere gelip, ol bu şäheriň ösüşi ýaly ösüp başlanda, hiç kim ony saklap bilmez. Şahsyýetler, senagat çökgünliginden ejir çekmegi mümkin kiçijik adamlar barada pikir edýän adam diňe ejiz adamdyr. Adamlar durmuşyň getirýän jogapkärçilikleri bilen ýüzbe-ýüz bolmaly. Aýdyň görýän az sanly adamlar ilki bilen özleri barada pikir etmeli. Başgalary halas etmek üçin özlerini halas etmeli."
  
  
  
  Bidwellde işewürlik gülläp ösýärdi we Stiw Hanteriň eline şans peýda berdi. Hýu ýüklenen kömür wagonuny demir ýoldan galdyryp, ony howa göterip, içindäkileri turba taşlap bilýän enjam oýlap tapdy. Onuň bilen tutuş bir wagon kömür gäminiň tutumyna ýa-da zawodyň maşyn otagyna gürrüldäp düşürilip bilnerdi. Täze oýlap tapyşyň nusgasy ýasaldy we patent berildi. Soňra Stiw Hanter ony Nýu-Ýorka alyp gitdi. Munuň üçin ol iki ýüz müň dollar nagt pul aldy, onuň ýarysy Hýuga berildi. Stiwiň Missuri ýaşaýjylarynyň oýlap tapyjy zehinine bolan ynamy täzelendi we güýçlendi. Kanagatlanma duýgusy bilen, şäheriň zawodyň maşynynyň näsazlygyny boýun almaly we täze maşynlary bolan zawodyň bazara çykarylmaly pursadyny garaşdy. Ol kärhanany mahabatlandyrmakda hyzmatdaşlarynyň gizlinlikde öz paýnamalaryny satýandygyny bilýärdi. Bir gün ol Kliwlende gitdi we bankir bilen uzak gürrüňdeş boldy. Hýu mekgejöwen ýygnaýjy kombaýnda işleýärdi we eýýäm oňa talapnama satyn alypdy. "Belki, zawody satmagyň wagty gelende, birden köp teklipçi bolar" diýip, ol wagon düşürijini satandan bir aý soň oňa durmuşa çykan sabyn ýasaýjynyň gyzy Ernestine aýtdy. Ol bankdaky iki adamyň we baý daýhan Tom Batterwortyň wepaly däldigini aýdanda gaharlandy. "Olar öz paýnamalaryny satýarlar we kiçi paýdarlaryň pullaryny ýitirmegine ýol berýärler" diýip, ol yglan etdi. "Men olara şeýle etme diýdim. Indi, eger olaryň meýilnamalaryny bozjak bir zat bolsa, olar meni günäkärlemezler."
  Bidwell ýaşaýjylaryny maýadar bolmaga ynandyrmak üçin tas bir ýyl sarp edildi. Soňra işler öňe gitdi. Zawodyň binýady goýuldy. Enjamy kämilleşdirmek üçin nähili kynçylyklara duçar bolýandygyny hiç kim bilmeýärdi we myş-myşlara görä, hakyky meýdan synaglarynda onuň doly peýdaly bolandygy subut edildi. Şenbe günleri şähere gelen şübheli daýhanlar şäheriň höwesjeňlerine güldüler. Enjamyň ideal toprak şertlerini tapyp, kämil işleýän gysga döwürleriniň birinde ekilen meýdan ösdürilip ýetişdirildi. Stiw dükandaky kiçijik modeli işledip başlanda hiç hili töwekgelçilik etmedi. Ol Ed Halla gijelerine çykyp, gury ösümlikleri çalşyrmagy tabşyrdy. "Bu ýeterlik derejede adalatly" diýip, ol Ed düşündirdi. "Ösümlikleriň ölmegine ýüz zat sebäp bolup biler, ýöne olar ölse, bu enjamyň günäsi. Bu ýerde öndürjek zadymyza ynanmasak, bu şähere näme bolar?"
  Agşamlary berk ýaş kelemiň uzyn hatarlary bolan meýdanlara seretmek üçin Terneriň Pike boýunça aýlanyp ýören adamlaryň köpçüligi dynçsyz hereket edip, täze günler barada gürrüň edýärdiler. Meýdanlardan demir ýol boýunça zawod meýdançasyna tarap ýöräp gitdiler. Kerpiç diwarlar asmana galyp başlady. Gurlup bolýança wagtlaýyn gaçybatalgalaryň aşagynda saklanýan maşynlar gelip başlady. Şähere işçileriň öňünden topary geldi we şol agşam Esasy köçede täze ýüzler peýda boldy. Bidwellde bolup geçýän wakalar Orta Günbataryň şäherlerinde bolup geçýärdi. Senagat Pensilwaniýanyň kömür we demir sebitleri arkaly Ogaýo we Indiana şäherlerine, has günbatarda bolsa Missisipi derýasynyň serhedindäki ştatlara öňe gidýärdi. Ogaýo we Indianada gaz we nebit tapyldy. Bir gijede obalar şäherlere öwrüldi. Adamlaryň aňynda delilik bardy. Ogaýodaky Lima we Findleý, Indianadaky Mansi we Anderson ýaly obalar birnäçe hepde içinde kiçi şäherlere öwrüldi. Ekskursiýa otlulary bu ýerleriň käbirinden geçip, pullaryny maýa goýmaga höweslidi. Nebit ýa-da gaz tapylmazdan birnäçe hepde öň birnäçe dollara satyn alnyp bilinjek şäher ýerleri müňlerçe dollara satyldy. Baýlyk ýeriň özünden çykýan ýalydy. Indiana we Ogaýo ştatlaryndaky fermalarda ägirt gaz guýulary buraw enjamlaryny ýerden çykaryp, häzirki zaman senagat ösüşi üçin şeýle möhüm bolan ýangyjy açyk meýdana dökdi. Bir gürrüldäp duran gaz guýusynyň öňünde duran zehinli bir adam: "Kaka, Ýeriň iýmit siňdiriş kynçylygy bar; onuň aşgazanynda gaz bar. Onuň ýüzi çişler bilen örtüler" diýip gygyrdy.
  Zawodlar gelmezden öň gazyň bazary bolmandygy sebäpli, guýular ýakylýardy, gijelerine bolsa uly, otlu çyralar asmany ýakýardy. Ýer ýüzüne turbalar çekilýärdi we bir günlük işde işçi tropiki yssyda öýüni gyş boýy ýylamaga ýeterlik gazanýardy. Nebit öndürýän ýerleriň eýesi bolan daýhanlar garyp we bankda bergili bolup ýatýardylar we irden baý oýanýardylar. Olar şäherlere göçüp, pullaryny her ýerde dörän zawodlara goýýardylar. Günorta Miçigandaky bir etrapda bir ýylda örülen simli oba hojalyk gyrymlary üçin bäş ýüzden gowrak patent berildi we diýen ýaly her bir patent gyrym kompaniýasynyň döremegine sebäp bolýan magnite öwrüldi. Ýerden ägirt uly energiýa çykyp, adamlara ýokuşýan ýalydy. Orta ştatlardaky iň energiýaly adamlaryň müňlerçesi kompaniýalar döredip, özlerini ýadadýardylar we şol kompaniýalar başa barmadyk mahaly, derrew başgalaryny döretdiler. Çalt ösýän şäherlerde millionlarça dollara wekilçilik edýän guramaçylyk kompaniýalary beýik oýanyşdan öň ammar guran agaç ussalarynyň gyssagly guran jaýlarynda ýaşaýardylar. Bu elhenç binagärlik döwri, pikirlenmegiň we öwrenmegiň bes edilen döwridi. Aýdym-sazsyz, şygryýetsiz, durmuşynda we höweslerinde gözellik bolmadyk tutuş halk, öz ene energiýasy we janlylygy bilen dolup, täze ýerde ýaşaýan, täze döwre howlukdy. Ogaýo ştatynyň at söwdagäri ferma atynyň bahasyna satyn alan patentlerini satyp, million dollar gazandy, aýalyny Ýewropa alyp gitdi we Parižde elli müň dollara surat satyn aldy. Başga bir Orta Günbatar ştatynda tutuş ýurt boýunça patentlenen dermanlary satýan bir adam nebit kärendesine aldy, ajaýyp baýady, üç sany gündelik gazet satyn aldy we otuz bäş ýaşyna ýetmezden ozal öz ştatynyň gubernatoryny saýlamagy başardy. Onuň energiýasyny dabaralandyrmak üçin, onuň döwlet işgäri hökmünde laýyk däldigi ýatdan çykaryldy.
  Senagatdan öňki döwürde, gyzgyn oýanyşdan öň, Orta Günbatar şäherleri köne senetlere, oba hojalygyna we söwda bagyşlanan ukyly ýerlerdi. Irden şäher ýaşaýjylary meýdanlarda işlemek ýa-da agaç ussaçylygy, at aýakgaplary tikmek, araba ýasamak, esbaplary abatlamak, aýakgap tikmek we egin-eşik tikmek bilen meşgullanmak üçin gidýärdiler. Olar kitap okaýardylar we öz siwilizasiýalaryna örän meňzeş siwilizasiýadan çykan adamlaryň aňynda dörän Hudaýa ynanýardylar. Fermalarda we şäher jaýlarynda erkekler we aýallar durmuşda şol bir maksatlara ýetmek üçin bilelikde işleýärdiler. Olar tekiz ýerde gurlan, gutu ýaly, ýöne berk gurlan kiçi çarçuwaly jaýlarda ýaşaýardylar. Ferma jaýyny guran agaç ussasy ony ambardan tapawutlandyryp, onuň ady bilen aýlanan zadyny kürsüleriň aşagyna goýup we öňünde oýulan sütünleri bolan eýwan gurupdy. Garyp jaýlaryň birinde köp ýyl ýaşandan soň, çagalar dünýä inip, erkekler ölenden soň, erkekler we aýallar pes üçekleriň aşagyndaky kiçijik otaglarda ejir çekip, şatlyk pursatlaryny paýlaşandan soň, inçe üýtgeşiklik boldy. Jaýlar öňki adamkärçiliginde diýen ýaly owadan boldy. Her bir jaý diwarlarynyň içinde ýaşaýan adamlaryň şahsyýetlerini belli bir derejede şöhlelendirip başlady.
  Daň bilen obanyň köçelerindäki ferma jaýlarynda we öýlerde durmuş oýandy. Her öýüň arkasynda atlar we sygyrlar üçin ammar, şeýle hem doňuzlar we towuklar üçin ammarlar bardy. Gündiz sessizlik kişneler, gygyryşlar we agylar bilen bozuldy. Oglanlar we erkekler öýlerinden çykdylar. Olar ammarlaryň öňündäki açyk meýdanda durdular, bedenlerini ukudaky haýwanlar ýaly uzadyp durdular. Gollary ýokary uzady, hudaýlara gowy günler we aýdyň günler üçin doga edýän ýaly. Erkekler we oglanlar öýüň gapdalyndaky nasosa baryp, ýüzlerini we ellerini sowuk suw bilen ýuwdular. Aşhana aşhanany doldurdy. Aýallar hem hereket edýärdiler. Erkekler haýwanlary iýmitlendirmek üçin ammarlara girdiler, soňra özlerini iýmitlendirmek üçin öýlere howlukdylar. Doňuzlaryň mekgejöwen iýýän ammarlaryndan yzygiderli gygyryş eşidildi we öýleriň üstüne kanagatlanarly sessizlik çökdi.
  Irdenki nahardan soň, erkekler we haýwanlar bilelikde meýdanlara çykyp, öýlerinde eşiklerini ýamaýardylar, gyş üçin bankalarda miweleri saklaýardylar we aýallaryň meselelerini ara alyp maslahatlaşýardylar. Bazar günleri aklawçylar, lukmanlar, etrap kazyýetiniň işgärleri we söwdagärler uzyn ýeňli geýimlerde şäheriň köçelerinde gezýärdiler. Bir suratkeş egninden basgançak göterip ýörýärdi. Dymyşlykda agaç ussalarynyň çekiçleriniň sesi eşidilýärdi, demirçiniň gyzyna öýlenen söwdagäriň ogly üçin täze jaý gurýardy. Ukyda ýatan aňlarda asuda ösüş duýgusy oýandy. Bu obada sungatyň we gözelligiň oýanýan döwridi.
  Onuň ýerine ägirt uly senagat oýandy. Mekdepde Linkolnyň ilkinji kitabyny almak üçin tokaýdan kilometrlerçe ýöräp barşy we prezident bolan ýolçy Garfild barada okaýan oglanlar gazetlerde we žurnallarda pul gazanmak we tygşytlamak başarnyklaryny ösdürmek arkaly birdenkä örän baýaýan adamlar barada okamaga başladylar. Işe alnan ýazyjylar bu adamlary beýik diýip atlandyrdylar, ýöne adamlarda köp gaýtalanýan sözleriň güýjüne garşy durmak üçin akyl taýdan kämillik ýetmeýärdi. Çagalar ýaly, adamlar hem özlerine aýdylanlara ynanýardylar.
  Täze nebiti gaýtadan işleýän zawodlar halkdan seresaply tygşytlanan pul bilen gurulýarka, Bidwellden gelen ýaş ýigitler başga ýere işe gitdiler. Goňşy ştatlarda nebit we gaz tapylandan soň, olar gülläp ösýän şäherlere syýahat edip, ajaýyp hekaýalar bilen öýlerine gaýdyp geldiler. Ösüşli şäherlerde erkekler günde dört, bäş, hatda alty dollar gazanýardylar. Ýaşuly adamlar ýok wagty, gizlinlikde, täze ýerlerde başdan geçiren wakalary, pul akymyna haýran galan aýallaryň şäherlerden nähili gelendigi we bu aýallar bilen geçiren wagtlary barada gürrüň berýärdiler. Kakasy aýakgap ussasy bolan we demirçi hünärini öwrenen ýaş Harli Parsons täze nebit känleriniň birinde işe girdi. Ol öýüne modaly ýüpek ýelek geýip geldi we ýoldaşlaryny on sente sigara satyn alyp we çekip haýran galdyrdy. Jübüleri pula doludy. "Men bu şäherde köp galmaryn, muňa pul goýup bilersiňiz" diýip, bir agşam aşaky Esasy köçede ýerleşýän moda aksesuarlary dükany bolan Fanny Twistiň öňünde bir topar muşdak bilen gurşalyp durka aýtdy. "Men hytaýly gyz, italýan gyzy we günorta amerikaly gyz bilen boldum." Ol sigarasyna bir çilim çekip, pyýada ýoluna tüýkürdi. "Men durmuşdan elimden geleniniň hemmesini alaryn" diýip, ol yglan etdi. "Men yzyna gaýdyp, rekord goýaryn. Gutarmanka, ýer ýüzündäki her bir aýal bilen bolaryn, men şony ederin."
  Bidwellde senagatçylygyň agyr elini ilkinji bolup duýan at ussasy Jozef Weinsworth, zawodda maşynlar tarapyndan ýasalan at ussalaryny abatlamagy haýyş eden daýhan Butterworth bilen bolan gürrüňiň täsirini ýeňip bilmedi. Ol dükanda işläp ýörkä, dymyp we nägile bolup, mürrüldäp başlady. Onuň şägirdi Will Seller işinden çykyp, Kliwlende gidende, onuň başga ogly ýokdy we birnäçe wagtlap dükanda ýeke özi işledi. Ol "erbet adam" hökmünde tanaldy we daýhanlar indi gyş günlerinde onuň ýanyna ýaltalap gelmeýärdiler. Duýgur adam bolan Jo özüni islendik pursatda ony ýok edip biljek ägirt adamyň ýanynda ýöreýän kiçijik jandar ýaly duýýardy. Ömrüniň dowamynda müşderilerine birneme gödeklik etdi. "Eger olar meniň işimi halamasalar, dowzaha gidip bilerler" diýip, ol okuwçylaryna aýtdy. "Men öz işimi bilýärin we bu ýerde hiç kime baş egmeli däl."
  Stiw Hanter "Bidwell Plant-Setting Machine Company" kompaniýasyny esaslandyranda, howpsuzlyk kemerini öndüriji tygşytlan 1200 dollaryny kompaniýanyň paýnamalaryna goýdy. Bir gün, zawod gurluşygy dowam edýän mahaly, ol Stiwiň täze ýük bilen gelip, tamamlanmadyk binanyň poluna gurnalýan täze tokar stanogy üçin 1200 dollar töländigini eşitdi. Bir mahabatçy daýhana tokar stanogynyň ýüz adamyň işini edip biljekdigini aýtdy we daýhan Jonyň dükanyna gelip, bu sözleri gaýtalady. Bu Jonyň ýadynda galdy we ol paýnama goýan 1200 dollarynyň tokar stanogyny satyn almak üçin ulanylandygyny netijä geldi. Bu onuň ýyllaryň dowamynda gazanan pulydy we indi bu pula ýüz adamyň işini edip biljek maşyn satyn alyp bolýardy. Onuň puly eýýäm ýüz esse köpeldi we ol näme üçin muňa begenip bilmeýändigini pikir etdi. Käbir günler ol begenýärdi, soňra onuň bagtyndan soň geň bir depressiýa gelýärdi. Aýdaly, ösümlikleri oturtýan maşyn ahyrsoňy işlemedimi? Onda onuň puluna satyn alnan tokar stanogy bilen näme edip bolardy?
  Bir agşam, garaňky düşenden soň, aýalyna aýtman, ol Turner's Pike-den köne Piklwil degirmenine tarap ýöräp gitdi. Şol ýerde Hýu, ýarym akylly Elli Malberri we iki şäher mehaniki ösümlik ekýän maşyny düzetmäge synanyşýardylar. Jo Günbatardan gelen uzyn, arryk adamy görmek isledi we onuň bilen söhbetdeşlik edip, täze maşynyň üstünlik gazanmak mümkinçilikleri barada pikirini soramak pikirine geldi. Et we gan döwründäki bir adam demir we polat döwründäki täze adamyň ýanynda ýöräp gitmek isledi. Ol degirene ýetende, garaňky düşüpdi we iki şäher işçisi Wheeling stansiýasynyň öňünde ekspres ýük awtoulagynda oturyp, agşamky turbalaryny çekýärdiler. Jo olaryň ýanyndan stansiýanyň gapysyna çenli ýöräp, soňra platforma boýunça yzyna gaýdyp, ýene-de Turner's Pike-e mündi. Ol ýoluň ugrundaky ýoldan ýöräp, tizden Hýu Makweýiň özüne tarap ýöräp gelýändigini gördü. Bir agşam Hýu ýalňyzlykdan ejir çekip, şäher durmuşyndaky täze wezipesiniň ony adamlara ýakynlaşdyrmaýandygyna geň galyp, kimdir biriniň onuň utanç-haýasyny açyp, onuň bilen gürrüňdeş bolmagyna umyt edip, Esasy köçeden şähere gezelenç etdi.
  Gapdal ýasaýjy Hýunyň ýolda ýöreýändigini görende, haýatyň bir burçuna tarap süýşüp, egilip, Hýunyň kelem meýdanlarynda işleýän fransuz oglanlaryny synlaýan ýaly, ol adama synlady. Onuň aňyna geň pikirler geldi. Öňündäki adatdan daşary uzyn keşbi gorkunç hasaplady. Ol çaga gaharyny duýdy we bir pursat eline daş tutup, öz durmuşyny şeýle bir dartgynly eden adama zyňmagy pikir etdi. Soňra Hýunyň keşbi ýoldan uzaklaşanda, onuň başyna başga bir keýp geldi. "Men ömrümiň dowamynda 1200 dollara işledim, bu adamyň alada etmeýän bir maşyn satyn almaga ýeterlik" diýip, ol sesli mürrüldäp aýtdy. "Men ondan goýan pulumdan has köp pul alyp bilerin: Stiw Hanter şeýle diýýär. Eger maşynlar gaýdal senagatyny öldürse, kimiň aladasy bar? Men gowy bolaryn." Diňe täze döwre girmeli, oýanmaly - bu bilet. Mende hem, beýlekilerde hem şeýle: hiç zat edilmedi, hiç zat gazanylmady."
  Jo haýatyň burçundan çykyp, Hýunyň yzyndan ýol boýunça süýşüp gitdi. Ony howlukmaçlyk duýgusy gurşap aldy we ol golaýlaşyp, Hýunyň paltosynyň etegine barmagy bilen degmek isleýändigini pikir etdi. Şeýle batyrgaý bir zat etmekden gorkansoň, onuň aňy täze bir öwrüm aldy. Ol garaňkylykda şähere tarap ýol boýunça ylgady we köprüden geçip, Nýu-Ýork merkezi demir ýoluna ýetenden soň, günbatara öwrülip, täze zawoda gelýänçä relsleriň yzyndan gitdi. Garaňkylykda, gutarylmadyk diwarlar asmana çykyp, gurluşyk materiallarynyň üýşüp duran üýşüp duran üýşüp duran üýşüp duran diwarlar bardy. Gije garaňky we bulutlydy, ýöne indi aý şöhle saçyp başlady. Jo kerpiç üýşüp, penjireden binanyň içine süýşüp girdi. Ol diwarlaryň boýundan elini eli bilen ele alyp, rezin örtülen demir üýşüp duran üýşüp duran üýşüp duran demir stanogyna gabat geldi. Ol munuň puluna satyn alan tokar stanogy, ýüz adamyň işini ýerine ýetirjek we garrylygynda ony rahat baýajak stanogy bolmalydygyna ynanýardy. Zawoda başga bir stanogyň getirilýändigi barada hiç kim gürrüň bermedi. Jo dyza çöküp, maşynyň agyr demir aýaklaryny gujaklady. "Ol nähili berk zat! Ol aňsatlyk bilen döwülmez" diýip pikir etdi. Ol akylsyzlyk boljakdygyny bilýän bir zady etmek isledi: maşynyň demir aýaklaryny öpmek ýa-da onuň öňünde dyza çöküp, doga etmek. Onuň ýerine, ol aýagyna turdy we penjireden çykyp, öýüne tarap ýöredi. Gije başdan geçirenleri sebäpli täzelendi we täze batyrgaýlyk bilen dolduryldy, ýöne öýüne ýetip, gapydan daşarda duranda, goňşusy, Çarli Kollinsiň araba dükanynda işleýän tigir ussasy Deýwid Çepmeniň açyk penjiräniň öňünde ýatylýan otagynda doga edýändigini eşitdi. Jo bir pursat diňledi we näme üçindir düşünip bilmedi, täze tapan ynamy eşiden zatlary bilen dargady. Dindar metodist Deýwid Çepmen Hýu Makweý we onuň oýlap tapyşynyň üstünligi üçin doga etdi. Jo goňşusynyň hem öz tygşytlaýan puluny täze kompaniýanyň paýnamalaryna goýandygyny bilýärdi. Ol diňe onuň üstünligine şübhelenýändigini pikir edýärdi, ýöne tigir ussasynyň hem aňyna şübhe ornaşandygy aýdyňdy. Gijäniň sessizligini bozup, doga edýän adamyň ýalbaryjy sesi eşidildi we bir pursatlyk onuň özüne bolan ynamyny düýbünden ýok etdi. "Eý Hudaý, bu adama Hýu Makweýiň ýolunda duran ähli päsgelçilikleri aýyrmaga kömek et" diýip, Deýwid Çepmen doga etdi. "Ösümlikleri sazlamak üçin maşyny üstünlikli et. Garaňky ýerlere ýagtylyk getir. Eý Reb, guluň Hýu Makweýiň ekmek üçin maşyny üstünlikli gurmagyna kömek et."
  OceanofPDF.com
  ÜÇÜNJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  VIII BAP
  
  Tom Batterwortyň gyzy Klara Batterwort on sekiz ýaşyny dolduranda, şäheriň orta mekdebini tamamlady. On ýedi ýaşynyň tomusyna çenli ol uzyn boýly, güýçli, myşsaly gyzdy, nätanyş adamlaryň ýanynda utanjaň we gowy tanaýan adamlary bilen batyrgaýdy. Onuň gözleri adatdan daşary ýumşakdy.
  Medina ýolundaky Butterworth öýi alma bagynyň arkasynda, gapdalynda başga bir bag bardy. Medina ýoly Bidwellden günorta tarap uzalyp, ýuwaş-ýuwaşdan depeleriň peýzažyna tarap ýokary galýardy we Butterworth öýüniň gapdal eýwanyndan ajaýyp görnüş açylýardy. Öýüň özi, üstünde gümmezi bolan uly kerpiç jaý, şol wagtlar etrapdaky iň görnükli ýer hasaplanýardy.
  Jaýyň arkasynda atlar we iri şahly mallar üçin birnäçe uly ammar bardy. Tom Batterwortyň oba hojalyk ýerleriniň köpüsi Bidwelliň demirgazygynda, käbir meýdanlary bolsa öýünden bäş mil uzaklykda ýerleşýärdi; ýöne ol ýeri özi ekmeýändigi üçin, munuň ähmiýeti ýokdy. Fermalar paý esasynda işleýän adamlara kärendesine berildi. Ekerançylykdan başga-da, Tomyň başga gyzyklanmalary hem bardy. Onuň öýüniň golaýyndaky dag eteginde iki ýüz gektar ýer bardy we birnäçe meýdan we tokaý zolagyndan başga, ol goýun we iri şahly mallary otlatmak üçin niýetlenendi. Süýt we gaýmak her gün irden Bidwell öý eýelerine işgärleri tarapyndan sürülýän iki arabada getirilýärdi. Onuň öýünden ýarym mil günbatarda, gapdal ýolda we Bidwell bazary üçin mallaryň soýulýan meýdanynyň gyrasynda gassahana bardy. Tom onuň eýesidi we öldürmeleri amala aşyrýan adamlary işe aldy. Öýüniň arkasyndaky meýdanlaryň birinden depelerden aşak akýan derýa bentlendi we howuzyň günortasynda buzhana bardy. Şeýle hem, ol şäheri buz bilen üpjün edýärdi. Onuň baglaryndaky agaçlaryň aşagynda ýüzden gowrak ary öýi durdy we her ýyl ol Kliwlende bal eltip berýärdi. Daýhanyň özi hiç zat etmeýän ýalydy, ýöne onuň akylly aňy hemişe işläp durdy. Uzyn, ukyly tomus günlerinde ol etrabyň içinde at çapyp, goýun we iri şahly mal satyn alyp, daýhan bilen at alyşmak üçin durup, täze ýer böleklerini söwda edip, hemişe iş bilen meşguldy. Onuň bir höwesi bardy. Ol çalt atlary gowy görýärdi, ýöne olara eýe bolmak islemeýärdi. "Bu oýun diňe kynçylyga we bergä getirýär" diýip, ol bankir dosty Jon Klarka aýtdy. "Başga adamlaryň atlara eýe bolmagyna rugsat beriň we olary çapyp özlerini heläk ediň. Men çapyşyklara giderin". Her güýzde men Kliwlende çapyşyk meýdançasyna gidip bilerin. Eger men at üçin höwesli bolsam, onuň utjakdygyna on dollar goýaryn. Eger ol etmese, on dollar ýitirýärin. Eger men ony eýelesem, türgenleşiklerde we şuňa meňzeş zatlarda ýüzlerçesini ýitirerdim." Daýhan ak sakgally, giň eginli we kiçi, inçe ak elli uzyn boýly adamdy. Ol temmäki çeýnärdi, ýöne endigine garamazdan, özüni we ak sakgalyny arassa saklaýardy. Aýaly heniz durmuşyň doly güýjündekä aradan çykypdy, ýöne ol aýallara gyzyklanmaýardy. Bir gezek dostuna aýtmagy ýaly, onuň aňy öz işleri we gören ajaýyp atlary baradaky pikirler bilen şeýle boş zatlara batyp, meşguldy.
  Daýhan köp ýyllaryň dowamynda ýeke-täk gyzy Klara az üns berdi. Çagalyk döwründe oňa bäş gyz doganynyň biri ideg etdi, olaryň hemmesi, onuň bilen ýaşaýan we öýüni dolandyrýan gyzyndan başga, bagtly durmuş gurupdylar. Onuň öz aýaly gaty ejiz aýaldy, ýöne gyzy onuň fiziki güýjüni miras aldy.
  Klara on ýedi ýaşynda kakasy bilen dawalaşdy, bu bolsa olaryň gatnaşyklaryny ahyrsoňy ýok etdi. Jedel iýul aýynyň ahyrynda başlady. Fermalarda tomus örän işlidi, on ikiden gowrak adam ammarlarda işläp, şähere we ýarym mil uzaklykda ýerleşýän mal kesiş ýerlerine buz we süýt eltýärdi. Şol tomusda gyza bir zat boldy. Sagatlap, ol öýüň otagynda kitap okap oturardy ýa-da bagdaky hamakda ýatyp, alma agajynyň ýapraklarynyň arasyndan tomusky asmana serederdi. Käwagt onuň gözlerinde geň ýumşak we özüne çekiji ýagtylyk şöhlelenýärdi. Öň oglan we güýçli bolan keşbi üýtgemäge başlady. Ol öýüň içinden geçip barýarka, käwagt hiç zada ýylgyrmaýardy. Daýzasy oňa näme bolýandygyny asla duýmaýardy, ýöne ömrüniň dowamynda onuň bardygyny asla bilmeýän kakasy gyzyklanýardy. Onuň ýanynda ol özüni ýaş ýigit ýaly duýup başlady. Ejesi bilen söýüşýän günlerinde bolşy ýaly, eýeçilik duýgusy onuň söýgü ukybyny ýok etmezinden öň, ol töweregindäki durmuşyň manylydygyny duýup başlady. Käwagt günortan, ýurduň içinden uzak syýahatlarynyň birinde, gyzyndan özi bilen gitmegini soraýardy we aýtjak zady az bolsa-da, oýanan gyza bolan garaýşynda belli bir batyrgaýlyk peýda bolýardy. Gyz arabada onuň bilen bile bolanda, ol temmäki çeýnemeýärdi we tüssäniň gyzyň ýüzüne çykmagyna ýol bermän, bu endige bir-iki gezek synanyşandan soň, ýolda çilim çekmegi taşlady.
  Klara şu ýaza çenli mekdepden daşary aýlary hemişe daýhanlaryň ýanynda geçirýärdi. Ol arabalarda gezýärdi, ammarlara baryp görýärdi we gartaşan adamlaryň ýanyndan bizar bolanda, şäher gyzlarynyň arasyndaky dostlarynyň biri bilen gününi geçirmek üçin şähere gidýärdi.
  On ýedi ýaşynyň tomusynda ol munuň hiç birini etmedi. Ol stolda sessiz naharlanýardy. Şol wagtky Batterwort maşgalasy köne amerikan meýilnamasy boýunça dolandyrylýardy we ferma işçileri, buz we süýt arabalaryny sürýän erkekler, hatda mallary we goýunlary soýan we kesýän erkekler hem öý hyzmatkäri bolup işleýän Tom Batterwort we gyzy bilen bir stolda naharlanýardylar. Öýde üç sany işe alnan gyz işleýärdi we ähli zatlar hödürlenenden soň, olar hem gelip, stolda öz orunlaryny eýelediler. Fermanyň işgärleriniň arasyndaky uly ýaşly erkekler, köpüsi ony çagalykdan bäri tanaýardylar, öz hojaýyny gygyrmak endigine eýe bolupdylar. Olar şäher oglanlary, dükanlarda satyjy bolup işleýän ýa-da bir söwdagäre şägirtlik edýän ýaş ýigitler barada gürrüň berdiler, olaryň biri gijelerine mekdep oturylyşygyndan ýa-da şäher ybadathanalarynda geçirilýän "jemgyýetçilik oturylyşyklaryndan" bir gyzy öýüne getirip bilerdi. Aç işçileriň üýtgeşik sessiz we jemlenen häsiýeti bilen naharlanandan soň, ferma işçileri oturgyçlaryna arkasyny goýup, biri-birine göz gyzdyrdylar. Olaryň ikisi gyzyň durmuşyndaky bir waka barada jikme-jik gürrüňdeşlige başladylar. Fermada köp ýyllap işlän we beýlekileriň arasynda akyllylygy bilen abraý gazanan gartaşan adamlaryň biri ýuwaşja güldi. Ol hiç kim bilen aýratyn gürleşmän başlady. Bu adamyň ady Jim Pristdi we ýurtda kyrk ýaşlarynda raýat urşy başlansa-da, ol esgerdi. Bidwellde oňa galtaman hökmünde garaýardylar, ýöne iş berijisi ony örän gowy görýärdi. Iki adam köplenç belli çapýan atlaryň artykmaçlyklary barada sagatlap gürrüňdeş bolýardylar. Uruş döwründe Jim "ýygnanan ýarag" diýlip atlandyrylýardy we şäherde onuň dezertir we baýlyk awçysy bolandygy barada myş-myşlar ýaýrady. Ol şenbe günleri öýlän beýleki adamlar bilen şähere gitmeýärdi we Bidwelldäki G.A.R. edarasyna goşulmaga hiç haçan synanyşmady. Şenbe günleri, beýleki ferma işgärleri hepdelik şähere gitmek üçin taýýarlanmak üçin ýuwunyp, syrylyp, ýekşenbe eşiklerini geýýänlerinde, ol olaryň birini ambara çagyryp, eline çärýek spirt goýup: "Maňa ýarym pint getir we ýatdan çykarma" diýdi. Ýekşenbe günleri öýlänler ol ambarlaryň biriniň otluk jaýyna çykyp, hepdelik wiskisini içip, serhoş bolup, käte duşenbe güni irden işe gitmeli wagty gelýänçä gelmeýärdi. Şol güýzde Jim tygşytlaýan puluny alyp, bir hepdelik Kliwlendde uly ýaryş duşuşygyna gitdi, şol ýerde iş berijisiniň gyzy üçin gymmat sowgat satyn aldy we galan puluny ýaryşlara goýdy. Bagtly bolanda, Kliwlendde galdy, gazanan pullary gutarýança içip we şadyýanlyk edip.
  Stol başynda degişmeleriň başyny Jim Prist alyp barýardy, on ýedi ýaşyna ýeten tomusda, şeýle degişmelere höwesi ýok wagty, muňa Jim nokat goýdy. Stol başynda Jim oturgyjyna arkasyny goýup, gyzyl, tüýli, indi çalt çal saçly sakgalyny sypap, penjireden Klaranyň kellesiniň üstünden seredip, Klara aşyk bolan bir ýigidiň öz janyna kast etmek synanyşygynyň hekaýasyny gürrüň berdi. Ol Bidwelldäki dükanda satyjy bolup işleýän ýaş ýigidiň tekjeden bir balak alyp, bir aýagyny boýnuna, beýleki aýagyny bolsa diwardaky direge daňandygyny aýtdy. Soňra ol stoldan böküp düşdi we diňe dükanyň ýanyndan geçip barýan bir şäher gyzynyň ony görüp, ylgap gelip, pyçaklamagy sebäpli ölümden halas boldy. " Bu barada näme pikir edýärsiň?" diýip gygyrdy. "Ol biziň Klaramyza aşykdy, size aýdýaryn."
  Bu hekaýa gürrüň berlenden soň, Klara stoluň başyndan turup, otagdan ylgap çykdy. Ferma işçileri, kakasy bilen bilelikde, gülüşdiler. Daýzasy wakanyň gahrymany Jim Pristiň üstüne barmagyny galgadyp: "Näme üçin ony ýeke goýup gitmeýärsiň?" diýip sorady.
  "Eger ol şu ýerde galsa, hiç haçan durmuşa çykmaz, sen oňa üns berýän her bir ýaş ýigidiň üstünden gülýärsiň." Klara gapyda saklandy we öwrülip, Jim Pristiň dilini çykardy. Ýene-de gülküler başlady. Oturgyçlar pollary dyrnaklady we erkekler jaýdan çykyp, ambarlarda we fermada işe gaýdyp gitdiler.
  Şol tomusda, üýtgeşiklik onuň başyndan geçende, Klara stoluň başynda oturyp, Jim Pristiň gürrüň beren hekaýalaryna üns bermedi. Ol şeýle açgözlük bilen iýýän ferma işçileriniň gödekdigini, öň hiç haçan başdan geçirmedik zadyny pikir etdi we olar bilen bile naharlanmaly bolmazlygyny isledi. Bir gün günortan bagdaky hamakda ýatyp, golaýdaky ambarda birnäçe erkek adamyň özünde bolan üýtgeşiklik barada gürrüň edýändigini eşitdi. Jim Prist bolan wakany düşündirdi. "Klara bilen bolan şatlygymyz gutardy" diýdi ol. "Indi oňa başgaça garamaly bolarys. Ol indi çaga däl. Ony ýeke goýmaly bolarys, ýogsam tizden ol biziň hiç birimiz bilen gürleşmegi bes eder. Gyz aýal bolmak barada pikir edip başlanda, şeýle bolýar". Şire agajyň üstünden ýokary galyp başlady.
  Gyz geň galyp, asmana seredip, hamakda ýatyrdy. Ol Jim Pristiň sözleri barada pikirlenip, onuň näme diýjek bolýandygyny düşünmäge synanyşdy. Gaýgy onuň üstünden geçdi, gözlerinden ýaş döküldi. Garrynyň şire we agaç baradaky sözler bilen näme diýjek bolandygyny bilmese-de, ol özbaşyna, aňsyz ýagdaýda olaryň manysyny düşündi we onuň beýlekilere stoluň başynda oňa degişmegini bes etmegini aýtmaga mejbur eden oýlanyşyklylygy üçin minnetdar boldy. Sagally we berk bedenli köne daýhan onuň üçin möhüm şahsyýete öwrüldi. Ol Jim Pristiň ähli degişmelerine garamazdan, onuň göwnüne degjek hiç zat aýtmandygyny minnetdarlyk bilen ýatlady. Onuň täze keýpinde bu örän uly ähmiýete eýedi. Ol düşünişmäge, söýgä we dostluga has-da uly höwes bilen garşylandy. Ol kakasyna ýa-da daýzasyna ýüzlenmegi pikir etmedi, olar bilen hiç haçan ýakyn ýa-da ýakyn zat barada gürleşmedi, ýöne gödek garry adama ýüzlendi. Jim Pristiň häsiýeti barada öň hiç haçan oýlanmadyk ýüzlerçe ownuk zat onuň ýadyna düşdi. Ol hiç haçan beýleki ferma işçileri ýaly ambarlardaky haýwanlara erbetlik etmedi. Ýekşenbe günleri serhoş bolup, ambarlaryň içinden aýlanyp ýörenlerinde, atlary urmaýardy ýa-da olara sögmeýärdi. Ol Jim Prist bilen gürleşip, durmuş we adamlar barada, şeýle hem şire we agaç barada gürrüň edende näme diýjek bolýandygy barada soraglar berip biljekdigine pikir etdi. Ferma eýesi garry we öýlenmedikdi. Ol onuň ýaşlygynda hiç haçan bir aýaly söýüpdimi diýip pikir etdi. Ol söýendigini karar etdi. Onuň şire baradaky sözleri, ol ynanýardy, nähilidir bir söýgi düşünjesi bilen baglanyşyklydy. Onuň gollary nähili güýçlidi. Olar gödek we gyjykdy, ýöne olarda örän güýçli bir zat bardy. Ol garry adamyň kakasy bolmagyny isleýärdi. Ýaşlyk döwründe, garaňky gijäniň dowamynda ýa-da gyz bilen ýeke galanda, belki-de, agşamara asuda tokaýda, gün ýaşyp barýarka, ol ellerini onuň egnine goýupdy. Ol ony özüne çekipdi. Ol ony öpüpdi.
  Klara derrew hamakdan böküp düşdi we bagdaky agaçlaryň aşagyndan ýöräp gitdi. Jim Pristiň ýaşlygy baradaky pikirler onuň ünsüni özüne çekdi. Ol birden bir erkek bilen aýalyň söýüşýän otagyna giren ýaly boldy. Onuň ýaňaklary ýandy, elleri titräp başlady. Gün şöhlesiniň süzülýän agaçlaryň arasynda ösýän ot-çöpleriň we haşal otlaryň arasyndan ýuwaşlyk bilen ýöräp barýarka, bal bilen doldurylan öýlerine gaýdyp gelýän arylar onuň kellesiniň üstünde köpçülik bolup uçup gitdiler. Öýlerinden çykýan iş aýdymynda bir zat serhoş ediji we maksatly bir zat bardy. Ol onuň ganyna aralaşdy we ädimleri çaltlaşdy. Jim Pristiň aňynda yzygiderli ýaňlanýan sözleri arylaryň aýdan şol bir aýdymynyň bir bölegi ýalydy. "Şirä agajyň üstünden akyp başlady" diýip, ol sesli gaýtalady. Bu sözler nähili ähmiýetli we geň görünýärdi! Bu sözler aşyk adamyň söýgülisi bilen gürleşende ulanyp biljek sözleridi. Ol köp roman okapdy, ýöne olar şeýle sözleri aýtmandy. Bu ýagdaýda has gowydy. Olary ynsan dodaklaryndan eşitmek has gowydy. Ol ýene-de Jim Pristiň ýaşlygyny ýadyna saldy we onuň henizem ýaşdygyna batyrgaýlyk bilen ökündi. Ol öz-özüne ony ýaş we owadan ýaş gyza öýlenen görmek isleýändigini aýtdy. Ol dag eteginde çemenlige seredýän bir haýatyň ýanynda saklandy. Gün adatdan daşary ýagty görünýärdi, çemenlikdäki otlar öň görmedik ýaşyl reňkdedi. Ýakyndaky agaçda iki guş söýüşýärdi. Dişi guş deli uçdy, erkek guş bolsa onuň yzyndan kowalady. Ol yhlaslylygy bilen şeýle bir ünslidi welin, gyzyň ýüzüniň öňüne uçdy, ganaty gyzyň ýaňagyna degdi. Ol bagyň içinden ambarlara we olaryň birinden arabalar we arabalar saklamak üçin ulanylýan uzyn ammaryň açyk gapysyna gaýdyp geldi, pikirleri Jim Pristi tapmak we belki onuň ýanynda durmak pikiri bilen meşgullandy. Ol ol ýerde däldi, ýöne ambaryň öňündäki açyk meýdanda fermada işe gelen ýigrimi iki ýaşly ýigit Jon Meý arabanyň tekerlerini ýaglaýardy. Onuň arkasy öwrülipdi we arabanyň agyr tekerlerini dolandyranda, inçe pagta köýneginiň aşagyndaky myşsalary tolgunýardy. "Jim Prist ýaşlygynda şeýle bolmalydy" diýip, gyz pikir etdi.
  Ferma gyzy ýaş ýigidiň ýanyna baryp, onuň bilen gürleşmek, durmuşdaky düşünmeýän köp geň zatlar barada sorag bermek isledi. Ol hiç hili ýagdaýda muny edip bilmejekdigini, munuň diňe manysyz düýşdigini bilýärdi, ýöne düýş süýjidi. Şeýle-de bolsa, ol Jon Meý bilen gürleşmek islemeýärdi. Şol wagt ol ýerde işleýän erkekleriň gödekligi hasaplaýan zadyna gyzjagaz ýigrenjini başdan geçirýärdi. Stolda olar aç haýwanlar ýaly şowhunly we açgözlük bilen naharlanýardylar. Ol özüne meňzeş, belki-de gödek we näbelli, ýöne näbelli zady arzuw edýän bir ýaşlygy isleýärdi. Ol ýaş, güýçli, ýumşak, tutanýerli, owadan bir zada ýakyn bolmak isleýärdi. Ferma işgäri onuň dik durup, oňa seredýändigini görende, utanýardy. Birnäçe wagtlap biri-birinden şeýle tapawutlanýan iki çagajyk biri-birine seredip durdular, soňra utançlaryny aýyrmak üçin Klara oýun oýnamaga başlady. Fermada işleýän erkekleriň arasynda ol hemişe oglanjyk hasaplanýardy. Ot meýdanlarynda we ambarlarda ol garrylar we ýaşlar bilen göreşýärdi we oýun-oýun söweşýärdi. Olar üçin ol hemişe artykmaç hukukly adamdy. Olar ony halaýardylar we ol başlygyň gyzydy. Hiç kim oňa gödeklik etmeli däldi, hiç kim gödek bir zat aýtmaly ýa-da etmeli däldi. Ambaryň gapysynyň ýanynda däne sebedi durdy we oňa tarap ylgap barýarka, Klara sary däne gulagyny alyp, fermere zyňdy. Ol gulak onuň kellesiniň üstündäki ambaryň sütünine degdi. Klara gygyryp gülüp, arabalaryň arasyndaky ambara ylgady, fermer ony yzarlaýardy.
  Jon Meý örän tutanýerli adamdy. Ol Bidwellden gelen işçiniň oglydy we lukmanyň athanasynda iki-üç ýyl işläpdi. Onuň bilen lukmanyň aýalynyň arasynda bir zat boldy we ol lukmanyň şübhelenýändigini duýup, gitdi. Bu tejribe oňa aýallar bilen gatnaşykda batyrgaýlygyň gymmatyny öwretdi. Ol Butterwort fermasyna işe geleninden bäri, oňa gönüden-göni garşy çykan diýip çaklan gyz baradaky pikirler ony yzarlaýardy. Ol gyzyň batyrgaýlygyna biraz geň galdy, ýöne geň galmagyny bes edip bilmedi: gyz ony açykdan-açyk çagyrýardy. Şu ýeterlikdi. Onuň adaty kynçylygy we gödekligi ýitip gitdi we ol arabalaryň we wagonlaryň uzalan dillerinden aňsatlyk bilen bökdi. Ol Klarany ambaryň garaňky künjeginde tutdy. Ol hiç zat aýtman, ony berk gujaklady we ilki boýnundan, soňra dodaklaryndan öpdi. Ol onuň gujagynda titräp we ejiz ýatyrdy, ol bolsa onuň köýneginiň ýakasyndan tutup ýyrtdy. Onuň goňur boýny we berk, tegelek döşleri açykdy. Klaranyň gözleri gorkudan giňedi. Güýç bedenine gaýdyp geldi. Ol ýiti, berk ýumrugy bilen Jon Meýiň ýüzüne urdy; ol yza çekilende, ol derrew ambardan gaçdy. Jon Meý düşünmedi. Ol onuň bir wagtlar ony gözläp, gaýdyp geljekdigini pikir etdi. "Ol biraz ýaşyl reňkde. Men gaty çaltdym. Men ony gorkuzdym. Indiki gezek has aňsat giderin" diýip pikir etdi.
  Klara ambaryň içinden ylgap geçdi, soňra ýuwaşlyk bilen öýe golaýlaşyp, ýokaryk, öz otagyna çykdy. Ferma iti onuň yzyndan basgançaklardan çykdy we guýrugyny galgadyp, gapysynyň öňünde saklandy. Ol gapyny onuň ýüzüne ýapdy. Şol pursatda ýaşaýan we dem alýan ähli zat oňa gödek we çirkin görünýärdi. Ýaňaklary solgunlaşdy, penjiräniň perdelerini çekip, düşegiň üstünde oturdy, ýaşaýyşdan täze bir geň gorku bilen ýeňlipdi. Ol hatda gün şöhlesiniň hem onuň huzuryna düşmegini islemeýärdi. Jon Meý onuň yzyndan ambaryň içinden geçdi we indi ambaryň howlusynda durup, öýe seredýärdi. Ol ony perdeleriň ýaryklaryndan görüp, elini sallap öldürip bilse diýip arzuw etdi.
  Fermer, erkekçe ynamly, onuň penjirä golaýlaşyp, oňa seretmegini garaşdy. Öýde başga kimdir biri barmy diýip pikir etdi. Belki, ol ony çagyrar. Lukmanyň aýaly bilen onuň arasynda hem şeýle bir zat bolupdy, şeýle hem bolupdy. Bäş-on minutdan soň ony görmänsoň, arabanyň tekerlerini ýaglamaga başlady. "Bu has haýal bolar. Ol utanjaň, ýaşyl gyz" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Bir hepde soň, bir agşam, Jon Meý ambaryň howlusyna girende, Klara kakasy bilen öýüň gapdalyndaky eýwanda oturypdy. Çarşenbe agşamydy we ferma işçileri adatça şenbe gününe çenli şähere gitmeýärdiler, ýöne ol ýekşenbe eşiklerini geýip, syrylyp, saçyny ýaglapdy. Toýlarda we jaýlanyş dabaralarynda işçiler saçlaryny ýaglaýardylar. Bu örän möhüm bir zadyň boljakdygyny görkezýärdi. Klara oňa seretdi we ony gurşap alan ýigrenç duýgusyna garamazdan, gözleri ýalpyldady. Ambardaky şol wakadan bäri, ol ondan gaça durmagy başardy, ýöne gorkmady. Ol hakykatdanam oňa bir zat öwredipdi. Onuň içinde erkekleri ýeňip biljek bir güýç bardy. Kakasynyň tebigatynyň bir bölegi bolan düşünjesi oňa kömek etdi. Ol bu adamyň samsyk pikirlerine gülmek, ony aldamak isledi. Ýagdaýyň ussatlygyna buýsanç bilen ýaňaklary gyzardy.
  Jon Meý öýe diýen ýaly ýetdi, soňra ýola barýan ýola öwrüldi. Ol eli bilen yşarat etdi we tötänleýin, açyk meýdanyň üstünden Bidwel tarap seredýän Tom Batterwort öwrülip, daýhanyň ýüzündäki hereketi we ýylgyrýan, ynamly ýylgyryşy gördü. Ol ýerinden turup, Jon Meýiň yzyndan ýola düşdi, içinde haýran galmak we gahar söweşdi. Iki adam öýüň öňündäki ýolda üç minutlap gürleşip durdular, soňra yzyna gaýtdylar. Fermer ambara gitdi we soňra goltugynda iş eşikleri bolan däne haltasyny göterip, ýola gaýdyp geldi. Ol geçip barýarka başyny galdyrmady. Daýhan eýwana gaýdyp geldi.
  Kaka bilen gyzyň arasyndaky ýumşak gatnaşygy bozjak bolan düşünişmezlik şol agşam başlady. Tom Batterwort gaharlandy. "Ol ýumruklaryny gysyp, mürrüldäp aýtdy." Klaranyň ýüregi güýçli urdy. Näme üçindir, ol özüni günäkär duýdy, göýä bu adam bilen gatnaşygynda tutulan ýaly. Kakasy uzak wagtlap dymdy, soňra bolsa daýhan ýaly gahar we zalymlyk bilen oňa hüjüm etdi. "Sen şol adam bilen niredediň? Onuň bilen näme işiň bardy?" diýip, ol ýiti sorady.
  Klara bir pursat kakasynyň soragyna jogap bermedi. Ol ambardaky adamy ýaly gygyryp, onuň ýüzüne urmak isledi. Soňra onuň aňy täze ýagdaýy kabul etmek üçin göreşdi. Kakasynyň ony bolan wakany gözlemekde aýyplamagy onuň Jon Meýe bolan ýigrenjini azaltdy. Onuň ýigrenjek başga birisi bardy.
  Şol ilkinji agşam Klara zatlary anyk oýlanmady, ýöne Jon Meý bilen hiç haçan bolmandygyny inkär edip, aglap, öýe ylgady. Otagynyň garaňkylygynda kakasynyň sözleri barada pikirlenip başlady. Näme üçindir düşünip bilmedi, ruhuna edilen hüjüm ambardaky fermeriň bedenine eden hüjüminden has elhenç we bagyşlanmaz ýalydy. Ol ýaş ýigidiň şol ýyly, güneşli günde onuň barlygyndan çaşandygyny, Jim Pristiň sözleri, bagdaky arylaryň aýdymy, guşlaryň söýüşmegi we öz düşnüksiz pikirleri bilen çaşandygy ýaly, düşünip başlady. Ol çaşdy, akylsyz we ýaşdy. Onuň çaşmagy dogrydy. Bu düşnükli we dolandyryp boljakdy. Indi onuň Jon Meý bilen başa çykyp biljekdigine hiç hili şübhesi ýokdy. Kakasyna gelende bolsa, ol fermerden şübhelenip bilerdi, ýöne näme üçin oňa şübhelenýärdi?
  Gyz çaşyp, garaňkylykda düşegiň gyrasynda oturyp, gözlerinde gygyryk bardy. Biraz wagtdan soň, kakasy basgançaklardan çykyp, onuň gapysyny kakdy. Ol içeri girmedi, ýöne koridorda durup gürleşdi. Olar gürleşýänlerinde, gyz parahat galdy, bu bolsa ony gözýaşlary içinde tapjakdygyna garaşýan adamy howsala saldy. Gyzyň günäkärdigini subut edýän ýaly däldigi oňa görünýärdi.
  Tom Butterwort, köp babatda düşünjeli we synçy adam, öz gyzynyň häsiýetlerini hiç haçan düşünmändi. Ol örän eýeçilikli adamdy we bir gün, ýaňy durmuşa çykanda, aýaly bilen şol wagt ýaşaýan fermasynda işleýän ýaş ýigidiň arasynda bir zadyň nädogrydygyna şübhelendi. Şübhe esassyzdy, ýöne ol adamy goýberdi we bir agşam, aýaly şähere söwda etmäge gidip, adaty wagtynda gaýdyp gelmänkä, onuň yzyndan gitdi we ony köçede görüp, duşuşmazlyk üçin dükana girdi. Ol kynçylyga düşdi. Onuň aty birden agsaklap galdy we ol öýüne pyýada gitmeli boldy. Oňa özüni görkezmäge rugsat bermän, adamsy onuň yzyndan ýolda gitdi. Garaňkydy we ol yzyndaky ýolda aýak seslerini eşitdi we gorkup, öýüne çenli soňky ýarym mil ylgady. Ol gyzy girýänçä garaşdy, soňra onuň yzyndan gitdi, ýaňy ambardan çykan ýaly boldy. Ol atyň heläkçiligi we ýolda gorkusy baradaky gürrüňini eşidende, utandy; ýöne at ertesi gün ony getirmäge gidende, at agylda galdyrylanda, onuň ýagdaýy gowy ýaly bolansoň, ýene-de şübhelendi.
  Gyzynyň gapysynyň öňünde duran daýhan, şol agşam aýalyny almak üçin ýolda ýöreýän ýaly duýdy. Birden aşaky eýwanda seredip, daýhanyň hereketini görende, gyzyna çalt seretdi. Gyz çaşgyn we onuň pikiriçe günäkär ýaly görünýärdi. "Bolýar, ýene-de" diýip, ol ajy pikir etdi. "Eje ýaly, gyz ýaly - ikisi hem birmeňzeş." Ol derrew oturgyjyndan turup, ýigidiň yzyna düşüp, ýola çykdy we ony goýberdi. "Bu gije git. Seni bu ýerde ýene görmek islemeýärin" diýdi. Gyzyň otagynyň daşyndaky garaňkylykda, aýtmak isleýän köp ajy zatlary pikir etdi. Ol gyzyň gyzdygyny unudyp, onuň bilen uly ýaşly, arassa we günäkär aýal bilen gürleşýän ýaly gürleşdi. "Gel," diýdi ol, "Men hakykaty bilmek isleýärin. Eger sen bu daýhan bilen işleýän bolsaň, onda sen ýaşlykdan başlapdyň. Araňyzda bir zat boldumy?"
  Klara gapydan ýöräp, kakasyna çarpdy. Şol sagatda dörän we ony hiç haçan terk etmeýän oňa bolan ýigrenç oňa güýç berdi. Ol kakasynyň näme hakda gürrüň berýändigini bilmeýärdi, ýöne ol kakasynyň, ambardaky şol samsyk ýigit ýaly, onuň tebigatyndaky örän gymmatly zady bozmaga synanyşýandygyny duýdy. "Näme hakda gürrüň berýändigiňi bilmeýärin" diýip, ol parahatlyk bilen aýtdy, "ýöne men muny bilýärin. Men indi çaga däl. Soňky hepdede men aýal boldum. Eger meni öýüňizde islemeýän bolsaňyz, meni indi halamaýan bolsaňyz, aýt, men giderin."
  Iki adam garaňkylykda durup, biri-birine seretmäge synanyşýardylar. Klara öz güýjünden we oňa gelen sözlerden haýran galdy. Bu sözler bir zady aýdyňlaşdyrdy. Ol kakasy ony gujagyna alsa ýa-da mähirli, düşünişli bir söz aýtsa, ähli zadyň unudylyp biljekdigini duýdy. Durmuş täzeden başlap bilerdi. Geljekde ol düşünmedik köp zadyny düşünerdi. Ol we kakasy has ýakynlaşyp bilerler. Gözlerinden ýaş döküldi, bokurdagynda hyňňyldy. Emma, kakasy onuň sözlerine jogap bermän, sessiz gitmek üçin öwrülende, ol gapyny ýapdy we soň bolsa bütin gijäni oýa ýatyrdy, gahar-gazapdan we lapykeçlikden ak we gaharlydy.
  Şol güýzde Klara uniwersitete girmek üçin öýünden gitdi, ýöne gitmezden öň kakasy bilen ýene bir jedelleşdi. Awgust aýynda şäher mekdeplerinde mugallymçylyk etmeli ýaş ýigit Bidweller bilen ýaşamaga geldi we gyz onuň bilen ybadathananyň ýerzemininde agşamlyk naharynda duşuşdy. Gyz onuň bilen öýüne gitdi we indiki ýekşenbe güni öýlän jaň etmek üçin gaýdyp geldi. Gyz gara saçly, goňur gözli we çynlakaý ýüzli inçe ýigit bolan bu ýaş ýigidi kakasy bilen tanyşdyrdy, kakasy bolsa başyny atyp gitdi. Olar oba ýolundan tokaýlyga gitdiler. Gyz ondan bäş ýaş ulydy we uniwersitetde okaýardy, ýöne gyz özüni has uly we has akylly duýýardy. Köp aýallaryň başyna gelen zat onuň başyna geldi. Ol özüni öň gören islendik erkekden has uly we akylly duýýardy. Ol, köp aýallaryň pikiri ýaly, dünýäde iki görnüşli erkekleriň bardygyna karar berdi: mähirli, ýumşak, gowy niýetli çagalar we çaga bolup galyp, akylsyz erkekleriň şöhratparazlygyna ynanýan we özlerini durmuşyň eýesi hökmünde duýýanlar. Klaranyň bu meseledäki pikirleri gaty aýdyň däldi. Ol ýaşdy we pikirleri näbellidi. Şeýle-de bolsa, ol durmuşa bolan gujagyny silkitdi we durmuşyň ähli kynçylyklaryna çydap bilýän materialdan ýasaldy.
  Tokaýda, ýaş mekdep mugallymy bilen bilelikde, Klara synaga başlady. Agşam düşdi we garaňky düşdi. Öýe gaýdyp gelmese, kakasynyň gaharlanjakdygyny bilýärdi, ýöne muňa üns bermedi. Mekdep mugallymyny söýgi we erkekler bilen aýallaryň arasyndaky gatnaşyklar barada gürleşmäge höweslendirdi. Ol özüni günäsiz, özüne degişli bolmadyk günäsizlige saldy. Mekdep gyzlary Klara bilen bolan waka ýaly bir zat başlaryna gelýänçä, özlerine degişli bolmadyk köp zady bilýärler. Daýhanyň gyzy özüne geldi. Ol bir aý mundan ozal bilmeýän müň zadyny bilýärdi we erkeklerden dönüklikleri üçin öç almaga başlady. Garaňkylykda, olar bilelikde öýlerine barýarkalar, ol ýigidi öpmäge höweslendirdi we soňra iki sagatlap onuň gujagynda ýatdy, doly ynamly, janyny howp astyna salman bilmek isleýän zadyny öwrenmäge çalyşdy.
  Şol gije ol ýene-de kakasy bilen dawalaşdy. Ol kakasyny bir erkek bilen giç galandygy üçin käýejek boldy, ýöne kakasy gapyny onuň ýüzüne ýapdy. Başga bir agşam ol batyrgaýlyk bilen mekdep mugallymy bilen öýden çykdy. Olar ýol boýunça kiçijik derýanyň üstünden geçýän köpri tarap ýöräp gitdiler. Daýhanyň gyzynyň oňa aşyk bolandygyna henizem ynanýan Jon Meý, şol agşam mekdep mugallymynyň yzyndan Butterwort öýüne bardy we daşarda garaşyp, bäsdeşini ýumruklary bilen gorkuzmak niýeti bilen garaşdy. Köpride mekdep mugallymyny kowup çykaran bir zat boldy. Jon Meý iki adama golaýlaşyp, olara haýbat atyp başlady. Köpri ýaňy-ýakynda abatlanypdy we golaýda kiçi, ýiti uçly daşlaryň üýşmegi ýatyrdy. Klara birini alyp, mekdep mugallymyna berdi. "Ony ur" diýdi. "Gorkma. Ol diňe gorkak. Onuň kellesine daş bilen ur."
  Üç adam sessiz durdular, bir zadyň bolmagyny garaşdylar. Jon Meý Klaranyň sözlerinden çaşdy. Ol onuň onuň yzyndan kowalamagyny isleýändigini pikir etdi. Ol mekdep mugallymyna tarap ädim ätdi, mugallym bolsa eline goýan daşyny taşlap gaçyp gitdi. Klara öýüne barýan ýol bilen yzyna ýöräp gitdi, onuň yzyndan köprüde eden çykyşyndan soň ýakynlaşmaga het edip bilmedik mürrüldäp duran daýhan geldi. "Belki, ol blöf edýändir. Belki, ol bu ýigidiň biziň aramyzda näme bardygyny çaklamagyny islemeýändir" diýip, garaňkylykda büdräp, mürrüldäp aýtdy.
  Öýde Klara ýarym sagatlap ýagty otagdaky stoluň başynda kakasynyň ýanynda oturyp, kitap okaýan ýaly boldy. Ol kakasynyň oňa hüjüm etmäge mümkinçilik berýän bir zat aýtmagyna umyt baglady. Hiç zat bolmadyksoň, ol ýokarky gata çykyp, ýatmaga gitdi, ýöne ýene-de ukusyz gijäni geçirdi, durmuşyň oňa etjek bolýan zalym we düşündirip bolmajak zatlary pikir edip, gahardan reňki soldy.
  Sentýabr aýynda Klara Kolumbus Döwlet Uniwersitetine girmek üçin fermany terk etdi. Tom Butterwortyň ştat paýtagtynda ýaşaýan we kotan öndürijisine durmuşa çykan gyz dogany bolandygy üçin ol ýere iberildi. Ferma işgäri bilen bolan wakadan we onuň bilen gyzynyň arasyndaky düşünişmezlikden soň, ol öýde gyz bilen özüni rahatsyz duýdy we onuň gitmegine begendi. Ol gyz doganyny bu hekaýa bilen gorkuzmak islemedi we ýazanda diplomatik bolmaga synanyşdy. "Klara meniň fermalarymda işleýän gödek erkekleriň arasynda köp wagt geçirýär we biraz gödek boldy" diýip, ol ýazdy. "Ony ele al. Men onuň has aýal bolmagyny isleýärin. Ony dogry adamlar bilen tanyşdyr. Gizlinlikde, ol gyzyň ýok wagtynda ýaş ýigit bilen tanyşyp, durmuşa çykmagyna umyt edýärdi. Onuň iki gyz dogany okuwa gitdiler we şeýle boldy.
  Gyzynyň gitmegine bir aý galanda, daýhan gyzyna has ynsanperwer we ýumşak garamaga synanyşdy, ýöne oňa bolan çuňňur duşmançylygyny ýok edip bilmedi. Stol başynda ol ferma işçileriniň gyzgyn gülküsine sebäp bolýan degişmeler aýtdy. Soňra ol gyzyna seretdi, gyzy bolsa diňlemeýän ýalydy. Klara çalt iýip, otagdan howlukdy. Ol şäherdäki dostlaryna baryp görmedi, ýaş mugallym bolsa indi oňa baryp görmedi. Uzyn tomus günlerinde ol bagda arylaryň arasynda gezelenç etdi ýa-da hasara çykyp, tokaýda gitdi, ol ýerde sagatlap ýykylan agaçda oturyp, agaçlara we asmana seredip durdy. Tom Butterwort hem öýünden howlukdy. Ol işli bolup, her gün ýurduň dürli künjeklerine syýahat etdi. Käwagt gyzyna garşy rehimsiz we gödek çemeleşen ýaly duýýardy we bu barada gyzy bilen gürleşmäge we bagyşlamagyny soramaga karar berdi. Soňra şübheleri gaýdyp geldi. Ol atyna gamçy bilen urdy we çöl ýollardan gazaply ýöräp gitdi. "Bolýar, bir zat ýalňyş" diýip, ol sesli mürrüldäp aýtdy. "Erkekler aýallara diňe seredip, batyrgaýlyk bilen ýakynlaşmaýarlar, şol ýaş ýigit Klara bilen eden ýaly. Ol muny meniň gözümiň öňünde etdi. Oňa biraz höweslendirme berildi." Onuň içinde köne bir şübhe gaýtadan oýandy. "Ejesinde-de, onuň özünde-de bir zat ýalňyş. Onuň durmuşa çykyp, ýerleşip, ony goýberjek wagty gelende begenerin" diýip, ol ajy pikir etdi.
  Şol agşam, Klara ony alyp gitmeli otla münmek üçin fermadan çykanda, kakasy öň hiç haçan şikaýat etmedik kellesiniň agyrýandygyny aýtdy we Jim Pristden ony wokzala äkitmegini aýtdy. Jim gyzy wokzala äkitdi, goşlaryny aralady we otlusynyň gelmegini garaşdy. Soňra ol batyrgaýlyk bilen onuň ýüzüni öpdi. "Hoşla, kiçijik gyz" diýip, ol gödek ses bilen aýtdy. Klara jogap berip bilmeýändigine şeýle minnetdar boldy. Ol otluda bir sagatlap sessiz aglady. Garry daýhanyň gödek ýumşaklygy ýüregindäki barha artýan ajylygy ýumşatmak üçin köp iş etdi. Ol durmuşyny täzeden başlamaga taýýardygyny duýdy we kakasy bilen has gowy düşünişme tapman fermadan gitmändigine gynandy.
  OceanofPDF.com
  IX BAP
  
  Kolumbyň Wudbernleri öz döwrüniň ölçeglerine görä baýdylar. Olar uly öýde ýaşaýardylar, iki araba we dört hyzmatkär saklaýardylar, ýöne çagalary ýokdy. Henderson Wudbern boýy boýunça kiçi, çal sakgallydy we arassa we tertipliligi bilen tanalýardy. Ol sürüji kompaniýasynyň hazynaçysy we aýaly bilen bile gatnaýan ybadathanasynyň hazynaçysydy. Ýaşlygynda oňa "Towuk" Wudbern lakamy berildi we uly oglanlar tarapyndan kemsitildi, ýöne ol ulalanda, yzygiderli akyllylygy we sabyrlylygy ony öz ýurdunyň işewür durmuşynda belli bir derejede ygtyýarly wezipä getirenden soň, ol öz gezeginde şäherde özünden aşakda bolanlar üçin bir kemsitme boldy. Ol aýaly Prissillanyň öz maşgalasyndan has gowy maşgaladan gelendigini pikir edýärdi we ondan birneme gorkýardy. Olar bir zat barada ylalaşmadyklarynda, aýaly öz pikirini ýumşak, ýöne berk aýdardy, aýaly bolsa birnäçe wagtlap garşy çykyp, soňra boýun egýärdi. Düşünişmezlikden soň, aýaly gollaryny onuň boýnuna gujaklap, saçynyň ýokarsyndan öpdi. Soňra bu mesele unudyldy.
  Wudbern maşgalasynyň durmuşy sessiz dowam edýärdi. Fermanyň howlugyndan soň, öýüň sessizligi Klarany uzak wagtlap gorkuzdy. Hatda otagynda ýeke özi bolsa-da, aýaklarynyň ujunda ýöreýärdi. Henderson Wudbern öz işine berilipdi we şol agşam öýüne gaýdyp gelip, sessiz agşamlyk naharyny iýip, soňra işe gaýdyp geldi. Ol ofisden hasap depderlerini we kagyzlary getirip, myhman otagynyň stolunyň üstüne goýdy. Aýaly Prisilla lampanyň aşagyndaky uly oturgyçda oturyp, çagalar joraplaryny örýärdi. Klara olaryň garyplaryň çagalary üçin niýetlenendigini aýtdy. Aslynda, joraplar onuň öýünden hiç haçan çykmaýardy. Onuň ýokarky gatdaky otagyndaky uly sandykda ýigrimi bäş ýyllyk durmuşynda örülen ýüzlerçe jübüt ýatardy.
  Klara Wudburn maşgalasynda doly bagtly däldi, ýöne ol doly bagtly hem däldi. Uniwersitetde okaýarka, ol gowy bahalar alýardy we giç agşamlar synpdaşy bilen gezelenç edýärdi, teatryň gündelik tomaşasyna gatnaşýardy ýa-da kitap okaýardy. Agşamlar ol dym-dyrslyga çydap bilmeýänçä daýzasy we daýysy bilen oturýardy, soňra ýatýança okaýan otagyna gidýärdi. Käwagt ol iki gartaşan adamy Henderson Wudburnyň hazynaçysy bolup işleýän ybadathanasyndaky jemgyýetçilik çärelerine ýa-da beýleki baý we abraýly işewürleriň öýlerinde agşamlyk naharlaryna ýanaşdyrýardy. Birnäçe agşam ýaş ýigitler - Wudburnlaryň bile naharlanan adamlarynyň ogullary ýa-da uniwersitet talyplary gelýärdiler. Şeýle ýagdaýlarda Klara we ýaş ýigit myhman otagynda oturyp gürleşýärdiler. Birnäçe wagtdan soň, olar biri-biriniň ýanynda dymyp, utanýardylar. Goňşy otagdan Klara daýysy işläp ýörkä, şekil sütunlary bolan kagyzlaryň şygryldysyny eşitdi. Daýzasynyň örme iňňeleri batly şyrpyldy. Bir ýaş ýigit futbol oýny barada hekaýa gürrüň berýärdi ýa-da eger ol eýýäm dünýä çykan bolsa, kakasy tarapyndan öndürilen ýa-da satylan harytlary satýan syýahatçy hökmünde başdan geçirenlerini gürrüň berýärdi. Şeýle saparlaryň hemmesi şol bir sagatda, sagat sekizde başlady we ýaş ýigit derrew öýden on sagatda çykdy. Klara onuň satylýandygyny we harytlaryny barlamaga gelendiklerini duýdy. Bir agşam, erkekleriň biri, gülýän gök gözli we sary saçly ýaş ýigit, bilmän, ony gaty biynjalyk etdi. Ol bütin agşam hemmeleriň gepleýşi ýaly gepledi we soňra bellenen sagatda gitmek üçin oturgyjyndan turdy. Klara ony gapydan alyp gitdi. Ol elini uzatdy, ol bolsa ony ýürekden silkdi. Soňra ol oňa seretdi we gözleri ýalpyldady. "Men gowy wagt geçirdim" diýdi. Klara ony gujaklamak üçin birden we diýen ýaly garşy durup bolmajak bir isleg duýdy. Ol onuň ynamyny gowşatmak, ony gorkuzmak, dodaklaryndan öpmek ýa-da gujagynda berk tutmak isledi. Gapyny çalt ýapyp, ol elini gapynyň tutawaçynda, tutuş bedeni titräp durdy. Onuň döwrüniň senagat deliliginiň ownuk önümleri goňşy otagda görünýärdi. Kagyz listleri şyrpyldy we örme iňňeleri şakyrdady. Klara ýaş ýigidi öýe çagyryp, ony çäksiz manysyz hereketiň dowam edýän otagyna getirip, olary we ony öň hiç haçan şokda bolmadyk ýaly şokda galdyrjak bir zat etmek isleýändigini pikir etdi. Ol çaltlyk bilen ýokaryk ylgady. "Maňa näme bolýar?" diýip, özünden howsala bilen sorady.
  
  
  
  Maý aýynyň bir agşamynda, uniwersitetde üçünji ýylynda, Klara Kolumbusyň demirgazygynda ýerleşýän şäher töweregindäki obanyň çetinde, agaçlaryň golaýyndaky kiçijik derýanyň kenarynda oturypdy. Onuň ýanynda bir ýyl bäri tanaýan we bir wagtlar onuň synpynda okaýan Frenk Metkalf atly ýaş ýigit oturypdy. Ol daýysy gaznaçy bolup işleýän ýer gurluşyk kompaniýasynyň prezidentiniň oglydy. Olar derýanyň kenarynda bile oturanlarynda, gün şöhlesi ýitip, garaňky düşüp başlady. Açyk meýdanyň aňyrsynda zawod durdy we Klara pyşyrdyň köp wagt mundan ozal çalynandygyny we işçileriň öýlerine gidendigini ýadyna saldy. Ol biynjalyk bolup, aýak üstüne galdy. Örän çynlakaý gürleşen ýaş Metkalf ýerinden turup, onuň ýanynda durdy. "Men iki ýyllap öýlenip bilmerin, ýöne biz nişanlanyp bileris we isleýän we isleýän zadymyň we zerurlygymyň dogrulygy we nädogrylygy deň bolar." "Meniň indi size öýlenmegi teklip edip bilmeýändigim meniň günäm däl" diýip, ol yglan etdi. "Iki ýyldan soň men on bir müň dollar miras alarys. Daýzam ony maňa galdyrdy, garry akmak bolsa ýigrimi dört ýaşymdan öň durmuşa çyksam, ony almajak bolup, ony düzetdi. Men şol puly isleýärin. Ony almaly, ýöne sen hem maňa gerek."
  Klara agşam garaňkylygyna seredip, onuň çykyşyny gutarmagyny garaşdy. Ol bütin gün diýen ýaly şol bir çykyşy gaýta-gaýta edýärdi. "Bolýar, men özümden başga zat edip bilmeýärin, men erkek" diýip, ol inad bilen aýtdy. "Men özümden başga zat edip bilmeýärin, men seni isleýärin. Men özümden başga zat edip bilmeýärin, daýzam köne ahmakdy." Ol on bir müň dollary almak üçin boýdak galmagyň zerurdygyny düşündirip başlady. "Eger men şol puly almasam, häzirki ýaly bolaryn" diýip, ol yglan etdi. "Men hiç zat edip bilmerin." Ol gaharlandy we ellerini jübüsine salyp, garaňkylyga seretdi. "Hiç zat meni kanagatlandyryp bilmez" diýdi. "Men kakamyň işini etmekden we okuwa gitmekden ýigrenýärin. Bary-ýogy iki ýyldan pul alarys. Kakam ony menden gizläp bilmez. Men ony alyp, tölärin. Men näme etjekdigimi bilemok. Belki, men Ýewropa giderin, men şeýle ederin." Kakam meniň şu ýerde galyp, onuň ofisinde işlemegimi isleýär. Wah, şeýle-de bolsa. Men syýahat etmek isleýärin. Men esger bolaryn ýa-da başga bir zat. Haýsy ýagdaýda bolsa-da, men bu ýerden giderin, bir ýere gidip, gyzykly, janly bir zat ederin. Sen meniň bilen gidip bilersiň. Bilelikde oýup çykararys. Seniň batyrlygyň ýokmy? Näme üçin meniň aýalym bolmaýarsyň?
  Ýaş Metkalf Klaranyň egninden tutup, ony gujaklamaga synanyşdy. Olar bir pursat göreşdiler, soňra ol ýigrenç bilen ondan daşlaşyp, ýene-de nälet okamaga başlady.
  Klara iki ýa-da üç boş meýdandan geçip, işçileriň öýleri bilen gurşalan köçä çykdy, erkek adam bolsa onuň yzyndan ýakyndan yzarlady. Gije düşüpdi we zawodyň garşysyndaky köçedäki adamlar eýýäm agşamlyk naharyny iýip gutarypdylar. Çagalar we itler ýolda oýnaýardylar, howa bolsa aşpezligiň ysy bilen galyňdy. Günbatarda şähere tarap barýan ýolagçy otlusy meýdanlardan geçip barýardy. Onuň ýagtysy gök-gara asmana garşy sary tegmilleri ýalpyldap durdy. Klara näme üçin bu çet ýere Frank Metkalf bilen gelendigine geň galdy. Ol ony halamaýardy, ýöne onda öz durmuşyna meňzeş bir biynjalyk bardy. Ol durmuşy samsyk kabul etmekden ýüz öwürdi we bu ony özüne dogan etdi. Ol bary-ýogy ýigrimi iki ýaşynda bolsa-da, eýýäm erbet abraý gazandy. Kakasynyň öýünde hyzmatkär çagasyny dünýä indirdi we ony çagany alyp, açyk dawa döretmezden gitmäge ynandyrmak üçin köp pul gerek boldy. Bir ýyl öň, ol başga bir ýaş ýigidi basgançakdan aşak zyňandygy üçin uniwersitetden çykaryldy we gyz talyplaryň arasynda onuň köplenç içgi içýändigi barada myş-myşlar ýaýrady. Bir ýyllap, ol Klara bilen özüne ýaranmaga synanyşdy, hatlaryny ýazdy, öýüne gül iberdi we köçede duşuşanda, ony dostlugyny kabul etmäge ynandyrdy. Bir maý güni, ol onuň bilen köçede duşuşdy we ol ondan gürleşmek üçin mümkinçilik sorap ýalbardy. Olar şäheriň töweregindäki şäherýaka obalaryndan awtoulaglaryň geçýän çatrygynda duşuşdylar. "Ýör," diýip, ol höweslendirdi, "tramwaja müneliň, köpçüligiň arasyndan çykyň, men seniň bilen gürleşmek isleýärin." Ol onuň elinden tutup, ony awtoulaga tarap süýräp getirdi. "Gel we meniň aýtjak zatlarymy diňle," diýip, ol höweslendirdi, "eger meniň bilen hiç zat etmek islemeýän bolsaň, bolýar. Sen şeýle diýseň bolýar, men seni ýeke goýýaryn." Ony işçileriň öýleriniň golaýynda, meýdanlarda bir gün geçiren şäherýakasyna äkidenden soň, Klara onuň bedeniniň zerurlyklaryndan başga hiç zat mejbur edip bilmeýändigini bildi. Şeýle-de bolsa, ol onuň aýdylmadyk bir zady aýtmak isleýändigini duýdy. Ol öz durmuşyndan nägile we biynjalykdy, iç ýüzünde bolsa, ol hem onuň durmuşy barada şeýle pikir edýärdi. Soňky üç ýylyň dowamynda ol mekdebe näme üçin gelendigini we kitaplardan zatlary öwrenmek bilen näme gazanjakdygyny köp pikir edýärdi. Günler we aýlar geçdi we ol öň bilmeýän käbir gyzykly däl maglumatlary öwrendi. Bu maglumatlaryň oňa nädip diri galmaga kömek etmelidigini ol düşünip bilmedi. Olaryň Jon Meý ýaly fermer, ony gujagyna alyp, öpüp bir zat öwreden mekdep mugallymy we indi onuň ýanynda ýöräp, bedeniniň zerurlyklary barada gürleşýän garaňky, gamgyn ýaş ýigit ýaly erkekler bilen gatnaşygy ýaly meseleler bilen hiç hili baglanyşygy ýokdy. Klara uniwersitetde geçirilen her goşmaça ýylyň diňe onuň ýetmezçiligini nygtaýandygyny duýdy. Okan kitaplary we uly ýaşly adamlaryň oňa bolan pikirleri we hereketleri barada hem şeýledi. Daýzasy we daýysy az gürleýärdiler, ýöne onuň özlerinden başgaça durmuşda ýaşamak isleýändigini kabul edýän ýalydylar. Ol sürüji bilen durmuş gurmakdan ýa-da durmuşyň başga bir samsyk zerurlygyndan gorkýardy, soňra günlerini dogulmadyk çagalar üçin jorap tikmekden ýa-da nägileliginiň başga bir peýdasyz beýanyndan geçirmekden gorkýardy. Ol ömrüni sanlary toplamak ýa-da örän ownuk bir zady gaýta-gaýta etmek bilen geçirýän daýysy ýaly erkekleriň, öýde ýaşamakdan, olara fiziki taýdan hyzmat etmekden, belki-de, olaryň abadançylygyny we üstünligini görkezmäge kömek etjek derejede gowy eşikler geýmekden we ahyrsoňy biynjalyklygy akmaklyk bilen kabul etmekden başga hiç hili geljegiň ýokdugyny - özüniň we onuň ýanyndaky yhlasly, azgyn adamyň garşy göreşýän kabul etmegini - titräp düşündi.
  Uniwersitetiň üçünji ýylynda Klara Missuri ştatynyň bir şäherinden dogany bilen Kolumbusa göçüp gelen Keýt Çensellor atly bir aýal bilen tanyşdy. Hut şu aýal oňa öz durmuşynyň ýetmezçiligi barada hakykatdanam pikirlenmäge mümkinçilik berýän bir pikir berdi. Onuň dogany, işgär, sessiz adam, şäheriň çetinde ýerleşýän bir zawodda himik bolup işleýärdi. Ol sazandady we kompozitor bolmagy arzuw edýärdi. Bir gyş agşamynda onuň gyz dogany Keýt Klarany bilelikde ýaşaýan kwartirasyna getirdi we üçüsi dostlaşdylar. Klara ol ýerde heniz düşünip ýetişmedik we aňyna hiç haçan aýdyň ornaşmadyk bir zat öwrendi. Aslynda, onuň dogany aýala meňzeýärdi we ýubka geýen we aýal bedenli Keýt Çensellor tebigy ýagdaýda erkekdi. Keýt we Klara soňra köp agşamlary bile geçirdiler we uniwersitet gyzlarynyň adatça gaça durýan köp zatlary ara alyp maslahatlaşdylar. Keýt batyrgaý, energiýaly pikirlenýän, öz durmuşyndaky kynçylyklary düşünmäge höweslidi we köp gezek köçede ýöräp barýarka ýa-da agşam bile oturanda, ýoldaşyny unudyp, özi we durmuşdaky ýagdaýynyň kynçylyklary barada gürrüň bererdi. "Zatlaryň nähili işleýändigi gülkünç" diýdi ol. "Bedenim belli bir görnüşde gurlanlygy sebäpli, men durmuşyň belli bir düzgünlerini kabul etmeli bolýaryn. Düzgünler meniň üçin döredilmändi. Erkekler olary banka açyjylaryny öndürýän ýaly, lomaý satuwda öndürýärler." Ol Klara seredip güldi. "Meni öýde daýzaň geýýän ýaly kiçijik kružewa kepkasynda, çagalar joraplaryny örüp günlerimi geçirýän ýaly göz öňüne getiriň" diýdi ol.
  Iki aýal öz durmuşlary barada sagatlap gürleşip, tebigatyndaky tapawutlar barada oýlandylar. Bu tejribe Klara üçin örän öwgüli boldy. Keýt sosialist bolany we Kolumb çaltlyk bilen senagat şäherine öwrülýändigi üçin, ol kapitalyň we zähmetiň ähmiýeti, şeýle hem üýtgeýän şertleriň erkekleriň we aýallaryň durmuşyna täsiri barada gürrüň berdi. Klara Keýt bilen erkek bilen gürleşýän ýaly gürleşip bilýärdi, ýöne erkekler bilen aýallaryň arasynda köplenç bolýan garşylyk olaryň dostlukly söhbetdeşligine päsgel bermedi ýa-da bozmady. Şol agşam Klara Keýtiň öýüne baranda, daýzasy ony dokuzda öýüne alyp gitmek üçin araba iberdi. Keýt onuň bilen öýüne gitdi. Olar Wudbernleriň öýüne ýetip, içeri girdiler. Keýt, dogany we Klara bilen bolşy ýaly, Wudbernler bilen hem batyrgaý we erkindi. "Bolýar," diýdi ol gülüp, "figuralaryňyzy we örme işleriňizi goýuň." Geliň, gürleşeli." Ol uly oturgyçda aýaklaryny çarpazlaşdyryp oturyp, Henderson Wudbern bilen kotan kompaniýasynyň işleri barada gürleşdi. Olar erkin söwdanyň we proteksionizmiň deňeşdirme artykmaçlyklaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Soňra iki garry adam ýatmaga gitdiler we Keýt Klara bilen gürleşdi. "Seniň daýyň garry adam" diýdi ol. "Ol durmuşda näme edýändiginiň manysyny hiç zat bilmeýär." Şäherden öýüne barýarka, Klara howpsuzlygy üçin howsala düşdi. "Taksi çagyrmaly ýa-da daýyň adamsyny oýarmaly; "Bir zat bolup biler" diýdi ol. Keýt gülüp, köçeden erkek ýaly ýöräp gitdi. Käwagt ol ellerini ýubkasynyň jübülerine salýardy, erkekleriň balaklarynyň jübüleri ýaly, we Klara onuň aýaldygyny ýatlamakda kynçylyk çekýärdi. Keýtiň ýanynda ol hiç kim bilen bolmadyk derejede batyrgaý boldy. Bir agşam ol şol gün başyna gelen wakany gürrüň berdi, şol gün fermada, Jim Pristiň agaçdan çykýan şire we günüň ýyly, duýgudaş gözelligi baradaky sözleri bilen aňy ýanyp, kimdir biri bilen aragatnaşyk saklamagy arzuw edýärdi. Ol Keýte dogry hasaplaýan içki duýgusyndan nähili rehimsiz mahrum edilendigini düşündirdi. "Bu Hudaý tarapyndan ýüzüne urlan ýalydy" diýdi ol.
  Keýt Çensler Klaranyň bu hekaýany gözlerinde otly yşyk bilen diňläp gürrüň bermegine täsir etdi. Onuň özüni alyp barşyndaky bir zat Klarany mekdep mugallymy bilen geçiren tejribeleri barada gürrüň bermäge höweslendirdi we ilkinji gezek ýarym erkek bolan aýal bilen gürleşýän wagty erkeklere adalatlylyk duýgusyny duýdy. "Men munuň adalatly däldigini bilýärin" diýdi ol. "Men muny indi, siziň bilen gürleşýän wagtym bilýärin, ýöne şol wagt bilmeýärdim. Men mekdep mugallymyna Jon Meý bilen kakamyň maňa eden adalatsyzlygy ýaly adalatsyzdym. Näme üçin erkekler we aýallar biri-biri bilen söweşmeli? Näme üçin olaryň arasyndaky söweş dowam etmeli?"
  Keýt Klaranyň öňünde öňe-yza ýöräp, erkek ýaly nälet okady. "Aý, la"nat," diýip gygyrdy, "erkekler şeýle ahmak, aýallar hem şeýle ahmak. Olaryň ikisi hem birmeňzeş. Men olaryň arasynda galdym. Meniň hem bir kynçylygym bar, ýöne bu barada gürleşmerin. Näme etjekdigimi bilýärin. Biraz iş tapyp, ony ederin." Ol erkekleriň aýallara çemeleşmeginde akmaklygy barada gürrüň bermäge başlady. "Erkekler meniň ýaly aýallary ýigrenýärler," diýdi ol. "Olar bizi ulanyp bilmezler, olar şeýle pikir edýärler. Nähili ahmaklar! Olar bizi gözegçilikde saklamaly we öwrenmeli. Köpümiz ömrümizi başga aýallary söýmek bilen geçirýäris, ýöne biziň başarnyklarymyz bar. Ýarym aýal bolanymyz üçin, aýallara nähili çemeleşmelidigini bilýäris. Biz ýalňyşlyk goýbermeýäris we gödek däl. Erkekler sizden belli bir zady isleýärler. Ol näzik we öldürmek aňsat. Söýgi dünýädäki iň duýgur zat. Ol orkide ýaly. Erkekler buz çöpleri bilen orkideleri ýygmaga synanyşýarlar, ahmaklar."
  Stolyň ýanynda duran Klara golaýlaşyp, onuň egninden tutup, tolgunan aýal uzak wagtlap oňa seredip durdy. Soňra şlýapasyny alyp, kellesine geýdi we elini sallap, gapydan tarap ugrady. "Sen meniň dostlugyma bil baglap bilersiň" diýdi ol. "Seni çaşdyrmak üçin hiç zat etmerin. Eger erkekden şeýle söýgini ýa-da dostlugy alyp bilseň, bagtly bolarsyň."
  Klara şol agşam Keýt Kansleriň sözlerini Frank Metkalf bilen şäher töweregindäki obanyň köçelerinde aýlanyp ýörkä, soňra bolsa şähere gaýdyp barýan awtoulagda oturanlarynda ýatlaýardy. Uniwersitetde ikinji ýylynda oňa on iki gezek baryp gören Filip Grimes atly başga bir talypdan başga, ýaş Metkalf fermadan çykandan bäri duşuşan on iki töweregi erkekleriň arasynda ony özüne çeken ýeke-täk adamdy. Filip Grimes gök gözli, sary saçly we seýrek murtly inçe ýigitdi. Ol ştatyň demirgazyk böleginde ýerleşýän kiçijik bir şäherden gelipdi, kakasynyň hepdelik gazet çap edýän ýeri. Klaranyň ýanyna gelip, oturgyjynyň gyrasynda oturyp, çalt gepleýärdi. Köçede gören bir adam ony gyzyklandyrýardy. "Men awtoulagda garry aýaly gördüm" diýip, ol başlady. "Onuň elinde sebet bardy. Ol azyk önümleri bilen doldurylandy. Ol meniň ýanymda oturyp, öz-özüne sesli gürleýärdi." Klaranyň myhmany awtoulagda garry aýalyň sözlerini gaýtalady. Ol onuň hakda pikir etdi, onuň durmuşynyň nähilidigine geň galdy. Garry aýal barada on-on bäş minut gürrüň edenden soň, ol temany goýup, başga bir wakany gürrüň bermäge başlady, bu gezek köçe geçelgesinde miwe satýan bir adam bilen. Filip Graýms bilen şahsy derejede gürleşmek mümkin däldi. Onuň gözlerinden başga hiç zat şahsy däldi. Käwagt ol Klara şeýle seredýärdi welin, onuň eşikleri bedeninden ýyrtylyp, otagda myhmanyň öňünde ýalaňaç durmaga mejbur edilýän ýaly duýgy döredýärdi. Bu tejribe, gelende, doly fiziki däldi. Ol diňe bölekleýindi. Bu bolanda, Klara tutuş durmuşynyň açykdygyny gördü. "Maňa şeýle seretme" diýip, bir gün onuň bakyşlary ony şeýle bir rahatsyz edensoň, ol indi dymyp bilmedi. Onuň bu sözleri Filip Graýmy gorkuzdy. Ol derrew turdy, gyzardy, täze nişanlanma barada bir zatlar mürrüldäp, howlukdy.
  Tramwaýda, Frenk Metkalfyň ýanynda öýüne barýarka, Klara Filip Graýms hakda pikir etdi we Keýt Çanselloryň söýgi we dostluk baradaky çykyşynyň synagyna çydarmyka diýip pikir etdi. Ol ony utandyrdy, ýöne belki bu onuň öz günäsidir. Ol özüni asla subut etmedi. Frenk Metkalf başga hiç zat etmedi. "Özüne we isleglerine hormat goýýan, şol bir wagtyň özünde aýalyň isleglerini we gorkularyny düşünýän bir adamy bir ýerden tapmagyň ýoluny tapmak üçin erkek gerek" diýip pikir etdi ol. Tramwaý demir ýol geçelgeleriniň we ýaşaýyş jaýlarynyň köçeleriniň üstünden böküp geçdi. Klara göni öňe seredýän ýoldaşyna seretdi, soňra öwrülip, penjireden seretdi. Penjire açykdy we ol köçäniň ugrundaky işçileriň öýleriniň içini görüp bilýärdi. Agşam, çyralar ýanyp, olar rahat we rahat görünýärdi. Onuň pikirleri kakasynyň öýünde we onuň ýalňyzlygynda janlandy. Iki tomusda ol öýüne gaýtmakdan gaça durdy. Birinji ýylynyň ahyrynda, ol daýzasynyň keselini tomusky dynç alyşyny Kolumbusda geçirmek üçin bahana hökmünde ulandy, ikinji ýylynyň ahyrynda bolsa gitmezlik üçin başga bir bahana tapdy. Bu ýyl ol öýüne gitmeli boljakdygyny duýdy. Ol her gün oba hojalyk işçileri bilen oba hojalyk stolunyň başynda oturmaly bolardy. Hiç zat bolmazdy. Kakasy onuň ýanynda dymýardy. Ol şäher gyzlarynyň çäksiz gürrüňlerinden ýadaýardy. Eger şäher oglanlarynyň biri oňa aýratyn üns berse, kakasy şübhelenerdi we bu onuň içinde närazylyga sebäp bolardy. Ol islemeýän zadyny ederdi. Maşyn geçýän köçeleriň ugrundaky jaýlarda aýallaryň hereket edýändigini gördü. Çagalar aglaýardy, erkekler gapylardan çykyp, pyýada ýollarynda gürleşip durdylar. Ol birden öz durmuşynyň meselesine juda çynlakaý çemeleşýändigine karar berdi. "Men durmuşa çykyp, soňra hemmesini çözmeli" diýip, öz-özüne aýtdy. Ol erkekler bilen aýallaryň arasyndaky syrly, dowamly garşylygyň doly derejede olaryň öýlenmedikligi we Frenk Metkalfyň bütin gün gürleşýän meseleleri çözmegiň öýlenen adamlaryň usullarynyň ýoklugy bilen düşündirilýändigi baradaky netijä geldi. Ol bu täze garaýyşy özi bilen ara alyp maslahatlaşmak üçin Keýt Çensellor bilen bile bolmagy arzuw etdi. Ol we Frenk Metkalf maşyndan düşenlerinde, ol indi öýüne, daýysynyň öýüne gitmäge howlukmady. Onuň bilen durmuş gurmak islemeýändigini bilip, ol hem öz gezeginde gürleşjekdigini, onuň bütin gün öz garaýyşyny görkezmäge synanyşýşy ýaly, oňa hem öz garaýyşyny görkezmäge synanyşjakdygyny pikir etdi.
  Bir sagatlap ikisi ýöräp, Klara gürleşdi. Ol wagtyň geçmegini we agşamlyk naharyny iýmändigini ýatdan çykardy. Nikalaşmak islemän, erkek bilen aýalyň arasyndaky dostluk mümkinçiliginiň ýerine gürledi. Ol gürleşýän wagty pikirleri aýdyňlaşan ýaly boldy. "Seniň şeýle hereket etmegiň ahmaklyk" diýip, ol yglan etdi. "Käwagt seniň nähili nägile we bagtsyzdygyňy bilýärin. Men özüm hem köplenç şeýle duýýaryn. Käwagt öýlenmek isleýändigimi pikir edýärin. Men hakykatdanam kimdir birine ýakynlaşmak isleýändigimi pikir edýärin. Men hemmeleriň şeýle tejribäni isleýändigine ynanýaryn. Hemmämiziň tölemek islemeýän zadymyzy isleýäris. Biz ony ogurlamak ýa-da özümizden almak isleýäris. Mende-de şeýle, seniň-de şeýle."
  Olar Wudbern öýüne golaýlaşdylar we öwrülip, garaňkylykda, öňdäki gapynyň ýanyndaky eýwanda durdular. Öýüň arka tarapynda Klara çyranyň ýanýandygyny gördü. Daýzasy we daýysy hemişe tikin we örme işleri bilen meşguldylar. Olar durmuşyň ornuny tutjak zady gözleýärdiler. Frank Metkalf muňa garşy çykdy we bu onuň öz yzygiderli, gizlin protestiniň hakyky sebäbidi. Ol ikisiniň üçin hem bir zat aňladýan dostluk pikirini oňa siňdirmek üçin, ýalbarmak niýeti bilen onuň paltosynyň ýakasyndan tutdy . Garaňkylykda ol onuň agyr, gamgyn ýüzüni görüp bilmedi. Onuň enelik instinktleri güýçlendi we ol ony söýgi we düşünişmek isleýän, ters, nägile oglan hökmünde pikir etdi, sebäbi ol oýanýan zenanlyk pursatynda durmuş erbet we zalym görünýän wagty kakasy tarapyndan söýülmegini we düşünilmegini isleýärdi. Erkin eli bilen ol onuň paltosynyň ýeňini sypady. Onuň hereketini erkek adam düşünmedi, sebäbi ol onuň sözlerini däl-de, bedenini we oňa eýe bolmak islegini pikir edýärdi. Ol ony göterip, döşüne berk basdy. Ol çekiljek boldy, ýöne güýçli we myşsaly bolsa-da, hereket edip bilmedi. Iki adamyň gapydan çykanyny eşiden daýysy ony gujaklap, gapysy açdy. Ol we aýaly Klara ýaş Metkalf bilen hiç hili gatnaşygyň bolmajagyny birnäçe gezek duýdurdylar. Bir gezek, öýe gül iberende, daýzasy ony olary ret etmäge ynandyrdy. "Ol erbet, azgyn, zalym adam" diýdi ol. "Onuň bilen hiç hili gatnaşygyň bolmasyn". Öz öýünde we Kolumbyň ähli abraýly öýlerinde köp gürrüň edilen adamyň gujagynda öz jigisini görende, Henderson Wudbern gaharlandy. Ol ýaş Metkalfyň öz gaznaçysy bolup işleýän kompaniýanyň prezidentiniň oglydygyny ýatdan çykardy. Ol özüne adaty bir zorba tarapyndan kemsidilen ýaly duýdy. "Bu ýerden çyk" diýip gygyrdy. "Näme diýjek bolýarsyň, ýigrenji zalym? Bu ýerden çyk."
  Klara öýe girende, Frenk Metkalf gülüp, köçeden aşak düşdi. Myhman otagynyň sürgülýän gapylary açykdy we asylýan lampanyň çyrasy oňa düşüpdi. Saçlary dargap, şlýapasy bir tarapa egilipdi. Erkek bilen aýal oňa seredip durdular. Ellerinde saklaýan örme iňňeleri we kagyz bölegi Klara ýene bir durmuş sapagyny öwrenýän wagty näme edýändiklerini görkezýärdi. Daýzasynyň elleri titräp, örme iňňeleri bir-birine degdi. Hiç zat aýdylmady we çaşgyn we gaharly gyz basgançaklardan öz otagyna ylgady. Ol gapyny gulplady we düşeginiň gapdalynda ýere dyza çökdi. Ol doga etmedi. Keýt Çansellor bilen duşuşygy oňa duýgularyny başga bir gezek beýan etmäge mümkinçilik berdi. Ýumruklaryny düşek örtügine urup, ol näletledi. "Akmaklar, näletlenen akmaklar, dünýäde köp näletlenen akmaklardan başga zat ýok."
  OceanofPDF.com
  X BAP
  
  LARA BUTTERWORTH-A _ ÇEPDE Ogaýo ştatynyň Bidwell şäherinde, şol ýylyň sentýabr aýynda Stiw Hanteriň enjam gurnamak kompaniýasy kabul ediji tarapyndan eýelendi we indiki ýylyň ýanwarynda bu işewür ýaş ýigit Tom Butterworth bilen bilelikde zawody satyn aldy. Mart aýynda täze kompaniýa döredildi we ol derrew Hýu mekgejöwen ownuklaýjysyny öndürmäge başlady, bu bolsa başyndan bäri üstünlikli boldy. Ilkinji kompaniýanyň şowsuzlygy we zawodyň satylmagy şäherde şowhun döretdi. Şeýle-de bolsa, Stiw hem, Tom Butterworth hem öz paýnamalaryny saklap galandygyny we beýlekiler bilen birlikde pullaryny ýitirendigini belläp bilerler. Tom paýnamalaryny satdy, sebäbi onuň düşündirişi ýaly, oňa nagt pul gerekdi, ýöne ol çökgünlikden gysga wagt öň ýene satyn almak bilen öz ýagşy niýetini görkezdi. "Näme bolandygyny bilsem, muny ederdim öýdýärsiňizmi?" diýip, ol dükanlarda ýygnanan erkeklerden sorady. "Git-de, kompaniýanyň kitaplaryna göz aýlalyň. Geliň, şu ýerde derňew geçireliň. Stiw bilen meniň beýleki paýdarlaryň ýanynda galandygymyzy görersiňiz. Biz hem beýlekiler bilen birlikde pul ýitirdik. Eger kimdir biri nädogry hereket edip, betbagtçylygyň golaýlap gelýändigini görüp, başga biriniň aşagyndan çykan bolsa, ol Stiw bilen men däl. Kompaniýanyň hasabatlary biziň bu işe gatnaşandygymyzy görkezer. Enjamlary gurnamak enjamynyň işlemezligi biziň günämiz däldi."
  Bankyň arka otagynda Jon Klark we ýaş Gordon Hart Stiw bilen Toma nälet aýtdylar, olaryň aýtmagyna görä, olar özlerini satypdyrlar. Olar betbagtçylyk sebäpli hiç hili pul ýitirmändiler, ýöne beýleki tarapdan, hiç zat gazanmadylar. Dört adam zawod satuwa çykarylanda, oňa teklip beripdiler, ýöne bäsdeşlige garaşman, köp teklip etmediler. Zawody Kliwlenddäki hukuk firmasyna berdi, firma bolsa biraz has köp teklip etdi we soňra hususy taýdan Stiwe we Toma satyldy. Derňew başlandy we Stiw bilen Tomyň ýapylan kompaniýada uly paýnamalaryň eýeçilik edýändigi, bankirleriň bolsa hiç zat eýeçilik etmeýändigi anyklandy. Stiw açyk bankrot bolmagyň mümkinçiligi barada köpden bäri bilýändigini boýun aldy, esasy paýdarlara duýduryş berdi we olardan paýnamalaryny satmazlygy haýyş etdi. "Men kompaniýany halas etmek üçin şeýle köp synanyşýan wagtym, olar näme edýärdiler?" diýip, ol berk sorady, bu sorag dükanlarda we jaýlarda ýaňlandy.
  Şäher hiç haçan bilmeýän hakykaty, Stiwiň aslynda zawody özi üçin almagy maksat edinendigi, ýöne ahyrsoňy özi bilen birini alyp gitmegiň has gowy boljakdygyna karar berendigi. Ol Jon Klarkdan gorkýardy. Ol bu mesele barada iki-üç gün oýlandy we bankire ynanyp bolmajagyna karar berdi. "Ol Tom Batterwortyň gaty gowy dosty" diýip, öz-özüne aýtdy. "Eger men oňa planymy aýtsam, ol Toma aýdar. Men özüm Tomyň ýanyna bararyn. Ol pul gazanýan adam we welosiped bilen arabanyň arasyndaky tapawudy bilýän adam, eger siz onuň düşegine welosiped goýsaňyz".
  Sentýabr aýynyň bir agşamynda Stiw Tomyň öýüne giç gitdi. Ol gitmek islemeýärdi, ýöne munuň iň gowusydygyna ynanýardy. "Men arkamdaky ähli köprüleri ýakmak islemeýärin" diýip, öz-özüne aýtdy. "Şäherde azyndan bir abraýly dostum bolmaly. Men bu alçak adamlar bilen, belki-de, ömrümiň ahyryna çenli göreşmeli bolaryn. Men özümden köp zat ýapyp bilmeýärin, iň bolmanda henizem."
  Stiw ferma ýetende, Tomdan arabasyna münmegini haýyş etdi we iki adam uzak ýola düşdüler. Bu waka üçin "Neighbors Livery"-den kireýine alnan, bir gözi kör çal reňkli aýgyr atly at Bidweliň günortasyndaky daglyk obalardan ýuwaşlyk bilen ýol aldy. Onuň içinde ýüzlerçe ýaş ýigit we olaryň söýgülileri bardy. Ol ýuwaşlyk bilen ýöräp barýarka, belki-de öz ýaşlygyny we ony aýgyr eden adamyň zalymlygyny pikir edip, aý şöhle saçyp, arabadaky iki adamyň üstünde dartgynly, sessiz asudalyk höküm sürýänçä, gamçynyň öz ýerinden çykmajagyny we onuň howlukmagyny garaşmaly däldigini bilýärdi.
  Ýöne, sentýabr aýynyň şol agşamynda çal reňkli aýak öň hiç haçan göterip görmedik ýüküni göterdi. Şol agşam arabadaky iki adam diňe söýgi hakda pikir edýän we keýpleriniň gijäniň gözelligine, ýoldaky gara kölegeleriň ýumşaklygyna we daglaryň gerişlerinden öwüsýän ýumşak gijeki şemallara täsir etmegine ýol berýän akylsyz, gezýän aşyklar däldi. Olar hormatly işewürler, täze döwrüň mugallymlary, Amerikanyň we belki-de dünýäniň geljeginde hökümetleri döredijilere, jemgyýetçilik pikirini kemala getirijilere, metbugatyň eýelerine, kitap neşirýatlaryna, sungat eserlerini satyn alýanlara we ýürekleriniň ýagşylygy bilen başga ýollarda ýitiren wagtal-wagtal açlyk çekýän ýa-da seresapsyz şahyrlara hyzmat edýän adamlara öwrüljek adamlardy. Her niçigem bolsa, çal reňkli aýak daglarda gezip ýörkä, iki adam arabada oturypdy. Ýolda aýyň uly şöhleleri düşüpdi. Tötänleýin, Klara Batterwort Döwlet uniwersitetine girmek üçin öýünden çykan şol agşamdy. Ony stansiýa äkiden gödek garry fermer Jim Pristiň mähirliligini we ýumşaklygyny ýadyna salyp, uklaýan wagondaky düşeginde ýatyp, aý şöhlesinde ýollaryň ruhlar ýaly ýitip gitmegine tomaşa etdi. Şol gije kakasyny we olaryň arasynda dörän düşünişmezlik barada pikir etdi. Häzirlikçe gynançdan ýumşakdy. "Gaty-da bolsa, Jim Prist bilen kakam örän meňzeş bolmaly" diýip pikir etdi. "Olar bir fermada ýaşaýardylar, bir iýmit iýýärdiler; ikisi hem atlary gowy görýärdiler. Olaryň arasynda uly tapawut bolup bilmez." Bütin gije ol bu barada pikir etdi. Bütin dünýäniň hereket edýän otlydadygy we onuň tizligi bilen dünýäniň adamlaryny düşünişmezlik labirintine alyp barýandygy baradaky pikir ony gurşap aldy. Bu şeýle bir güýçlidi welin, onuň çuňňur gizlenen aňyna degdi we ony gaty gorkuzdy. Ol uklaýan wagonuň diwarlarynyň türmäniň diwarlary ýalydygyny, ony durmuşyň gözelliginden kesýändigini duýdy. Diwarlar onuň daş-töweregine ýapyşýan ýalydy. Diwarlar, durmuşyň özi ýaly, onuň ýaşlygyny we öz gözelliginiň elini başgalaryň gizlin gözelligine uzatmak islegini böwetledi. Ol düşekde oturdy we wagonyň aýnasyny döwüp, çalt hereket edýän otludan asuda, aýly gijä bökmek islegini basyp ýatyrdy. Gyz jomartlygy bilen kakasy bilen arasynda dörän düşünişmezlik üçin jogapkärçiligi öz üstüne aldy. Soňra ol bu karara getiren höwesini ýitirdi, ýöne şol gije şol karara galdy. Ony ezjek ýaly we gaýta-gaýta gaýdyp gelýän ýaly bolan düşek diwarlarynyň gallyusinasiýasyndan dörän elhençlige garamazdan, bu onuň başdan geçiren iň owadan gijesi boldy we bu gije onuň ömrüniň dowamynda ýadynda galdy. Aslynda, ol soňra şol gijäni söýgülisine özüni bermegiň has ajaýyp we dogry boljak wagty hökmünde pikir etdi. Muny bilmese-de, Jim Pristiň murtly dodaklaryndan ýaňagyndaky öpüş, şübhesiz, onuň aňyna gelende şol pikir bilen baglanyşyklydy.
  Gyz durmuşyň geňlikleri bilen göreşip, ony ýaşamak mümkinçiliginden mahrum edýän hyýaly diwarlary döwüp geçmäge synanyşýan mahaly, kakasy hem gijesine at çapdy. Ol Stiw Hanteriň ýüzüne deşiji göz bilen seretdi. Ol eýýäm biraz galyňlaşyp başlady, ýöne Tom birden onuň başarjaň adamyň ýüzidigini düşündi. Eňeklerinde bir zat, maldarçylyk bilen köp meşgullanan Tomyň göz öňüne doňuzyň ýüzüni getirdi. "Adam isleýän zadyny alýar. Ol açgöz" diýip, daýhan pikir etdi. "Indi ol bir zady edýär. Islän zadyny almak üçin, maňa isleýän zadymy almaga mümkinçilik berer. Ol maňa ösümlik barada bir teklip eder. Ol Gordon Hartdan we Jon Klarkdan daşlaşmak üçin meýilnama düzdi, sebäbi oňa köp hyzmatdaş gerek däl. Bolýar, men onuň bilen giderin. Eger mümkinçiligi bolsa, olaryň haýsy biri hem şeýle ederdi."
  Stiw gara sigara çekip, gürledi. Özüne we ony gurşap alan işlere ynamy artdygyça, sözleri hem has ýumşak we ynandyryjy boldy. Ol birnäçe wagtlap senagat dünýäsinde käbir adamlaryň ýaşamagynyň we yzygiderli ösmeginiň zerurdygy barada gürledi. "Bu jemgyýetiň bähbidi üçin zerurdyr" diýdi ol. "Birnäçe güýçli adam şäher üçin peýdalydyr, ýöne olaryň sany az bolsa we olar deňeşdirme boýunça güýçli bolsa, has gowy". Ol öwrülip, ýoldaşyna ýiti seretdi. "Bolýar" diýip, ol gygyrdy, "biz bankda zawod erbetleşse näme etjekdigimiz barada gürleşýärdik, ýöne bu meýilnamada gaty köp adam bardy. Men şonda düşünmedim, ýöne indi düşündim". Ol sigarasynyň külüni çykaryp, güldi. "Olaryň näme edendigini bilýärsiňizmi?" diýip, ol sorady. "Men sizden paýlaryňyzy satmazlygyňyzy soradym. Men tutuş şäheriň gaharyny getirmek islemeýärdim. Olar hiç zat ýitirmezdiler". "Men olaryň üstünlik gazanmagyna, arzan bahadan ösümlik satyn almagyna, hakyky pul gazanmagyna kömek etmäge söz berdim. Olar bu oýny welaýat derejesinde oýnaýardylar. Käbir adamlar müňlerçe dollar bilen pikirlenip bilýärler, käbirleri bolsa ýüzlerçe dollar bilen pikirlenmeli bolýarlar. Diňe olaryň aňy muny düşünip biljek derejede uly . Olar kiçijik artykmaçlygy ulanyp, uly artykmaçlygy elden giderýärler. Bu adamlar şeýle etdiler."
  Olar uzak wagtlap sessiz-üýnsüz maşyn sürdüler. Paýnamalaryny hem satan Tom Stiwiň muny bilýändigine pikir etdi. Ol näme edendigini çözüpdi. "Emma, ol meniň bilen iş salyşmagy karar etdi. Oňa kimdir biri gerek we ol meni saýlady" diýip pikir etdi. Ol batyrgaý bolmagy karar etdi. Galyberse-de, Stiw ýaşdy. Bir-iki ýyl mundan ozal, ol ýaş täze başlanlardan başga zat däldi we hatda köçedäki çagalar hem oňa gülüpdiler. Tom biraz gaharlandy, ýöne geplemezden öň ünsli pikirlendi. "Belki, ol ýaş we kiçigöwünli bolsa-da, biziň her birimizden has çalt we has düşünjeli pikirlenýändir" diýip, öz-özüne aýtdy.
  - Sen ýeňinde bir zat bar adama meňzeýärsiň, - diýdi ol gülüp. - Eger bilmeli bolsaň, men hem beýlekiler ýaly paýnamalarymy satdym. Eger kömek edip bilsem, töwekgelçilik edip, ýeňiljek bolmazdym. Belki, kiçi şäherde şeýledir, ýöne sen meniň bilmejek zadymy bilýärsiň. Öz standartlaryma laýyk ýaşaýandygym üçin meni günäkärläp bilmersiň. Men hemişe iň güýçlileriň diri galmagyna ynanýardym we meniň goldaw berip, kolleje ibermeli gyzym bardy. Men ondan bir aýal ýasamak isleýärin. Seniň heniz çagalaryň ýok we sen ýaş. Belki, sen töwekgelçilik etmek isleýärsiň, men bolsa töwekgelçilik etmek islemeýärin. Seniň näme edýändigiňi nädip bilmeli?
  Olar ýene-de sessizlikde at mündüler. Stiw gürrüňdeşlige taýýarlandy. Ol Hýunyň oýlap tapan mekgejöwen ýygnaýjysynyň öz gezeginde peýdaly däl bolup çykmagynyň we zawodyň özi bilen galyp, öndürjek zady bolmazlygynyň mümkindigini bilýärdi. Şeýle-de bolsa, ol ikirjiňlenmedi. Şeýle-de bolsa, bankda iki garry adam bilen duşuşan güni ýaly, ol blöf edýärdi. "Bolýar, isleýşiňiz ýaly içeri girip ýa-da daşarda galyp bilersiňiz" diýip, ol biraz berk aýtdy. "Eger mümkin bolsa, men bu zawody öz üstüne alaryn we mekgejöwen ýygnaýjylaryny öndürerin. Men eýýäm bir ýyla ýetjek sargytlary wada berdim. Men seni ýanyma alyp, şäherdäki hemmelere kiçi maýadarlary satanlaryň biri bolandygyňy aýdyp bilmerin. Meniň kompaniýanyň ýüz müň dollarlyk paýnamam bar. Onuň ýarysyny alyp bilersiňiz. Men seniň hatyňy elli müňe alarys. Ony hiç haçan yzyna tölemeli bolmarsyň. Täze zawodyň girdejisi seni aklar. Şeýle-de bolsa, sen hemme zady boýun almaly bolarsyň". Elbetde, isleseňiz, Jon Klarkyň yzyna düşüp, fabrika üçin açyk göreşe başlap bilersiňiz. Meniň mekgejöwen ýygnaýjynyň hukugym bar we ony başga ýere alyp guraryn. Eger ýollarymyz aýrylyşsa, men sizden muny etmezligiňizi haýyş edenimden soň, üçüňiziň kiçi maýadarlara eden işleriňizi uly mahabatlandyrjakdygymy aýtmaga garşy däl. Siz şu ýerde galyp, boş zawodyňyza eýe bolup, adamlaryň söýgüsinden we hormatyndan iň ýokary kanagatlanma alyp bilersiňiz. Islän zadyňyzy edip bilersiňiz. Maňa parh ýok. Elim arassa. Men utanjak hiç zat etmedim we eger siz meniň bilen gitmek isleseňiz, siz we men bu şäherde ikimiziň hem utanmaly bolmajak bir zat ederis.
  Iki adam Batterwort fermasyna gaýdyp geldiler we Tom arabadan düşdi. Ol Stiwe dowzaha git diýjek boldy, ýöne ýolda barýarka, ol pikirini üýtgetdi. Bidwellden birnäçe gezek gyzy Klarany görmäge gelen ýaş mugallym şol gije başga bir ýaş aýal bilen daşary ýurtdady. Ol arabanyň üstüne çykyp, goluny onuň beline gujaklap, daglyk ýerlerden ýuwaşlyk bilen sürdi. Tom bilen Stiw olaryň ýanyndan geçdiler we daýhan aýyň şöhlesinde erkek adamyň gujagynda aýaly görüp, gyzyny onuň ýerinde göz öňüne getirdi. Bu pikir ony gaharlandyrdy. "Men bu şäherde uly adam bolmak mümkinçiligimi ýitirýärin, diňe howpsuz oýnamak we Klarany taşlap gitmek üçin pulumyň bardygyna göz ýetirmek, onuň bolsa diňe bir ýaş kemçin bilen göwün açmak aladasy bar" diýip, ol ajy pikir etdi. Ol özüni gymmatsyz we nägile kaka ýaly duýup başlady. Arabadan düşüp, ol bir pursat rulda durdy we Stiwe üns bilen seretdi. "Men sportda seniň ýaly ussat" diýip, ahyrsoňy aýtdy. "Ehtiýatlaryňyzy getiriň, men size kagyzy bererin. Diňe şu zat, düşünýärsiňizmi: diňe meniň kagyzym. Men oňa hiç hili girew goýmaga söz bermeýärin we ony satuwa çykarmagyňyzy hem garaşmaýaryn." Stiw arabadan egilip, onuň elini tutdy. "Men siziň kagyzyňyzy satmaýaryn, Tom," diýdi ol. "Men ony goýup goýaryn. Maňa kömek etjek hyzmatdaş gerek. Siz we men bilelikde bir zat ederis."
  Ýaş promouter maşynyny sürdi, Tom bolsa öýe girip, ýatmaga gitdi. Gyzy ýaly, ol hem uklamady. Ol bir pursat onuň hakda pikir etdi we göz öňünde ony ýene-de çaga arabasynda, mugallymy ony gujaklap oturan mahaly gördü. Bu pikir ony ýorganlaryň aşagyndan biynjalyk etdi. "Her niçigem bolsa, aýallar," diýip, ol mürrüldäp aýtdy. Ünsüsini sowmak üçin başga zatlar hakda pikir etdi. "Men resminamany düzüp, üç emlägimi Klara geçirerin," diýip, ol akylly karara geldi. "Eger bir zat ýalňyş bolsa, biz doly pulsyz galmarys. Men Çarli Jeýkobsy etrap sudunyň binasynda tanaýaryn. Eger Çarliniň elini biraz ýaglasam, resminamany hiç kimiň bilmän resmileşdirip bilerin."
  
  
  
  Klaranyň Wudbern öýündäki soňky iki hepdesi gyzgyn göreşde geçdi, sessizlik ony has-da güýçlendirdi. Henderson Wud, Birn we onuň aýaly Klaranyň giriş gapysynda Frank Metkalf bilen bolan waka üçin düşündiriş bermelidigine ynanýardylar. Ol teklip etmänsoň, olar göwnüne degdiler. Ol gapyny açyp, iki adama garşy çykanda, sürüji Klaranyň Frank Metkalfyň gujagyndan gaçmaga synanyşýan ýaly täsir galdyrdy. Ol aýalyna onuň eýwandaky waka üçin jogapkär däldigini aýtdy. Gyzyň kakasy bolmansoň, bu işe sowuk garap bilýärdi. "Ol gowy gyz" diýip, ol yglan etdi. "Şol zalym Frank Metkalf hemme zada günäkär. Onuň öýüne yzyna düşendigini aýtmaga batyrgaý. Ol indi gynanýar, ýöne irden bize bolan wakanyň hekaýasyny gürrüň berer."
  Günler geçdi, Klara hiç zat diýmedi. Öýde geçiren soňky hepdesinde ol we iki garry adam asla gürleşmediler. Ýaş aýal geň bir rahatlyk duýdy. Her agşam ol Keýt Çensler bilen agşamlyk naharyna gidýärdi, ol bolsa şäher töweregindäki şol günüň we eýwandaky wakanyň hekaýasyny eşidende, bilmän çykyp, Henderson Wudbern bilen onuň ofisinde gürleşýärdi. Olaryň gürrüňinden soň, önüm öndüriji geň galdy we Klaradan hem, onuň dostundan hem biraz gorkdy. Ol muny aýalyna düşündirmäge synanyşdy, ýöne bu gaty düşnükli bolmady. "Men muňa düşünip bilmeýärin" diýdi ol. "Ol meniň düşünip bilmeýän aýallaryň biri, şu Keýt. Ol Klaranyň özi bilen Frenk Metkalfyň arasynda bolan zatlar üçin günäkär däldigini aýdýar, ýöne ol bize bu hekaýany aýtmak islemeýär, sebäbi ýaş Metkalfyň hem günäkär däldigini pikir edýär." Keýtiň gürrüňini diňläp, hormatly we sypaýy bolsa-da, aýalyna aýdanlaryny düşündirmäge synanyşanda gaharlandy. "Gorkam, bu diňe bir garyşyklykdy" diýdi ol. "Gyzlarymyzyň ýokdugyna begenýärin. Eger olaryň hiç biri günäkär däl bolsa, onda olar näme edýärdiler? Täze nesil zenanlara näme bolýar? Şeýle-de bolsa, Keýt Çansellonyň başyna näme boldy?"
  Ýer sürýän adam aýalyna Klara hiç zat aýtmazlygy maslahat berdi. "Elimizi ýuwalyň" diýip, ol teklip etdi. "Birnäçe günden ol öýüne gider we biz onuň indiki ýyl gaýdyp gelmegi barada hiç zat aýtmarys. Geliň, sypaýy bolalyň, ýöne ol ýok ýaly hereket edeliň."
  Klara daýzasynyň we daýzasynyň täze garaýşyny hiç hili düşündirişsiz kabul etdi. Şol günüň ikinji ýarymynda ol uniwersitetden gaýdyp gelmedi, Keýtiň kwartirasyna gitdi. Agasy öýe gelip, agşamlyk naharyndan soň pianino çaldy. Sagat onda Klara öýüne pyýada gitdi, Keýt bolsa onuň bilen bile gitdi. Iki aýal seýilgähiň oturgyjynda oturmaga kynçylyk çekdiler. Olar Klaranyň öň oýlanmaga het edip bilmeýän müň gizlin durmuş tapgyry barada gürrüň etdiler. Ömrüniň ahyryna çenli ol Kolumbusdaky soňky hepdeleri başdan geçiren iň çuňňur döwür hasaplady. Wudbern öýünde bolan dymma we daýzasynyň gynançly, gynançly ýüzi ony rahatsyz etdi, ýöne ol ol ýerde köp wagt geçirmedi. Şol gün irden, sagat ýedide, Henderson Wudbern ýeke özi ertirlik naharyny iýdi we hemişe ýanynda bolan kagyz portfelini gujaklap, dürüm zawodyna gitdi. Klara we daýzasy sagat sekizde sessiz ertirlik naharyny iýdiler, soňra Klara hem howlukdy. "Men günortanlyk naharyna, soňra bolsa agşamlyk naharyna Keýtiň ýanyna giderin" diýip, daýzasyndan çykyp barýarka, adatça Frank Metkalf bilen rugsat soraýan ýaly däl-de, öz wagtyny dolandyrmaga hukukly adam hökmünde aýtdy. Daýzasy diňe bir gezek özüne mahsus sowuk, göwnüne degýän mertebesini bozmagy başardy. Bir gün irden ol Klaranyň yzyna düşüp, onuň eýwandan köçä alyp barýan köçedäki basgançaklardan aşak düşýändigini görüp, oňa seslendi. Belki, öz ýaşlygynyň pitneçi döwrüniň birneme ýady onuň başyna geldi. Gözlerinden ýaş döküldi. Onuň üçin dünýä elhenç ýerdi, bu ýerde möjek ýaly erkekler aýallary iýmek üçin gezip ýörýärdi we ol gyz doganyna elhenç bir zadyň bolmagyndan gorkýardy. "Eger maňa aýtmak islemeýän bolsaň, bolýar" diýip, ol batyrgaýlyk bilen aýtdy, "ýöne seniň öz duýgyňy duýmagyňy isleýärin". Klara oňa seretmek üçin öwrülende, ol düşündirmäge howlukdy. "Jenap Wudburn seni biynjalyk etmeli däldigimi aýtdy we etmerin" diýip, ol çalt goşdy. Ellerini howlukmaçlyk bilen gatlap, ol öwrülip, haýwanlaryň inine seredýän gorkunç çaganyň keşbi bilen köçä seretdi. "Aý, Klara, gowy gyz bol" diýdi ol. "Bilýärin, sen hem ulaldyň, ýöne, aý, Klara, seresap bol! Kynçylyga düşme."
  Kolumbusdaky Wudbern öýi, Bidweliň günortasyndaky oba ýerlerinde ýerleşýän Butterwort öýi ýaly, bir depede ýerleşýärdi. Köçe şäher merkezine we trolleýbus liniýasyna tarap berk eňňitdi we şol gün irden daýzasy onuň bilen gürleşip, ejiz elleri bilen olaryň arasyndaky gurulýan diwardan birnäçe daşy çykarmaga synanyşanda, Klara agaçlaryň aşagyndan köçeden howlukdy, özüniň hem aglamak isleýändigini duýdy. Ol daýzasyna durmuş baradaky täze pikirlerini düşündirmegiň hiç hili ýoluny görmedi we synanyşyp, oňa zyýan ýetirmek islemedi. "Kellemde düşnüksiz pikirlerim bolanda, diňe körlük bilen gepleşýän wagtym, pikirlerimi nädip düşündirip bilerin?" diýip, özünden sorady. "Ol meniň gowy bolmagymy isleýär" diýip, pikir etdi. "Eger men oňa onuň ölçegleri boýunça meniň gaty gowydygymy netijä getirjekdigimi aýtsam, ol näme pikir eder? Eger men oňa diňe zyýan ýetirip, ýagdaýy hasam erbetleşdirjek bolsam, onuň bilen gürleşmäge synanyşmagyň manysy näme?" Ol çatryga ýetdi we yzyna seretdi. Daýzasy henizem öýüniň gapysynda durup, oňa seredip durdy. Özünden ýa-da durmuşdan ýasalyp galan kämil zenan jandarynda ýumşak, kiçi, tegelek, berk, örän ejiz we şol bir wagtyň özünde örän güýçli bir zat bardy. Klara titredi. Ol daýzasynyň keşbini alamatlandyrmady we onuň aňy daýzasynyň durmuşy bilen onuň kim bolandygy arasyndaky baglanyşygy Keýt Çansellonyň aňy ýaly döretmedi. Ol çagalykda şäheriň agaçly köçelerinde ýöreýän kiçi, tegelek, aglaýan aýaly görüp, birden şäher türmesiniň demir torlaryndan oňa seredýän tussagyň solgun ýüzini we çişýän gözlerini gördü. Klara oglan gorkan ýaly gorkdy we oglan ýaly mümkin boldugyça çalt gaçmak isledi. "Men başga bir zat we başga aýallar barada pikir etmeli, ýogsam hemme zat örän bozular" diýip, öz-özüne aýtdy. "Eger men onuň we onuň ýaly aýallar barada pikir etsem, öýlenmekden gorkmaga başlar we dogry adamy tapanymça öýlenmek isleýärin. Men edip biljek ýeke-täk zat şu. Aýal başga näme edip biler?"
  Şol agşam gezelenç edenlerinde, Klara bilen Keýt Keýtiň dünýäde aýallaryň eýelejek täze wezipesi barada yzygiderli gürleşýärdiler. Aslynda erkek bolan aýal nika barada gürleşmek we ony ýazgarmak isleýärdi, ýöne ol bu höwes bilen yzygiderli göreşýärdi. Ol özüni goýberse, özi barada ýeterlik derejede dogry bolsa-da, Klara barada hökman dogry bolmajak köp zatlary aýtjakdygyny bilýärdi. "Meniň bir erkek bilen ýaşamak ýa-da onuň aýaly bolmak islemeýändigim, bu edaranyň ýalňyşdygynyň gowy subutnamasy däl. Belki, men Klarany özüm üçin saklamak isleýärin. Men ony öň gören beýleki adamlardan has köp pikir edýärin. Onuň bir erkek bilen durmuş gurup, meniň üçin iň möhüm zatlaryň duýgusyny ýitirmegi barada nädip hakykatdanam pikir edip bilerin?" diýip, öz-özünden sorady. Bir agşam, aýallar Keýtiň kwartirasyndan Wudbernleriň öýüne barýarka, iki erkek olara ýakynlaşyp, gezelenje gitmek isledi. Golaýda kiçijik seýilgäh bardy we Keýt erkekleri şol ýere alyp gitdi. "Geliň," diýdi ol, "sen we men gitmeris, ýöne siz biziň bilen şu ýerde, oturgyçda oturyp bilersiňiz." Erkekler olaryň ýanyna oturdylar, ulyrak adam, kiçijik gara murtly bir adam, gijäniň aýdyňlygy barada biraz pikir bildirdi. Klaranyň ýanynda oturan ýaş ýigit oňa seredip güldi. Keýt derrew işe başlady. "Bolýar, biziň bilen gezelenje çykmak islediňmi: näme üçin?" diýip, ol ýiti sorady. Ol olaryň näme edýändigini düşündirdi. "Biz gezelenç edip, aýallar we olaryň durmuşynda näme etmelidigi barada gürleşýärdik" diýip, ol düşündirdi. "Görýäňizmi, biz pikir bildirýärdik. Ikimiz hem akylly bir zat aýtdyk diýmeýärin, ýöne gowy wagt geçirýärdik we biri-birimizden bir zat öwrenmäge synanyşýardyk. Bize näme aýdyp bilersiňiz?" Siz biziň gürrüňimizi böldiňiz we biziň bilen gitmek islediňiz: näme üçin? Siz biziň bilen bolmak islediňiz: indi bize nähili goşant goşup biljekdigiňizi aýdyň. Siz diňe gelip, biziň bilen akmaklar ýaly wagt geçirip bilmersiňiz. Siziň pikiriňizçe, biziň biri-birimiz bilen gürrüňlerimizi bölüp, siziň bilen gürleşmäge mümkinçilik berýän näme teklip edip bilersiňiz?
  Murtly garry adam öwrülip, Keýte seretdi, soňra oturgyçdan turdy. Ol biraz gyra ýöräp, soňra öwrülip, ýoldaşyna yşarat etdi. "Ýör," diýdi ol, "bu ýerden çykalyň. Biz wagtymyzy ýitirýäris. Bu sowuk ýol. Bu birnäçe intellektual. Ýör, gideliň."
  Iki aýal ýene köçeden ýöräp gitdiler. Keýt erkekler bilen nähili gatnaşykda bolandygyna biraz buýsanyp bilmän durdy. Ol bu barada Wudbernleriň gapysyna ýetýänçä gürrüň edipdi we köçeden ýöräp barýarka, Klara özüni biraz öňe gidiş hasaplady. Ol gapynyň ýanynda durup, dostuna burçdan ýitip barýança seretdi. Keýtiň erkekler bilen bolan usullarynyň ýalňyşsyzlygyna şübhe onuň aňynda peýda boldy. Ol birden seýilgähdäki iki erkek kişiniň kiçisiniň ýumşak goňur gözlerini ýadyna saldy we olaryň içinde nämeleriň gizlenýändigini pikir etdi. Belki, eger ol onuň bilen ýeke galan bolsa, ol Keýt bilen birek-birege aýdanlary ýaly degişli bir zat aýtjak bolardy. "Keýt erkekleri aldady, ýöne ol gaty adalatly däldi" diýip, ol öýe girende pikir etdi.
  
  
  
  Klara öz dogduk şäherinde bolup geçen üýtgeşmeleri duýmazdan öň, Bidwelde bir aý galdy. Fermadaky işler adaty ýaly dowam edýärdi, ýöne kakasy ol ýerde örän seýrek bolýardy. Ol we Stiw Hanter mekgejöwen ýygýan maşynlary öndürmek we satmak taslamasyna çuňňur aralaşypdylar we zawodyň satuwynyň köpüsini öz üstüne alýardylar. Her aý diýen ýaly ol Günbatar şäherlerine syýahat edýärdi. Bidwelde bolanda-da, şäher myhmanhanasynda gijä galmak endigine eýe bolupdy. "Ilki-yza ylgamak gaty kyn" diýip, ol fermanyň başlygy edip bellän Jim Priste düşündirdi. Ol köp ýyllaryň dowamynda kiçi biznes taslamalarynda hyzmatdaşy bolan garry adama öwündi. "Hiç zat aýtmak islemeýärin, ýöne bolup geçýän zatlara gözegçilik etmek gowy pikir bolar diýip pikir edýärin" diýip, ol yglan etdi. "Stiw gowy, ýöne iş işdir." Biz uly zatlar bilen meşgullanýarys, ol we men. Men onuň meni ýeňmäge synanyşjakdygyny aýtmaýaryn; Men saňa diňe geljekde wagtymyň köp bölegini şäherde geçirmeli boljakdygymy we bu ýerde hiç zat hakda pikir edip bilmejekdigimi aýdýaryn. Sen ferma seredýärsiň. Jikme-jik zatlar bilen meni biynjalyk etme. Bir zat satyn almak ýa-da satmak gerek bolanda maňa bu barada aýdyň.
  Klara Bidwel şähere ýyly iýun aýynyň günortanynda geldi. Onuň otlusynyň şähere giren daglary tomusky gözelligi bilen doly gülleýärdi. Daglaryň arasyndaky kiçijik düzlük ýerlerde ekin meýdanlarynda däne ýetişýärdi. Kiçijik şäherleriň köçelerinde we tozanly oba ýollarynda kombinezonly daýhanlar arabalarynda durup, atlaryna nälet okaýardylar, geçip barýan otludan gorkýan ýaly bolup, ylgaýardylar. Dag eteklerindäki tokaýlarda agaçlaryň arasyndaky açyk ýerler sowuk we özüne çekijidi. Klara ýaňagyny awtoulagyň aýnasyna basdy we söýgülisi bilen sowuk tokaýda gezip ýörenini göz öňüne getirdi. Ol Keýt Çansellonyň aýallaryň garaşsyz geljegi baradaky sözlerini ýatdan çykardy. Munuň diňe has möhüm mesele çözülenden soň göz öňünde tutulmaly zatdygyny ol belli bir derejede pikir etdi. Ol meseläniň nämedigini anyk bilmeýärdi, ýöne onuň henizem anyklap bilmeýän durmuş bilen ýakyn, mähirli baglanyşykdygyny bilýärdi. Ol gözlerini ýumanda, güýçli, ýyly eller bir ýerden peýda bolup, gyzaran ýaňaklaryna degip duran ýalydy. Barmaklar agaç şahalary ýaly berkdi. Olar ýazyň şemalynda yranýan agaç şahalarynyň gatylygyna we ýumşaklygyna degdiler.
  Klara oturgyjynda dik oturdy we otly Bidwelde saklananda, düşüp, berk, işgär ýaly garap, garaşýan kakasyna tarap ýöräp gitdi. Arzuw ýurdundan çykansoň, ol Keýt Çansellonyň tutanýerli garaýşyny birneme öwrendi. Ol kakasyna seretdi we daşarky synçy olaryň haýsydyr bir iş şertnamasyny ara alyp maslahatlaşmak üçin duşuşýan iki nätanyş adamdygyny pikir edip bilerdi. Olaryň üstünde şübhe ýaly garaýş bardy. Olar Tomyň arabasyna mündüler we Esasy köçe kerpiç pyýada ýoluny we täze kanalizasiýany gurmak üçin ýyrtylandygy sebäpli, ýaşaýyş jaýlarynyň köçelerinden Medina ýoluna ýetýänçä aýlawly ýol bilen gitdiler. Klara kakasyna seretdi we birden gaty seresap boldy. Ol Bidwel köçelerinde köp ýöreýän ýaşyl, mekir gyzdan uzakda duýdy; onuň aňy we ruhy üç ýyllap ýoklugynda ep-esli giňeldi; we ol kakasynyň ondaky üýtgeşikligi düşünermikä diýip pikir etdi. Ol onuň tarapyndan iki reaksiýanyň haýsysynyň bolsa-da ony bagtly edip biljekdigini duýdy. Ol birden öwrülip, onuň elinden tutup, ony dostluga kabul edip biler ýa-da ony aýal we gyzy hökmünde kabul edip, öpüp bilerdi.
  Ol ikisini hem etmedi. Olar şäheriň içinden sessiz geçdiler, kiçijik köprüden geçdiler we ferma barýan ýola çykdylar. Tom gyzy bilen gyzyklanýardy we biraz biynjalyk bolýardy. Şol agşam fermanyň eýwanynda gyzy Jon Meý bilen näbelli bir gatnaşykda aýyplandan bäri, gyzynyň ýanynda özüni günäkär duýýardy, ýöne günäsini oňa aýtmagy başarypdy. Gyz mekdepde okaýarka, özüni rahat duýýardy. Käwagt ol gyzy bir aýlap pikir etmeýärdi. Indi gyz gaýdyp gelmejekdigini ýazypdy. Gyz ondan maslahat soramandy, ýöne öýüne galmak üçin gelýändigini anyk aýtdy. Ol näme bolandygyny pikir etdi. Ol ýene bir erkek bilen gatnaşykdamy? Ol soramak isleýärdi, sorajak bolýardy, ýöne gyzyň ýanynda aýtjak bolan sözlerini dodaklarynda saklaýardy. Uzak wagtlap dymmakdan soň, Klara ferma, ol ýerde işleýän erkekler, daýzasynyň saglygy barada soraglar berip başlady - öýe gaýdyp gelmek baradaky adaty soraglar. Kakasy umumy sözler bilen jogap berdi. "Olaryň hemmesi gowy," diýdi ol, "hemme zat we hemmeler gowy."
  Şäheriň ýerleşýän jülgesinden ýol çykyp başlady we Tom atyny jylawlady we gamçysyny görkezip, şäher barada gürrüň bermäge başlady. Ol dym-dyrslygyň bozulandygyna begendi we onuň mekdep ömrüniň soňuny yglan edýän hat barada hiç zat aýtmazlyk kararyna geldi. "Görýäňizmi?" diýip, ol täze kerpiç zawodynyň diwarynyň derýanyň kenaryndaky agaçlaryň üstünde galandygyny görkezdi. "Biz täze zawody gurýarys. Biz ol ýerde mekgejöwen dograýan maşynlary öndüreris. Köne zawody gaty kiçi. Biz ony welosiped öndürjek täze kompaniýa satdyk. Stiw Hanter ikimiz ony satdyk. Biz onuň üçin töleýänimizden iki esse köp aldyk. Welosiped zawody açylanda, ol ikimiz hem ony gözegçilikde saklarys. Size aýdýaryn, şäher gülläp ösýär."
  Tom şäherdäki täze wezipesi bilen öwünýärdi, Klara bolsa öwrülip, oňa seretdi, soňra derrew başga tarapa seretdi. Ol bu hereketden gaharlandy we ýaňaklarynda gahar-gazap ýaýrady. Gyzynyň öň hiç haçan görmedik häsiýetiniň bir tarapy ýüze çykdy. Ýönekeý daýhan hökmünde ol fermerleri bilen aristokrat oýnamaga synanyşmak üçin juda akyllydy, ýöne köplenç ambarlaryň arasyndan geçip ýa-da oba ýollarynda awtoulag sürüp, ekin meýdanlarynda işleýän adamlary görüp, öz wassallarynyň ýanynda şazada ýaly duýýardy. Indi ol şazada ýaly gepleýärdi. Klarany hut şu zat gorkuzýardy. Onuň töwereginde şalyk abadançylygynyň düşündirip bolmajak howasy bardy. Klara öwrülip, oňa seredende, onuň häsiýetiniň nähili üýtgeýändigini ilkinji gezek gördü. Stiw Hanter ýaly, ol hem agram goşup başlady. Ýaňaklarynyň inçe berkligi ýitip, eňegi agyrlaşyp, hatda elleriniň hem reňki üýtgedi. Ol çep elinde gün şöhlesinde ýalpyldaýan göwher ýüzük dakynýardy. "Hemme zat üýtgedi" diýip, ol henizem şähere tarap görkezip aýtdy. "Ony kimiň üýtgedendigini bilmek isleýärsiňizmi? Bolýar, men başgalardan has köp iş alyp bardym. Stiw bularyň hemmesini özüniň edendigini pikir edýär, ýöne ol etmedi. Men iň köp iş eden adam. Ol maşyn sazlama kompaniýasyny açdy, ýöne bu şowsuz boldy. Çynlakaý aýtsam, eger men Jon Klarkyň ýanyna baryp, onuň bilen gürleşip, ony isleýän pulumyzy bermäge aldamadyk bolsam, hemmesi ýene-de ýalňyş bolardy. Meniň iň uly aladam hem mekgejöwen dograýan maşynlarymyz üçin uly bazar tapmakdy. Stiw maňa ýalan sözläp, olaryň hemmesini bir ýylyň içinde satandygyny aýtdy. Ol hiç zat satmady."
  Tom gamçysyny çalyp, ýoldan çaltlyk bilen aşak düşdi. Dyrmaşmak kynlaşanda-da, atyny goýbermän, onuň arkasyndan gamçy çalmagyny dowam etdirdi. "Men sen giden wagtdakydan başga adamdym" diýip, ol yglan etdi. "Bu şäherde meniň uly adamdygymy bilmeli. Gysgaça aýdylanda, bu meniň şäherim. Men Bidwelldäki her bir adamyň aladasyny ederin we her birine pul gazanmaga mümkinçilik bererin, ýöne meniň şäherim häzir şu ýerde we siz hem muny bilýänsiňiz."
  Tom öz sözlerinden utanyp, utanç duýgusyny gizlemek üçin gepledi. Onuň aýtjak bolýan zady eýýäm aýdylypdy. "Mekdebe gidip, aýal bolmaga taýýarlanýandygyňa begenýärin" diýip, ol başlady. "Mümkin boldugyça tiz öýlenmegiňi isleýärin. Mekdepde kimdir biri bilen tanyşdygyňy ýa-da tanyşmandygyňy bilmeýärin. Eger tanyşan bolsaň we ol gowy bolsa, onda men gowy. Men seniň adaty bir adama däl-de, akylly, bilimli bir jentelmene öýlenmegiňi isleýärin. Biz Batterworts bu ýerde barha köp bolarys. Eger sen gowy adama, akylly adama öýlenseň, men saňa öý guraryn; diňe kiçijik bir öý däl, eýsem uly bir ýer, Bidweliň öň görmedik iň uly ýeri." Olar ferma geldiler we Tom ýolda arabany saklady. Ol howludaky adamy çagyrdy, ol onuň sumkalaryny almaga ylgap geldi. Ol arabadan düşende, derrew atyny öwrüp gitdi. Daýzasy, iri, semiz aýal, ony öňdäki gapydan alyp barýan basgançaklarda garşylady we mähirli gujaklady. Kakasynyň ýaňy aýdan sözleri Klaranyň aňynda aýlandy. Ol bir ýyl bäri öýlenmek barada pikir edýändigini, bir adamyň ýanyna gelip, bu barada gürleşmegini isleýändigini düşündi, ýöne kakasynyň aýdyşy ýaly pikir etmedi. Erkek onuň barada onuň emlägi ýaly gürledi. Onuň onuň öýlenmegine şahsy gyzyklanmasy bardy. Bu, belli bir manyda, şahsy mesele däl-de, maşgala meselesidi. Ol munuň kakasynyň pikiri bolandygyny düşündi: jemgyýetdäki ornuny berkitmek, onuň uly adam diýip atlandyrýan belli däl zada öwrülmegine kömek etmek üçin öýlenmelidi. Ol onuň kimdir birini göz öňünde tutýandygyny pikir etdi we bu kim bolup biljekdigi barada biraz gyzyklandy. Onuň öýlenmeginiň kakasy üçin ene-atanyň çagasynyň bagtly öýlenmegini isleýän tebigy isleginden başga bir zat aňladyp biljekdigi oňa hiç haçan pikir etmedi. Ol kakasynyň bu meselä nähili çemeleşýändigini pikir edip, gaharlanyp başlady, ýöne onuň äriň roluny oýnajak birini oýlap tapandygyny bilmek isleýärdi we daýzasyndan sorap görmegi pikir etdi. Öýe nätanyş bir daýhan işçi sumkalary bilen girdi we ol onuň yzyndan ýokarky gata, hemişe özüniňki bolan otaga çykdy. Daýzasy onuň yzyndan dem alyp geldi. Daýysy gitdi we ol gap-gaçlaryny çykaryp başlady, şol bir wagtyň özünde ýüzi örän gyzyl bolan gartaşan aýal düşegiň gyrasynda oturypdy. "Sen mekdepde okaýan ýeriňde hiç bir erkek bilen nişanlanmadyň, şeýlemi, Klara?" diýip sorady.
  Klara daýzasyna seredip, gyzardy; soňra birden we gazap bilen gaharlandy. Açyk sumkasyny ýere zyňyp, otagdan ylgady. Gapyda saklandy we geň galan we gorkan aýala ýüzlendi. "Ýok, men muny etmedim" diýip, ol gazap bilen aýtdy. " Meniň sumkamyň bardygy ýa-da ýokdugy hiç kimiň işi däl. Men bilim almak üçin mekdebe gitdim. Erkek tapmak niýetim ýokdy. Eger meni şonuň üçin iberen bolsaňyz, näme üçin maňa aýtmadyňyz?"
  Klara öýden çykyp, howlusyna howlukdy. Ol ähli ammarlary barlady, ýöne ol ýerde erkek ýokdy. Hatda sumkalaryny öýe getiren nätanyş fermer hem ýitip gitdi, athanalardaky we ammarlardaky dükanlar boşdy. Soňra ol bagça girip, bir haýatdan geçip, çemenlikden geçip, tokaýlyga girdi, ol ýerde fermada gyz wagty aladalansa ýa-da gaharlansa, hemişe ylgaýardy. Ol kakasynyň sözlerinden öwrenen täze durmuş gurmak pikirini oýlanmaga synanyşyp, agajyň aşagyndaky agaçda uzak wagtlap oturdy. Ol henizem gaharlydy we öz-özüne öýünden çykyp, şähere gidip, işe girjekdigini aýtdy. Ol lukman bolmagy meýilleşdirýän Keýt Çensler hakda pikir etdi we özüne meňzeş bir zady synap görýändigini göz öňüne getirmäge synanyşdy. Okuw üçin pul gerek bolardy. Ol kakasy bilen bu barada gürleşýändigini göz öňüne getirmäge synanyşdy we bu pikir ony ýylgyrtdy. Ol ýene-de onuň adamsy üçin belli bir erkek göz öňünde tutýandygyny we bu kim bolup biljekdigini pikir etdi. Ol kakasynyň Bidweliň ýaş ýigitleriniň arasyndaky gatnaşyklaryny barlamaga synanyşdy. "Bu ýerde täze biri bolmaly, zawodlaryň birine baglanyşykly biri bolmaly" diýip, ol pikir etdi.
  Klara agaç üstünde uzak wagtlap oturandan soň, turup, agaçlaryň aşagyndan ýöräp başlady. Kakasynyň sözleri bilen oňa teklip edilen hyýaly adam her geçen pursatda has-da hakyky bolup başlady. Kolumbyň köçelerinde synaga çekilen agşam Keýt Çensler ýoldaşy bilen gürleşýän wagty ýanynda bir pursatlap oturan ýaş ýigidiň gülýän gözleri onuň gözleriniň öňünde oýnady. Ol ýekşenbe güni günortanlap ony gujagynda saklaýan ýaş mugallymy we oýan gyz hökmünde Jim Pristiň ambardaky işçiler bilen agaçdan aşak akýan şire barada gürleşýändigini eşiden gününi ýadyna saldy. Gün geçdi we agaçlaryň kölegeleri uzady. Şeýle bir günde, sessiz tokaýda ýeke özi, öýden çykan gaharly keýpinde galyp bilmedi. Kakasynyň fermasynyň üstünde tomsuň yhlasly başlangyjy höküm sürýärdi. Onuň öňünde, agaçlaryň arasynda, ormana taýýar sary bugdaý meýdanlary ýatyrdy; Mör-möjekler onuň kellesiniň üstünde howada aýdym aýdyp, tans edýärdiler; ýumşak şemal öwüsdi we agaçlaryň depelerinde ýumşak aýdym döretdi; arkasyndaky agaçlaryň arasynda bir sinjap gürrüldi edýärdi; Iki göle tokaýlyk ýolunyň ugrundan gelip, uly, mylaýym gözleri bilen oňa uzak wagtlap seredip durdy. Ol turup, tokaýdan çykdy, tekiz otlukdan geçdi we mekgejöwen meýdanynyň daş-töweregini gurşap alan haýata geldi. Jim Prist mekgejöwen ösdürip ýetişdirýärdi we ony görende, atlaryny taşlap, onuň ýanyna geldi. Ol onuň iki elini hem alyp, ony ýokary-aşak alyp gitdi. "Bolýar, Beýik Reb, seni görenime begenýärin" diýip, ol mähirli aýtdy. "Bolýar, Beýik Reb, seni görenime begenýärin". Garry fermer haýatyň aşagyndaky ýerden uzyn ot çykaryp, haýatyň üstüne daýanyp, ony çeýnemäge başlady. Ol Klara daýzasynyň soragy bilen bir sorag berdi, ýöne onuň soragy ony gaharlandyrmady. Ol güldi we başyny ýaýkady. "Ýok, Jim," diýdi ol, "Men mekdebe gidip bilmedim öýdýän. Men adam tapyp bilmedim. Görýäňmi, hiç kim menden soramady.
  Aýal hem, garry hem dymdylar. Ýaş mekgejöweniň depesinden dagyň etegini we uzakdaky şäheri görüp bolýardy. Klara durmuşa çykjak adamyň şu ýerdedigini pikir etdi. Belki, ol hem oňa durmuşa çykmak pikirini oýlap tapandyr. Kakasy, kakasynyň muňa ukyplydygyna düşündi. Ol, elbetde, onuň howpsuz durmuşa çykmagy üçin islendik zady etmäge taýyndy. Ol näme üçin şeýledigini pikir etdi. Jim Prist soragyny düşündirmäge synanyşyp, gürrüň bermäge başlanda, onuň sözleri onuň özi baradaky pikirlerine geň gabat geldi. "Indi durmuşa çykmak barada," diýip, ol başlady, "görýäňizmi, men hiç haçan şeýle etmedim. Men hiç haçan öýlenmedim. Näme üçin şeýledigini bilemok. Men isledim we etmedim. Belki, soramaga gorkdum. Meniň pikirimçe, eger şeýle etseňiz, ökünersiňiz, eger etmeseňiz, ökünersiňiz."
  Jim öz toparyna gaýdyp geldi, Klara bolsa onuň uzyn meýdandan geçip, däne hatarlarynyň arasyndaky başga bir ýoldan gaýdyp gelmegine tomaşa edip, haýatyň ýanynda durdy. Atlar onuň duran ýerine golaýlaşanda, ol ýene-de saklanyp, oňa seretdi. "Meniň pikirimçe, sen indi gaty tiz wagtda durmuşa çykjaksyň" diýdi. Atlar ýene öňe süýşdüler we ol bir eli bilen ekin ekýän maşyny tutup, egniniň üstünden oňa seretdi. "Sen öýlenýän erkeksiň" diýip, ol gygyrdy. "Sen meniň ýaly däl. Sen diňe bir zatlar barada pikir etmeýärsiň. Sen olary edýärsiň. Sen gaty tiz wagtda durmuşa çykjaksyň. Sen şeýle edýän adamlaryň birisiň".
  OceanofPDF.com
  XI BAP
  
  MEN KÖP ZATLARYŇ BAŞYNDA BOLDUM. Jon Meýiň ilkinji, ýarym ýürekli, gyzjagaz ýaly durmuşdan gaçmak synanyşygynyň yzyny şeýle gödeklik bilen keseninden bäri üç ýylyň dowamynda Klara Batterworta näme boldy, Bidwellde galdyran adamlary hem şeýle etdiler. Şol gysga wagtyň içinde onuň kakasy, onuň işewür hyzmatdaşy Stiw Hanter, şäher agaç ussasy Ben Piller, eýer ussasy Jo Ueýnsworth, şäherdäki diýen ýaly ähli erkekler we aýallar, çagalyk döwründe tanaýan ady bilen bir erkekden ýa-da aýaldan tapawutly bir zada öwrüldiler.
  Ben Peeler Klara Kolumbusda mekdebe gidende kyrk ýaşyndady. Ol uzyn boýly, inçe, egri, köp işleýän we şäher ilaty tarapyndan uly hormatlanýan adamdy. Ony islendik gün agaç ussasynyň öňlügini geýip, agaç ussasynyň galamyny kepkasynyň aşagyna goýup, gulagyna deňagramly ýagdaýda Esasy köçeden ýöräp barýan ýaly görmek bolýardy. Ol Oliver Hallyň gurluşyk dükanynda saklandy we goltugynda uly çüýler bilen çykdy. Täze ambar gurmak barada pikir edýän daýhan ony poçta bölüminiň öňünde saklady we iki adam taslamany ýarym sagatlap ara alyp maslahatlaşdylar. Ben gözlügini dakyndy, kepkasyndan galam aldy we çüýler bukjasynyň arka tarapyna bellik goýdy. "Men biraz pikir edip görerin; soňra siziň bilen maslahatlaşaryn" diýdi. Baharda, tomusda we güýzde Ben hemişe başga bir agaç ussasyny we şägirt işe alýardy, ýöne Klara şähere gaýdyp gelende, her biri alty adamdan ybarat dört topary işe aldy we işe gözegçilik etmek we ony dowam etdirmek üçin iki sany brigadiri işledi, başga döwürde agaç ussasy boljak ogly bolsa satyjy boldy, modaly ýelek geýdi we Çikagoda ýaşaýardy. Ben pul gazandy we iki ýyllap çivi çekmän ýa-da arra tutman ýaşady. Onuň Nýu-Ýork merkezi demir ýollarynyň gapdalynda, Esasy köçesiniň günortasynda ýerleşýän çarçuwaly binada ofisi bardy we buhgalter we stenograf işe aldy. Agaç ussaçylygyndan başga-da, ol başga bir iş bilen meşgullandy. Gordon Hartyň goldawy bilen ol agaç söwdagäri boldy, "Peeler & Hart" firmasy ady bilen agaç satyn alyp we satdy. Her gün diýen ýaly ýük awtoulaglary agaç düşürilip, ofisiniň arkasyndaky howludaky ammarlaryň aşagynda saklanýardy. Zähmet girdejisinden kanagatlanmaýan Ben, Gordon Hartyň täsiri astynda gurluşyk materiallaryndan gelýän durnuksyz girdejini hem talap etdi. Indi ol şäherde "arka tahta" atly ulagda aýlanyp, gün boýy işden işe ylgaýardy. Onuň indi geljekki ammar gurujysy bilen ýarym sagatlap durup gürleşmäge wagty ýokdy, şeýle hem günüň ahyrynda Birdi Spinksiň dermanhanasyna dynç almaga gelmedi. Agşam ol agaç edarasyna gitdi, Gordon Hart bolsa bankdan geldi. Iki adam iş ýerlerini gurmagy umyt edýärdi: işçileriň jaýlarynyň hatarlary, täze zawodlaryň biriniň gapdalyndaky ammarlar, müdirler we şäheriň täze kärhanalarynyň beýleki abraýly adamlary üçin uly çarçuwaly jaýlar. Ben öň wagtal-wagtal ammar gurmak üçin şäherden çykyp gitmekden hoşaldy. Ol oba iýmitlerinden, daýhan we onuň adamlary bilen günortanky gybatlardan, şeýle hem ertir-agşam şähere gidip-gelmekden lezzet alýardy. Ol obada bolanda, gyşky kartoşka, at üçin ot we belki-de gyşky agşamlarda içmek üçin bir çelek alma şerabyny satyn almagy başardy. Indi onuň şeýle zatlar barada pikir etmäge wagty ýokdy. Daýhan onuň ýanyna gelende, başyny ýaýkady. "Işiňizi başga birine etdiriň" diýip, ol maslahat berdi. "Ambar gurmak üçin agaç ussasyny işe alsaňyz, pul tygşytlaarsyňyz. Men hiç zat edip bilmeýärin. Gurmaly jaýlarym örän köp." Ben we Gordon käwagt ýary gije çenli agaç ussahanasynda işleýärdiler. Ýyly, asuda gijelerde howlynyň howasyny täze kesilen tagtalaryň ýakymly ysy gurşap, açyk penjirelerden süzülýärdi, ýöne iki adam öz bedenlerine üns berip, muňa üns bermediler. Ir agşam bir ýa-da iki brigada howlynyň içine agaç daşamagy tamamlamak üçin gaýdyp geldiler, ol ýerde adamlaryň ertesi gün işlejek iş ýerine agaç daşaýardylar. Dymyşlyk arabalaryny ýükläp, gürleşýän we aýdym aýdýan adamlaryň sesleri bilen bozuldy. Soňra gyryldaýan ses bilen tagta ýüklenen arabalar geçip gitdiler. Iki adam ýadap, uklamak isleýänlerinde, ofisi gulplap, howlynyň üsti bilen ýaşaýan köçä alyp barýan ýola tarap ýöräp gitdiler. Ben howsala düşüp, gaharjaňdy. Bir agşam howlyda agaç üýşüginiň üstünde üç adamy uklap ýatyrka tapdylar we olary kowdular. Bu iki adama hem oýlanmaga sebäp boldy. Gordon Hart öýüne baryp, ýatmazdan öň, howlydaky agaçlary has gowy ätiýaçlandyrmazdan başga bir günüň hem geçmezligine karar berdi. Ben şeýle paýhasly karara gelmek üçin ýeterlik wagt bäri işde däldi. Ol bütin gije düşeginde öwrüldi-öwrüldi. "Turbaly bir sowdaçy bu ýeri otladar" diýip pikir etdi. "Men gazanan ähli pulumy ýitirerin". Ol uklap ýatan, pulsyz sowdaçylary saklamak üçin garawul tutmagyň we goşmaça çykdajylary örtmek üçin agaç üçin ýeterlik töleg almagyň ýönekeý çözgüdi barada köp pikir etmedi. Ol düşeginden turup, geýinip, ammardan tüpeňini alyp, howla gaýdyp baryp, gijäni geçirjekdigini pikir etdi. Soňra geýimlerini çykaryp, ýene ýatmaga gitdi. "Men bütin gün işläp, gijämi şol ýerde geçirip bilmerin" diýip, ol nägile pikir etdi. Ahyrsoňy uklap galanda, garaňkyda agaç ammarynda elinde tüpeň bilen oturanyny düýşünde gördü. Bir adam oňa tarap ýöräp, pistoletden ok atyp, adamy öldürdi. Düşleriň fiziki tarapyna mahsus bolan üýtgeşiklik bilen garaňkylyk ýitip, gün şöhlesi düşdi. Öli diýip pikir edýän adam henizem ölmändi. Kellesiniň tutuş tarapy kesilen hem bolsa, ol henizem dem alýardy. Agzy açylyp-ýapylýardy. Agaç ussasyna elhenç kesel ýaýrady. Onuň oglanlykda ölen uly dogany bardy, ýöne ýerde ýatan adamyň ýüzi onuň doganynyňkydy. Ben düşekde oturyp gygyrdy. "Kömek ediň, Hudaý üçin, kömek ediň! Bu meniň öz doganym. Görmeýärsiňizmi, bu Garri Pilermi?" diýip gygyrdy. Aýaly oýanyp, ony silkdi. "Näme boldy, Ben?" diýip, ol howsala bilen sorady. "Näme boldy?" "Bu düýşdi" diýdi we ýadawlyk bilen başyny ýassyga goýdy. Aýaly ýene uklap galdy, ýöne ol gijäniň galan bölegini uklamady. Gordon Hart ertesi irden ätiýaçlandyryş pikirini teklip edende, ol begendi. "Elbetde, bu çözüldi" diýip, öz-özüne aýtdy. "Görýärsiňizmi, bu ýeterlik derejede ýönekeý." Bu hemmesini çözýär.
  Bidwellde gurluşyk başlandan soň, Jo Weinswortyň Meýn köçesindäki dükanynda köp işleri bardy. Köp sanly brigadalar gurluşyk materiallaryny daşamak bilen meşguldylar; ýük awtoulaglary Meýn köçesindäki soňky ýerlerine köp sanly trotuar kerpiçlerini daşaýardylar; brigadalar Meýn köçesindäki täze kanalizasiýa gazuw-agtaryş işlerinden we täze gazylan ýerzeminlerden toprak daşaýardylar . Bu ýerde öň hiç haçan şeýle köp brigada ýa-da şeýle köp at abatlaýyş işleri bolmandy. Jonyň şägirdi ony taşlap gitdi, ýaş ýigitleriň ilerleýän bu buwuň öň gelen ýerlerine äkitdi. Jo bir ýyllap ýeke özi işledi, soňra her şenbe agşamy şähere serhoş gelip, serhoş bolýan eýer ussasyny işe aldy. Täze adam geň bir häsiýete eýe bolup çykdy. Onuň pul gazanmak ukyby bardy, ýöne özi üçin gazanmak barada alada etmeýän ýalydy. Gelmeginden bir hepde soň, ol Bidwelldäki hemmeleriň hemmesini tanaýardy. Onuň ady Jim Gibsondy we Jo üçin işe başlandan soň, olaryň arasynda bäsdeşlik başlandy. Dükany kimiň dolandyrjakdygy barada bäsleşik gutardy. Birnäçe wagtlap Jo özüni görkezdi. Ol abatlamak üçin kemer getirýän adamlara hüňürdedi we işleriň haçan tamamlanjakdygy barada wada bermekden ýüz öwürdi. Birnäçe iş aýrylyp, golaýdaky şäherlere iberildi. Soňra Jim Gibson özüne at gazandy. Toparyň agzalaryndan biri ok bilen şähere girip, agyr iş kemerini egnine asyp gelende, onuň bilen duşuşmaga çykdy. Kemer şarpy ýere şakyrdady we Jim ony barlady. "Wah, bu aňsat iş" diýip, ol yglan etdi. "Biz ony derrew düzederis. Isleseňiz, ertir öýlän alyp bilersiňiz."
  Birnäçe wagtlap Jim Jonyň işleýän ýerine gelip, onuň goýýan bahalary barada maslahatlaşmagy endik etdi. Soňra ol müşderiniň ýanyna gaýdyp geldi we Jonyň teklip edeninden has köp baha aldy. Birnäçe hepdeden soň, ol Jo bilen maslahatlaşmakdan asla ýüz öwürdi. "Sen gowy dälsiň" diýip, ol gülüp gygyrdy. "Men seniň söwdada näme edýändigiňi bilmeýärin." Garry eýerçi oňa bir pursat seretdi, soňra oturgyjyna baryp, işe başlady. "Iş" diýip, ol mürrüldäp aýtdy, "men söwda barada näme bilýärin? Men at ussasy, hawa."
  Jim onuň ýanynda işe başlandan soň, Jo maşyn gurnama zawodynyň ýykylmagynda ýitiren pulundan bir ýylda iki esse köp gazanç etdi. Pul hiç bir zawodyň paýnamalaryna goýulman, bankda saklanýardy. Şeýle-de bolsa, ol bagtly däldi. Jo işçi hökmünde gazanan üstünlikleri barada hiç haçan gürrüň bermäge het edip bilmedi we şägirtlerine öňküsi ýaly öwünmeýän Jim Gibson bütin gün müşderileri özüne çekmek ukyby barada gürrüň berdi. Ol Bidwelle gelmezden öň işlän iň soňky ýerinde, fabrikada öndürilen elde ýasalan birnäçe at ädiklerini satyp bilendigini aýtdy. "Öňki günler ýaly däl" diýdi ol, "zatlar üýtgeýär. Biz at ädiklerini diňe öz atlary bolan şäherlerimizdäki daýhanlara ýa-da ekipaj agzalaryna satýardyk. Biz hemişe işdeş bolýan adamlary tanaýardyk we hemişe tanaýarys. Häzir zatlar başgaça. "Görşüňiz ýaly, indi bu şähere işlemek üçin gelen adamlar - indiki aý ýa-da indiki ýyl olar başga ýerde bolarlar." Olaryň diňe bir zady bir dollara näçe iş alyp biljekdigi bilen baglanyşykly. Elbetde, olar dogruçyllyk we şuňa meňzeş zatlar barada köp gürleýärler, ýöne bu diňe gep. Olar belki biz ony satyn alarys we töleýän pullary üçin has köp iş alarys diýip pikir edýärler. Olar şonuň bilen meşgullanýarlar.
  Jim iş berijisine dükanyň nähili dolandyrylmalydygy baradaky garaýşyny düşündirmek üçin göreşdi. Ol her gün bu barada sagatlap gürleşdi. Ol Jony fabrikada öndürilen enjamlary satyn almaga iterjek boldy, ýöne başartmadyk wagty gaharlandy. "Wah, dowzah!" diýip gygyrdy. "Näme bilen göreşýändigiňizi görmeýärsiňizmi? Zawodlar hökman ýeňer. Näme üçin? Seret, ömrüniň dowamynda atlar bilen işleşen garry, çygly adamdan başga hiç kim elde ýasalan we maşynda ýasalanlaryň arasyndaky tapawudy aýdyp bilmez. Maşyn bilen ýasalan enjamlar arzan satylýar. Ol gowy görünýär we zawodlar köp sanly kiçijik zatlary öndürip bilýär. Ýaş ýigitleri özüne çekýän zat şu. Bu gowy iş. Çalt satuw we girdeji - esasy zat şu." Jim güldi, soňra Jonyň ýüregini titretýän bir zat aýtdy. "Eger meniň pulum we durnuklylygym bolsa, bu şäherde dükan açyp, size aýlanyp görkezerdim" diýdi. - Men seni tas kowup çykardym. Meniň meselem, pulum bolsa, biznese başlamazdym. Men ony bir gezek synap gördüm we biraz pul gazandym; soňra biraz öňe çykanymda, dükany ýapyp, serhoş boldum. Bir aýlap betbagt boldum. Başga biriniň ýanynda işleýänimde, gowy bolýaryn. Şenbe günleri serhoş bolýaryn we bu meni kanagatlandyrýar. Men işlemek we pul üçin hilegärlik etmek isleýärin, ýöne ony alanymdan soň, maňa peýdasy ýok we hiç haçan bolmaz. Men seniň gözleriňi ýumup, maňa mümkinçilik bermegiňi isleýärin. Men diňe şuny soraýaryn. Diňe gözleriňi ýum we maňa mümkinçilik ber.
  Jo bütin gün at arabasynyň münüp oturypdy we işde bolmadyk wagty hapa penjireden köçä seredip, täze döwürler gelensoň, at arabasynyň ussasynyň müşderilerine nähili çemeleşmelidigi baradaky Jimin pikirini düşünmäge synanyşypdy. Ol özüni gaty garry duýýardy. Jim öz ýaşynda bolsa-da, örän ýaş ýalydy. Ol bu adamdan biraz gorkmaga başlady. Jimiň ýanynda bolan iki ýylyň dowamynda banka goýan takmynan ýigrimi bäş ýüz dollarlyk pulunyň näme üçin şeýle ähmiýetsiz görünýändigine, ýigrimi ýyl işläninden soň ýuwaş-ýuwaşdan gazanan on iki ýüz dollarynyň bolsa näme üçin şeýle möhüm däldigine düşünip bilmedi. Dükanda hemişe köp abatlaýyş işleri geçirilýändigi sebäpli, ol günortanlyk nahary üçin öýüne gitmeýärdi, her gün jübüsinde dükana birnäçe sendwiç alyp gidýärdi. Günortan Jim pansionatyna baranda, ol ýalňyzdy we hiç kim girmese-de, ol bagtlydy. Oňa günüň iň gowy wagty ýaly görünýärdi. Her birnäçe minutda daşary seretmek üçin öňdäki gapydan çykýardy. Söwda syýahatlaryndan öýüne gaýdyp gelýän ýaş ýigitliginden bäri dükanynyň öňünde duran we tomusky günortanlarda hemişe şeýle bir uklap duran ýer bolan asuda esasy köçe indi goşunyň yza çekilen söweş meýdanyna meňzeýärdi. Täze kanalizasiýa gurulmaly köçede uly çukur döwülipdi. Işçileriň köpüsi, olaryň köpüsi nätanyş adamlar, demir ýoluň ugrundaky zawodlardan Esasy köçä gelipdiler. Olar Esasy köçäniň aşagynda, Waýmeriň sigara dükanynyň golaýynda toparlara bölünip durdular. Olaryň käbiri Ben Hediň salonuna bir bulgur piwo içmek üçin girip, murtlaryny süpürip çykdylar. Kanalizasiýa gazýan erkekleriň, daşary ýurtlylaryň, italýanlaryň, köçäniň ortasyndaky gurak topragyň kenarynda oturandygyny eşitdi. Olar nahar çeleklerini aýaklarynyň arasynda tutup, nahar iýýänlerinde geň bir dilde gürleşýärdiler. Ol söwda ýolunda tanyşan we öz hünärini özleşdirip, öz dükanyny açýança ony garaşan gelni bilen Bidwel şäherine gelen gününi ýadyna saldy. Ol onuň yzyndan Nýu-Ýork ştatyna gidip, tomusky günleriň birinde günortan Bidwel şäherine gaýdyp gelipdi. Ol ýerde köp adam ýokdy, ýöne hemmeler ony tanaýardy. Şol gün hemmeler onuň dostydy. Birdi Spinks dermanhanadan ylgap çykyp, gelni bilen onuň bilen öýe agşamlyk naharyna gitmegini talap etdi. Hemmeler olaryň onuň öýüne agşamlyk naharyna gelmegini isledi. Bu bagtly, şatlykly döwürdi.
  Eýerçi aýalynyň hiç haçan çaga dogurmandygy üçin hemişe gynanýardy. Ol hiç zat aýtmaýardy we hemişe çagalary islemeýän ýaly edýärdi, ýöne indi, ahyrsoňy, olaryň gelmedigine begenýärdi. Ol oturgyçyna gaýdyp, Jimiň günortanlyk naharyndan gijä galjakdygyna umyt edip işe başlady. Köçäniň ony şeýle bir biynjalyk eden şowhunyndan soň dükan örän sessizdi. Ol pikir etdi, iş günlerinde gapydan içeri girip, içeri seretseň, ýekelik ýaly, diýen ýaly ybadathana ýaly. Ol muny bir gezek etdi we boş, sessiz ybadathanany wagyzçy we köp adamly ybadathanadan has gowy görýärdi. Ol bu barada aýalyna gürrüň berdi. "Işimi gutaryp, oglan öýüne gidende agşam dükana gitmek ýalydy" diýdi.
  Kepçe ussasy dükanynyň açyk gapysyndan seredip, Tom Batterwort bilen Stiw Hanteriň Esasy köçeden ýöräp, çuňňur gürrüňdeş bolup ýörendiklerini gördü. Stiwiň agzynyň gyrasyna sigara sokupdy, Tom bolsa owadan ýelek geýipdi. Ol ýene-de maşyn ussahanasynda ýitiren puluny ýadyna salyp, gaharlandy. Günüň ikinji ýarymy zaýalandy we Jim günortanlyk naharyndan gaýdyp gelende, ol diýen ýaly begendi.
  Dükanda düşen ýagdaýy Jim Gibsony güldürdi. Ol müşderilere hyzmat edip, oturgyçda işläp, öz-özüne güldi. Bir gün günortanlyk naharyndan soň Esasy köçeden gaýdyp barýarka, synag geçirmek kararyna geldi. "Eger işimden aýrylsam, munuň nähili tapawudy bar?" diýip, öz-özünden sorady. Ol salonda saklanyp, wiski içdi. Dükana gelip , iş berijisine sögünip başlady, ony şägirdi ýaly haýbat atdy. Birden içeri girip, Jonyň işleýän ýerine bardy we gödeklik bilen onuň arkasyna urdy. "Bolýar, gaýrat et, garry kaka" diýdi. "Gamgynlygyňy ýap. Bir zat barada mürrüldäp, hüňürdäp durşuňdan ýadadym."
  Işgär yza çekilip, iş berijisine seretdi. Eger Jo oňa dükandan çykmagy buýuran bolsa, geň galmazdy we soňra Ben Hediň barmenine waka barada aýdanda aýdyşy ýaly, ol muňa biperwaý bolardy. Onuň biperwaý bolmagy, şübhesiz, ony halas etdi. Jo gorkdy. Bir pursat ol şeýle gaharlandy welin, gepläp bilmedi, soňra Jim ony terk etse, auksiony garaşmaly boljakdygyny we iş kemerini abatlamak üçin geň topardaşlar bilen söwda etmeli boljakdygyny ýadyna saldy. Skameýkanyň üstüne egilip, bir sagatlap sessiz işledi. Soňra Jimiň oňa eden gödek tanyşlygynyň düşündirişini talap etmegiň ýerine, düşündirip başlady. "Indi diňle, Jim" diýip ýalbardy, "maňa hiç hili üns berme. Bu ýerde näme isleseň şony et. Maňa hiç hili üns berme."
  Jim hiç zat diýmedi, ýöne üstünlik ýylgyryşy ýüzüni ýagtylandyrdy. Şol agşam giç ol dükandan çykdy. "Eger kimdir biri gelse, garaşmagyny aýt. Men köp galmaryn" diýip, ol utanç bilen aýtdy. Jim Ben Hediň salonuna girip, barmene tejribesiniň nähili gutarandygyny gürrüň berdi. Soňra bu waka Bidweliň esasy köçesiniň ugrunda dükandan dükana gürrüň berildi. "Ol jem gapda jenaýatda tutulan oglana meňzeýärdi" diýip, Jim düşündirdi. "Onuň näme bolandygyny düşünip bilemok. Eger men onuň ýerinde bolsam, Jim Gibsony dükandan çykarardym. Ol maňa ony görmän, dükany isleýşim ýaly dolandyrmagy aýtdy. Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz? Öz dükanynyň eýesi we bankda puly bolan adam barada näme pikir edýärsiňiz? Size aýdýaryn, nämedigini bilemok, ýöne men indi Jo üçin işlemeýärin. Ol meniň üçin işleýär". Bir gün siz adaty dükana gelersiňiz, men bolsa ony siziň üçin dolandyraryn. Bilýärmiň, nädip bolandygyny bilemok, ýöne men başlyk, hakykatdanam, şeýle.
  Bidwelliň hemmesi özüne seredip, özüne sorag berýärdi. Öň agaç ussasynyň şägirdi bolup, iş berijisi Ben Pilleriň ýanynda hepdede bary-ýogy birnäçe dollar gazanýan Ed Holl indi mekgejöwen zawodynda brigadir bolup işläpdi we her şenbe agşamy ýigrimi bäş dollar aýlyk alýardy. Bu onuň bir hepdede gazanmagy arzuw edeninden hem köp puldy. Dynç günleri ol ýekşenbe günleri geýinip, Jo Trotteriň saç sakgalynda sakgalyny aldy. Soňra ol puluny garyşdyryp, birden oýanyp, bularyň hemmesiniň düýş bolandygyny bilmeginden gorkýardy. Ol sigara almak üçin Waýmeriň sigara dükanyna bardy we garry Klod Waýmer oňa hyzmat etmäge geldi. Täze wezipesine geçen ikinji şenbe agşamynda sigara dükanynyň eýesi, örän gödek adam, ony jenap Holl diýip atlandyrdy. Bu ýaly zat ilkinji gezek bolupdy we bu ony biraz gynandyrdy. Ol güldi we degişdi. "Özüňi gödek tutma" diýip, dükanyň töwereginde aýlanyp ýören adamlara göz gyzdyrdy. Ol soň bu barada oýlandy we täze wezipäni garşylyk bildirmezden kabul eden bolsady diýip arzuw etdi. "Bolýar, men brigadirin, hemişe tanaýan we aldaýan ýaş ýigitlerimiň köpüsi meniň astymda işlejek" diýip, öz-özüne aýtdy. "Men olara biynjalyk bolup bilmerin".
  Ed jemgyýetdäki täze ornunyň möhümdigini gowy duýup, köçeden ýöräp gitdi. Zawoddaky beýleki ýaş ýigitler günde 1,50 dollar gazanýardylar. Hepdäniň ahyrynda ol 25 dollar, ýagny ondan üç esse köp pul alýardy. Pul artykmaçlygyň alamatydy. Muňa hiç hili şübhe ýokdy. Çagalygyndan bäri, ol uly ýaşly adamlaryň pully adamlara hormat bilen ýüzlenýändigini eşidýärdi. Olar ýaş ýigitler çynlakaý gürleşenlerinde olara: "Dünýä çykyň" diýýärdiler. Öz aralarynda olar pul islemeýän ýaly bolup görünmeýärdiler. "Pul beýäni giderýär" diýýärdiler.
  Ed Nýu-Ýork merkezi demir ýollaryna tarap Esasy köçeden ýöräp, köçeden öwrülip, wokzala girdi. Agşamky otly eýýäm geçipdi we ýer boşdy. Ol garaňky yşykly kabulhana girdi. Aşak düşürilen we diwara berkidilen ýag çyrasy burçda kiçijik bir tegelek çyra döretdi. Otag gyş irdeninde kilise meňzeýärdi: sowuk we sessiz. Ol çyra tarap howlukdy we jübüsinden bir top pul alyp, olary sanady. Soňra otagdan çykyp, wokzal platformasy boýunça Esasy köçä çenli ýöräp gitdi, ýöne nägile boldy. Ol howlukmaçlyk bilen ýene kabulhana gaýdyp geldi we şol agşam öýüne barýarka, ýatmazdan öň pullary soňky gezek sanamak üçin şol ýerde saklandy.
  Piter Fraý demirçi ussady, ogly bolsa Bidwell myhmanhanasynda işçi bolup işleýärdi. Ol uzyn boýly, sary saçly, suwly gök gözli we çilim çekmek endigi bolan ýigitdi - bu endigi onuň döwrüniň burnuny ynjalyk edýärdi. Onuň ady Ýakupdy, ýöne ol gülkünç ýagdaýda Fizzy Fraý diýlip atlandyrylýardy. Ýigitiň ejesi aradan çykypdy we ol myhmanhanada naharlanýardy we gijelerine myhmanhananyň ofisinde düşekde ýatýardy. Ol ýagty galstuklara we jiletlere höweslidi we şäheriň gyzlarynyň ünsüni özüne çekmek üçin yzygiderli şowsuz synanyşýardy. Ol kakasy bilen köçede aradan çykanda, biri-biri bilen gürleşmeýärdiler. Käwagt kakasy durup, ogluna seredýärdi. "Men nädip şeýle zadyň kakasy boldum?" diýip, ol sesli myldanýardy.
  Demirçi giň eginli, agyr bedenli, galyň gara sakgally we ajaýyp sesli adamdy. Ýaşlygynda ol metodist horunda aýdym aýdýardy, ýöne aýalynyň ölüminden soň, ol kilise gitmegi bes etdi we sesini başga maksatlar üçin ulanmaga başlady. Ol ýaşy sebäpli garalyp, gijelerine bolsa buklan gara sakgaly bilen gizlenen gysga toýun trubasyny çekýärdi. Agzyndan tüsse çykýardy we garnyndan çykýan ýalydy. Ol wulkan dagyna meňzeýärdi we Birdi Spinksiň dermanhanasynyň töwereginde aýlanýan adamlar oňa Tüsseli Pit diýýärdiler.
  Tüsseli Pit atylyp biljek dag ýalydy. Ol köp içýän däldi, ýöne aýalynyň ölüminden soň, her gije iki ýa-da üç wiski içmek endigine eýe boldy. Wiski onuň aňyny gyzdyrdy we ol Esasy köçede ýöräp, görünýän islendik adam bilen söweşmäge taýýardy. Ol şäherdeşlerine sögünip, olaryň hakda biabraý degişmeler edýärdi. Hemmeler ondan biraz gorkýardylar we ol nähilidir bir ýol bilen şäheriň ahlak goragçysyna öwrüldi. Öý boýagçysy Sendi Ferris serhoş bolup, maşgalasyny ekläp bilmeýärdi. Tüsseli Pit ony köçelerde we ähli erkekleriň öňünde kemsiderdi. "Çagalaryň doňup duran mahaly, garnyňy wiski bilen gyzdyrýan sen bir zat. Näme üçin erkek bolmaga synanyşmaýarsyňyz?" - diýip, ol suratkeşe gygyrdy, suratkeş bolsa köçeden çykyp, Klaýd goňşularynyň lybas ammarynyň otagynda serhoş bolup uklap galdy. Demirçi suratkeşiň ýanynda galdy, şäher onuň gygyryşyny eşidýänçä we salonlar onuň däbini kabul etmekden utanýança. Ol özgermäge mejbur boldy.
  Şeýle-de bolsa, demirçi pidalary saýlamakda kemsitmelere ýol bermedi. Onda reformatoryň ruhy ýokdy. Bidwellden gelen söwdagär, hemişe uly hormata eýe bolan we ybadathanasynda ýaşuly bolan bir söwdagär bir agşam etrap häkimligine bardy we özüni etrapda Nell Hanter diýlip tanalýan meşhur aýalyň ýanynda tapdy. Olar salonyň arkasyndaky kiçijik otaga girdiler we Bidwellden gelen iki ýaş ýigit, agşamlyk başdan geçirme üçin etrap häkimligine giden ýigitler tarapyndan görüldi. Söwdagär Pen Bek, onuň görülendigini bilende, öz biperwaýlygynyň hekaýasynyň öz şäherine ýaýramagyndan gorkdy we aýaly ýaş ýigitlere goşulmaga goýdy. Ol içgi içmeýärdi, ýöne derrew ýoldaşlary üçin içgi satyn almaga başlady. Üçüsi hem gaty serhoş boldular we şol agşam ýaş ýigitleriň "Clyde Neighbors" kompaniýasyndan bu waka üçin kireýine alan awtoulagynda öýlerine giç gitdiler. Ýolda söwdagär aýalyň ýanynda bolandygyny birnäçe gezek düşündirmäge synanyşdy. "Bu barada hiç zat aýtma" diýip, ol berk talap etdi. "Muny ýalňyş düşünip bolar. Meniň bir dostum bar, onuň ogluny bir aýal alyp gitdi. Men ony ýeke goýup gitmäge synanyşdym."
  Iki ýaş ýigit söwdagäri howlukmaçlyk bilen görendiklerine begendiler. "Bolýar" diýip, oňa ynandyrdylar. "Gowy adam bol, aýalyňa ýa-da ruhanyňa aýtmarys". Olaryň göterip biljek ähli içgileri bolanda, söwdagäri arabasyna ýükläp, aty gamçylap başladylar. Olar Bidwel tarap ýolda ýöräp, hemmesi serhoş halda uklap ýatyrka, at ýolda bir zady gorkuzyp, gaçyp gitdi. Araba öwrülip, olaryň hemmesini ýola zyňdy. Ýaş ýigitleriň biriniň goly döwüldi we Pen Bekiň paltosy diýen ýaly iki bölek ýyrtyldy. Ol ýaş ýigidiň lukmanyň tölegini töledi we "Klaýd Neýbors" kompaniýasyndan arabanyň zyýanynyň öwezini dolmagyny talap etdi.
  Söwdagäriň başdan geçiren wakasy baradaky hekaýa uzak wagtlap gizlin galdy we ol waka bolanda, ýaş ýigidiň ýakyn dostlarynyň diňe birnäçesi muny bilýärdi. Soňra bu habar Smokey Pitiň gulagyna ýetdi. Muny eşiden güni agşama garaşyp bilmedi. Ol Ben Hediň salonuna howlukdy, iki porsiýa wiski içdi we soňra köwüşleri bilen Birdi Spinksiň dermanhanasynyň öňünde saklandy. Sagat alty ýarymda Penn Bek ýaşaýan ýeri Çerri köçesinden Esasy köçe tarap öwrüldi. Dermanhananyň öňündäki erkekleriň köpçüliginden üç blokdan gowrak aralykda bolanda, Smokey Pitiň gürrüldäp duran sesi oňa sorag bermäge başlady. "Penni, oglum, sen aýallaryň arasynda ýatdyňmy?" diýip gygyrdy. "Sen etrap merkezindäki gyzym Nell Hanter bilen oýnaýardyň. Näme diýjek bolýandygyňy bilmek isleýärin. Maňa düşündiriş bermeli bolarsyň."
  Söwdagär pyýada ýoluň ugrunda durup, jebir çekýän adama ýüz tutmalymy ýa-da gaçmalymy diýip karar berip bilmedi. Bu agşamyň asuda wagtydy, şäher öý hojalykçylary agşamky işlerini gutaryp, aşhana gapylarynyň ýanynda dynç almaga saklandylar. Pen Bek Smokey Pitiň sesini bir mil uzaklykda eşidilýän ýaly duýdy. Ol demirçi bilen ýüzleşmäge we gerek bolsa, oňa garşy göreşmäge karar berdi. Dermanhananyň öňündäki topara tarap howlukanda, Smokey Pitiň sesi söwdagäriň ýabany gijesiniň hekaýasyny gürrüň berdi. Ol dükanyň öňündäki erkekleriň arasyndan çykyp, tutuş köçä ýüzlenýän ýalydy. Satyjylar, söwdagärler we müşderiler dükanlaryndan gaçdylar. "Bolýar," diýip, ol gygyrdy, "diýmek, sen meniň gyzym Nell Hanter bilen gije geçirdiň. Sen onuň bilen salonyň arka otagynda oturanyňda, meniň ol ýerdedigimi bilmeýärdiň. Men stoluň aşagynda gizlenipdim. Eger sen onuň boýnuny dişlemekden başga bir zat eden bolsaň, men çykyp, wagtynda seni çagyrardym.
  Smokey Pete gülüp, köçede ýygnanan adamlara ellerini galgadyp, näme bolýandygyny bilmek isledi. Bu onuň iň tolgundyryjy ýerleriniň biridi. Ol adamlara näme hakda gürleýändigini düşündirmäge synanyşdy. "Ol etrap merkezi salonunyň arka otagynda Nell Hanter bilen biledi" diýip gygyrdy. "Edgar Dunkan we Deýw Oldham ony şol ýerde gördüler. Ol olar bilen öýe geldi, at bolsa gaçyp gitdi. Ol zyna etmedi. Men siziň munuň bolandygyny pikir etmegiňizi islemeýärin. Bolup geçen zat diňe onuň meniň iň gowy gyzym Nell Hanteriň boýnundan dişlemegi boldy. Meni gaty gaharlandyrýan zat şu. Onuň ony dişlemegi maňa ýaramaýar. Ol meniň gyzym we ol meniňkidir."
  Demirçi, häzirki zaman şäher gazet žurnalistiniň öňkisi, öz raýatlarynyň betbagtçylyklaryny görkezmek üçin merkezi orny eýelemegi halaýan, öz çykyşyny tamamlamady. Gahardan reňki akaran söwdagär ýerinden böküp, kiçijik, ýogyn ýumrugy bilen onuň döşüne urdy. Demirçi ony çukura ýykdy we soňra tussag edilende, guwanç bilen şäher häkimliginiň edarasyna baryp, jerime töledi.
  Smokey Pitiň duşmanlary onuň köp ýyl bäri ýuwunmandygyny aýtdylar. Ol şäheriň çetinde kiçijik çarçuwaly jaýda ýeke ýaşaýardy. Onuň öýüniň arkasynda uly meýdan bardy. Jaýyň özi aýdylmadyk derejede hapady. Zawodlar şähere gelende, Tom Butterwort we Stiw Hanter meýdany gurluşyk meýdançalaryna bölmek niýeti bilen satyn aldylar. Olar demirçiniň öýüni satyn almak islediler we ahyrsoňy ýokary baha töläp, ony aldylar. Ol bir ýyllap göçmäge razy boldy, ýöne pul tölenenden soň, toba etdi we satmadyk bolsady diýip arzuw etdi. Şäherde Tom Butterwortyň adyny şäher tegirmençisi Fanni Twist bilen baglanyşdyrýan myş-myş ýaýrady. Baý daýhanyň gijelerine dükanyndan çykyp gidýändigi görülendigi aýdylýardy. Demirçi şeýle hem köçelerde pyşyrdalan başga bir hekaýany eşitdi. Bir gezek ýaş Stiw Hanter bilen bilelikde köçede aýlanyp ýören daýhanyň gyzy Luiza Truker Kliwlende gidipdi we onuň meşhurlygy pes bolan baý öýüň eýesi bolandygy aýdylýardy. Stiwiň pulunyň onuň işini başlatmak üçin ulanylandygy aýdylýardy. Bu iki hekaýa demirçiniň giňelmegi üçin çäksiz mümkinçilikleri döretdi, ýöne ol tutuş şäheriň gözüniň öňünde iki adamyň ýok edilmegi diýip atlandyran zadyny etmäge taýýarlanýarka, onuň planlaryny bozan bir waka boldy. Ogly Fizzi Fraý myhmanhananyň satyjysy wezipesinden çykyp, mekgejöwen ýygnaýjy zawoda işe gitdi. Bir gün kakasy onuň günortan zawoddan on iki işçi bilen gaýdyp gelýändigini gördü. Ýaş ýigit kombinezon geýip, çilim çekipdi. Kakasyny görüp, ol saklandy we beýlekiler öňe gidende, ol birden üýtgeşikligini düşündirdi. "Men häzir dükanda, ýöne ol ýerde köp wagt galmaryn" diýip, ol buýsanç bilen aýtdy. "Tom Batterwortyň myhmanhanada galýandygyny bilýärdiňizmi? Bolýar, ol maňa mümkinçilik berdi. Bir zat öwrenmek üçin dükanda birnäçe wagt galmaly boldum. Şondan soň, eltip beriji bolup işlemek mümkinçiligim bolar. Soňra ýolda syýahatçy bolaryn." Ol kakasyna seretdi we sesi bozuldy. "Sen meni köp pikir etmediň, ýöne men beýle erbet däl" diýdi. "Men gyzjagaz bolmak islemeýärin, ýöne men gaty güýçli däl. Men myhmanhanada işledim, sebäbi başga hiç zat edip bilmedim."
  Piter Fraý öýüne gitdi, ýöne aşhanadaky kiçijik peçde özi üçin bişiren naharyny iýip bilmedi. Ol daşaryk çykyp, uzak wagtlap Tom Butterwort bilen Stiw Hanteriň satyn alan we çalt ösýän şäheriň bir bölegine öwrüljekdigine ynanýan maldarçylyk meýdanyna seredip durdy. Ol özi şäheri gurşap alan täze höweslere gatnaşmady, diňe şäheriň ilkinji senagat synanyşygynyň şowsuzlygyndan peýdalanyp, puluny ýitirenlere kemsitmek üçin. Bir agşam ol we Ed Holl Esasy köçede bu mesele boýunça dawalaşdylar we demirçi ýene bir jerime tölemeli boldy. Indi oňa näme bolandygyny pikir etdi. Görünýän ýaly, ol ogly barada ýalňyşypdyr. Tom Butterwort bilen Stiw Hanter barada ýalňyşypdyrmy?
  Çaşgan adam öz ussahanasyna gaýdyp geldi we bütin gün sessiz işledi. Onuň ýüregi şäheriň iň meşhur iki adamyna açyk hüjüm edip, Esasy köçede dramatiki sahna döretmäge gönükdirilipdi we hatda şäher türmesine taşlanjakdygyny, şol ýerde köçede ýygnanan raýatlara demir torlaryň arasyndan gygyrmaga mümkinçiliginiň boljakdygyny hem göz öňüne getirdi. Şeýle wakanyň boljakdygyny öňünden görüp, ol başgalaryň abraýyna hüjüm etmäge taýýarlandy. Ol hiç haçan aýala hüjüm etmedi, ýöne türmä iberilse, şeýle etmekçi boldy. Jon Meý bir gezek oňa Tom Batterwortyň bir ýyllap kollejde okaýan gyzynyň maşgala üçin zyýanly bolandygy üçin çykarylandygyny aýtdy. Jon Meý onuň ýagdaýyna jogapkärdigini öňe sürdi. Onuň aýtmagyna görä, Tomyň birnäçe fermeri gyz bilen ýakyn gatnaşykda bolupdyr. Demirçi özüne kakasyna açyk hüjüm edendigi üçin kynçylyga düşse, gyzy barada bilýän ähli zadyny aýtmaga hukugynyň bardygyny aýtdy.
  Şol agşam demirçi esasy köçede peýda bolmady. Işden öýüne gaýdyp gelýärkä, ol Tom Batterwortyň poçta bölüminiň öňünde Stiw Hanter bilen durandygyny gördi. Birnäçe hepde bäri Tom wagtynyň köp bölegini şäherden daşarda geçirdi, diňe birnäçe sagat şäherde peýda bolýardy we agşamara köçelerde hiç haçan görünmeýärdi. Demirçi iki adamy hem bir wagtda köçede tutmak üçin garaşýardy. Indi mümkinçilik döränsoň, ol mundan peýdalanmaga het edip bilmejekdiginden gorkmaga başlady. "Oglumyň mümkinçiliklerini puja çykarmaga nähili hakym bar?" diýip, köçeden öýüne tarap ýöräp barýarka özünden sorady.
  Şol agşam ýagyş ýagdy we ýyllaryň dowamynda ilkinji gezek Smokey Pete Esasy köçä çykmady. Ol özüne ýagyşyň ony öýde saklaandygyny aýtdy, ýöne bu pikir ony kanagatlandyrmady. Ol agşamyň dowamynda ynjalyksyz ýöräp, sekiz ýarymda ýatdy. Emma ol uklamady; ol balaklarynda ýatyp, trubka çekip, pikirlenmäge synanyşýardy. Her birnäçe minutdan trubkany çykaryp, tüssäni üfläp, gahar bilen näletleýärdi. Sagat onda öýüň arkasyndaky sygyr otlagynyň eýesi we sygyrlaryny şol ýerde saklaýan daýhan goňşusynyň ýagyşda meýdanda aýlanyp ýörenini görüp, Esasy köçede aýtjak bolan zadyny tutuş şäheriň eşitmegi üçin aýdýardy.
  Daýhan hem ir ýatypdy, ýöne sagat onda ol henizem ýagyş ýagyp, biraz sowuk bolany üçin turup, sygyrlary ambara öwürmeli diýen karara geldi. Ol geýinmedi, egnine ýorgan atdy we çyrasyz çykdy. Meýdany ambardan bölýän haýaty aşaklady we soňra meýdanda Smokey Piti görüp, onuň sesini eşitdi. Demirçi garaňkylykda öňe-yza ýöräpdi we daýhan haýatyň ýanynda duranda, batly gepleşip başlady. "Bolýar, Tom Batterwort, sen Fanni Twist bilen oýnap ýördüň" diýip, ol dym-dyrym, boş gijä gygyrdy. "Sen onuň dükanyna giçlik girdiň, şeýlemi? Stiw Hanter Kliwlenddäki bir öýde Luiza Trukeriň işini gurdy. Sen we Fanni Twist bu ýerde jaý açjakmy? Bu biziň şu şäherde gurjak indiki senagat zawodymyzmy?"
  Haýran galan daýhan garaňkylykda ýagyşda durup, goňşusynyň sözlerini diňledi. Sygyrlar derwezäden geçip, ambara girdi. Onuň ýalaňaç aýaklary sowukdy we olary bir-birden ýorganyň aşagyna çekdi. On minutlap Piter Fraý meýdanda aýlanyp ýördi. Bir gün ol daýhana gaty ýakynlaşdy, ol bolsa haýatyň ýanynda oturyp, haýran galmak we gorkudan doly diňledi. Ol uzyn boýly garrynyň aýlanyp, ellerini galgadýandygyny belli bir derejede gördi. Bidwelldäki iň meşhur iki adam barada köp ajy we ýigrençli sözler aýdandan soň, Tom Batterwortyň gyzyny kemsidip, ony ganjyk we itiň gyzy diýip atlandyrdy. Daýhan Smokey Pit öýüne gaýdyp gelýänçä garaşdy we aşhanadaky çyrany görüp, goňşusynyň hem peçde nahar bişirýändigini görenini pikir edip, öýüne gaýdyp gitdi. Ol özi Smokey Pit bilen hiç haçan dawalaşmady we muňa begendi. Şeýle hem öýüniň arkasyndaky meýdanyň satylandygyna begendi. Ol fermasynyň galan bölegini satyp, günbatara, Illinoýsa göçmegi niýet etdi. "Bu adam deli" diýip, öz-özüne aýtdy. "Däliden başga kim garaňkyda şeýle gürleşer? Men ony habar berip, tussag etmeli diýip pikir edýärin, ýöne eşidenlerimi ýatdan çykararyn öýdýän. Gowy, abraýly adamlar barada şeýle gürleýän adam islendik zady eder. Bir gije ol meniň öýümi otlap biler ýa-da başga bir zat. Men eşidenlerimi ýatdan çykararyn öýdýän."
  OceanofPDF.com
  DÖRDÜNJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  XII BAP
  
  ŞOL ÜSTÜNLIKDEN SOŇ Hýu mekgejöwen çapýan maşyny we kömür awtoulagyny düşürýän maşyny bilen, ýüz müň dollar nagt pul gazandyransoň, Ogaýo jemgyýetinde ömrüniň ilkinji ýyllarynda bolan ýekelik keşbinde galyp bilmedi. Erkekleriň elleri oňa ähli tarapdan uzalyp durdy: birden köp aýal onuň aýaly bolmak isleýändigini pikir edýärdi. Ähli adamlar özleri guran düşünişmezlik diwarynyň arkasynda ýaşaýarlar we köp adamlar şol diwaryň arkasynda sessiz we duýulman ölýärler. Wagtal-wagtal, tebigatynyň aýratynlyklary sebäpli beýleki erkeklerden daşlaşan bir erkek özüni şahsyýetsiz, peýdaly we owadan bir zada çümdürýär. Onuň işleri baradaky gürrüň diwarlaryň arasyndan ýaýraýar. Onuň ady gygyrylýar we ýel tarapyndan başga adamlaryň ýaşaýan we esasan öz rahatlyklary üçin ownuk işleriň ýerine ýetirilmegine berlen kiçijik bir gaba äkidilýär. Erkekler we aýallar durmuşyň adalatsyzlygy we deňsizligi barada şikaýat etmegi bes edýärler we adyny eşiden adamlary barada pikirlenmäge başlaýarlar.
  Hýu Makweýiň ady Bidwellden (Ogaýo) başlap, Orta Günbatardaky fermalara çenli bellidi. Onuň mekgejöwen kesýän maşyny Makweý mekgejöwen kesiji diýlip atlandyrylýardy. Ady maşynyň gapdalynda gyzyl fonda ak harplar bilen ýazylypdyr. Indiana, Illinoýs, Aýowa, Kanzas, Nebraska we mekgejöwen ösdürip ýetişdirýän ähli uly ştatlardaky ferma oglanlary ony görüp, boş wagtlarynda işleýän maşyny oýlap tapan adamyň kimdigini pikir edýärdiler. Kliwlendden bir žurnalist Bidwele gelip, Hýuny görmek üçin Piklwile gitdi. Ol Hýunyň irki garyplygyny we oýlap tapyjy bolmak üçin edýän tagallasyny gürrüň berýän hekaýa ýazdy. Habarçy Hýu bilen gürleşende, oýlap tapyjyny şeýle utanjaň we aragatnaşyksyz tapdy welin, hekaýany okamaga synanyşmagyny bes etdi. Soňra ol Stiw Hanteriň ýanyna bardy, ol onuň bilen bir sagatlap gürleşdi. Bu hekaýa Hýuny haýran galdyryjy romantiki şahsyýete öwürdi. Hekaýada onuň halkynyň Tennessi daglaryndan gelendigi, ýöne olaryň garyp ak däldigi aýdylýardy. Olaryň iň gowy iňlis tohumyndan bolandygy aýdylýardy. Hýunyň çagalyk döwründe jülgeden dag ilatly ýerine suw daşaýan motoryň bir görnüşini oýlap tapandygy barada bir hekaýa bardy; başga bir hekaýada Missuri şäherindäki dükanda sagady görüp, soňra ene-atasyna agaçdan sagat ýasamagy barada; we kakasynyň tüpeňi bilen tokaýa gidip, ýabany doňuzy atyp, ony dagyň etegine göterip, mekdep kitaplary üçin pul almagy barada bir hekaýa bardy. Hekaýa çap edilenden soň, mekgejöwen zawodynyň mahabat müdiri bir gün Hýuny özi bilen Tom Batterwortyň fermasyna gitmäge çagyrdy. Gämilerden köp buşel mekgejöwen daşalypdy we ýerde, meýdanyň gyrasynda uly mekgejöwen depesi ösüpdi. Mekgejöwen depesiniň aňyrsynda täze ösüp başlan mekgejöwen meýdany bardy. Hýuga depesine çykyp, şol ýerde oturmagy tabşyryldy. Soňra onuň suraty düşürildi. Ol Kliwlend gazetinden kesilen terjimehalynyň nusgalary bilen birlikde Günbatardaky gazetlere iberildi. Soňra surat hem, terjimehal hem MakWeýiň mekgejöwen owradyjysyny suratlandyrýan katalogda ulanyldy.
  Mekgejöweni kesip, gabygy çykan mahaly silkýänlere salmak kyn iş. Ýakynda Merkezi Amerikanyň çöl ýerlerinde ösdürilip ýetişdirilen mekgejöweniň köpüsiniň kesilmeýändigi mälim boldy. Mekgejöwen meýdanlarda galdyrylýar we güýzüň ahyrynda adamlar sary süňkleri ýygnamak üçin olaryň arasyndan geçýärler. Işçiler mekgejöweni oglanyň sürüp barýan arabasynda eginlerine atýarlar, ol oglan olaryň yzyndan ýuwaşlyk bilen hereket edýärkä, soňra ol gabyklara daşalýar. Meýdan hasyly ýygnalandan soň, mallar sürülip, gyşyny gurak mekgejöwen süňklerini kemirmek we süňkleri ýere basmak bilen geçirýärler. Günboýy, giň günbatar çöllerinde, güýzüň çal günleri golaýlaşýarka, adamlaryň we atlaryň meýdanlardan ýuwaşlyk bilen geçip barýanyny görmek bolýar. Kiçijik mör-möjekler ýaly, olar giň peýzažda süýrenýärler. Mallar güýzüň ahyrynda we gyşda, çöller gar bilen örtülende, olaryň yzyndan gelýärler. Olar Uzak Günbatardan mal awtoulaglarynda getirilýär we günboýy mekgejöwen pyçaklaryny kemirenden soň, olar ambarlara äkidilýär we mekgejöwen bilen doldurylýar. Olar semiz bolanda, çölüň üstündäki ägirt şäher Çikagodaky uly soýuş jaýlaryna iberilýär. Güýzüň asuda gijelerinde, çöl ýollarynda ýa-da fermanyň howlusynda durup, gurak mekgejöwen sapaklarynyň şygryldysyny, soňra bolsa haýwanlaryň agyr bedenleriniň gygyrdysyny eşidip bolýar, olar öňe süýşüp, kemirýär we basýar.
  Mekgejöwen ýygnamak usullary öň başgaçady. Şol wagt hem, häzirki ýaly, bu işde poeziýa bardy, ýöne ol başgaça ritmde gurnalýardy. Mekgejöwen ýetişen mahaly, erkekler agyr mekgejöwen pyçaklary bilen meýdanlara çykyp, mekgejöwen şahalaryny ýere golaý kesýärdiler. Şahalar sag el bilen, pyçagy galgadyp kesilip, çep golda göterilýärdi. Bütin gün bir adam sary gulaklary asylýan agyr şahalary göterýärdi. Ýük çydap bolmajak derejede agyrlaşanda, ol bir üýşüge geçirilýärdi we belli bir ýerde ähli mekgejöwen kesilenden soň, üýşügi tar bilen ýa-da halat ýaly berk şaha bilen daňyp berkidýärdi. Çykan gutaranda, şahalaryň uzyn hatarlary meýdanlarda garawul ýaly durdy we erkekler düýbünden ýadaw bolup, öýlerine süýşüp ýatýardylar.
  Hýunyň maşyny ähli agyr ýükleri öz üstüne aldy. Ol mekgejöweni ýerde kesip, ony boguşlara daňdy, olar bolsa platforma düşdi. Iki adam maşynyň yzyndan geldi: biri atlary sürdi, beýlekisi bolsa amortizatorlara sapaklaryň boguşlaryny baglady we taýýar amortizatorlary birleşdirdi. Adamlar çilim çekip, gürleşip ýöräp gitdiler. Atlar saklandy, sürüji bolsa çölüň daşyna seretdi. Onuň gollary ýadawlykdan agyrmady we onuň pikirlenmäge wagty bardy. Açyk giňişlikleriň täsinligi we syry onuň durmuşynyň bir bölegine öwrüldi. Agşam, iş gutaranda, mallar iýmitlenip, ambarlaryna ýerleşdirilende, ol göni ýatmaga gitmedi, ýöne käwagt daşary çykyp, ýyldyzlaryň aşagynda bir pursat durdy.
  Dagly adamyň oglunyň, derýa şäherinden gelen garyp ak adamyň beýnisi düzlükleriň halky üçin şeýle etdi. Onuň itermäge köp synanyşan arzuwlary, Sara Şepard atly Täze Angliýaly aýalyň oňa heläkçilige getirjekdigini aýdan arzuwlary hasyl boldy. Iki ýüz müň dollara satylan awtoulag düşüriji Stiw Hantere enjamlary gurnamak üçin zawod satyn almak we Tom Butterwort bilen bilelikde mekgejöwen ownuklaýjylaryny öndürmäge başlamak üçin pul berdi. Bu az adamyň janyna degdi, ýöne Missuriniň adyny başga ýerlere ýaýratdy we demir ýol howlularynda we gämileriň ýüklenen şäherleriň çuň derýalarynyň kenarynda täze bir şygyr döretdi. Şäher gijelerinde, öýleriňizde ýatanyňyzda, birden uzyn, güýçli gygyryş eşidip bilersiňiz. Bu, kömür ýüklenen awtoulag bilen bokurdagyny arassalaýan äpet adam. Hýu Makweý äpeti azat etmäge kömek etdi. Ol henizem muny edýär. Ogaýo ştatynyň Bidwell şäherinde ol henizem täze oýlap tapyşlary oýlap tapyp, äpetiň baglanyşlaryny kesip, şol işi bilen meşgullanýar. Ol durmuşyň kynçylyklaryndan ünsü sowulmaýan ýeke-täk adam.
  Emma bu diýen ýaly boldy. Onuň üstünliginden soň, müňlerçe kiçi sesler ony çagyryp başlady. Onuň töweregindäki märekeden, onuň maşynlarynyň barha köpelýän zawodlarynyň töwereginde ösýän şäheriň köne we täze ýaşaýjylaryndan ýumşak, zenan elleri uzalyp gitdi. Terneriň Piklwilldäki dükanyna alyp barýan täze jaýlar yzygiderli gurulýardy. Elli Mulberriden başga-da, onuň synag dükanynda indi on iki mehanik işleýärdi. Olar Hýuga täze oýlap tapyşda - onuň işleýän ot ýükleýän enjamynda - kömek etdiler, şeýle hem mekgejöwen ýygnaýjy zawodda we täze welosiped zawodynda ulanmak üçin ýörite gurallar ýasadylar. Piklwilliň özünde on iki täze jaý guruldy. Mehanikleriň aýallary öýlerde ýaşaýardylar we wagtal-wagtal olaryň biri dükandaky adamsyna baryp görýärdi. Hýu adamlara gürleşmegi barha aňsatlaşdyrdy. Özleri köp geplemeýän işçiler onuň adaty dymmagyny geň hasaplamadylar. Olar Hýuga garanyňda gurallar bilen has ussatdylar we onuň özleriniň etmedik zatlaryny etmegini has köp tötänlik hasaplaýardylar. Ol ýolda baýlyk gazanandygy üçin, olar oýlap tapmakda hem özlerini synap gördüler. Olaryň biri patentlenen gapy menteşesini ýasady, Stiw ony on müň dollara satdy we girdejiniň ýarysyny öz hyzmatlary üçin aldy, Hýuguň awtoulagyny düşürýän enjamy bilen eden ýaly. Günortan erkekler öýlerine naharlanmak üçin howlukdylar, soňra zawodyň öňünde dynç alyp, günortan turbalaryny çekip gaýtdylar. Olar girdeji, azyk bahalary, bölekleýin töleg esasynda jaý satyn almagyň maksada laýykdygy barada gürleşdiler. Käwagt olar aýallar we aýallar bilen başdan geçirýän wakalary barada gürleşdiler. Hýu dükanyň gapysynyň daşynda ýeke özi oturyp diňledi. Agşam ýatmaga gidende, olaryň aýdanlary barada pikir etdi. Ol demir ýol heläkçiliginde ölen demir ýol işçisiniň dul aýaly we gyzy bolan hanym Makkoýyň öýünde ýaşaýardy. Onuň gyzy Rouz Makkoý oba mekdebinde mugallymçylyk edýärdi we ýylyň köp böleginde duşenbe irdeninden anna güni agşama çenli öýünden daşarda bolýardy. Hýu işçileriniň aýallar barada aýdanlary barada pikir edip, düşeginde ýatdy we garry öý hyzmatkäriniň basgançaklardan ýöräp gelýändigini eşitdi. Käwagt ol düşeginden turup, açyk penjiräniň ýanynda oturardy. Durmuşy oňa iň köp täsir eden aýal bolany üçin, ol köplenç mekdep mugallymyny pikir edýärdi. Makkoýyň öýi, Terneriň Paýkdan bölüp durýan çybykly kiçijik çarçuwaly öý, arka gapysy Wheeling demir ýoluna seredip durdy. Demir ýol işçileri öňki kärdeşi Maýk Makkoýy ýatlap, onuň dul aýalyna rehimli bolmak isleýärdiler. Käwagt olar ýarym çüýrän galstuklary öýüň arkasyndaky kartoşka meýdanyna çybykdan zyňýardylar. Gijelerine, agyr ýüklenen kömür poýezdlary geçende, tormozçylar uly kömür böleklerini çybykdan zyňýardylar. Dul aýal her gezek poýezd geçende oýanýardy. Tormozçylaryň biri kömür bölejigini zyňanda, ol gygyrýardy, sesi kömür wagonlarynyň gümmürdisinden eşidilýärdi. "Bu Maýk üçin" diýip gygyrdy. Käwagt bölekleriň biri çybykdan çybyk zyňýardy we ertesi gün Hýu ony gaýtadan goýýardy. Poýezd geçende, dul aýal düşeginden turup, kömüri öýe daşaýardy. "Men oglanlary gündiziň ýagtysynda ýatyryp goýberip, olary başgalara bermek islemeýärin" diýip, ol Hýuga düşündirdi. Ýekşenbe günleri irden Hýu kesişli arra alyp, demir ýol şnurlaryny aşhana peçine laýyk uzynlyklara kesýärdi. Makkoýyň maşgalasynda onuň orny kem-kemden ornaşdy we ol ýüz müň dollar alanda we hemmeler, hatda ejesi we gyzy hem onuň göçmegini garaşanda, ol göçmedi. Ol dul aýaly öz goldawy üçin has köp pul almaga ynandyrmaga synanyşdy we bu synanyşyk başa barmadyk mahaly, Makkoýyň öýünde durmuş telegraf operatory bolup, aýda kyrk dollar alýan döwründäki ýaly dowam etdi.
  Baharda ýa-da güýzde, gijelerine penjiräniň ýanynda oturyp, aý dogup, Terneriň Paýkynyň tozany kümüşsöw ak reňke öwrülip, Hýu Rouz Makkoýyň bir fermada uklap ýatandygyny pikir etdi. Onuň hem oýa bolup, pikir edýändigi onuň pikirine gelmedi. Ol onuň düşekde hereketsiz ýatanyny göz öňüne getirdi. Bölümde işleýän işçiniň gyzy otuz ýaşlaryndaky, ýadaw gök gözli we gyzyl saçly inçe aýaldy. Ýaşlygynda onuň derisi gaty çillidi, burnunda bolsa çilli yz galýardy. Hýu muny bilmese-de, ol bir wagtlar Wheeling Station agenti Jorj Paýka aşyk bolupdy we toý senesi bellenipdi. Soňra dini tapawutlar ýüze çykdy we Jorj Paýk başga bir aýala öýlendi. Şonda ol mekdep mugallymy boldy. Ol az gepleýän aýaldy we Hýu bilen hiç haçan ýalňyz däldi, ýöne Hýu güýz agşamlarynda penjiräniň ýanynda oturanda, mekdep möwsüminde fermanyň otagynda oýa ýatyp, onuň hakda pikir edýärdi. Ol Hýu aýda kyrk dollar aýlyk bilen telegraf operatory bolup galandygyny, olaryň arasynda bir zat bolup geçendigini pikir etdi. Soňra oňa başga pikirler, has dogrusy duýgular geldi, pikirler bilen az baglanyşyklydy. Onuň ýatan otagy örän sessizdi we penjireden aýyň bir bölegi düşýärdi. Fermanyň arkasyndaky ambarda mallaryň hereket edýändigini eşidip bolýardy. Doňuz mürrüldäp, soňundan dörän sessizlikde, goňşu otagda aýaly bilen ýatan daýhanyň ýuwaşlyk bilen horlaýandygyny eşitdi. Rouz gaty güýçli däldi we fiziki bedeni onuň gaharyny dolandyryp bilmeýärdi, ýöne ol örän ýalňyzdy we daýhanyň aýaly ýaly, ýanynda bir erkek adamyň ýatmagyny isleýändigini pikir etdi. Onuň bedenine ýylylyk ýaýrady we dodaklary gurady, şonuň üçin ol olary dili bilen çyglylady. Eger siz otagyň içine duýulman girip bilseňiz, ony peçiň ýanynda ýatan pişik bilen ýalňyşdyryp bilersiňiz. Ol gözlerini ýumdy we düýşüne berildi. Ol aňynda boýdak Hýu Makweý bilen durmuş gurmagy arzuw edýärdi, ýöne içiniň çuňňurlygynda başga bir arzuw bardy, bu arzuw onuň ýeke-täk erkek bilen fiziki gatnaşygynyň ýadyna kök urandy. Olar nişanlananda, Jorj ony köp gezek öpýärdi. Bir ýaz agşamy olar turşu zawodynyň kölegesinde derýanyň kenaryndaky otluk kenarda bile oturmaga gitdiler, soňra terk edip, dymdylar we diýen ýaly öpüşmäge başladylar. Näme üçin başga hiç zat bolmady diýip, Rouz anyk bilmeýärdi. Ol garşy çykdy, ýöne onuň garşylygy gowşakdy we duýgularyny beýan etmedi. Jorj Paýk oňa söýgini mejbur etmek synanyşyklaryndan ýüz öwürdi, sebäbi olar durmuş gurmalydylar we ol gyzy ulanmak diýip hasaplaýan zadyny etmegi dogry hasaplamady.
  Her niçik bolsa-da, ol özüni saklady we köp wagtdan soň, ol fermada ýatyp, ejesiniň boýdak ýaşaýyş jaýy barada aňly pikir edip ýatyrka, onuň pikirleri barha aýdyňlaşýardy we uklap galanda, Jorj Paýk onuň ýanyna gaýdyp geldi. Ol düşekde biynjalyk bolup, mylaýym sözler aýtdy. Gödek, ýöne ýumşak eller onuň ýaňaklaryna degip, saçlarynda oýnady. Gije düşüp, aý süýşüp başlanda, aý şöhlesiniň bir bölegi onuň ýüzüni ýagtylandyrdy. Onuň bir eliniň uzalyp, aý şöhlelerini sypaýan ýaly boldy. Onuň ýüzünden ýadawlyk ýitip gitdi. "Hawa, Jorj, men seni söýýärin, men saňa degişli" diýip, ol pyşyrdady.
  Eger Hýu uklap ýatan mekdep mugallymyna tarap aý şöhlesi ýaly süýşüp bilsedi, hökman oňa aşyk bolardy. Şeýle hem, ol günlerini doldurýan mehaniki meselelere çemeleşen ýaly, adamlara gönüden-göni we batyrgaýlyk bilen ýüzlenmegiň iň gowusydygyna düşünen bolmagy mümkin. Munuň ýerine, ol aýly gije penjiräniň ýanynda oturyp, aýallary özünden düýbünden tapawutly jandarlar hasaplaýardy. Sara Şepardyň oýanan oglana aýdan sözleri onuň ýadynda galdy. Ol aýallaryň başga erkekler üçin döredilendigini, ýöne özi üçin däldigini pikir edýärdi we özüne aýalyň gerek däldigini aýdýardy.
  Soňra Terneriň Pike-de bir zat boldy. Şäherde goňşusynyň gyzyny arabasynda itekläp ýören bir oba oglany öýüň öňünde saklandy. Wokzalyň ýanyndan ýuwaşlyk bilen geçip barýan uzyn ýük poýezi ýoly ýapdy. Ol bir elinde jylawy, beýleki elinde bolsa ýoldaşynyň beline daňdy. Olaryň kelleleri biri-birine seredýärdi we dodaklary birleşýärdi. Olar biri-birine basyş edýärdi. Uzakdaky oba öýünde Rouz Makkoýy ýagtylandyran şol bir aý ýoldaky arabada aşyklaryň oturan açyk meýdanyny ýagtylandyrdy. Hýu gözlerini ýumup, diýen ýaly güýçli fiziki açlyga garşy göreşmeli boldy. Onuň aňy henizem aýallaryň oňa laýyk däldigine garşy çykýardy. Onuň göz öňüne getirmeginde mekdep mugallymy Rouz Makkoýyň düşekde uklap ýatandygyny göz öňüne getirende, ol gyzda diňe uzakdan sežde edilmeli we hiç haçan ýakynlaşmaly däl, iň bolmanda özi tarapyndan däl, arassa ak jandar gördü. Ol ýene gözlerini açdy we dodaklary henizem gulply aşyklara seretdi. Onuň uzyn, egri bedeni dartgynlydy we ol oturgyjynda has dik oturdy. Soňra ol ýene gözlerini ýumdy. Gaty bir ses dymmany bozdy. "Bu Maýk üçin" diýip gygyrdy we poýezddan zyňylan uly kömür bölegi kartoşka meýdanynyň üstünden geçip, öýüň arka tarapyna degdi. Aşakda ol garry hanym Makkoýyň baýragy almak üçin düşekden turýandygyny eşitdi. Poýezd geçdi we arabadaky aşyklar bir-birinden daşlaşdylar. Gijäniň asudalygynda Hýu ferma oglanynyň atynyň yzygiderli toýnak seslerini eşitdi, ony we aýalyny garaňkylyga alyp gitdi.
  Ölüp barýan garry aýal bilen bir öýde ýaşaýan we özleri ýaşaýşa ýapyşmaga synanyşýan iki adam hiç haçan biri-biri barada anyk netijä gelmediler. Gyýz aýynyň ahyrlarynda, şenbe agşamlarynyň birinde, ştatyň gubernatory Bidwel şäherine geldi. Paraddan soň syýasy miting geçirilmelidi we gaýtadan saýlanmaga dalaşgär bolan gubernator şäher häkimliginiň basgançaklaryndan halka ýüzlenmelidi. Tanymal raýatlar gubernatoryň ýanyndaky basgançaklarda durmalydylar. Stiw we Tom şol ýerde bolmalydylar we olar Hýunyň gelmegini haýyş etdiler, ýöne ol kabul etmedi. Ol Rouz Makkoýdan duşuşyga özi bilen gitmegini haýyş etdi we sagat sekizde olar öýden çykyp, şähere girdiler. Soňra olar dükan binasynyň kölegesinde köpçüligiň arasynda durup, çykyşy diňlediler. Hýunyň geň galmagyna onuň ady agzaldy. Gubernator şäheriň gülläp ösmegi barada gürrüň berdi, munuň wekilçilik edýän partiýasynyň syýasy zehini bilen baglanyşyklydygyny gytaklaýyn aýtdy we soňra munuň üçin bölekleýin jogapkär bolan birnäçe adamy agzady. "Bütin ýurt biziň baýdagymyz astynda täze ýeňişlere tarap öňe barýar" diýip, ol yglan etdi, "ýöne her bir jemgyýet meniň bu ýerde tapýanym ýaly bagtly däl. Işçiler gowy aýlyk bilen işe alynýar. Bu ýerdäki durmuş netijeli we bagtly. Siziň araňyzda Stiwen Hanter we Tomas Batterwort ýaly işewürleriň bardygy üçin bagtlysyňyz; we oýlap tapyjy Hýu Makweýde zähmetiň agramyny götermäge kömek eden iň beýik akyldarlaryň we iň peýdaly adamlaryň birini görýärsiňiz. Onuň beýnisi zähmet üçin näme edýär, biziň partiýamyz başgaça edýär. Gorag nyrhy hakykatdanam häzirki zaman gülläp ösüşiniň atasydyr".
  Çykyş ediji biraz dymdy, tomaşaçylar el çarpyşdylar. Hýu mugallymyň elinden tutup, ony köçe tarap çekdi. Olar sessizje öýlerine tarap ýöräp gitdiler, ýöne öýe golaýlap, girjek bolanlarynda, mugallym ikirjiňlendi. Ol Hýudan garaňkyda özi bilen gitmegini haýyş etmek isledi, ýöne islegini ýerine ýetirmäge batyrlygy ýetmedi. Derwezäniň öňünde duranlarynda, uzyn, çynlakaý ýüzli uzyn boýly adam oňa seredip, çykyş edijiniň sözlerini ýadyna saldy. "Ol maňa nähili alada edip biler? Onuň ýaly adam meniň ýaly ýönekeý mugallyma nädip alada edip biler?" diýip, öz-özünden sorady. Ol sesli ses bilen düýbünden başga bir zat aýtdy. Olar Terneriň Pike derýasyndan ýöräp barýarkalar, ol batyrgaýlyk bilen köprüniň aňyrsyndaky Terneriň Pike derýasynyň ugrundaky agaçlaryň aşagynda gezelenç etmegi teklip etmek kararyna geldi we özüne soňra ony derýanyň kenaryndaky, derýanyň kölegesinde ýerleşýän ýere, Jorj Paýk bilen şeýle ýakyn aşyk bolan köne turşu zawodyna alyp barjakdygyny aýtdy. Onuň ýerine, ol derwezäniň öňünde bir pursat saklandy, soňra oňaýsyz gülüp, içeri girdi. "Sen buýsanmaly. Eger adamlar meniň barada şeýle diýseler, men buýsanardym. Seniň näme üçin şu ýerde, biziňki ýaly arzan jaýda ýaşamagyňy dowam etdirýändigiňe düşünmeýärin" diýdi.
  Klara Batterwort Bidwellde ýaşamaga gaýdyp gelen ýyly ýazyň ýekşenbe agşamynda, Hýu mekdep müdirine ýüzlenmek üçin umytsyz synanyşyk etdi. Ýagyşly gündi we Hýu onuň bir bölegini öýde geçirdi. Ol günortan dükandan öýe gelip, öz otagyna gitdi. Ol öýdekä, mekdep müdiri goňşy otagy eýeledi. Öýden seýrek çykýan ejesi şol gün şäherden çykyp, doganyny görmek üçin gitdi. Gyzy özi we Hýu üçin agşamlyk naharyny bişiripdi we ol oňa gap-gaçlary ýuwmaga kömek etmäge synanyşdy. Onuň elinden bir tabak düşdi we onuň döwülmegi olaryň başyndaky sessiz, utançly keýpi bozýan ýaly boldy. Birnäçe minutlap olar çaga bolup, çaga ýaly hereket etdiler. Hýu başga bir tabak aldy we mekdep müdiri oňa ony goýmagy tabşyrdy. Ol boýun gaçyrdy. "Sen güjük ýaly gödek. Şol dükanyňda nädip bir zat edip bilýändigiňi düşünmeýärin."
  Hýu mugallymyň alyp gitjek bolýan tarelkasyny tutmaga synanyşdy we birnäçe minutlap olar mähirli gülüşdiler. Onuň ýaňaklary gyzardy we Hýu onuň owadan görünýändigini pikir etdi. Öň hiç haçan bolmadyk bir höwes onuň içinde peýda boldy. Ol bar güýjünden gygyryp, tarelkany potologa zyňyp, stoluň üstündäki ähli gap-gaçlary süpürip, olaryň ýere düşýändigini eşitmek, kiçijik dünýäde ýitiren ägirt uly haýwan ýaly oýnamak isledi. Ol Roza seretdi we elleri bu geň höwesiň güýjünden titräp başlady. Ol şol ýerde durup tomaşa edip durka, Roza tarelkany elinden alyp, aşhana girdi. Başga näme etjegini bilmän, şlýapasyny geýip, gezelenje çykdy. Soňra ussahana baryp işlejek boldy, ýöne guraly tutmaga synanyşanda eli titräp başlady we işleýän ot ýükleýän enjam birden örän kiçijik we ähmiýetsiz bolup göründi.
  Sagat dörtde Hýu öýe gaýdyp geldi we Terneriň Pike-ine alyp barýan gapy açyk bolsa-da, onuň boş ýalydygyny gördü. Ýagyş bes etdi we gün bulutlaryň arasyndan çykmaga synanyşýardy. Ol ýokarky gata çykyp, düşegiň gyrasynda oturdy. Öý eýesiniň gyzynyň goňşy otagynda bolandygyna ynanýardy we bu pikir onuň aýallar baradaky ähli pikirlerini bozsa-da, ol içeri girende gyzynyň özüne golaý bolmak üçin öz otagyna gidendigine karar berdi. Nähili bolsa-da, ol onuň gapysyna golaýlaşyp, kaksa, gyzynyň geň galmajagyny ýa-da ony içeri girmäge ret etjekdigini bilýärdi. Ol aýakgaplaryny çykaryp, olary seresaplyk bilen ýere goýdy. Soňra kiçijik koridora çykdy. Potolok şeýle pesdi welin, kellesini oňa degirmezlik üçin egilmeli boldy. Ol gapyny kakmak niýeti bilen elini galdyrdy, ýöne soňra batyrlygyny ýitirdi. Birnäçe gezek şol bir niýet bilen koridora çykdy we her gezek sessiz-üýnsüz öz otagyna gaýdyp geldi. Ol penjiräniň ýanyndaky oturgyçda oturyp garaşdy. Bir sagat geçdi. Ol mekdep mugallymynyň düşeginde ýatandygyny görkezýän ses eşitdi. Soňra basgançaklardan aýak seslerini eşitdi we tiz wagtdan onuň öýden çykyp, Terneriň Pike derýasy boýunça ýöreýändigini gördü. Ol şähere däl-de, köprüden geçip, dükanynyň ýanyndan oba tarap ýöräp gitdi. Hýu gözden ýitip gitdi. Ol onuň nirede gidip biljekdigini pikir etdi. "Ýollar palçyk. Ol näme üçin çykýar? Ol menden gorkýarmy?" diýip, özünden sorady. Onuň köprüden öwrülip, öýe seredýändigini görende, elleri ýene titräp başlady. "Ol meniň yzyndan gitmegimi isleýär. Ol meniň özi bilen gitmegimi isleýär" diýip pikir etdi.
  Hýu tiz wagtdan öýden çykyp, ýoldan ýöräp gitdi, ýöne mekdep mugallymyna duş gelmedi. Ol köprüden geçip, derýanyň kenaryndan ýöräp gitdi. Soňra ýene-de ýykylan agajyň üstünden geçip, turşu zawodynyň diwarynda saklandy. Diwaryň golaýynda siren gyrymsy ösdi we ol onuň arkasynda ýitip gitdi. Ol ýolda Hýuny görende, ýüregi şeýle bir güýçli urdy welin, dem almagy kynlaşdy. Ol ýoldan ýöräp, tizden gözden ýitip gitdi we uly ejizlik ony basyp aldy. Ot çygly bolsa-da, ol binanyň diwarynyň golaýynda ýere oturyp, gözlerini ýumdy. Soňra ol ýüzüni elleri bilen ýapyp, aglamaga başlady.
  Çaşgan oýlap tapyjy şol agşam giç bolýança öz pansionatyna gaýdyp gelmedi we gaýdyp gelende, Rouz Makkoýyň gapysyny kakmadygyna söz bilen beýan edip bolmajak derejede begendi. Ýöräp barýarka, ol gyzyň ony isleýändigi baradaky pikiriň öz aňynda dörändigine karar berdi. "Ol gowy aýal" diýip, ol ýöräp barýarka öz-özüne gaýta-gaýta gaýtalady we şeýle netijä gelmek bilen, gyzyň başga bir zadyň bolmagynyň ähli mümkinçiligini ret edendigini pikir etdi. Öýe gaýdyp gelende ýadawdy we göni ýatmaga gitdi. Garry aýal obadan öýüne gaýdyp geldi we onuň dogany arabasynda oturyp, otagyndan çykyp, basgançaklardan aşak ylgaýan mekdep mugallymyny çagyrýardy. Ol iki aýalyň öýe agyr bir zat alyp baryp, ony ýere taşlaýandygyny eşitdi. Onuň dogany, daýhan, hanym Makkoýa bir halta kartoşka berdi. Hýu aşakda bile duran ejesi bilen gyzyny göz öňüne getirdi we onuň batyrgaýlygyna boýun bolmandygyna söz bilen beýan edip bolmajak derejede begendi. "Ol oňa häzir aýdardy." Ol gowy aýal we men oňa häzir aýdardym" diýip pikir etdi.
  Şol gün sagat ikide Hýu düşeginden turdy. Aýallaryň oňa laýyk däldigine ynanýandygyna garamazdan, uklap bilmeýändigini gördü. Mekdep mugallymy tarelkany eýelemek üçin göreşýän mahaly onuň gözlerinde ýalpyldap duran bir zat ony çagyrýardy we ol turup penjirä tarap gitdi. Bulutlar eýýäm aýrylypdy we gije açykdy. Rouz Makkoý indiki penjiräniň ýanynda oturdy. Ol gijeki köýnegini geýip, Terneriň Paýkynyň ugrundan stansiýa müdiri Jorj Paýkyň aýaly bilen ýaşaýan ýerine seredýärdi. Özüne pikirlenmäge wagt bermän, Hýu dyza çöküp, uzyn elini iki penjiräniň arasyndaky boşlukdan uzatdy. Barmaklary diýen ýaly onuň kellesiniň yzyna degip, egninden düşen gyzyl saçlar bilen oýnajak bolanda, ýene-de utançdan gaçdy. Ol derrew elini çekip, otagda göni oturdy. Kellesi potologa degdi we goňşy otagdaky penjiräniň sessiz aşak düşýändigini eşitdi. Aňly tagalla bilen özüni ele aldy. "Ol gowy aýal. Ýadyňyzda bolsun, ol gowy aýal" diýip, öz-özüne pyşyrdady we düşege gaýdyp girende, mugallymyň pikirlerine üns bermäge rugsat bermedi, ýöne olary ot ýüklemek enjamyny tamamlamazdan öň henizem ýüzbe-ýüz bolmaly çözülmedik meselelerine gönükdirmäge mejbur etdi. "Öz işiňiz bilen meşgullanyň we gaýtadan şol ýola gitmäň" diýip, başga bir adama ýüzlenýän ýaly aýtdy. "Ýadyňyzda bolsun, ol gowy aýal we muny etmäge seniň hakyň ýok. Seniň etmeli zadyň şu. Ýadyňyzda bolsun, seniň hakyň ýok" diýip, sesinde buýruk notasy bilen goşdy.
  OceanofPDF.com
  XIII BAP
  
  X UF, ILKINJI GÖRÜŞ Klara Batterworth, bir aýlap öýde bolanyndan soň, iýul aýynyň bir güni. Bir agşam giç, ol kakasy we täze welosiped zawodyny dolandyrmak üçin işe alnan adam bilen onuň dükanyna girdi. Üçüsi Tomyň arabasyndan düşüp, Hýunyň täze oýlap tapan zadyny - ot ýükleýän enjamy görmek üçin dükana girdiler. Tom we Alfred Bakli atly bir adam dükanyň arka tarapyna gitdiler we Hýu aýal bilen ýeke galdy. Ol ýeňil tomusky köýnek geýipdi, ýaňaklary gyzardy. Hýu açyk penjiräniň ýanyndaky oturgyçda durup, onuň üç ýylyň dowamynda şäheriň nähili üýtgeendigi barada gürrüň bermegini diňledi. "Bu seniň işiň; hemmeler şeýle diýýär" diýip, ol yglan etdi.
  Klara Hýu bilen gürleşmegi sabyrsyzlyk bilen garaşýardy. Ol onuň işi we ondan nämeleriň çykjakdygy barada soraglar berip başlady. "Maşynlar hemme zady edýän wagty, ynsan näme etmeli?" diýip, ol sorady. Ol oýlap tapyjynyň senagat ösüşi barada çuňňur oýlanandygyny, Keýt Çansellonyň agşamyň dowamynda köp gezek gürrüň edýän zadyny, kabul edýän ýalydy. Hýunyň ajaýyp akylly adam hökmünde häsiýetlendirendigini eşidip, ol bu aňyň nähili işleýändigini görmek isledi.
  Alfred Bakli kakasynyň öýüne ýygy-ýygydan baryp, Klara bilen durmuş gurmak isleýärdi. Şol agşam iki adam fermanyň eýwanynda oturyp, şäher we öňde duran ajaýyp zatlar barada gürrüň edýärdiler. Olar Hýu barada gürrüň edýärdiler we Nýu-Ýorkdan gelen, uzyn eňekli we dynmaýan çal gözli, güýçli, gepleýän Bakli ony ekspluatasiýa etmek üçin meýilnamalar teklip etdi. Klara Hýunyň geljekki oýlap tapyşlaryna gözegçilik etmek we şeýdip Stiw Hanterden artykmaçlyk almak meýilnamasynyň bardygyny düşündi.
  Bularyň hemmesi Klara geň galdyrdy. Alfred Bakli öýlenmek teklibini hödürläpdi, ýöne ol ony yza süýşüripdi. Teklip resmidi, ömürlik ýoldaşy bolmak isleýän adamyndan asla garaşýan zady däldi, ýöne şol pursatda Klara öýlenmek barada örän çynlakaý pikir edýärdi. Nýu-Ýorkdan gelen adam hepdede birnäçe agşam kakasynyň öýüne gelýärdi. Ol hiç haçan onuň bilen çykmaýardy we olar hiç hili ýakyn däldi. Ol şahsy meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin iş bilen juda meşgul ýalydy we oňa hat ýazyp öýlenmek teklibini berdi. Klara haty poçta arkaly aldy we bu ony şeýle bir gynandyrdy welin, ol belli bir wagtlap tanaýan hiç biri bilen duşuşyp bilmejekdigini duýdy. "Men saňa mynasyp däl, ýöne seniň meniň aýalym bolmagyňy isleýärin. Men seniň üçin işlejek. Men bu ýerde täze, sen meni gowy tanamaýaň. Men diňe öz gymmatymy subut etmek mümkinçiligini soraýaryn. "Men seniň meniň aýalym bolmagyňy isleýärin, ýöne gelip, maňa şeýle uly hormat goýmagyňyzy haýyş etmezden ozal, men muňa mynasypdygymy subut etmelidigimi duýýaryn" diýlip hatda ýazylypdy.
  Haty alan güni Klara şähere ýeke özi geldi, soňra arabasyna münüp, günorta tarap Batterwortyň fermasyndan geçip, daglara tarap gitdi. Ol günortanlyk ýa-da agşamlyk nahary üçin öýüne gitmegi ýatdan çykardy. At her çatrykda garşylyk bildirip, yzyna öwrülmäge synanyşyp, ýuwaşlyk bilen çapdy, ýöne ol dowam etdi we ýary gije çenli öýüne ýetmedi. Ol fermanyň öýüne ýetende, kakasy garaşyp durdy. Ol onuň bilen ambara gitdi we aty ýanbaşdan çykarmaga kömek etdi. Hiç zat aýdylmady we ikisini hem gyzyklandyrýan tema bilen hiç hili baglanyşygy bolmadyk bir pursatlyk gürrüňden soň, ol ýokaryk çykyp, hemmesini oýlanmaga synanyşdy. Ol kakasynyň öýlenmek teklibi bilen baglanyşygynyň bardygyna, onuň muny bilýändigine we onuň öýüne gaýdyp gelmegini garaşýandygyna ynandy.
  Klara teklibiň özi ýaly gaça duran jogap ýazdy. "Men seniň bilen durmuş gurmak isleýändigimi ýa-da islemeýändigimi bilmeýärin. Seniň bilen tanyşmaly bolaryn. Şeýle-de bolsa, teklibiň üçin sag bolsun aýdýaryn we wagtyň gelendigini duýsaň, bu barada gürleşeris" diýip, ol ýazdy.
  Hat alyşanlaryndan soň, Alfred Bakli kakasynyň öýüne öňküden has köp geldi, ýöne ol we Klara hiç haçan ýakyndan tanyş bolmadylar. Ol onuň bilen däl-de, kakasy bilen gürleşdi. Ol muny bilmese-de, Nýu-Ýorkdan bir adama durmuşa çykjakdygy baradaky myş-myşlar şähere ýaýrapdy. Ol bu wakany kimiň gürrüň berendigini bilmeýärdi: kakasy ýa-da Bakli.
  Tomus agşamlarynda fermanyň eýwanynda iki adam ösüş, şäher we onuň geljekki ösüşinde özlerini kabul edýän we oýnamagy umyt edýän rollary barada gürrüň etdiler. Nýu-Ýorklu bir adam Toma meýilnama teklip etdi. Ol Hýunyň ýanyna baryp, ikisine geljekki oýlap tapyşlarynyň hemmesini saýlamaga mümkinçilik berýän şertnama teklip ederdi. Gurnama tamamlanandan soň, oýlap tapyşlar Nýu-Ýorkda maliýeleşdiriler we iki adam önümçilikden ýüz öwürerler we mahabatlandyryjy hökmünde has çalt pul gazanarlar. Olar Stiw Hanterden gorkandyklary we Tom Hýunyň olaryň meýilnamasyny goldamajakdygyndan gorkandyklary üçin ikirjiňlendiler. "Eger Stiwiň eýýäm onuň bilen şeýle şertnamasy bolsa, men geň galmaryn. Eger ol şeýle etmese, ol ahmak" - diýdi garry adam.
  Gije-gije iki adam gürleşýärdiler, Klara bolsa eýwanyň arkasyndaky çuň kölegelerde oturyp diňleýärdi. Onuň bilen kakasynyň arasyndaky duşmançylyk ýatdan çykan ýalydy. Nika teklip eden adam oňa seretmedi, ýöne kakasy seretdi. Bakli köp gürleşýärdi, Nýu-Ýorkuň işewürlerini, Orta Günbatarda eýýäm maliýe ägirdi hökmünde tanalýan işewürlerini, onuň ömürlik dostlary ýaly agzaýardy. "Olar men olardan näme haýyş etsem, şony ederler" diýip, ol yglan etdi.
  Klara Alfred Baklini är hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşdy. Hýu Makweý ýaly, ol uzyn boýly we arrykdy, ýöne köçede iki-üç gezek gören oýlap tapyjysyndan tapawutlylykda, ol sähel geýinmeýärdi. Onda bir zat owadan, terbiýeli it, belki-de it ýaly bir zat bardy. Ol gepleýän wagty, towşany kowalaýan tazy ýaly öňe egilýärdi. Onuň saçlary arassa aýrylypdy we eşikleri haýwanyň derisi ýaly oňa ýapyşýardy. Ol almaz şarfly iňňe dakynýardy. Onuň uzyn eňegi yzygiderli gygyryp duran ýalydy. Hatyny alandan birnäçe günüň içinde, ol ony är hökmünde islemejekdigine karar berdi we onuň ony islemeýändigine ynanýardy. Ol tutuş nikalaşmaga kakasynyň nähilidir bir ýol bilen teklip edendigine ynanýardy. Ol bu netijä gelende, şol bir wagtyň özünde gaharlandy we geň bir duýguda boldy. Ol muny öz tarapyndan bir nädogrulykdan gorkmak hökmünde düşünmedi, ýöne kakasynyň onuň bagtly bolmagyny isleýändigi üçin onuň durmuşa çykmagyny isleýändigini pikir etdi. Ol fermanyň eýwanynda garaňkylykda oturyp, iki adamyň sesi düşnüksizleşdi. Onuň aňy bedeninden çykyp, diri jandar ýaly dünýäni aýlanyp ýören ýalydy. Onuň tötänleýin gören we gürleşen onlarça erkekleri, Kolumbusda mekdepde okaýan ýaş ýigitler we kiçijik gyz wagty oturylyşyklara we tanslara bile giden şäher oglanlary onuň öňünde peýda boldy. Ol olaryň keşbini aýdyň gördi, ýöne olary bir pursatlyk gatnaşykdan ýadyna saldy. Kolumbusda ştatyň günorta çetinde ýerleşýän bir şäherden gelen bir ýaş ýigit ýaşaýardy, ol hemişe bir aýala aşyk bolan ýigitleriň biridi. Mekdepde ilkinji ýylynda ol Klarany görüp, oňa ýa-da synpyndaky kiçijik, gara gözli şäher gyzyna üns bermelimi diýip karar berip bilmedi. Birnäçe gezek ol kollej depesinden aşak we Klara bilen köçeden aşak ýöräp gitdi. Olar adatça onuň awtoulagyna münýän çatrygynda durdular. Birnäçe awtoulag geçip, beýik daş diwara ýapyşyp ösýän gyrymsy agajyň golaýynda bile durdular. Olar ownuk zatlar, mekdep komediýa kluby, futbol toparynyň ýeňiş mümkinçilikleri barada gürleşdiler. Ýaş ýigit komediýa kluby tarapyndan goýlan spektaklyň aktýorlarynyň biridi we ol Klara repetisiýalardan alan täsirleri barada gürrüň berdi. Ol gürrüň berende, gözleri ýaşardy we oňa onuň ýüzüne ýa-da bedenine däl-de, içindäki bir zada seredýän ýaly boldy. Birnäçe wagtlap, belki on bäş minutlap, bu iki adamyň aşyk bolmagy mümkindi. Soňra ýaş ýigit gitdi, soňra bolsa gyz onuň kiçijik, gara gözli şäher gyzy bilen kollejiň territoriýasyndaky agaçlaryň aşagynda gezelenç edýändigini gördü.
  Tomus agşamlarynda, garaňkyda eýwanda oturyp, Klara bu waka we erkekler bilen geçiren onlarça gysga duşuşyklary barada pikir edýärdi. Iki erkek adamyň pul gazanmak barada gürleşýän sesleri dowam edýärdi. Her gezek içini sowýan pikir dünýäsinden çykanda, Alfred Bakliniň uzyn eňegi gygyrýardy. Ol hemişe işde, yhlasly, kakasyny bir zada ynandyrmaga yzygiderli synanyşýardy. Klara kakasyny towşan hasaplamak kyn boldy, ýöne Alfred Bakliniň ite meňzeýändigi baradaky pikir onuň ýadynda galdy. "Böri we böri it" diýip, ol pikirlendi.
  Klara ýigrimi üç ýaşyndady we özüni kämil hasaplaýardy. Ol okuwa gitmäge wagtyny boş ýere sarp etmek niýetinde däldi we Keýt Çensler ýaly karýeraçy aýal bolmak islemeýärdi. Onuň isleýän zady bardy we nähilidir bir erkek - ol kimdigini bilmeýärdi - oňa gyzyklanýardy. Ol söýgi isleýärdi, ýöne ony başga bir aýaldan alyp bilerdi. Keýt Çensler ony halaýardy. Ol olaryň dostlugynyň mundan has köpdigini bilmeýärdi. Keýt Klaranyň elinden tutmagy halaýardy, ony öpüp, sypamak isleýärdi. Bu islegi Keýtiň özi basyp ýatyrdy, onuň içinde göreş dowam edýärdi we Klara muňa belli däl derejede düşünýärdi we Keýtiň hormatyna hormat goýýardy.
  Näme üçin? Klara şol tomsuň ilkinji hepdelerinde bu soragy özünden on iki gezek sorady. Keýt Çensler oňa pikirlenmegi öwredipdi. Olar bile bolanda, Keýt pikirlenip, gepleşipdi, ýöne indi Klaranyň aňynda mümkinçilik bardy. Onuň erkek adama bolan isleginiň arkasynda bir zat gizlenipdi. Ol söýgiden has köp zat isleýärdi. Onuň içinde bir erkek oňa söýgi döretmeýänçä ýüze çykyp bilmeýän döredijilik höwesi bardy. Onuň isleýän erkek diňe özüni amala aşyrmak üçin ulanýan guralydy. Şol agşamlarda birnäçe gezek, diňe biri-biriniň aňynyň önümlerinden pul gazanmak barada gürleşýän iki adamyň ýanynda, ol aňyny aýallar baradaky aýratyn pikir bilen basyp ýatyrdy, soňra bolsa ol ýene-de bulutlaşýardy.
  Klara pikirlenip ýadap, gürrüňe gulak asdy. Hýu Makweýiň ady yzygiderli gürrüňde gaýtalanma ýaly ýaňlandy. Bu onuň aňyna ornaşdy. Oýlap tapyjy öýlenmedikdi. Ýaşaýan jemgyýetçilik ulgamy sebäpli, bu we bu onuň maksatlary üçin mümkin boldy. Ol oýlap tapyjy barada pikirlenip başlady we öz keşbi bilen oýnamakdan ýadap, Esasy köçede gören uzyn boýly, çynlakaý adamyň keşbi bilen oýnamaga başlady. Alfred Bakli gije şähere gidende, ýokarky gata çykyp, otagyna çykdy, ýöne ýatmady. Onuň ýerine, ol çyrany öçürdi we açyk penjiräniň ýanynda oturdy, bagyň üstünden we şol ýerden şähere tarap fermanyň ýanyndan geçýän gysga ýoly görüp bolýardy. Alfred Bakli gitmezden öň her agşam eýwanda kiçijik bir waka boldy. Myhman gitmek üçin turanda, kakasy bir bahana bilen öýe ýa-da burçdan ambar howlusyna girdi. "Men Jim Pristden atyňyzy daňmagyny soraýaryn" diýdi we howlukmaç gitdi. Klara özüne öýlenmek isleýän ýaly bolup görünýän, ýöne onuň şeýle zady islemeýändigine ynanýan bir adamyň ýanynda galdy. Ol utanmady, ýöne onuň utanç duýgusyny duýdy we muňa lezzet aldy. Ol resmi çykyşlar etdi.
  "Bolýar, gije ajaýyp" diýdi ol. Klara onuň rahatsyzlygy baradaky pikirini kabul etdi. "Ol meni ýaşyl oba gyzy hasaplady, sebäbi ol şäherdendi we gowy geýinýärdi" diýip pikir etdi ol. Käwagt kakasy bäş-on minutlap giderdi, ol bolsa bir söz hem aýtmazdy. Kakasy gaýdyp gelende, Alfred Bakli onuň elini gysdy we soňra Klara tarap öwrüldi, görünýän ýaly, indi doly rahatdy. "Gorkam, biz seni biynjalyk edýäris" diýdi ol. Ol onuň elini tutup, egilip, onuň arkasyndan dabaraly öpdi. Kakasy ýüz öwürdi. Klara ýokarky gata çykyp, penjiräniň ýanynda oturdy. Ol iki adamyň öýüň öňündäki ýolda gürleşmegini dowam etdirýändigini eşitdi. Birnäçe wagtdan soň, öňki gapy ýapyldy, kakasy öýe girdi we myhman maşynyny sürdi. Hemme zat dymdy we uzak wagtlap Alfred Bakliniň atynyň toýnaklarynyň şähere barýan ýolda çalt şakyrdaýandygyny eşidip bildi.
  Klara Hýu Makweý hakda pikir etdi. Alfred Bakli ony belli bir zehinli oba adamy hökmünde häsiýetlendiripdi. Ol Tom bilen onuň öz maksatlary üçin nähili ulanyp boljakdygy barada yzygiderli gürrüň edýärdi we ol iki adamyň hem oýlap tapyjy barada, onuň barada eden ýaly uly ýalňyşlyk goýberýändigine pikir edýärdi. Tomusky asuda gijede, atlaryň toýnaklarynyň şakyrdysy gowşap, kakasy öýüň içinde aýlanmagyny bes edende, ol başga bir ses eşitdi. Mekgejöwen ýygnaýjy zawod örän işlidi we gijeki nobatçylykda işleýärdi. Gije dymanda ýa-da şäherden depäniň ýokarsyndan ýeňil şemal öwüsende, agaç we polat bilen işleýän köp sanly maşynlardan pes gürrüld eşidilýärdi, soňra bolsa yzygiderli bug hereketlendirijisiniň yzygiderli dem alyşy eşidilýärdi.
  Penjiredäki aýal, öz şäherinde we Orta Günbataryň ähli şäherlerinde ýaşaýan beýlekiler ýaly, senagatyň romantikasyna täsir etdi. Onuň göreşen Missuriden gelen oglanyň arzuwlary, onuň tutanýerliliginiň güýji bilen täze görnüşlere öwrülip, anyk zatlarda beýan edildi: mekgejöwen ýygnamak üçin maşynlar, kömür wagonlaryny düşürmek üçin maşynlar we meýdanlardan ot ýygnamak we ony adam elleriniň kömegi bolmazdan wagonlara ýüklemek üçin maşynlar henizem arzuwlardy we başgalarda arzuwlary ylhamlandyrmaga ukyplydy. Olar aýalyň aňynda arzuwlary oýardy. Onuň kellesinde aýlanan beýleki erkekleriň şekilleri ýitip, diňe bir şekil galdyrdy. Onuň aňy Hýu barada hekaýalar oýlap tapýardy. Ol Kliwlend gazetinde çap edilen absurd hekaýany okady we ol onuň göz öňüne getirmesini özüne çekdi. Beýleki ähli amerikanlar ýaly, ol gahrymanlara ynanýardy. Kitaplarda we žurnallarda ol nähilidir bir geň alhimiýa arkaly garyplykdan çykan we ähli ýagşylyklary doly bedenlerinde birleşdiren gahryman adamlar barada okady. Giň, baý ýer ägirt şekilleri talap edýärdi we adamlaryň aňy bu şekilleri döretdi. Linkoln, Grant, Garfild, Şerman we başga-da alty erkek, olaryň haýran galdyryjy çykyşlarynyň günlerinden soňky nesliň aňynda ýönekeý erkeklerden has köpdi. Senagat eýýäm ýarym mifiki keşpleriň täze toplumyny döredýärdi. Bidwell şäherinde gijelerine işleýän zawod, fermanyň penjiresiniň ýanynda oturan aýalyň aňynda, zawod däl-de, güýçli haýwana, Hýunyň eldekileşdirip, ýoldaşlary üçin peýdaly eden güýçli haýwana meňzeş jandara öwrüldi. Onuň aňy öňe ylgap, haýwanyň eldekileşdirilmegini adaty bir zat hökmünde kabul etdi. Onuň nesliniň açlygy onda ses tapdy. Beýlekiler ýaly, ol gahrymanlary isleýärdi we gahryman Hýudy, ol hiç haçan gürleşmedik we hiç zat bilmeýän. Onuň kakasy Alfred Bakli, Stiw Hanter we galanlary, ahyrsoňy, pigmeýlerdi. Onuň kakasy mekirdi; hatda öz meýilnamalaryny ösdürmek üçin ony durmuşa çykarmagy hem meýilleşdirýärdi. Aslynda, onuň meýilnamalary şeýle netijesizdi welin, onuň oňa gaharlanmagynyň zerurlygy ýokdy. Olaryň arasynda mekir bolmadyk diňe bir erkek bardy. Hýu onuň bolmak isleýän adamydy. Ol döredijilik güýjidi. Onuň elinde ölü, jansyz zatlar döredijilik güýjüne öwrüldi. Ol onuň bolmak isleýän adamydy, özi üçin däl, belki-de ogly üçin. Ahyrsoňy aýdyňlaşan bu pikir Klarany gorkuzdy we ol penjiräniň ýanyndaky oturgyçdan turup, ýatmaga taýýarlandy. Içinde bir zat agyrýardy, ýöne ol özüni nämeleriň yzarlaýandygy barada pikirlenmäge dowam etmäge rugsat bermedi.
  Klara kakasy we Alfred Bakli bilen Hýunyň dükanyna giden güni, ol ýerde gören adamyna durmuşa çykmak isleýändigini düşündi. Bu pikir onuň içinde döremedi, ýöne bereketli topraga ekilen tohum ýaly ýatdy. Ol zawoda gitmek üçin awtoulag taýýarlady we iki adam dükanyň arkasyndaky gutarylmadyk ot ýükleýjini görmäge gidenlerinde, ony Hýunyň ýanynda galdyrmagy başardy.
  Ol dükanyň öňündäki çemenlikde dört adam duran mahaly, Hýu bilen gürleşmäge başlady. Olar içeri girdiler, kakasy bilen Bakli arka gapydan girdiler. Ol oturgyjyň golaýynda saklandy we gürleşmegini dowam etdirende, Hýu saklanyp, onuň ýanynda durmaga mejbur boldy. Ol soraglar berdi, oňa düşnüksiz öwgüler aýtdy we ol gürrüňdeş bolmaga synanyşýan mahaly, oňa syn etdi. Onuň çaşgyny gizlemek üçin, ol ýüzüni öwürdi we penjireden Terneriň Paýkyna seretdi. Onuň gözleriniň owadandygyna, ol karar berdi. Olar biraz kiçijikdi, ýöne olaryň içinde çal we bulanyk bir zat bardy we çal bulanyklyk onuň arkasyndaky adama bolan ynamyny artdyrdy. Ol oňa ynanyp biljekdigini duýdy. Onuň gözlerinde öz tebigatyna iň minnetdar bolýan bir zat bardy: açyk meýdanyň üstünde görünýän asman ýa-da uzaklara akýan derýanyň üstünde. Hýunyň saçlary atyň ýallary ýaly gödekdi, burny bolsa atyň burnu ýalydy. Ol, onuň ata örän meňzeýändigine karar berdi; dogruçyl, güýçli at, onuň gözlerinde özüni görkezýän syrly, aç jandar tarapyndan ynsanlaşdyrylan at. "Eger men haýwan bilen ýaşamaly bolsam; eger, Keýt Çansellor bir gezek aýdyşy ýaly, biz aýallar adam bolmazdan öň başga haýsy haýwan bilen ýaşajakdygymyzy çözmeli bolsak, men möjek ýa-da möjek iti bilen ýaşamakdan has güýçli, mähirli at bilen ýaşamagy gowy görerdim" diýip, ol öz-özünden pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  XIV BAP
  
  Hýu Klaranyň ony mümkin bolan är hökmünde görýändigine şübhelenmeýärdi. Ol onuň barada hiç zat bilmeýärdi, ýöne ol gidenden soň, ol geň galyp başlady. Ol aýala seretmek ýakymlydy we derrew onuň aňynda Rouz Makkoýyň ornuny eýeledi. Söýülmeýän erkekleriň hemmesi we köp söýgülileri, aýalyň aňy erkekleriň şekilleri bilen oýnaşy ýaly, aňy bilen köp aýallaryň şekilleri bilen oýnaýarlar, olary köp ýagdaýlarda görýärler, olary belli bir derejede sypaýarlar, has ýakyn gatnaşyk arzuw edýärler. Hýunyň aýallara bolan gyzyklanmasy giç döräpdi, ýöne her geçen gün hasam güýçlenýärdi. Ol Klara bilen gürleşende we ol onuň ýanynda bolanda, öňküden has utanýardy, sebäbi ol ony başga hiç bir aýaldan has gowy görýärdi. Gizlinlikde, ol özüni şeýle pesgöwünli adam hasaplaýardy. Onuň mekgejöwen ýygnaýjysynyň we ýük awtoulagynyň düşürijisiniň üstünligi, şeýle hem käte Ogaýo şäheriniň ilatyndan sežde bilen baglanyşykly hormat onuň şöhratparazlygyny güýçlendirýärdi. Bu, tutuş Amerikanyň ýekeje pikir bilen meşgullanýan döwridi we Bidwell halky üçin Hýunyň gazananlaryndan has möhüm, zerur ýa-da ösüş üçin möhüm zat ýokdy. Ol beýleki şäher ilaty ýaly ýöremeýärdi ýa-da geplemeýärdi; onuň bedeni örän uly we boş gurluşlydy, ýöne gizlinlikde, hatda fiziki taýdan hem tapawutly bolmak islemeýärdi. Käwagt fiziki güýjüni synap görmek üçin mümkinçilik döräpdi: ol demir taýagy götermelidi ýa-da ussahanadaky agyr enjamyň bir bölegini aýlamalydy. Şeýle synag wagtynda ol başga bir adamyň göterip bilýäninden iki esse köp göterip biljekdigini anyklady. Iki adam agyr ştangany ýerden galdyryp, oturgyçda goýmaga synanyşanda gygyryşyp, dartgynlylyk bildirdiler. Ol gelip, işi ýeke özi, hiç hili görünýän tagalla etmezden tamamlady.
  Gijelerine, öýlän ýa-da tomus agşamy, oba ýollarynda gezelenç edip ýörkä, käte ýoldaşlaryndan ykrar edilmegine uly höwes duýýardy we özüni öwjek hiç kimiň ýoklugy sebäpli, özüni öwýärdi. Ştat häkimi ony köpçüligiň öňünde öwende we şeýle sözleri eşitmek üçin galmagyň biabraýçylykdygyny duýup, Rouz Makkoýy gitmäge mejbur edende, uklap bilmeýändigini gördü. Iki-üç sagat ýatandan soň, turup, öýden sessiz çykdy. Ol wannada öz-özüne aýdym aýdýan, suwuň güýçli ses çykarýan sazsyz sesli adama meňzeýärdi. Şol gije Hýu natiq bolmak isleýärdi. Terneriň Pike boýunça garaňkylykda gezip ýörkä, özüni ştat häkimi hökmünde köpçülige ýüzlenýän ýaly göz öňüne getirdi. Piklwilden bir mil demirgazykda ýoluň ugrunda gyrymsy agaçlar ösüpdi we Hýu saklanyp, ýaş agaçlara we gyrymsy agaçlara ýüzlendi. Garaňkylykda gyrymsy agaçlaryň köpçüligi üns berip, diňleýän märekä meňzeýärdi. Ýel galyň, gurak ösümlikleriň arasyndan öwüsýärdi we köp sanly sesleriň ruhlandyryjy sözleri pyşyrdaýandygy eşidilýärdi. Hýu köp samsyk zatlar aýtdy. Stiw Hanter bilen Tom Batterwortyň agzyndan eşiden sözleri onuň aňyna geldi we agzyndan gaýtalandy. Ol Bidweliň çalt ösüşini hakyky bereket ýaly, zawodlaryň, bagtly, kanagatly adamlaryň öýleriniň, senagat ösüşiniň gelmegini hudaýlaryň gelmegi ýaly gürrüň berdi. Egoizmiň iň ýokary derejesine ýetip, ol: "Men etdim. Men etdim" diýip gygyrdy.
  Hýu ýoldan arabanyň golaýlap gelýändigini eşidip, gyrymsy agaçlaryň içine ylgady. Agşam şähere gidip, syýasy duşuşykdan soň Ben Hediň salonundaky beýleki daýhanlar bilen gürleşmek üçin galan daýhan arabasynda uklap öýüne gitdi. Onuň kellesi köp käse piwodan çykýan bug bilen agyrlaşyp, ýokary-aşak hereket edýärdi. Hýu birneme utanç bilen gyrymsy agaçlaryň arasyndan çykdy. Ertesi gün ol Sara Şeparda öz ösüşi barada gürrüň berip hat ýazdy. "Eger size ýa-da Henri pula mätäç bolsaňyz, men size isleýän zadyňyzy berip bilerin" diýip ýazdy we häkimiň işi we pikirleri barada aýdanlaryny aýtmakdan saklanyp bilmedi. "Her niçigem bolsa, olar meniň bir zada mynasypdygymy pikir edýärler, men ony etsem-etmesem-de" diýip, ol pikirli aýtdy.
  Hýu töweregindäkileriň durmuşyndaky ähmiýetini duýup, gönüden-göni, ynsan taýdan baha bermegi isleýärdi. Rouz bilen olary bölýän utanç we saklanma diwaryny döwmek üçin eden şowsuz synanyşygyndan soň, ol aýal isleýändigini şübhesiz bilýärdi we bu pikir onuň aňynda ornaşandan soň ägirt uly möçberlere ýetdi. Ähli aýallar gyzyklanýardy we ol aç gözler bilen käte ärleri bilen söz alyşmak üçin dükanlaryň gapylaryna golaýlaýan işçi aýallaryna, tomusky günortanlar Terneriň Pike boýunça awtoulag sürýän ýaş fermer gyzlaryna we şäher gyzlaryna seredýärdi. Agşam Bidwell köçesinde, açyk saçly we gara saçly aýallar. Ol aýala has aňly we berk isleg bildirýän wagty, aýry-aýry aýallardan has gorkýardy. Onuň üstünligi we dükan işçileri bilen gatnaşygy ony erkekleriň ýanynda utançdan az saklady, ýöne aýallar başgaçady. Olaryň ýanynda ol olar baradaky gizlin pikirlerinden utanýardy.
  Klara bilen ýeke galan güni, Tom Batterwort we Alfred Bakli dükanyň arkasynda ýigrimi minut töweregi galdylar. Yssy gündi we Hýugyň ýüzünde der damjalary görünýärdi. Onuň ýeňleri dyrnaklaryna çenli çyzylypdy, tüýli gollary bolsa dükanyň hapaçylygy bilen örtülipdi. Ol maňlaýyndaky deri süpürmek üçin elini galdyrdy we uzyn, gara yz galdyrdy. Soňra ol aýalyň gürleýän wagtynda aýalyň oňa niýetli, diýen ýaly hasaplaýan ýüz bilen seredýändigini gördü. Sanki ol at, aýal bolsa onuň saglygyny we gözel häsiýetini barlamak üçin ony barlaýan müşderi ýalydy. Ol onuň ýanynda duranda, gözleri ýalpyldap, ýaňaklary gyzardy. Onuň oýanýan, ynamly erkekligi, ýaňaklaryndaky gyzarmagyň we gözlerindäki ýalpyldawuklygyň oňa bir zat aýdýandygyny pyşyrdady. Ol bu sapagy internat mekdebinde mugallym bilen bolan gysga we düýbünden kanagatlanarsyz tejribeden öwrendi.
  Klara dükandan kakasy we Alfred Bakli bilen çykdy. Tom maşyn sürdi, Alfred Bakli öňe egilip gürledi. "Stiwiň täze guraly ulanyp biljekdigini anyklamaly. Göni sorap, özüňi bermek akylsyzlyk bolardy. Bu oýlap tapyjy samsyk we tekepbir. Bu ýigitler hemişe şeýle. Olar sessiz we düşünjeli görünýärler, ýöne olar hemişe pişigi sumkadan çykarýarlar. Biz oňa nähilidir bir ýol bilen öwünmeli. Aýal onuň bilýän ähli zadyny on minutda bilip biler." Ol Klara tarap öwrüldi we ýylgyrdy. Onuň gözleriniň haýwan ýaly dikilen, gödek bir zat bardy. "Biz seni, kakaňy we meni meýilnamalarymyza goşýarys, şeýlemi?" diýdi ol. "Bu oýlap tapyjy bilen gürleşeniňizde bizi bermejek bolmaly."
  Hýu dükanynyň witrinasyndan üç kelläsiniň arka tarapyna seretdi. Tom Batterwortyň arabasynyň ýokarky bölegi aşakydy we ol gepleýän wagty Alfred Bakli öňe egilip, kellesi ýitip gitdi. Hýu Klaranyň erkekleriň aýal hakda gürleşende pikir edýän aýal görnüşine meňzeýändigini pikir etdi. Daýhanyň gyzynyň geýinmek ukyby bardy we Hýunyň aňynda geýim arkaly aristokratiýa pikiri döräpdi. Ol geýen köýneginiň öň gören iň stilli zadydygyny pikir etdi. Klaranyň dosty Keýt Çensler, geýiminde erkekçe bolsa-da, stil üçin ukyby bardy we Klara birnäçe gymmatly sapak berdi. "Islendik aýal nähili geýinmelidigini bilse, gowy geýinip biler" diýip, Keýt yglan etdi. Ol Klara bedenini geýim bilen öwrenmegi we bezemegi öwretdi. Klaranyň ýanynda Rouz Makkoý bet we adaty görünýärdi.
  Hýu dükanynyň arka tarapyna, kran bolan ýere bardy we ellerini ýuwdy. Soňra oturgyçda oturyp, işe gaýdyp barmaga synanyşdy. Bäş minutdan soň ellerini ýuwmaga gaýdyp geldi. Dükandan çykyp, kiçijik derýanyň ýanynda saklandy, ol kiçijik derýanyň aşagyndan akyp, Terneriň Pike derýasynyň aşagyndaky köpriniň aşagynda ýitip gitdi, soňra paltosyny alyp, işden çykyp gaýtdy. Instinkt ony derýanyň ýanyndan ýene-de geçmäge, kenaryň gyrasyndaky otlaryň üstünde dyza çökmäge we ellerini ýene-de ýuwmaga mejbur etdi.
  Hýunyň barha artýan şöhratparazlygy Klaranyň oňa gyzyklanýandygy baradaky pikir bilen güýçlendirildi, ýöne bu pikir heniz bu pikiri goldamak üçin ýeterlik derejede güýçli däldi. Ol dükandan iki-üç mil demirgazykda, Turner's Pike boýunça, soňra mekgejöwen we kelem meýdanlarynyň arasyndaky çatryk boýunça uzak ýöräp, çemenlikden geçip, tokaýyň içine girip biljek ýere bardy. Bir sagatlap tokaýyň gyrasyndaky agaçda oturyp, günorta seretdi. Uzakda, şäheriň üçekleriniň üstünde, ýaşyl meýdanyň fonunda ak nokady - Batterwort fermasynyň jaýyny gördü. Ol derrew Klaranyň gözlerinde gören zadynyň, Rouz Makkoýyň gözlerinde gören zadynyň oňa hiç hili degişli däldigine karar berdi. Onuň geýen şöhratparazlygynyň mantiýasyny gaçyrdy we ony ýalaňaç we gamgyn galdyrdy. "Ol meniň bilen näme isleýär?" diýip, özünden sorady, agaçdan turup, uzyn, süňklü bedenine syn edip seretdi. Iki-üç ýylyň içinde ilkinji gezek, ol Missisipi derýasynyň kenaryndaky kakasynyň öýünden demir ýol menziline işe gidenden soňky ilkinji birnäçe aýda Sara Şepardyň ýanynda köp gaýtalan sözlerini ýadyna saldy. Ol öz halkyny ýalta we garyp ak çöp diýip atlandyrdy we onuň arzuw etmek höwesini tankytlady. Ol göreş we zähmet arkaly arzuwlaryny ýeňdi, ýöne öz nesil babalaryny ýeňip bilmedi ýa-da öz esasynda garyp ak çöp bolandygyny üýtgedip bilmedi. Ol ýigrençden titräp, özüni ýene-de balyk ysly ýyrtyk eşikli oglan hökmünde gördü, Missisipi derýasynyň kenaryndaky otlaryň arasynda samsyk we ýarym ukyda ýatan. Ol käwagt özüne gelýän düýşleriň beýikligini ýatdan çykardy we diňe eşikleriniň hapalygy bilen özüne çekilip, onuň we onuň serhoş kakasynyň ýanynda ýatýan çybynlaryň sürülerini ýadyna saldy.
  Boğazynda bir düwünçük peýda boldy we bir pursat özüne gynanç duýdy. Soňra ol tokaýdan çykdy, meýdany geçdi we ýer ýüzünde geň galdyryjy tizlik bilen hereket etmäge mümkinçilik berýän özboluşly, uzyn, hereketli ýöreýşi bilen ýola gaýdyp geldi. Eger golaýda derýa bolsady, eşiklerini çykaryp, suwa çümmek islejekdi. Klara Batterwort ýaly aýala nähilidir bir görnüşde özüne çekiji boljak erkek bolup biljekdigi baradaky pikir dünýädäki iň uly ahmaklyk ýalydy. "Ol aýal. Ol menden näme isleýär? Men oňa laýyk däl. Men oňa laýyk däl" diýip, ol sesli aýtdy, bilmän kakasynyň şiwesine geçdi.
  Hýu bütin gün ýöräp, agşam dükanyna gaýdyp geldi we ýary gije çenli işledi. Ol şeýle bir güýçli işledi welin, ot ýükleýän enjamyň dizaýnynda birnäçe çylşyrymly meseleleri çözmegi başardy.
  Klara bilen duşuşandan soň ikinji agşam Hýu Bidweliň köçelerinde gezelenje çykdy. Ol bütin gün eden işi, soňra bolsa hiç haçan ýeňip bilmejekdigine karar beren aýaly hakda pikir etdi. Garaňky düşensoň, ol şäherden çykyp, sagat dokuzda däne degirmeniniň ýanyndaky demir ýol boýunça gaýdyp geldi. Degirmen gije-gündiz işleýärdi we demir ýollaryň golaýynda we ondan uzak bolmadyk ýerde ýerleşýän täze degirmen hem gutaryp barýardy. Täze degirmeniň aňyrsynda Tom Batterwort bilen Stiw Hanteriň satyn alyp, işçileriň öýleri bolan köçelerde ýerleşdiren meýdany bardy. Jaýlar arzan gurlan we çirkindi, her tarapda uly betbagtçylyk bardy; ýöne Hýu jaýlaryň tertipsizligini we çirkinligini görmedi. Öňünde görünýän görnüş onuň ýitip barýan şöhratyny has-da güýçlendirdi. Onuň erkin, hereketli ýöreýşinde bir zat ýalňyşdy we ol eginlerini gymyldatdy. "Meniň bu ýerde eden işim belli bir many berýär. "Men gowy" diýip pikir etdi we köne mekgejöwen degirmenine ýetip barýarka, birnäçe adam gapdaldaky gapydan çykyp, relslerde durup, onuň öňünden geçdiler.
  Mekgejöwen zawodynda adamlary tolgundyran bir zat boldy. Baş müdir Ed Holl işdeşleriniň üstünden gülýärdi. Ol kombinezon geýip, elli töweregi erkek bilen uzyn otagdaky iş stoluna işe gitdi. "Men seni görkezjek" diýip, ol gülüp aýtdy. "Sen maňa seredýärsiň. Biz işden gijä galdyk, men seni içeri çagyrjak".
  Işçileriň buýsanjy şikeslendi we iki hepdeläp olar başlyklaryndan öňe geçmäge synanyşyp, jyn ýaly işlediler. Gijelerine, iş möçberi hasaplananda, Ediň üstünden gülünýärdi. Soňra olar zawodda bölekleýin işiň giriziljekdigini eşitdiler we iki hepdelik dartgynly zähmetiň dowamynda ýerine ýetirilen işiň möçberine esaslanyp hasaplanýan şkala boýunça töleg aljakdygyndan gorkdular.
  Relslerde büdräp barýan işçi Ed Holla we onuň işleýän adamlaryna nälet aýtdy. "Men döwülen gurnama enjamy sebäpli alty ýüz dollar ýitirdim, we Ed Hol ýaly ýaş betbagt meni oýnaýandygy üçin diňe şuny alýaryn" diýip, bir ses mürrüldäp aýtdy. Başga bir ses nagrany aldy. Garaňky yşykda Hýu gepleýän adamy, kelem meýdanlarynda ulalyp, şähere iş gözläp gelen, arkasy bükülen adamy gördü. Ol ony tanamasa-da, bu sesi öň eşidipdi. Bu ses kelem daýhany Ezra Frençiň oglyndan gelýärdi we bu ses bir wagtlar fransuz oglanlary aýyň şöhlesinde kelem meýdanlaryndan süýşüp geçende gijelerine şikaýat edip eşiden sesi bilen deňdi. Indi bolsa ol adam Hýuny geň galdyrýan bir zat aýtdy. "Bolýar," diýip, ol yglan etdi, "degişme meniň üstümde. Men kakamy taşlap, oňa zyýan ýetirdim; indi ol meni yzyna almaz. Ol meniň ýalta we peýdasyzdygymy aýdýar. Men şähere fabrikada işlemek üçin gelip, bu ýerde meniň üçin has aňsat boljakdygyny pikir edýärdim. Indi men öýlendim we näme etseler-de, işime ýapyşmaly. Obalarda ýylda birnäçe hepde it ýaly işledim, ýöne bu ýerde hemişe it ýaly işlemeli bolaryn. Şeýle. Men munuň örän gülkünçdigini pikir etdim - fabrikada işlemek şeýle aňsatdygy baradaky bu gürrüňleriň hemmesi. Köne günleriň gaýdyp gelmegini isleýärin. Men şol oýlap tapyjynyň ýa-da onuň oýlap tapyşlarynyň bize işçilere nähili kömek edendigini düşünmeýärin. Kakam onuň barada hakykatdanam dogry aýtdy. Ol oýlap tapyjynyň işçiler üçin hiç zat etmejekdigini aýtdy. Ol telegraf operatorynyň gyrymsy we tüýli bolmagynyň has gowy boljakdygyny aýtdy. Meniň pikirimçe, kakam hakykatdanam dogry aýtdy."
  Hýunyň tekepbirligi ýitip gitdi we ol adamlaryň görünmeýän we eşidilmeýän ýerden demir ýol boýunça geçmegine rugsat bermek üçin saklandy. Olar gysga aralykda ýöräp barýarkalar, jedel başlady. Her bir adam Ed Holl bilen bolan jedelde dönükligi üçin beýlekileriň jogapkärçiliginiň bolmalydygyny duýdy we aýyplamalar bir-birine ýaýrady. Adamlaryň biri agyr daşy zyňdy, daş demir ýol boýunça süýşüp, gurak otlar bilen örtülen hendekiň içine bökdi. Ol güýçli bir şakyrdama döretdi. Hýu agyr ädimleri eşitdi. Adamlaryň oňa hüjüm etjek bolýanlaryndan gorkup, ol haýata çykdy, ambaryň howlusyndan geçdi we boş köçä çykdy. Näme bolandygyny we adamlaryň näme üçin gaharlanýandygyny düşünmäge synanyşyp, köçe çyrasynyň aşagynda ony garaşyp duran Klara Batterworta gabat geldi.
  
  
  
  Hýu Klaranyň ýanynda ýöräp, onuň aňyny doldurýan täze höwesleri düşünmäge synanyşyp bilmedi. Ol köçede bolmagyny hat ibermek üçin şähere gelendigini we öýüne gapdal ýoldan ýöremegi niýet edinýändigini aýtmak bilen düşündirdi. "Eger diňe gezelenç etmek isleseň, meniň bilen gidip bilersiň" diýdi. Ikisi hem sessiz ýöräp gitdiler. Giň aýlawlarda syýahat etmäge öwrenişmedik Hýunyň pikirleri ýoldaşyna gönükdirildi. Durmuş ony birden geň ýollara alyp giden ýalydy. Iki günüň içinde ol has köp täze duýgulary başdan geçirdi we olary hiç kimiň göz öňüne getirip bilmejek derejede çuňňur duýdy. Onuň başdan geçiren sagady adatdan daşarydy. Ol pansionatyndan gamgyn we ruhdan düşen ýagdaýda çykdy. Soňra fabrika geldi we gazananlaryna buýsandy. Indi zawodlardaky işçileriň nägiledigi aýdyňdy; bir zat nädogrydy. Ol Klaranyň näme bolandygyny bilip biljekdigini we eger ol sorasa, oňa aýtjakdygyny pikir etdi. Ol köp sorag bermek isledi. "Maňa aýal gerek. Maňa zatlary düşünýän we maňa gürrüň berjek birini isleýärin" diýip pikir etdi. Klara dymdy we Hýu onuň ony halamaýandygyny, relslerde büdräp ýören şikaýatçy işçi ýaly pikir etdi. Ol adam Hýunyň şähere hiç haçan gelmesedi diýip arzuw edýändigini aýtdy. Belki, Bidwelldäki hemmeler gizlinlikde şeýle pikirde bolandyrlar.
  Hýu indi özüne ýa-da üstünliklerine buýsanmaýardy. Ol haýran galdy. Klara bilen şäherden çykyp, oba ýoluna çykanda, ol çagalyk döwründe oňa dostlukly we mähirli bolan Sara Şepardy pikir edip başlady we onuň özi bilen bolmagyny ýa-da has gowusy, Klaranyň hem şeýle garaýyşda bolmagyny isleýärdi. Ol Sara Şepardyňky ýaly, onuň hem rahatlanjakdygyny ant içmäge girişdi.
  Klara bolsa, öz işleri bilen meşgullanyp, Hýuny öz maksatlary üçin ulanmagy meýilleşdirip, sessiz ýöräp gitdi. Bu onuň üçin kyn gün boldy. Agşamara onuň bilen kakasynyň arasynda bir waka ýüze çykdy we ol öýünden çykyp, şähere geldi, sebäbi onuň ýanynda indi çydap bilmedi. Hýunyň golaýlaşýandygyny görüp, ony garaşmak üçin köçe çyrasynyň aşagynda saklandy. "Eger ol maňa öýlenmegi teklip etse, men hemme zady düzedip bilerin" diýip pikir etdi.
  Klara bilen kakasynyň arasynda dörän täze kynçylyk onuň hiç hili gatnaşygy bolmadyk bir zatdy. Özüni şeýle akylly we mekir hasaplaýan Tom, Alfred Bakli atly ýerli ýaşaýjy tarapyndan işe alnypdy. Şol günüň ikinji ýarymynda federal ofiser Baklini tussag etmek üçin şähere geldi. Bu adam birnäçe şäherde gözlenýän meşhur galpçy bolup çykdy. Nýu-Ýorkda ol galp pul ýasamak bilen meşgullanýan toparyň agzasydy, beýleki ştatlarda bolsa, ikisini bikanun nikalaşan aýallary aldamakda aýyplanyp gözlenýärdi.
  Tutulmagy Toma öz maşgalasynyň agzasy tarapyndan atylan ok ýaly boldy. Ol Alfred Baklini öz maşgalasynyň agzasy hasaplamaga başlady we öýüne çalt barýarka, gyzy üçin çuňňur gynandy we onuň ýalan pozisiýasyny satandygy üçin ondan ötünç soramak niýetindedi. Bakliniň hiç bir meýilnamalaryna açyk gatnaşmandygy, hiç bir resminama gol çekmändigi ýa-da Stiwe garşy guran dildüwşügini açyp biljek hiç bir hat ýazmandygy ony şatlyga doldurdy. Ol sahy bolmak we hatda gerek bolsa, mümkin bolan nikalaşmak barada gürrüň edip, Klara öz nädogrulygyny boýun almak niýetindedi, ýöne fermanyň jaýyna ýetip, Klarany otagyň içine alyp girip, gapyny ýapanda, pikirini üýtgetdi. Ol Bakliniň tussag edilmegi barada gürrüň berdi we soňra otagyň içinde tolgundyryjy aýlanyp başlady. Onuň asudalygy ony gaharlandyrdy. "Ol ýerde mollyuska ýaly oturma!" diýip gygyrdy. "Näme bolandygyny bilmeýärsiňmi? Seniň abraýyňy gaçyrandygyňy, meniň adymy abraýdan düşürendigiňi bilmeýärsiňmi?"
  Gaharlanan kaka şäheriň ýarysynyň onuň Alfred Bakli bilen nişanlanandygyny bilýändigini düşündirdi we Klara olaryň nişanlanmadygyny we hiç haçan bu adama durmuşa çykmak niýetinde däldigini aýdanda, onuň gahary ýatmady. Ol bu teklibi şähere özi pyşyrdady, Stiw Hantere, Gordon Harta we başga iki-üç adama Alfred Bakli bilen gyzynyň "özara düşünişmek" diýip atlandyrýan zadyny etjekdiklerini aýtdy we elbetde, olar aýallaryna aýtdylar. Gyzyny şeýle utançly ýagdaýa satandygy onuň aňyny kemirdi. "Meniň pikirimçe, alçak özi şeýle diýdi" diýip, ol gyzyň sözüne jogap berdi we gaharyny ýene-de çykardy. Ol gyzyna seretdi we onuň ogly bolmagy we ony ýumruklary bilen urmagy arzuw etdi. Onuň sesi gykylyga öwrüldi we bu gykylyk Jim Prist bilen ýaş daýhanyň işleýän ambarynda eşidildi. Olar işlerini bes edip, diňlediler. "Ol bir zat edýär. Siz ony bir adam kynçylyga saldy diýip pikir edýärsiňizmi?" diýip, ýaş daýhan sorady.
  Tom öýde gyzyna köne nägileliklerini aýtdy. "Näme üçin durmuşa çykyp, hakyky aýal ýaly ýerleşmediň?" diýip gygyrdy. "Aýt näme? Näme üçin durmuşa çykyp, ýerleşmediň? Näme üçin hemişe kynçylyga düşýärsiň? Näme üçin durmuşa çykyp, ýerleşmediň?"
  
  
  
  Klara Hýunyň ýanynda ýolda ýöräp, eger ol Hýunyň özüne öýlenmegi teklip etse, ähli kynçylyklarynyň gutarjakdygyny pikir etdi. Soňra ol öz pikirlerinden utandy. Olar soňky köçe çyrasyndan geçip, garaňky ýoldan aýlanyp geçmäge taýýarlananda, ol öwrülip, Hýunyň uzyn, çynlakaý ýüzüne seretdi. Bidwell halkynyň gözünde ony beýleki erkeklerden tapawutlandyrýan däp oňa täsir edip başlady. Öýe gaýdyp geleninden bäri, adamlaryň onuň barada seslerinde haýran galmak ýaly bir zat bilen gürleşýändigini eşitdi. Ol şäheriň gahrymany bilen öýlenmegiň ony halkyň gözünde beýgeltjekdigini bilýärdi. Bu onuň üçin ýeňiş bolar we diňe kakasynyň gözünde däl, eýsem hemmeleriň gözünde hem onuň abraýyny dikeltjekdi. Hemmeler onuň öýlenmelidigini pikir edýän ýalydy; hatda Jim Prist hem şeýle diýdi. Ol onuň öýlenýän tipdigini aýtdy. Ine, onuň mümkinçiligi. Ol näme üçin muny kabul etmek islemeýändigini pikir etdi.
  Klara dosty Keýt Çansellona hat ýazyp, öýünden çykyp işe gitmek niýetini bildirdi we poçta arkaly şähere girdi. Esasy köçede, öň dükanlaryň öňünde aýlanmak üçin gelen erkekleriň arasyndan geçip barýarka, kakasynyň öz adynyň Bakliniň ady bilen baglanyşygy baradaky sözleriniň güýji ony ilkinji gezek haýran galdyrdy. Erkekler toparlara bölünip, janly gürleşýärdiler. Şübhesiz, olar Bakliniň tussag edilmegi barada gürleşýärdiler. Onuň öz ady hem gürrüň edilýärdi. Onuň ýaňaklary ýanýardy we adamzada bolan ýiti ýigrenç ony basyp aldy. Indi başgalara bolan ýigrenji onda Hýuga diýen ýaly hormat goýýan garaýyş oýardy. Olar bäş minut bile ýöränlerinde, ony öz maksatlary üçin ulanmak baradaky ähli pikirler ýitip gitdi. "Ol Kaka, Henderson Wudbern ýa-da Alfred Bakli ýaly däl" diýip, öz-özüne aýtdy. "Ol başga biriniň bähbidini gazanmak üçin zatlary mekirlik bilen ýa-da bulaşdyrmaýar. Ol işleýär we onuň tagallalary bilen işler bitirilýär." Onuň ýadyna mekir meýdanynda işleýän daýhan Jim Pristiň keşbi geldi. "Daýhan işleýär," diýip, ol pikir etdi, "we mekgejöwen ösýär. Bu adam dükanynda öz işini edýär we şäheriň ösmegine kömek edýär."
  Klara kakasynyň ýanynda gün boýy asuda boldy we onuň gykylyklaryndan biynjalyk bolmadyk ýalydy. Şäherde, gahryman gyzyna hüjüm edýändigine ynanýan erkekleriň ýanynda, ol gaharlanyp, söweşmäge taýýar boldy. Indi ol başyny Hýunyň egnine goýup aglamak isledi.
  Olar ýoluň kakasynyň öýüne tarap egrilen ýerine golaý bir köprü geldiler. Bu onuň mekdep mugallymy bilen ýeten we Jon Meýiň söweş gözläp yzyndan giden köprüsidi. Klara saklandy. Öýdäki hiç kimiň Hýunyň özi bilen öýe gelendigini bilmegini islemeýärdi. "Kakam meniň şeýle bir öýlenmegimi isleýär welin , ertir onuň ýanyna barar" diýip pikir etdi. Ol ellerini köpriniň demirlerine goýup, ýüzüni olaryň arasyna goýup, egildi. Hýu onuň arkasynda durdy, başyny iki tarapa öwürdi we ellerini balagynyň aýaklaryna sürtüp, utançdan ýaňa özüne geldi. Ýoluň gapdalynda, köprüden uzak däl ýerde, tekiz, batgalyk meýdan bardy we bir pursatlyk sessizlikden soň, köp gurbagalaryň gygyryşy sessizligi bozdy. Hýu örän gynandy. Onuň uly erkekdigi we bile ýaşap, düşünişip biljek aýalynyň bolmagyna mynasypdygy baradaky pikir düýbünden ýitip gitdi. Häzirlikçe, ol oglan bolup, kellesini aýalyň egnine goýasy geldi. Ol Klara däl-de, özüne seredýärdi. Garaňky yşykda onuň nerw bilen titräp duran elleri, uzyn, boş bedeni, şahsyýeti bilen baglanyşykly ähli zatlar çirkin we düýbünden göze ilýän däl ýalydy. Ol aýalyň köprüniň demir direginiň üstünde duran kiçijik, berk ellerini görüp bilýärdi. Ol aýalyň şahsyýeti bilen baglanyşykly ähli zatlar ýaly, inçe we owadan ellerdi, öz şahsyýeti bilen baglanyşykly ähli zatlar çirkin we göze ilýän däl ýaly.
  Klara pikirli keýpinden turdy we Hýuguň elini gysyp, onuň mundan beýläk gitmegini islemeýändigini düşündirip, gitdi. Ol gyzynyň gitendigini pikir eden mahaly, ol yzyna gaýdyp geldi. "Meniň kynçylyga düşen we tussag edilen Alfred Bakli bilen nişanlanandygymy eşidersiňiz" diýdi. Hýu jogap bermedi we onuň sesi ýiti we biraz garşylykly boldy. "Biziň durmuş gurjakdygymyzy eşidersiňiz. Näme eşidersiňiz bilemok. Bu ýalan" diýdi we öwrülip, howlukdy.
  OceanofPDF.com
  XV BAP
  
  Hýu bilen Lara ilkinji gezek bile ýörenlerinden bir hepde hem geçmänkä, durmuş gurdular. Olaryň durmuşyna täsir eden birnäçe ýagdaý olary durmuşa çykardy we Hýunyň şeýle bir isleýän aýaly bilen ýakynlaşmak mümkinçiligi onuň başyny aýlandyrjak derejede çaltlyk bilen peýda boldy.
  Çarşenbe agşamy bulutlydy. Hýu öz aýaly bilen sessiz agşamlyk naharyndan soň, Terneriň Pike boýunça Bidwel tarap ýola düşdi, ýöne şähere golaýlanda yzyna öwrüldi. Ol şäherden geçip, Medina ýoluna we indi onuň köp pikirini edýän aýala tarap ýöräp gitmek niýetindedi, ýöne batyrlygy ýetmeýärdi. Tas bir hepde bäri her agşam ol gezelenje çykýardy we her agşam diýen ýaly şol bir ýere gaýdyp gelýärdi. Özüne ýigrenç we gahar bilen, ýoluň ortasynda ýöräp, tozan bulutlaryny galdyryp, dükanyna gitdi. Adamlar ýoluň gyrasyndaky agaçlaryň aşagyndaky ýoldan geçip, oňa seretmek üçin öwrüldiler. Onuň ýanynda ýöräp barýarka dem alyp, semiz aýaly bolan işçi öwrülip, nälet okamaga başlady. "Size näme diýýärin, garry aýal, men hiç haçan öýlenip, çagaly bolmaly däldim" diýip, ol mürrüldäp aýtdy. "Maňa serediň, soňra şu ýigide serediň. Ol ol ýere barha baýlaşjak uly pikirleri pikir edip barýar. "Men günde iki dollara işlemeli we tiz wagtdan garrap, zyňylyp giderin." Eger özüme mümkinçilik bersem, men onuň ýaly baý oýlap tapyjy bolup bilerdim."
  Işçi aýalyna gygyryp, onuň sözlerini eşitmän, öňe gitdi. Onuň ýöremek üçin dem almagy gerekdi, onuň nikasyna gelende bolsa, bu eýýäm çözülipdi. Ol bu meselede söz ýitirmegiň sebäbini görmedi. Hýu dükana girip, gapynyň daşyna daýanyp durdy. Iki ýa-da üç işçi arka gapynyň golaýynda iş stollarynyň üstünde asylýan gaz çyralaryny ýakyp, meşguldy. Olar Hýugy görmediler we olaryň sesleri boş jaýyň içinde ýaýrady. Olaryň biri, kelleli garry adam, Stiw Hanteriň keşbini ulanyp, ýoldaşlaryny göwün açýardy. Ol sigara ýakdy we şlýapasyny geýip, ony bir tarapa biraz egdi. Döşüni açyp, pul barada gürleşip, öňe-yza ýöräp gitdi. "Ine, on dollarlyk sigara" diýip, ol işçileriň birine uzyn sigara berdi. "Men olary sowgat bermek üçin müňlerçe dollara satyn alýaryn. Men öz şäherimdäki işçileriň durmuşyny gowulandyrmak bilen gyzyklanýaryn. Meniň ähli ünsümi şuňa çekýär."
  Beýleki işçiler gülüşdiler, kiçijik adam bolsa öňe-yza böküp gepleşmegini dowam etdirdi, ýöne Hýu ony eşitmedi. Ol şähere barýan ýolda ýöreýän adamlara gamgynlyk bilen seretdi. Garaňkylyk düşüpdi, ýöne ol henizem öňe ädim ädýän garaňky şekilleri görüp bilýärdi. Gowurdak ýygnaýjy zawodyň aňyrsynda gijeki nobatçylyk tamamlanýardy we şäheriň üstünde asylgy duran agyr tüssäniň içinde birden ýagty yşyk ýalpyldap başlady. Çerşenbe agşamky namaz ýygnaklaryna adamlary çagyrýan ybadathananyň jaňlary çalyp başlady. Bir işewür raýat Hýunyň dükanynyň arkasyndaky meýdanda işçi öýlerini gurup başlady we olar italýan işçileri tarapyndan eýelendi. Olaryň köpçüligi geçip gitdi. Bir gün ýaşaýyş jaýyna öwrüljek zat, Hudaýyň adamlaryň zähmet meýdanyny üýtgetmegine ýol bermejekdigini aýdan Ezra Frençiň kelem meýdanynyň gapdalyndaky meýdanda ösüpdi.
  Uiling stansiýasynyň golaýyndaky çyra sütüniň aşagyndan bir italýan geçdi. Ol boýnuna ýagty gyzyl ýaglyk we ýagty köýnek geýipdi. Bidwelliň beýleki ýaşaýjylary ýaly, Hýu daşary ýurtlylaryň görünmegini halamaýardy. Ol olary düşünmeýärdi we olaryň köçelerde topar-topar bolup ýörenlerini görmek ony biraz gorkuzdy. Erkegiň borjy, ol pikir edýärdi, mümkin boldugyça öz erkeklerine meňzemek, köpçüligiň arasynda garyşmak, ýöne bu adamlar beýleki erkeklerden tapawutlydy. Olar reňkleri gowy görýärdiler we gepleşýänlerinde elleri bilen çalt hereket edýärdiler. Italiýaly ýolda öz milletinden bolan bir aýal bilen bardy we garaňkylykda elini onuň egnine goýdy. Hýunyň ýüregi has çalt urmaga başlady we amerikan öňünden pikirlerini ýatdan çykardy. Ol işçi adam, Klara bolsa işçi adamyň gyzy bolmagyny arzuw etdi. Soňra, belki, onuň ýanyna barmaga batyrgaýlyk tapar diýip pikir etdi. Isleg bilen ot alyp, täze ugurlara gönükdirilen onuň göz öňüne getirmesi, şol pursatda Klara bilen ýolda ýöreýän ýaş italýanyň ýerinde özüni göz öňüne getirmäge mümkinçilik berdi. Ol pagta köýnek geýipdi we ýumşak goňur gözleri söýgi we düşünişmek bilen dolup, oňa seredýärdi.
  Üç işçi agşamlyk naharyndan soň gaýdyp gelen işlerini tamamladylar, çyralary öçürdiler we dükanyň öňüne tarap ýöräp gitdiler. Hýu gapydan daşlaşyp, diwaryň goýy kölegelerinde gizlendi. Onuň Klara baradaky pikirleri şeýle aýdyňdy welin, ol hiç kimiň olara päsgel bermegini islemedi.
  Işçiler ussahananyň gapylaryndan çykyp, gürleşip durdular. Bir kell adam beýlekileriň üns bilen diňleýän bir hekaýasyny gürrüň berýärdi. "Şäheriň ähli ýerinde şeýle" diýdi ol. "Hemmelerden eşidenlerime görä, onuň şeýle kynçylyga düşmegi ilkinji gezek däl. Garry Tom Batterwort ony üç ýyl mundan ozal mekdebe iberendigini aýtdy, ýöne indi olar munuň nädogrydygyny aýdýarlar. Aýtmaklaryna görä, ol kakasynyň daýhanlarynyň biriniň ýanyna barýarka we şäherden gitmeli bolupdyr." Adam güldi. "Hudaý, eger Klara Batterwort meniň gyzym bolsa, ol ajaýyp ýagdaýda bolardy, şeýlemi?" diýdi ol gülüp. "Şeýle-de bolsa, ol gowy. Indi ol gidip, şol aldawçy Bakli bilen gatnaşyk gurdy, ýöne kakasynyň puly hemme zady çözer. Onuň çagasy bolsa-da, hiç kim bilmez. Onuň eýýäm çagasy bolan bolmagy mümkin. Olar onuň erkekleriň arasynda adaty adamdygyny aýdýarlar.
  Ol adam gepleýän wagty, Hýu gapydan ýöräp, garaňkylykda durup diňledi. Bir pursat sözler onuň aňyna siňmedi, soňra ol Klaranyň aýdanlaryny ýadyna saldy. Ol Alfred Bakli barada bir zat aýtdy we onuň adyny onuňky bilen baglanyşdyrýan bir hekaýanyň boljakdygyny aýtdy. Ol gyzgyn we gaharlydy we bu hekaýany ýalan diýip yglan etdi. Hýu nämedigini bilmeýärdi, ýöne daşary ýurtlarda onuň we Alfred Bakliniň gatnaşygynda bir wakanyň, skandally bir wakanyň bolup geçýändigi aýdyňdy. Gyzgyn, şahsy däl gahar ony gurşap aldy. "Ol kynçylyga düşdi - meniň mümkinçiligim şu" diýip pikir etdi. Onuň uzyn bedeni düzeldi we dükanyň gapysyndan girende, kellesi gapynyň çarçuwasyna berk uruldy, ýöne başga bir wagtda ony ýere ýykyp biljek täsiri duýmady. Bütin ömründe ol hiç kime urmandy we muny etmek islegini hem duýmady, ýöne indi urmak we hatda öldürmek islegi ony doly gurşap aldy. Ol gahar-gazap bilen gygyryp, ýumrugyny urdy we garry henizem huşsuz halda gapynyň golaýynda ösýän otlara ýykyldy. Hýu aýlanyp, ikinji adama ýumruk urdy, ol açyk gapydan dükanyň içine gaçdy. Üçünji adam bolsa Terneriň Pike derýasynyň aşagyndaky garaňkylyga gaçdy.
  Hýu şähere we Esasy köçeden çalt ýöräp girdi. Ol Tom Batterwortyň Stiw Hanter bilen köçeden ýöräp barýanyny gördi, ýöne olardan gaça durmak üçin burçdan öwrüldi. "Meniň mümkinçiligim geldi" diýip, ol Medina köçesinden howlukyp barýarka öz-özüne gaýtalady. "Klara kynçylyga düşdi. Meniň mümkinçiligim geldi".
  Ol Batterworthsyň gapysyna ýetende, Hýunyň täze gazanan batyrlygy ony diýen ýaly taşlapdy, ýöne ol elini galdyryp, kakdy. Bagtlylyk bilen, Klara gapydan geldi. Hýu şlýapasyny çykaryp, elinde oňaýsyz aýlady. "Men bu ýere seniň maňa öýlenmegiňi teklip etmek üçin geldim" diýdi ol. "Men seniň meniň aýalym bolmagyňy isleýärin. Sen muny edermiň?"
  Klara öýden çykyp, gapyny ýapdy. Onuň aňynda pikirler aýlandy. Bir pursat gülmek isledi, ýöne soňra kakasynyň düşünjesi bolan bir zat kömege geldi. "Näme üçin men muny etmeli däl?" diýip pikir etdi. "Ine, meniň mümkinçiligim. Bu adam häzir alada edýär we gynanýar, ýöne men oňa hormat goýup bilerin. Bu meniň iň gowy nikam. Men ony söýmeýärin, ýöne belki söýerin. Belki, nikalar şeýle gurulýar."
  Klara elini uzadyp, Hýunyň egnine goýdy. "Bolýar," ol ikirjiňlenip aýtdy, "bir minut şu ýerde garaşyň."
  Ol öýe girip, Hýuny garaňkylykda galdyrdy. Ol gaty gorkdy. Onuň durmuşynyň ähli gizlin islegleri birden we açyk beýan edilen ýalydy. Ol ýalaňaç we utanç duýdy. "Eger ol çykyp, maňa durmuşa çykjakdygyny aýtsa, men näme ederin? Onda näme ederin?" diýip, öz-özünden sorady.
  Ol çykanda, Klara şlýapa we uzyn palto geýipdi. "Ýör," diýip, ony öýüň içinden we ambaryň içinden ambarlaryň birine alyp gitdi. Ol garaňky bir otluga girdi, aty daşary çykardy we Hýunyň kömegi bilen arabany ambardan çykaryp, ambara girdi. "Eger biz muny etjek bolsak, ony yza süýşürmegiň manysy ýok," diýip, ol sesi titräp aýtdy. "Etrap edarasyna baryp, derrew etsek gowy bolardy."
  At dakyndy we Klara arabanyň üstüne mündi. Hýu onuň ýanyna münüp oturdy. Ol howludan çykmaga taýýarlanýardy, şonda Jim Prist garaňkylykdan birden çykyp, atyň kellesinden tutdy. Klara gamçyny eline alyp, ata urmak üçin galdyrdy. Hýu bilen durmuş gurmagyna päsgel bermejek bolmak üçin umytsyz karara geldi. "Zerur bolsa, men şol adamy düşürerin" diýip pikir etdi. Jim gelip, arabanyň ýanynda saklandy. Ol Klaranyň ýanyndan geçip, Hýuga seretdi. "Men belki-de, şol Baklidir öýdüpdim" diýdi. Ol elini arabanyň paneline goýdy we beýleki elini Klaranyň goluna goýdy. "Sen indi aýal, Klara we meniň pikirimçe, näme edýändigiňi bilýärsiň. Meniň seniň dostuňdygymy bilýärsiň" diýip, ol haýal aýtdy. "Sen kynçylyga düşdüň, bilýärin. Kakaňyň saňa Bakli barada aýdanlaryny eşitmän bilmedim; ol gaty batly gürledi." Klara, men seniň kynçylyga düşmegiňi islemeýärin.
  Ferma işgäri arabadan aýryldy, soňra yzyna gaýdyp, elini ýene-de Klaranyň egnine goýdy. Ambaryň howlusynda höküm sürýän sessizlik, aýal sesini üzmän gepleşip biljekdigini duýýança dowam etdi.
  - Men uzak gitmerin, Jim, - diýdi ol howsala bilen gülüp. - Bu jenap Hýu Makweý, biz etrap merkezine toý etmäge gidýäris. Biz ýary gijeden öň öýe geleris. Sen biziň üçin penjirä şem goý.
  Klara atyna güýçli tepip, öýüň ýanyndan çalt geçip, ýola çykdy. Ol günorta tarap, welaýat merkezine barýan ýoluň üstünden geçýän daglara tarap öwrüldi. At çalt ýörände, Jim Pristiň sesi ony ambaryň garaňkylygyndan çagyrdy, ýöne ol saklanmady. Gündiz we agşam bulutly, gije bolsa garaňkydy. Ol muňa begendi. At öňe ýörände, ol öwrülip, arabaly oturgyçda örän rahat oturyp, göni öňe seredýän Hýuga seretdi. Missurili atynyň uly burny we çuňňur çyzykly ýaňaklary bolan uzyn, at şekilli ýüzi ýumşak garaňkylyk bilen bezelendi we onuň bedenini ýumşak duýgy gurşap aldy. Ol öýlenmek teklibini berende, Klara aw gözläp ýabany haýwan ýaly ylgaşdy we onuň kakasyna - berk, akylly we çalt akylly - meňzeýändigi ony bu meseläni çözmäge mejbur etdi. Bir gezek. Ol indi utanýardy we onuň ýumşak keýpi onuň berkligini we düşünjesini elinden aldy. "Bu adam bilen meniň öýlenmäge howlukmazdan öň birek-birege aýtmaly müňlerçe zadymyz bar" diýip pikir etdi we atyny öwrüp yzyna gaýtmaga az galdy. Ol Hýunyň hem öz adyny Bakliniňki bilen baglanyşdyrýan hekaýalary eşidendigine, indi Bidwelliň köçelerinde agzyndan-agza geçýändigine ynanýan hekaýalaryny we bu hekaýanyň haýsy wersiýasynyň oňa ýetendigini pikir etdi. "Belki, ol meni goramak üçin öýlenmek teklip etmäge gelendir" diýip pikir etdi we eger onuň maksady şeýle bolsa, adalatsyz artykmaçlykdan peýdalanýandygyna karar berdi. "Keýt Çensler muny "bir adama hapa we erbet hile etmek" diýip atlandyrardy" diýip, öz-özüne aýtdy; ýöne bu pikir onuň kellesine gelen badyna öňe egildi we atyna gamçysy bilen degip, ony ýoldan has çalt itekledi.
  Batterwort fermasynyň bir mil günortasynda, etrap merkezine barýan ýol etrabyň iň beýik nokady bolan depäniň depesinden geçýärdi we günortadaky oba ýerleriniň ajaýyp görnüşini açýardy. Asman arassalanyp başlady we olar "Lookout Hill" diýlip atlandyrylýan nokada ýetende, aý bulutlaryň arasyndan çykdy. Klara atyny jylawlady we dagyň etegine seretmek üçin öwrüldi. Aşakda, kakasynyň ýaşlykda gelen we köp wagt mundan ozal gelnini getiren fermasynyň çyralary görünýärdi. Fermanyň aşagynda, çyralaryň toplumy çalt ösýän şäheri görkezýärdi. Klarany şu wagta çenli goldaýan karar ýene-de gowşady we bokurdagyna düwün geldi.
  Hýu seretmek üçin öwrüldi, ýöne gijeki çyralaryň gymmatbaha daşlary bilen bezelen ýeriň garaňky gözelligini görmedi. Onuň şeýle bir yhlasly isleýän we şeýle gorkýan aýaly ondan ýüz öwürdi we ol oňa seretmäge het etdi. Ol onuň döşleriniň ýiti egriligini gördü we garaňky yşykda onuň ýaňaklary gözellik bilen parlap duran ýalydy. Oňa geň bir pikir geldi. Näbelli yşykda onuň ýüzi bedeninden garaşsyz hereket edýän ýalydy. Ol oňa ýakynlaşdy, soňra yza çekildi. Bir gezek oňa garaňky görünýän ak ýaňak onuň öz ýaňagyna degjek ýaly boldy. Ol demini tutup garaşdy. Onuň içinden isleg otuny geçdi.
  Hýunyň pikirleri ýyllaryň dowamynda, çagalygyna we ýetginjekligine gaýdyp geldi. Ol ulalan derýa şäherinde, käte kakasy Jon Makweý bilen derýanyň kenarynda gün geçirmek üçin gelýän salçylar we salon asýanlar köplenç aýallar we nika barada gürleşýärdiler. Olar ýyly gün şöhlesinde ýanan otlaryň üstünde ýatyp, gürleşýärdiler we ýarym ukuda ýatan oglan diňleýärdi. Sesler bulutlardan ýa-da uly derýanyň ýalta suwlaryndan gelýän ýalydy we aýallaryň gürrüňleri onda çaga höweslerini oýardy. Erkekleriň biri, murtlary we gözleriniň aşagynda gara tegelekleri bolan uzyn boýly ýigit, ýalta, çekiji ses bilen bir hekaýany gürrüň berdi, bir gije onuň işleýän saly Sent-Luisiň golaýynda demirlän wagty bir aýalyň başyna gelen waka barada gürrüň berdi we Hýu göriplik bilen diňledi. Bu hekaýany gürrüň berende, ýigit özüni birneme oýandy we gülende, töwereginde ýatan beýleki erkekler hem onuň bilen gülüşdiler. "Men ahyrsoňy ondan üstün çykdym" diýip, ol öwündi. "Hemmesi gutarandan soň, salonyň arka tarapyndaky kiçijik otaga girdik. Men şansymy ulandym we ol oturgyjynda uklap galanda, men onuň jorabyndan sekiz dollar çykardym."
  Şol gije Klaranyň ýanynda arabada oturan Hýu tomus günlerinde derýanyň kenarynda ýatandygyny pikir etdi. Ol ýerde oňa düýşler geldi, käte ägirt düýşler; ýöne şeýle hem çirkin pikirler we islegler. Kakasynyň öýüniň golaýynda çüýrän balyklaryň ýiti, ýakymsyz ysy hemişe dowam edýärdi we howany çybynlar doldurýardy. Ol ýerde, arassa Ogaýo ýurdunda, Bidweliň günortasyndaky daglarda, çüýrän balyklaryň ysy gaýdyp gelen ýaly, onuň eşiklerinde bar ýaly, nähilidir bir ýagdaýda onuň tebigatyna siňip giden ýaly boldy. Ol elini galdyryp, ýüzüne sürtdi, derýanyň kenarynda ýarym uklap ýatyrka, ýüzündäki çybynlaryň yzygiderli hereketine bilmän gaýdyp geldi.
  Hýunyň kellesine kiçijik höwesli pikirler gelip, ony utandyrýardy. Ol arabanyň oturgyjynda biynjalyk bilen hereket etdi, bokurdagynda düwünçek emele geldi. Ol ýene-de Klara seretdi. "Men garyp ak adam" diýip pikir etdi. "Bu aýala öýlenmek maňa laýyk däl."
  Ýoldaky beýik ýerden Klara kakasynyň öýüne, aşakda bolsa şäheriň çyralaryna seretdi, ol eýýäm oba ýerlerine ýaýrap, daglaryň üstünden çagalygyny geçiren we Jim Pristiň aýdyşy ýaly, "şire agajyň üstünden akyp başlan" fermasyna çenli ýaýrady. Ol öz adamsy boljak adama aşyk bolupdy, ýöne şäher arzuwçylary ýaly, onda birneme adamkärçiliksiz, öz ululygynda diýen ýaly ägirt uly bir adamy gördi. Keýt Kansler iki aýal Kolumbyň köçelerinde ýöräp, gürleşýänlerinde aýdanlarynyň köpüsi ýadyna düşdi. Olar ýene-de ýola düşüp barýarkalar, ol aty yzygiderli azarlap, gamçysy bilen urýardy. Keýt ýaly, Klara hem dogruçyl we adalatly bolmak isleýärdi. "Aýal, hatda erkek bilen hem dogruçyl we adalatly bolmaly" diýip, Keýt aýtdy. "Meniň är boljak adamym ýönekeý we dogruçyl" diýip, ol pikir etdi. "Eger bu şäherde adalatsyz ýa-da adalatsyz bir zat bar bolsa, onuň muňa hiç hili gatnaşygy ýok." Bir pursatlyk Hýunyň näme duýýandygyny aýtmakda kynçylyk çekýändigini düşünip, oňa kömek etmek isledi, ýöne öwrülip, onuň özüne seretmän, garaňkylyga yzygiderli seredýändigini görende, buýsanç ony dymdyrdy. "Ol taýýar bolýança garaşmaly bolaryn. Men eýýäm köp zady öz elime aldym. Men bu nika çydap bilerin, ýöne başga bir zada gelende, ol başlamaly bolar" diýip, bokurdagyna düwünçek düşüp, gözlerinden ýaş döküldi.
  OceanofPDF.com
  XVI BAP
  
  Onuň bilen durdy. Jim Priest Klara bilen Hýunyň başlajak başdan geçirmeleri baradaky pikir bilen tolgunyp, ambaryň howlusynda ýeke özi Tom Batterworty ýatlady. Jim otuz ýyldan gowrak wagt bäri Tom üçin işledi we olaryň arasynda güýçli baglanyşyk - ajaýyp atlara bolan umumy söýgi bardy. Iki adam birnäçe gezek Kliwlendde geçirilen güýz duşuşygynda tribunada gününi bile geçirdiler. Şeýle günüň giçlerinde Tom Jimiň athanadan athana aýlanyp, atlaryň günlük ýaryşlara taýýarlanýandygyny we mumlanýandygyny synlap ýörenini görýärdi. Ol jomart keýpde işgärine nahar satyn alyp, ony tribunada oturtdy. Bütin gün iki adam ýaryşlara tomaşa edip, çilim çekip, dawalaşýardy. Tom şadyýan, dramatiki we owadan Bad Doblyň ähli ýaryş atlarynyň iň gowusydygyny öňe sürdi, Jim Priest bolsa Bad Dobly ýigrenýärdi. Ähli sürüjileriň arasynda ol hakykatdanam haýran galan diňe bir adam bardy: akylly, dymýan Pop Girs. "Seniň Girsiň asla sürmeýär. Ol diňe taýak ýaly oturýar" diýip, Tom mürrüldäp aýtdy. "Eger at ýeňip bilse, ol yzyndan galar. Men sürüjini görmek isleýärin. Indi şol Dobla serediň. Onuň aty ýoldan alyp barşyny görüň."
  Jim iş berijisine rehim bilen seretdi. "Ha," diýip gygyrdy. "Gözleriň bolmasa, görüp bilmersiň."
  Daýhanyň durmuşynda iki uly söýgüsi bardy: iş berijisiniň gyzy we ýaryş aty Girs. "Girs," diýip, ol aýtdy, "garry we akylly adamdy". Ol Girsi möhüm ýaryşdan öň irden ýolda köp görýärdi. Sürüji athanalaryň biriniň öňündäki gün şöhlesinde agdarylan gutuda oturypdy. Onuň töwereginde çapyksuwarlaryň we atçylaryň degişmeleri eşidilýärdi. Pul goýuldy we maksatlar goýuldy. Şol gün çapyşmaýan atlar golaýdaky ýollarda türgenleşýärdiler. Olaryň toýnaklarynyň şakyrdysy saz ýalydy, Jimin ganyny gyzdyrýardy. Gara atlar gülýärdi, atlar bolsa athana gapylaryndan başlaryny çykarýardylar. Aýgyrlar batly kişneýärdi we sabyrsyz atyň toýnaklary athana diwarlaryna degýärdi.
  Kabinalardaky hemmeler günüň wakalary barada gürrüň edýärdiler, Jim bolsa biriniň öňüne daýanyp, şatlykdan dolup diňleýärdi. Ol ykbalyň ony ýaryşçy edenini arzuw edýärdi. Soňra ol sagatlap suw içýän we sessiz, iýmit çöpüniň ýanynda oturyp, ýaryş gamçysy bilen ýere ýeňil degrip, saman çeýnäp, sessiz Pop Girse seretdi. Jimin göz öňüne-görmesi oýandy. Ol bir gezek sessiz başga bir amerikanly general Granty görüpdi we oňa haýran galypdy.
  Bu Jimiň durmuşynda ajaýyp bir gündi, Grantyň Appomattoxda Liniň boýun egmegini kabul etjek bolýan gününi gören güni. Riçmonddan gaçyp barýan gozgalaňçylary yzarlaýan Bileleşik esgerleri bilen söweş boldy we Jim, wiski çüýşesi we söweşe bolan ýigrenji bilen, tokaýa süýşüp girmegi başardy. Ol uzakdan gykylyklary eşitdi we tizden ýoldan gazaply at çapýan birnäçe adamy gördü. Grant we onuň kömekçileri Liniň garaşýan ýerine barýardylar. Olar Jimiň arkasy agaja daýanyp, aýaklarynyň arasynda çüýşe goýup oturan ýerine bardylar; soňra ol saklandy. Soňra Grant dabara gatnaşmazlyk kararyna geldi. Onuň eşikleri palçyga bürünipdi, sakgaly bolsa tüýlidi. Ol Lini tanaýardy we bu waka üçin geýinjekdigini bilýärdi. Ol hut şeýle adamdy; ol taryhy suratlara we wakalara laýyk adamdy. Grant beýle däldi. Ol kömekçilerine Liniň garaşýan ýerine gitmegi tabşyrdy, olara näme edilmelidigini aýtdy, soňra atyny hendekden böküp, agaçlaryň aşagyndaky ýol bilen Jimiň ýatan ýerine gitdi.
  Bu Jimiň hiç haçan ýatdan çykarmajak wakasydy. Ol şol günüň Grant üçin näme aňladýandygy baradaky pikir we onuň görünýän biperwaýlygy bilen özüne bendi boldy. Ol agajyň ýanynda sessiz oturdy we Grant atdan düşüp, ýakynlaşanda, indi gün şöhlesiniň agaçlaryň arasyndan geçýän ýoldan ýöräp barýarka, gözlerini ýumdy. Grant oturan ýerine baryp, ölen ýaly bolup görünýärdi. Eli aşak uzalyp, wiski çüýşesini aldy. Bir pursat olaryň, Grant bilen Jimiň arasynda bir zat geçdi. Olar ikisi hem wiski çüýşesini tanadylar. Jim Grantyň içjek bolýanyny pikir edip, gözlerini biraz açdy. Soňra gözlerini ýumdy. Çüýşeden tıkan düşdi we Grant ony elinde berk tutdy. Uzakdan eşidilýän gulak asýan gykylyk, uzakdaky sesler bilen göterilip, göterildi. Agaç hem onuň bilen birlikde yranýan ýalydy. "Gutdy. Uruş gutardy" diýip, Jim pikir etdi. Soňra Grant elini uzadyp, çüýşäni Jimiň kellesiniň üstündäki agaç göwdesine urdy. Uçýan aýnanyň bir bölegi onuň ýaňagyny kesip, gan çekdi. Ol gözlerini açyp, göni Grantyň gözüne seretdi. Iki adam bir pursat biri-birine seredip durdular, soňra bolsa tutuş ýurda güýçli gykylyk ýaňlandy. Grant atyny galdyran ýerine barýan ýoldan howlukdy, atyna mündi we gitdi.
  Jim ýolda durup, Gearsa seredip, Grant hakda pikir etdi. Soňra onuň pikirleri başga bir gahrymana öwrüldi. "Nähili adam!" diýip pikir etdi. "Ine, ol ýazda, tomusda we güýzde şäherden şähere, bir ýoldan beýleki ýola çapýar we hiç haçan kellesini ýitirmeýär, hiç haçan tolgunmaýar. Ýaryşlarda ýeňiş gazanmak söweşlerde ýeňiş gazanmak bilen deňdir. Men öýde tomus günlerinde mekgejöwen sürýän wagtym, bu Gears bir ýerde bir ýolda, töwereginde adamlar ýygnanyp, garaşýar. Maňa bu hemişe serhoş ýaly bolardy, ýöne ol serhoş däl. Wiski ony samsyk edip biler. Bu ony serhoş edip bilmezdi. Ol ýerde ol uklap ýatan it ýaly egilip oturýar. Ol dünýäde hiç hili aladasy ýok ýaly görünýär we iň kyn ýaryşyň dörtden üç böleginde şeýle oturar, garaşar, ýoldaky berk, berk ýeriň her kiçijik bölegini ulanyp, atyny halas eder, synlar, synlar. Onuň aty hem garaşýar. Nähili adam! Ol aty dördünji orna, üçünji, ikinji orna çykarýar. Tribunadaky tomaşaçylar, Tom Butterwort ýaly ýigitler, onuň näme edýändigini görmediler. Ol hereketsiz oturýar. Hudaýa and bolsun, nähili adam! Ol garaşýar. Ol ýarym uklap ýatan ýaly görünýär. Eger ol muny etmeli däl bolsa, hiç hili tagalla etmeýär. Eger at kömeksiz ýeňiş gazanyp bilýän bolsa, ol hereketsiz oturýar. Adamlar gygyryp, tribunalardaky ýerlerinden bökýärler, eger bu Bud Doblyň ýaryşda aty bar bolsa, ol öňe egilip, gaharlanyp, atyna gygyryp, özüni uly görkezmäge synanyşýar.
  "Ha, şol Gears! Ol garaşýar. Ol adamlary däl-de, münýän aty barada pikir edýär. Wagty gelende, dogry wagtda Gears ata habar berer. Şol pursatda olar birleşýärler, Grant bilen meniň wiski çüýşesiniň üstünde oturanymyz ýaly. Olaryň arasynda bir zat bolýar. Adamyň içinde bir zat: "Indi" diýýär we habar jylaw arkaly atyň beýnisine geçirilýär. Ol onuň aýagyna uçýar. Howlukma bolýar. Atyň kellesi birnäçe dýuým öňe süýşdi - gaty çalt däl, gereksiz zat ýok. Ha, şol Gears! Bud Dobble, ha!"
  Klaranyň toý gijesi, ol we Hýu etrap ýolunda ýitip gidenden soň, Jim howlukmaçlyk bilen ambara tarap gitdi, aty çykardy we onuň arkasyna bökdi. Ol altmyş üç ýaşyndady, ýöne ýaş ýigit ýaly at münüp bilýärdi. Bidwel tarap gazaply at münüp barýarka, ol Klara we onuň başdan geçiren wakalaryny däl-de, kakasyny pikir etdi. Iki erkek üçin hem dogry nika durmuşda aýal üçin üstünlik diýmekdi. Eger bu amala aşyrylsa, başga hiç zat möhüm bolmazdy. Ol özüne Bud Dobblyň ýaryşlarda at üçin köp gezek göreşýän ýaly, Klara üçin göreşýän Tom Batterworty pikir etdi. Onuň özi hem Pop Gears ýalydy. Şu wagta çenli ol Klara atly bedewi tanaýardy we düşünýärdi. Indi ol gutardy; ol durmuş ýaryşynda ýeňiş gazandy.
  "Ha, şol garry ahmak!" diýip, Jim garaňky ýoldan çalt ýöräp barýarka öz-özüne pyşyrdady. Aty kiçi agaç köpriniň üstünden gümmürdäp geçip, şäherdäki ilkinji jaýa golaýlaşanda, ol ýeňşi yglan etmek üçin gelen ýaly duýdy we Grantyň Lini ýeňen pursatyndaky ýaly garaňkylykdan batly gygyrmagyň çykmagyna garaşdy.
  Jim öz iş berijisini myhmanhanada ýa-da Esasy köçede tapyp bilmedi, ýöne ol pyşyrdap eşiden bir hekaýany ýadyna saldy. Degirmençilik edýän Fanni Twist şäheriň gündogar tarapynda, Garfild köçesinde kiçijik çarçuwaly jaýda ýaşaýardy we şol ýere awtoulag bilen bardy. Ol gapydan batyrgaýlyk bilen kakdy we bir aýal peýda boldy. "Men Tom Batterworty görmeli" diýdi ol. "Bu möhüm. Bu onuň gyzy barada. Oňa bir zat boldy".
  Gapy ýapyldy we tizden Tom öýüň burçundan peýda boldy. Ol gaharlandy. Jimin aty ýolda durdy we ol göni onuň ýanyna baryp, aty tutdy. "Bu ýere gel diýmek näme?" diýip, ol ýiti sorady. "Meniň bu ýerdedigimi saňa kim aýtdy? Näme üçin bu ýere gelip özüňi ifşa etdiň? Saňa näme boldy? Sen serhoşmy ýa-da delimi?"
  Jim atdan düşüp, Toma habary aýtdy. Olar bir pursatlap şol ýerde durup, biri-birine seredip durdular. "Hýu MakWeý... Hýu MakWeý, şeýlemi, Jim?" Tom gygyrdy. "Ýalňyş ot açmadymy, şeýlemi? Ol hakykatdanam gidip etdimi? Hýu MakWeý, şeýlemi? Şeýlemi!"
  "Olar häzir etrap häkimligine barýarlar" diýip, Jim ýuwaşlyk bilen aýtdy. "Ýalňyşlyk! Bu durmuşda däl." Onuň sesi adatdan daşary ýagdaýlarda saklamak isleýän sowuk, asuda äheňini ýitiripdi. "Meniň pikirimçe, olar sagat on iki ýa-da bir sagatda gaýdyp geler" diýip, ol sabyrsyzlyk bilen aýtdy. "Biz olary partlatmaly, Tom. Biz şol gyza we onuň adamsyna bu etrapda öň görlen iň uly partlamany bermeli we oňa taýýarlanmak üçin diňe üç sagadymyz bar."
  - Atyňdan düş we meni itekle, - diýip, Tom buýruk berdi. Kanagatlanyp, atyň arkasyna bökdi. Bir sagat ozal ony köçelerden we ýollardan Fanni Twistiň gapysyna sürtüp getiren azgynlyga bolan gijikdirilen höwes düýbünden ýitip gitdi we onuň ýerine işewür adamyň, köp gezek öwünýän ýaly, zatlary herekete getirip, hereketde saklaýan adamyň ruhy geldi. - Bu ýere serediň, Jim, - diýdi ol ýiti, - bu şäherde üç sany athana bar. Sen olaryň gije ulanmak üçin ulanýan her bir aty goý. Atlary tapyp biljek islendik enjama bagla: arabalara, surreýlere, ýazly arabalara we başga zatlara. Olaryň sürüjileri köçelerden, islendik ýerden çykarmagyny tabşyr. Soňra olaryň hemmesini Bidwelliň öýüne getirip, meniň üçin sakla. Muny edeniňden soň, Genri Helleriň öýüne gidýärsiň. Meniň pikirimçe, ony tapyp bilersiň. - Sen bu öýi meniň çalt bolan ýerimden tapdyň. Ol Kampus köçesinde, täze Baptist kilisesiniň arkasynda ýaşaýar. Eger ol uklap galan bolsa, ony oýaryň. Oňa öz orkestrini ýygnamagyny we özünde bar bolan ähli janly sazlary getirmegini haýyş etmegini aýt. Oňa öz adamlaryny mümkin boldugyça çalt Bidwell öýüne getirmegini aýt.
  Tom köçeden aşak düşdi, Jim Prist bolsa atynyň yzyndan ýöräp gitdi. Gysga aralykdan soň, ol saklandy. "Bu gije bahalar barada hiç kimiň seniň bilen dawalaşmagyna ýol berme, Jim" diýip gygyrdy. "Hemmäňize munuň meniň üçindigini aýt. Olara Tom Batterwort näme sorasa, şony tölejekdigini aýt. Bu gije çäklendirme ýok, Jim. Bu söz - çäklendirme ýok."
  Bidwelliň garry ýaşaýjylary, her kimiň işi şäheriň işi bolanda ol ýerde ýaşaýanlar üçin bu agşam uzak wagtlap ýatda galar. Täze adamlar - italýanlar, grekler, polýaklar, rumynlar we zawodlar bilen gelen başga-da köp geň sesli garaýagyzlar - şol agşam beýlekiler ýaly öz durmuşlary bilen meşgullanýardylar. Olar mekgejöwen kesiji zawodynda, döküm zawodynda, welosiped zawodynda ýa-da Kliwlendden Bidwel şäherine göçüp gelen uly täze gurallar zawodynda gijeki nobatçylykda işleýärdiler. Işde bolmadyklar köçelerde gezýärdiler ýa-da salonlara maksatsyz girip-çykýardylar. Olaryň aýallary we çagalary indi ähli taraplara ýaýran köçelerdäki ýüzlerçe täze çarçuwaly jaýlarda ýerleşýärdiler. Şol günlerde Bidwelldäki täze jaýlar ýerden kömelek ýaly ösüp çykýan ýalydy. Irden Terner Paýkda ýa-da şäherden çykýan on iki ýoluň islendik birinde meýdan ýa-da miweli bag bardy. Meýdançadaky agaçlarda ýaşyl almalar ýetişmäge taýýar bolup durdy. Agaçlaryň aşagyndaky beýik otlarda çekirgeler aýdym aýdýardy.
  Soňra Ben Piller köp adam bilen peýda boldy. Agaçlar ýykyldy we çekirgeleriň aýdymy tagtalaryň aşagynda ýitip gitdi. Batly gykylyk we çekiçleriň sesi ýaňlandy. Işjeň agaç ussasy we onuň hyzmatdaşy Gordon Hart tarapyndan eýýäm gurlan köp sanly täze jaýlara birmeňzeş, deň derejede çirkin jaýlar goşuldy.
  Bu öýlerde ýaşaýan adamlar üçin Tom Batterwort bilen Jim Pristiň tolgunmasy hiç zat aňlatmaýardy. Olar öýlerine gaýdyp barmak üçin ýeterlik pul gazanmak üçin çynlakaý işläp, agyr zähmet çekýärdiler. Täze öýlerinde olar umyt edişleri ýaly dogan hökmünde garşylanmadylar. Nikalaşmak ýa-da ölüm olar üçin ol ýerde hiç zat aňlatmaýardy.
  Emma Tomy ýönekeý daýhan hökmünde we Stiw Hanteriň öwünýän ýaş kemsidiji hökmünde kemsidilendigini ýatlaýan ýaşuly şäher ilaty üçin gije tolgundyryjy boldy. Adamlar köçelerde ylgaýardylar. Şofýorlar ýollarda atlaryny gamçylaýardylar. Tom hemme ýerdedi. Ol gabawdaky şäheriň goragyna jogapkär general ýalydy. Üç myhmanhananyň aşpezleri aşhanalaryna gaýtarylyp iberildi, ofisiantlar tapylyp, Batterwort öýüne howlukdylar we Genri Helleriň orkestrine derrew iň janly sazy çalmaga başlamak tabşyryldy.
  Tom toýa görüp bilýän her bir erkek we aýal adamy çagyrdy. Myhmanhana eýesi, onuň aýaly we gyzy çagyryldy, şeýle hem myhmanhana üpjünçilik üçin gelen iki ýa-da üç dükançy çagyrylyp, gelmegi tabşyryldy. Soňra fabrika işçileri, katibler we menejerler, Klarany hiç haçan görmedik täze adamlar bardy. Olar hem çagyryldy, şäher bankirleri we Tomyň kärhanalaryna maýa goýujy bolan banklarda puly bolan beýleki abraýly adamlar hem çagyryldy. "Dünýädäki iň gowy eşikleriňizi geýiň we aýallaryňyzyň hem şeýle etmegine rugsat beriň" diýip, ol gülüp aýtdy. "Onda mümkin boldugyça tiz meniň öýüme howluk. Eger ol ýere baryp bilmeseňiz, Bidwell öýüne geliň. Men sizi çykararyn."
  Tom toýunyň isleýşi ýaly geçmegi üçin içgileri bermelidigini ýatdan çykarmady. Jim Prist bardan bara aýlanyp ýördi. "Sizde nähili şerap bar? Gowy şerap? Näçe bar?" diýip, ol her ýerde soraýardy. Stiw Hanter şähere möhüm myhman, ştat gubernatory ýa-da kongresmen gelse diýip, öýüniň ýerzemininde alty gutu şampan saklaýardy. Ol şäheriň, özüniň aýtmagyna görä, "özüne buýsanmagyny" öz borjuna baglaýandygyny duýdy. Nämeleriň bolup geçýändigini eşidenden soň, Bidwell öýüne howlukdy we ähli şampanyny Tomyň öýüne ibermegi teklip etdi we onuň teklibi kabul edildi.
  
  
  
  Jim Priestiň bir pikiri bardy. Ähli myhmanlar gelip, fermanyň aşhanasy aşpezler we ofisiantlar bilen birek-birege büdräp başlanda, ol öz pikirini Tom bilen paýlaşdy. Ol öýden üç mil uzaklykda ýerleşýän meýdanlar we köçeler arkaly etrap ýoluna gysga ýol bardygyny düşündirdi. "Men şol ýere baryp gizlenerin" diýdi ol. "Olar hiç hili şübhelenmän gelenlerinde, men atly çykyp, olardan ýarym sagat öň şu ýere gelerin. Öýdäkileriň hemmesini gizlenmäge mejbur edip, howla girende sessiz galmaly. Biz ähli çyralary öçüreris. Bu jübütlere ömürboýy garaşylmadyk sowgat bereris".
  Jim bir litrlik çakyr çüýşesini jübüsine gizläp, iş sapary bilen gidýärkä, wagtal-wagtal içmek üçin saklanýardy. Aty köçelerden we meýdanlardan geçip barýarka, Klara bilen Hýuny başdan geçirenlerinden öýlerine alyp barýan at gulagyny dikip, Butterwort ammaryndaky ot bilen doldurylan rahat othanany ýadyna saldy. At çalt ýöräp barýardy we Klaranyň ýanyndaky arabada Hýu, agşam boýy onuň üstünde plaş ýaly asylyp duran şol bir goýy dymmada özüni ýitirdi. Ol birneme gaharlandy we wagtyň gaty çalt geçýändigini duýdy. Sagatlar we geçýän wakalar silde derýanyň suwy ýalydy, ol bolsa gaýykda ejizlik bilen öňe äkidilýän adam ýalydy. Käwagt ol batyrlyk gazanandygyny pikir edýärdi we Klara tarap ýarym öwrülip, sözleriň çykmagyna umyt edip agzyny açýardy, ýöne ony gurşap alan dymma, gyssanmagy mümkin bolmadyk kesel ýalydy. Ol agzyny ýapdy we dodaklaryny ýalady. Klara onuň muny birnäçe gezek gördi. Ol gyza haýwan we çirkin görünmäge başlady. "Meniň ony pikir edip, diňe bir aýal isleýändigim üçin oňa öýlenmegi teklip edendigim hakykat däl" diýip, Hýu özüne ynandyrdy. "Men ýalňyz boldum, ömrümiň dowamynda ýalňyz boldum. Men kimdir biriniň ýüregine ýol tapmak isleýärin, ol bolsa ýeke-täk."
  Klara hem dymdy. Ol gaharlydy. "Eger ol maňa öýlenmek islemeýän bolsa, onda näme üçin meni çagyrdy? Näme üçin geldi?" diýip, öz-özünden sorady. "Bolýar, men öýlendim. Men biz, aýallar, hemişe pikir edýän zady etdim" diýip, öz-özüne aýtdy we pikirleri başgaça boldy. Bu pikir ony gorkuzdy we gorkudan titredi. Soňra onuň pikirleri Hýuny goramaga gönükdirildi. "Bu onuň günäsi däl. Men işleri şeýle howlukdyrmaly däldim. Belki, men asla öýlenmäge laýyk däldirin" diýip, ol pikir etdi.
  Öýe gaýdyp barýan ýol çäksiz dowam etdi. Bulutlar arassalandy, aý çykdy we ýyldyzlar iki geň galan adama seredýärdi. Klara aňyny gurşap alan dartgynlylygy gowşatmak üçin bir hilegärlige ýüz tutdy. Gözleri agajy ýa-da öňdäki fermanyň çyralaryny gözledi we atyň toýnaklarynyň sesini sanamaga synanyşdy, şol ýere ýetýänçä. Öýe gaýdyp barmagy arzuw edýärdi, ýöne garaňky fermada Hýu bilen ýeke gijäniň bolmagyndan gorkýardy. Öýe gaýdyp barýan ýolda bir gezek hem gamçysyny tutujysyndan çykarmady ýa-da at bilen gürleşmedi.
  At ahyrsoňy aşaky oba ýerleriniň ajaýyp görnüşini açýan depäniň gerşine çykanda, Klara hem, Hýu hem yzyna seretmedi. Olar başlaryny egip, gijäniň mümkinçiliklerine garşy durmaga batyrgaýlyk tapmaga synanyşyp, at çapdylar.
  
  
  
  Fermanyň öýünde Tom we onuň myhmanlary şerap bilen ýagtylandyrylan atmosferada dartgynly garaşdylar, Jim Prist ahyrsoňy köçeden çykyp, gapydan gygyryp çykdy. "Olar gelýärler, gelýärler" diýip gygyrdy we on minutdan soň, Tom iki gezek gaharyny ýitirip, şäher myhmanhanalaryndan gelen gülýän ofisiant gyzlara nälet aýdandan soň, öý sessiz we garaňky boldy. Hemme zat sessiz bolanda, Jim Prist aşhana girip, myhmanlaryň aýaklaryna büdräp, penjirä baryp, ýakylan şem goýdy. Soňra ol öýden çykyp, howlydaky gyrymsy agajyň aşagynda arkasy bilen ýatdy. Içerde ol özüne ikinji bir şerap çüýşesini satyn alypdy we Klara bilen adamsy derwezäni öwrülip, şerap howlusyna girende, dartgynly dym-dyrslygy bozan ýeke-täk ses şerabyň bokurdagyndan geçýän ýumşak gygyrdysydy.
  OceanofPDF.com
  XVII BAP
  
  A S B IŇ KÖP Köne amerikan öýlerinde Butterwort fermasynyň arkasyndaky aşhana uly we rahatdy. Maşgala ömrüniň köp bölegi şol ýerde geçýärdi. Klara ýazda ambaryň gyrasyndan kiçijik derýanyň akýan kiçijik jülgä seredýän çuň penjiräniň ýanynda oturýardy. Ol şonda sessiz çagady we sagatlap üns berilmeýän we biynjalyk edilmän oturmagy gowy görýärdi. Onuň arkasynda ýyly, baý ysly we ejesiniň ýumşak, çalt, tutanýerli ädimleri bolan aşhana bardy. Gözleri ýumuldy we uklap galdy. Soňra oýandy. Onuň öňünde onuň göz öňüne getirip biljek dünýäsi ýatyrdy. Onuň gözüniň öňünde derýanyň üstünden kiçijik agaç köpri geçýärdi we ýazda atlar meýdanlara ýa-da ambarlara gidýärdi, ol ýerde süýt ýa-da buz ýüklenen arabalara dakylýardy. Atlaryň toýnaklarynyň köprini kakýan sesi ýyldyrym ýalydy, ambarlar gygyrýardy, sesler gygyrýardy. Köpriniň aňyrsynda çep tarapa ýol gidýärdi, onuň ugrunda jambon tüsselenýän üç kiçi jaý bardy. Erkekler ambarlardan eginlerinde et bilen çykyp, öýlere girdiler. Otlar ýakylyp, tüsse damlardan ýaltalyk bilen ýokary göterilipdi. Bir adam tüssehanalaryň aňyrsyndaky meýdany sürmek üçin geldi. Penjirede bükülip oturan bir çaga begendi. Gözlerini ýumanda, ýaşyl tokaýdan ak goýun sürüleriniň ylgap çykýandygyny göz öňüne getirdi. Soňra ol fermada we ambarlarda ylgap ýören oglanjyk bolup, bütin ömrüni topragy we ähli zadyň ösmegini we aç agyzlar üçin iýmit taýýarlaýandygyny söýse-de, hatda çagalykda-da ruhy durmuşa hemişe teşnedi. Düýşlerinde owadan köýnekler we ellerinde ýüzükler geýen aýallar maňlaýlaryndaky çygly, daňyş saçlaryny yzyna süýşürmek üçin onuň ýanyna geldiler. Onuň gözleriniň öňünde ajaýyp erkekler, aýallar we çagalar kiçi agaç köprüden geçdiler. Çagalar oňa gygyryp, öňe ylgaşdylar. Ol olary ferma jaýyna göçüp, köne öýi gülküden ýaňlandyrjak doganlar we uýalar hasaplaýardy. Çagalar ellerini uzadyp, oňa tarap ylgaşdylar, ýöne olar hiç haçan öýe ýetmediler. Köpri giňeldi. Ol aýaklarynyň aşagynda uzalyp, köprüden hemişelik öňe ylgaşdylar.
  Çagalaryň yzyndan erkekler we aýallar, käte bilelikde, käte ýeke-täk gelýärdiler. Olar onuň çagalaryna meňzemeýärdiler. Onuň ýyly maňlaýyna degmäge gelen aýallar ýaly, olar owadan geýinip, ajaýyp mertebe bilen ýöräpdiler.
  Çaga penjireden çykyp, aşhananyň pollaryna çykdy. Ejesi howlukdy. Ol gyzgyn hereket edýärdi we çaganyň gürleýän wagty köplenç eşitmeýärdi. "Men doganlarym we uýalarym barada bilmek isleýärin: olar nirede, näme üçin bu ýere gelmeýärler?" diýip sorady, ýöne ejesi eşitmedi, eşitse-de, aýtjak zady ýokdy. Wagtal-wagtal çagany öpmek üçin saklandy, gözlerinden ýaş akdy. Soňra peçde bişirilýän bir zat üns bermegi talap etdi. "Daşarky ylga" diýip, howlukdy we işine gaýtdy.
  
  
  
  Klara toý dabarasynda oturan oturgyçdan kakasynyň energiýasy we Jim Pristiň höwesi bilen güýçlenip, kakasynyň egninden ferma aşhanasyna girip bilýärdi. Çagalyk döwründäki ýaly, ol gözlerini ýumup, ýene bir dabara arzuw edýärdi. Ajy duýgusy artyp, ol tutuş ömrüniň, tutuş gyzlyk we ýaşlyk döwrüniň şu toý gijesini garaşandygyny we indi, köp wagtlap we tolgundyryp garaşan, köp gezek arzuw edýän wakasynyň çirkinlik we gödeklik üçin sebäp bolandygyny düşündi. Otagda onuň bilen hiç hili baglanyşygy bolan ýeke-täk adam bolan kakasy uzyn stoluň beýleki ujunda oturypdy. Daýzasy myhmançylyga gidipdi we köp adamly, şowhunly otagda düşünmek üçin ýüz tutup biljek aýal ýokdy. Ol kakasynyň egninden çagalygynyň köp sagatlaryny geçiren giň penjire oturgyjyna göni seretdi. Ol ýene-de doganlaryny we uýalaryny arzuw edýärdi. "Arzuwlardaky owadan erkekler we aýallar şu wagt gelmelidi, arzuwlar şuňa degişlidi; ýöne ellerini uzadyp ylgaýan dünýä inmedik çagalar ýaly, olar köprüden öýe geçip bilmeýärler" diýip, ol düşnüksiz pikir etdi. "Ejem diri bolsady ýa-da Keýt Çensler şu ýerde bolsady" diýip, kakasyna seredip, öz-özüne pyşyrdady.
  Klara özüni haýwan ýaly duýýardy, burçda galyp, duşmanlar bilen gurşalan. Kakasy iki aýalyň, Stiw Hanter hanymyň, semizlige meýilli aýalyň we Bowls atly arryk aýalyň, Bidwellden gelen bir däneçiniň aýalynyň arasyndaky zyýafatda oturypdy. Olar yzygiderli pyşyrdaşýardylar, ýylgyrýardylar we başlaryny atýardylar. Hýu şol bir stoluň garşy tarapynda oturdy we öňündäki nahar tabakdan başyny galdyranda, uly, erkek görnüşli aýalyň kellesinden geçip, fermanyň salonuna girýändigini görüp bilýärdi, ol ýerde başga bir stol hem myhmanlar bilen doludy. Klara kakasyndan ýüz öwürdi we adamsyna seretdi. Ol diňe başyny galdyryp bilmeýän uzyn ýüzli uzyn adamdy. Onuň uzyn boýny berk ak ýakasyndan çykyp durdy. Şol pursatda Klara üçin ol şahsyýetsiz bir jandardy, stoluň başyndaky märeke tarapyndan özüne çekilen, iýmit we şerap içýän adamdy. Klara oňa seredende, ol köp içen ýalydy. Onuň stakany yzygiderli doldurylyp we boşaldylyp durdy. Ýanynda oturan aýalyň teklibi bilen, ol başyny galdyrman boşatmak işini tamamlady we stoluň beýleki tarapynda oturan Stiw Hanter egilip, ony gaýtadan doldurdy. Stiw, kakasy ýaly, pyşyrdady we göz gyrpdy. "Toý gijemde men şlýapaçy ýaly tolgundym. Bu gowy zat. Bu erkek adama batyrlyk berýär" diýip, ol öz toý gijesiniň hekaýasyny jikme-jikliklere üns bilen gürrüň berýän erkek görnüşli aýala düşündirdi.
  Klara indi Hýuga seretmeýärdi. Onuň eden işi ähmiýetsiz ýalydy. Bidwellden gelen keşiş Bouls myhmanlar geleninden bäri erkin akýan şerabyň täsirine düşüpdi we indi aýagyna galyp, geplemäge başlady. Aýaly onuň paltosyndan çekip, ony zor bilen ýerine oturtmaga synanyşdy, ýöne Tom Batterwort onuň elini çekdi. "Aý, ony goýuň. Onuň gürrüň bermeli bir hekaýasy bar" diýip, ol gyzaryp, ýüzüni ýaglygy bilen ýapan aýala aýtdy. "Bu hakykat, şeýle boldy" diýip, keşiş batly ses bilen yglan etdi. "Görýäňizmi, onuň gijeki köýneginiň ýeňlerini onuň nadan doganlary berk düwünläpdi. Men olary dişlerim bilen çözmäge synanyşanymda, ýeňlerde uly deşikler açdym."
  Klara oturgyjynyň goltugyndan tutdy. "Eger men bu adamlara nähili ýigrenýändigimi görkezmän gijäni geçirsem, üstünlik gazanaryn" diýip, ol gamgynlyk bilen pikir etdi. Ol iýmit bilen doldurylan tabaklara seredip, olary kakasynyň myhmanlarynyň kellesine bir-birden urmak isledi. Rahatlyk üçin, ol ýene-de kakasynyň kellesinden geçip, gapydan aşhana girdi.
  Uly otagda üç-dört aşpez iş bilen nahar taýýarlaýardy, ofisiant aýallar bolsa yzygiderli buglanýan gap-gaçlary getirip, stollara goýýardylar. Ol ejesiniň durmuşyny, bu otagda geçiren durmuşyny ýatlady, öz kakasy bolan we, şübhesiz, baý adam bolmadyk şertleri bolan adama durmuşa çykyp, gyzynyň şeýle başgaça durmuş gurmagyny görmekden hoşal bolardy.
  "Keýt erkekler barada hakykatdanam dogry aýtdy. Olar aýallardan bir zat isleýärler, ýöne olar ony alandan soň biziň nähili durmuşda ýaşaýandygymyzyň olara näme ähmiýeti bar?" diýip, ol gamgyn pikir etdi.
  Klara özüni toý edýän, gülýän adamlardan has-da daşlaşdyrmak üçin ejesiniň durmuşynyň jikme-jiklikleri barada oýlanmaga synanyşdy. "Bu haýwan durmuşydy" diýip pikir etdi. Özü ýaly ejesi hem toý gijesi adamsy bilen öýe gelipdi. Bu ýene bir şeýle baýramçylykdy. Şol wagt ýurt ýaşdy we adamlar, esasan, örän garypdy. Içgi henizem bardy. Ol kakasy bilen Jim Pristiň ýaşlyk ýyllaryndaky içgi içmek barada gürleşýändiklerini eşitdi. Erkekler, häzirki ýaly, geldiler we olar bilen birlikde aýallar, ýaşaýyş durmuşyndan gataşan aýallar geldi. Doňuzlar soýuldy we tokaýdan aw getirildi. Erkekler içdiler, gygyrdylar, söweşdiler we degişmeler etdiler. Klara otagdaky erkekleriň we aýallaryň haýsydyr biriniň ýokarky gata çykyp, gijeki köýnegini daňyp biljekdigine geň galdy. Ejesi öýe gelin bolup girende, olar şeýle etdiler. Soňra hemmesi gitdiler we kakasy gelni ýokarky gata alyp gitdi. Ol serhoşdy, öz adamsy Hýu bolsa indi serhoşdy. Ejesi boýun boldy. Onuň durmuşy boýun egmegiň hekaýasydy. Keýt Çensler öýli aýallaryň şeýle ýaşaýandygyny aýtdy we ejesiniň durmuşy bu sözüň dogrudygyny subut etdi. Häzirki wagtda üç-dört aşpeziň işleýän ferma aşhanasynda ol bütin ömrüni ýalňyz geçirdi. Aşhanadan göni ýokarky gata çykyp, adamsy bilen ýatdy. Hepdede bir gezek, şenbe günleri, agşamlyk naharyndan soň, şähere baryp, ýene bir hepdelik nahar üçin azyk satyn almaga ýeterlik wagt galdy. "Olar ony ölýänçä sakladylar" diýip, Klara pikir etdi we pikirleri ýene-de öwrülip, sözüni dowam etdi: "Başga-da köp adamlar, erkekler we aýallar, şertler sebäpli kakama şeýle kör hyzmat etmäge mejbur bolan bolmaly. Bularyň hemmesi onuň gülläp ösmegi we gödek hereketleri etmek üçin pula eýe bolmagy üçin edildi."
  Klaranyň ejesi diňe bir çaga dogurypdy. Ol näme üçin şeýle bolandygyny pikir etdi. Soňra çagasy bolup biljekdigini pikir etdi. Elleri indi oturgyjyň tutawaçlaryny tutman, öňündäki stoluň üstünde ýatyrdy. Ol olara seretdi we olar güýçlidi. Ol özi hem güýçli aýaldy. Baýramçylyk gutaryp, myhmanlar gidenden soň, Hýu içýän içgisinden ruhlanyp, ýokarky gata çykyp, onuň ýanyna geldi. Onuň aňynyň bir üýtgeşikligi ärini ýatdan çykardy we göz öňüne getirmesinde tokaýyň gyrasyndaky garaňky ýolda nätanyş biriniň hüjümine uçrajak ýaly boldy. Erkek ony gujaklap öpjek boldy, ýöne ol onuň bokurdagyndan tutmagy başardy. Stoluň üstünde ýatan elleri titräp, titräp başlady.
  Toý dabarasy fermanyň uly naharhanasynda we myhmanlaryň ikinji stolunyň oturan otagynda dowam etdi. Soňra, bu barada oýlananda, Klara toý dabarasyny hemişe atçylyk dabarasy hökmünde ýadyna salýardy. Tom Batterwort bilen Jim Pristiň häsiýetlerinde şol gije bir zat ýüze çykandygyny pikir edýärdi. Stolyň töwereginde ýaňlanan degişmeleriň aty ýaly häsiýeti bardy we Klara stollarda oturan aýallaryň agyr we bedew ýaly bolup görünýärdi.
  Jim beýlekiler bilen oturmak üçin stola gelmedi; ony hatda çagyrmadylar hem, ýöne ol agşamara içeri girip-çykyp, dabaranyň alypbaryjysy ýaly görünýärdi. Naharhana girip, gapyda saklandy we başyny gaşady. Soňra daşary çykdy. Ol öz-özüne: "Bolýar, hemme zat gowy, hemme zat gowy gidýär, hemme zat diri, görýärsiňizmi" diýen ýalydy. Jim ömrüniň dowamynda wiski içipdi we öz çäklerini bilýärdi. Onuň içgi ulgamy hemişe örän ýönekeýdi. Şenbe günleri, ammar işleri gutarandan we beýleki işçiler gidenden soň, elinde çüýşe bilen mekgejöwen düşeginiň basgançaklarynda oturardy. Gyşda, özi we beýleki işgärler ýatýan alma bagynyň aşagyndaky kiçijik jaýda aşhana ojagynyň ýanynda oturardy. Ol çüýşeden uzyn bir içgi içerdi we soňra ony elinde tutup, birnäçe wagtlap oturyp, durmuşyndaky wakalary ýatlaýardy. Wiski ony birneme duýgulandyrdy. Uzyn içgiden soň, ol Pensilwaniýanyň kiçijik bir şäherinde geçiren ýaşlygy barada pikir etdi. Ol alty çaganyň biridi, hemmesi oglandy we ejesi ýaşlykda aradan çykdy. Jim ejesini, soňra kakasyny pikir etdi. Günbatara Ogaýo gelende, soňra Raýat urşunda esger bolanda, kakasyny ýigrenýärdi we ejesiniň ýadygärligine hormat goýýardy. Uruşda söweş wagtynda duşmana garşy durup bilmeýändigini gördü. Toplaryň sesi gygyrdap, onuň beýleki agzalary gamgyn ýagdaýda düzülip, öňe ýöreýänlerinde, aýaklarynda bir zat ýalňyşdy we ol gaçmak isledi. Isleg şeýle güýçlidi welin, onuň aňynda mekirlik peýda boldy. Mümkinçiligini ulanyp, ol atylan ýaly bolup, ýere ýykyldy, beýlekiler gidensoň, ol süýräp gaçyp gizlendi. Ol düýbünden ýitip, başga ýerde gaýtadan peýda bolmagyň mümkindigini anyklady. Çaklama güýje girdi we uruş pikirini halamaýan köp adam öz ornuna gitjek adamlara köp pul tölemäge taýýardy. Jim esgerleri işe almaga we gaçmaga başlady. Onuň töweregindäki hemmeler ýurdy halas etmek barada gürleşdi we dört ýyllap diňe öz derisini halas etmek barada pikir etdi. Soňra birden uruş gutardy we ol fermer boldy. Bütin hepde meýdanlarda, käte agşamara bolsa aý doganda düşekde ýatyp, ejesini, onuň asyllylygyny we özüni gurban etmegini pikir etdi. Ol oňa meňzemek isledi. Çüýşeden iki-üç içim içenden soň, Pensilwaniýa şäherinde ýalançy we aldawçy hökmünde tanalýan kakasyna haýran galdy. Ejesi aradan çykandan soň, kakasy ferma eýe bolan dul aýala öýlenmegi başardy. "Garry akylly adamdy" diýip, ol batly ses bilen çüýşäni yzyna zyňyp, ýene bir gezek içdi. "Eger men has köp zady düşünýänçäm öýde galsam, garry bilen bilelikde bir zat edip bilerdik." Ol çüýşäni içip gutaryp, ot üstünde uklardy ýa-da gyş bolsa, kazarmalardaky düşekleriň birine özüni taşlardy. Ol durmuşynda adamlardan pul talap edýän, öz akyly bilen ýaşaýan, hemmelerden iň gowy zady alýan adam bolmagy arzuw edýärdi.
  Jim Klaranyň toýundan öň hiç haçan şerap içip görmändi we ol ony uklatmaýandygy üçin, özüne täsir etmeýän hasaplaýardy. "Şekerli suw ýaly" diýip, ol howlusynyň garaňkylygyna girip, bokurdagyna ýene ýarym çüýşe guýdy. "Bu zadyň täsiri ýok. Ony içmek süýji alma şerabyny içmek ýalydyr."
  Jim özüni şadyýan duýup, köp adamly aşhanadan myhmanlaryň ýygnanan naharhana otagyna girdi. Şol pursatda biraz şowhunly gülki we hekaýa gürrüň bermek togtady we hemme zat dymdy. Ol howatyrlandy. "Işler gowy gitmeýär. Klaranyň oturylyşygy sowuk bolýar" diýip, ol nägilelik bilen pikir etdi. Ol aşhana gapysynyň ýanyndaky kiçijik açyk meýdanda uly jig tans etmäge başlady we myhmanlar tomaşa etmek üçin gürleşmegini bes etdiler. Olar gygyryp, el çarpyşdylar. Güýçli el çarpyşmalar ýaňlandy. Myhmanhanada oturan, çykyşy görmedik myhmanlar turup, iki otagy birleşdirýän gapyda jemlenişdiler. Jim adatdan daşary batyrgaý boldy we Tomyň şol pursat ofisiant hökmünde işe alan ýaş aýallaryň biri uly tagamly nahar bilen geçende, derrew öwrülip, ony göterdi. Tabak poluň üstünden uçup, stoluň aýagyna degdi we ýaş aýal gygyrdy. Aşhana gizlin giren ferma iti otaga ýarylyp, batly üýrdi. Jaýyň ýokarky bölegine alyp barýan basgançaklaryň aşagynda gizlenen Genri Helleriň orkestri gazaply çalyp başlady. Jimiň ýüregine geň bir haýwan duýgusy çökdi. Aýaklary çalt uçup, agyr aýaklary ýere degdi. Gujagyndaky ýaş aýal gygyryp güldi. Jim gözlerini ýumup gygyrdy. Ol toýyň şu wagta çenli şowsuz bolandygyny we ony üstünlikli edendigini duýdy. Erkekler aýaklaryna galyp, gygyrdylar, el çarpyşdylar we ýumruklaryny stola urdular. Orkestr tansyň ahyryna ýetende, Jim myhmanlaryň öňünde gyzaran we ýeňişli, aýaly gujagynda tutup durdy. Onuň garşylygyna garamazdan, ol ony döşüne berk basdy we gözlerinden, ýaňaklaryndan we agzyndan öpdi. Soňra ony goýberip, göz gyrpdy we dymmak üçin yşarat etdi. "Toý gijesinde kimdir biriniň kiçijik söýgi etmek üçin batyrgaýlygy bolmaly" diýip, Hýunyň oturan ýerine üns bilen seredip, başyny aşak salyp, dyrnagyndaky şerap käsesine seredip aýtdy.
  
  
  
  Meýlis gutaranda sagat iki boldy. Myhmanlar gitmäge başlanda, Klara bir pursat ýeke özi durup, özüne gelmäge synanyşdy. Onuň içinde bir zat sowuk we garry duýuldy. Eger ol köplenç erkek gerekdigini we maşgala durmuşynyň onuň kynçylyklaryny gutarjakdygyny pikir edýän bolsa, şol pursatda şeýle pikir etmeýärdi. "Iň esasysy, men aýal isleýärin" diýip pikir etdi. Bütin agşam onuň aňy ejesiniň diýen ýaly ýatdan çykan keşbini tutmaga we saklamaga synanyşýardy, ýöne ol örän düşnüksiz we ruh ýalydy. Ol hiç haçan gijelerine şäher köçelerinde, dünýä uklap ýatyrka we içinde pikirler döreýän wagty ejesi bilen ýöräp ýa-da gürleşmändi. "Ahyrsoňy" diýip pikir etdi ol, "ene bularyň hemmesine degişli bolup bilerdi". Ol gitmäge taýýarlanýan adamlara seretdi. Gapynyň golaýynda birnäçe erkek ýygnanypdy. Olaryň biri beýlekileri gaty güldürýän bir hekaýany gürrüň berdi. Töwereginde duran aýallaryň ýüzleri gyzardy we Klaranyň pikiriçe, gödekdi. "Olar mal ýaly öýlendiler" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Onuň aňy otagdan çykyp, ýeke-täk dosty Keýt Çanselloryň ýadygärligini sypap başlady. Köplenç, baharyň ahyrynda, ol we Keýt bile ýörände, olaryň arasynda söýgi gatnaşygy ýaly bir zat bolýardy. Olar sessiz ýöräp, agşam düşdi. Birden olar köçede saklandylar we Keýt goluny Klaranyň eginlerine goýdy. Bir pursat olar şeýle ýakyn durdular we Keýtiň gözlerinde geň, mähirli, ýöne aç bir keşp peýda boldy. Bu diňe bir pursat dowam etdi we bu bolanda, iki aýal hem birneme utandylar. Keýt güldi we Klaranyň elinden tutup, ony pyýada ýolunyň ugrunda çekdi. "Geliň, şeýle ýöräýeliň" diýdi ol. "Geliň, tizleşeliň".
  Klara otagdaky sahnany gizlejek bolýan ýaly, ellerini gözlerine goýdy. "Eger şu agşam Ket bilen bile bolsam, nikalaşmagyň süýjüligine ynanýan bir adamyň ýanyna baryp bilerdim" diýip pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  XVIII BAP
  
  JIM PREST örän serhoşdy, ýöne ol topary Batterwortyň arabasyna ýükläp, myhmanlar bilen şähere sürmegi talap etdi. Hemmeler oňa güldüler, ýöne ol fermanyň gapysyna tarap atlanyp, näme edýändigini bilýändigini batly aýtdy. Üç adam araba münüp, atlary zalymlyk bilen urdular, Jim bolsa olary çapyp kowdy.
  Mümkinçilik dörände, Klara gyzgyn naharhanadan sessiz çykyp, gapydan öýüň arkasyndaky eýwana çykdy. Aşhananyň gapysy açykdy we şäher ofisiantlary we aşpezleri gitmäge taýýarlanýardylar. Gyzlaryň biri garaňkylyga çykdy, onuň ýanynda bir erkek adam, elbetde, myhmanlaryň biri. Olar ikisi hem içip, garaňkylykda birnäçe wagtlap durdular, bedenleri bir-birine gysylyp. "Kaş bu biziň toý gijemiz bolsady" diýip, erkek adamyň sesi pyşyrdady we aýal güldi. Uzyn öpüşenden soň, olar aşhana gaýdyp geldiler.
  Ferma iti peýda boldy we Klara golaýlap, onuň elini ýalady. Ol öýüň daşyndan aýlanyp, arabalaryň ýüklenýän gyrymsy agaçlaryň golaýyndaky garaňkylykda saklandy. Onuň kakasy Stiw Hanter we aýaly gelip, araba mündüler. Tom giň we jomart keýpdedi. "Bilýärsiňmi, Stiw, men saňa we başga-da birnäçe adama Klaramyň Alfred Bakli bilen nişanlanandygyny aýtdym" diýdi. "Bolýar, men ýalňyşdym. Bularyň hemmesi ýalan. Hakykatda, men Klara bilen gürleşmän özümi erbet etdim. Men olary bile görýärdim we Bakli wagtal-wagtal agşamara bu ýere gelýärdi, emma ol diňe men şu ýerde bolanymda gelýärdi. Ol maňa Klaranyň oňa durmuşa çykjakdygyna söz berendigini aýtdy we men onuň sözüne ynandym. Men hiç haçan soramadym. Men şeýle ahmakdym we şol hekaýany gürrüň bermek üçin has-da ahmakdym". Şu wagta çenli Klara bilen Hýu nişanlandylar, men hatda şübhelenmedim. Olar maňa bu barada şu agşam aýtdylar.
  Klara myhmanlaryň iň soňkysy giden ýaly bolýança gyrymsy agaçlaryň ýanynda durdy. Kakasynyň aýdan ýalany agşamky adaty wakalaryň diňe bir bölegi ýalydy. Aşhananyň gapysynda ofisiant gyzlar, aşpezler we sazandalar Bidwell öýünden gidýän awtobusa ýüklenip barýardylar. Ol naharhana otagyna girdi. Onuň gaharynyň ýerini gamgynlyk tutdy, ýöne Hýuny görende, gahary gaýdyp geldi. Otagyň töwereginde iýmit bilen doldurylan tabaklar üýşüp ýatyrdy we howa aşpezligiň ysy bilen galyňlaşdy. Hýu penjiräniň ýanynda durup, garaňky ferma howlusyna seredýärdi. Ol şlýapasyny elinde saklady. "Şlýapaňy goýup bilersiň" diýip, ol ýiti aýtdy. "Maňa öýlenendigiňi we indi şu ýerde ýaşaýandygyňy ýatdan çykardyňmy?" Ol howsala bilen güldi we aşhananyň gapysyna gitdi.
  Onuň pikirleri henizem geçmişe, çagalyk döwründe uly, sessiz aşhanada köp sagat geçiren günlerine ýapyşypdy. Geçmişini alyp, ýok etjek bir zat bolardy we bu pikir ony gorkuzdy. "Men bu öýde gaty bagtly däldim, ýöne käbir pursatlar, käbir duýgularym bardy" diýip pikir etdi. Bosagadan geçip, aşhanada diwara arkasyny goýup, gözlerini ýumup bir pursat durdy. Onuň aňynda birnäçe keşpler peýda boldy: sessiz söýmegi bilýän Keýt Çanselloryň doly, tutanýerli keşbi; ejesiniň ikirjiňlenýän, howlukmaç keşbi; ýaşlyk döwründäki kakasy, aşhana ojagynyň ýanynda ellerini gyzdyrmak üçin uzak ýoldan gelen; bir wagtlar Tomyň aşpezi bolup işlän we iki nikasyz çaganyň ejesi diýilýän şäherden güýçli, berk ýüzli aýal; we çagalyk döwrüniň keşpleri, owadan eşikler geýip, köprüden oňa tarap ýöreýändiklerini göz öňüne getirýärdiler.
  Bu şekilleriň arkasynda uzak wagtlap ýatdan çykarylan, ýöne häzir aýdyň ýatlanylýan başga şekiller durdy: günortan işe gelýän oba gyzlary; aşhananyň gapysynda iýmitlenýän awul-adatçylar; oba hojalygynyň gündelik durmuşyndan birden ýitip giden we birden görünmeýän ýaş oba hojalykçylary; ýüzüni penjirä basan halda duran gyzy öpýän boýnunda gyzyl ýaglykly ýaş ýigit.
  Bir gije şäherden bir mekdep okuwçysy Klara bilen gijäni geçirmek üçin geldi. Nahardan soň, iki gyz hem aşhana girip, penjiräniň ýanynda durup, daşary seredýärdiler. Olaryň içinde bir zat boldy. Umumy höwes bilen olar daşary çykyp, uzak wagtlap asuda oba ýollary boýunça ýyldyzlaryň aşagynda ýöräp gitdiler. Olar adamlaryň gyrymsy agaçlary ýakýan meýdana geldiler. Öňki tokaý bolan ýerde indi diňe bir kötük we gurak agaç şahalaryny göterip, olary oda zyňýan adamlaryň şekilleri bardy. Ot çuňlaşýan garaňkylykda janly reňkler bilen ýandy we näme üçindir iki gyz hem gijäniň görnüşlerinden, seslerinden we yslaryndan çuňňur täsirlendi. Erkekleriň şekilleri ýagtylykda öňe-yza tans edýän ýalydy. Klara içgüdüsel ýüzüni galdyryp, ýyldyzlara seretdi. Ol olaryň gözelligini, gijäniň çäksiz gözelligini öňküden has gowy duýdy. Uzakdaky tokaýyň agaçlarynda şemal aýdym aýdyp başlady, meýdanlaryň aňyrsynda garaňky görünýärdi. Ses ýumşak we yzygiderli bolup, onuň ruhuna aralaşdy. Onuň aýagynyň aşagyndaky otlaryň arasynda mör-möjekler uzakdaky asuda aýdyma goşulyp aýdym aýdýardylar.
  Klara şol gijäni nähili aýdyň ýadynda saklaýardy! Ol obanyň aşhanasynda gözlerini ýumup, başlan syýahatynyň soňuny garaşyp duran wagty, bu ýatlama ýadyna düşdi. Onuň bilen birlikde başga ýatlamalar hem geldi. "Näçe gysgajyk düýşler we gözelligiň ýarym görnüşlerini gördüm!" diýip, ol pikir etdi.
  Klara durmuşda nähilidir bir ýol bilen gözellige getirip biler diýip pikir edýän ähli zatlar indi çirkinlige alyp barýan ýalydy. "Men näçe zady ýitirdim" diýip, ol mürrüldäp, gözlerini açyp, naharhana gaýdyp geldi we garaňkylyga seredip duran Hýu bilen gürleşdi.
  - Ýör, - diýip, ol berk aýtdy we basgançaklardan ýokary çykdy. Olar aşaky otaglarda ýagty çyra galdyryp, basgançaklardan sessiz ýöräp gitdiler. Olar ýatylýan otaglara alyp barýan gapydan golaýlaşdylar we Klara gapydan çykdy. - Erkek bilen aýalynyň ýatmaly wagty geldi, - diýip, ol ýuwaş, bogulýan ses bilen aýtdy. Hýu onuň yzyndan otaga girdi. Ol penjiräniň ýanyndaky oturgyja bardy, oturdy, aýakgaplaryny çykardy we elinde tutup oturdy. Ol Klara däl-de, penjiräniň daşyndaky garaňkylyga seredýärdi. Klara saçlaryny aşak salyp, köýneginiň düwmelerini çözmäge başlady. Ol ýokarky köýnegini çykaryp, oturgyja zyňdy. Soňra çekmejä baryp, ony çykaryp, gijeki köýnegini gözledi. Ol gaharlanyp, birnäçe zady ýere zyňdy. - Nälet bolsun! - diýip, ol partlaýjy ses bilen otagdan çykdy.
  Hýu aýagyna bökdi. Içen şerabynyň täsiri bolmady we Stiw Hanter öýüne lapykeç gaýtmaga mejbur boldy. Bütin agşam şerapdan güýçli bir zat ony basyp aldy. Indi ol munuň nämedigini bilýärdi. Bütin agşam pikirler we islegler onuň aňynda aýlanyp ýördi. Indi olaryň hemmesi ýitip gitdi. "Men onuň muny etmegine ýol bermerin" diýip, ol mürrüldäp, gapydan çaltlyk bilen ylgady we ony ýuwaşlyk bilen ýapdy. Aýakgaplaryny elinde saklap, penjireden çykdy. Ol garaňkylyga bökjek boldy, ýöne tötänleýin joraply aýaklary öýüň arka tarapyna uzalyp gidýän ferma aşhanasynyň üçegine düşdi. Ol çaltlyk bilen üçekden gaçyp, ýaňaklarynda uzyn dyrnaklar galdyran gyrymsy agaçlaryň arasynda bökdi.
  Hýu Bidwell şäherine tarap bäş minut ylgady, soňra öwrülip, hasardan aşyp, meýdany geçdi. Onuň ädikleri henizem elinde berk gysylypdy we meýdan daşlydy, ýöne ol gögeren aýaklarynyň agyrysyny ýa-da ýaňaklaryndaky ýyrtyk tegmilleri duýmady ýa-da boýun almady. Meýdanda durup, ol Jim Pristiň ýol bilen öýüne awtoulag bilen barýanyny eşitdi.
  "Meniň gözelligim ummanyň üstünde ýerleşýär,
  Meniň gözelligim deňziň üstünde,
  Meniň gözelligim deňiziň üstünde,
  "Aý, maňa gözelligimi gaýtaryp ber."
  
  - diýip, ferma işçisi aýdym aýtdy.
  Hýu birnäçe meýdandan geçip, kiçijik derýanyň ýanyna gelip, kenarda oturdy we köwüşlerini geýdi. "Meniň mümkinçiligim bardy we ony utudym" diýip, ol ajy pikir etdi. Ol bu sözleri birnäçe gezek gaýtalady. "Meniň mümkinçiligim bardy, ýöne utudym" diýip, ol ýene-de aýtdy we ýöräp barýan meýdanlaryny bölýän haýatyň ýanynda saklandy. Bu sözlerden soň, ol saklandy we elini bokurdagyna basdy. Onuň ýarym basylyp aglamagy eşidildi. "Meniň mümkinçiligim bardy, ýöne utudym" diýip, ol ýene-de aýtdy.
  OceanofPDF.com
  XIX BAP
  
  Tom bilen Jimiň zyýafatyndan soň, şol gün Tom Hýuny aýaly bilen ýaşamaga gaýtaryp getirdi. Ertesi gün irden gartaşan adam şäherden üç aýal bilen fermanyň öýüne geldi, olar Klara düşündirdi, olar myhmanlaryň galdyran hapaçylygyny arassalamak üçin şol ýerdedi. Klara Hýunyň hereketlerinden çuňňur täsirlendi we şol pursatda ony çuňňur söýdi, ýöne kakasyna öz duýgularyny aýtmakdan ýüz öwürdi. "Meniň pikirimçe, sen we dostlaryň ony serhoş etdiň" diýdi ol. "Her niçigem bolsa, ol bu ýerde ýok."
  Tom hiç zat diýmedi, ýöne Klara Hýunyň ýitirim bolandygyny gürrüň berende, ol çalt at münüp gitdi. "Ol dükana geler" diýip pikir etdi we atyny öňündäki sütüne daňyp goýup, şol ýere ýöräp gitdi. Sagat ikide gaýyn dogany Terneriň Paýk köprüsinden ýuwaşlyk bilen geçip, dükana golaýlady. Ol şlýapasyzdy, eşikleri we saçlary tozan bilen örtülipdi, gözlerinde bolsa awlanan haýwanyň keşbi bardy. Tom ony ýylgyryp garşylady we hiç hili sorag bermedi. "Ýör" diýdi we Hýunyň elinden tutup, ony arabanyň ýanyna alyp gitdi. Aty çözüp, sigara ýakmak üçin saklandy. "Men aşaky fermalarymyň birine gidýärin. Klara seniň meniň bilen gitmek isleýändigiňi pikir etdi" diýip, sypaýyçylyk bilen aýtdy.
  Tom Makkoýlaryň öýüne awtoulagyny sürdi we saklandy.
  - Biraz tertipli bolsaň gowy bolar, - diýdi ol Hýuga seretmän. - Sen içeri gir, sakgalyny al we geýin. Men şähere gidýärin. Men söwda etmeli.
  Ýoldan gysga aralykdan soň, Tom saklandy we gygyrdy. "Zatlaryňy ýygnap, öz ýanyň bilen alyp gitmek isleýänsiň" diýip, ol gygyrdy. "Zatlaryň gerek bolar. Biz şu gün bu ýere gaýdyp gelmeris."
  Iki adam tutuş gününi bile geçirdiler we şol agşam Tom Hýuny ferma alyp gitdi we agşamlyk naharyna galdy. "Ol biraz serhoşdy" diýip, ol Klara düşündirdi. "Oňa gatylyk etme. Ol biraz serhoşdy".
  Klara we Hýu üçin şol agşam olaryň durmuşyndaky iň kyn agşam boldy. Hyzmatkärler gidenden soň, Klara naharhana çyrasynyň aşagynda oturyp, kitap okaýan ýaly boldy, Hýu bolsa umytsyzlyga düşüp, okamaga-da synanyşdy.
  Ýene-de ýokarky gata, ýatylýan otaga çykmaly wagty geldi we ýene-de Klara ýol görkezdi. Ol Hýunyň gaçyp giden otagynyň gapysyna golaýlaşdy, ony açdy we bir gyra çekildi. Soňra elini uzatdy. "Gijäňiz haýyrly bolsun" diýip, koridordan aşak düşdi, başga bir otaga girdi we gapyny ýapdy.
  Hýunyň mekdep mugallymy bilen bolan wakasy onuň fermada geçiren ikinji gijesinde gaýtalandy. Ol aýakgaplaryny çykaryp, ýatmaga taýýarlandy. Soňra koridora girip, Klaranyň gapysyna ýuwaşlyk bilen golaýlaşdy. Birnäçe gezek haly düşekli koridordan aşak düşdi, bir gezek eli gapynyň tutawaçynda galdy, ýöne her gezek ruhdan düşüp, öz otagyna gaýdyp geldi. Muny bilmese-de, Klara, şol gezekki Rouz Makkoý ýaly, onuň ýanyna gelmegine garaşýardy we ol gapynyň ýanynda dyza çöküp, onuň gelmegine garaşýardy, umyt edýärdi we gorkýardy.
  Mekdep mugallymyndan tapawutlylykda, Klara Hýuga kömek etmek isledi. Nika oňa şeýle itergi beren bolmagy mümkin, ýöne ol muňa hereket etmedi we ahyrsoňy Hýu haýran galyp, utanyp, özi bilen göreşmegi bes edende, ol turup, düşegine gitdi we özüni ýere taşlap aglady, Hýu öňki agşam meýdanlaryň garaňkylygynda durup aglan ýaly.
  OceanofPDF.com
  XX BAP
  
  MEN BOLDUM. Hýunyň Klara bilen toýundan bir hepde soň, yssy, tozanly bir gündi we Hýu Bidwelldäki dükanynda işleýärdi. Ol eýýäm näçe gün, hepde we aýlap şol ýerde zähmet çekip, demir bilen pikirlenipdi - aňynyň öwrümlerine eýermek üçin gygyryp, gygyryp, gün boýy iş stolunda beýleki işçileriň ýanynda durupdy - onuň öňünde hemişe kiçijik tigir üýşümleri, çig demir we polat zolaklary, agaç bloklary, oýlap tapyjynyň sungatynyň enjamlary bardy. Onuň töwereginde, indi pul gelensoň, hiç zat oýlap tapmadyk, jemgyýetçilik durmuşynda görünmeýän, baý adamyň gyzyna öýlenmedik işçiler, barha köp adam bardy.
  Irden Hýu hiç haçan bilmeýän hünärlerini bilýän ussat ýigitler, beýleki işçiler ussahananyň gapysyndan onuň ýanyna gelýärdiler. Olar onuň ýanynda özlerini biraz oňaýsyz duýýardylar. Onuň adynyň beýikligi olaryň aňynda ýaňlanýardy.
  Işçileriň köpüsi ärler, maşgala kakalarydy. Olar irden öýlerinden çykmaga şatdylar, ýöne dükana girmäge birneme howlukdylar. Olar köçeden beýleki jaýlaryň ýanyndan geçip, irdenki çilimlerini çekip ýöräp gitdiler. Toparlar emele geldi. Köçede köp adam ýöräp gitdi. Dükanyň gapysynda her bir adam saklandy. Güýçli bir ses eşidildi. Çilim gaplary bosagada kakyldy. Dükana girmezden öň, her bir adam demirgazyga uzalyp gidýän açyk meýdana göz aýlady.
  Bir hepde bäri Hýu heniz aýaly bolmadyk bir aýal bilen durmuş gurupdy. Ol onuň durmuşynyň çäginden daşary diýip pikir edýän dünýä degişlidi we henizem degişlidi. Ol ýaş, güýçli we inçe dälmidi? Ol örän owadan eşikler geýmänmidi? Onuň geýen eşikleri onuň nyşanydy. Onuň üçin ol elýetmezdi.
  Şeýle-de bolsa, ol onuň aýaly bolmaga razy boldy, hormat we gulak asmak sözlerini aýdan adamyň öňünde onuň bilen durdy.
  Soňra iki elhenç agşam geldi: ol gyz bilen fermanyň öýüne gaýdyp gelen gije, olaryň hormatyna toý dabarasynyň geçirilendigini gördü we garry Tom ony ýeňlen, gorkunç bir adam hökmünde fermanyň öýüne gaýtaryp getirdi, ol aýalyň ony teselli etmek üçin elini uzadandygyna umyt edýärdi.
  Hýu durmuşynda ajaýyp mümkinçiligi elden giderendigine ynanýardy. Ol öýlenipdi, ýöne onuň nikalaşmasy nikalaşmady. Ol özüni gaçyp bolmajak ýagdaýa salypdy. "Men gorkak" diýip, ol dükandaky beýleki işçilere seredip pikir etdi. Olar hem onuň ýaly öýlenen erkeklerdi we bir aýal bilen bir öýde ýaşaýardylar. Şol gije olar batyrgaýlyk bilen aýal bilen duşuşmaga çykdylar. Ol mümkinçilik dörände muny edip bilmedi we Klara onuň ýanyna gelip bilmedi. Ol muny düşünip bilýärdi. Onuň elleri diwar gurupdy we geçen günler onuň üstüne goýlan uly daşlar ýaly boldy. Onuň etmedik zady her geçen gün barha mümkin däl boldy.
  Tom, Hýuny Klaranyň ýanyna alyp gaýdan bolsa-da, olaryň başdan geçiren wakalarynyň netijesine henizem biynjalyk bolýardy. Ol her gün dükana gelýärdi we agşam fermada olaryň ýanyna baryp görýärdi. Ol çagalary wagtyndan öň höwürtgesinden çykarylan ene guş ýaly aýlanyp ýördi. Her gün irden ol dükana Hýu bilen gürleşmek üçin gelýärdi. Ol maşgala durmuşy barada degişme edýärdi. Golaýda duran bir adama göz gyzdyryp, tanyş elini Hýunyň egnine goýdy. "Maşgala durmuşy nähili gidýär? Meniň pikirimçe, sen biraz solgun görünýärsiň" diýip, ol gülüp aýtdy.
  Şol agşam ol ferma geldi we öz işlerini, şäheriň ösüşini we ondaky rolyny ara alyp maslahatlaşdy. Klara bilen Hýu duýulman, onuň ýanyndan begenip, diňleýän ýaly bolup, sessiz oturdylar.
  Hýu dükana sekizde geldi. Başga günlerde, şol uzak garaşylýan hepdede, Klara ony işe alyp gitdi we ikisi hem Medina köçesinden we şäheriň köp adamly köçelerinden sessiz-üýnsüz geçdiler; ýöne şol gün irden ol gitdi.
  Medina ýolunda, bir wagtlar Klara bilen duran we ony gaharly gören köprüsinden uzak bolmadyk ýerde, bir zat boldy. Erkek guş ýoluň ugrundaky gyrymsy agaçlaryň arasyndan dişi guşy yzarlaýardy. Iki tüýli, ýagty reňkli we janly jandar howada ylgap, suwa çümýärdi. Olar gara ýaşyl ýapraklaryň arasyndan girip-çykýan hereket edýän ýagtylyk toplaryna meňzeýärdiler. Olaryň töwereginde bir delilik, durmuşyň joşguny bardy.
  Hýu ýoluň gyrasynda saklanmaga aldandy. Onuň aňyny dolduran zatlaryň garyşyklygy - tigirler, dişli çarhlar, ryçaklar, ot ýükleýji maşynyň ähli çylşyrymly bölekleri - eli olary hakykata öwürýänçä kellesinde ýaşaýan zatlar - tozan ýaly dargady. Bir pursatlyk ol diri, bidüzgün jandarlara syn etdi, soňra bolsa aýaklarynyň ýören ýoluna gaýdyp gelen ýaly, dükana tarap ylgady, özüniň agaç şahalaryna däl-de, tozanly ýola düşýändigini synlady.
  Dükanda Hýu bütin irden öz aňyny tertipleşdirmäge, ýeliň şeýle biperwaýlyk bilen uçuran zatlaryny yzyna almaga synanyşdy. Sagat onlarda Tom içeri girdi, biraz gürrüň etdi we soňra uçup gitdi. "Sen henizem şu ýerde. Gyzymyň seni henizem saklaýar. Sen ýene gaçyp gitmediň" diýip, öz-özüne aýdan ýaly boldy.
  Gün gyzypdy we Hýunyň işlejek bolýan stolunyň ýanyndaky dükanyň penjiresinden görünýän asman bulutlydy.
  Günortan işçiler gitdiler, ýöne beýleki günlerde Hýuny günortanlyk naharyna ferma alyp gitmäge gelen Klara gelmedi. Dükan asudalaşanda, ol işini bes etdi, ellerini ýuwdy we paltosyny geýdi.
  Ol dükanyň gapysyna tarap ýöräp, soňra oturgyçlara gaýdyp geldi. Onuň öňünde işläp ýören demir tigir ýatyrdy. Ol ot ýükleýän maşynyň çylşyrymly bölegini sürmek üçin niýetlenendi. Hýu ony alyp, dükanyň arka tarapyna, örsüň duran ýerine alyp gitdi. Huşsuz we näme edendigini asla bilmeýän ýagdaýda, ony örsüň üstüne goýdy we eline ägirt uly çarhy alyp, kellesiniň üstünden geçirdi.
  Bu zarba örän agyr boldy. Hýu Klara bilen nikasynyň ony şeýle bir geň galdyryjy ýagdaýa garşy tutuş protestini bildirdi.
  Çananyň urgusy hiç hili täsir etmedi. Çana batdy we deňeşdirme boýunça ejiz metal tigir burulyp, deformasiýa boldy. Çananyň kellesiniň aşagyndan aýrylyp, Hýunyň kellesiniň ýanyndan uçup geçdi we penjireden uçup çykdy we aýnany döwdi. Döwülen aýna bölekleri güýçli şakyrdap, örsüň golaýynda ýatan demir we polat bölekleriniň üstüne düşdi...
  Hýu şol gün günortanlyk naharyny iýmedi, ferma gitmedi we dükandaky işe gaýdyp gelmedi. Ol pyýada ýöräp gitdi, ýöne bu gezek erkek we urkaçy guşlaryň gyrymsy agaçlaryň arasyndan girip-çykýan oba ýollaryndan ýöräp gitmedi. Ol erkekler we aýallar, şeýle hem olaryň öýlerinde geçirýän durmuşy barada ýakyn we şahsy bir zat öwrenmek islegine boýun boldy. Ol gündiz Bidweliň köçelerinde aýlanyp ýördi.
  Sag tarapda, Terners ýolunyň üstünden geçýän köprüden soň, Bidwelliň esasy köçesi derýanyň kenaryndan geçýärdi. Bu ugurda günorta oba ýerleriniň depeleri derýanyň kenarynda aşak düşýärdi we beýik gaýa bardy. Gaýada we onuň arkasynda, depäniň ýumşak eňňitinde Bidwelliň baý raýatlarynyň iň uly täze öýleriniň köpüsi guruldy. Derýanyň garşysynda iň uly jaýlar ýerleşýärdi, olaryň meýdançalary agaçlar we gyrymsy agaçlar bilen ekilendi, depäniň ugrundaky köçelerde bolsa, derýadan uzaklaşdykça has az uly öýler guruldy - uzyn hatarlar, jaýlar bilen gurlan uzyn köçeler, kerpiçden, daşdan we agaçdan ýasalan jaýlar.
  Hýu derýadan çykyp, köçeleriň we jaýlaryň labirintine gaýdyp geldi. Birhili içgüdü ony şol ýere alyp geldi. Bidwelliň erkekleri we aýallary, baýaýan we öýlenenler, ýaşamaga we jaý gurmaga şu ýere geldiler. Onuň gaýynatasy oňa derýanyň kenaryndan jaý satyn almagy teklip etdi we diňe şu zat Bidwell üçin köp zady aňladýardy.
  Ol Klara ýaly ärleri bolan aýallary we olaryň nähilidigini görmek isledi. "Men ýeterlik erkek gördüm" diýip, ol ýarym-ýalňyş pikir edip, ýoluny dowam etdirdi.
  Ol bütin gün köçelerde aýlanyp, aýallaryň ärleri bilen ýaşaýan öýleriniň ýanyndan geçdi. Onuň göwnüne uzaklyk çökdi. Ol bir sagatlap agajyň aşagynda durup, işçileriň ýene bir jaý gurmagyna tomaşa etdi. Işçileriň biri onuň bilen gürleşende, ol köçä çykdy, adamlaryň täze gurlan jaýyň öňünde beton örtük döşeýän ýeri bardy.
  Ol aýallaryň ýüzlerini görmek üçin gizlinlikde gözlegini dowam etdirdi. "Olar näme bilen meşgullanýarlar? Men muny bilmek isleýärin" diýip, onuň aňy şeýle diýdi.
  Aýallar gapylaryndan çykyp, ol haýal ýöräp barýarka, onuň ýanyndan geçdiler. Beýleki aýallar köçelerden arabalarda ýöräp geçdiler. Olar gowy geýinipdirler we özlerine ynamly görünýärdiler. "Men gowy. Hemme zat meniň üçin düzedilip, tertipleşdirilen" diýýän ýalydylar. Onuň ýören her köçesi tertipleşdirilen we tertipleşdirilen zatlaryň hekaýasyny gürrüň berýän ýalydy. Öýler bir zady aýdýardy. "Men öý. Hemme zat düzedilip, tertipleşdirilençä men döredilmeýärin. Men hut şony göz öňünde tutýaryn" diýdiler.
  Hýu örän ýadawdy. Agşamara kiçijik, ýagty gözli bir aýal - şübhesiz, onuň toýuna gelen myhmanlaryň biri - ony saklady. "Siz satyn almagy ýa-da gurmagy meýilleşdirýärsiňizmi, jenap Makweý?" diýip, ol sorady. Ol başyny ýaýkady. "Men diňe töweregime seredýärin" diýdi we howlukmaçlyk bilen gitdi.
  Onuň çaşgynlygynyň ýerini gahar tutdy. Köçelerde we gapylaryň agzynda gören aýallary öz aýaly Klara ýaly aýallardy. Olar erkekler bilen durmuş gurupdylar - "menden gowy däl" diýip, ol özüne batyrgaýlyk bilen aýtdy.
  Olar erkekler bilen durmuş gurupdylar we olara bir zat boldy. Işler düzedilipdi. Olar köçelerde we jaýlarda ýaşap bilýärdiler. Olaryň nikalary hakyky nikady we onuň hakyky nikalaşmaga haky bardy. Durmuşdan garaşmaly zat köp däldi.
  "Klaranyň hem muňa haky bar" diýip pikir etdi we onuň aňy erkek bilen aýalyň arasyndaky nikalary ideallaşdyrmaga başlady. "Men olary her ýerde görýärin - Klara ýaly arassa, owadan geýinen, owadan aýallary. Olar nähili bagtly!"
  "Olaryň ýelekleri dyrmaşypdyr" diýip, ol gaharly pikir etdi. "Olar bilen hem agaçlaryň arasyndan kowalan guş bilen birmeňzeşdi. Yzarlamak we gaçmaga deslapky synanyşyk bardy. Aslynda tagalla bolmadyk tagalla bardy, ýöne bu ýerde ýelekler dyrmaşypdy."
  Ýarym umytsyz keýpde pikirleri bilen Hýu ýagty, çirkin, täze gurlan, täze reňklenen we mebelleri bilen üpjün edilen jaýlaryň köçelerini taşlap, şähere tarap ugrady. Iş gününiň ahyrynda öýüne barýan birnäçe erkekden jaň geldi. "Biziň ýolumyzy satyn almak ýa-da ösdürmek barada pikir edýändigiňize umyt edýärin" diýip, olar mähirli aýtdylar.
  
  
  
  Ýagyş ýagyp başlady we garaňky düşdi, ýöne Hýu Klara öýüne gitmedi. Ol öýde onuň bilen ýene bir gijäni geçirip, oýa ýatyp, gijäniň seslerini diňläp, batyrgaýlygy garaşyp biljekdigini duýmady. Ol ýene bir agşam lampanyň aşagynda oturyp, okaýan ýaly bolup bilmedi. Ol Klara bilen basgançaklardan çykyp bilmedi, ýöne ony basgançaklaryň başynda sowuk "Gijäňiz haýyrly bolsun" diýip goýup gitdi.
  Hýu Medina ýoly bilen öýe golaý ýöräp, yzyna gaýdyp, meýdana çykdy. Suwuň ädiklerine ýetýän ýerinde pes, batgalyk ýer bardy we ol ýerden geçenden soň, özüni üzüm agaçlary bilen örtülen meýdanda tapdy. Gije şeýle garaňkylaşypdy welin, hiç zat görüp bilmeýärdi we ruhunda garaňkylyk höküm sürýärdi. Sagatlap kör ýöräpdi, ýöne oňa hiç haçan, ýigrenip garaşyp, Klaranyň hem garaşýandygy, onuň üçin hem bu synag we näbellilik döwridigi aňyna gelmedi. Ol onuň ýolunyň ýönekeý we aňsat boljakdygyny göz öňüne getirdi. Ol ak we arassa jandardy, onuň ýanyna gelmek, onuň aklygyna we arassalygyna aralaşmak üçin batyrgaýlygy garaşýardy - näme üçin?
  Bu Hýunyň öz içinde tapyp biljek ýeke-täk jogabydy. Ak we arassa zady ýok etmek durmuşyň zerur bölegidi. Bu adamlaryň durmuşyň dowam etmegi üçin etmeli zadydy. Aýallara gelende bolsa, olar ak we arassa bolmalydylar we garaşmalydylar.
  
  
  
  Içki närazylyk bilen doldurylan Hýu ahyrsoňy ferma tarap ýola düşdi. Çygly we süýräp, Medina ýolundan öwrüldi we öýüň garaňky we boş ýaly görünýändigini gördü.
  Soňra täze we syrly ýagdaý ýüze çykdy. Ol bosagadan geçip, öýe girende, Klaranyň şol ýerdedigini bildi.
  Şol gün ol ony irden işe äkitmedi ýa-da günortan ony alyp gitmedi, sebäbi oňa gün şöhlesinde seretmek islemeýärdi, onuň gözlerinde geň galan, gorkunç keşpleri ýene görmek islemeýärdi. Ol onuň garaňkylykda ýalňyz galmagyny, ony garaşmagyny isleýärdi. Indi öý garaňkydy we ol ony garaşýardy.
  Nähili ýönekeýdi! Hýu myhman otagyna girdi, garaňkylyga öňe gitdi we ýokardaky ýatylýan otaglara alyp barýan basgançaklaryň golaýynda diwara goýlan şlýapa tekjesini tapdy. Ol ýene-de öz erkekligi diýip atlandyrýan zadyny taşlady, diňe otagdaky duýýan barlygyndan gaçmaga, düşegine süýşüp çykmaga, oýa ýatyp, sesi diňlemäge we öňdäki ýene bir günüň gelmegini sabyrsyzlyk bilen garaşmaga umyt baglady. Emma ol çygly şlýapasyny tekjäniň biriniň dyrnagyna goýup, aşaky basgançagy tapyp, aýagyny garaňkylyga sokup barýarka, bir ses ony çagyrdy.
  - Bu ýere gel, Hýu, - diýip, Klara ýuwaşlyk bilen we berk aýtdy we hereketiň başynda tutulan oglan ýaly, oňa ýakynlaşdy. - Biz örän akmakçylyk etdik, Hýu, - diýip, onuň sesini ýuwaşlyk bilen eşitdi.
  
  
  
  Hýu penjiräniň ýanyndaky oturgyçda oturan Klara golaýlaşdy. Onuň tarapyndan hiç hili garşylyk görkezilmedi, soňraky söýgi gatnaşygyndan gaça durmak üçin hiç hili synanyşyk bolmady. Ol bir pursat sessiz durdy, oturgyçda onuň aşagyndaky ak keşbini gördü. Ol henizem uzakda, ýöne oňa tarap çalt uçýan guş ýaly bir zat ýalydy. Onuň eli galdyrylyp, onuň elinde ýatyrdy. Ol mümkin däl derejede uly ýalydy. Ol ýumşak däldi, ýöne gaty we berkdi. Onuň eli bir pursat onuň elinde bolanda, ol onuň ýanynda durdy. Soňra onuň eli onuň elinden aýrylyp, onuň çygly tüýlerini, çygly saçlaryny, ýaňaklaryny sypady. "Meniň tenim ak we sowuk bolmaly" diýip pikir etdi we başga pikir etmedi.
  Ol şatlyk bilen doldy, oturgyçdan oňa ýakynlaşanda, içinden şatlyk joşdy. Günler, hepdeler boýy ol öz meselesini erkek adamyň meselesi, ýeňlişini erkek adamyň ýeňlişi hasaplaýardy.
  Indi ýeňiliş, mesele, ýeňiş ýokdy. Ol özbaşdak ýokdy. Onuň içinde täze bir zat döräpdi ýa-da hemişe onuň bilen ýaşaýan bir zat janlandy. Ol oňaýsyz däldi. Ol gorkmaýardy. Ol erkek guşuň agajyň şahalaryndan uçup geçmegi ýaly çalt we ygtybarlydy we onuň içinde ýeňil we çalt bir zady yzarlaýardy, ýagtylykda we garaňkylykda gaty çalt uçman uçup bilýän bir zady, gorkmagyň zerurlygy bolmadyk zady, düşünmegiň zerurlygy bolmazdan düşünip biljek zadyny, dar ýerde dem almagyň zerurlygyny düşünýän ýaly.
  Hýu öz gülküsi ýaly ýumşak we ynamly gülüp, Klarany gujagyna aldy. Birnäçe minutdan soň olar basgançaklardan çykdylar we Hýu basgançaklarda iki gezek büdräp gitdi. Munuň ähmiýeti ýokdy. Onuň uzyn, oňaýsyz bedeni özünden daşardaky bir zatdy. Ol köp gezek büdräp ýykylyp bilerdi, ýöne onuň açan zady, içinde näme bardygy, aýaly Klara bolan gabygynyň büdräp gitmändigine jogap berdi. Ol guş ýaly garaňkylykdan ýagtylyga uçdy. Şol pursatda ol başlan durmuşyň çalt uçuşynyň ebedi dowam etjekdigini pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  BÄŞINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  XXI BAP
  
  Ogaýoda tomus gijesidi we Bidwell şäheriniň demirgazygynda uzalyp gidýän uzyn, tekiz meýdanlardaky bugdaýlar biçmäge ýetişdi. Bugdaý meýdanlarynyň arasynda mekgejöwen we kelem meýdanlary ýatyrdy. Mekgejöwen meýdanlarynda ýaşyl şahalar ýaş agaçlar ýaly beýikdi. Meýdanlaryň garşysynda ak ýollar ýatyrdy, bir wagtlar sessiz, gijelerine sessiz we boş, köplenç günüň köp sagatlarynda gijäniň sessizligi diňe wagtal-wagtal öýe barýan atlaryň toýnagynyň şakyrdysy we günleriň asudalygy, arabalaryň gygyrdysy bilen bozulýardy. Tomus agşamynda ýaş ferma işçisi öz arabasynda ýolda barýardy, satyn alnan puluny tomusky aýlygyny, yssy meýdanlarda derli zähmetiň uzyn tomusyny sarp edipdi. Atynyň toýnaglary ýolda ýuwaşja şakyrdy. Onuň söýgülisi onuň ýanynda oturdy we ol howlukmaýardy. Ol bütin gün hasyl ýygnamakda işledi we ertir ýene-de işlejekdi. Munuň ähmiýeti ýokdy. Onuň üçin gije çetki fermalardaky horazlar daň atýança dowam etdi. Ol aty ýadyndan çykardy we haýsy tarapa öwrülendigine üns bermedi. Onuň üçin ähli ýollar bagta alyp barýardy.
  Uzyn ýollaryň ugrunda çäksiz meýdanlar uzalyp gidýärdi, olary wagtal-wagtal tokaý zolagy bölüp, agaçlaryň kölegeleri ýollaryň üstünden düşüp, garaňky kölleri emele getirýärdi. Hasaryň burçlaryndaky beýik, gurak otlarda mör-möjekler aýdym aýdýardy; towşanlar ýaş kelem meýdanlarynyň üstünden aý şöhlesinde kölege ýaly uçup gidýärdiler. Kelem meýdanlary hem owadandy.
  Illinoýs, Indiana, Aýowa ýa-da Ogaýo ştatlaryndaky giň kelem meýdanlarynyň gözelligi barada kim ýazdy ýa-da aýdym aýtdy? Kelem meýdanlarynda giň daşky ýapraklar dökülýär we topragyň üýtgeýän, inçe reňkleri üçin fon döredýär. Ýapraklaryň özi dürli reňklerde bolýar. Möwsüm dowam edende, olar açykdan gara ýaşyla öwrülýär, gyrmyzy, gök we gyzyl reňkleriň müňlerçe öwüşgininde peýda bolýar we solýar.
  Ogaýo ýollarynyň ugrundaky kelem meýdanlary dym-dyrslykda uklap ýatyrdy. Awtomobiller heniz ýollarda çalt ýöräp gitmändi, olaryň ýalpyldawuk çyralary - tomus gijesinde hem görmek ajaýyp - ýollary şäherleriň dowamy edipdi. Şol elhenç şäher Akron heniz sansyz millionlarça rezin halkalaryny açmaga başlamandy, her biri Hudaýyň basyşly howasynyň öz bölegi bilen doldurylyp, ahyrsoňy şäherlere gaçyp giden daýhanlar ýaly tussag edilipdi. Detroýt we Toledo heniz ýüzlerçe müň awtoulaglaryny oba ýollarynda gijäniň dowamynda gygyryp-gygyryp ibermäge başlamandy. Willis henizem Indianada mehanik bolup işleýärdi, Ford bolsa henizem Detroýtda welosiped abatlaýyş ussahanasynda işleýärdi.
  Ogaýoda tomus gijesidi we aý şöhle saçýardy. Oba lukmanynyň aty ýollarda howlukdy. Pyýada adamlar sessiz we uzak aralyklar bilen ýöräp barýardylar. Aty agsak bolan fermer şähere tarap ýöräp barýardy. Ýolda azaşyp galan zontik ussasy uzak şäheriň çyralaryna tarap howlukdy. Beýleki tomus gijelerinde gybatçy miwe ýygýanlar bilen dolu ukyly şäher bolan Bidwellde hemme zat gyzgalaňlydy.
  Üýtgeşiklik we adamlaryň ösüş diýip atlandyrýan zady howadady. Belki, howada bir rewolýusiýa bardy, şäherleriň ösüşi bilen birlikde ösýän sessiz, hakyky rewolýusiýa. Şol sessiz tomus gijesinde Bidwell şäheriniň gyzgalaňly we joşgunly ýerinde adamlary haýran galdyran bir zat boldy. Bir zat boldy, birnäçe minutdan soň ýene-de gaýtalandy. Başlar titräp, gündelik gazetleriň ýörite neşirleri çap edildi, ägirt uly adam arysy gozgaldy, birden şähere öwrülen şäheriň görünmeýän üçeginiň aşagynda, öz-özüňi aňlamak tohumlary täze topraga, amerikan topragyna ekildi.
  Emma bularyň hemmesi başlamazdan öň, başga bir zat boldy. Ilkinji awtoulag Bidwell köçelerinden aýly ýollara çykdy. Tom Batterwort gyzy Klara we onuň adamsy Hýu Makweýi göterip, rulda bardy. Tom awtoulagy bir hepde öň Kliwlendden getiripdi we onuň bilen bile barýan mehanik oňa sürüjilik sungatyny öwredipdi. Indi ol ýeke özi we batyrgaýlyk bilen sürüp barýardy. Şol agşam irden gyzyny we giýewini ilkinji gezek sürüp gitmek üçin ferma ylgady. Hýu onuň ýanyna mündi we şäherden çykanlaryndan soň, Tom oňa öwrüldi. "Indi meniň onuň guýrugyna basyşymy görüň" diýip, ol ilkinji gezek Kliwlend mehanikinden alan awtoulag jargonyny ulanyp, buýsanç bilen aýtdy.
  Tom awtoulagy ýolda sürýärkä, Klara arka oturgyçda ýeke özi oturyp, kakasynyň täze satyn alan zadyna haýran galmady. Ol üç ýyl bäri durmuşa çykypdy we heniz durmuşa çykjak adamy tanamaýandygyny duýýardy. Wakalar hemişe şol birdi: ýagtylyk pursatlary, soňra ýene-de garaňkylyk. Täze awtoulag, ýollarda haýran galdyryjy derejede ýokary tizlikde hereket edip, kakasynyň aýdyşy ýaly, dünýäniň tutuş ýüzüni üýtgedip bilerdi, ýöne bu onuň durmuşynyň käbir faktlaryny üýtgetmedi. "Men aýal hökmünde şowsuzmy ýa-da Hýu mümkin däl ärmi?" diýip, ol özünden, ähtimal, müňinji gezek sorady, awtoulag uzak aralykly, göni ýola öwrülip, guş ýaly howada böküp, uçup barýan ýalydy. "Her niçigem bolsa, men är bilen durmuşa çykdym, ýöne meniň ärim ýok; men bir adamyň gujagyndadym, ýöne meniň söýgülim ýok; men durmuşy öz elime aldym, ýöne durmuş barmaklarymyň arasyndan geçdi."
  Klara kakasy ýaly, Hýu hem diňe özünden daşary zatlar, durmuşyň daşky gatlagy bilen meşgul ýalydy. Ol kakasyna meňzeýärdi, ýöne oňa meňzemeýärdi. Klara oňa geň galýardy. Onuň arzuw edýän, ýöne tapyp bilmedik adamynda bir zat bar eken. "Bu meniň günäm bolmaly" diýip, öz-özüne aýtdy. "Ol gowy, ýöne men näme?"
  Klara onuň nika düşeginden gaçan gijesinden soň, köp halatlarda gudratyň bolandygyny pikir edýärdi. Käwagt şeýle bolýardy. Şol gije, ýagyşdan onuň ýanyna gelende, bu boldy. Şol ýerde urulyp ýykylyp biljek diwar bardy we ol urmak üçin elini galdyrdy. Diwar ýykyldy, soňra täzeden guruldy. Gijelerine adamsynyň gujagynda ýatanda-da, diwar ýatylýan otagyň garaňkylygynda galgady.
  Şeýle gijelerde fermanyň üstünde goýy sessizlik höküm sürýärdi we ol we Hýu, adat boýunça, sessiz galdylar. Garaňkylykda ol elini galdyryp, onuň ýüzüne we saçyna degirdi. Ol hereketsiz ýatyrdy we ol bir uly güýjüň ony tutup duran ýaly duýdy. Otagy ýiti göreş duýgusy doldurdy. Howa agyrdy.
  Sözler aýdylanda-da, olar dymmagy bozmady. Diwar galdy.
  Gelen sözler boş, manysyz sözlerdi. Hýu birden gepledi. Ol ussahanadaky işini we çylşyrymly mehaniki meseläniň üstünde nähili öňe gidişini gürrüň berdi. Eger bu iki adam bilelikde oturan ýagty jaýdan çykanda agşam bolan bolsa, garaňkylygyň her bir duýgusy olary diwary ýykmaga synanyşmaga höweslendirerdi. Olar köçe boýunça, ambarlaryň ýanyndan we ambaryň içinden geçýän derýanyň üstünden kiçi agaç köprüden geçdiler. Hýu ussahanadaky iş barada gürleşmek islemedi, ýöne başga bir zat üçin söz tapyp bilmedi. Olar köçe öwrülýän we dagyň we şäheriň görünýän ýerinden hasara golaýlaşdylar. Ol Klara seretmedi, ýöne dagyň aşaklygyna seretdi we bütin gün ony mesgul eden mehaniki kynçylyklar baradaky sözler ylgap we ýöräp gitdi. Soňra öýe gaýdyp gelenlerinde, ol biraz rahatlandy. "Men sözleri aýtdym. Bir zat gazanyldy" diýip pikir etdi.
  
  
  
  Şeýdip, üç ýyl durmuş gurandan soň, Klara kakasy we adamsy bilen awtoulaga münüp, tomus gijesinde çalt ýöräp gitdi. Maşyn Butterwort fermasyndan daglyk ýoldan, şäheriň on iki sany ýaşaýyş köçesinden geçip, soňra demirgazyga tarap baý, düz ýeriň uzyn, göni ýollaryna çykdy. Ol şäheriň daşyndan aýlanyp, aç böri ot ýakylan awçy düşelgesini sessiz we çalt gurşap alýan ýaly boldy. Klara üçin awtoulag böri ýaly görünýärdi - batyr, mekir we şol bir wagtyň özünde gorkup. Onuň uly burny asuda ýollaryň dynçsyz howasyny deşip, atlary gorkuzdy, dym-dyrslygy yzygiderli myldyrdadyp bozdy, mör-möjekleriň aýdymyny basyp ýatyrdy. Faralaryň yşyklary hem onuň ukyny bozdy. Olar agaçlaryň aşaky şahalarynda guşlaryň ýatýan, ammar diwarlarynda oýnaýan, mallary meýdanlardan sürüp, garaňkylyga çapýan we Ogaýo welaýatynyň ýol gyrasyndaky haýatlarda ýaşaýan ýabany haýwanlary, gyzyl sinjablary we burçuklary gorkuzýardy. Klara awtoulagy ýigrenýärdi we ähli maşynlary ýigrenmäge başlady. Ol maşynlar we olaryň gurluşy baradaky pikirleriň adamsynyň özi bilen aragatnaşyk saklap bilmezliginiň sebäbi bolandygyna karar berdi. Öz nesliniň ähli mehaniki höwesine garşy gozgalaň ony gurşap aldy.
  Ol maşyn sürüp barýarka, Bidwell şäherinde maşyna garşy ýene bir, has-da elhenç gozgalaň başlandy. Aslynda, bu gozgalaň Tom täze motorynda Batterwort fermasyndan çykmazyndan öň, hatda tomus aýy dogmazdan öň, hatda fermanyň günortasyndaky depeleriň üstünden gijäniň çal reňkli örtügi düşmezden öň başlanypdy.
  Jo Ueýnswortyň dükanynda işleýän şägirt Jim Gibson şol gije özünden gaça durdy. Ol ýaňy iş berijisine garşy uly ýeňiş gazanypdy we baýram etmek isledi. Birnäçe günläp salonlarda we dükanlarda garaşylýan ýeňşiniň hekaýasyny gürrüň beripdi we indi ol boldy. Pansionatda günortanlyk naharyndan soň, ol salona baryp, içgi içdi. Soňra başga salonlara baryp, başga içgiler içdi, soňra köçelerden dükanyň gapysyna çenli ýöräp gitdi. Tebigatyndan ruhy huligan bolsa-da, Jimiň energiýasy ýetmezçilik etmedi we iş berijisiniň dükany onuň ünsüni talap edýän iş bilen doludy. Bir hepdeläp, ol we Jo her agşam iş ýerlerine gaýtdylar. Jim gelmek isledi, sebäbi içki täsir ony hemişe hereketde bolan iş pikirini söýmäge mejbur etdi, Jo bolsa Jim ony gelmäge mejbur etdi.
  Şol agşam şäherde köp zat bolýardy. Baş müdir Ed Holl tarapyndan mekgejöwen ýygnaýjy zawodynda girizilen bölekleýin barlag ulgamy Bidweliň ilkinji senagat iş taşlamagyna sebäp boldy. Nägile işçiler guramaçylyksyzdy we iş taşlama şowsuzlyga uçrady, ýöne şäheri çuňňur tolgundyrdy. Bir gün, bir hepde öň, garaşylmadyk ýagdaýda, elli ýa-da altmyş töweregi adam işden çykmak kararyna geldi. "Biz Ed Holl ýaly adam üçin işlemeris" diýip, olar yglan etdiler. "Ol baha ölçegini kesgitleýär, soňra bolsa, biz öz güýjümizi jemläp, gowy bir günlük aýlyk almak üçin işlänimizde, ony peseldýär." Dükandan çykanlaryndan soň, erkekler Esasy köçede ýöräp başladylar we olaryň iki ýa-da üçüsi, birdenkä sözlü bolup, köçe burçlarynda çykyş edip başladylar. Iş taşlama ertesi gün ýaýrady we dükan birnäçe gün ýapyk boldy. Soňra Kliwlendden kärdeşler arkalaşygynyň guramaçysy geldi we onuň gelen güni köçelerde iş taşlamaçylaryň getiriljekdigi barada habar ýaýrady.
  Köp wakalara baý bolan bu agşam jemgyýetiň eýýäm dartgynly durmuşyna başga bir element girizildi. Main we McKinley köçeleriniň çatrygynda, täze myhmanhana üçin ýer açmak üçin üç köne jaýyň ýykylýan ýerinden biraz soň, bir adam peýda bolup, gutularyň üstüne çykdy we mekgejöwen ýygnaýjy zawodyň bölekleýin bahalaryna däl-de, işçileriň aýlyklaryny bir adamyň ýa-da toparyň islegine ýa-da zerurlygyna görä kesgitläp bolýan zawodlary gurýan we saklaýan tutuş ulgamyna hüjüm etdi. Gutularyň üstündäki adam gepleýän mahaly, köpçüligiň içindeki işçiler, gelip çykyşy boýunça amerikanlylar, başlaryny ýaýkamaga başladylar. Olar daşlaşyp, toparlara bölünip, nätanyş adamyň sözlerini ara alyp maslahatlaşdylar. "Aýdýňyzmy," diýdi kiçijik garry adam, çal reňkli murtuny howsala bilen çekip, "Men iş taşlaýaryn we Stiw Hanter bilen Tom Batterwort Ed Holly işden çykarýança garaşmaly, ýöne maňa şeýle gürrüňler ýaramaýar." "Bu adamyň näme edýändigini size aýdaryn. Ol biziň hökümetimize hüjüm edýär, ol şeýle edýär." Işçiler öýlerine nala-nala gitdiler. Hökümet olar üçin mukaddesdi we olar has gowy aýlyk haklary baradaky talaplarynyň anarhistleriň we sosialistleriň gürrüňleri bilen bozulmagyny islemeýärdiler. Bidwelliň işçileriniň köpüsi uly giň şäherleriň indi şäherlere öwrülýän ýerini açan pionerleriň ogullary we agtyklarydy. Olar ýa-da olaryň kakalary Beýik Raýat urşunda söweşdiler. Çagalykda olar şäherleriň howasyndan hökümete hormat goýýardylar. Okuw kitaplarynda agzalýan ähli beýik adamlar hökümet bilen baglanyşyklydy. Ogaýoda Garfild, Şerman, söweşiji Makferson we başgalar bardy. Linkoln we Grant Illinoýsdan geldiler. Bir wagtlap, bu Orta Amerikanyň ýurdunyň topragynyň özi häzirki wagtda gaz we nebit çykaryp duran ýaly beýik adamlary çykaryp duran ýalydy. Hökümet özüni öndüren adamlary bilen aklady.
  Indi olaryň arasynda hökümete hormat goýmaýan adamlar bardy. Oratoryň Bidwell köçelerinde ilkinji gezek açyk aýtmaga het edip aýdan zatlary dükanlarda eýýäm ara alnyp maslahatlaşylýardy. Täze adamlar, köp ýurtlardan gelen daşary ýurtlylar, özleri bilen geň taglymatlary getirdiler. Olar amerikan işçileriniň arasynda tanyşmaga başladylar. "Bolýar," diýdiler olar, "bu ýerde ajaýyp adamlar bardy; şübhesiz; ýöne indi täze görnüşli ajaýyp adamlar bar. Bu täze adamlar adamlardan dogulmaýarlar. Olar kapitaldan dogulýarlar. Beýik adam näme? Ol güýç eýesidir. Bu hakykat dälmi? Siz oglanlar, şu günler güýç pula eýe bolmak bilen gelýändigini düşünmeli. Bu şäherde uly adamlar kimler? Gowy çykyş edip bilýän aklawçy ýa-da syýasatçy däl, eýsem işlemeli zawodlaryňyzyň eýesi bolan adamlar. Siziň Stiw Hanteriňiz we Tom Batterwortyňyz bu şäheriň uly adamlarydyr."
  Bidwell köçelerinde çykyş etmäge gelen sosialist şweddi we aýaly onuň bilen gelipdi. Ol çykyş edýän wagty, aýaly gara tagtada şekiller çekdi. Şäher ilatynyň awtoulag kompaniýasynda galplygy baradaky köne hekaýa täzeden janlandy we gaýta-gaýta gaýtalandy. Şwed, agyr ýumrukly, iri göwrümli adam, öz raýatlaryny aldap, olary talan meşhur şäher ilatyny ogry diýip atlandyrdy. Ol aýalynyň ýanyndaky diwanda durup, ýumruklaryny galdyryp, kapitalist synpy berk ýazgaranda, gahar bilen giden erkekler diňlemek üçin gaýdyp geldiler. Çykyş edýän adam özüni özi ýaly işçi diýip yglan etdi we köçelerde wagtal-wagtal çykyş edýän dini halasgärlerden tapawutlylykda, pul soramady. "Men hem siziň ýaly işçi" diýip gygyrdy. "Aýalym hem, men hem azajyk pul tygşytlaýança işleýäris. Soňra bir kiçi şähere gelip, tussag edilýänçämiz kapitala garşy göreşeris. Biz ýyllarboýy göreşýäris we ýaşaýança göreşmegi dowam etdireris".
  Çykyş ediji tekliplerini gygyrdaýarka, ol urjak bolýan ýaly ýumrugyny galdyrdy, gadymy döwürlerde özleriniň söýgüli söweşlerini gözläp, belli bolmadyk deňizleriň üstünden uzaklara we giňlige ýüzen ata-babalaryndan asla tapawutlanmaýardy. Bidwelliň halky oňa hormat goýmaga başlady. "Ahyrsoňy, onuň aýdýanlary sagdyn pikir ýaly eşidilýär" diýip, olar başlaryny ýaýkadylar. "Belki, Ed Holl başgalar ýaly gowydyr. Biz ulgamy bozmaly. Bu hakykat. Bir gün biz ulgamy bozmaly bolarys."
  
  
  
  Jim Gibson sagat alty ýarymda Jonyň dükanynyň gapysyna golaýlady. Birnäçe adam pyýada ýoluň ugrunda durdy, ol bolsa olaryň öňünde durup, iş berijisine garşy gazanan ýeňşiniň hekaýasyny ýene-de gürrüň bermek niýeti bilen durdy. Içerde Jo eýýäm stolunda işläp otyrdy. Iki sany mekgejöwen ýygnaýjy zawodyň iş taşlaýjylary bolan erkekler maşgalalaryny eklemegiň kynçylygyndan ajy şikaýat edýärdiler, üçünji adam bolsa, uly gara murtly we trubka çekip duran ýigit, senagatçylyk we synpy uruşlar baradaky sosialist nutukçynyň käbir aksiomalaryny gaýtalap başlady. Jim bir pursat diňledi, soňra öwrüldi, başam barmagyny onuň ýakasyna goýdy we barmaklaryny gymyldatdy. "Wah, dowzah," diýip, ol güldi. "Siz näme hakda gürleşýärsiňiz, ahmaklar? Siz birleşme döredersiňiz ýa-da sosialist partiýasyna goşularsyňyz. Siz näme hakda gürleşýärsiňiz? Birleşme ýa-da partiýa özüne ideg edip bilmeýän adama kömek edip bilmez."
  Gaharly we ýarym serhoş eýerçi dükanyň açyk gapysynda durup, ýene-de bir gezek başlygyň üstünden gazanan ýeňşiniň hekaýasyny gürrüň berdi. Soňra oňa başga bir pikir geldi we ol Jonyň gurluşyk enjamlary üçin ýitiren müň dollary barada gürrüň bermäge başlady. "Ol puluny ýitirdi, siz bolsa bu göreşde ýeňilersiňiz" diýip, ol yglan etdi. "Siz kärdeşler arkalaşyklary ýa-da Sosialistik partiýa goşulmak barada gürrüň edeniňizde ýalňyşýarsyňyz. Esasy zat adamyň özi üçin näme edip biljekdigi. Hereket möhüm. Hawa, jenap, häsiýet adamy şol bir zada öwürýär."
  Jim onuň döşüne kakyp, töweregine seretdi.
  - Maňa serediň, - diýdi ol. - Men bu şähere gelenimde serhoş we içgi içýän adamdym; içgi içýän, men şeýledim we şeýle bolýaryn. Men bu dükanda işlemäge geldim, indi bilmek isleseňiz, şäherde bu ýeri dolandyrýan islendik adamdan soraň. Sosialist pul güýç diýýär. Bolýar, bu ýerde puly bolan bir adam bar, ýöne meniň güýjüm bardygyna ynanýaryn.
  Jim dyzlaryna urdy we ýürekden güldi. Bir hepde mundan ozal bir syýahatçy maşynda ýasalan kemer satmak üçin dükana geldi. Jo ol adama gitmegi aýtdy we Jim ony yzyna çagyrdy. Ol on sekiz sany kemer üçin sargyt berdi we Jodan olara gol çekdirdi. Kemer şol gün günortan gelip, dükanda asylgy durdy. "Indi dükanda asylgy dur" diýip, Jim gygyrdy. "Gel we öz gözüň bilen gör."
  Jim pyýada ýoluň ugrunda erkekleriň öňünde ýeňişli öňe-yza ädim ätdi, onuň sesi dükanyň içinden ýaňlandy, ol ýerde Jo ýanýan çyranyň aşagynda at münüp, yhlasly işläp otyrdy. "Size aýdýaryn, häsiýet möhümdir" diýip, gümmürdeýän ses gygyrdy. "Görýäňizmi, men hem siziň ýaly işleýän adam, ýöne men birleşige ýa-da Sosialistik partiýa goşulmaýaryn. Men öz islegimi ýerine ýetirýärin. Meniň başlygym Jo sentimental garry ahmak, ol şeýle. Ol ömrüniň dowamynda el bilen at münüp gelýär we munuň ýeke-täk ýoldugyny pikir edýär. Ol öz işine buýsanýandygyny aýdýar, şeýle diýýär."
  Jim ýene güldi. "Bilýärsiňmi, ol beýleki gün dükandan çykanda, men oňa şol buýruga gol çekdirenimden soň näme etdi?" diýip sorady. "Aglady, ol şeýle etdi. Hudaýa and bolsun, ol muny etdi - ol şol ýerde oturyp aglady."
  Jim ýene-de güldi, ýöne pyýada ýoluň ugrundaky işçiler goşulmadylar. Olaryň birine, kärdeşler arkalaşygyna goşulmak niýetini yglan eden adama golaýlaşyp, Jim oňa käýemäge başlady. "Sen Ed Holly, Stiw Hanteri we Tom Batterworty onuň arkasyndan öpüp biljekdigiňi pikir edýärsiň, şeýlemi?" diýip, ol berk sorady. "Bolýar, men saňa näme diýjek: sen edip bilmersiň. Dünýädäki ähli kärdeşler arkalaşyklary saňa kömek etmez. Olar seni öperler - näme üçin?"
  "Näme üçin? Sebäbi Ed Holl meniň ýaly, şonuň üçin. Onuň häsiýeti bar, onda şeýle zatlar bar."
  Öwünmekden we köpçüligiň sessizliginden ýadan Jim gapydan girjek boldy, ýöne işçileriň biri, elli ýaşlaryndaky, çal reňkli murtly, reňksiz bir adam gürledi, ol öwrülip diňledi. "Sen bir alçak, bir alçak, sen şeýle adamsyň" diýip, reňksiz adam yhlasdan titreýän ses bilen aýtdy.
  Jim adamlaryň arasyndan ylgap geçip, ses çykaryjyny ýumruk bilen pyýada ýoluna urdy. Beýleki iki işçi ýykylan dogany üçin araçylyk etjek bolýan ýalydy, ýöne Jim olaryň haýbatlaryna garamazdan ýerinde duranda, olar ikirjiňlendiler. Olar solgun işçiniň aýagyna galmagyna kömek etmäge gitdiler, Jim bolsa ussahana girip, gapyny ýapdy. Atyna münüp, işe gitdi, erkekler bolsa mümkinçilik dörände etmedik işlerini etjek bolup haýbat atyp, pyýada ýolunyň ugrunda ýöräp barýardylar.
  Jo işdeşiniň ýanynda sessiz işleýärdi we kynçylykly şähere gije düşüp başlady. Daşardaky sesleriň arasynda sosialist gepleýjiniň batly sesi eşidilýärdi, ol golaýdaky burçda agşamky ornuny eýeleýärdi. Daşar doly garaňky düşende, garry eýerçi atdan düşdi we öňdäki gapydan sessizje ony açyp, köçä seretdi. Soňra ony ýene ýapyp, dükanyň arka tarapyna gitdi. Elinde adaty bolmadyk ýiti tegelek pyçagy bolan ýarym aý şekilli pyçak bardy. Eýçiniň aýaly bir ýyl ozal aradan çykypdy we şondan bäri ol gijelerine erbet uklady. Köplenç, bir hepdeläp, ol asla uklamaýardy, ýöne gözlerini giň açyp, gijäniň dowamynda ýatyp, geň, täze pikirler pikir edýärdi. Gündiz, Jim daşarda bolanda, käwagt ýarym aý şekilli pyçagy deri bölegine ýitilemek üçin sagatlap wagt sarp edýärdi; we ýörite ýasalan pyçak bilen bolan wakadan soňky gün, ol gurluşyk dükanyna baryp, arzan rewolwer satyn aldy. Jim daşarda işçiler bilen gürleşýänçä, ol pyçagyny ýitiledi. Jim öz kemsidilme hekaýasyny gürrüň bermäge başlanda, döwülen kemerini tikmegi bes etdi we ýerinden turup, pyçagy oturgyçdaky deri üýşüginiň aşagynda gizlenen ýerinden çykaryp, pyçagy birnäçe gezek tutup, barmaklary bilen sypady.
  Jo elinde pyçak bilen Jimiň oturan ýerine tarap ýöräp, işine çümdi. Dükanyň üstüne pikirli sessizlik çöküp başlan ýalydy, hatda daşarda, köçede-de ähli sesler birden kesildi. Garry Jonyň ýöreýşi üýtgedi. Ol Jimiň atynyň yzyndan geçende, onuň bedenine jan girdi we ol ýumşak, pişik ýaly ýöreýiş bilen ýöräp gitdi. Onuň gözlerinde şatlyk parlady. Bir zadyň boljakdygy barada duýduryş berlen ýaly, Jim öwrülip, iş berijisine hüňürdemek üçin agzyny açdy, ýöne sözler onuň dodaklaryndan çykmady. Garry adam atyň ýanyndan geň ýarym ädim, ýarym böküş etdi we pyçak howada uruldy. Bir urguda Jim Gibsonyň kellesini bedeninden aýryp taşlady.
  Dükanda hiç hili ses çykmady. Jo pyçagy burça zyňdy we Jim Gibsonyň jesedi dik duran atyň ýanyndan çalt ylgap geçdi. Soňra jeset ýere ýykyldy we agaç polda dabanlaryň güýçli şakyrdysy eşidildi. Garry adam öňdäki gapysy gulplady we sabyrsyzlyk bilen diňledi. Hemme zat ýene-de dymanda, taşlanan pyçagy gözläp gitdi, ýöne ony tapyp bilmedi. Asylyp duran çyranyň aşagyndaky oturgyçdan Jimiň pyçagyny alyp, jesediň üstünden geçdi we çyrany öçürmek üçin atyň üstüne çykdy.
  Jo öli adam bilen dükanda bir sagatlap galdy. Şol gün irden Kliwlend zawodyndan getirilen on sekiz sany kemer gelip gowuşdy we Jim olary açyp, dükanyň diwarlaryna ilgeklere asmagy talap etdi. Ol Jony howpsuzlyk kemerlerini asmaga kömek etmäge mejbur etdi we indi Jo olary ýeke özi aýyrdy. Olar bir-birden ýere goýuldy we garry adam Jimiň pyçagy bilen her bir kemeri kiçijik böleklere bölüp, ýerde onuň beline çenli ýetýän hapa üýşmegini döretdi. Şeýdip, ol dükanyň arka tarapyna gaýdyp geldi we ýene-de öli adamyň üstünden bilmän geçdi we gapydan asylgy duran paltosynyň jübüsinden rewolwer çykardy.
  Jo dükanyň arka gapysyndan çykdy we ony üns bilen gulplap, köçeden geçip, adamlaryň öňe-yza ýöreýän ýagty köçä çykdy. Onuň yzyndan gelýän ýer saçakhanady we ol pyýada ýoluň ugrunda howlukyp barýarka, iki ýaş ýigit çykyp, oňa seslendi. "Heý," diýip gygyrdylar, "sen indi zawodda öndürilen howpsuzlyk kemerlerine ynanýarmyň, Jo Weinsworth? Heý, näme diýýärsiň? Sen zawodda öndürilen kemerleri satýarmyň?"
  Jo jogap bermedi, ýöne pyýada ýoluň ugrundan düşüp, ýoldan ýöräp gitdi. Italiýaly işçileriň bir topary çalt gepleşip we el hereketi bilen geçip gitdiler. Ol ösýän şäheriň merkezine has çuňňur girende, sosialist natiqiň we kärdeşler arkalaşygynyň guramaçysynyň ýanyndan geçip barýarka, başga bir burçda erkekleriň köpçüligine ýüzlenip, onuň ýöreýşi pişik ýaly boldy, pyçak Jim Gibsonyň bokurdagyna degip geçende bolşy ýaly. Halk ony gorkuzdy. Ol özüne bir toparyň hüjüm edip, çyranyň sütüninden asylandygyny göz öňüne getirdi. Zähmet natiqiniň sesi köçedäki sesleriň gygyrmasyny kesdi. "Biz häkimiýeti öz elimize almaly. Biz häkimiýet ugrundaky göreşimizi dowam etdirmeli" diýip, ses yglan etdi.
  Tikiji burçdan öwrüldi we özüni asuda köçede tapdy, eli paltosynyň jübüsindäki rewolweri ýuwaşlyk bilen sypaýardy. Ol öz janyna kast etmek isleýärdi, ýöne Jim Gibson bilen bir otagda ölmek islemeýärdi. Öz ýoluna görä, ol hemişe örän duýgudaş adamdy we onuň ýeke-täk gorkusy agşamky işini gutarmazdan öň gödek elleriň hüjümine sezewar bolmakdy. Eger aýaly diri bolsa, nämeleriň bolandygyny düşünjekdigine doly ynanýardy. Ol onuň eden we aýdan her bir zadyny hemişe düşünýärdi. Ol özüniň söýgüli döwrüni ýadyna saldy. Onuň aýaly oba gyzydy we toýlaryndan soň ýekşenbe günleri olar tokaýda gün geçirmek üçin bile çykýardylar. Jo aýalyny Bidwele getirenden soň, olar öz işlerini dowam etdirdiler. Onuň müşderileriniň biri, baý daýhan, şäheriň demirgazygyndan bäş mil uzaklykda ýaşaýardy we onuň fermasynda buk agaçlary bardy. Birnäçe ýylyň dowamynda her ýekşenbe diýen ýaly ol at abathanasyndan at alyp, aýalyny şol ýere äkidýärdi. Fermada agşamlyk naharyndan soň, aýallar gap-gaç ýuwýança, ol we daýhan bir sagatlap gürleşdiler, soňra aýalyny alyp, buk tokaýlygyna gitdi. Agaçlaryň ýaýylan şahalarynyň aşagynda hiç hili ösümlik ýokdy we iki adam birneme dymanda, ýüzlerçe syçan we burçuk gürleşmäge we oýnamaga gelýärdiler. Jo jübüsinde hoz alyp, olary zyňýardy. Titreýän kiçijik jandarlar ýakynlaşyp, soňra guýruklaryny gygyrdadyp gaçdylar. Bir gün goňşy fermadan bir oglan tokaýa gelip, syçanlaryň birini atdy. Bu waka Jo bilen aýaly fermadan çykyp, ýaralanan syçanyň agaç şahasyndan asylgy duranyny we soňra ýykylýandygyny görenlerinde boldy. Ol onuň aýagynyň aşagynda ýatyrdy, aýaly bolsa syrkaw, goldaw üçin oňa daýandy. Ol hiç zat diýmedi, ýöne ýerde titräp duran jandara seretdi. Ol hereketsiz ýatan mahaly, oglan gelip ony aldy. Şeýle-de bolsa, Jo hiç zat diýmedi. Aýalynyň golundan tutup, adatça oturýan ýerine bardy we jübüsinden ýere hoz zyňmak üçin elini uzatdy. Daýhan oglan, erkek bilen aýalyň gözlerindeki käýinç duýup, tokaýdan çykdy. Birden Jo aglamaga başlady. Ol utandy we aýalynyň muny görmegini islemedi, aýaly bolsa görmeýän ýaly boldy.
  Jim öldüren gijesi Jo ferma we buk tokaýlygyna gidip, şol ýerde öz janyna kast etmek kararyna geldi. Şäheriň täze gurlan böleginde garaňky dükanlaryň we ammarlaryň uzyn hataryndan howlukdy we öýüniň ýerleşýän köçä çykdy. Ol özüne tarap ýöreýän bir adamy görüp, dükanyň öňündäki dükana girdi. Adam çilim ýakmak üçin köçe çyrasynyň aşagynda saklandy we zynjyr ussasy ony tanady. Bu ony maşyn kompaniýasyna 1200 dollar maýa goýmaga höweslendiren, Bidwel üçin täze döwürleri getiren, ýasan zynjyrlary ýaly ähli täzelikleriň başlangyçlarynda bolan Stiw Hanterdi. Jo işgäri Jim Gibsony sowuk gahar bilen öldüripdi, ýöne indi ony täze bir gahar gurşap aldy. Gözleriniň öňünde bir zat tans etdi we elleri şeýle bir titräpdi welin, jübüsinden çykaran pistoletiniň pyýada ýoluna düşmeginden gorkdy. Ony galdyryp, ok atanda titräpdi, ýöne mümkinçilik onuň kömegini aldy. Stiw Hanter pyýada ýoluna tarap öňe egildi.
  Jo elinden düşen rewolweri almak üçin durman, basgançaklardan ýokaryk ylgap, garaňky, boş zala girdi. Ol diwary el bilen tutup, tizden aşak düşýän başga bir basgançaga geldi. Ol ony bir köçe alyp gitdi we onuň yzyndan ýörenden soň, derýanyň üstünden geçýän köpriniň golaýyndan çykdy, bir wagtlar Terneriň Pike bolan ýere, aýaly bilen ferma we buk tokaýlygyna barýan ýoluna çykdy.
  Ýöne indi bir zat Jo Weinsworthy geň galdyrdy. Ol rewolwerini ýitiripdi we öz ölümi bilen nädip göreşmelidigini bilmeýärdi. "Men muny nähilidir bir ýol bilen etmeli" diýip, ahyrsoňy ýolda barýan toparlardan gaça durmak üçin meýdanlarda üç sagatlap gizlenip, buk tokaýyna ýetende pikir etdi. Ol ýekşenbe günleri günortanlar asuda oturan ýerinden uzak bolmadyk ýerde, aýalynyň ýanynda bir agajyň aşagyna oturmaga gitdi. "Men biraz dynç alaryn, soňra muny nädip etmelidigim barada pikir ederin" diýip, ol ýadawlyk bilen pikir etdi, başyny elleriniň arasynda tutup. "Men ýatmaly däl. Eger olar meni tapsalar, maňa zyýan ýetirerler. Men özümi öldürmäge mümkinçilik tapmazdan öň maňa zyýan ýetirerler. Men özümi öldürmäge mümkinçilik tapmazdan öň maňa zyýan ýetirerler" diýip, ol başyny elleriniň arasynda tutup, ýuwaşlyk bilen öňe-yza hereket edip, gaýta-gaýta gaýtalady.
  OceanofPDF.com
  XXII BAP
  
  MAŞYN SÜRÜLÝÄN Tom Batterwort bir şäherde saklandy, Tom bolsa jübülerini sigara bilen doldurmak we, ýeri gelende, şäher ilatynyň geň galmagyndan we haýran galmagyndan lezzet almak üçin çykdy. Ol keýpi göterilipdi we ondan sözler agýardy. Motoryň kapotynyň aşagynda gürrüldäp durka, beýnisi hem onuň çal reňkli kellesiniň aşagyndan sözler çykardy. Ol şäherlerdäki dermanhanalaryň öňünde boşboýlar bilen gürleşdi we maşyn gaýtadan işe girip, özlerini açyk ýerde tapanda, motoryň gürrüldünde eşidiljek derejede ýokary sesi batly boldy. Ses batly, täze döwrüň äheňi bilen dowam etdi.
  Emma ses we çalt hereket edýän maşyn Klaranyň göwnüne degmedi. Ol sesleri eşitmezlige synanyşdy we aýyň aşagynda akýan ýumşak peýzaža seredip, başga wagtlar we ýerler barada pikirlenmäge synanyşdy. Ol Keýt Çansellor bilen Kolumbusyň köçelerinde ýören gijelerini we Hýu bilen öýlenen agşamky asuda gezelençini ýatlady. Onuň pikirleri çagalygyna gaýdyp geldi we kakasy bilen şol bir jülgede welosipedde geçiren uzak günlerini, fermadan ferma aýlanyp, göleler we doňuzlar barada söwda edenini ýadyna saldy. Kakasy şonda gürleşmedi, ýöne käwagt, uzak ýola gidip, öýlerine gaýdyp barýan agşamky ýagtylykda, oňa sözler gelerdi. Ol ejesiniň ölüminden soňky bir tomus agşamyny, kakasynyň ony köplenç syýahata alyp gidenini ýadyna saldy. Olar fermanyň öýünde agşamlyk nahary üçin saklandylar we ýene ýola düşenlerinde, aý çykdy. Gijäniň ruhunda bir zat Tomy tolgundyrdy we ol täze ýurtda çagalygy, kakalary we doganlary barada gürrüň berdi. "Biz köp işledik, Klara" diýdi. "Bütin ýurt täzedi we eken her gektar ýerimiz arassalanmalydy." Baý daýhanyň aňy ýatlamalara siňdi we ol oglanlyk we ýaşlyk döwründäki durmuşynyň ownuk jikme-jikliklerini gürrüň berdi; gyş gelip, täze hojalyk jaýlary üçin odun we agaç ýygnamagyň wagty gelende, goňşy daýhanlaryň gelýän agaç üýşükleri, uly agaç üýşükleriniň üst-üste goýulyp, ekmek üçin ýer açmak üçin ýakylanda, asuda ak tokaýda ýeke özi agaç çapýan günleri. Gyşda oglan Bidwell obasynda mekdebe gitdi we şonda-da ol eýýäm dünýä öz ýoluny tapmaga berk karar beren güýçli, öz islegine ynanýan ýaş bolany üçin, tokaýlarda we derýalaryň kenarynda duzak gurup, olaryň arasynda ýöräpdi. Mekdebe barýarka we gaýdyp gelýärkä ýolda nobata durdy. Ýazda ol derilerini ösýän Kliwlend şäherine iberdi we şol ýerde satyldy. Ol alan puluny we ahyrsoňy öz atyny satyn almak üçin nädip ýeterlik pul tygşytlandygyny gürrüň berdi.
  Şol agşam Tom başga-da köp zatlar hakda gürrüň berdi: şäher mekdebinde arylary ýazmak, ammary arassalamak we tans etmek, derýada typmak üçin gidip, aýaly bilen ilkinji gezek duşuşan agşamy. "Biz biri-birimizi derrew halaýardyk" diýip, ol ýuwaşlyk bilen aýtdy. "Derýanyň kenarynda ot ýakylýardy we men onuň bilen typmak üçin çykanymdan soň, biz gyzmaga gitdik.
  "Biz şol wagt we şol ýerde biri-birimiz bilen durmuş gurmak isledik" diýip, ol Klara aýtdy. "Konki sürmekden ýadanymyzdan soň, men onuň bilen öýe pyýada gitdim we şondan soň öz fermamyň we öz öýümiň bolmagyndan başga hiç zat hakda pikir etmedim."
  Gyzy motorda oturyp, kakasynyň indi diňe maşynlar we pul gazanmak barada gürrüň berýän gygyrykly sesini diňläp otyrka, at garaňky ýolda haýal ýöräp barýarka, aýyň şöhlesinde ýuwaşlyk bilen gepleýän başga bir adam örän uzakda ýaly görünýärdi. Şeýle adamlaryň hemmesi örän uzakda ýaly görünýärdi. "Gymmatly ähli zat örän uzakda" diýip, ol ajy pikir etdi. "Adamlaryň döretmäge şeýle yhlas edýän maşynlary köne, şirin zatlardan has uzakda."
  Motor ýollarda çalt hereket edýärkä, Tom köpden bäri çalt ýaryş atlaryna eýe bolmak we olary münmek islegini ýadyna saldy. "Men öň çalt atlara örän gyzyklanýardym" diýip, ol giýewsine gygyrdy. "Men muny etmedim, sebäbi çalt atlara eýe bolmak puluň ýitgisidi, ýöne men bu barada pikir edýärdim. Men çalt gitmek isleýärdim: başgalardan has çalt". Birhili şatlyk bilen, ol motora has köp ýangyç guýdy we tizligi sagatda 50 mile çenli ýokarlandyrdy. Tomusky yssy howa güýçli ýele öwrüldi. "Indi şol näletlenen ýaryş atlary nirede bolar" diýip, ol gygyrdy, "meni bu awtoulagda tutjak bolýan Maud S. ýa-da J.I.C. nirede bolar?"
  Aý şöhlesinde eýýäm beýik we pyşyrdaýan sary bugdaý meýdanlary we ýaş mekgejöwen meýdanlary, bir äpet adamyň çagasynyň göwnüni açmak üçin niýetlenen küşt tagtasyndaky kwadrat ýaly geçip gitdi. Maşyn ýer bilen ýegsan ýerlerden kilometrlerçe geçip, adamlaryň pyýada ýollarynda durup, bu täze täsinlige tomaşa etmek üçin dükanlary gutaran esasy köçelerden, Tomyň çagalykda işlän uly tokaýlarynyň galyndylary bolan tokaýlaryň ýatan ýerlerinden we indi sary we güller bilen hoşboý ysly garyndyly çilekler bilen örtülen kiçi derýalaryň üstünden agaç köprülerden geçdi.
  Sagat on birde, eýýäm doksan mil ýol geçip, Tom awtoulagy yzyna öwürdi. Onuň ýöreýşi has-da asuda boldy we ol ýaşan döwrüniň mehaniki üstünlikleri barada ýene-de gürrüň bermäge başlady. "Men seni, sen we Klarany özüm bilen yzyna getirdim" diýip, ol buýsanç bilen aýtdy. "Bilýäňmi näme, Hýu, Stiw Hanter we men saňa köp babatda kömek etdik. Sen Stiwiň özüňde bir zady görendigi üçin we meniň pulumy beýniňe gaýtaryp berendigi üçin maňa hormat goýmaly. Men Stiwiň jogapkärçiligini öz üstüne almak islemeýärin. Hemmelere hormat ýeterlik. Men özüm üçin aýdyp biljek zadym, men ponçikdäki deşigi gördüm. Hawa, jenap, men şeýle kör däldim. Men ponçikdäki deşigi gördüm.
  Tom sigara ýakmak üçin saklandy, soňra ýene-de maşyn sürdi. "Hýu, saňa näme diýerin," diýdi ol. "Maşgala agzalarymdan başga hiç kime aýtmaryn, ýöne hakykatda, men Bidwellde uly işleri dolandyrýan adam. Ol şäher indi şähere, güýçli uly şähere öwrüler. Bu ştatdaky Kolumbus, Toledo we Deýton ýaly şäherler özlerine ideg etseler gowy bolar. Men Stiw Hanteri hemişe durnukly we ýolda saklaýan adam, sebäbi şol maşyn meniň elim bilen rulda hereket edýär."
  - Siz bu barada hiç zat bilmeýärsiňiz we men siziň muny aýtmagyňyzy islemeýärin, ýöne Bidwellde täze zatlar bolup geçýär, - diýip, ol sözüniň üstüne goşdy. - Geçen aý Çikagoda bolanymda, rezin arabalary we welosiped tekerlerini öndürýän bir adam bilen tanyşdym. Men onuň bilen gidýärin we biz şu ýerde, Bidwellde teker zawodyny açjak bolýarys. Teker biznesi dünýäde iň uly kärhanalaryň birine öwrülmeli we bu Bidwelliň dünýäde iň uly teker merkezine öwrülmezligi üçin hiç hili sebäp däl. - Enjam indi sessiz işleýän bolsa-da, Tomyň sesi ýene-de gygyrdy. - Bu awtoulaglaryň ýüzlerçesi Amerikanyň her ýolunda gürrüldäp durar, - diýip, ol yglan etdi. - Hawa, jenap, olar şeýle eder; we eger men dogry hasaplasam, Bidwell dünýäde iň uly teker şäheri bolar.
  Tom uzak wagtlap dymyp maşyn sürdi we ýene-de gepleende, onuň keýpi täzelendi. Ol Bidwelldäki durmuş barada Hýu bilen Klaranyň ikisini hem çuňňur tolgundyran bir hekaýany gürrüň berdi. Ol gaharlydy we eger Klara maşynda bolmadyk bolsa, ol gaharly ant içerdi.
  "Men bu şäheriň dükanlarynda kynçylyk döredýän adamlary asyp öldürmek isleýärin" diýip, ol gygyrdy. "Kimleri göz öňünde tutýandygymy bilýärsiňiz, men Stiw Hanter we meniň üçin kynçylyk döretmäge synanyşýan işçileri göz öňünde tutýaryn. Her gije köçelerde sosialistler gürleşýärler. Men size aýdýaryn, Hýu, bu ýurduň kanunlary nädogry." Ol dükanlardaky zähmet kynçylyklary barada on minut töweregi gürledi.
  "Olar seresap bolmaly" diýip, ol gahary şeýle güýçli bolansoň, sesi basylan gykylyga meňzeýärdi. "Biz şu günler täze maşynlary çalt oýlap tapýarys" diýip, ol gygyrdy. "Tiz wagtda maşynlar bilen ähli işleri ederis. Onda näme ederis? Ähli işçileri işden çykararys we kesel bolýança iş taşlamaga rugsat bereris, biz şeýle ederis. Olar özleriniň samsyk sosializmi barada isleýän zatlaryny aýdyp bilerler, ýöne biz olara, samsyklara, görkezeris."
  Onuň gahary geçipdi we awtoulag Bidwel şäherine alyp barýan soňky on bäş mil ýoluň bölegine öwrülende, ol ýolagçylaryny şeýle çuňňur täsirlendiren wakany gürrüň berdi. Ol ýuwaşja gülüp, Bidwelldäki ädik ýasaýjy Jo Wainswortyň jemgyýetde maşyn bilen ýasalan ädik ýasaýjylarynyň satuwynyň öňüni almak üçin göreşini, şeýle hem işgäri Jim Gibson bilen bolan tejribesini gürrüň berdi. Tom bu wakany Bidwell öýüniň barynda eşidipdi we bu waka onda çuňňur täsir galdyrdy. "Size näme diýerin" diýip, ol yglan etdi, "Men Jim Gibson bilen habarlaşaryn. Işçileri barada aýdylanda, ol şeýle adam. Men onuň barada diňe şu gün agşam eşitdim, ýöne ertir ony görmäge barýaryn".
  Tom oturgyjynda arkasyny egip, Jo Ueýnswortyň dükanyna baryp, zawodda öndürilen kemerlere sargyt beren syýahatçynyň hekaýasyny gürrüň berip, içden güldi. Nähili bolsa-da, ol Jim Gibson kemerlere sargyt edip, şahsyýetiniň güýji bilen Jo Ueýnsworty gol çekmäge mejbur edende, özi ýaly ähli adamlary aklandygyny duýdy. Ol öz göz öňüne getirişinde şol pursady Jim bilen ýaşaýardy we Jim ýaly, bu waka onuň öwünmek meýlini oýardy. "Näme üçin, köp arzan işçi aty meniň ýaly adamyň üstünden Jo Ueýnswortyň şol Jim Gibsonyň üstünden geçip bilşi ýaly geçip bilmezdi" diýip, ol yglan etdi. "Olaryň batyrlygy ýok, görýärsiňizmi, mesele şu, olaryň batyrlygy ýok." Tom awtoulagyň hereketlendirijisine birikdirilen bir zada degdi we ol birden öňe süýşdi. "Şol kärdeşler arkalaşygynyň liderleriniň biri ýolda durdy diýeliň" diýip, ol gygyrdy. Hýu içgüýsiz öňe egilip, garaňkylyga seretdi, şol ýerde awtoulagyň çyralary uly orak ýaly ýarylyp durdy, arka oturgyçda bolsa Klara aýak üstüne galdy. Tom şatlyk bilen gygyrdy we awtoulag ýolda hereket edende, onuň sesi ýeňişli boldy. "Näletlenen ahmaklar!" diýip, ol gygyrdy. "Olar maşynlary saklap biljekdigini pikir edýärler. Goý, synanyşsynlar. Olar özleriniň köne, adam döreden ýoluny dowam etdirmek isleýärler. Goý, olar synlasynlar. Goý, olar Jim Gibson we meniň ýaly adamlara gözegçilik etsinler."
  Olar ýoluň biraz eňňitinden aşak düşenlerinde, maşyn atylyp çykyp, giň bir tarapa öwrüldi, soňra öňde ylgaýan böküp, tans edýän çyra Tomyň aýagyny çykaryp, tormoza basmagyna sebäp bolan tomaşany açdy.
  Üç adam ýolda we ýagtylyk tegeleginiň merkezinde göreşýärdiler, sahnada bir sahnany oýnaýan ýaly. Maşyn şeýle bir duýdansyz saklananda, Klara bilen Hýu orunlaryndan zyňylyp düşende, göreş gutardy. Göreşýänleriň biri, paltosy ýa-da şlýapasy bolmadyk kiçijik bir adam, beýlekilerden böküp, ony agaçlaryň arasyndan bölýän ýoluň gyrasyndaky hasara tarap ylgady. Uly, giň eginli bir adam öňe böküp, gaçyp barýan adamy paltosynyň guýrugyndan tutup, ony ýagtylyk tegeleginiň içine yzyna çekdi. Ýumrugy çykyp, kiçijik adamyň agzyna degdi. Ol ýüzüni aşak edip, ýoluň tozanynda ölüp galdy.
  Tom awtoulagy haýal öňe sürdi, onuň faralary henizem üç şekiliň üstünde ýalpyldap durdy. Sürüjiniň oturgyjynyň gapdalyndaky kiçijik jübüden rewolwer çykardy. Ol awtoulagy çaltlyk bilen ýoldaky toparyň golaýyndaky ýere sürdi we saklandy.
  "Ýagdaýlaryňyz nähili?" diýip, ol ýiti sorady.
  Zawodyň müdiri we kiçijik adamy uran adam Ed Holl öňe çykyp, şäherde agşam bolan pajygaly wakalary gürrüň berdi. Zawodyň müdiri çagalyk döwründe birnäçe hepde fermada işländigini, onuň bir bölegi ýoluň ugrundaky tokaýda bolandygyny we ýekşenbe günleri öýlänler fermada eýerçi bilen aýalynyň gelýändigini, başga iki adamyň bolsa onuň ýaňy tapylan ýerine gezelenje gidýändigini ýatlady. "Men onuň şu ýerde boljakdygyny duýýardym" diýip, ol öwündi. "Düşünýärin. Köpçülik şäherden dürli taraplara göçüp barýardy, ýöne men ýeke özüm çykdym. Soňra men bu ýigidi görüp, diňe ýoldaşlyk üçin ony alyp gitdim." Ol elini galdyrdy we Toma seredip, onuň maňlaýyna degdi. "Synandy" diýdi ol, "ol hemişe şeýledi. Meniň bir dostum ony bir gezek şol tokaýda görüpdi" diýip, oňa görkezip aýtdy. "Kimdir biri bir syçanjygy atyp öldürdi, ol bolsa çagasyny ýitiren ýaly aldy. Soňra men oňa onuň delidigini aýtdym we ol meniň hakykatdanam haklydygymy subut etdi."
  Kakasynyň tabşyrygy boýunça Klara Hýunyň dyzyndaky öňdäki oturgyçda oturdy. Onuň bedeni titräp, gorkudan sowap galdy. Kakasy Jim Gibsonyň Jo Ueýnswortdan üstün çykandygyny gürrüň berende, ol ýabany adamy öldürmek isleýärdi. Indi bolsa boldy. Onuň aňynda eýerçi dünýäniň ähli erkekleriniň we aýallarynyň simwolyna öwrüldi, olar asyryň maşynlar we maşyn önümleri tarapyndan özüne çekilmegine gizlin garşy çykdylar. Ol kakasynyň näme bolandygyna we adamsynyň näme bolandygyna ynanýandygyna garşy protest hökmünde durdy. Ol Jim Gibsony öldürmek isleýärdi we muny hem etdi. Çagalykda ol köplenç kakasy ýa-da başga bir daýhan bilen Ueýnswortyň dükanyna gidýärdi we indi ol ýeriň parahatçylygyny we asudalygyny aýdyň ýadyna salýardy. Şol ýeriň, indi umytsyz ganhorlugyň bolan ýerini pikir edende, bedeni şeýle bir titräpdi welin, Hýunyň gollaryndan tutup, aýak üstünde durmaga synanyşýardy.
  Ed Holl ýolda garry adamyň agsaklap ýatan keşbini alyp, ony awtoulagyň arka oturgyjyna ýarym zyňdy. Klara üçin onuň gödek, düşünmeýän elleri öz bedeninde ýalydy. Maşyn ýolda çalt hereket etdi we Ed gijeki wakalaryň hekaýasyny gürrüň berdi. "Size aýdýaryn, jenap Hanter örän erbet ýagdaýda; ol ölüp biler" diýdi. Klara adamsyna seretmek üçin öwrüldi we onuň bolan zatlardan asla täsirlenmeýändigini pikir etdi. Onuň ýüzi kakasynyňky ýaly asudady. Zawod müdiriniň sesi agşamky başdan geçirmelerdäki roluny düşündirmegini dowam etdirdi. Arka oturgyjyň burçundaky kölegede ýitip giden solgun işçini görmän, ol ganhory tutmagy ýeke özi başaran ýaly gürledi. Soňra aýalyna düşündiren ýaly, Ed ýeke özi gelmezligi ahmaklyk hasaplady. "Men onuň bilen göreşip biljekdigimi bilýärdim" diýip, ol düşündirdi. "Men gorkmadym, ýöne onuň delidigini gördüm. Bu meni ynamsyz etdi. Olar aw etmäge ýygnanyşanda, men öz-özüme: "Ýeke giderin" diýdim. Men öz-özüme: "Ol ýekşenbe günleri aýaly bilen gidýän Wrigley fermasyndaky tokaýlyga girdi" diýdim. Men başladym, soňra burçda duran başga bir adamy gördüm we ony özüm bilen getirtdim. Ol gelmek islemedi we men ýeke gitsem gowy bolardy. Men onuň bilen göreşip bilerdim, şonda ähli şöhrat meniňki bolardy" diýdim.
  Ed awtoulagda Bidwell köçelerinde bolan gijäniň wakasyny gürrüň berdi. Kimdir biri Stiw Hanteriň köçede atylyp öldürilendigini görüp, ony kemer ussasynyň edendigini, soňra bolsa gaçyp gidendigini aýtdy. Köpçülik kemer ussahanasyna gelip, Jim Gibsonyň jesedini tapdy. Zawod kemerleri ussahananyň polunda kesilip ýatyrdy. "Ol şol ýerde bir-iki sagat işläp, öldüren adamynyň ýanynda galyp oturan bolmaly. Bu hiç kimiň eden iň geň zady."
  Ediň ony taşlan awtoulagynyň polunda ýatan kemer ussasy herekete gelip, oturdy. Klara oňa seretmek üçin öwrüldi we gygyrdy. Onuň köýnegi ýyrtylypdy welin, inçe, garry boýny we eginleri garaňky yşykda aýdyň görünýärdi, ýüzi bolsa gurak gan bilen örtülipdi, indi tozan bilen garalypdy. Ed Holl ýeňişiniň hekaýasyny dowam etdirdi. "Men ony taparyn diýen ýerimden tapdym. Hawa, jenap, men ony taparyn diýen ýerimden tapdym."
  Maşyn şäheriň ilkinji jaýlaryna, Ezra Frençiň gök önüm bagynyň ýerinde, Hýu aýyň şöhlesinde ýerde süýşüp, zawod maşynynyň gurluşyndaky mehaniki meseleleri çözüp ýören ýerinde, arzan çarçuwaly jaýlaryň uzyn hatarlaryna golaýlady. Birden, gorkan we gamgyn adam maşynyň poluna çökdi, elleriniň üstünde galyp, öňe bökmäge synanyşdy. Ed Holl onuň golundan tutup, yzyna çekdi. Ol ýene urmak üçin elini yzyna çekdi, ýöne Klaranyň sowuk we yhlasly sesi ony saklady. "Eger oňa degseň, seni öldürerin" diýdi ol. "Ol näme etse-de, ony ýene urmaga het etme."
  Tom Bidwell köçelerinden ýuwaşlyk bilen polisiýa bölümine tarap sürdi. Ganhoryň gaýdyp gelendigi baradaky habar ýaýrady we köp adam ýygnandy. Sagat eýýäm irden iki bolsa-da, dükanlarda we salonlarda çyralar ýanýardy we köp adam her burçda düzülip durdy. Polisiýanyň kömegi bilen Ed Holl Klaranyň oturan öňki oturgyjyndan bir gözüni aýryp, Jo Ueýnsworty alyp gitmäge başlady. "Gel, saňa zyýan ýetirmeris" diýip, ol ýumşadyjy ses bilen aýtdy we kynçylyk çekende, adamsyny maşyndan çykardy. Arka oturgyja gaýdyp gelen deli öwrülip, adamlara seretdi. Dodaklaryndan hüňürdedi. Bir pursat gorkudan titräp durdy, soňra öwrülip, ilkinji gezek Hýuny, bir wagtlar garaňkyda Turneriň Pike-inde yzlaryny tapan adamy, bir jany süpüren enjamy oýlap tapan adamy gördü. "Bu men däldim. Sen etdiň. "Sen Jim Gibsony öldürdiň" diýip, öňe böküp, barmaklaryny we dişlerini Hýunyň boýnuna batyryp gygyrdy.
  OceanofPDF.com
  XXIII BAP
  
  BIR GÜN Oktýabr aýynda, Klara we Tom bilen ilkinji gezek awtoulagda gezelenç edeninden dört ýyl soň, Hýu Pitsburg şäherine iş saparyna gitdi. Ol irden Bidwellden çykyp, günortan polat şäherine geldi. Sagat üçe çenli onuň işleri gutardy we ol gaýdyp gelmäge taýýardy.
  Hýu heniz muny aňlamasa-da, onuň üstünlikli oýlap tapyjy hökmünde karýerasy çynlakaý synagdan geçýärdi. Onuň meselä gönüden-göni ýetmek we öňündäki bolup geçýän zatlara doly çümmek ukyby ýitirildi. Ol ot ýükleýän maşyn üçin täze bölekleri guýmak üçin Pitsburg şäherine gitdi, ýöne Pitsburgda eden işi bu gymmatly we ykdysady guraly öndürjek we satjak adamlar üçin hiç hili ähmiýete eýe bolmady. Ol muny aňlamasa-da, Tom we Stiw tarapyndan işe alnan Kliwlendden bir ýaş ýigit Hýunyň ýarym ýürekden isleýän zadyny eýýäm amala aşyrypdy. Enjam üç ýyl mundan ozal oktýabr aýynda tamamlanyp, satuwa taýýar boldy we gaýta-gaýta synaglardan soň, bir aklawçy resmi taýdan patent üçin ýüz tutdy. Soňra Aýowa ştatynyň bir ýaşaýjysynyň eýýäm şuňa meňzeş enjam üçin patent üçin ýüz tutup, ony alandygy mälim boldy.
  Tom dükana girip, bolan wakany aýdanda, Hýu bu zatdan ýüz öwürmäge taýýardy, ýöne Tom bu barada pikir etmeýärdi. "Nälet bolsun!" diýdi ol. "Sen biziň şu puluň we güýjüň hemmesini biderek sarp etjekdigimizi pikir edýärsiňmi?"
  Aýowaly adamyň maşyn üçin meýilnamalary gelip gowuşdy we Tom Hýuga beýleki adamyň patentlerini "aýlanyp geçmek" diýip atlandyrýan zady tabşyrdy. "Eliňizden geleniniň iň gowusyny ediň, biz ony dowam etdireris" diýdi ol. "Görýärsiňizmi, biziň pulumyz bar we bu güýç diýmekdir. Eliňizden gelen ähli üýtgetmeleri giriziň, soňra önümçilik meýilnamalarymyzy dowam etdireris. Biz bu adamy kazyýete bereris. Biz onuň bilen söweşmekden ýadaýança göreşeris, soňra bolsa ony arzan bahadan satyn alarys. Men bu adamy tapdym, ol parahor we içgi içýän. Siz dowam ediň. Biz bu adamy düzederis."
  Hýu gaýynatasynyň özi üçin bellän ýoluny batyrgaýlyk bilen yzarlamaga synanyşdy, gutaran we işlemeýän diýip pikir edýän maşyny dikeltmek üçin başga meýilnamalaryndan ýüz öwürdi. Ol täze bölekleri ýasady, beýlekilerini çalşyrdy, Aýowaly adamyň maşyn üçin meýilnamalaryny öwrendi we öz wezipesini ýerine ýetirmek üçin elinden geleniniň hemmesini etdi.
  Hiç zat bolmady. Aýowalynyň işine zyýan ýetirmezlik baradaky aňly karary onuň öňüne böwet boldy.
  Soňra bir zat boldy. Bir agşam, başga biriniň maşynynyň meýilnamalaryny uzak wagtlap öwrenenden soň, ussahanasynda ýeke özi oturyp, olary bir gyra goýup, çyrasynyň şöhle saçýan töweregindäki garaňkylyga seredip oturdy. Ol maşyny unudyp, belli däl oýlap tapyjyny, tokaýlaryň, kölleriň we derýalaryň aňyrsynda uzakda ýerleşýän, pikirlerini özüne çekýän şol bir meseläniň üstünde aýlarboýy işleýän adamy pikir etdi. Tom bu adamyň pulsuz we serhoşdygyny aýtdy. Ony arzan satyn almak bilen ýeňip boljakdygyny aýtdy. Ol özi bu adamy ýeňmek üçin ýaragyň üstünde işleýärdi.
  Hýu dükandan çykyp, gezelenje çykdy, ot ýükleýjiniň demir we polat böleklerini täzeden şekillendirmek meselesi çözülmän galdy. Aýowadan gelen adam Hýu üçin aýdyň, diýen ýaly düşnükli şahsyýete öwrüldi. Tom içgi içendigini, serhoş bolandygyny aýtdy. Öz kakasy serhoş bolupdyr. Bir wagtlar, özüniň Bidwel şäherine gelmeginiň guraly bolan bu adam, özüniň serhoş bolandygyny adaty bir zat hasaplapdyr. Ol durmuşyndaky bir üýtgeşikligiň ony serhoş edendigini pikir etdi.
  Aýowadan gelen adam hakda pikir edip, Hýu başga erkekler hakda pikirlenip başlady. Ol kakasy we özi hakda pikir etdi. Derýanyň kenaryndaky durmuşynyň hapaçylygyndan, çybynlaryndan, garyplygyndan, balyk yslylygyndan, hyýaly düýşlerinden gaçmak isleýän wagty, kakasy ony köplenç şol durmuşa gaýtarmaga synanyşýardy. Onuň göz öňünde ony terbiýelän azgyn adamy görýärdi. Derýa şäherinde tomus günlerinde , Genri Şepard ýok wagty, kakasy käwagt onuň işleýän stansiýasyna gelerdi. Ol biraz pul gazanyp başlapdy we kakasy olaryň içgi satyn almagyny isleýärdi. Näme üçin?
  Hýunyň aňynda agaç we polat bilen çözülip bilinmeýän bir mesele ýüze çykdy. Ol ot üýşügi üçin täze bölekler ýasamaly wagty ýöräp, şol barada pikir etdi. Ol hyýal durmuşynda az ýaşady, ony ýaşamakdan gorkýardy; oňa bu barada duýduryş berildi we ýene-de duýduryş berildi. Şol bir meseleleriň üstünde işleýän we şol bir netijelere gelýän, Aýowadan gelen näbelli oýlap tapyjynyň ruh şekili, onuň dogany, ýitip gitdi, onuň yzyndan bolsa kakasynyň diýen ýaly ruh şekili geldi. Hýu özi we durmuşy barada pikirlenmäge synanyşdy.
  Birnäçe wagtlap, bu onuň öňünde goýan täze we çylşyrymly wezipesinden çykmak üçin ýönekeý we aňsat ýol ýaly görünýärdi. Onuň öz durmuşy taryhyň meselesidi. Ol özüni bilýärdi. Şäherden has uzaklara ýöräp, ol öwrülip, dükanyna gaýdyp geldi. Onuň ýoly Bidwel geleninden bäri ösen täze şäheriň içinden geçýärdi. Bir wagtlar aşyklaryň tomus agşamlarynda Wheeling Wokzalyna we Piklwile barýan oba ýoly bolan Terner's Pike indi köçe boldy. Täze şäheriň tutuş bu bölegi işçileriň öýlerine berildi, ol ýerde-bu ýerde birnäçe dükan bardy. Dul Makkoýyň öýi ýitip gitdi we onuň ýerinde gijäniň aşagynda gara we sessiz ammar durdy. Gije köçe nähili garaňky! Bir wagtlar agşam ýolda ýöreýän miwe ýygnaýjylar indi hemişelik ýok boldular. Ezra Frençiň ogullary ýaly, olar zawod işçileri bolup bilerler. Bir wagtlar ýolda alma we alça agaçlary ösýärdi. Olar güllerini gezýän aşyklaryň başyna taşladylar. Olar hem ýitip gitdiler. Bir gün Hýu Ed Hallyň yzyndan ýolda süýşüp barýardy, ol gyzynyň beline gujaklap ýöräp barýardy. Ol Ediň ykbalyndan nalaýandygyny we täze döwürleriň gelmegini isleýändigini eşitdi. Bidwell fabrikalaryna bölekleýin aýlyk hakyny girizip, üç adamyň ölümine sebäp bolan we ýüzlerçe sessiz işçiniň arasynda nägilelik döreden iş taşlaýşy döreden Ed Halldy. Tom bilen Stiw şol iş taşlaýşda ýeňiş gazandylar we şondan bäri has uly we has çynlakaý iş taşlaýşlarda ýeňiş gazandylar. Ed Hall indi Wheeling ýollarynyň ugrunda gurulýan täze zawoda ýolbaşçylyk edýärdi. Ol semiz we baý bolýardy.
  Hýu studiýasyna gaýdyp gelende, çyrany ýakdy we öýünden öwrenmäge gelen suratlaryny ýene-de çykardy. Olar stoluň üstünde duýulman ýatyrdy. Sagadyna seretdi. Sagat iki boldy. "Klara oýanan bolmagy mümkin. Men öýe gitmeli" diýip, ol düşnüksiz pikir etdi. Indi onuň öz awtoulagy bardy we ol dükanyň öňündäki ýolda durdy. Ulaga münüp, garaňkylykda köprüden geçip, Terneriň Pike-den çykdy we zawodlar we demir ýol daşlary bilen gurşalan köçeden aşak düşdi. Käbir zawodlar işläp, yşyklandyrylyp durdy. Çyraly penjirelerden ol oturgyçlaryň ugrunda durup, uly demir enjamlaryň üstünde egilýän adamlary görüp bilýärdi. Şol agşam ol öýünden uzak Aýowadan gelen näbelli bir adamyň işini öwrenmäge, bu adamdan öňe geçmäge synanyşmaga gelipdi. Soňra ol gezelenje çykyp, özi we durmuşy barada pikir etdi. "Agşam boş geçdi. "Men hiç zat etmedim" diýip, ol awtoulagy şäheriň baý ýaşaýjylarynyň öýleri bilen gurşalan uzyn köçä çykyp, şäher bilen Batterwortyň fermasynyň arasynda galan Medina ýolunyň gysga bölegine öwrülende, gamgynlyk bilen pikir etdi.
  
  
  
  Pitsburga giden güni Hýu öýe gaýtjak otla üçde ýetmeli stansiýa geldi, ýöne otla sagat dörtde gitmedi. Ol uly kabulhana girdi we burçdaky oturgyçda oturdy. Birnäçe wagtdan soň, ol turdy we gazet kioskyna baryp, gazet satyn aldy, ýöne ony okamady. Gazet onuň ýanyndaky oturgyçda açylman ýatyrdy. Wokzal erkekler, aýallar we çagalar bilen dolup, olar biynjalyk bolup hereket edýärdiler. Otly geldi we märeke ýurduň uzak künjeklerine äkidilip gitdi, şol bir wagtyň özünde goňşy köçeden stansiýa täze adamlar geldi. Ol depodan çykýanlara seretdi. "Belki, olaryň käbiri bu ýigidiň ýaşaýan Aýowa şäherine gidýändir" diýip pikir etdi. Aýowadan gelen näbelli adamyň pikirleriniň oňa nähili ýapyşandygy geňdi.
  Şol tomusda, bary-ýogy birnäçe aý mundan ozal, Hýu ony Pitsburga getiren şol bir missiýa bilen Ogaýo ştatynyň Sanduski şäherine gitdi. Näçe ot ýükleýjiniň bölekleri dökülip, soňra taşlandy! Olar işi bitiripdi, ýöne ol hemişe başga biriniň maşynyna päsgel beren ýaly duýýardy. Bu bolanda, ol Tom bilen maslahatlaşmady. Onuň içinden bir zat ony muňa garşy duýdurdy. Ol bölegi ýok etdi. "Men muny islemeýärdim" diýip, ol giýewisinden nägile bolan, ýöne nägileligini açyk aýtmadyk Toma aýtdy. "Bolýar, bolýa, ol ruhuny ýitirdi; nika onuň janyny aldy. Bu işi başga biriniň ýerine ýetirmegini talap etmeli bolarys" diýip, ol Jo Ueýnswortyň elinden alan ýarasyndan doly sagalan Stiwe aýtdy.
  Sanduska giden güni Hýu öýüne gaýdýan otluny birnäçe sagat garaşmaly boldy, şonuň üçin ol aýlagyň boýunda gezelenje çykdy. Birnäçe açyk reňkli daş onuň gözüne düşdi, olary alyp, jübülerine saldy. Pitsburg demir ýol menzilinde ol olary çykaryp, eline tutdy. Penjireden şöhle süzülýärdi, daşlaryň üstünde oýnaýan uzyn, egri çyra. Onuň gezýän, biynjalyk aňy tutuldy we saklandy. Ol daşlary öňe-yza aýlady. Reňkler garyşdy, soňra ýene-de aýryldy. Ol ýokary seredende, golaýdaky oturgyçda oturan aýal bilen çaga, elinde ýalpyldawuk ýaly tutan ýagty reňkli bölegi bilen çekilen, oňa seredip durdylar.
  Ol özüni ýitirip, wokzaldan köçä çykdy. "Çaga ýaly reňkli daşlar bilen oýnap, nähili samsyk boldum" diýip pikir etdi, ýöne şol bir wagtyň özünde daşlary üns bilen jübülerine saldy.
  Hýu awtoulagynda hüjüm edilen gijesinden bäri, düşündirip bolmajak içki göreşi duýýardy, şol gün Pitsburg demir ýol menzilinde we şol gije dükanda dowam etdi, şonda ol Aýowaly adamyň awtoulagynyň yzlaryna üns berip bilmedi. Bilinçsiz we düýbünden niýetsiz, ol pikir we hereketiň täze derejesine çykdy. Ol aňsyz işçi, iş edýän adamdy we indi başga birine öwrülýärdi. Käbir zatlar bilen, demir we polat bilen deňeşdirme boýunça ýönekeý göreşiň wagty gutardy. Ol özüni kabul etmek, özüni düşünmek, töweregindäki durmuş bilen baglanyşyk gurmak üçin göreşýärdi. Derýanyň kenarynda ýeňilen arzuwçynyň ogly, mehaniki ösüşde ýoldaşlaryndan öňe geçen garyp ak adam, Ogaýonyň ösýän şäherlerinde doganlaryndan öňdedi. Onuň alyp barýan göreşi indiki nesliň her bir doganynyň alyp barmaly göreşidi.
  Hýu öýe barýan sagat dörtdäki otla münüp, tüsse saçýan wagona girdi. Onuň kellesinde günboýy aýlanyp ýören birneme bulaşan we gyşarnyksyz pikir bölegi onuň ýadynda galdy. "Eger maşyn üçin sargyt eden täze böleklerimi taşlamaly bolsam, onda nähili tapawut bar?" diýip pikir etdi ol. "Eger maşyny hiç haçan gutarmasam, uly mesele däl. Aýowaly adamyň ýasan maşyny işleýär."
  Ol bu pikir bilen uzak wagtlap göreşdi. Tom, Stiw we onuň bilen gatnaşykda bolan ähli Bidwell adamlarynyň bu pikir bilen gabat gelmeýän bir filosofiýasy bardy. "Eliňizi pyçaga goýandan soň, yzyna seretmäň" diýdiler. Olaryň dili şeýle sözler bilen doludy. Bir zady synap görüp, şowsuzlyga uçramak iň uly jenaýat, Mukaddes Ruha garşy günädi. Hýunyň Toma we onuň işewür hyzmatdaşlaryna Aýowaly adamyň patentini "üstünden" çykarmaga kömek etjek işi tamamlamaga bolan garaýşy tutuş siwilizasiýanyň öňünde aňsyz bir çagyryşdy.
  Pitsburgdan gelen otly Demirgazyk Ogaýodan geçip, Hýunyň Bidwel şäherine barýan başga bir otlynyň münmeli bolan çatrygyna bardy. Ýolda uly, gülläp ösýän Ýangstaun, Akron, Kanton we Massillon şäherleri - senagat şäherleri ýatyrdy. Hýu tütetgihanada oturyp, elindäki reňkli daşlar bilen ýene-de oýnaýardy. Daşlar onuň aňyna rahatlyk berýärdi. Yşyk olaryň daşynda yzygiderli oýnaýardy we olaryň reňkleri üýtgeýärdi. Ol daşlara seredip, pikirlerini dynç alyp bilýärdi. Ol gözlerini galdyryp, wagonyň penjiresinden daşary seretdi. Otly Ýangstaundan geçdi. Onuň gözleri işçileriň öýleri bolan hapa köçeleriň üstünden, uly degirmenleriň töwereginde jemlenen ýaly geçdi. Elindäki daşlaryň üstünde oýnaýan şol bir ýagtylyk onuň aňynda oýnap başlady we bir pursat ol oýlap tapyjy däl-de, şahyr boldy. Onuň içinde hakykatdanam rewolýusiýa başlandy. Onuň içinde täze garaşsyzlyk jarnamasy ýazyldy. "Hudaýlar şäherleri daş ýaly düzlüge sepdiler, ýöne daşlaryň reňki ýok. "Olar ýagtylykda ýanmaýar ýa-da üýtgemeýär" diýip pikir etdi.
  Günbatara barýan otluda oturgyçlarda oturan iki adam gürleşmäge başlady we Hýu diňledi. Olaryň biriniň kollejde okaýan ogly bardy. "Men onuň mehaniki inžener bolmagyny isleýärin" diýdi ol. "Eger ol muny etmese, men oňa işewürlige girmäge kömek ederin. Bu mehaniki döwür we işewürlik döwri. Men onuň üstünlik gazanmagyny isleýärin. Men onuň döwür bilen sazlaşmagyny isleýärin."
  Hýunyň otlysy Bidwel şäherine sagat onlarda gelmelidi, ýöne ol sagat on ýaryma çenli gelmedi. Ol wokzaldan şäheriň içinden Batterwortyň fermasyna gitdi.
  Nikalarynyň birinji ýylynyň ahyrynda Klaranyň gyzy boldy we onuň Pitsburga gitmezinden biraz öň, gyz gyzy oňa ýene-de göwrelidigini aýtdy. "Belki, ol oturandyr. Men öýe gitmeli" diýip pikir etdi, ýöne ol fermanyň golaýyndaky köprüniň ýanyna, Klaranyň ilkinji gezek bile bolanda onuň ýanynda duran köprüsine ýetende, ýoldan çykyp, agaçlaryň gyrasyndaky ýykylan agajyň üstüne oturdy.
  "Gije nähili asuda we parahat!" diýip pikir etdi, öňe egilip, uzyn, kynçylykly ýüzüni elleri bilen ýapyp. Ol näme üçin parahatlyk we asudalyk özüne gelmeýändigini, näme üçin durmuşyň ony ýalňyz goýmaýandygyny pikir etdi. "Ahyrsoňy, men ýönekeý durmuşda ýaşadym we ýagşylyk etdim" diýip pikir etdi. "Meniň barada aýdanlarynyň käbiri ýeterlik derejede dogrudyr. Men peýdasyz zähmeti halas edýän maşynlary oýlap tapdym; men adamlaryň işini ýeňilleşdirdim."
  Hýu bu pikiri saklamaga synanyşdy, ýöne ol onuň aňynda galmady. Onuň aňyna parahatçylyk we asudalyk berýän ähli pikirler agşam uzakdaky ufkda görünýän guşlar ýaly uçup gitdi. Maşyn otagyndaky deli adam garaşylmadyk ýagdaýda oňa hüjüm eden gijesinden bäri şeýle bolupdy. Mundan öň, onuň aňy köplenç birahat bolýardy, ýöne ol näme isleýändigini bilýärdi. Ol erkekler we aýallar, şeýle hem erkekler we aýallar bilen ýakyn ýoldaşlyk isleýärdi. Köplenç onuň meselesi has hem ýönekeýdi. Oňa ony söýýän we gijelerine ýanynda ýatjak aýal gerekdi. Ol ömrüni dowam etdirmek üçin gelen şäherinde ýoldaşlarynyň hormatyna eýe bolmak isleýärdi. Ol öz üstüne alan anyk işinde üstünlik gazanmak isleýärdi.
  Däli äkiziň hüjümi ilki başda onuň ähli meselelerini çözýän ýalydy. Gorkup, umytsyz adam dişlerini we barmaklaryny Hýunyň boýnuna sokan pursatda, Klara bir zat boldy. Klara haýran galdyryjy güýç we tizlik bilen deli adamy ýyrtyp taşlady. Şol agşamyň dowamynda ol adamsyndan we kakasyndan ýigrenýärdi, soňra bolsa birden Hýuny söýýärdi. Onuň içinde çaganyň tohumlary eýýäm diridi we onuň adamsynyň jesedi gazaply hüjüme sezewar bolanda, ol hem onuň çagasyna öwrüldi. Şemally günde derýanyň ýüzündäki kölege ýaly çaltlyk bilen, onuň adamsyna bolan garaýşynda üýtgeşiklik boldy. Şol agşamyň dowamynda ol täze döwre ýigrenýärdi, onuň pikiriçe, bu döwre maşyn döretmek barada gürleşýän iki adamyň içinde şeýle ajaýyp beýan edilýärdi, gijäniň gözelligi bolsa howada göterilen tozan buluty bilen garaňkylyga äkidilýärdi. Uçýan motor. Ol Hýudan ýigrenýärdi we onuň we onuň ýalylaryň ýok edýän ölü geçmişine gynanýardy, bu geçmiş öz işini köne usulda el bilen etmek isleýän garry eýer ussasynyň, kakasynyň kemsidilmesini we gülküsini gazanan adamyň keşbi bilen görkezilýärdi.
  Soňra geçmiş urmak üçin peýda boldy. Ol dyrnaklary we dişleri bilen urdy, dyrnaklary we dişleri Hýunyň etine, tohumy onuň içinde eýýäm diri bolan adamyň etine siňdi.
  Şol pursatda pikirlenýän aýal pikirlenmegi bes etdi. Onuň içinde gazaply, boýun egmeýän, agajyň kökleri ýaly güýçli bir ene peýda boldy. Şol wagt we ondan soň hem onuň üçin Hýu dünýäni täzeden gurýan gahryman däldi, eýsem durmuş tarapyndan zalymlaşdyrylan çaşgyn oglandy. Ol onuň çagalygyny hiç haçan aňynda galdyrmady. Tigriň güýji bilen ol Hýunyň elinden deli adamy aýyrdy we başga bir Ed Hollyň birneme ýüzleý rehimsizligi bilen ony awtoulagyň poluna zyňdy. Ed we polisiýa işgäri, birnäçe adamyň kömegi bilen, öňe ylgaşanda, ol gygyrýan we depýän adamy köpçüligiň arasyndan polisiýa bölüminiň gapysyna itekläp, diýen ýaly biperwaý garaşdy.
  Klara üçin, ol şeýle bir arzuwlan zadyň bolandygyny pikir etdi. Ol çalt we ýiti ses bilen kakasyna maşyny lukmanyň öýüne sürmegi tabşyrdy we soňra Hýunyň ýaňagyna we boýnuna ýyrtylan we gögeren etleri daňyp goýýança, ýanynda durdy. Jo Weýnswortyň özünden gymmatly hasaplaýan zady indi onuň aňynda ýokdy we eger ol şondan soň hepdeler boýy howsala düşüp, ýarym keselli bolsa-da, bu köne ädikçiniň ykbaly baradaky pikirler sebäpli däldi.
  Şäheriň geçmişinden gelen birden hüjüm Hýuny Klara getirip, ony girdeji çeşmesine öwürdi, emma onuň üçin kanagatlanarly däl ýoldaşdy, ýöne Hýu üçin bu düýbünden başga bir zat getirdi. Adamyň dişleri dişlenipdi we dartgynly barmaklaryndan galan ýyrtyklar sagalyp, diňe kiçijik ýara galdyrypdy; ýöne wirus onuň damarlaryna giripdi. Pikir keseli zynjyr ussasynyň aňyny zaýalapdy we onuň infeksiýasynyň mikroby Hýunyň ganyna giripdi. Ol onuň gözlerine we gulaklaryna ýetipdi. Adamlaryň pikirlenmän aýdan, geçmişde hasyl ýygnalýan mahaly bugdaý sowrulan saman ýaly onuň ýanyndan uçup geçen sözler indi onuň aňynda ýaňlanyp, ýaňlanyp durdy. Geçmişde ol şäherleriň we zawodlaryň ösýändigini görüpdi we ösüşiň hemişe gowy zatdygy baradaky adamlaryň sözlerini şübhesiz kabul edipdi. Indi onuň gözleri şäherlere seretdi: Bidwell, Akron, Ýangstaun we Amerikanyň Orta Günbatarynda ýaýran ähli täze şäherler, edil Pittsburgdaky poýezdda we wokzalda elindäki reňkli çagyllara seredişi ýaly. Ol şäherlere seredip, daşlarda oýnaýan ýaly ýagtylygyň we reňkiň olaryň üstünde oýnamagyny isledi, bu bolmadyk mahaly, pikir keselinden dörän geň täze islegler bilen doldurylan aňy, çyralaryň oýnaýan sözlerini oýlap tapdy. "Hudaýlar şäherleri düzlüklere ýaýratdylar" diýip, ol tüsse çykýan poýezd wagonunda oturan wagty aňyna geldi we bu jümle soňra garaňkylykda, elleri bilen başyny galdyryp, agaç üstünde oturan wagty ýadyna düşdi. Bu gowy jümledi we çyralar reňkli daşlarda oýnaýan ýaly onda oýnap bilerdi, ýöne ol Aýowaly adamyň ot ýüklemek üçin enjam üçin patentini nädip "aýlanyp geçmeli" diýen meseläni hiç hili çözmedi.
  Hýu Batterwort fermasyna irden sagat ikide ýetmedi, ýöne ol gelende, aýaly eýýäm oýanyp, ony garaşyp otyrdy. Ol fermanyň derwezesiniň burçundan öwrülende, düşeginden çalt turup, paltosyny egnine atyp, ambarlara seredýän eýwana çykanda, onuň agyr, süýräp barýan ädimlerini eşitdi. Giç aý dogupdy we ambar aý şöhlesine düşüpdi. Ambarlardan öňdäki manada otlap ýören kanagatlanan haýwanlaryň ýumşak, şirin sesleri, ambarlaryň biriniň arkasyndaky ambarlaryň hataryndan goýunlaryň ýumşak mälemesi eşidilýärdi we uzak meýdanda bir göle batly mäläp, ejesi jogap berýärdi.
  Hýu öýüň burçundan aý şöhlesine çykanda, Klara onuň bilen duşuşmak üçin basgançaklardan aşak ylgady, elinden tutup, ony ambarlaryň ýanyndan we çagalyk döwründe özüne ýakynlaşýan şekilleri gören köprüden geçirdi. Onuňky. Onuň biynjalyklygyny duýup, onuň enelik ruhy oýandy. Ol öz durmuşyndan nägiledi. Ol muny düşündi. Onuň bilen hem şeýle boldy. Olar köçeden aşak düşüp, diňe ferma bilen şäheriň arasynda açyk meýdanlaryň ýerleşýän haýata tarap ýöräp gitdiler. Onuň biynjalyklygyny duýup, Klara Hýunyň Pitsburga saparyny-da, ot üýşürýän maşyny tamamlamak bilen baglanyşykly kynçylyklary-da pikir etmedi. Belki, kakasy ýaly, ol hem onuň öz döwrüniň mehaniki meselelerini çözmäge kömek etjek adam hökmünde onuň baradaky ähli pikirlerini ret etdi. Onuň geljekki üstünligi baradaky pikirler onuň üçin hiç haçan uly ähmiýete eýe bolmandy, ýöne şol agşam Klara bilen bir zat boldy we ol bu barada oňa aýtmak, ony bagtly etmek isledi. Olaryň ilkinji çagasy gyzdy we indiki çagasynyň oglan boljakdygyna ynanýardy. "Men ony şu gije duýdum" diýdi ol, olar haýatyň ýanyndaky ýere ýetip, aşakdaky şäher çyralaryny görenlerinde. "Men ony şu gije duýdum" diýdi ol, "we ol güýçlidi! Ol ähli ýeri depdi. Bu gezek oglandygyna ynanýaryn."
  Klara bilen Hýu on minut töweregi haýatyň ýanynda durdular. Hýuny öz ýaşyndaky işe ýaramsyz eden ruhy kesel onuň köne keşbiniň köpüsini ýuwup taşlady we ol aýalyň ýanyndan utanmady. Aýal oňa dünýä inmegi arzuw edýän başga bir nesliň göreşi barada aýdanda, ol ony gujaklady we uzyn bedenine basdy. Olar birneme sessiz durdular, soňra öýe gaýdyp, uklap başladylar. Indi birnäçe adamyň ýatýan ambarlarynyň we iki gatly jaýlaryň ýanyndan geçenlerinde, geçmişden gelen ýaly, çalt garraýan daýhan Jim Pristiň güýçli horlaýan sesini eşitdiler. Soňra, bu sesiň we ambarlardaky haýwanlaryň sesiniň üstünde başga bir ses eşidildi, batly we güýçli, belki-de, dogulmadyk Hýu Makweýe salam. Näme üçindir, belki-de, işgärleriň çalşandygyny yglan etmek üçin, gijeki işler bilen meşgul bolan Bidwell degirmenleri güýçli pyşyrdama we gygyrma çykardylar. Bu ses depäniň ýokarsyna çykdy we Hýu Klaranyň egninden gujaklap, basgançaklardan ýokary çykyp, fermanyň gapysyndan girende, onuň gulagyna ýaňlandy.
  OceanofPDF.com
  Köp nika
  
  Ilkinji gezek 1923-nji ýylda umumy oňyn synlara mynasyp bolan (F. Skott Fitsjerald soňra ony Andersonyň iň gowy romany diýip atlandyrdy) "Köp nikalar" täze jynsy azatlygyň - satuwyň pese gaçmagyna we Andersonyň abraýyna täsir etmeginiň - täsiri sebäpli ahlaksyzlygyň mysaly hökmünde islenmeýän ünsleri özüne çekdi.
  Adyna garamazdan, roman aslynda ýeke nikala ünsi jemleýär we "köp nikanyň" duçar bolýan köp kynçylyklaryny we kynçylyklaryny paýlaşýandygy göz öňünde tutulýar. Hekaýa bir gije dowam edip, bir adamyň kiçijik şäheriň çäklerinden gaçmak kararynyň we onuň bilen baglanyşykly deň derejede çäklendiriji sosial we jynsy ahlaklaryň psihologik täsirini açyp görkezýär.
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşiriň daşky sahaby
  OceanofPDF.com
  MAZMUN
  DÜŞÜNDIRIŞ
  ÖŇSÖZ
  BIRINJI KITAP
  Men
  II
  III
  IV
  IÇERDE
  IKINJI KITAP
  Men
  II
  III
  IV
  ÜÇÜNJI KITAP
  Men
  II
  III
  IV
  IÇERDE
  VI
  VII
  VIII
  IX
  DÖRDÜNJI KITAP
  Men
  II
  III
  IV
  IÇERDE
  
  OceanofPDF.com
  
  Tennessi Klaflin Mitçell, Andersonyň 1924-nji ýylda aýrylyşan dört aýalynyň ikinjisi.
  OceanofPDF.com
  TO
  PAUL ROSENFELD
  OceanofPDF.com
  DÜŞÜNDIRIŞ
  
  Men Dial okyjylaryna düşündiriş bermek isleýärin - belki-de, bu ötünç hem bolmaly.
  Bu kitaby çap etmäge rugsat beren žurnala minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
  "Dial" okyjylaryna bu hekaýanyň ilkinji gezek seriýaly görnüşinde peýda bolany bäri ep-esli giňelendigini düşündirmeli. Tema baradaky düşündirişimi giňeltmek höwesi garşy durup bolmajak derejededi. Eger men hekaýama zyýan ýetirmezden şeýle edip özüme erk edip bilsem, men örän bagtly bolaryn.
  ŞERWUD ANDERSON.
  OceanofPDF.com
  ÖŇSÖZ
  
  Men söýmäge çalyşýan we häzirki zaman durmuşynyň kynçylyklarynyň ortasynda adam deli bolup biljek gönüden-göni ýa-da mümkin boldugyça gönüden-göni oňa barýan ÝALŇYZ.
  Başga bir wagtda we biraz başga şertlerde iň ownuk zat ýaly görünýän zadyň birden uly işe öwrülýän pursadyny bilmediňizmi?
  Siz jaýyň koridorynda. Siziň öňüňizde ýapyk gapy bar, gapynyň arkasynda, penjiräniň ýanyndaky oturgyçda bir erkek ýa-da aýal oturýar.
  Tomus güni agşam giç, maksadyňyz gapa tarap ýöräp, ony açyp: "Men bu öýde ýaşamagy dowam etdirmerin. Çemodanym dolupdyr we eýýäm gürleşen adamym bir sagatdan şu ýerde bolar. Men diňe size indi siziň bilen ýaşap bilmejekdigimi aýtmaga geldim" diýmek.
  Ine, sen koridorda durup, otaga girip, şol birnäçe sözi aýtjak bolýarsyň. Öý sessiz, sen bolsa uzak wagtlap gorkup, ikirjiňlenip, sessiz dursuň. Ýokardaky koridora düşeniňizde, aýagyňyzyň ujunda ýöreýändigiňizi belli däl derejede duýýarsyň.
  Siziň we gapynyň beýleki tarapyndaky adamyň öýde ýaşamagy dowam etdirmezligiňiz has gowy bolup biler. Eger bu meseläni dogry ara alyp maslahatlaşyp bilseňiz, muňa razy bolardyňyz. Näme üçin adaty ýagdaýda gepleşip bilmeýärsiňiz?
  Gapydan üç ädim ätmegiň näme üçin şeýle kyn? Aýaklaryňyzda hiç hili kynçylyk ýok. Näme üçin aýaklaryňyz şeýle agyr duýulýar?
  Sen ýaş ýigitsiň. Näme üçin elleriň gojanyňky ýaly titreýär?
  Sen özüňi hemişe batyr adam hasaplaýardyň. Näme üçin birden batyrlygyň ýetmeýär?
  Gapynyň ýanyna baryp, ony açyp, içeri gireniňizden soň, sesiňiz titräp durman birnäçe söz aýdyp bilmejekdigiňizi bilmegiňiz gülkünçmi ýa-da pajygalymy?
  Sen akyllymy ýa-da deli? Beýniňdäki bu pikirler girdaby nireden gelýär, häzirki wagtda kararsyz duran wagtyňyzda, sizi barha çuňrak çukura sorup barýan ýaly bolýan pikirler girdaby?
  OceanofPDF.com
  BIRINJI KITAP
  OceanofPDF.com
  Men
  
  Wiskonsin ştatynyň ýigrimi bäş müň ilatly şäherinde Webster atly bir adam ýaşaýardy. Onuň Meri atly aýaly we Jeýn atly gyzy bardy, özi bolsa kir ýuwýan maşynlaryň öndürijisi hökmünde üstünlikli işläpdi. Men ýazjak bolýan zadym bolanda, ol otuz ýedi ýa-da sekiz ýaşyndady, ýekeje çagasy, gyzy bolsa on ýedi ýaşyndady. Onuň içinde bir rewolýusiýa pursady bolmazdan öňki durmuşynyň jikme-jiklikleri barada gürrüň etmek artykmaçlyk. Şeýle-de bolsa, ol kir ýuwýan maşyn öndürijisi bolup işlemek üçin olary gizlemäge synanyşýan düýşlere berlen, örän sessiz adamdy; we şübhesiz, ol otluda bir ýere syýahat edýän wagty ýa-da belki-de tomusda ýekşenbe günleri öýlänler, ýeke özi boş zawodyň ofisine baryp, penjireden we demir ýol boýunça birnäçe sagatlap seredip oturanda, bu düýşlere özüni tabşyrýardy.
  Şeýle-de bolsa, ol köp ýyllaryň dowamynda beýleki kiçi önüm öndürijiler ýaly öz işini ýerine ýetirip, öz ýoluny dowam etdirdi. Käwagt puluň köp bolýan ýyllarynda onuň gülläp ösýän ýyllary, soňra ýerli banklaryň ony ýapmak bilen haýbat atýan ýyllarynda pese gaçýan ýyllary bolýardy, ýöne senagatçy hökmünde ol diri galmagy başardy.
  Ine, şu Webster, kyrk ýaşyny doldurjak bolup durdy, gyzy ýaňy şäheriň orta mekdebini gutardy. Güýzüň ir paslydy, ol adaty durmuşy bilen meşgullanýan ýalydy, soň bolsa onuň başyna şeýle bir zat geldi.
  Bedeniniň içinde bir zat ony kesel ýaly ejir çekdirip başlady. Onuň başdan geçiren duýgusyny beýan etmek biraz kyn. Bir zat doglan ýalydy. Eger ol aýal bolsa, birden göwreli bolandygyny çaklap bilerdi. Ol ýerde iş ýerinde ofisinde oturardy ýa-da şäheriň köçelerinde gezerdi we özünden başga-da täze we düýbünden geň bir zat ýaly haýran galdyryjy duýgy başdan geçirerdi. Käwagt onda emläginden mahrum bolmak duýgusy şeýle güýçli bolardy welin, ol birden köçede durup, seredip we diňleýärdi. Mysal üçin, ol köçedäki kiçijik dükanyň öňünde durardy. Onuň aňyrsynda agaç ösýän boş ýer bardy we agajyň aşagynda köne işçi at durdy.
  Eger bir at hasara çykyp, onuň bilen gürleşen bolsa, eger bir agaç agyr aşaky şahalarynyň birini galdyryp, ony öpen bolsa ýa-da dükanyň üstünde asylýan ýazgy birdenkä: "Jon Webster, git we Hudaýyň geljek gününe taýýarlan" diýip gygyran bolsa - şol pursatda onuň durmuşy göründiginden geň görünmezdi. Daşarky dünýäde, aýagynyň aşagyndaky pyýada ýollary, bedenindäki eşikleri, zawodynyň golaýyndaky relslerde otlulary çekýän lokomotiwler we onuň duran köçelerinde gygyrdaýan tramwaýlar ýaly berk faktlar dünýäsinde bolup biljek hiç zat ýokdy - bularyň hiç biri şol pursatda onuň içinde bolup geçýän zatlardan has geň galdyryjy zady döredip bilmezdi.
  Görşüňiz ýaly, ol orta boýly, biraz çal reňkli gara saçly, giň eginli, uly elli we doly, biraz gamgyn we belki-de duýgudaş ýüzli bir adamdy. Ol çilim çekmegi örän gowy görýärdi. Men gürrüň berýän wagtlary, oňa oturyp , işini etmek örän kyn boldy, şonuň üçin ol yzygiderli hereketdedi. Zawodyň ofisindäki oturgyjyndan çalt turup, ussahana gitdi. Munuň üçin ol buhgalteriýa bölümini, zawod müdiri üçin stoly we käbir ofis işlerini ýerine ýetirýän üç gyz üçin beýleki stollary öz içine alýan uly vestibülden geçmelidi, potensial alyjylara kir ýuwýan maşynlar üçin broşýuralary ibermelidi we beýleki jikme-jikliklere üns bermelidi.
  Onuň kabinetinde ýigrimi dört ýaşlaryndaky giň ýüzli aýal, sekretar oturypdy. Onuň berk, berk bedeni bardy, ýöne ol aýratyn owadan däldi. Tebigat oňa giň, tekiz ýüz we galyň dodak beripdi, ýöne derisi örän arassa, gözleri bolsa örän arassa we owadandy.
  Jon Webster önüm öndüriji bolany bäri müň gezek öz ofisinden zawodyň baş edarasyna, gapydan we agaç ýoldan fabrikanyň özüne pyýada ýöräpdi, ýöne häzirki ýaly ýöräp barşyna däldi.
  Ol birdenkä täze bir dünýä girýändigini duýdy; bu inkär edilip bolmajak hakykatdy. Onuň kellesine bir pikir geldi. "Belki, men näme üçindir biraz deli bolýandyryn" diýip pikir etdi. Bu pikir ony howsala salmady. Bu diýen ýaly ýakymlydy. "Men özümi häzirki ýagdaýymdan has gowy görýärin" diýip, ol jemledi.
  Ol kiçi içki ofisinden uly ofisine, soňra bolsa zawoda gitjek bolýardy, ýöne gapyda saklandy. Otagda onuň bilen işleýän aýalyň ady Natali Şwartsdy. Ol irlandiýaly aýala durmuşa çykyp, soň pul galdyrman ölen nemes salon eýesiniň gyzydy. Ol onuň we onuň durmuşy barada eşidenlerini ýadyna saldy. Olaryň iki gyzy bardy, ejesiniň häsiýeti ýaramazdy we içgi içmäge mejbur bolupdy. Uly gyzy şäher mekdebinde mugallym boldy, Natali bolsa stenografiýa öwrendi we zawod ofisinde işe girdi. Olar şäheriň çetinde kiçijik çarçuwaly jaýda ýaşaýardylar, käwagt garry ejesi serhoş bolup, iki gyzy kemsidýärdi. Olar gowy gyzlardy we köp işleýärdi, ýöne garry ejesi olary çaý käselerinde dürli ahlaksyzlykda aýyplady. Goňşularyň hemmesi olara gynanýardy.
  Jon Webster gapynyň tutawaçyny elinde tutup, gapynyň ýanynda durdy. Ol Nataliýa seredip durdy, ýöne geň galdyryjy zat, ol hiç hili utanç duýmady, ol hem şeýle etmedi. Ol käbir kagyzlary tertipleýärdi, ýöne işlemegini bes edip, oňa göni seretdi. Biriniň gözüne göni seretmek geň bir duýgydy. Sanki Nataliýa bir öý ýalydy, ol bolsa penjireden seredýärdi. Nataliýa özi öz bedenine mahsus bir öýde ýaşaýardy. Ol nähili asuda, güýçli, süýji adamdy we onuň iki ýa-da üç ýyllap her gün onuň ýanynda oturyp, öýüniň içine seretmegi bir gezek hem pikir etmezligi nähili geňdi. "Men näçe öýe seretmedim" diýip pikir etdi.
  Ol Nataliniň gözlerine seredip, utanman duran mahaly, onuň içinden geň, çalt pikirler aýlandy. Ol öýüni nähili arassa saklaýardy. Garry irlandiýaly ene käte bolşy ýaly, çaý käselerinde gygyryp, gaharlanyp, gyzyny kemçin diýip atlandyryp bilerdi, ýöne onuň sözleri Nataliniň öýüne siňmedi. Jon Websteriň kiçijik pikirleri sözlere öwrüldi, sesli aýdylmady, eýsem öz içinden sessiz aglaýan sesler ýaly eşidildi. "Ol meniň söýgülim" diýdi bir ses. "Sen Nataliniň öýüne bararsyň" diýdi başga biri. Nataliniň ýüzünde gyzarma haýal ýaýrady we ol ýylgyrdy. "Soňky döwürde özüňi gowy duýmaýaň. Bir zatdan howatyrlanýarmyň?" diýdi ol. Ol öň hiç haçan onuň bilen şeýle gürleşmändi. Onda ýakynlyk alamaty bardy. Aslynda, şol wagt kir ýuwýan maşynlaryň işi gülläp ösýärdi. Sargytlar çalt geldi we zawod doly işläp başlady. Bankda tölemeli tölegler ýokdy. "Ýöne men örän sagdyn" diýdi ol, "örän bagtly we häzir örän sagdyn".
  Ol kabulhana girdi we ol ýerde işleýän üç aýal, buhgalter bilen bilelikde, oňa seretmek üçin işlerini togtatdylar. Olaryň stollarynyň arkasyndan seredişi diňe bir hereketdi. Olar munuň bilen hiç zat diýmeýärdiler. Buhgalter içeri girip, bir hasap barada sorag berdi. "Bolýar, bu barada öz pikiriňizi aýtmagyňyzy isleýärin" diýip, Jon Webster aýtdy. Ol soragyň kimdir biriniň kreditine degişlidigini belli däl derejede bilýärdi. Uzak ýerden kimdir biri ýigrimi dört kir ýuwýan maşyn sargyt edipdi. Ol olary dükanda satdy. Sorag, wagty gelende önüm öndüriji töleýärmi?
  Amerikadaky her bir erkek we aýalyň, şol sanda özüniň hem gatnaşýan biznesiň tutuş gurluşy geňdi. Ol bu barada köp pikir etmedi. Kakasy bu fabrikanyň eýesidi we aradan çykdy. Ol önüm öndüriji bolmak islemeýärdi. Ol näme bolmak isleýärdi? Kakasynyň patent diýilýän käbir zatlary bardy. Soňra ogly, ýagny özi ulalyp, fabrikany öz eline aldy. Ol durmuşa çykdy we birnäçe wagtdan soň ejesi aradan çykdy. Soňra fabrika onuňky boldy. Ol adamlaryň eşiklerinden hapa aýyrmak üçin niýetlenen kir ýuwýan maşynlary ýasady we olary ýasamak üçin adamlary we başga adamlary işe alyp, satdy. Ol kabulhanada durdy we ilkinji gezek häzirki zaman durmuşynyň hemmesini geň, çylşyrymly bir zat hökmünde gördü.
  "Bu düşünişmegi we köp pikirlenmegi talap edýär" diýip, ol sesli aýtdy. Buhgalter stoluna gaýdyp barmak üçin öwrüldi, ýöne saklandy we yzyna seretdi, sebäbi oňa gürleşilendigini pikir etdi. Jon Websteriň duran ýeriniň golaýynda bir aýal hatlary paýlap durdy. Ol başyny galdyryp, birden ýylgyrdy we Jon Webster onuň ýylgyryşyny halady. "Bir ýol bar - bir zat bolýar - adamlar birden we garaşylmadyk ýagdaýda biri-birine ýakynlaşýarlar" diýip, ol pikir etdi we gapydan çykyp, tagta boýunça zawoda tarap ýöräp gitdi.
  Zawod aýdym sesi we ýakymly ys bilen doldy. Kesilen agaçlaryň ägirt uly üýşmeleri her ýerde ýaýylyp ýatyrdy, agaçlary kir ýuwýan maşynlaryň bölekleri üçin zerur uzynlyklara we görnüşlere kesýän arralaryň aýdym sesi ýaňlanýardy. Zawodyň derwezesiniň daşynda agaç ýüklenen üç ýük ulagy durdy we işçiler agaçlary düşürip, ony bir görnüşli uçuş-gonuş zolagy boýunça bina daşaýardylar.
  Jon Webster özüni örän diri duýýardy. Tagamlar, şübhesiz, onuň fabrikasyna uzakdan gelýärdi. Bu geň we gyzykly bir faktdy. Kakasynyň döwründe Wiskonsin tokaý meýdanlary bilen dolupdy, ýöne indi tokaýlar köp derejede arassalanyp, agaçlar Günortadan daşalýardy. Häzirki wagtda onuň zawodynyň derwezesine düşürilýän agaçlaryň gelýän ýerinde tokaýlar we derýalar bardy, adamlar tokaýlara girip, agaçlary kesýärdiler.
  Ol fabrikanyň gapysynda durup, işçileriň maşyndan tagtalary binanyň uçuş-gonuş zolagyndan daşaýanlaryny synlap, ýyllaryň dowamynda özüni şeýle diri duýmandy. Nähili parahat, sessiz sahna! Gün şöhle saçýardy we tagtalar açyk sary reňkdedi. Olardan üýtgeşik ys çykýardy. Onuň öz aňy hem ajaýyp bir zatdy. Şol pursatda ol diňe maşynlary we olary düşürýän adamlary däl, eýsem tagtalaryň gelen ýerini hem görüp bilýärdi. Günorta tarapda pes, batgalyk derýanyň suwunyň derýanyň iki ýa-da üç mil giňligine çenli tolkunlanýan ýeri bardy. Bahar geldi we sil boldy. Her niçigem bolsa, hyýaly sahnada köp agaç suwa çümdi we gaýyklardaky adamlar, garaýagyz adamlar, suw basan tokaýdan agaçlary giň, haýal derýa itekläp çykarýardylar. Adamlar örän güýçlidi we işlänlerinde, Isanyň şägirdi we ýakyn ýoldaşy Ýahýa hakda aýdym aýdýardylar. Adamlar beýik ädik geýýärdiler we uzyn taýak göterýärdiler. Derýanyň özünde gaýyklardakylar agaçlaryň arkasyndan iteklenip çykarylan agaçlary tutup, uly sal emele getirýärdiler. Iki adam gaýyklaryndan böküp düşüp, suwda ýüzýän agaçlaryň üstünden ylgap, olary nahallar bilen berkitdiler. Beýleki adamlar, tokaýyň bir ýerinde, aýdym aýtmagyny dowam etdirdiler we saldaky adamlar jogap berdiler. Aýdym Ýahýa we onuň kölde balyk tutmaga gidendigi baradady. Mesih ony we onuň doganlaryny gaýyklardan "Rebbiň yzyndan" ýöremek üçin, yssy we tozanly Jelileýa topragyndan geçmäge çagyrdy. Tizden aýdym dyndy we sessizlik höküm sürdi.
  Işçileriň bedenleri nähili güýçli we ritmikdi! Işlänlerinde bedenleri öňe-yza ylgaýardy. Bedenlerinde bir görnüşli tans bardy.
  Indi, Jon Websteriň geň dünýäsinde iki zat boldy. Altyn reňkli goňur reňkli bir aýal gaýykda derýadan aşak düşüp gelýärdi we ähli işçiler işlemegini bes edip, oňa seredip durdylar. Ol ýalaňaç kellelidi we gaýygy haýal suwda öňe iteklände, onuň ýaş bedeni bir tarapdan beýleki tarapa ylgaýardy, erkek işçiler bolsa agaçlary tutup ylgaýardylar. Yssy gün gara derili gyzyň bedenine düşüp, boýnuny we eginlerini ýalaňaç galdyrdy. Saldaky erkekleriň biri oňa seslendi. "Salam, Elizabeth" diýip gygyrdy. Ol gaýyk sürmegi bes etdi we gaýygy bir pursat suwa goýberdi.
  - Salam, hytaý oglany, - diýip, ol gülüp jogap berdi.
  Ol ýene-de güýçli gaýyk sürmäge başlady. Derýanyň kenaryndaky agaçlaryň, sary suwa çümdürilen agaçlaryň arkasyndan bir agaç çykdy we onuň üstünde ýaş garaýagyz ýigit durdy. Elinde taýak bilen agaçlaryň birini güýçli itdi we agaç çaltlyk bilen sala tarap ylgady, şol ýerde başga iki adam garaşyp durdy.
  Gün gaýykdaky gara derili gyzyň boýnuna we egnine düşdi. Elleriniň hereketleri derisinde tans edýän şöhleleri şöhlelendirdi. Derisi goňur, altyn-mis-goňur reňkdedi. Gaýygy derýanyň bir burçundan süýşüp, ýitip gitdi. Bir pursat sessizlik çökdi, soňra agaçlardan bir ses täze aýdym çalyp başlady we beýleki gara derili adamlar hem goşuldylar:
  
  "Tomasa şübhelenýärin, Tomasa şübhelenýärin,
  Eger Tomasa şübhelenýän bolsaň, başga şübhelenme.
  Men gul bolmazymdan öň,
  Men öz mazarymda jaýlanardym,
  Kakamyň ýanyna baryp, halas bol".
  
  Jon Webster gözlerini gyrpyp, erkekleriň zawodynyň gapysyndan agaç düşürýänlerine tomaşa edýärdi. Onuň içindeki sessiz sesler geň, şatlykly zatlary aýdýardy. Wiskonsin şäherinde kir ýuwýan maşyn öndüriji bolup bilmersiň. Özüne garamazdan, käbir pursatlarda bir adam başga birine öwrüldi. Bir adam ýaşaýan ýeri ýaly giň bir zadyň bir bölegine öwrüldi. Ol kiçijik şäher dükanyndan ýeke özi ýöräp gitdi. Dükan garaňky ýerde, demir ýoluň we saý derýanyň golaýynda ýerleşýärdi, ýöne şol bir wagtyň özünde, ol heniz hiç kimiň düşünip başlamadyk ägirt bir zadyň bir bölegidi. Ol özi uzyn boýly, adaty eşikler geýen adamdy, ýöne onuň eşiginiň içinde, bedeniniň içinde bir zat bardy - belki özi ägirt däl, ýöne belli bir derejede, çäksiz bir ägirt uly zada baglanyşykly. Onuň bu barada öň hiç haçan pikir etmändigi geňdi. Ol bu barada pikir etdimi? Onuň öňünde agaçlary düşürýän adamlar durdy. Olar agaçlara elleri bilen degdiler. Olar bilen agaçlary kesip, günortadaky bir ýerde agaç zawodyna akym boýunça daşaýan gara erkekleriň arasynda bir görnüşli hyzmatdaşlyk döredi. Bir adam bütin gün ýöräp, her gün başga adamlaryň degip geçen zatlaryna degýärdi. Ol ýerde bir islegli zat bardy, degilen zadyň aňy. Zatlaryň we adamlaryň ähmiýetiniň aňy.
  
  "Men gul bolmazymdan öň,
  Men öz mazarymda jaýlanardym,
  Kakamyň ýanyna baryp, halas bol".
  
  Ol gapydan dükanyna girdi. Golaýda bir adam maşynyň tagtalaryny kesýärdi. Elbetde, onuň kir ýuwýan maşyny üçin saýlanan bölekler hemişe iň gowy däldi. Käbirleri tiz wagtdan döwüldi. Olar maşynyň hiç hili ähmiýeti bolmadyk, görünmeýän ýerine goýuldy. Maşynlar arzan bahadan satylmalydy. Ol biraz utandy, soňra güldi. Uly, baý zatlar barada pikir etmeli bolanda, ownuk zatlara baş goşup gitmek aňsatdy. Biri çagady we ol ýöremegi öwrenmelidi. Ol näme öwrenmelidi? Ýöremegi, ys almagy, tagamyny duýmagy, belki-de duýmagy. Ilki bilen, özünden başga dünýäde kim bardygyny bilmelidi. Ol biraz göz aýlamalydy. Kir ýuwýan maşynlaryň garyp aýallaryň satyn alýan has gowy tagtalary bilen doldurylmalydygyny pikir etmek gaty gowydy, ýöne şeýle pikirlere berilip, aňsatlyk bilen zaýalanyp bilerdi. Kir ýuwýan maşynlara diňe gowy tagtalary ýüklemek pikirinden gelip çykýan bir hili özüne ynanmak howpy bardy. Ol şeýle adamlary tanaýardy we olara hemişe birneme ýigrenç duýýardy.
  Ol zawodyň içinden geçip, maşynlaryň ýanynda işleýän erkekleriň we oglanlaryň hatarlarynyň ýanyndan geçip, kir ýuwýan maşynlaryň dürli böleklerini ýygnap, gaýtadan ýygnap, boýap we ibermek üçin gaplaýardy. Binanyň ýokarky bölegi materiallar ammary hökmünde ulanylýardy. Ol kesilen agaçlaryň üýşüp, zawodyň kenarlarynda ýerleşýän, indi ýarym gurak derýanyň ýüzüne seredýän penjirä bardy. Zawodyň ähli ýerinde çilim çekmek gadagandygy baradaky ýazgylar asylypdy, ýöne ol ýadyndan çykarypdy, şonuň üçin jübüsinden çilim çykaryp, ýakdy.
  Onuň içinde pikir ritmi höküm sürýärdi, nähilidir bir görnüşde onuň haýal tokaýynda işleýän gara derili adamlaryň jesetleriniň ritmi bilen baglanyşyklydy. Ol Wisconsiniň kiçi bir şäherçesindäki zawodynyň gapysynyň öňünde durdy, ýöne şol bir wagtyň özünde Günortada, derýada birnäçe gara derili adamyň işleýän ýerinde we şol bir wagtyň özünde deňiz kenarynda birnäçe balykçy bilen işleýärdi. Ol Galileýdedi, şonda bir adam kenara çykyp, geň sözler aýdyp başlady. "Meniň birden köp bolmalymyň" diýip, ol düşnüksiz pikir etdi we aňy bu pikiri emele getirende, içinde bir zat bolan ýaly boldy. Birnäçe minut öň, Natali Şwartzyň ýanynda ofisde durup, onuň jesedini onuň ýaşaýan jaýy hökmünde pikir edipdi. Bu hem öwüt-nesihat beriji pikirdi. Näme üçin şeýle öýde birden köp adam ýaşap bilmeýär?
  Eger bu pikir daşary ýurtlara ýaýran bolsa, köp zat aýdyňlaşardy. Şübhesiz, başgalaryň hem şeýle pikirde bolandygyna şübhe ýok, ýöne belki olar muny ýeterlik derejede aýdyň beýan etmändirler. Ol özi öz dogduk şäherinde mekdepde okady we soňra Medison uniwersitetine girdi. Wagtyň geçmegi bilen ol birnäçe kitap okady. Birnäçe wagtlap ol ýazyjy bolmak isleýändigini pikir etdi.
  Şübhesiz, bu kitaplaryň awtorlarynyň köpüsiniň häzirki pikirleri onuňky ýaly bolupdyr. Käbir kitaplaryň sahypalarynda gündelik durmuşyň howlugyndan we dartgynlylygyndan birhili gaçybatalga tapyp bolýardy. Belki, olar ýazanda, onuň häzirki duýşy ýaly, ylham we höwes duýupdyrlar.
  Ol çilimini çekip, derýanyň aňyrsyna seretdi. Onuň zawody şäheriň çetinde, derýanyň aňyrsynda bolsa meýdanlar ýatyrdy. Ähli erkekler we aýallar, özi ýaly, umumy pikirde durdular. Bütin Amerikada, hatda bütin dünýäde erkekler we aýallar daşarda onuň ýaly hereket edýärdiler. Olar iýýärdiler, uklaýardylar, işleýärdiler, söýşýärdiler.
  Ol pikir etmekden biraz ýadady we maňlaýyny eli bilen owkalady. Çilim ýanyp gutarypdy, ony ýere taşlap, başga birini ýakdy. Erkekler we aýallar biri-biriniň bedenine girmäge synanyşýardylar, käte bolsa şeýle etmäge deli ýaly höwes edýärdiler. Bu söýgi diýilýärdi. Ol erkekler bilen aýallaryň muny doly erkin edip biljek wagtynyň gelip biljekdigini pikir etdi. Şeýle çylşyrymly pikir toruny ara alyp maslahatlaşmak kyndy.
  Bir zat anykdy: ol öň hiç haçan şeýle ýagdaýda bolmandy. Bolýa, bu dogry däldi. Bir wagtlar bolupdyr. Ol öýlenende şeýle bolupdyr. Ol şol wagt hem, häzirki ýaly duýupdy, ýöne bir zat bolupdyr.
  Ol Natali Şwarts hakda pikirlenip başlady. Onda aýdyň we bigünä bir zat bardy. Belki, ol muny duýman, oňa, myhmanhana eýesiniň gyzyna we serhoş garry irlandiýaly aýala aşyk bolupdyr. Eger şeýle bolan bolsa, köp zady düşündirerdi.
  Ol ýanynda duran adamy görüp, öwrüldi. Birnäçe fut uzaklykda kombinezon geýen işçi durdy. Ol ýylgyrdy. "Meniň pikirimçe, sen bir zady ýatdan çykardyň" diýdi. Jon Webster hem ýylgyrdy. "Hawa," diýdi ol, "köp zatlary. Men tas kyrk ýaşymda we nädip ýaşamagy ýatdan çykaran ýaly. Sen näme?"
  Işçi ýene ýylgyrdy. "Men çilimleri aýdýaryn" diýip, ýerde ýatan çilimiň ýanyp, tüssälenip duran ujuny görkezdi. Jon Webster aýagyny onuň üstüne goýdy, soňra ýere başga bir çilim taşlap, onuň üstüne basdy. Ol we işçi birek-birege seredip durdular, edil ýakynda Natali Şwartsa sereden ýaly. "Men hem onuň öýüne girip bilerinmikä diýip pikir edýärin" diýip pikir etdi. "Bolýar, sag boluň. Ýadymdan çykypdyr. Meniň pikirlerim başga ýerdedi" diýip, ol sesli aýtdy. Işçi başyny atdy. "Men hem käwagt şeýle bolýaryn" diýip, ol düşündirdi.
  Geň galan zawod eýesi ýokarky gatdaky otagyndan çykyp, dükanyna alyp barýan demir ýol şahasyndan, şäheriň has ilatly bölegine tarap barýan esasy demir ýollara tarap ýöräp gitdi. "Günorta çenli wagt bolmaly" diýip pikir etdi. Adatça, ol zawodyň golaýynda bir ýerde nahar iýýärdi we işgärleri oňa nahary haltalarda we demir çeleklerde getirýärdiler. Ol indi öýüne gider öýdüp pikir etdi. Ony hiç kim garaşmaýardy, ýöne aýalyny we gyzyny görmek isleýändigini pikir etdi. Ýolagçy otly demir ýoldan ylgap geçdi we pyşyrdy deli ýaly eşidilse-de, ol muňa üns bermedi. Soňra, ol ony ýetip geçjek bolanda, ýaş garaýagyz ýigit, belki-de ýesir, iň bolmanda ýyrtyk geýimli garaýagyz ýigit, onuň ýanyna ylgap geldi we paltosyny tutup, ony bir gyra çekdi. Otly geçip gitdi we ol oňa tomaşa edip durdy. Ol we ýaş garaýagyz ýigit hem biri-biriniň gözlerine seretdiler. Ol elini jübüsine saldy, içgüdüsel duýgy bilen bu adama eden hyzmaty üçin tölemelidigini duýdy.
  Soňra onuň bedeni titräp gitdi. Ol örän ýadawdy. "Aňym uzakdady" diýdi. "Hawa, başlyk. Käwagt men hem şeýle bolýaryn" diýip, ýaş garaýagyz ýigit ýylgyryp, demir ýoldan gidip barýarka aýtdy.
  OceanofPDF.com
  II
  
  JON WEBSTER öýüne tramwaý bilen gitdi. Ol gelende sagat on bir ýarymdy we garaşylyşy ýaly, ony hiç kim garaşmaýardy. Öýüniň arkasynda, adaty görnüşli çarçuwaly gurluşda, iki alma agajy bolan kiçijik bag bardy. Ol öýüň daşyndan aýlanyp, gyzy Jeýn Websteriň agaçlaryň arasynda asylgy duran hamakda ýatanyny gördü. Agaçlaryň biriniň aşagynda, hamakyň golaýynda köne sallanýan oturgyç durdy we ol baryp, şol oturgyçda oturdy. Gyzy onuň seýrek görülýän günortan wagtynda oňa şeýle gabat gelmegine geň galdy. "Salam, kaka" diýip, ol biperwaýlyk bilen aýtdy, oturyp, okaýan kitabyny onuň aýagynyň aşagyndaky otlara taşlady. "Bir zat boldymy?" diýip sorady. Ol başyny ýaýkady.
  Ol kitaby alyp, okamaga başlady, gyzyň kellesi ýene-de hamak ýassygynyň üstüne düşdi. Bu, köne Nýu Orlean şäherinde bolup geçýän döwrüň häzirki zaman romanydy. Ol birnäçe sahypa okady. Bu, elbetde, adamyň ruhuny oýarmak, ony durmuşyň garaňkylygyndan daşlaşdyrmak üçin bir zatdy. Egnine plaş geýen ýaş ýigit garaňkylykda köçeden aşak düşüp barýardy. Aý başyň üstünde şöhle saçýardy. Gülleýän magnoliýalar howany hoşboý ys bilen doldurýardy. Ýaş ýigit örän owadandy. Roman Raýat urşundan öňki döwürde bolup geçýär we onuň köp sanly gullary bardy.
  Jon Webster kitaby ýapdy. Onuň ony okamagy hökman däldi. Ol heniz ýaş wagty, käte şeýle kitaplary özi hem okaýardy. Olar ony gaharlandyrýardy we gündelik durmuşyň gamgynlygyny has az gorkunç edýärdi.
  Bu geň pikirdi: gündelik durmuş içgysgynç bolmaly. Elbetde, onuň ömrüniň soňky ýigrimi ýyly içgysgynçdy, ýöne şol irdenki durmuş başgaçady. Ol öň hiç haçan şeýle irden başdan geçirmedik ýaly duýdy.
  Gamakda başga bir kitap bardy, ol ony alyp, birnäçe setir okady:
  
  - Görýäňizmi, - diýdi Wilberforce parahatlyk bilen, - men tiz wagtda Günorta Afrika gaýdyp barýaryn. Men hatda ykbalymy Wirjiniýa bilen baglamagy hem meýilleşdirmeýärin.
  Narazylyk bildirmek üçin gahar-gazap turdy we Malloý ýakynlaşyp, Jonyň egnine elini goýdy. Soňra Malloý gyzyna seretdi. Gorkandygy ýaly, gyzynyň gözi Çarlz Wilberforsa dikildi. Şol agşam ony Riçmonda getirende, gyzynyň ajaýyp we şadyýan görünýändigini pikir etdi. Şeýle-de, ol şeýledi, sebäbi ol alty hepdeden Çarlzy ýene-de görmek mümkinçiligine duçar boldy. Indi ol jansyz we solgun, ýalpyldawuk ýanýan şem ýalydy.
  
  Jon Webster gyzyna seretdi. Ol oturyp, gyzynyň ýüzüne göni seredip bildi.
  "Hiç haçan ýakylmadyk şem ýaly solgun, şeýlemi? Muny nähili geň bir görnüşde aýtmak bolar." Öz gyzy Jeýn solgun däldi. Ol berk ýigitdi. "Hiç haçan ýakylmadyk şem" diýip pikir etdi.
  Bu geň we elhenç hakykatdy, ýöne hakykatda, ol gyzy barada hiç haçan köp pikir etmeýärdi, ýöne ol ine, diýen ýaly aýaldy. Onuň eýýäm aýal bedeni bolandygyna hiç hili şübhe ýokdy. Aýallyk funksiýalary onuň içinde dowam edýärdi. Ol oňa göni seredip oturdy. Bir pursat mundan ozal ol örän ýadawdy; indi ýadawlyk düýbünden ýitip gitdi. "Belki, onuň eýýäm çagasy bolandyr" diýip pikir etdi. Onuň bedeni çaga dogurmaga taýýarlanypdy, şu wagta çenli ösüpdi. Ýüzi nähili kämil däldi. Agzy owadandy, ýöne onda bir boşluk bardy. "Onuň ýüzi hiç zat ýazylmadyk boş kagyz ýaly."
  Onuň gezýän gözleri onuň gözlerine degdi. Bu geňdi. Gorky ýaly bir zat olary gurşap aldy. Ol derrew oturdy. "Näme boldy, kaka?" diýip, ol ýiti sorady. Ol ýylgyrdy. "Bolýar" diýip, ol gözüni başga tarapa sowup aýtdy. "Men öýe nahara gelýärin öýdüpdim. Bu ýerde bir ýalňyşlyk barmy?"
  
  Onuň aýaly Meri Webster öýüň arka gapysyndan gelip, gyzyny çagyrdy. Ol adamsyny görende, gaşlary çatyldy. "Bu garaşylmadyk zat. Günüň şu wagtynda seni näme öýe getirýär?" diýip sorady.
  Olar öýe girip, koridordan naharhana tarap ýöräp gitdiler, ýöne oňa ýer ýokdy. Ol ikisiniň hem günüň şu wagtynda öýde bolmagy bilen baglanyşykly bir ýalňyşlygyň, ahlaksyzlygyň bardygyny pikir edýän ýaly duýdy. Bu garaşylmadyk zatdy, garaşylmadyklygyň bolsa şübheli manysy bardy. Ol düşündirmeli diýen netijä geldi. "Kellem agyrdy we öýe gelip, bir sagat ýatmaly diýip pikir etdim" diýdi. Ol olaryň ruhlaryndan agyrlygy aýyran ýaly, ýeňillik bilen dem alýandyklaryny duýdy we bu pikirden ýylgyrdy. "Bir käse çaý içip bilerinmi? Bu gaty kyn bolarmy?" diýip sorady.
  Çaý getirilýän wagty, ol penjireden seredýän ýaly boldy, ýöne aýalynyň ýüzüne gizlinlikde seretdi. Ol gyzy ýalydy. Ýüzi boşdy. Bedeni agyrlaşyp başlady.
  Ol gyza durmuşa çykanda, ol uzyn boýly, inçe, sary saçly gyzdy. Indi ol "soýulmak üçin semrilýän mal ýaly" maksatsyz ösen adamyň täsirini berýärdi diýip pikir etdi. Onuň bedeniniň süňklerini we myşsalaryny hiç kim duýup bilmeýärdi. Ýaş wagty gün şöhlesinde geň galdyryjy ýalpyldaýan sary saçlary indi reňksizdi. Köklerine çenli ölüp görünýärdi, ýüzi bolsa düýbünden manysyz etiň gyrymsylarydy, olaryň arasynda gyrymsyklaryň derýajyklary gezip ýördi.
  "Onuň ýüzi boş zat, durmuşyň barmagy bilen degilmedik" diýip pikir etdi ol. "Ol tiz wagtda ýykyljak binýady bolmadyk beýik diň." Indi özüni tapýan ýagdaýynda onuň üçin örän ýakymly, şol bir wagtyň özünde örän elhenç bir zat bardy. Onuň aýdan ýa-da öz-özüne pikir edýän zatlarynda poetik güýç bardy. Onuň aňynda sözler topary emele geldi we sözleriň güýji we many bardy. Ol oturyp, çaý käsesiniň tutawaçy bilen oýnady. Birdenkä, öz bedenini görmek üçin güýçli isleg ony basyp aldy. Ol turdy we bahana sorap, otagdan çykyp, basgançaklardan çykdy. Aýaly oňa jaň etdi: "Jeýn bilen men şäherden çykýarys. Gitmezden öň seniň üçin edip biljek bir zatym barmy?"
  Ol basgançaklarda saklandy, ýöne derrew jogap bermedi. Onuň sesi ýüzüne meňzeýärdi, biraz etli we agyrdy. Wisconsiniň kiçi bir şäherinden gelen adaty kir ýuwýan maşyn öndürijisi üçin şeýle pikir etmek, durmuşyň ähli ownuk jikme-jikliklerine üns bermek nähili geňdi. Ol gyzynyň sesini eşitmek üçin hilegärlige ýüz tutdy. "Maňa jaň etdiňmi, Jeýn?" diýip sorady. Gyzy jogap berip, ejesiniň gürleýändigini we aýdanlaryny gaýtalaýandygyny düşündirdi. Ol bir sagat ýatyp, basgançaklardan öz otagyna çykdy. Gyzynyň sesi, ejesiniňki ýaly, ony doly görkezýän ýalydy. Ol ýaş we aýdyňdy, ýöne hiç hili rezonans ýokdy. Ol otagynyň gapysyny ýapdy we gulplady. Soňra eşiklerini çykarmaga başlady.
  Indi ol asla ýadaw däldi. "Men biraz deli bolmaly. Akylly adam şu günki ýaly bolup geçýän her bir kiçijik zady görmez" diýip pikir etdi. Ol öz sesini eşitmek, aýalynyň we gyzynyň sesleri bilen deňeşdirmek üçin ýuwaşlyk bilen aýdym aýtdy. Şol günden bäri kellesinde aýlanyp ýören gara aýdymyň sözlerini mymyklady:
  "Men gul bolmazymdan öň,
  Men öz mazarymda jaýlanardym,
  Kakamyň ýanyna baryp, halas bol".
  
  Ol öz sesiniň gowydygyny pikir edýärdi. Sözler onuň bokurdagyndan aýdyň çykýardy we olar hem belli bir rezonans döredýärdi. "Eger men düýn aýdym aýtmaga synanyşsam, şeýle ýaňlanmazdy" diýip, ol jemledi. Onuň aňyndaky sesler çalmak bilen meşguldy. Onda belli bir göwün açyjylyk bardy. Şol gün irden Natali Şwartzyň gözlerine seredende, oňa gelen pikir gaýdyp geldi. Indi ýalaňaç bolan öz bedeni öýündedi. Ol baryp, aýnanyň öňünde durup, özüne seretdi. Daşarky görnüşi, bedeni henizem inçe we sagdyndy. "Men nämeleri başdan geçirýänimi bilýän ýaly" diýip, ol jemledi. "Bu öý arassalamak ýaly bir zat. Meniň öýüm ýigrimi ýyl bäri boş dur. Diwarlara we mebellere tozan çökdi. Indi, näme üçindir düşünip bilmeýärin, gapylar we penjireler açyldy. Men diwarlary we pollary ýuwmaly, ähli zady Nataliniň öýü ýaly owadan we arassa etmeli. Soňra adamlary myhmançylyga çagyraryn." Ol ellerini ýalaňaç bedenine, döşüne, gollaryna we aýaklaryna sürtdi. Içinde bir zat güldi.
  Ol baryp, ýalaňaç düşege zyňyldy. Jaýyň ýokarky gatynda dört ýatylýan otag bardy. Onuňky burçda ýerleşýärdi we gapylar aýalynyň we gyzynyň otaglaryna alyp barýardy. Ol aýaly bilen ilkinji gezek öýlenende, olar bile ýatýardylar, ýöne çaga doglandan soň, olar ony taşladylar we hiç haçan gaýtalamadylar. Wagtal-wagtal gijelerine aýalynyň ýanyna gidýärdi. Aýaly ony isleýärdi, oňa aýal ýaly, ony isleýändigini aýdyňlaşdyrýardy we ol şatlyk bilen ýa-da sabyrsyzlyk bilen däl-de, özi erkek, aýal bolsa aýal bolandygy üçin gitdi we şeýle boldy. Bu pikir ony biraz ýadatdy. "Bolýar, bu birnäçe hepde bäri bolmady." Ol bu barada pikir etmek islemeýärdi.
  Onuň at arabasy bardy, ony athanada saklaýardylar we olar indi öýüniň gapysyna golaýlaýardylar. Ol öňki gapynyň ýapylýandygyny eşitdi. Aýaly bilen gyzy oba gidýärdiler. Otagynyň penjiresi açykdy we şemal onuň bedenine urýardy. Goňşusynyň bagy bardy we gül ösdürip ýetişdirýärdi. Içeri girýän howa hoşboý yslydy. Ähli sesler ýumşak, asudady. Serçeler çyrlaýardy. Uly ganatly mör-möjek penjiräniň üstündäki toruň üstüne uçup, ýuwaşlyk bilen ýokary süýşdi. Uzakda bir ýerde lokomotiw jaňy çaldy. Belki, bu onuň zawodynyň golaýyndaky relslerdedir, Nataliniň häzir stolunda oturan ýeri. Ol öwrülip, ýuwaşlyk bilen süýşýän ganatly jandara seretdi. Adamyň bedeninde ýaşaýan ýuwaş sesler hemişe çynlakaý däldi. Käwagt olar çagalar ýaly oýnaýardylar. Sesleriň biri mör-möjegiň gözleriniň oňa razylyk bilen seredýändigini aýtdy. Indi mör-möjek gepleýärdi. "Sen şeýle uzak wagtlap uklap galan adamsyň" diýilýärdi. Lokomotiwiň sesi henizem uzakdan, ýuwaşlyk bilen eşidilýärdi. "Men Nataliýa şol ganatlynyň näme diýenini aýdaryn" diýip, ol potolokdan ýylgyryp pikir etdi. Onuň ýaňaklary gyzardy we ol çaga ýaly ellerini kellesiniň arkasyna goýup, asuda uklady.
  OceanofPDF.com
  III
  
  Bir sagatdan soň oýananda, ilki gorkdy. Ol otagyň içinden göz aýlap, keselländigini pikir etdi.
  Soňra onuň gözi otagyň mebellerine göz aýlamaga başlady. Ol ýerde hiç zat halamaýardy. Ömrüniň ýigrimi ýylyny şeýle zatlaryň arasynda geçirdimikä? Olar, elbetde, gowydy. Ol şeýle zatlar barada az zat bilýärdi. Erkekler az bilýärdi. Oňa bir pikir geldi. Amerikada ýaşaýan öýleri, geýýän egin-eşikleri barada hakykatdanam pikir edýän erkekleriň sany näçe azdy. Erkekler bedenlerini bezemek, ýaşaýan öýlerini owadan we manyly etmek üçin hiç hili tagalla etmezden uzak ömür sürmäge taýyndylar. Onuň öz egin-eşikleri otaga girende zyňan oturgyjynda asylgy durdy. Bir pursatda ol aýak üstünde durup, geýerdi. Ulalandan bäri müňlerçe gezek bedenini pikirsiz geýindirdi. Eşikler haýsydyr bir dükandan tötänleýin satyn alnypdy. Olary kim ýasady? Olary ýasamak we geýmek üçin näme sarp edildi? Ol düşekde ýatan bedenine seretdi. Eşikler ony gurşap alardy, gurşap alardy.
  Onuň kellesine bir pikir geldi, ol meýdanlaryň üstünde kakylýan jaň ýaly aňynyň giňişliklerinde ýaňlandy: "Diri ýa-da jansyz hiç bir zat söýülmese, owadan bolup bilmez."
  Ýatakdan turup, ol derrew geýindi we otagdan howlukmaç çykyp, basgançaklardan aşak düşdi. Aşakda saklandy. Ol birden garry we ýadaw duýdy we belki-de, şol günüň ikinji ýarymynda zawoda gaýdyp barmazlygyň has gowy boljakdygyny pikir etdi. Onuň ol ýerde bolmagy gerek däldi. Hemme zat gowy gidýärdi. Natali dörän ähli zady gözegçilikde saklady.
  "Eger men, aýaly we ulalan gyzy bolan abraýly işewür adam, durmuşynda arzan salon eýesi bolan adamyň gyzy Natali Şwarts we şäheriň skandaly bolan, serhoş wagty goňşulary ony tussag etmek bilen haýbat atýança, şeýle batly gepleýän we gygyrýan elhenç garry irlandiýaly aýal bilen gatnaşykda bolsam, bu gowy zat. Olar diňe gyzlaryna duýgudaşlyk bildirýändikleri üçin saklanýarlar."
  "Gep şunda, adam özi üçin mynasyp ýer gurmak üçin işläp, işläp biler, soňra bolsa bir samsyk hereket hemme zady zaýalap biler. Men özüme biraz ideg etmeli bolaryn. Men juda yzygiderli işleýärin. Belki, dynç almaga gitmeli. Kynçylyga düşmek islemeýärin" diýip, ol pikir etdi. Bütin gün şeýle ýagdaýda bolsa-da, hiç kime öz döwletini ýitirjek zat aýtmandygy üçin nähili begenýärdi.
  Ol eli bilen basgançagyň depesine goýup durdy. Her niçigem bolsa, ol soňky iki-üç sagadyň dowamynda köp pikir edipdi. "Men hiç wagt ýitirmedim."
  Onuň kellesine bir pikir geldi. Öýlenip, aýalynyň gorkup, her bir yhlasyň täsirine düşýändigini, şonuň üçin onuň bilen söýüşmegiň az lezzet berýändigini bilenden soň, ol gizlin ekspedisiýalara gitmek endigine öwrendi. Gitmek ýeterlik derejede aňsatdy. Ol aýalyna iş saparyna gidýändigini aýtdy. Soňra ol bir ýere, adatça Çikago şäherine gitdi. Ol uly myhmanhanalaryň birine däl-de, köçedäki bir näbelli ýere gitdi.
  Gije düşdi we ol bir aýal gözläp ýola düşdi. Ol hemişe şol bir samsyk hereketi edýärdi. Ol içmeýärdi, ýöne indi birnäçe stakan içdi. Ol aýallaryň bolmaly öýe gönüden gidip bilerdi, ýöne ol hakykatdanam başga bir zat isleýärdi. Ol köçelerde sagatlap aýlandy.
  Bir düýş bardy. Olar bir ýerde gezip ýörkä, nähilidir bir gudrat bilen özlerini erkin we özbaşyna söýjek bir aýaly tapmaga boşuna umyt edýärdiler. Olar adatça köçelerde zawodlaryň, ammarlaryň we garyp jaýlaryň bolan garaňky, ýagtylygy pes ýerlerde ýöräp gidýärdiler. Kimdir biri olaryň geçen ýeriniň hapalygyndan altyn aýalyň çykmagyny isleýärdi. Bu delilik we akmaklykdy, erkek bu zatlary bilýärdi, ýöne ol delilik bilen dowam edýärdi. Haýran galdyryjy gürrüňler göz öňüne getirilýärdi. Garaňky jaýlaryň biriniň kölegesinden bir aýal çykmalydy. Ol hem ýalňyz, "aç, ýeňildi". Olaryň biri batyrgaýlyk bilen oňa ýakynlaşdy we derrew geň we owadan sözler bilen dolu gürrüňe başlady. Söýgi olaryň iki bedenini doldurdy.
  Bolýar, belki bu biraz artykmaçlykdy. Elbetde, hiç kim şeýle ajaýyp zady garaşjak derejede akmak bolmandy. Her niçigem bolsa, bir erkek garaňky köçelerde sagatlap aýlanyp, ahyrsoňy bir jelep bilen duşuşardy. Ikisi hem kiçijik otaga sessiz-üýnsüz girerdi. Hmm. Hemişe şeýle bir duýgy bardy: "Belki, şu agşam onuň bilen başga erkekler hem bolupdyr". Gürrüňdeşlik başlamaga synanyşyk boldy. Olar biri-birini, bu aýaly we bu adamy tanap bilerlermi? Aýalyň keşbi işewürdi. Gije heniz gutarmady we onuň işi bir gijede tamamlandy. Gaty köp wagt ýitirip bolmazdy. Onuň pikiriçe, köp wagt ýitirilmeli bolardy. Olar köplenç gijäniň ýarysyny pul gazanman ýöreýärdiler.
  Bu başdan geçirmeden soň, Jon Webster ertesi gün öýüne gaty gaharly we hapa duýup gaýdyp geldi. Şeýle-de bolsa, ol ofisde has gowy işledi we gijelerine uzak wagtlap has gowy uklady. Ilki bilen, ol öz işine ünsi jemledi we düýşlere we düşnüksiz pikirlere boýun bolmady. Zawoda başga biriniň ýolbaşçylyk etmegi artykmaçlykdy.
  Indi ol basgançaklaryň aýagynda durup, belki-de şeýle bir başdan geçirmelere ýene başlamalymyka diýip pikir edýärdi. Eger ol öýde galyp, her gün Natali Şwartzyň ýanynda otursa, näme boljakdygyny kim bilýärdi. Ol hakykata ýüz tutsa gowy bolardy. Şol irdenki başdan geçiren wakalaryndan soň, onuň gözlerine seredenden soň, özi ýaly, ofisdäki iki adamyň durmuşy üýtgedi. Bilelikde dem alýan howalarynda täze bir zat bolardy. Eger ol ofise gaýdyp barmasa, derrew çykyp, Çikago ýa-da Miluoki otlusyna münse has gowy bolardy. Aýalyna gelende bolsa, onuň bedeniniň bir görnüşli ölümi baradaky pikir geldi. Ol gözlerini ýumdy we direge daýandy. Onuň aňy boşaldy.
  Jaýyň naharhana otagyna alyp barýan gapy açyldy we bir aýal öňe çykdy. Ol Websteriň ýeke-täk hyzmatkäridi we köp ýyl bäri şol öýde ýaşapdy. Ol indi elli ýaşdan geçdi we Jon Websteriň öňünde duran wagty, ol oňa köp wagt bäri görmedik ýaly seretdi. Onuň içinden köp pikirler çalt geçdi, penjireden atylan bir owuç ok ýaly.
  Onuň öňünde duran aýal uzyn boýly we arrykdy, ýüzi çuňňur çyzyklydy. Bu erkekleriň zenan gözelligi baradaky geň düşünjeleri, ýadyma düşen zatlardy. Belki, elli ýaşly Natali Şwarts bu aýala örän meňzeýärdi.
  Onuň ady Ketrindi we onuň Websterlere gelmegi köp wagt mundan ozal Jon Webster bilen onuň aýalynyň arasynda dawa döredipdi. Webster zawodynyň golaýynda demir ýol heläkçiligi bolup, aýal heläk bolan otlunyň gündizki wagonunda özünden has ýaş ýigit bilen bile gidipdi. Indianapolisden bank işgäri bolan ýaş ýigit kakasynyň öýünde hyzmatkär bolan aýal bilen gaçyp gidipdi we ol ýitirim bolandan soň, bankdan köp mukdarda pul ýitirim boldy. Ol aýalyň ýanynda oturyp heläkçilikde öldi we onuň ähli yzy Indianapolisden biri tötänleýin Katerinany özüne ogullyk alan şäheriniň köçelerinde görüp, tanaýança ýitirim boldy. Sorag pula näme bolandygyndady we Katerina bu barada bilip, ony gizlemekde aýyplanýardy.
  Hanym Webster ony derrew işden çykarmak isledi we dawa başlady, şondan soň adamsy ýeňiş gazandy. Näme üçindir, ol ähli güýjüni bu işe sarp etdi we bir gije aýaly bilen bilelikde ýatylýan otagda durup, şeýle bir berk söz aýtdy welin, onuň agzyndan çykan sözlere geň galdy. "Eger bu aýal bu öýden öz islegine garşy çyksa, men hem giderin" diýdi.
  Indi Jon Webster öýüniň koridorynda durup, olaryň dawasynyň sebäbi bolan aýala seredýärdi. Bolýa, ol aýalyň bu waka bolandan bäri ýyllarboýy her gün öýde sessiz aýlanyp ýörenini görüpdi, ýöne häzirki ýaly seretmändi. Ol ulalanda, Natali Şwarts häzir şu aýala meňzeýän bolmagy mümkin. Eger ol Indianapolisden gelen ýaş ýigidiň bir wagtlar bu aýal bilen eden ýaly, Natali bilen gaçyp gitmek üçin akylsyzlyk eden bolsa we eger poýezd heläkçiliginiň hiç haçan bolmandygy mälim bolsa, ol bir gün häzir Katerina meňzeýän aýal bilen ýaşap bilerdi.
  Bu pikir ony biynjalyk etmedi. Umuman alanyňda, bu örän ýakymly pikirdi. "Ol ýaşady, günä etdi we ejir çekdi" diýip pikir etdi. Aýalyň şahsyýetinde güýçli, asuda mertebe bardy we bu onuň fiziki keşbinde hem öz beýanyny tapýardy. Şübhesiz, onuň öz pikirlerinde hem belli bir mertebe bardy. Çikago ýa-da Miluoki şäherlerine gidip, hapa köçelerde ýöremek, durmuşyň hapaçylygyndan altyn aýalyň özüne gelmegini arzuw etmek pikiri indi düýbünden ýitip gitdi.
  Aýal, Ketrin, oňa ýylgyryp: "Aç däldigim üçin günortanlyk naharym iýmedim, ýöne indi aç. Öýde iýjek zat barmy, maňa kynçylyksyz alyp biljek zadyň barmy?" diýip sorady.
  Ol şadyýanlyk bilen ýalan sözledi. Ol ýaňy aşhanada özüne günortanlyk naharyny bişiripdi, ýöne indi ony oňa hödürledi.
  Ol stoluň başynda oturyp, Katerinanyň taýýarlan naharyny iýýärdi. Gün öýüň daşyndan şöhle saçýardy. Sagat ikiden biraz geçendi we onuň öňünde gündiz we agşam dowam edýärdi. Injiliň, gadymy Ähtleriň, onuň aňynda öz ornuny nädip saklaýandygy geňdi. Ol hiç haçan Injili köp okaýan bolmandy. Belki, kitabyň prozasynda indi onuň öz pikirlerine gabat gelýän ägirt uly bir zat bar. Adamlar daglarda we düzlüklerde sürüleri bilen ýaşaýan günlerinde, erkek ýa-da aýalyň bedenindäki ýaşaýyş uzak wagtlap dowam edýärdi. Olar birnäçe ýüz ýyl ýaşan adamlar barada gürrüň edýärdiler. Belki, ömür dowamlylygyny hasaplamagyň birnäçe usuly bardy. Onuň öz ýagdaýynda, eger ol her güni şu günki ýaly doly ýaşap bilse, onuň durmuşy çäksizlige çenli uzalardy.
  Katerina otaga ýene-de iýmit we bir çäýnek çaý bilen girdi we ol başyny galdyryp, oňa ýylgyrdy. Başga bir pikir onuň aňyna geldi: "Eger hemmeler, her bir diri erkek, aýal we çaga birdenkä, umumy höwes bilen öýlerinden, zawodlaryndan, dükanlaryndan çykyp, aýdaly, hemmeleriň birek-biregi görüp bilýän uly düzlüge gelseler we eger olar şeýle etseler, şol ýerde, ähli adamlaryň, gün şöhlesinde, dünýäde hemmeleriň näme edýändigini doly bilýän, eger olar hemmesi bir umumy höwes bilen öz bilýän iň bagyşlap bolmajak günäsini etseler we bu nähili ajaýyp arassalaýyş wagty bolardy".
  Onuň aňy dürli pikirler bilen dolup, Katerinanyň öňünde goýan naharyny iýdi, ol iýmitlenmegiň fiziki hereketi barada pikirlenmän. Katerina otagdan çykyp başlady we soňra onuň bardygyny ykrar etmändigini görüp, aşhana gapysynda saklandy we oňa seredip durdy. Ol hiç haçan onuň köp ýyl mundan ozal onuň üçin çeken göreşini bilýändigine şübhelenmedi. Eger ol şol göreşi başlamadyk bolsa, ol öýde galmazdy. Hakykatdanam, agşam ol eger ol mejbury ýagdaýda gitse, özüniň hem gitjekdigini aýtdy, ýokarky gatdaky ýatylýan otagyň gapysy biraz açykdy we ol özüni aşakdaky koridorda tapdy. Ol birnäçe zatlaryny ýygnap, bir bukja edip, bir ýere gaçyp gitmek niýetindedi. Galmagyň manysy ýokdy. Onuň söýýän adamy öldi, indi gazetler ony yzarlaýardy we puluň nirede gizlenýändigini aýtmasa, türmä atyljakdygy barada howp bardy. Pula gelende bolsa, ol öldürilen adamyň bu barada özünden has köp bilýändigine ynanmaýardy. Şübhesiz, pul ogurlanypdyr, soňra bolsa, ol gyz bilen gaçyp gidenligi üçin, jenaýatyň sebäbi onuň söýgülisiniň üstüne atylypdyr. Bu ýönekeý meseledi. Ýaş ýigit bankda işleýärdi we öz synpyndaky bir aýal bilen nişanlydy. Soňra bir gije ol we Katerin kakasynyň öýünde ýeke galdylar we olaryň arasynda bir zat boldy.
  Katerin iş berijisiniň özi üçin taýýarlan naharyny iýýändigini görüp, uzak wagt mundan ozal başga bir adamyň söýgülisine öwrülen agşamyny buýsanç bilen ýatlady. Ol Jon Websteriň bir wagtlar başdan geçiren göreşini ýatlady we iş berijisiniň aýaly bolan aýala ýigrenç bilen garady.
  "Şeýle erkek şeýle aýala eýe bolmaly" diýip, ol hanym Websteriň uzyn we agyr keşbini ýadyna salyp pikir etdi.
  Onuň pikirlerini duýan ýaly, erkek ýene öwrülip, oňa ýylgyrdy. "Men onuň özi üçin taýýarlan naharyny iýýärin" diýip, öz-özüne aýtdy we stoldan derrew turdy. Ol koridora çykdy, palto tekjesinden şlýapasyny alyp, çilim ýakdy. Soňra naharhananyň gapysyna gaýdyp geldi. Aýal stoluň ýanynda durup, oňa seredýärdi, ol hem öz gezeginde oňa seretdi. Hiç hili utanç ýokdy. "Eger men Nataliýa bilen gitsem we ol Katerina ýaly bolsa, bu ajaýyp bolardy" diýip pikir etdi. "Bolýar, bolýa, hoşlaş" diýip, ol saklandy we öwrülip, çaltlyk bilen öýden çykdy.
  Jon Webster köçeden ýöräp barýarka, gün şöhle saçyp, ýeňil şemal öwüsýärdi, köçeleriň ugrunda ýerleşýän akçaagaj agaçlaryndan birnäçe ýaprak düşýärdi. Tizden aýaz gelerdi we agaçlar reňklenerdi. Eger muny duýup bilseň, öňde ajaýyp günler garaşýardy. Hatda Wiskonsinde hem ajaýyp günleri geçirmek mümkindi. Ol biraz durup, ýöräp barýan köçä seretmek üçin bir pursat sarp edende, onuň içinde ýeňil açlyk, täze bir açlyk duýgusy güýçlendi. Iki sagat öň, öz öýünde düşeginde ýalaňaç ýatyrka, eşikler we jaýlar baradaky pikirler ony zyýarat etdi. Bu ajaýyp pikirdi, ýöne şol bir wagtyň özünde gynanç hem getirýärdi. Köçäniň ugrundaky öýleriň köpüsi näme üçin çirkin? Adamlar habarsyzmydy? Kimdir biri düýbünden habarsyz bolup bilermi? Çirkin, adaty eşikleri geýmek, adaty şäherde adaty köçede çirkin ýa-da adaty öýde hemişelik ýaşamak we hemişe habarsyz galmak mümkinmidi?
  Indi ol işewür adamyň pikirlerinden çykarylmaly diýip pikir edýän zatlary barada pikir edýärdi. Şeýle-de bolsa, şu bir gün üçin ol öz pikirine gelen her bir pikir barada oýlanmaga özüni bagyşlady. Ertir başgaça bolardy. Ol hemişeki ýagdaýyna gaýdyp gelerdi (häzirki ýaly bolanda birnäçe ýalňyşlykdan başga): öz işi bilen meşgullanýan we akmaklyga meýilli bolmadyk, asuda, tertipli adam. Ol kir ýuwýan maşyn söwdasyny alyp barardy we şoňa ünsi jemlemäge synanyşardy. Agşamlary gazetleri okaýardy we günüň wakalaryndan habardar bolýardy.
  "Men köp urmaýaryn. Men kiçijik dynç almaga hakly" diýip, ol gynanç bilen pikir etdi.
  Öňünde, iki blok töweregi uzaklykda, bir adam köçeden ýöräp barýardy. Jon Webster bu adam bilen bir gezek duşuşypdy. Ol kiçi şäher kollejinde professordy we bir gün, iki ýa-da üç ýyl mundan ozal, kollejiň prezidenti maliýe krizisinden çykmak üçin ýerli işewürleriň arasynda pul toplamaga synanyşypdy. Birnäçe kollej professorlary we Jon Websteriň degişli bolan Söwda Palatasy atly guramanyň wekilleri gatnaşan agşamlyk nahary berildi. Indi onuň öňünde ýöreýän adam agşamlyk naharynda bolupdy we ol we kir ýuwýan maşyn öndüriji bile oturypdylar. Ol indi bu gysga tanyşlyga - bu adam bilen gürleşmäge mümkinçiliginiň bardygyny ýa-da ýokdugyny pikir etdi. Oňa käbir adatdan daşary pikirler geldi we belki-de, eger ol başga bir adam bilen, esasanam durmuşynda pikirleri bilmek we pikirleri düşünmek bilen meşgullanýan adam bilen gürleşip bilse, bir zat edip bolardy.
  Ýol bilen pyýada ýoluň arasynda Jon Webster ylgaýan inçe ot zolagy bardy. Ol diňe şlýapasyny alyp, iki ýüz ýard töweregi başy ýalaňaç ylgady, soňra saklandy we köçäni parahatlyk bilen synlady.
  Ahyrsoňy hemme zat gowy boldy. Görünýän ýaly, onuň geň çykyşyny hiç kim görmändi. Köçäniň ugrundaky jaýlaryň eýwanlarynda oturan adam ýokdy. Ol munuň üçin Hudaýa şükür etdi.
  Onuň öňünde kollej professory, goltugynda kitap bilen aýak üstünde ýöräp barýardy, emma onuň gözegçilik edilýändigini bilmeýärdi. Onuň gülkünç çykyşynyň üns berilmeýändigini görüp, Jon Webster güldi: "Men hem bir gezek kollejde okadym. Kollej professorlarynyň gürrüňlerini ýeterlik derejede eşitdim. Şeýle birinden näme üçin bir zat garaşmalydygymy bilmeýärin."
  Belki, şol gün onuň pikirinde bolan zatlar barada gürleşmek üçin täze bir dil gerek bolardy.
  Nataliniň ýaşamak üçin arassa we ýakymly, şatlyk we bagt bilen girip boljak öýdigi barada şeýle pikir bardy. Wiskonsin ştatyndan kir ýuwýan maşyn öndüriji bolan ol köçede kollej professoryny saklap: "Jenap kollej professory, öýüňiziň arassa we ýaşamak üçin ýakymlydygyny bilmek isleýärin, şonuň üçin adamlar içeri girip bilerler. Eger şeýle bolsa, öýüňizi nädip arassalaýandygyňyzy aýtmagyňyzy isleýärin" diýip bilermi?
  Bu pikir absurddy. Şeýle zadyň pikirlenmegi hem adamlary güldürýärdi. Täze sözleýiş şekilleri, zatlara täzeçe garaýşyň usuly bolmalydy. Birinjiden, adamlar öňküden has köp öz-özüni duýmalydylar.
  Şäheriň merkezinde, döwlet edaralarynyň biriniň ýerleşýän daş jaýyň öňünde oturgyçlary bolan kiçijik seýilgäh bardy we Jon Webster kollej professorynyň arkasynda saklandy, onuň ýanyna bardy we birine oturdy. Ol öz ýerinden iki sany esasy iş köçesini görüp bilýärdi.
  Üstünlikli kir ýuwýan maşyn öndürijileri muny günüň ortasynda seýilgähiň oturgyçlarynda oturyp etmeýärdiler, ýöne şol wagt ol muňa aýratyn üns bermedi. Dogrusyny aýtsam, köp adamy işe alýan zawodyň eýesi ýaly adamyň ýeri öz ofisindäki stolundady. Agşam ol gezelenç edip, gazet okap ýa-da teatra gidip bilýärdi, ýöne häzir, şu sagatda, iň möhüm zat işleri ýerine ýetirmek, işde bolmakdy.
  Ol seýilgähiň oturgyjynda, boş ýa-da boş gezýän adam ýaly dynç alýanyny pikir edip ýylgyrdy. Kiçi seýilgähiň beýleki oturgyçlarynda başga erkekler oturypdy, olar hut şeýledi. Dogrusy, olar hiç ýere laýyk gelmeýän, işi bolmadyk ýigitlerdi. Olara seredip bilse bolýardy. Olaryň içinde birhili lezzet bardy we goňşy oturgyçdaky iki erkek biri-biri bilen gürleşse-de, olar muny içgysgynç, lezzetsiz ýagdaýda edýärlerdi, bu bolsa olaryň näme diýýändigine hakykatdanam gyzyklanmaýandygyny görkezýärdi. Erkekler gürleşende, hakykatdanam biri-birine näme diýýändigine gyzyklanýardylarmy?
  Jon Webster ellerini kellesiniň üstünde galdyryp, uzady. Ol özüne we bedenine ýyllardan bäri has köp üns berýärdi. "Bir zat bolýar, uzyn we gazaply gyşyň soňy ýaly. Içimde ýaz gelýär" diýip pikir etdi we bu pikir ony söýgüli adamyň eliniň sypaýyşy ýaly begendirdi.
  Ol bütin gün ýadawlyk pursatlaryndan ejir çekipdi, indi bolsa başga biri geldi. Ol daglyk ýerlerden geçýän, wagtal-wagtal tunellerden geçýän otly ýalydy. Bir pursat onuň daş-töweregindäki dünýä janlanýardy, beýleki pursat bolsa ony gorkuzan diňe bir gamgyn, gamgyn ýerdi. Onuň aňyna gelen pikir şeýledi: "Bolýar, men şu ýerde. Muny inkär etmegiň manysy ýok; meniň başymdan adatdan daşary bir zat geçdi. Düýn men bir zatdym. Indi men başga bir zat. Meniň daş-töweregimde, şu şäherde, hemişe tanaýan adamlarym bar. Öňümde, köçede, burçda, şu daş jaýda fabrikam üçin bank işlerini geçirýän bank bar. Käwagt men şu pursatda olara hiç hili bergili däl we bir ýyldan soň men bu edara uly bergili bolup bilerin." Senagatçy bolup ýaşan we işlän ýyllarymda, häzir şu daş diwarlaryň arkasyndaky stollarda oturan adamlaryň rehimine doly düşen pursatlarym boldy. Näme üçin olar meni ýapmadylar we işimi elimden almadylar, bilemok. Belki, olar muny amaly däl hasapladylar, soňra bolsa meni şol ýerde saklasalar, men henizem özleri üçin işlejek bolaryn diýip pikir etdiler. Her niçigem bolsa, bank ýaly edaranyň näme etjekdigi häzir köp ähmiýete eýe däl ýaly.
  "Başga erkekleriň näme pikir edýändigini bilmek mümkin däl. Belki, olar asla pikir etmeýändirler."
  "Eger siz muňa düşnükli bolsaňyz, men bu barada hiç haçan özüm pikir etmedim öýdýän. Belki, bu ýerde, bu şäherde we ähli ýerde ähli durmuş diňe bir tötänleýin wakadyr. Bir zatlar bolýar. Adamlar haýran galýarlar, şeýlemi? Şeýle bolmaly."
  Bu onuň üçin düşnüksizdi we onuň aňy bu ýolda has uzak pikir etmekden ýadady.
  Biz adamlar we jaýlar temasyna gaýdyp geldik. Belki, bu barada Natali bilen maslahatlaşyp bileris. Onda ýönekeý we düşnükli bir zat bardy. "Ol indi üç ýyl bäri meniň üçin işleýär we men onuň barada öň hiç haçan köp pikir etmeýändigim geň. Onuň zatlary aýdyň we gönümel düşündirmek usuly bar. Ol meniň bilen bolandan bäri hemme zat gowulaşdy."
  Eger Natali onuň bilen bile bolandan bäri, indi onuň aňyna düşüp başlan zatlary hemişe düşünen bolsa, bu oýlanmaly zat bolardy. Aýdaly, ol onuň başyndan bäri özüne çekilmegine rugsat bermäge taýyn bolan bolsa. Eger özüňe bu barada oýlanmaga rugsat berseň, bu meselä örän romantiki çemeleşip bolardy.
  Ine, ol, görýärsiňizmi, şu Natali. Irden ol düşeginden turdy we şäheriň çetinde kiçijik çarçuwaly jaýda öz otagynda gysga doga okady. Soňra ol işe gitmek üçin köçelerde we demir ýol boýunça ýöräp, bütin gün bir erkegiň ýanynda oturyp gitdi.
  Bu gyzykly pikirdi, aýdaly, gülkünç hökmünde, onuň, şu Nataliniň, arassa we arassadygyny çak etmek üçin.
  Bu ýagdaýda, ol özüni köp pikir etmez. Ol söýýärdi, ýagny özi üçin gapylary açdy.
  Olaryň birinde onuň jesediniň gapylary açyk duran suraty bardy. Ondan bir zat yzygiderli çykyp, onuň ýanynda bir gün geçiren adama akýardy. Ol muny bilmeýärdi we öz ownuk işlerine gaty berilipdi, muňa üns bermedi.
  Ol hem onuň işlerine berilip başlady, kiçi we möhüm däl jikme-jiklikleriň ýüküni onuň aňyndan aýyrdy, şonuň üçin ol hem onuň bedeniniň gapylary açyk duranyny duýdy. Ol nähili arassa, süýji we hoşboý ysly öýde ýaşaýardy! Şeýle öýe girmezden ozal, ol özüni arassalamalydy. Bu düşnüklidi. Natali muny doga we yhlas bilen, başga biriniň bähbitlerine bir maksatly ygrarlylyk bilen etdi. Adam öz öýüni şeýle arassalap bilermi? Adam Natali aýal bolşy ýaly erkek bolup bilermi? Bu bir synagdy.
  Öýlere gelende bolsa, eger bir adam öz bedenini şeýle göz öňüne getirse, bularyň hemmesi nirede gutarar? Adam has öňe gidip, öz bedenini şäher, oba, dünýä hökmünde göz öňüne getirip biler.
  Bu hem delilige alyp barýan ýoldy. Adamlaryň biri-birine yzygiderli girip-çykýandygyny göz öňüne getirmek mümkindi. Bütin dünýäde gizlinlik galmazdy. Güýçli ýel ýaly bir zat dünýäniň üstünden geçip giderdi.
  "Ýaşaýyşdan serhoş bolan halk. Ýaşaýyşdan serhoş we şat bolan halk."
  Jon Websterde jümleler ägirt uly jaňlaryň kakylmagy ýaly ýaňlandy. Ol şol ýerde, seýilgähiň oturgyjynda oturdy. Onuň töweregindäki beýleki oturgyçlarda oturan biperwaý oglanlar bu sözleri eşitdilermi? Bir pursatlyk oňa bu sözleriň, diri jandarlar ýaly, onuň şäheriniň köçelerinde uçup, adamlary yzlaryndan tutup, ofislerdäki we zawodlardaky işlerinden gözlerini galdyrmaga mejbur edip biljekdigi ýaly boldy.
  "Işleri biraz haýal alyp, gözegçilikden çykmazlyk has gowy" diýip, ol öz-özüne aýtdy.
  Ol başgaça pikirlenip başlady. Kiçijik otluk meýdanyň we onuň öňündäki ýoluň ugrunda, pyýada ýoluň ugrunda miweleriň - apelsinleriň, almalaryň, greýpfrutlaryň we armytlaryň - goýlan tabagy goýlan dükan bardy. Indi dükanyň gapysynda araba saklandy we has köp zatlary düşürýärdi. Ol araba we dükanyň öňündäki witrina uzak we berk seretdi.
  Onuň aňy täze bir ugra gitdi. Ine, ol, Jon Webster, Wiskonsin şäheriniň merkezindäki seýilgähiň oturgyjynda oturypdy. Güýzdi, aýaz golaýlap gelýärdi, ýöne täze durmuş henizem otlaryň arasynda ýalpyldap durdy. Kiçi seýilgähde ot nähili ýaşyldy! Agaçlar hem diridi. Tizden olar reňkli ýalpyldawuklyga öwrülip, soňra birnäçe wagtlap uklap galarlar. Agşamyň alowy bu janly ýaşyl dünýäniň üstüne düşerdi, soňra bolsa gyş gijesi.
  Ýeriň miweleri haýwanat dünýäsinden öň düşer. Ýerden, agaçlardan we gyrymsy agaçlardan, deňizlerden, köllerden we derýalardan olar peýda boldy - ösümlik dünýäsi şirin gyşky ukusyny uklaýan döwürde haýwanat dünýäsini goldamaly jandarlar.
  Bu hem oýlanmaly zatdy. Onuň töwereginde, her ýerde, şeýle zatlardan asla habarsyz ýaşaýan erkekler we aýallar bolmaly. Açyk aýtsam, ol özi hem ömrüniň dowamynda hiç zatdan şübhelenmändi. Ol diňe iýmit iýip, agzyndan bedenine zor bilen salypdy. Hiç hili şatlyk ýokdy. Aslynda, ol hiç zadyň dadyny hem, ysyny hem duýmandy. Durmuş nähili hoşboý ysly, özüne çekiji yslar bilen dolu bolup biler!
  Erkekler we aýallar meýdanlardan we daglardan şäherlere ýaşamak üçin gidenlerinde, zawodlar ösüp başlanlarynda, demir ýollar we parohodlar ýeriň miwelerini daşamaga başlanlarynda, adamlarda bir görnüşli elhenç nadanlyk dörän bolmaly. Adamlar elleri bilen zatlara degmezden, öz manylaryny ýitirdiler. Meniň pikirimçe, şuňa meňzeş.
  Jon Webster çagalyk döwründe şeýle meseleleriň başgaça çözülýändigini ýatlady. Ol şäherde ýaşaýardy we oba durmuşy barada az zat bilýärdi, ýöne şol wagtlar şäher bilen oba has berk baglanyşyklydy.
  Güýzde, ýylyň şol wagtynda daýhanlar şähere gelip, kakasynyň öýüne azyk önümlerini eltip bererdiler. Şol wagtlar her kimiň öýüniň aşagynda uly ýerzeminleri bardy we şol ýerzeminlerde kartoşka, alma we şalgam bilen doldurylmaly gutular bardy. Ol adam bir hile öwrenipdi. Saman şäheriň golaýyndaky meýdanlardan getirilýärdi, garpyz, kabak, kelem we beýleki gaty gök önümler saman bilen örtülip, ýerzeminiň salkyn ýerinde saklanýardy. Ol ejesiniň armydy kagyz böleklerine örtüp, aýlarboýy süýji we täze saklaýandygyny ýadyna saldy.
  Özüne gelende bolsa, obada ýaşamasa-da, şol wagt örän möhüm bir zadyň bolup geçýändigini düşündi. Arabalar kakasynyň öýüne geldi. Şenbe günleri garry çal at sürýän fermer aýaly öňdäki gapydan gelip, gapysyny kakýardy. Ol Websterlere hepdelik ýag we ýumurtga, şeýle hem ýekşenbe agşamy üçin köp halatlarda towuk getirýärdi. Jon Websteriň ejesi ony garşylamak üçin gapydan geldi we çaga ejesiniň etegine ýapyşyp, öňe ylgady.
  Fermer aýaly öýe girip, otagdaky oturgyçda dik oturdy, sebedi boşaldylyp, daş küýzeden ýag alyndy. Oglan burçdaky diwara arkasyny goýup, oňa seredip durdy. Hiç zat aýdylmady. Onuň ejesiniňkiden tapawutly, ýumşak we ak elleri nähili geňdi. Fermer aýalynyň elleri goňur reňkdedi we barmaklary käte agaç göwdelerinde ösýän gabyk bilen örtülen sosna konuslaryna meňzeýärdi. Bu eller zatlary berk tutup bilýärdi, olary berk tutup bilýärdi.
  Oba adamlary gelip, ýerzeminiň gaplaryna zatlary salandan soň, kimdir biri mekdepden gaýdyp gelende, günortan şol ýere baryp bolýardy. Daşarda agaçlardan ýapraklar dökülýärdi we hemme zat ýalaňaç görünýärdi. Käwagt biraz gynandyryjy, hatda gorkunç duýulýardy, ýöne ýerzemine baryp görmek rahatlandyryjydy. Zatlaryň baý ysy, hoşboý ysly, güýçli yslar! Biri gutularyň birinden alma alyp, ony iýip başlady. Uzak burçda saman içine gömülýän garpyz we baklažanly garaňky gaplar, diwarlaryň boýunda bolsa ejesiniň goýan miweli aýna bankalary durdy. Ol ýerde näçe köp, nähili köp zat bardy. Hemişe iýip, şonda-da köp zat iýip bolýardy.
  Käwagt gijelerine, ýokarky gata çykyp, ýatmaga gideniňizde, ýerzemini, daýhanyň aýalyny we daýhanyň adamlaryny göz öňüne getirýärsiňiz. Öýüň daşynda garaňky we şemallydy. Tizden gyş, gar we buzda typmak bolardy. Daýhanyň aýaly geň, güýçli elleri bilen çal aty Webster öýüniň ýerleşýän köçesinden we burçdan aşak ylgaýardy. Biri aşakdaky penjiräniň ýanynda durup, onuň gözden ýitip gitmegine tomaşa edýärdi. Ol ýurt diýilýän syrly bir ýere gidipdi. Ýurt nähili uly we nähili uzakda? Ol henizem şol ýere ýetdimi? Indi gije we örän garaňky. Şemal öwüsýärdi. Ol hakykatdanam güýçli goňur ellerinde jylawy tutup, çal aty ylgap bilýärmi?
  Oglan düşeginde ýatyp, ýorganlary özüne çekdi. Ejesi otaga girip, ony öpdi we çyrany alyp çykyp gitdi. Ol öýde howpsuzdy. Onuň ýanynda, başga bir otagda kakasy bilen ejesi ýatyrdy. Diňe güýçli gollary bolan oba aýaly gijesine ýalňyz galdy. Ol çal aty garaňkylyga, öýüň aşagyndaky ýerzeminde saklanýan ähli gowy, baý ysly zatlaryň çykýan şol geň ýere tarap itekledi.
  OceanofPDF.com
  IV
  
  "BOLÝAR, SALAM, jenap Webster. Bu ýer arzuw etmek üçin ajaýyp ýer. Men şu ýerde birnäçe minut bäri size seredip durýaryn, siz bolsa meni görmänsiňiz."
  Jon Webster aýagyna bökdi. Gün geçipdi we kiçi seýilgähdäki agaçlaryň we otlaryň üstünde belli bir çal reňk emele gelipdi. Agşamky gün şöhlesi öňünde duran adamyň keşbini ýagtylandyrdy we adam gysga we arryk bolsa-da, daş ýoldaky kölegesiniň uzynlygy örän uludy. Adam, elbetde, seýilgähde düýş görýän baý önüm öndürijiniň pikirine güldi we ol ýuwaşlyk bilen güldi, bedenini biraz öňe-yza süýşürdi. Kölege hem süýşürdi. Ol maýatnikde asylgy duran, öňe-yza süýşürilýän bir zat ýalydy we Jon Webster aýagyna bökende-de, onuň aňyna bir jümle geldi. "Ol durmuşy uzak, haýal, aňsat süýşürip alýar. Bu nädip bolýar? Ol durmuşy uzak, haýal, aňsat süýşürip alýar" diýip, onuň aňy aýtdy. Bu hiç ýerden ýyrtylan pikir bölegi, bölek-bölek tans edýän kiçijik pikir ýalydy.
  Onuň öňünde duran adamyň Jon Websteriň fabrikasyna barýan ýolunyň gapdalyndaky köçede kiçi ulanylan kitap dükany bardy. Tomus agşamlarynda ol dükanynyň öňündäki oturgyçda oturyp, howanyň nähilidigini we adamlaryň pyýada ýolundan aşak-aşak aýlanyp ýören wakalary barada gürrüň bererdi . Bir gün Jon Webster öz bankiriniň ýanynda, saçlary çal, owadan görnüşli bir adam bilen bolanda, kitap satyjysy onuň adyny çagyryp, birneme utandy. Ol şol güne çenli hiç haçan şeýle zat etmändi we şondan soň hem şeýle etmedi. Utanan önüm öndüriji bankiriň ýagdaýyna düşündirdi. "Men ol adamy hakykatdanam tanamaýaryn" diýdi ol. "Men onuň dükanynda hiç haçan bolmadym".
  Seýilgähde Jon Webster kiçijik adamyň öňünde gaty utanç bilen durdy. Ol zyýansyz ýalan sözläpdi. "Meniň bütin gün kelläm agyrdy, şonuň üçin şu ýerde bir minut oturdym" diýip, ol utanjaňlyk bilen aýtdy. Onuň ötünç soramak isleýändigi ony gaharlandyrdy. Kiçijik adam bilgeşleýin ýylgyrdy. "Sen munuň üçin bir zat getirmeli. Bu seniň ýaly adamy örän betbagtçylyga salyp biler" diýip, ol gitdi, uzyn kölegesi onuň arkasynda tans edip.
  Jon Webster eginlerini gysyp, işli iş köçesinden çalt ýöräp gitdi. Ol indi näme isleýändigini bilýändigine doly ynanýardy. Ol boş pikirleriň başyny aýlamady we köçäniň aşagynda çalt ýöräp gitdi. "Men pikirlerimi başdan geçirerin" diýip karar berdi. "Men öz işim we ony nädip ösdürmelidigim barada pikir ederin." Geçen hepde Çikagodan bir mahabatçy onuň ofisine gelip, kir ýuwýan maşynyny iri milli žurnallarda mahabatlandyrmak barada aýtdy. Bu köp pula düşerdi, ýöne mahabatçy satuw bahasyny ýokarlandyryp, has köp maşyn satyp biljekdigini aýtdy. Bu mümkin ýalydy. Bu biznesi uly, milli edara ederdi we onuň özüni senagat dünýäsinde esasy şahsyýet ederdi. Beýleki adamlar mahabatyň güýji bilen şuňa meňzeş wezipelere eýe boldular. Näme üçin ol şuňa meňzeş bir zat etmesin?
  Ol bu barada pikirlenmäge synanyşdy, ýöne aňy gowy işlemeýärdi. Boşlukdy. Bolup geçen zat, ol hiç zada çaga ýaly möhüm duýup, eginlerini yza goýup ýöräp gitdi. Ol seresap bolmalydy, ýogsam özüne gülüp başlardy. Onuň içinde gizlin bir gorky bardy, birnäçe minutdan Jon Websteriň senagat dünýäsinde milli ähmiýete eýe bolan şahsyýetine gülüp başlar we bu gorky ony öňküden has çalt ylgaşdyrdy. Ol zawodyna barýan demir ýol relslerine ýetende, ol diýen ýaly ylgaýardy. Bu ajaýypdy. Çikagodaky mahabatçy uly sözleri ulanyp bilýärdi, görünýän ýaly, birden gülmek howpy bolmazdy. Jon Webster ýaş wagty, kolleji ýaňy gutaranda, köp kitap okapdy we käwagt ýazyjy bolmak isleýändigini pikir edýärdi; şol wagt ol köplenç munuň üçin ýa-da hatda umuman işewür bolmak üçin laýyk däldigini pikir edýärdi. Belki, ol hakykatdanam haklydy. Özüne gülmekden başga sagdyn düşünjesi bolmadyk adam senagat dünýäsinde milli ähmiýete eýe bolan şahsyýet bolmaga synanyşmasa gowy bolardy, bu elbetde. Ol şeýle wezipeleri üstünlikli eýelemek üçin çynlakaý adamlaryň bolmagyny isleýärdi.
  Indi ol senagat dünýäsinde esasy şahsyýet bolup bilmeýändigi üçin özüne biraz gynanyp başlady. Ol nähili çagalyk etdi! Ol özüne käýemäge başlady: "Men hiç haçan ulalmarynmy?"
  Ol demir ýol boýunça howlukyp barýarka, pikirlenmäge synanyşyp, pikirlenmejek bolup, gözlerini ýere dikip durka, bir zat onuň ünsüni çekdi. Günbatarda, uzakdaky agaçlaryň depeleriniň üstünde we onuň zawodynyň kenarynda ýerleşýän ýalpak derýanyň aňyrsynda, gün eýýäm batyp başlady we onuň şöhleleri birden demir ýoldaky daşlaryň arasynda ýatan aýna bölegi ýaly bir zada düşdi.
  Ol demir ýolda ylgamagyny bes etdi we ony almak üçin egildi. Ol bir zatdy, belki gymmat bahaly daşdy, belki-de bir çaganyň ýitiren arzan oýunjagydy. Daş kiçijik noýbanyň ululygynda we görnüşindedi we goýy ýaşyl reňkdedi. Gün şöhlesine düşende, ol elinde tutup durka, reňki üýtgedi. Ahyrsoňy gymmatly bolup bilerdi. "Belki, bir aýal şäherde otluda barýarka, ony boýnuna dakynýan ýüzügi ýa-da broşy sebäpli ýitirendir" diýip pikir etdi we gysga wagtyň içinde aňynda bir surat ýalpyldady. Suratda uzyn boýly, güýçli sary saçly bir aýal otluda däl-de, derýanyň üstündäki depede durdy. Derýa giňdi we gyş bolany üçin buz bilen örtülendi. Aýal elini galdyryp, görkezdi. Barmagynda kiçijik ýaşyl daşly ýüzük bardy. Ol ähli zady jikme-jik görüp bilýärdi. Bir aýal depede durdy we gün onuň üstüne düşýärdi, ýüzükdäki daş käwagt solgun, käwagt garaňky, deňiz suwlary ýalydy. Aýalyň ýanynda bir erkek, çal saçly, agyr görnüşli bir erkek durdy, aýal oňa aşykdy. Aýal ýüzükdäki daş barada erkek adama bir zatlar aýdýardy we Jon Webster bu sözleri örän aýdyň eşitdi. Ol nähili geň sözler aýtdy. "Kakam ony maňa berdi we ähli güýjüm bilen dakynmagymy aýtdy. Ol ony 'durmuşyň merjen'i diýip atlandyrdy" - diýdi ol.
  Uzakdan otlynyň gürrüldisini eşiden Jon Webster relsden düşdi. Şol ýerde derýanyň kenarynda beýik bir depe bardy, bu bolsa oňa ýöremäge mümkinçilik berýärdi. "Meni şu gün irden şol ýaş garaýagyz ýigit halas edende bolşy ýaly otlynyň aşagynda ölmerin" diýip pikir etdi. Ol günbatara, agşamky güne, soňra derýanyň düýbüne seretdi. Derýa indi pesdi we diňe dar suw akabasy palçygyň giň kenarlaryndan geçýärdi. Ol ýelek jübüsine kiçijik ýaşyl çagyl goýdy.
  "Men näme etjekdigimi bilýärin" diýip, ol öz-özüne berk aýtdy. Onuň aňynda derrew meýilnama emele geldi. Ol öz ofisine baryp, gelýän hatlaryň ählisini çalt gözden geçirdi. Soňra Natali Şwartsa seretmän, turup gitdi. Sagat sekizde Çikago otly bardy we ol aýalyna şäherde işiniň bardygyny we ony kabul etjekdigini aýtdy. Durmuşda erkek adamyň etmeli zady hakykata ýüz tutup, soňra hereket etmekdi. Ol Çikago gidip, özüne aýal tapardy. Hakykat ýüze çykanda, ol adaty urgylara başlardy. Ol özüne aýal tapardy, serhoş bolardy we islese, birnäçe gün serhoş bolardy.
  Käwagt hakyky haramzada bolmagyň zerur bolup biljek pursatlary hem bardy. Ol muny hem ederdi. Çikagoda tapan aýaly bilen bolanda, fabrikadaky buhgalterine hat ýazyp, Natali Şwartsy işden çykarmagyny haýyş ederdi. Soňra Natali hat ýazyp, oňa uly çek ibererdi. Ol oňa alty aýlyk aýlygyny ibererdi. Bularyň hemmesi oňa köp pula düşüp bilerdi, ýöne bu onuň başyna gelýän zatlardan, adaty bir deli adamdan has gowydy.
  Çikagodaky aýala gelende bolsa, ol ony tapar. Birnäçe içgi size batyrgaýlyk berýär we harçlamaga puluňyz bolanda, siz hemişe aýallary tapyp bilersiňiz.
  Munuň şeýle bolmagy gynandyrdy, ýöne hakykatda aýallaryň zerurlyklary erkekleriň kimliginiň bir bölegidi we bu hakykaty hem ykrar edip bolýardy. "Ahyrsoňy, men işewür, we bu işewüriň hakykata ýüz tutmaly ýeri" diýip, ol karar berdi we birdenkä özüni örän berk we güýçli duýdy.
  Nataliýa barada aýdylanda, dogrymy aýtsam, onuň garşy durmagy biraz kyn bolan bir zady bardy. "Eger diňe aýalym bolsa, hemme zat başgaça bolardy, ýöne gyzym Jeýn bar. Ol arassa, ýaş, bigünä jandar we ony goramaga mätäç. Men ony bu ýere goýberip bilmerin, sebäbi bu betbagtçylyk" diýip, ol öz zawodynyň derwezesine alyp barýan relsleriň kiçijik böleginde batyrgaýlyk bilen ýöräp, öz-özüne aýtdy.
  OceanofPDF.com
  IÇERDE
  
  Üç ýyllap Nataliniň ýanynda oturyp işlän kiçijik otagynyň gapysyny açandan soň, ol derrew yzyna ýapdy we arkasy bilen gapynyň tutawaçynda, elini daýanç gözleýän ýaly durdy. Nataliniň stoly otagyň burçundaky penjiräniň ýanynda, öz stolunyň arkasynda durdy we penjireden demir ýol kompaniýasyna degişli bolan, ýöne oňa işlemek hukugy berlen daşky örtügiň gapdalyndaky boş ýeri görmek bolýardy. Olar ätiýaçlyk agaç materiallaryny goýýardylar. Agaçlar şeýle bir üst-üste goýuldy welin, ýumşak agşam ýagtylygynda sary tagtalar Nataliniň keşbi üçin bir görnüşli fon emele getirdi.
  Gün agşamky günüň soňky ýumşak şöhleleri bolan odun üýşüginiň üstüne düşdi. Odun üýşüginiň üstünde aýdyň ýagtylyk bardy we Nataliýanyň kellesi oňa dürtülip durdy.
  Haýran galdyryjy we owadan bir zat bolup geçdi. Bu hakykat onuň aňyna gelende, Jon Websteriň içinde bir zat döwüldi. Nataliniň eden ýönekeý, ýöne çuňňur hereketi. Ol gapysyň tutawaçyndan berk tutup, ony berk tutup durdy we onuň içinde gaça durmaga synanyşýan bir zat bolup geçdi.
  Onuň gözlerinden ýaş döküldi. Ol ömrüniň dowamynda şol pursadyň duýgusyny hiç haçan ýitirmedi. Bir pursatda onuň içindäki ähli zat Çikagonyň golaýlaşyp gelýän syýahaty baradaky pikirler bilen bulandy we hapa boldy, soňra bolsa ähli hapaçylyk we hapaçylyk ýitip gitdi, göýä çalt gudrat bilen süpürilip gitdi.
  "Başga bir wagtda Nataliniň eden işi göze ilmän galyp bilerdi" diýip, ol soňra öz-özüne aýtdy, ýöne bu fakt onuň ähmiýetini asla peseltmedi. Onuň ofisinde işleýän ähli aýallar, şeýle hem buhgalter we zawoddaky erkekler naharlaryny göterip ýören ekenler we Nataliýa, hemişe bolşy ýaly, şol gün irden oňa nahar getiripdi. Ol onuň kagyz haltada gaplanan nahar bilen içeri girendigini ýadyna saldy.
  Onuň öýi uzakda, şäheriň çetinde ýerleşýärdi. Onuň işgärleriniň hiç biri şeýle uzak aralykdan gelmedi.
  Şol günortan ol günortanlyk naharyny iýmedi. Ine, ol taýýar, gaplanan, kellesiniň arkasyndaky tekjede ýatyrdy.
  Bolup geçen zat şeýle boldy: günortan wagty ol ofisden çykyp, ejesiniň öýüne ylgady. Ol ýerde wanna ýokdy, ýöne guýudan suw çekip, öýüň arkasyndaky ammardaky umumy çukura guýdy. Soňra suwa çümdi we başyndan aýagyna çenli ýuwundy.
  Muny edenden soň, ol ýokary çykyp, ýekşenbe agşamlary we ýörite wakalar üçin hemişe ýygnap goýýan iň gowy köýnegini geýdi. Ol geýinýän mahaly, ony her ýere yzarlap, käýeýän we düşündiriş talap edýän garry ejesi, onuň otagyna alyp barýan basgançaklaryň aýagynda durup, oňa ýaramaz sözler aýtdy. "Sen kiçijik jelep, şu gije bir erkek bilen duşuşyga gidýärsiň, şonuň üçin öýlenjek ýaly taýýarlanýarsyň. Meniň üçin ajaýyp mümkinçilik; iki gyzym bir gün durmuşa çykmaly. Jübiňde puluň bolsa, maňa ber. Puluň bolsa, seniň gezip ýörmegiň meniň üçin hiç hili ähmiýeti ýok" diýip, ol batly ses bilen yglan etdi. Öňki gije ol gyzlarynyň birinden pul alypdy we irden bir çüýşe wiski satyn alypdy. Indi ol lezzet alýardy.
  Natali oňa üns bermedi. Doly geýinip, basgançaklardan aşak düşdi, garry aýalyň ýanyndan geçip, ýarym-ýaşy bilen zawoda tarap ylgady. Ol ýerde işleýän beýleki aýallar onuň golaýlaşýandygyny görüp gülüşdiler. "Natali näme edýär?" diýip, olar biri-birinden soradylar.
  Jon Webster oňa seredip, pikirlenip durdy. Ol onuň näme edendigini we näme üçin şeýle edendigini bilýärdi, ýöne hiç zat görmeýärdi. Indi ol oňa seretmeýärdi, ýöne başyny biraz öwrüp, agaç üýşümlerine seredýärdi.
  Bolýa, onda ol onuň içinde nämeleriň bolup geçýändigini günboýy bilýärdi. Ol onuň birden çümmek isleýändigini düşünip, ýuwunmaga we geýinmäge öýüne ylgaýardy. "Bu onuň öýüniň penjirelerini arassalap, täze ýuwulan perdeleri asmak ýaly bolardy" diýip, ol gaharly pikir etdi.
  - Sen köýnegiňi çalşyrdyň, Natali, - diýip, ol sesli aýtdy. Ol ony ilkinji gezek şeýle at bilen çagyrypdy. Gözlerinden ýaş döküldi we dyzlary birden gowşady. Ol biraz durnuksyz otagyň içinden ýöräp, onuň ýanynda dyza çökdi. Soňra başyny onuň dyzyna goýdy we onuň giň, güýçli elini saçlarynda we ýaňagynda duýdy.
  Ol uzak wagtlap dyza çöküp, çuňňur dem aldy. Irdenki pikirler gaýdyp geldi. Ahyrsoňy, ol bu barada pikir etmese-de. Onuň içinde bolup geçýän zatlar pikirler ýaly aýdyň däldi. Eger onuň bedeni öý bolsa, onda indi şol öýi arassalamagyň wagty geldi. Müňlerçe kiçijik jandarlar öýden ylgap, basgançaklardan çalt çykyp-aşak, penjireleri açyp, gülüşip, biri-birine aglap, ylgaşýardylar. Öýüniň otaglary täze sesler, şatlykly sesler bilen doldy. Onuň bedeni titräp durdy. Indi, bu bolandan soň, onuň üçin täze durmuş başlanardy. Onuň bedeni has janly bolardy. Ol öň hiç haçan bolmadyk ýaly zatlary gördi, zatlary yslady, zatlary dadyp gördi.
  Ol Nataliniň ýüzüne seretdi. Ol bularyň hemmesi barada näçe zat bilýärdi? Elbetde, ol muny söz bilen beýan edip bilmezdi, ýöne onuň düşünen usuly bardy. Ol ýuwunmak we geýinmek üçin öýüne ylgaýardy. Şeýlelik bilen ol Nataliniň muny bilýändigini bilýärdi. "Sen munuň bolmagyna näçe wagt bäri taýýardyň?" diýip, ol sorady.
  "Bir ýyllap" diýdi ol. Onuň reňki biraz solgunlaşdy. Otag garaňkylaşyp başlady.
  Ol ýerinden turdy, ony seresaplylyk bilen bir gyra itekledi, kabulhana alyp barýan gapa tarap ýöräp, gapynyň açylmagyna päsgel berýän gulpuny yzyna çekdi.
  Indi ol, birnäçe wagt mundan ozal duran ýaly, gapydan arkasyny tutup, elini tutawaçdan tutup durdy. Ol turdy, otly relslerine seredýän penjiräniň golaýyndaky stoluna tarap bardy we ofis oturgyjynda oturdy. Öňe egilip, ýüzüni iki eli bilen ýapdy. Içinde titreme dowam etdi. Şeýle-de bolsa, kiçijik, şatlykly sesler ýaňlandy. Içki arassalanma dowam etdi we dowam etdi.
  Natali ofis işleri barada gürrüň berýärdi. "Birnäçe hat bardy, ýöne men olara jogap berdim we hatda adymy ýazmaga-da het etdim. Men şu gün seniň biynjalyk bolmagyňy islemeýärdim."
  Ol titräp, stoluň üstünde öňe egilip, onuň oturan ýerine bardy we onuň ýanynda dyza çökdi. Bir pursatdan soň, ol elini onuň egnine goýdy.
  Ofisde daşarky sesler dowam edýärdi. Kimdir biri kabulhanada ýazýardy. Içki ofis indi düýbünden garaňkydy, ýöne demir ýoluň üstünde, iki ýa-da üç ýüz metr uzaklykda asylgy duran lampa. Ol ýananda, garaňky otagyň içine gowşak çyra girip, iki egri adamyň üstüne düşdi. Tizden pyşyrdama çalyndy we zawod işçileri gitdiler. Kabulhanada dört adam öýlerine gitmäge taýýarlanýardy.
  Birnäçe minutdan soň, olar gapysyny ýapyp, çykyp gitdiler we çykyşa tarap ugradylar. Zawod işçilerinden tapawutlylykda, olar ikisiniň henizem içerki ofisdedigini bilýärdiler we gyzyklanýardylar. Üç aýalyň biri batyrgaýlyk bilen penjirä tarap baryp, içeri seretdi.
  Ol beýlekileriň ýanyna gaýdyp geldi we olar ýarym garaňkylykda kiçi, dartgynly topar bolup, birnäçe minutlap durdular. Soňra olar ýuwaşlyk bilen gitdiler.
  Topar dargaşanda, derýanyň üstündäki kenarda, hasapçy, otuz ýaşlaryndaky bir erkek we üç aýalyň iň ulusy demir ýoluň ugrundan, galan ikisi bolsa çep tarapyna gitdiler. Hasapçy we onuň bilen bile bolan aýal gören zatlaryny aýtmadylar. Olar birnäçe ýüz metr bile ýöräp, soňra aýrylyşyp, demir ýoluň ugrundan aýry-aýry köçelere çykdylar. Hasapçy ýeke galanda, geljek barada alada edip başlady. "Görersiň. Birnäçe aýdan soň täze ýer gözlemeli bolaryn. Şeýle zatlar bolanda, iş çökýär." Ol aýaly, iki çagasy we az aýlygy bilen tygşytlama pulunyň ýokdugyna alada edýärdi. "Länet bolsun Natali Şwarts. Men onuň bir kemçindigine ynanýaryn, men muňa ynanýaryn" diýip, ol ýöräp barýarka myldandy.
  Galan iki aýala gelende bolsa, biri garaňky ofisde dyzyna çöküp oturan iki adam barada gürleşmek isledi, beýlekisi bolsa gürleşmedi. Olaryň ulusy bu barada gürleşmek üçin birnäçe gezek şowsuz synanyşyk etdi, ýöne soň olar hem aýrylyşdylar. Üçüsiniň iň kiçisi, şol gün irden Jon Webster Nataliniň ýanyndan çykanda we onuň içki dünýäsiniň gapylarynyň oňa açykdygyny ilkinji gezek duýanda, oňa ýylgyran aýal, kitap dükanynyň gapysyndan geçip, şäheriň ýagty iş etrapçasyna çykyp barýan köçeden ýöräp gitdi. Ol ýöräp barýarka ýylgyrmagyny dowam etdirdi we munuň sebäbi onuň düşünmeýän zadydy.
  Sebäbi kiçijik sesler onuň özi gürleýärdi we indi olar işlidi. Käbir sözler, belki-de, kiçijik gyz wagty we ýekşenbe mekdebe gidende Injilden ýa-da haýsydyr bir kitapdan alnan bolsa, onuň kellesinde gaýtalanýardy. Gündelik ulanylýan ýönekeý sözleriň nähili ajaýyp utgaşmasy. Ol olary aňynda gaýtalaýardy we n gezekden soň, köçede hiç kimiň ýok ýerine gelende, olary sesli aýdýardy. "Görünüşine görä, biziň öýümizde nika bolupdyr" - diýdi ol.
  OceanofPDF.com
  IKINJI KITAP
  OceanofPDF.com
  Men
  
  Siziň bilen azatlyk. Ýadyňyzda bolsun, Jon Websteriň ýatan otagy jaýyň burçunda, ýokarky gatda ýerleşýärdi. Onuň iki penjiresiniň biri öz şäherinde dükany bolan, ýöne durmuşdaky hakyky gyzyklanmasy bagy bolan nemes adamyň bagyna seredýärdi. Ol ýylboýy şol ýerde işledi we eger Jon Webster has işjeň bolsady, bu otagda ýaşan ýyllarynda işdäki goňşusyna pes seredip, uly lezzet alyp bilerdi. Irden we giç agşam nemes adamy hemişe trubkasyny çekip, gazyp otyrka görünýärdi we ýokarky gatdaky otagyň penjiresinden dürli yslar aralaşýardy: çüýrän gök önümleriň turşy, biraz turşuly ysy, döküniň baý, baş aýlandyryjy ysy, soňra bolsa tomus we giç güýz boýy gülleriň hoşboý ysy we möwsümleýin gülleriň ýöriş ýörişi.
  Jon Webster köp ýyllap öz otagynda ýaşady, otagyň nähili bolup biljekdigi barada hiç haçan pikir etmedi, adamyň ýaşaýan otagy, diwarlary uklanda ony eşik ýaly örtýärdi. Ol inedördül otagdy, bir penjiresi nemesleriň bagyna, beýlekisi bolsa nemesleriň öýüniň boş diwarlaryna seredýärdi. Üç gapy bardy: biri koridora, biri aýalynyň ýatan otagyna, üçünjisi bolsa gyzynyň otagyna alyp barýardy.
  Gije bir adam bu ýere gelip, gapylary ýapyp, ýatmaga taýýarlanýardy. Iki diwaryň arkasynda ýene iki adam bardy, olar hem ýatmaga taýýarlanýardylar, nemesleriň öýüniň diwarlarynyň daşynda bolsa, şübhesiz, şol bir zat bolýardy. Nemesleriň iki gyzy we bir ogly bardy. Olar ýatmaga taýýarlanýardylar ýa-da eýýäm ýatypdylar. Köçäniň ahyrynda kiçijik bir oba ýaly bir zat bardy, ol ýerde adamlar ýatmaga taýýarlanýardylar ýa-da eýýäm uklap ýatyrdylar.
  Jon Webster bilen onuň aýaly köp ýyllaryň dowamynda gaty ýakyn gatnaşykda bolmandylar. Köp wagt mundan ozal, ol aýaly bilen durmuş guranda, onuň öz ýaşaýyş teoriýasynyň bardygyny, belki-de ene-atasyndan, belki-de köp häzirki zaman aýallarynyň ýaşaýan we dem alýan umumy gorku atmosferasyndan siňendigini, sanki kiçelýän we ony başga biri bilen gaty ýakyn gatnaşykda bolmaga garşy ýarag hökmünde ulanýan ýalydygyny anyklady. Ol hatda nika baglaşanda hem erkek bilen aýalyň çaga dogurmak maksadyndan başga söýgüli bolmaly däldigini pikir edýärdi ýa-da şeýle pikir edýändigine ynanýardy. Bu ynanç söýüşmekde birhili agyr jogapkärçilik atmosferasyny döretdi. Giriş we çykyş şeýle agyr jogapkärçilik bilen baglanyşykly bolanda, adam başga biriniň bedenine erkin girip-çykyp bilmeýär. Karawanyň gapylary poslaýar we gygyrdaýar. "Görýäňizmi," Jon Webster käte soňra düşündirýärdi, "adam başga bir adamy dünýä getirmek bilen çynlakaý meşgullanýar. Ine, doly gülleýän Puritan. Gije geldi. Erkekleriň öýleriniň arkasyndaky baglardan gülleriň ysy gelýär. Inçe, boğuk sesler çykýar, yzyndan sessizlik gelýär. Olaryň baglaryndaky güller jogapkärçilik duýgusy bilen çäklendirilmedik ekstazy bilýärler, ýöne adam başga bir zat. Asyrlar boýy ol özüne adatdan daşary çynlakaýlyk bilen garaýar. Görýäňizmi, nesil dowam etdirilmeli. Ol kämilleşdirilmeli . Bu işde Hudaýa we ýakyn adama ygrarlylyk bar. Uzak taýýarlykdan, gürrüňlerden, dogalardan we belli bir paýhasdan soň hem, täze dili özleşdirmek ýaly öz-özüňi ýatdan çykarmagyň bir görnüşi gazanylsa-da, güllere, agaçlara we ösümliklere düýbünden ýat bir zat gazanylýar. "Aşakky haýwanlar diýilýänleriň arasynda ýaşaýyş we ýaşaýşyň dowamy."
  Jon Webster we onuň aýalynyň şol wagtlar ýaşan we köp ýyllaryň dowamynda özlerini olaryň arasynda hasaplaýan ak ýürekli, Hudaýdan gorkýan adamlara gelende bolsa, ekstazyň gazanylmagynyň mümkinçiligi örän az. Munuň ýerine, ynjalykly wyždan bilen ýumşadylan sowuk duýgudaşlyk höküm sürýär. Durmuşyň şeýle atmosferada dowam edip bilmegi dünýäniň täsinlikleriniň biridir we başga hiç zat ýaly tebigatyň ýeňlip bolmajak sowuk kararyny subut edýär.
  Şeýdip, köp ýyllaryň dowamynda bu adam gijelerine ýatylýan otagyna gelip, eşiklerini çykaryp, oturgyçda ýa-da şkafda asyp, soňra düşege girip, agyr uklaýardy. Uky durmuşyň möhüm bölegidi we eger ol ýatmazdan öň pikir edýän bolsa, bu onuň kir ýuwýan maşyn söwdasy bilen baglanyşyklydy. Ertesi gün bankda hasap tölemelidi we ony tölemäge puly ýokdy. Ol bu barada we bankiriň hasabyny uzaltmaga höweslendirmek üçin oňa näme diýip biljekdigi barada pikir etdi. Soňra zawodynda brigadir bilen çekýän kynçylyklary barada pikir etdi. Ol adam has uly aýlyk isleýärdi we brigadir oňa aýlyk bermese we ony başga bir brigadir tapmaga mejbur etse, işden çykarmyka diýip pikir etdi.
  Ol uklanda biynjalyk bolup uklaýardy we düýşlerine hiç hili fantaziýa girmeýärdi. Täzelenmegiň şirin wagty bolmaly zat bozuk düýşler bilen doldurylan kyn döwre öwrüldi.
  Soňra, Nataliniň jesediniň gapylary onuň üçin açylandan soň, ol düşündi. Garaňkyda bile dyza çöküp oturan şol agşamdan soň, şol gije öýüne baryp, aýaly we gyzy bilen stoluň başynda oturmagyň kyn bolandygyny gördü. "Bolýar, men muny edip bilmerin" diýip, öz-özüne aýtdy we şäher merkezindäki restoranda naharlandy. Ol golaýda galdy, boş köçelerde aýlanyp, Nataliniň ýanynda gürleşip ýa-da dymyp, soňra onuň bilen şäheriň çetinde ýerleşýän öz öýüne gitdi. Adamlar olaryň şeýle bile ýöräp ýörenini gördüler we gizlenmäge synanyşyk bolmansoň, şäher gyzgyn gürrüňlere başlady.
  Jon Webster öýüne gaýdyp gelende, aýaly we gyzy eýýäm ýatyp galypdylar. "Men dükanda örän işli. Meni birneme wagtlap görmegiňizi garaşmaň" diýip, ol Nataliýa söýgüsi barada aýdandan soň irden aýalyna aýtdy. Onuň kir ýuwýan maşyn biznesini dowam etdirmek ýa-da maşgala durmuşyny dowam etdirmek niýeti ýokdy. Näme etjegini anyk bilmeýärdi. Ilki bilen, ol Nataliýa bilen ýaşamak isleýärdi. Munuň wagty gelipdi.
  Ol bu barada Nataliýa ýakynlyklarynyň ilkinji agşamynda gürrüň berdi. Şol agşam, hemmeler gidenden soň, olar bile gezelenje çykdylar. Olar köçelerde aýlanyp ýörkäler, öýlerinde adamlar agşamlyk naharyna oturypdylar, ýöne erkek bilen aýal iýmit hakda pikir etmeýärdiler.
  Jon Websteriň dili boşaldy we ol köp gepledi, Natali bolsa sessiz diňledi. Şäherde tanamaýan ähli adamlary oýalyk duýgusynda romantiki keşplere öwrüldi. Onuň göz öňüne getirmesi olar bilen oýnamak isledi we ol özüne rugsat berdi. Olar ýaşaýyş köçesinden açyk oba tarap ýöräp gitdiler we ol öýlerdäki adamlar barada gürrüň bermegini dowam etdirdi. "Indi, Natali, meniň aýalym, sen şu ýerdäki ähli jaýlary görýärsiň" diýip, ellerini saga-sola galgadyp aýtdy. "Bolýar, sen we men bu diwarlaryň arkasynda nämeleriň bolup geçýändigi barada näme bilýäris?" Ol ofisde Nataliniň aýagyna dyza çökmek üçin otagyň üstünden ylgap geçende bolşy ýaly, ýöräp barýarka çuňňur dem almagyny dowam etdirdi. Onuň içindäki kiçijik sesler henizem gepleýärdi. Çagalykda onuň başyna şeýle bir zat gelipdi, ýöne hiç kim onuň göz öňüne getirmesiniň nähili ýabany oýnaýandygyny düşünmändi we wagtyň geçmegi bilen ol göz öňüne getirmesiniň nähili ýabany oýnamagyna ýol bermegiň ahmaklykdygy baradaky netijä geldi. Soňra, ýaş we öýlenen mahaly, täze, ýiti üýtgeşik durmuş geldi, ýöne soňra gorkudan we gorkudan dörän gödeklikden onuň içinde doňup galdy. Indi ol deli oýnady. - Görýäňmi, Natali, - diýip gygyrdy ol, pyýada ýoluň ugrunda saklanyp, onuň iki elinden tutup, olary bir-birine gygyrdy, - görýäňmi, şeýle. Bu ýerdäki jaýlar adaty jaýlara meňzeýär, sen we meniň ýaşaýan jaýlarymyz ýaly, ýöne asla däl. Görýäňmi, daşky diwarlar diňe sahnadaky peýzaž ýaly çykyp duran zatlar. Bir dem diwarlary weýran edip biler, bir ýalpyldy bolsa bir sagadyň içinde olaryň hemmesini ýok edip biler. Men muňa ynanýaryn - bu jaýlaryň diwarlarynyň arkasyndaky adamlaryň adaty adamlardygyny pikir edýändigiňe ynanýaryn. Olar asla däl. Sen şu ýerde ýalňyşýarsyň, Natali, meniň söýgülim. Bu diwarlaryň arkasyndaky otaglardaky aýallar owadan, owadan aýallar we sen diňe otaglara girmeli. Olar owadan suratlar we gobelenler bilen asylypdyr, aýallaryň ellerinde we saçlarynda gymmatbaha şaý-sepler bar.
  "Şeýlelik bilen, erkekler we aýallar öýlerinde bile ýaşaýarlar we gowy adamlar ýok, diňe owadan adamlar ýaşaýarlar, çagalar dünýä inýär we olaryň arzuwlary her ýerde ýaýraýar, hiç kim özüni juda çynlakaý kabul etmeýär ýa-da hemme zat barada pikir etmeýär. Adamyň durmuşynyň netijesi özüne baglydyr we adamlar irden işe çykyp, gije gaýdyp gelýärler we olar durmuşyň ähli baý rahatlyklaryny nireden alýandyklaryna düşünip bilmeýärin. Sebäbi dünýäniň bir ýerinde hakykatdanam ähli zadyň şeýle köp bolmagy we olar muny bilip galandyklary üçin şeýle bolýar."
  Bilelikde geçiren ilkinji agşamlarynda ol we Natali şäherden çykyp, oba ýoluna çykdylar. Olar bir mil töweregi ýöräp, soňra kiçijik ýol tarapyna öwrüldiler. Ýoluň ugrunda uly bir agaç ösdi we olar oňa tarap ýöräp, oňa daýanyp, biri-biriniň ýanynda sessiz durdular.
  Olar öpüşenlerinden soň, ol Nataliýa öz planlary barada gürrüň berdi. "Bankda üç ýa-da dört müň dollar bar, fabrika bolsa ýene otuz ýa-da kyrk müň durýar. Onuň bahasyny bilmeýärin, belki hiç zat däl."
  "Her niçik bolsa-da, men müň dollary alyp, seniň bilen giderin. Men aýalym we gyzym bilen bu ýere käbir resminamalary galdyraryn öýdýän. Meniň pikirimçe, bu dogry iş bolar."
  "Soňra gyzym bilen gürleşmeli, näme edýändigimi we näme üçin edýändigimi düşündirmeli. Bolýar, ony düşünip bolýarmy ýa-da ýok, bilmeýärin, ýöne synanyşmaly. Onuň ýadynda galjak bir zat aýtmaga synanyşmaly, şonda ol hem ýaşamagy öwrener we men öz gapylarymy gulplanym ýaly, öz gapylaryny ýapyp, gulplamaz. Görýäňmi, näme diýjek bolýanym we ony nädip aýtmalydygym barada pikirlenmek üçin iki ýa-da üç hepde gerek bolup biler. Gyzym Jeýn hiç zat bilmeýär. Ol orta synpdan bolan amerikan gyzy we men oňa orta synpdan bolmagyna kömek etdim. Ol gyz we gorkýaryn, Natali, sen muňa düşünmeýärsiň. Hudaýlar seniň gyzlygyňy aldylar ýa-da belki-de, serhoş we saňa lakam atýan garry ejeňdir, şeýlemi? Belki, bu saňa kömek eder. Sen özüňe, içiňdäki çuňňur bir zada süýji we arassa bir zadyň bolmagyny şeýle bir islediň welin, öz gapylaryňy açyk saklap ýördüň, şeýlemi? Olar mejbury açylmaly däldi. Gyzlyk we Hormatlylyk olary boltlar we gulplar bilen birleşdirip bilmeýärdi. Ejeň maşgalaňdaky hormatlylyk düşünjesini düýbünden ýok eden bolmaly, şeýlemi, Natali? Dünýädäki iň ajaýyp zat - seni söýmek we içiňde söýgüliňiň seni arzan we ikinji derejeli hasaplamagyna mümkinçilik bermeýän bir zadyň bardygyny bilmek. Aý, meniň Natali, sen güýçli aýal, söýgä mynasyp.
  Natali jogap bermedi, belki-de onuň sözleriniň manysyny düşünmändi, Jon Webster bolsa dymdy we oňa tarap barýança uzaklaşdy. Olaryň boýy deňdi we ol ýakynlaşanda, olar birek-biregiň gözlerine göni seretdiler. Ol ellerini onuň ýaňaklaryna goýdy we uzak wagtlap, hiç kim birek-biregiň ýüzüne seredip, sözsüz durdular. Tizden giç aý dogdy we olar içki duýgy bilen agajyň kölegesinden çykyp, meýdana girdiler. Olar haýal öňe hereket edip, yzygiderli durup, ellerini onuň ýaňaklaryna goýup durdular. Onuň bedeni titräp başlady we gözlerinden ýaş akyp başlady. Soňra ol ony otlaryň üstüne goýdy. Bu onuň durmuşynda täze bir aýal bilen tejribe boldy. Ilkinji söýgi gatnaşyklaryndan soň we olaryň yhlasy gowşansoň, ol oňa öňküsinden has owadan görünýärdi.
  Ol öýüniň gapysynyň agzynda durdy we gije giçdi. Bu diwarlaryň içindäki howa gaty ýakymly däldi. Ol öýüň içinden hiç kim eşidilmän gizlin girmäge höweslendi we otagyna ýetip, eşiklerini çykaryp, bir söz aýtman ýatmaga gidende minnetdar boldy.
  Ol gözlerini açyp, düşeginde ýatyp, öýüň daşyndaky gijeki sesleri diňleýärdi. Olar şeýle ýönekeý däldi. Ol penjiräni açmagy ýatdan çykarypdy. Açanda, pes gygyrdaýan ses eşidilýärdi. Ilkinji aýaz heniz düşmändi we gije ýylydy. Germanyň bagynda, howlusyndaky otlarda, köçeleriň ugrundaky agaçlaryň şahalarynda we uzakdaky obada durmuş bolçulyk bilen dolup durdy.
  Belki, Nataliniň çagasy bolar. Munuň hiç hili ähmiýeti ýokdy. Olar bile giderler, uzak ýerde bile ýaşardylar. Indi Nataliýa öýünde, ejesiniň öýünde bolardy we ol hem oýa ýatardy. Ol gijäniň howasyndan çuňňur dem alardy. Muny özi edipdi.
  Ol onuň hakda, şeýle hem golaýdaky adamlar hakda pikir edip bilýärdi. Goňşuda bir nemes ýaşaýardy. Başyny öwrüp, nemesiň öýüniň diwarlaryny belli bir derejede görüp bilýärdi. Goňşusynyň aýaly, bir ogly we iki gyzy bardy. Belki, olar häzir hemmesi uklap ýatyrdylar. Göz öňüne getirmesinde, ol goňşusynyň öýüne girip, otagdan otaglara sessizje geçýärdi. Garry adam aýalynyň ýanynda, başga bir otagda bolsa ogly, aýaklary bükülip, top ýaly ýatyrdy. Ol solgun, inçe ýigitdi. "Belki, onuň iýmit siňdiriş kynçylygy bar" diýip, Jon Websteriň göz öňüne getirmesi pyşyrdady. Başga bir otagda iki gyz biri-birine ýakyn goýlan iki düşekde ýatyrdy. Olaryň arasyndan aňsatlyk bilen geçip bolýardy. Uklamazdan öň, olar biri-biri bilen pyşyrdaşdylar, belki-de, geljekde bir gün gelmegine umyt edýän söýgülisi hakda. Ol olara şeýle ýakyn durdy welin, uzadylan barmaklary bilen ýaňaklaryna degip bilýärdi. Ol näme üçin Nataliniň söýgülisi bolup, beýleki gyzlaryň biri bolmandygyna geň galdy. "Bu bolup bilerdi. Eger olar Nataliýa ýaly özlerine gapylary açsalar, men olaryň haýsyna bolsa aşyk bolup bilerdim."
  Natalini söýmek başgalary, belki-de köp adamy söýmegiň mümkinçiligine päsgel bermedi. "Baý adamyň köp nikalary bolup biler" diýip, ol pikir etdi. Ynsan gatnaşyklarynyň mümkinçilikleriniň heniz açylmandygy aýdyňdy. Durmuşy ýeterlik derejede giňden kabul etmegiň öňünde bir zat durdy. Söýmezden öň, özüňi we başgalary kabul etmelidi.
  Özüne gelende bolsa, indi ol aýalyny we gyzyny kabul etmelidi, Nataliýa bilen gitmezden ozal birneme wagtlap olar bilen gatnaşyk saklamalydy. Bu barada pikir etmek kyndy. Ol gözlerini giň açyp, düşeginde ýatyp, öz göz öňüne getirmesini aýalynyň otagyna gönükdirmäge synanyşýardy. Ol muny edip bilmedi. Onuň göz öňüne getirmesi gyzynyň otagyna girip, onuň düşeginde uklap ýatandygyny görüp bilýärdi, ýöne aýaly bilen başgaçady. Içinde bir zat yza çekildi. "Häzir däl. Muny synap görme. Muny etmäge rugsat berilmeýär. Eger ol indi bir söýgüli bilen bolsa, ol başga biri bolmaly" diýip, içinden bir ses aýtdy.
  "Ol bu mümkinçiligi bozmak üçin bir zat etdimi ýa-da men etdimmi?" diýip, ol düşekde oturyp, özünden sorady. Ynsan gatnaşyklarynyň zaýalanandygyna, bozulandygyna hiç hili şübhe ýokdy. "Muňa rugsat berilmeýär. Ybadathananyň pollarynda hapaçylyk etmäge rugsat berilmeýär" diýip, içinden bir ses berk aýtdy.
  Jon Webstere otagdaky sesleriň şeýle batly gürleşýän ýaly görünýärdi welin, ol ýene ýatyp uklamaga synanyşanda, olaryň öýüň galanlaryny ukudan oýarmaýandygyna biraz geň galdy.
  OceanofPDF.com
  II
  
  MEN _ HOWA DÄL Webster öýüniň, şeýle hem Jon Websteriň ofisiniň we zawodynyň howasyna täze bir element girdi. Onuň içinde ähli tarapdan içki dartgynlylyk bardy. Ol ýeke dälkä ýa-da Nataliniň ýanynda dälkä, ol indi erkin dem almaýardy. "Sen bize şikes ýetirdiň. Sen bize zyýan ýetirýärsiň" diýip, beýlekiler hem aýdýan ýalydy.
  Ol bu barada pikirlendi, pikirlenmäge synanyşdy. Nataliniň barlygy oňa her gün dynç berýärdi. Ol ofisde onuň ýanynda oturanda, erkin dem alýardy, içindäki dartgynlylyk gowşaýardy. Sebäbi ol ýönekeý we gönümeldi. Ol az gepleýärdi, ýöne gözleri köplenç gürleýärdi. "Bolýar. Men seni söýýärin. Men seni söýmekden gorkmaýaryn" diýip, onuň gözleri aýtdy.
  Ýöne ol hemişe başgalar hakda pikir edýärdi. Buhgalter onuň gözlerine seretmekden ýa-da täze, inçe sypaýylygy bilen gürleşmekden ýüz öwürdi. Ol her agşam aýaly bilen Jon Webster bilen Nataliniň gatnaşygy barada gürleşmegi eýýäm endik edipdi. Indi ol iş berijisiniň ýanynda özüni oňaýsyz duýýardy we ofisdäki iki uly aýal üçin hem şeýledi. Ol ofisden geçip barýarka, üçüsiniň iň kiçisi wagtal-wagtal başyny galdyryp, oňa ýylgyrýardy.
  Elbetde, adamlaryň häzirki dünýäsinde hiç kim ýekelikde hiç zat edip bilmeýär. Käwagt Jon Webster Natali bilen birnäçe sagat geçirenden soň, gije öýlerine gaýdyp barýarka, saklanýardy we töweregine seredýärdi. Köçe boşdy, köp öýlerde çyralar öçürilipdi. Ol iki elini galdyryp, olara seretdi. Ýakynda olar bir aýaly berk gujaklapdylar we bu aýal onuň köp ýyllap bile ýaşan aýaly däl-de, täze tapan aýalydy. Onuň gollary ony berk gujaklady, aýalyň gollary bolsa ony gujaklady. Onda şatlyk bardy. Uzyn gujaklaşmak döwründe olaryň bedeninden şatlyk geçdi. Olar çuňňur ah çekdiler. Öýkenlerinden çykan dem başgalaryň dem almagy üçin niýetlenen howany zäherledimi? Aýaly diýip atlandyrýan aýalyna gelende bolsa, ol şeýle gujaklaşmak islemeýärdi we islese-de, ne alyp, ne berip bilerdi. Onuň aňyna bir pikir geldi. "Eger söýgi bolmadyk dünýäde söýýän bolsaň, başgalary söýmezlik günäsi bilen garşylaýarsyň" diýip pikir etdi.
  Adamlaryň ýaşaýan jaýlary bilen gurşalan köçeler garaňkydy. Sagat eýýäm on birden geçipdi, ýöne öýe howlukmagyň zerurlygy ýokdy. Ýatjak bolanda, uklap bilmedi. "Ýene bir sagat ýöremek has gowy bolardy" diýip karar berdi we öz köçesine alyp barýan burça ýetende, yzyna öwrülmän, şäheriň çetine we yzyna gaýdyp gitdi. Daş ýodajyklarda aýaklary güýçli ses çykardy. Käwagt öýüne barýan bir adama duş gelýärdi we olar geçip barýarka, adam oňa geň galyp, gözlerinde ynamsyzlyk ýaly bir zat bilen seredýärdi. Ol geçip gidýärdi we yzyna öwrülip seredýärdi. "Daşary ýurtda näme edýärsiň? Näme üçin öýde we aýalyň bilen düşekde dälsiň?" diýip, adam soraýan ýalydy.
  Ol adam hakykatdan näme pikir edýärdi? Köçäniň ugrundaky garaňky öýleriň hemmesinde köp pikirler aýlanýarmydy ýa-da öz öýünde hemişe bolşy ýaly, adamlar diňe iýip-içmek üçin girýärmidi? Ol göz öňünde howada ýokary galdyrylan düşeklerde ýatan köp adamy derrew gördü. Öýleriň diwarlary olardan çekildi.
  Bir ýyl mundan ozal, onuň köçesindäki bir öý ýanyp, öň tarapdaky diwary ýykylypdy. Ýangyn söndürilende, kimdir biri köçeden aşak düşüp, köp ýyllaryň dowamynda adamlaryň ýaşan ýokarky gatdaky iki otagyny görkezdi. Hemme zat biraz köýüp, ýanypdy, ýöne başga zatlar eldegrilmändi. Her otagda düşek, bir ýa-da iki oturgyç, köýnekleri ýa-da köýnekleri saklamak üçin çekmejeli dörtburç mebel we gapdalynda beýleki egin-eşikler üçin şkaf bardy.
  Aşakdaky jaý doly ýanypdy, basgançak bolsa weýran bolupdy. Ýangyn başlanda, adamlar gorkup, howsala düşen mör-möjekler ýaly otaglardan gaçyp giden bolmaly. Bir otagda bir erkek we bir aýal ýaşaýardy. Köýnek ýerde ýatyrdy, ýarym ýanan balak oturgyjyň arkasyndan asylgy durdy, ikinji otagda bolsa, görünýän ýaly, bir aýal ýaşaýan ýaly, erkek geýiminiň hiç hili alamaty ýokdy. Bu waka Jon Websteri maşgala durmuşy barada oýlanmaga mejbur etdi. "Eger aýalym bilen bile ýatmagy bes etmedik bolsak, şeýle bolup bilerdi. Bu biziň otagymyz, gapdalymyzda bolsa gyzymyz Jeýniň otagy bolup bilerdi" diýip, ol ýangyndan soňky irden pikir etdi, ýanyndan geçip, beýleki gyzykly adamlar bilen birlikde ýokardaky wakany synlamak üçin saklandy.
  Indi bolsa, ol öz şäheriniň ýatan köçelerinde ýeke özi ýöräp barýarka, onuň hyýaly her öýüň ähli diwarlaryny aýyrmagy başardy we ölüleriň bir geň şäherinden geçen ýaly ýöräp gitdi. Onuň hyýalynyň şeýle joşup, tutuş öýleriň köçelerinden geçip, diwarlary ýeliň agaçlaryň şahalaryny silkdirişi ýaly ýok edip bilmegi onuň üçin täze we diri gudratdy. "Maňa ýaşaýyş sowgat berildi. Köp ýyllar bäri men ölüpdim, indi bolsa diri" diýip pikir etdi. Hyýalyna erk bermek üçin, ol pyýada ýolunyň ortasyndan aşak düşdi we köçäniň ortasyndan ýöräp gitdi. Jaýlar onuň öňünde doly sessizlikde ýatyrdy we giç aý peýda bolup, agaçlaryň aşagynda gara kölçeler emele getirdi. Diwarlaryndan aýrylan jaýlar onuň iki gapdalynda durdy.
  Öýlerde adamlar düşeklerinde ýatýardylar. Köp jesetler biri-birine ýakyn ýatýardylar, bäbekler düşeklerde ýatýardylar, oglanlar käte bir düşekde iki ýa-da üç ýatýardylar, ýaş aýallar saçlaryny ýaýradyp ýatýardylar.
  Olar uklap ýatyrka, düýş gördüler. Olar näme hakda düýş görýärdiler? Ol özi we Nataliýa bilen bolan wakalaryň hemmesiniň başyna gelmegini çuňňur isleýärdi. Galyberse-de, meýdanda söýgi baglaşmak diňe iki bedeniň gujaklaşmagyndan we ýaşaýyş tohumlarynyň biri-birine geçirilmeginden has manyly zadyň nyşanydy.
  Onuň içinde uly umyt ýandy. "Şeýle bir wagt geler, söýgi ot ýaly şäherleriň we obalaryň içinden geçer. Ol diwarlary ýykar. Ol çirkin öýleri ýykar. Ol erkekleriň we aýallaryň bedenlerinden çirkin eşikleri ýyrtar. Olar täzeden gurarlar we ajaýyp gurarlar" diýip, ol sesli yglan etdi. Ol ýöräp, şeýle gürrüň berende, birdenkä özüni ýaş pygamber ýaly duýdy, uzak, daşary ýurtdan, arassa ýerden köçelerde adamlara baryp, onuň huzurynyň bereketi bilen geldi. Ol saklandy we ellerini kellesine goýup, göz öňüne getiren keşbine sesli güldi. "Siz meniň çölde ýaşaýan, çekirtgeler we ýabany bal bilen iýmitlenýän başga bir Çöplendiriji Ýahýadygymy, Wiskonsinde kir ýuwýan maşyn öndüriji däldigimi pikir edersiňiz" diýip pikir etdi. Öýleriň biriniň penjiresi açykdy we ol ýuwaş sesleri eşitdi. "Bolýar, meni deli bolandygym üçin gulplamazdan öň, öýe gitsem gowy bolar" diýip, ýoldan çykyp, iň ýakyn burçda köçäni öwürdi.
  Gündiz ofisde şeýle şadyýan pursatlar bolmaýardy. Diňe Natali ýagdaýa doly gözegçilik edýän ýalydy. "Onuň güýçli aýaklary we berk aýaklary bar. Ol öz pozisiýasynda nädip durmalydygyny bilýär" diýip, Jon Webster stolunda oturyp, oňa seredip pikir etdi.
  Ol özüne bolýan zatlara biperwaý garamaýardy. Käwagt, ol birden oňa seredende we ol onuň seredýändigini bilmese, ol onuň ýalňyz geçiren sagatlarynyň indi bagtly däldigine ynanýan bir zady görýärdi. Onuň gözleri gyşardy. Şübhesiz, ol öz kiçijik dowzahy bilen ýüzbe-ýüz bolmaly bolardy.
  Şeýle-de bolsa, ol her gün işe gidýärdi, daşky görnüşine garamazdan biynjalyk bolýardy. "Şol garry irlandiýaly aýal, öz gahary, içgi içmegi we sesli, suratly küfr söýgüsi bilen gyzyny nahalyň ýoluna äkidip bildi" diýip, ol karara geldi. Nataliniň şeýle seresap bolmagy gowy zatdy. "Hudaý bilýär, biz ömrümizi gutarmazdan öň onuň ähli durnuklylygyna mätäç bolup bileris" diýip, ol karara geldi. Aýallaryň az adamyň düşünip bilýän güýji bardy. Olar ýalňyşlyga çydap bilýärdiler. Indi Nataliýa onuň we öz işini edýärdi. Hat gelende, ol oňa jogap berýärdi we karar kabul edilmeli bolanda, ol ony kabul edýärdi. Käwagt ol oňa: "Seniň işiň, öz öýüňde etmeli arassaçylyk işleriň meniň başymdan geçirmeli boljak ähli zatlardan has kyn bolar. Sen indi durmuşymyzyň bu ownuk jikme-jikliklerini maňa tabşyrdyň. Bu garaşmak wagtyny ýeňilleşdirer" diýýän ýaly seredýärdi.
  Ol söze ymtylmaýan adam bolany üçin hiç haçan şeýle zady söz bilen aýtmaýardy, ýöne onuň gözlerinde hemişe onuň näme diýmek isleýändigini bildirýän bir zat bardy.
  Meýdandaky ilkinji söýgi gatnaşygyndan soň, olar Wisconsin şäherinde galanlarynda aşyk däldiler, emma her agşam bile gezelenç edýärdiler. Ejesiniň öýünde agşamlyk naharyndan soň, mugallym we sessiz aýal bolan gyz doganynyň soragly gözleriniň astyna düşmeli we köçeden ýöräp barýarka gapydan gelip, yzyndan sorag berýän ejesiniň ýangynly gaharyna çydamaly bolan Natali demir ýol boýunça gaýdyp geldi we Jon Websteriň garaňkyda ofisiň gapysynda ony garaşyp durandygyny gördü. Soňra olar batyrgaýlyk bilen köçelerden geçip, şäherden çykdylar we oba ýolundan çykanlarynda, esasan sessizlikde, el-ele ýöräp gitdiler.
  We gün-günden, ofisde we Websterleriň öýünde dartgynlylyk duýgusy barha aýdyňlaşýardy.
  Öýünde, şol gije giç gelip, otagyna girende, aýalynyň we gyzynyň oýa ýatyp, onuň hakda pikir edýändiklerini, onuň hakda geň galýandyklaryny, birden täze adama öwrülen nähili geň bir zadyň bolandygyny pikir edýändiklerini duýdy. Gündiz olaryň gözlerinde gören zatlaryndan, ikisiniň hem birden ony görendiklerini düşündi. Ol indi diňe bir ekleýji däldi, öýüne iş aty ýaly girip-çykýan adamdy. Indi, ol düşeginde, otagynyň iki diwarynyň we iki ýapyk gapysynyň arkasynda ýatyrka, içinden kiçijik, gorkunç sesler oýandy. Onuň aňy diwarlar we gapylar barada pikir etmäge öwrenişipdi. "Bir gije diwarlar ýykylar we iki gapy açylar. Men şeýle boljak wagta taýýar bolmaly" diýip pikir etdi.
  Onuň aýaly gynananda, göwnüne degende ýa-da gaharlananda sessizlik ummanyna çümýän adamlaryň biridi. Belki, bütin şäher onuň Natali Şwarts bilen agşamky gezelençini bilýändir. Eger bu habar aýalyna ýetse, gyzyna aýtmazdy. Öýde goýy sessizlik höküm sürýärdi we gyzy bir zadyň nädogrydygyny bilýärdi. Öň hem şeýle pursatlar bolupdy. Gyz gorkardy, belki-de, bu diňe üýtgeşikliklerden, günleriň ölçegli we yzygiderli akymyny bozjak bir zadyň boljakdygyndan gorkardy.
  Nataliýa bilen söýgi baglanyşyndan iki hepde soň, bir gün günortan, ol günortanlyk nahary üçin restoranda saklanmagy maksat edinip, şäher merkezine tarap ýöräp gitdi, ýöne onuň ýerine demir ýol boýunça bir mil golaý ýöredi. Soňra ony bu ýere getiren höwesine ynanman, ofise gaýdyp geldi. Nataliýa we üç aýalyň iň kiçisinden başga hemmeler gidipdi. Belki, bu ýeriň howasy beýan edilmedik pikirler we duýgular bilen şeýle agyrlaşypdyr welin, olaryň hiç biri işde bolmadyk wagty şol ýerde galmak islemeýärdi. Gün ýagty we ýylydy, oktýabr aýynyň başynda altyn gyzyl reňkli Wisconsin güni ýalydy.
  Ol içerki ofise girdi, bir pursatlap töweregine göz aýlady we soňra ýene çykdy. Ol ýerde oturan ýaş aýal ýerinden turdy. Ol Natali bilen bolan gatnaşygy barada oňa bir zat aýtjakmydy? Ol hem saklandy we oňa seretdi. Ol süýji, zenan dodaklary, çal gözleri we tutuş bedeninde belli bir ýadawlyk görünýän kiçijik aýaldy. Ol näme isleýärdi? Ol onuň Natali bilen gatnaşygyny dowam etdirmegini isleýärmidi, bu barada şübhesiz bilýärdi ýa-da onuň bes etmegini isleýärmidi? "Eger ol muny gozgamaga synanyşsa, gaty erbet bolardy" diýip pikir etdi we birdenkä, nähilidir bir düşündirip bolmajak sebäp bilen, ol onuň aýtmajagyny düşündi.
  Olar bir pursatlap birek-biregiň gözlerine seredip durdular we şol bakyş hem söýgi baglaşmak ýalydy. Bu örän geňdi we şol pursat soň oňa köp pikir berdi. Geljekde onuň durmuşy şübhesiz köp pikirler bilen doldy. Onuň öňünde hiç hili tanamaýan bir aýal durdy we öz usullarynda olar aşykdylar. Eger bu onuň bilen Nataliýanyň arasynda ýakynda bolmadyk bolsa, eger ol eýýäm şeýle duýgulara düşmedik bolsa, onuň bilen bu aýalyň arasynda hem şuňa meňzeş zat aňsatlyk bilen bolup bilerdi.
  Aslynda, iki adam bir pursatlap birek-birege seredip durdular. Soňra gyz biraz çaşyp, turup oturdy we erkek derrew çykyp gitdi.
  Indi onda belli bir şatlyk bardy. "Dünýäde köp söýgi bar. Ol özüni beýan etmek üçin dürli ýollardan geçip biler. Daşardaky aýal söýgini isleýär we onda owadan we jomart bir zat bar. Ol Nataliýa bilen meniň aşykdygymyzy bilýär we men heniz düşünip bilmeýän geň bir ýol bilen, ol özüni oňa berdi, tä ol hem onuň üçin diýen ýaly fiziki tejribe bolýança. Durmuşda hiç kimiň hakykatdanam düşünip bilmeýän müňlerçe zat bar. Söýginiň agaç ýaly şahalary bar."
  Ol şäheriň esasy köçesinden ýöräp, oňa gaty tanyş bolmadyk bir bölege öwrüldi. Ol katolik ybadathanasynyň golaýyndaky kiçijik dükanyň ýanyndan geçdi. Bu dükanda Isanyň haçdaky şekilleri, Isanyň haçyň aýagynda gan akýan ýaralary bilen ýatyr, Bibi Merýem ellerini çatyp, aşak seredip duran, mukaddes şemler, şemdenler we şuňa meňzeş zatlar satylýardy. Ol dükanyň penjiresiniň öňünde birnäçe wagtlap durup, sergide goýlan şekilleri gözden geçirdi, soňra içeri girip, Bibi Merýemiň kiçijik çarçuwaly suratyny, sary şemleriň we haç şekilli we haçdaky Isanyň kiçijik altyn çaýylan şekillerini saklaýan iki aýna şemden satyn aldy.
  Açyk aýtsam, Bibi Merýemiň keşbi Nataliniňkinden az tapawutlanýardy. Onda belli bir derejede asuda güýç duýulýardy. Ol sag elinde liliýany tutup durdy, çep eliniň başam we görkeziji barmagy bolsa döşüne hanjar bilen sanjylan uly ýürege ýeňil degdi. Ýüregiň ugrunda bäş gyzyl gülden ýasalan çemen bardy.
  Jon Webster bir pursat durup, Bikäniň gözlerine seretdi, soňra zatlaryny satyn aldy we dükandan howlukdy. Soňra tramwaýa münüp, öýüne gitdi. Aýaly we gyzy daşardady, şonuň üçin ol öz otagyna çykyp, gaplamalary şkafa goýdy. Ol aşak düşende, hyzmatkäri Ketrin ony garaşyp durdy. "Şu gün size iýjek bir zat getirip bilerinmi?" diýip, ol ýylgyryp sorady.
  Ol agşamlyk naharyna galmady, ýöne ondan galmagy haýyş edilse-de bolýardy. Iň bolmanda, ol nahar iýýän wagty onuň ýanynda duran güni ýadyna saldy. Ol şol gün onuň bilen ýeke galmakdan lezzet alypdy. Belki, ol hem şeýle pikir edendir we onuň bilen bolmakdan lezzet alandyr.
  Ol şäherden çykyp, oba ýoluna düşdi we tiz wagtdan kiçijik bir tokaýlyga öwrüldi. Ol iki sagatlap agaçda oturyp, reňkli agaçlara seretdi. Gün şöhle saçdy we birnäçe wagtdan soň, sinjablar we guşlar onuň bardygyny has az duýdular we onuň gelmegi bilen ýuwaşlaşan haýwanlar we guşlar durmuşy täzeden başlady.
  Ol diwarlary ýykylan öýleriň hatarlarynyň arasyndaky köçelerde aýlanyp ýören gijesinden soňky gündi. "Bu gije men Nataliýa bu barada, şeýle hem öýde, otagymda näme etmekçidigim barada gürrüň bererin. Oňa aýdaryn, ol hiç zat diýmez. Ol geň. Ol düşünmedik wagty ynanýar. Onda şu agaçlar ýaly durmuşy kabul edýän bir zat bar" diýip pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  III
  
  GEŇ GÖRNÜŞ - Agşamky dabara Jon Websteriň öýüniň ikinji gatyndaky burç otagynda başlady. Öýe girensoň, ol ýuwaşlyk bilen ýokaryk çykyp, otagyna girdi. Soňra ähli eşiklerini çykaryp, şkafa asdy. Doly ýalaňaç bolanda, Bibi Merýemiň kiçijik şekilini çykaryp, iki penjiräniň arasyndaky burçda duran bir görnüşli çekmeje goýdy. Çekmeje sandykda, Isanyň haçdaky şekilleri bolan iki şemdan hem goýdy. Olaryň içine iki sary şem goýup, ýakdy.
  Garaňkyda eşiklerini çykaryp, ol şemiň ýagtysynda olary görençä otagy hem, özüni hem görüp bilmedi. Soňra ol kellesine gelen pikirler barada oýlanyp, ädimme-ädim ýöräp başlady.
  "Meniň deli bolandygyma hiç hili şübhem ýok" diýip, ol öz-özüne aýtdy, "ýöne men şeýle bolsam-da, bu maksatly delilik bolup biler. Maňa bu otag hem, geýýän eşiklerim hem ýaramaýar. Indi eşiklerimi çykaranymdan soň, belki otagy birneme arassalap bilerin. Köçelerde aýlanyp, öýlerinde köp adamyň fantaziýasyny oýnamagyna rugsat bermek hem gowy bolar, ýöne häzirki wagtda meniň problemam şu öýde. Bu öýde we şu otagda köp ýyllap samsyk ýaşaýyş geçdi. Indi men bu dabarany dowam etdirerin; men ýalaňaçlanyp, aýalym hem, gyzym hem dymyp bilmeýänçä, Bibi Merýemiň öňünde bu ýerde öňe-yza gezerin. Bir gije olar garaşylmadyk ýagdaýda bu ýere girerler, soňra men Nataliýa bilen gitmezden öň aýtmaly zatlarymy aýdaryn.
  - Sen barada aýdylanda, gyzym, seniň göwnüňe degmejekdigimi aýtmaga batyrgaý däl, - diýip, ol sesli aýtdy, öwrülip, onuň bedenindäki aýala tagzym etdi. Gyz oňa, Nataliýa sereden ýaly seredip durdy, ol bolsa oňa ýylgyrmagyny dowam etdirdi. Indi onuň durmuş ýolunyň nähili boljakdygy oňa aýdyň görünýärdi. Ol hemme zady ýuwaş-ýuwaşdan gözden geçirdi. Bir manyda, şol wagt oňa köp uklamaga zerurlyk ýokdy. Diňe goýbermek, edil şonuň ýaly, birhili dynç alyşdy.
  Şol bir wagtyň özünde, ol otagyň içinde ýalaňaç we ýalaňaç aýak bilen aýlanyp, geljekki durmuşyny meýilleşdirmäge synanyşdy. "Häzirki wagtda deli bolandygymy boýun alýaryn we şeýle bolmagymy umyt edýärin" diýip, öz-özüne aýtdy. Ahyrsoňy, töweregindäki akylly adamlaryň durmuşdan onuň ýaly lezzet almaýandygy aýdyňdy. Esasy zat, ol Bibi Merýemi ýalaňaç getirip, ony şemleriň aşagyna goýupdy. Birinjiden, şemler otagyň ähli ýerine ýumşak, şöhle saçýardy. Onuň adaty geýýän, özi üçin däl-de, haýsydyr bir geýim fabrikasynda şahsyýetsiz bir zat üçin tikilendigi üçin halamaýan geýimleri indi şkafda, gözden daşda asylgy durdy. "Hudaýlar maňa rehimli boldular. Men indi gaty ýaş däl, ýöne näme üçindir bedenimiň semiz we gödek bolmagyna ýol bermedim" diýip, şemleriň töweregine girip, özüne uzak we çynlakaý seredip pikir etdi.
  Geljekde, onuň ädimleri aýalynyň we gyzynyň ünsüni özüne çeken, olar içeri girmeli bolýança, şol gijelerden soň, ol Natalini ýany bilen alyp giderdi. Ol özüne birnäçe aýa ýetjek pul tygşytlapdy. Galan pul aýalyna we gyzyna gelerdi. Ol we Nataliýa şäherden çykanlaryndan soň, bir ýere, belki-de Günbatara giderlerdi. Soňra bir ýere ýerleşip, gazanç ederdiler.
  Ol özi, iň esasy zat, içki duýgularyna erk bermegi isleýärdi. "Men oglan wagtym we meniň göz öňüne getirmegim töweregimdäki ähli jandarlar bilen oýnan wagtym, şu ýyllaryň dowamynda bolan ýumşak düwünçekden başga birine öwrülmäge taýyn bolmaly bolmaly. Nataliniň ýanynda, agajyň ýa-da meýdanyň ýanynda bolşy ýaly, men özüm bolup bilerin. Käwagt biraz seresap bolmalydygymy aýtmaga batyrlyk edýärin, sebäbi men deli diýlip yglan edilip, bir ýere gabalyp goýulmagy islemeýärin, ýöne Natalie maňa bu işde kömek eder. Bir tarapdan, özümden ýüz öwürmek ikimiz üçin hem bir beýan bolar. Öz usuly bilen, ol hem türmede gabalyp galdy. Onuň daş-töweregine diwarlar hem guruldy.
  "Belki, görýärsiňizmi, mende şahyrlyk häsiýeti bar we Nataliniň söýgüli üçin şahyry bolmaly."
  "Hakykatda, men nähilidir bir ýol bilen durmuşyma rehim we many getirerin. Ahyrsoňy, durmuşyň manysy şeýle bolmaly."
  "Ömrümiň galan birnäçe ýylynda möhüm bir zady amala aşyrmasam, hakykatdanam erbet bolmazdy. Esasy zat, üstünlikler durmuşdaky iň möhüm zat däl."
  "Bu şäherde we meniň bolan ähli şäherlerimde ýagdaýlar örän bulaşyk. Ähli ýerde durmuş maksatsyz ýaşaýar. Erkekler we aýallar ýa ömürlerini jaýlara we zawodlara girip-çykyp geçirýärler, ýa-da jaýlary we zawodlary eýeläp, öz durmuşlaryny ýaşaýarlar we ahyrsoňy hiç haçan ýaşaman ölüme we durmuşyň soňuna ýüz tutýarlar."
  Ol otagyň içinde aýlanyp ýörkä, öz-özüne we pikirlerine ýylgyrmagyny dowam etdirdi, wagtal-wagtal Bikäme ajaýyp tagzym etmek üçin saklandy. "Men seniň hakyky gyz bolmagyňy umyt edýärin" diýdi. "Men seni şu otaga we ýalaňaç bedenime getirdim, sebäbi seniň şeýle boljakdygyňy pikir etdim. Görýäňmi, gyz bolmak diňe arassa pikirleriň bolup bilmejekdigini aňladýar."
  OceanofPDF.com
  IV
  
  Gündiz we onuň otagynda gijeki dabara başlandan soň, Jon Webster köp halatlarda gorkýardy. "Aýdaly," diýip pikir etdi ol, "aýalym bilen gyzym bir gije otagymyň açar deşiginden seredip, bu ýere gelip, maňa olar bilen gürleşmäge mümkinçilik bermegiň ýerine meni gulplamak kararyna gelseler. Bu ýagdaýda, olary çagyrmazdan, ikisini hem otaga getirip bilmesem, meýilnamalarymy amala aşyryp bilmerin."
  Ol öz otagynda boljak zatlaryň aýaly üçin elhenç boljakdygyny gowy bilýärdi. Belki, aýaly muňa çydap bilmezdi. Onuň içinde zalymlyk döräpdi. Ol indi gündizlerine seýrek girýärdi we girende-de, ol ýerde bary-ýogy birnäçe minut galýardy. Her gün ol oba ýerlerinde uzak gezelenç edýärdi, agaçlaryň aşagynda oturýardy, tokaý ýollarynda aýlanýardy we agşam bolsa şäheriň daşynda Natali bilen sessiz gezelenç edýärdi. Günler güýzüň asuda gözelliginde geçýärdi. Täze ýakymly jogapkärçilik peýda boldy - diňe diri duýanyňda diri galmak.
  Bir gün ol kiçijik bir depä çykdy, onuň depesinden meýdanlaryň aňyrsyndaky şäheriň zawodlarynyň turbalaryny görüp bolýardy. Tokaýlaryň we meýdanlaryň üstünde ýumşak duman ýaýrapdy. Onuň içindeki sesler indi gaharlanmaýardy, gaýtam, ýuwaşlyk bilen gepleşýärdi.
  Gyzyna gelende bolsa, mümkin bolsa, ony durmuşyň hakykatyndan habarly etmelidi. "Men oňa borçludyryn" diýip pikir etdi. "Bolup geçjek zat ejesi üçin örän kyn bolsa-da, Jeýni direltmegi mümkin. Galyberse-de, ölüler dirilere ýol bermeli. Men köp wagt mundan ozal şol aýal bilen, Jeýnimiň ejesi bilen ýatanymda, belli bir jogapkärçiligi öz üstüme aldym. Görünýän ýaly, onuň ýatmagy dünýädäki iň ajaýyp zat bolmasa-da, boldy we netijede indi çaga däl-de, fiziki durmuşynda aýala öwrülen bu çaga peýda boldy. Oňa şol fiziki durmuş bermäge kömek edip, indi oňa iň bolmanda başga bir durmuş, bu içki durmuş bermäge synanyşmaly."
  Ol şähere tarap meýdanlaryň üstünden seretdi. Işi gutarandan soň, ol ýerden çykyp, ömrüniň galan bölegini adamlaryň arasynda aýlanyp, adamlara seredip, olar we olaryň durmuşy barada pikirlenip geçirerdi. Belki, ol ýazyjy bolardy. Şeýdip gutarardy.
  Ol depäniň depesindäki otlukda ýerinden turup, şähere gaýdyp barýan ýoldan we Natali bilen agşamky gezelençden aşak düşdi. Indi tiz wagtdan agşam bolardy. "Her niçigem bolsa, men hiç kime wagyz etmerin. Eger tötänleýin ýazyjy bolsam, adamlara diňe durmuşymda gören we eşiden zatlarymy aýtmaga synanyşaryn, mundan başga-da, wagtymy öňe-yza ýöräp, seredip we diňleýärin" diýip pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  ÜÇÜNJI KITAP
  OceanofPDF.com
  Men
  
  ŞOŇA GÖRÄ Şol gije, ol depäniň başynda oturyp, öz durmuşy we ondan galan zatlar bilen näme etjekdigi barada oýlanandan soň, Natali bilen adaty agşamky gezelenje çykandan soň, otagynyň gapylary açyldy we aýaly bilen gyzy içeri girdi.
  Sagat on bir ýarym töweregidi we bir sagatlap ol Bibi Merýemiň keşbiniň öňünde dym-dym öňe-yza ýöräpdi. Şemler ýakylypdy. Onuň aýaklary ýerde ýumşak, pişik ýaly ses çykarýardy. Dymýan öýde şol sesi eşitmekde geň we gorkunç bir zat bardy.
  Aýalynyň otagynyň gapysy açyldy we ol oňa seredip durdy. Onuň uzyn boýly keşbi gapynyň agzyny doldurdy, elleri gapdallaryndan tutdy. Ol örän solgundy, gözleri dikilip, ünslidi. "Jon" diýip, ol gyryk ses bilen aýtdy, soňra sözi gaýtalady. Ol has köp zat aýtmak isleýän ýalydy, ýöne aýdyp bilmedi. Biderek göreşiň ýiti duýgusy bardy.
  Ol ýerde durka, onuň gaty owadan däldigi bellidi. "Durmuş adamlara töleg töleýär. Durmuşdan ýüz öwürseň, ol seniň bilen deňleşer. Adamlar ýaşamasa, ölýärler, ölenlerinde bolsa, ölü ýaly görünýärler" diýip pikir etdi. Ol oňa ýylgyrdy, soňra ýüzüni öwürdi we diňledi.
  Ol geldi - garaşýan sesi. Gyzynyň otagynda bir gygyryş boldy. Ol ähli zadyň öz isleýşi ýaly boljakdygyna şeýle umyt edýärdi, hatda şu gije boljakdygyny hem öňünden duýýardy. Ol näme bolandygyny düşünen ýalydy. Bir hepdeden gowrak wagt bäri bu tupan aýalynyň dymmak ummanynyň üstünde dowam edýärdi. Bu, olaryň ilkinji gezek söýüşmek synanyşygyndan soň we aýalyna birnäçe agyr, ynjalyk beriji sözler aýdandan soň dörän şol bir uzaga çeken, ynjalyksyz dymmakdy. Kem-kemden ol ýitip gitdi, ýöne bu täze zat başga bir zatdy. Ol şeýle ýitip bilmedi. Onuň doga eden zady boldy. Ol onuň bilen şu ýerde, taýýarlan ýerinde duşuşmaga mejbur boldy.
  Indi bolsa, gijelerine oýa ýatan, kakasynyň otagynda geň sesleri eşidýän gyzy mejbury ýagdaýda gelmelidi. Ol özüni diýen ýaly geý duýýardy. Şol agşam ol Nataliýa öz göreşiniň şol gije möhüm nokada ýetip biljekdigini aýtdy we ondan özi üçin taýýarlanmagyny haýyş etdi. Poýezd şäherden irden sagat dörtde ugramalydy. "Belki, biz muny geçip bileris" diýdi ol.
  - Men seni garaşaryn, - diýdi Natali, aýaly solgun we titräp, ýykyljak bolýan ýaly durdy we şemleriniň arasyndaky Bibi Merýemden onuň ýalaňaç bedenine seredýärdi, soňra gyzynyň otagynda kimdir biriniň hereket edýän sesi eşidildi.
  Soňra onuň gapysy bir dýuým sessiz açyldy we ol derrew baryp, ony doly açdy. "Giriň" diýdi. "Ikiňiz hem içeri giriň. Geliň we düşegiň üstünde bile oturyň. Ikiňize-de aýtjak zadym bar". Onuň sesi buýruk berijidi.
  Iki aýalyň hem, iň bolmanda şu pursatda, gaty gorkandygyna şübhe ýokdy. Iki aýalyň hem reňki nähili solgundy. Gyzy ýüzüni elleri bilen ýapyp, otagyň içinden ylgap, düşegiň aýagyndaky demirden tutup, bir elini gözüne ýapyşdyryp, dik oturdy, aýaly bolsa golaýlaşyp, düşegiň üstüne ýüzüni aşak egip ýykyldy. Birnäçe wagtlap ol yzygiderli ýumşak ynjalyk çekdi, soňra ýüzüni düşek örtügine basyp, dymdy. Elbetde, iki aýal hem onuň düýbünden deli bolandygyny pikir edýärdiler.
  Jon Webster olaryň öňünde öňe-yza ýöräp başlady. "Nähili pikir" diýip, ýalaňaç aýaklaryna seredip pikir etdi. Ol gyzynyň gorkudan ýüzüne seredip ýylgyrdy. "Hito, tito" diýip, öz-özüne pyşyrdady. "Indi kelläňi ýitirme. Sen muňa çydap bilersiň. Kelläňi egniňde sakla, oglum." Bir geň geňlik ony iki aýala birhili ak pata berýän ýaly iki elini galdyrmaga mejbur etdi. "Men deli boldum, gabygymdan çyk, ýöne maňa parhy ýok" diýip, ol oýlandy.
  Ol gyzyna ýüzlendi. "Bolýar, Jeýn" diýip, ol uly çynlakaýlyk bilen we aýdyň, ýuwaş ses bilen başlady, "Men seniň bu ýerde bolup geçýän zatlardan gorkýandygyňy we gynanýandygyňy görýärin we seni günäkärlemerin."
  Aslynda, bularyň hemmesi meýilleşdirilendi. Indi bir hepde bäri sen goňşy otagdaky düşegiňde oýa ýatyp, meniň aýlanyp ýörenimi eşidýärsiň, ejeň bolsa şol otagda ýatyr. Men saňa we ejeňe bir zat aýtmak isledim, ýöne bilşiň ýaly, bu öýde gürrüňleşmek hiç haçan adat bolmandy.
  "Hakykaty, men seni gorkuzmak isledim we meniň pikirimçe, men muny başardym."
  Ol otagyň üstünden geçip, gyzy bilen aýalynyň agyr, hereketsiz bedeniniň arasyndaky düşekde oturdy. Ikisi hem gijeki köýnek geýipdi we gyzynyň saçlary egninden düşüpdi. Ol aýalyna durmuşa çykandaky saçyna meňzeýärdi. Şol wagtlar onuň saçlary hut şeýle altyn sary reňkdedi we gün şöhlesine düşende, käte mis we goňur reňkler görünýärdi.
  "Men şu gije bu öýden gidýärin. Men indi ejeň bilen ýaşamaryn" diýip, öňe egilip, ýere seretdi.
  Ol dik oturyp, gyzynyň bedenine uzak wagtlap seretdi. Ol ýaş we inçedi. Ol ejesi ýaly adatdan daşary uzyn boýly bolmazdy, ýöne ortaça boýly aýal bolardy. Ol onuň bedenini üns bilen öwrendi. Bir gezek, Jeýn alty ýaşyndaka, ol bir ýyla golaý syrkawlapdy we indi ol gyzynyň şol wagta çenli özüne nähili eziz bolandygyny ýadyna saldy. Işleriň ýaramazlaşan ýylydy we ol islendik pursatda bankrot boljakdygyny pikir edýärdi, ýöne ol öýde hünärli şepagat uýasyny saklap bildi, günortan zawoddan gaýdyp gelip, gyzynyň otagyna gidýänçä.
  Gyzgynlyk ýokdy. Näme boldy? Ol çaganyň bedeninden ýorgany taşlap, oňa seretdi. Şol wagt ol örän arrykdy we süňkleri aýdyň görünýärdi. Diňe kiçijik süňk gurluşy bardy, onuň üstünde açyk ak deri dartylypdy.
  Lukmanlar munuň çaganyň iýmitiniň ýetmezçiliginden, berýän iýmitleriniň ony kanagatlandyrmaýandygyndan we laýyk iýmit tapyp bilmeýändiginden bolandygyny aýtdylar. Ene çagany iýmitlendirip bilmedi. Käwagt, şol döwürde, ol uzak wagtlap durup, çaganyň ýadaw, lezzetsiz gözleri oňa seredýän çagasyna seredýärdi. Onuň öz gözlerinden ýaş akýardy.
  Bu örän geňdi. Şol wagtdan başlap, gyz birden özüne gelip, güýçlenip başlandan soň, ol nähilidir bir ýol bilen gyzy bilen ähli baglanyşygyny ýitirdi. Ol şu wagta çenli nirededi, gyz hem nirededi? Olar iki adamdy we şu ýyllaryň dowamynda bir öýde ýaşadylar. Adamlary biri-birinden näme aýyrýardy? Ol gyzynyň bedenine üns bilen seretdi, indi inçe gijeki köýnegiň aşagynda aýdyň görünýärdi. Onuň billeri aýalyňky ýaly giňdi we eginleri dardy. Bedeni nähili titräpdi. Ol nähili gorkýardy. "Men oňa nätanyş we bu geň däl" diýip pikir etdi. Ol öňe egilip, onuň ýalaňaç aýaklaryna seretdi. Olar kiçi we gowy bedenlidi. Bir gün bir söýgüli olary öpmäge geler. Bir gün bir erkek onuň bedenine häzirki Natali Şwartzyň güýçli, berk bedenine nähili garasa, şeýle garar.
  Onuň dymmagy aýalyny oýaran ýaly boldy, ol öwrülip, oňa seretdi. Soňra aýaly düşekde oturdy, aýaly bolsa aýagyna böküp, onuň öňünde durdy. "Jon" diýip, aýaly garaňky, syrly ýerden çagyrýan ýaly, garlyk ses bilen pyşyrdady. Onuň agzy suwdan çykan balyk ýaly iki-üç gezek açylyp-ýapyldy. Ol yzyna öwrüldi, oňa üns bermedi we aýaly ýüzüni düşek örtügine sokdy.
  "Gaty köp wagt mundan ozal, Jeýn kiçijik gyz wagty, men onuň içine jan gelmegini isleýärdim we häzir men şony isleýärin. Men diňe şony isleýärin. Maňa häzir şu gerek" diýip, Jon Webster pikir etdi.
  Ol otagda ýene-de aýlanyp başlady, ajaýyp dynç alyş duýgusyny başdan geçirdi. Hiç zat bolmazdy. Indi aýaly ýene-de sessizlik ummanyna çümdi. Ol aýtmak isleýän zadyny gutaryp, çykyp gidýänçä, ol düşekde ýatdy, hiç zat aýtman, hiç zat etmedi. Gyzy indi gorkudan kör we laldy, ýöne belki-de, ol ony bu meseleden dyndyryp biler. "Men bu meseläni howlukman, ýuwaşlyk bilen çözmeli we oňa hemme zady aýtmaly" diýip pikir etdi. Gorkýan gyz elini gözlerinden aýryp, oňa seretdi. Agzy titräp, soňra bir söz döredi. "Kaka" diýip, ol çagyryjy ses bilen aýtdy.
  Ol oňa ruhlandyryjy ýylgyryp, iki şemiň arasynda dabaraly oturan Bibi Merýeme tarap yşarat etdi. "Men seniň bilen gürleşýänçäm, bir pursat şol ýere serediň" diýdi.
  Ol derrew öz ýagdaýynyň düşündirişine başlady.
  "Bir zat bozuldy" diýdi ol. "Bu öýde ýaşaýşyň endigi. Sen ony häzir düşünmersiň, ýöne bir gün düşünersiň."
  "Köp ýyllaryň dowamynda men seniň ejeň we meniň aýalym bolan bu aýala aşyk bolmadym, indi bolsa başga bir aýala aşyk boldum. Onuň ady Natali, we şu gije, gürleşenimizden soň, bile ýaşaýarys."
  Ol duýdansyz baryp, gyzynyň aýagynyň aşagynda dyza çökdi, soňra derrew ýene-de böküp durdy. "Ýok, bu ýalňyş. Men ondan ötünç soramaryn; oňa aýtjak zadym bar" diýip pikir etdi.
  - Bolýar, - diýip, ol ýene başlady, - sen meni deli hasaplarsyň, belki-de şeýledirin. Bilmeýärin. Her niçigem bolsa, men şu otagda, Gyz bilen we hiç hili eşiksiz wagtym, bularyň hemmesiniň geňligi seni meniň delidigimi pikir etmäge mejbur eder. Seniň aňyň şol pikirde ýapyşar. Ol şol pikirde ýapyşmak isleýär, - diýip, ol sesli aýtdy. - Birneme wagtlap şeýle bolup biler.
  Ol aýtmak isleýän zatlarynyň hemmesini nädip aýtmalydygyny bilmän çaşdy. Bu zatlaryň hemmesi, otagdaky sahna, gyzy bilen şeýle üns bilen meýilleşdiren gürrüňi, garaşanyndan has kyn bolardy. Ol ýalaňaçlygynda, Bibi Merýemiň we onuň şemleriniň öňünde bir gutarnykly many boljakdygyny pikir edipdi. Ol hakykatdanam sahnany tersine öwürdimi? Ol gyzynyň ýüzüne aladaly gözleri bilen seretmegini dowam etdirip, pikir etdi. Munuň onuň üçin hiç hili manysy ýokdy. Ol diňe gorkýardy we düşegiň aýagyndaky reýka ýapyşýardy, deňze birden zyňylan adam ýüzüp ýören agaç bölegine ýapyşyp biler ýaly. Aýalynyň düşekde ýatan jesedi geň, doňan görnüşdedi. Aýalyň bedeninde ýyllarboýy gaty we sowuk bir zat bardy. Belki, ol ölendir. Bu hökman bolmalydy. Bu onuň garaşmadyk zady bolardy. Indi, öňündäki mesele bilen ýüzbe-ýüz bolanda, aýalynyň bolmagynyň elinde duran mesele bilen şeýle az baglanyşygynyň bolmagy geňdi.
  Ol gyzyna seretmegini bes etdi we ýöräp barýarka gepleşip başlady. Parahat, biraz dartgynly bolsa-da, sesi bilen, ilki bilen otagdaky Bibi Merýemiň we şemleriň bardygyny düşündirmäge synanyşdy. Indi ol kimdir biri bilen, gyzy bilen däl-de, özi ýaly adam bilen gürleşýärdi. Ol derrew rahatlyk duýdy. "Bolýar, indi. Bu bilet. Şeýle bolmaly" diýip pikir etdi. Ol uzak wagtlap gürleşdi we öňe-yza ýöräp gitdi. Köp pikirlenmezlik has gowudy. Ol ýakynda özünde we Natalide tapan zadynyň onuň özünde hem diridigine ynanmalydy. Şol irden, onuň bilen Nataliniň arasyndaky bu hekaýanyň başlanýança, onuň durmuşy çöp bilen doldurylan we garaňkylykda ýatan kenar ýalydy. Kenar köne, öli, suwa çümdürilen agaçlar we kökler bilen örtülipdi. Köne agaçlaryň egri kökleri garaňkylyga çykyp durdy. Onuň öňünde agyr, haýal, hereketsiz ýaşaýyş deňzi ýatyrdy.
  Soňra içerde tupan turdy we indi kenar arassa boldy. Ol ony arassa saklap bilermi? Ol ony arassa saklap bilermi, şeýlelikde ol irdenki ýagtylykda ýalpyldap durarmy?
  Ol gyzy Jeýne öýde onuň bilen ýaşan durmuşy barada we näme üçin gyzy bilen gürleşmezden ozal adatdan daşary bir zat etmäge mejbur bolandygy barada gürrüň bermäge synanyşýardy, mysal üçin, Bibi Merýemi öz otagyna getirip, öz eşiklerini çykarmaga mejbur bolandygy barada. Eşikleri geýende, gyzyna diňe öýe girip-çykýan, özüne çörek we eşik berýän adam ýaly görünýärdi, muny Jeýn hemişe bilýärdi.
  Ol ýoluny ýitirmekden gorkýan ýaly, örän aýdyň we haýal gepleşip, gyza işewür hökmünde durmuşy we günlerini mäşgul edýän işlere nähili az gyzyklanma bildirendigi barada bir zatlar gürrüň berdi.
  Ol Bibi Merýemi unudyp, bir pursat diňe özi hakda gürledi. Ol ýene geldi, onuň ýanyna oturdy we gepleýärkä, elini batyrgaýlyk bilen onuň aýagyna goýdy. Onuň inçe gijeki köýneginiň aşagynda bedeni sowukdy.
  - Jeýn, men seniň ejeň we meniň aýalym bolan aýal bilen tanyşanymda, häzirki seniň ýaly ýaşdym, - diýip, ol düşündirdi. - Sen ejeňiň hem, meniň hem bir wagtlar seniň ýaly ýaş adamlardygymyza düşünmäge synanyşmaly.
  "Men seniň ejeňiň seniň ýaşyňda, häzirki seniň bilen deň ýaşda bolandygyny göz öňüne getirýärin. Elbetde, ol biraz uzynrak bolardy. Şol wagtlar onuň bedeniniň örän uzyn we inçe bolandygyny ýadymda saklaýaryn. Şol wagtlar onuň örän owadandygyny pikir edýärdim."
  "Ejeňiň jesedini ýatlamagyň sebäbi bar. Biz ilki bedenlerimiz arkaly duşuşdyk. Ilki başda başga hiç zat ýokdy, diňe ýalaňaç bedenlerimiz bardy. Bizde şeýle zat bardy we biz ony inkär etdik. Belki, hemme zat şonuň esasynda gurulyp bilnerdi, ýöne biz gaty nadan ýa-da gaty gorkakdyk. Ejeň bilen meniň aramyzda bolan zatlar sebäpli seni ýalaňaç ýagdaýda ýanyma getirdim we bu ýere Bibi Merýemiň şekilini getirdim. Men nähilidir bir ýol bilen seniň üçin eti mukaddes etmek isleýärin."
  Onuň sesi ýumşak we ýada salýan boldy, ol elini gyzynyň aýagyndan aýryp, ýaňaklaryna, soňra saçyna degirdi. Ol indi onuň bilen açyk söýüşýärdi we gyz muňa birneme täsir edýärdi. Ol egilip, onuň elleriniň birini tutup, berk gysdy.
  "Görýäňmi, biz ejeň bilen dostuň öýünde duşuşdyk. Birnäçe hepde mundan ozal, birden başga bir aýala aşyk bolanymda, şol duşuşyk barada ýyllarboýy pikir etmesem-de, şu pursatda bu zat şu ýerde, şu öýde, şu gije bolan ýaly aňymda aýdyň görünýär."
  "Indi size jikme-jik gürrüň bermek isleýän ähli waka şu ýerde, şu şäherde, şol wagt meniň dostum bolan bir adamyň öýünde bolup geçdi. Ol indi diri däl, ýöne şol wagtlar biz hemişe biledik. Onuň özünden bir ýaş kiçi gyz dogany bardy, men ony söýýärdim, ýöne biz köplenç bile gezýän bolsak-da, aşyk däldik. Soňra ol durmuşa çykyp, şäheri terk etdi."
  "Dostumyň gyz doganyny görmäge şu öýe gelen başga bir ýaş aýal bardy, şol aýal häzirki ejeň, şäheriň beýleki tarapynda ýaşaýandyklary we kakam bilen ejem şäherden daşarda myhmançylyga gelendikleri üçin, maňa hem şol ýere gitmegi haýyş etdiler. Bu birhili aýratyn waka bolmalydy. Roždestwo dynç alyşy golaýlap gelýärdi we köp oturylyşyklar we tanslar bolmalydy."
  "Maňa we ejeňe bir zat boldy, aslynda, şu agşam seniň we meniň başymyzdan geçenlerden tapawutly däldi" diýip, ol ýiti aýtdy. Ol ýene biraz tolgundy we turup gitmeli diýip pikir etdi. Gyzynyň elini goýberip, aýagyna bökdi we birnäçe minutlap howsala bilen ýöräp gitdi. Bularyň hemmesi, gyzynyň gözlerinde peýda bolýan gorkudan gorky we aýalynyň hereketsiz, sessiz bolmagy, onuň etmek isleýän işini göz öňüne getireninden has kynlaşdyrdy. Ol aýalynyň düşekde sessiz we hereketsiz ýatan jesedine seretdi. Şol bir jesediň şeýle ýatanyny näçe gezek gördü? Ol köp wagt mundan ozal oňa boýun egipdi we şondan bäri onuň içindäki durmuşa boýun egýärdi. Onuň aňynyň döreden keşbi, "dymmak ummany", oňa gowy ýaraşdy. Ol hemişe sessizdi. Iň gowusy, durmuşdan öwrenen zady, boýun egmegiň ýarym-göwünçli endigidi. Onuň bilen gürleşende-de, ol hakykatdanam gürlemeýärdi. Nataliniň dymyp oturanlygyndan oňa şeýle köp zat aýdyp bilmegi, şol bir wagtyň özünde ol we bu aýal bile ýaşan ýyllarynda biri-biriniň durmuşyna degişli hiç zat aýtmandyklary üçin, hakykatdanam geňdi.
  Ol garry aýalyň hereketsiz bedeninden gyzyna seredip, ýylgyrdy. "Men oňa girip bilerin" diýip, ýeňiş bilen pikir etdi. "Ol meni ýapyp bilmez, ýapmaz hem." Gyzynyň ýüzünde nämedir bir zat onuň aňynda nämeleriň bolup geçýändigini aýtdy. Ýaş aýal indi oturyp, Bibi Merýemiň keşbine seredýärdi we otaga birden getirilende we ýalaňaç adamyň barlygynda ony şeýle doly basyp alan sessiz gorkynyň azalyp başlandygy aýdyňdy. Tut. Özüne garamazdan, diýip pikir etdi. Bir adam, öz kakasy, gyşda agaç ýaly ýalaňaç otagyň içinde aýlanyp ýörýärdi, wagtal-wagtal oňa, garaňky çyra, aşagynda ýanýan şemleri bolan Bibi Merýeme we düşekde ýatan ejesiniň keşbine seretmek üçin durýardy. Kakasy oňa eşitmek isleýän bir hekaýany aýtmaga synanyşýardy. Birhili ýagdaýda, bu onuň özüne, özüniň möhüm bir bölegine degişlidi. Bu hekaýany gürrüň bermegiň we diňlemegiň nädogry, gaty ýalňyşdygyna şübhe ýokdy, ýöne ol ony häzir eşitmek isleýärdi.
  "Gyssagly, men hakykatdanam haklydym" diýip, Jon Webster pikir etdi. "Bu ýerde bolan waka Jeýn ýaşyndaky aýaly ýa-da ony bozup biler, ýöne nähili bolsa-da, hemmesi gowy bolar. Onuň özünde birneme zalymlyk hem bar. Indi onuň gözlerinde belli bir saglyk bar. Ol bilmek isleýär. Bu tejribeden soň, ol ölülerden gorkmaýan bolmagy mümkin. Dirileri hemişe ölüler gorkuzýar."
  Ol hekaýasynyň temasyny dowam etdirip, garaňky çyrada öňe-yza ýöräp gitdi.
  "Ejeň bilen meniň başymyzdan bir zat geçdi. Men irden dostumyň öýüne gitdim, ejeň bolsa günortan otly bilen gelmelidi. Iki otly bardy: biri günortan, beýlekisi sagat bäş töweregi, we ol ilkinji otly bilen gitmek üçin gijäniň ortasynda turmaly bolany üçin, onuň soňrak geler diýip pikir etdik. Dostum bilen men günüň dowamynda şäheriň daşyndaky meýdanlarda towşan awlamagy meýilleşdiripdik we sagat dört töweregi onuň öýüne gaýdyp geldik."
  "Myhman gelmezden öň ýuwunmaga we geýinmäge ýeterlik wagtymyz bolar. Öýe gelenimizde, dostumyň ejesi we uýasy eýýäm gidipdi we biz öýde hyzmatkärlerden başga boşduk diýip pikir etdik. Aslynda, myhman, görşüňiz ýaly, günortan otly bilen gelipdi, ýöne biz muny bilmeýärdik we hyzmatkär bize aýtmady. Biz ýokaryk çykyp, geýinmek üçin howlukdyk, soňra aşak düşüp, ýuwunmak üçin ambara girdik. Şol wagt adamlaryň öýlerinde wanna ýokdy, şonuň üçin hyzmatkär iki wannany suw bilen dolduryp, ambara goýdy. Wanalary doldurandan soň, ol ýoldan ýitip gitdi.
  "Biz öýüň içinde ýalaňaç ylgaýardyk, edil şu ýerde edýän ýaly. Bolup geçen zat, men aşaky gatdaky ammardan ýalaňaç çykdym we basgançaklardan öýüň ýokarsyna çykyp, otagyma tarap gitdim. Gün gyzypdy we indi garaňky düşüpdi."
  Jon Webster ýene-de geldi, gyzy bilen düşegiň üstünde oturdy we onuň elinden tutdy.
  "Men basgançaklardan ýokaryk, koridordan aşak ýöräp, gapyny açyp, otagyň içinden geçip, meniň düşegim diýip pikir edýän ýerime bardym, şol ýerde şol gün irden getiren eşiklerimi sumkada goýdum.
  "Görýäňmi, näme boldy: ejeň öňki gije ýary gije öz şäherinde düşekden turdy we dostumyň öýüne gelende, ejesi bilen uýasy onuň geýimlerini çykaryp, düşege girmegini talap etdiler. Ol sumkasyny açmady, ýöne eşiklerini çykaryp, ýorganlaryň aşagyna girdi, men onuň otagyna girenimde ýalaňaçdym. Gün gyzanda, meniň pikirimçe, ol biraz biynjalyk boldy we howsala düşüp, düşek örtügini bir gyra taşlady."
  "Görýäňizmi, ol düşekde, garaňky yşykda düýbünden ýalaňaç ýatyrdy, aýagymda aýakgap ýokdy, şonuň üçin onuň ýanyna girenimde sesim çykmady."
  "Bu meniň üçin ajaýyp pursatdy. Men düşege tarap ýöräp gitdim, ol bolsa meniň gujagymdan birnäçe santimetr uzaklykda, ýanymda asylgy durdy. Bu ejeň meniň bilen geçiren iň owadan pursatdy. Aýdyşym ýaly, ol şol wagt örän inçedi we uzyn bedeni düşegiň örtügi ýaly akdy. Şol wagt men hiç haçan ýalaňaç aýalyň golaýynda bolmandym. Men ýaňy hammamdan gelipdim. Görşüňiz ýaly, bu toý ýalydy."
  "Men oňa näçe wagtlap seredip durdum, bilmeýärin, ýöne nähili bolsa-da, ol meniň şol ýerdedigimi bilýärdi. Onuň gözleri düýşünde maňa dikildi, deňizden çykan ýüzüji ýaly. Belki, belki, ol meni ýa-da başga bir adamy düýş görýändir."
  "Iň bolmanda bir pursat, ol asla gorkmady ýa-da gorkmady. Görşüňiz ýaly, bu hakykatdanam biziň toý pursadymyzdy."
  "Wah, eger biz şol pursady görmek üçin nähili ýaşamagy bilsekdi! Men turup oňa seretdim, ol bolsa düşekde oturyp maňa seretdi. Gözlerimizde bir zat janly bolmaly. Men şonda näme duýýandygymy bilmeýärdim, ýöne has soň, käwagt obada ýöräp barýarkam ýa-da otluda barýarkam, şeýle pikir edýärdim. Bolýar, men näme pikir etdim? Görşüňiz ýaly, agşam boldy. Diýjek bolýanym, soň, käwagt ýeke özümde, agşam bolanymda we ýeke özümde, daglaryň aňyrsyndaky uzaklara seredýärdim ýa-da gaýada duranymda derýanyň aşagynda ak zolak galdyrýandygyny görýärdim. Diýjek bolýanym, men şu ýyllaryň dowamynda şol pursady yzyna gaýtarmaga synanyşdym, indi bolsa ol öldi."
  Jon Webster ellerini ýigrenç bilen galdyrdy we derrew düşekden turdy. Aýalynyň bedeni gymyldap başlady, indi bolsa ol turdy. Bir pursat onuň örän uly keşbi düşekde gyşaryp, ägirt uly haýwan ýaly, dört aýakly, syrkaw we turup ýöremäge synanyşýardy.
  Soňra ol ýerinden turdy, aýaklaryny ýere berk basdy we ikisine seretmän, ýuwaşlyk bilen otagdan çykdy. Äri diwara arkasyny goýup, onuň gitmegine tomaşa etdi. "Bolýar, onuň soňy şu" diýip, ol gamgynlyk bilen pikir etdi. Onuň otagyna alyp barýan gapy ýuwaşlyk bilen oňa golaýlaşdy. Indi ol ýapykdy. "Käbir gapylar hem ebedi ýapyk bolmaly" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Ol henizem gyzyna ýakyndy, gyzy bolsa ondan gorkmaýardy. Ol şkafa baryp, eşiklerini çykaryp, geýinmäge başlady. Ol munuň elhenç pursat bolandygyny düşündi. Bolýar, ol elindäki kartlaryny çäksiz oýnady. Ol ýalaňaçdy. Indi ol öz eşiklerini geýmelidi, sebäbi olary döreden näbelli eller gözellik döretmek islegine biperwaý garapdylar, şonuň üçin manysyz we düýbünden göze ilýän däldi. Onuň kellesine bir absurd pikir geldi. "Gyzymyň bu pursady duýýarmy? Ol indi maňa kömek edermi?" diýip, öz-özünden sorady.
  Soňra onuň ýüregi titräp gitdi. Gyzy Jeýn ajaýyp bir iş edipdi. Ol howlukmaç geýinip otyrka, gyzy öwrülip, düşegiň üstüne ýüzüni aşak zyňdy, ejesiniň bir pursat öň bolan ýagdaýynda.
  - Men onuň otagyndan koridora çykdym, - diýip, ol düşündirdi. - Dostum ýokarky gata çykyp, koridora çykyp, diwardaky kronşteýne berkidilen çyrany ýakyp durdy. Meniň kellämden nämeleriň geçýändigini göz öňüne getirip bilersiňiz. Dostum maňa seretdi, henizem duýmandy. Görşüňiz ýaly, ol heniz bu aýalyň öýdedigini bilmeýärdi, ýöne meniň otagdan çykanymy gördi. Men daşary çykyp, arkamdaky gapyny ýapanymda, ol çyrany ýakypdy we ýagtylyk ýüzüme düşdi. Bir zat ony gorkuzan bolmaly. Biz bu barada hiç haçan gürleşmedik. Görşüňiz ýaly, hemmeler bolan we boljak zatlara haýran galypdylar.
  "Men otagdan düýşde ýöreýän adam ýaly çykyp giden bolmaly. Meniň aňymdan näme geçýärdi? Onuň ýalaňaç bedeniniň ýanynda, hatda ondan öň hem duran wagtym, kellämden näme geçýärdi? Bu hiç haçan gaýtalanmajak ýagdaýdy. Ejeňiziň bu otagdan çykyp gelýänini gördüňiz. Onuň aňyndan nämeleriň geçýändigine haýran galýandygyňyzy aýtmak isleýärin. Size aýdyp bilerin. Onuň kellesinde hiç zat ýok. Ol aňyny möhüm zadyň girip bilmejek boşluga öwürdi. Ol, köp adamyň edýän ýaly, tutuş ömrüni şuňa bagyşlady.
  "Koridorda duranymda, şol çyranyň yşygy maňa düşende, dostum oňa seredip, näme bolandygyny pikir eden agşam barada bolsa - ahyrsoňy size şuny gürrüň bermäge synanyşmaly."
  Wagtal-wagtal ol ýarym geýinýärdi we Jeýn ýene-de düşekde oturýardy. Ol gelip, ýeňsiz köýnegini geýip, onuň ýanyna oturdy. Has köp wagt geçensoň, ol şol pursatda nähili adaty bolmadyk ýaş görünýändigini ýadyna saldy. Görünüşine görä, ol bolanlaryň hemmesini oňa doly düşündirmäge berk kararlydy. "Görýäňmi," diýdi ol haýallyk bilen, "ol meniň dostumy we onuň gyz doganyny öň gören hem bolsa, meni hiç haçan görmändi. Şol bir wagtyň özünde, ol meniň onuň sapary wagtynda öýde galmalydygymy bilýärdi. Şübhesiz, ol duşuşjak bolýan nätanyş ýigit hakda pikir edýärdi we meniň hem onuň hakda pikir edýändigim hakykat."
  Men onuň ýanyna ýalaňaç giren pursatymda-da, ol meniň aňymda diri jandardy. Ol maňa ýakynlaşanda, görýäňizmi, oýanyp, hatda pikir hem edip bilmänkä, men onuň üçin diri jandardym. Biz birek-biregiň üçin nähili jandardygymyzy diňe bir pursat düşünmäge het etdik. Men muny indi bilýärin, ýöne bu wakadan soň köp ýyllaryň dowamynda men bilmedim we diňe çaşdym.
  "Men hem koridora çykyp, dostuma seredip, çaşdym. Onuň heniz onuň öýdedigini bilmeýändigini bilýärsiňiz."
  Men oňa bir zat aýtmalydym we bu söýgi pursatynda iki adamyň arasynda bolup geçýän zatlaryň syryny köpçülige aýtmak ýalydy.
  "Mümkin däl, düşünýärsiň" diýip, men şol ýerde kekeläp durdum we her minut geçensoň ýagdaýym hasam erbetleşdi. Ýüzümde günäkärlik alamaty peýda bolan bolmaly we men derrew günäkär duýdum, ýöne şol otagda, düşegiň ýanynda duranymda, düşündirenim ýaly, hiç hili günäkär duýmadym, tersine.
  "Men bu otaga ýalaňaç girip, düşegiň ýanynda durdum, bu aýal bolsa häzir ol ýerde, doly ýalaňaç."
  Men aýtdym.-'
  "Dostum, elbetde, haýran galdy. "Haýsy aýal?" diýip sorady.
  "Men düşündirmäge synanyşdym. 'Uýaňyzyň dosty. Ol ýalaňaç, düşekde ýatyr, men içeri girip, onuň ýanynda durdum. Ol günortan otla münüp geldi' diýdim.
  "Görýäňmi, men hemme zady bilýän ýalydym. Özümi günäkär duýýardym. Meniň ýalňyşlygym şundady. Men kekeledim we utandym öýdýän. "Indi ol munuň tötänlikdigine hiç haçan ynanmaz. Ol meniň geň bir zady edýändigimi pikir eder" diýip, derrew pikir etdim. Şol pursatda meniň kelläme gelen we men ony günäkärleýän ýaly bolan pikirleriň hemmesiniň ýa-da käbiriniň onuň başyndan geçendigini hiç haçan bilmedim. Şol pursatdan soň men şol öýde hemişe nätanyş adamdym. Görýäňmi, meniň eden zadymyň doly aýdyň bolmagy üçin köp pyşyrdap düşündirmeleri talap ederdim, men olary hiç haçan aýtmadym we hatda ejeň bilen men durmuş gurandan soň hem, dostum bilen meniň aramyzda zatlar hiç haçan öňküsi ýaly bolmady.
  "Şeýlelikde, men şol ýerde durdum, kekeläp durdum, ol bolsa maňa geň we gorkunç bakyş bilen seretdi. Öý örän sessizdi we diwardaky lampanyň ýagtysynyň iki ýalaňaç bedenimize düşýändigini ýadymda saklaýaryn. Meniň durmuşymdaky möhüm drama pursadynyň şaýady bolan dostum indi öldi. Ol takmynan sekiz ýyl mundan ozal öldi we ejeň bilen men iň gowy eşiklerimizi geýip, onuň jaýlanyşyna arabada gitdik, soňra onuň jesediniň jaýlanyşyny görmek üçin gonamçylyga gitdik, ýöne şol pursatda ol örän diridi. Men ony hemişe şol wagtky ýaly pikir ederin. Biz bütin gün meýdanlarda aýlanyp ýördük we ol, meniň ýaly, ýadyňyzdamy, ýaňy hammamdan gelipdi. Onuň ýaş bedeni örän inçe we güýçlidi we onuň duran koridorynyň garaňky diwarynda ýagty ak yz galdyrdy.
  "Belki, ikimiz hem has köp zadyň bolmagyna garaşýardyk, has köp zadyň bolmagyna garaşýardyk? Biz biri-birimiz bilen gürleşmegi bes etdik we dymdyk. Belki, ol meniň ýaňy eden zadymy yglan etmegime we oňa aýdanymda biraz geň bir zady görüp haýran galandyr. Adatça, şeýle wakadan soň, gülkünç bir bulaşyklyk bolardy, ol gizlin we tagamly bir degişme hökmünde geçerdi, ýöne men onuň ýanyna çykanymda nähili görünýändigim we hereket edýändigim bilen onuň şeýle ruhda kabul edilmeginiň islendik mümkinçiligini ýok etdim. Meniň pikirimçe, men hem şol bir wagtyň özünde we eden zadymyň ähmiýetini ýeterlik derejede bilmeýärdim."
  "Biz diňe şol ýerde dymyp, biri-birimize seredip durduk, soňra aşaky gatdaky köçä alyp barýan gapy açyldy we onuň ejesi bilen gyz dogany içeri girdi. Olar myhmanlarynyň ýatýan wagtyndan peýdalanyp, işewürlik etrabynda söwda etdiler.
  "Meniň üçin bolsa, düşündirmek iň kyn zat, şol pursatda içimde nämeleriň bolup geçýändigi. Men özümi jemlemekde kynçylyk çekdim, muňa ynanyp bilersiňiz. Häzir, şu pursatda pikir edýän zadym, şol pursatda, köp wagt mundan ozal, dostumyň ýanynda ýalaňaç duranymda, derrew yzyna alyp bilmejek bir zadyň meni terk edendigi."
  "Belki, ulalanda, häzir düşünip bilmeýän zadyňy düşünersiň."
  Jon Webster gyzyna uzak we berk seretdi, gyzy bolsa oňa seredip durdy. Olaryň ikisi üçin hem onuň gürrüň berýän hekaýasy şahsy däl bolup çykdy. Olaryň ikisi bilen hem aýaly, hem-de ejesi hökmünde şeýle ýakyn gatnaşykda bolan aýal, birnäçe minut öň otagdan çykyp giden ýaly, hekaýany düýbünden taşlady.
  - Görýäňmi, - diýdi ol haýallyk bilen, - men şol wagt düşünip bilmedim, şol wagt düşünip bolmajak zat, men hakykatdanam otagdaky düşekde ýatan bir aýala aşyk bolup, gaharymy ýitiripdim. Hiç kim şeýle zadyň bolup biljekdigini düşünmeýär, diňe bir pikir aňyňda ýalpyldap geçýär. Men häzir ynanmaga başlaýaryn we muny seniň aňyňda berkitmek isleýärin, ýaş aýal, şeýle pursatlar ähli durmuşlarda bolýar, ýöne dünýä inýän we uzak ýa-da gysga ömür ýaşaýan millionlarça adamyň arasynda diňe birnäçesi durmuşyň nämedigini hakykatdan bilýär. Görýäňmi, bu ýaşaýşyň ebedi inkär edilmeginiň bir görnüşi.
  "Köp ýyl mundan ozal şol aýalyň otagynyň daşyndaky koridorda duranymda haýran galdym. Şol pursat size gürrüň berdim, düýşümde ol aýal maňa ýakynlaşanda, meniň bilen şol aýalyň arasynda bir zat ýalpyldap başlady. Içimizdäki çuňňur bir zada degildi we men çalt özüne gelip bilmedim. Nikalaşmak boldy, ikimiz üçin hem örän gizlin bir zat we bagtly tötänlik bilen ol umumy işe öwrüldi. Öýde galan bolsak, zatlar şeýle bolardy öýdýän. Biz örän ýaşdyk. Käwagt maňa dünýädäki ähli adamlaryň örän ýaş ýaly görünýär. Olar ellerinde ýaşaýyş ody ýananda ony göterip bilmeýärler."
  "Otagda, ýapyk gapynyň arkasynda, aýal şol pursatda maňa meňzeş bir zady başdan geçirýän bolmaly. Ol oturyp, indi düşegiň gyrasynda oturypdy. Ol öýüň birden çöken sessizligine gulak asdy, dostum we men bolsa diňleýärdik. Bu gülkünç ýaly bolup görünse-de, ýöne dostumyň ejesi bilen uýasy, öýe ýaňy girenlerinde, paltolarynda aşakda durup, diňleýänlerinde, nähilidir bir duýdansyz täsirlenendikleri hakykat."
  "Şol pursatda, garaňky otagda aýal döwülen çaga ýaly aglap başlady. Onuň üstünden örän güýçli bir zat geldi we ol muny saklap bilmedi. Elbetde, onuň gözýaşlarynyň we gynanjyny düşündirmeginiň göni sebäbi utançdy. Ol öz başyna gelen zadyň şeýle bolandygyna ynanýardy: ony utançly, gülkünç ýagdaýa salypdylar. Ol ýaş gyzdy. Başgalaryň näme pikir edýändigi baradaky pikirleriň onuň aňyna eýýäm gelendigini aýtmaga batyrgaýlyk edýärin. Her niçigem bolsa, şol pursatda we ondan soň men ondan has arassadym."
  "Onuň hyňňyrdysy jaýyň içinde ýaňlandy we aşakda, meniň gürrüň berýän wagtymy dik durup diňläp duran dostumyň ejesi we uýasy indi ýokary çykýan basgançaklaryň aýagyna ylgaşdylar."
  "Men bolsa, başgalara gülkünç, jenaýatçylykly ýaly görünýän bir zat etdim. Ýatylýan otagyň gapysyna ylgap bardym, ony açdym we içeri ylgap, gapyny arkamdan ýapdym. Otagyň içi bu wagta çenli düýbünden garaňkydy, ýöne pikirlenmän, onuň ýanyna ylgadym. Ol düşegiň gyrasynda oturyp, öňe-yza ylgap, aglaýardy. Şol pursat, ol açyk meýdanda duran, ony goraýan başga agaçlary bolmadyk inçe ýaş agaç ýalydy. Ol uly tupan ýaly titräpdi, men şony aýdýaryn.
  "Şeýdip, görýärsiňmi, men onuň ýanyna ylgap baryp, onuň bedenini gujakladym."
  "Öň başymyzdan geçen zat ýene-de gaýtalandy, ömrümizde iň soňky gezek. Ol özüni maňa berdi, men şony aýtjak bolýaryn. Başga bir nika boldy. Bir pursat ol düýbünden dymdy we näbelli ýagtylykda ýüzi maňa öwrüldi. Onuň gözlerinden şol bir garaýyş, çuň jaýlanmadan, deňizden ýa-da şuňa meňzeş bir zatdan maňa ýakynlaşýan ýaly görünýärdi. Men onuň gelen ýerini hemişe deňiz diýip pikir edýärdim."
  "Eger senden başga kimdir biri meniň bu sözlerimi eşiden bolsa we men muny saňa has geň däl ýagdaýlarda aýdan bolsam, sen meni diňe romantiki ahmak hasaplardyň diýip aýtjak bolýarsyň. 'Ol aşyk boldy' diýersiň, men bolsa onuň aşyk bolandygyny aýtjak bolýaryn. Emma başga bir zat hem bardy. Otag garaňky bolsa-da, men bu zadyň onuň içinde çuňňur ýalpyldap, soňra göni maňa tarap galýandygyny duýdum. Bu pursat suratlandyryp bolmajak derejede owadandy. Ol diňe bir sekunt dowam etdi, kameranyň deklanşöriniň çyrtlamagy ýaly, soňra ýitip gitdi."
  "Gapy açylanda men ony berk gujaklap durdym, dostum, ejesi we gyz dogany şol ýerde durdylar. Ol lampany diwardaky direkden alyp, eline tutdy. Ol düşekde düýbünden ýalaňaç oturypdy, men bolsa onuň ýanynda, bir dyzymy düşegiň gyrasynda, gollarymy onuň gujagyna gujaklap durdum."
  OceanofPDF.com
  II
  
  ON ÝA-DA ON BÄŞ minut geçdi we şol wagtyň içinde Jon Webster öýden çykmaga taýýarlyk görüp, Nataliýa bilen durmuşdaky täze başdan geçirmelerine çykypdy. Tizden ol onuň bilen bolar we ony köne durmuşyna baglaýan ähli baglanyşyklar kesiler. Näme bolsa-da, ol aýalyny birjik-de görmejekdigi we belki-de indi otagda özi bilen bile bolan gyzyny birjik-de görmejekdigi aýdyňdy. Eger durmuş gapylary açylyp bilinse, olary hem ýapyp bolardy. Durmuşyň belli bir tapgyryndan çykyp bolardy, otagdan çykan ýaly. Onuň yzlary yzda galyp bilerdi, ýöne ol indi ol ýerde bolmazdy.
  Ol ýakasyny we paltosyny geýip, ähli zady örän asuda ýerleşdirdi. Şeýle hem, kiçijik bir sumkasyna goşmaça köýnekler, pijamalar, tualet serişdeleri we ş.m. goşdy.
  Şu wagt gyzy düşegiň aýagynda oturyp, ýüzi diregiň üstünden asylgy duran golunyň içine gömülipdi. Ol pikir edýärmidi? Içinde sesler barmydy? Ol näme pikir edýärdi?
  Şol aralykda, kakam öýdäki durmuşy barada gürrüň bermegi bes edende we täze durmuş ýoluna başlamazdan öň zerur bolan kiçijik mehaniki ädimleri ýerine ýetirýän mahaly, manyly dymma döwri geldi.
  Ol deli bolsa-da, içindäki deliligiň barha berkleşip, barha köp adat bolup başlandygyna şübhe ýokdy. Durmuşa täze garaýyş onuň içinde barha çuňňur ornaşýardy, has dogrusy, biraz fantaziýa edip, bu mesele barada has döwrebap ruhda gürleşmek üçin, özüniň soňra gülüp aýtjak bolşy ýaly, onuň hemişelik täze durmuş ritmine bendi bolandygyny we saklanandygyny aýtmak bolardy.
  Her niçik bolsa-da, bu adam käwagt şol döwrüň başdan geçirenleri barada gürrüň berende, has soň, özüniň hem adamyň öz tagallalary bilen we diňe goýbermäge het edip bilse, durmuşyň dürli derejelerine diýen ýaly girip-çykyp biljekdigini aýdandygy hakykat. Soňra şeýle zatlar barada gürrüň edende, ol käwagt munuň üçin zehin we batyrgaýlyk gazanan adamyň hatda köçeden howada jaýlaryň ikinji gatyna çykyp, ýokarky otaglarda öz hususy işleri bilen meşgullanýan adamlary synlap biljekdigine, Gündogardan gelen belli bir taryhy şahsyýetiň bir wagtlar deňziň ýüzünde ýöräp geçendigi aýdylýan ýaly, örän asuda ynanýandygyna düşünýärdi. Bularyň hemmesi diwarlary ýykmak we adamlary türmelerden boşatmak baradaky onuň aňynda dörän wizual pikiriniň bir bölegidi.
  Her niçik bolsa-da, ol öz otagynda, mysal üçin, galstuk iňňesini düzedip otyrdy. Ol kiçijik bir sumka çykaryp, şolaryň barada pikir edip, gerek bolup biljek zatlary şol sumka salypdy. Goňşy otagda, ömrüniň dowamynda uly, agyr we hereketsiz bolan aýaly, ýakynda onuň ýanynda ýatyşy ýaly, düşeginde sessiz ýatyrdy. Gyzy hem.
  Onuň aňynda nähili garaňky we elhenç pikirler bardy? Ýa-da Jon Websteriň käwagt pikir edişi ýaly, onuň aňy boşdymy?
  Onuň arkasynda, onuň bilen bir otagda, gyzy inçe gijeki köýnek geýip, saçlary ýüzüne we egnine düşüp durdy. Onuň bedeni - galstukyny düzedýän wagty aýnada onuň şöhlesini görüp bilýärdi - sallanyp we agsaklapdy. Şol agşamky wakalar, şübhesiz, ondan bir zady sorupdy, belki-de, hemişelik. Ol bu barada oýlandy we gözleri otagyň içinde aýlanyp, ýene-de ýanynda ýanýan şemleri bolan Bibi Merýemiň bu sahna parahatlyk bilen seredýändigini gördü. Belki, adamlaryň Bibi Merýemde hormatlaýan asudalygy şudur. Wakalaryň geň bir öwrülişi ony parahatlyk bilen otaga getirip, ony bu ajaýyp wakanyň bir bölegi etmäge iterdi. Şübhesiz, gyzyndan alan pursatynda eýe bolan asuda gyzlykdy; ony şeýle agsak we jansyz eden zat onuň bedeninden şol elementiň çykmagydy. Onuň batyrgaý bolandygyna şübhe ýokdy. Galstukyny düzedýän el biraz titräpdi.
  Şübhe döredi. Aýdyşym ýaly, şol pursat öý örän sessizdi. Goňşy otagda, düşekde ýatan aýaly hiç hili ses çykarmady. Ol, şol gijeden bäri, has öň, ýalaňaç we gynançly erkek keşbinde utanç onuň ýalaňaçlygyny başgalaryň öňünde ýuwaşlyk bilen basyp alanda bolşy ýaly, sessizlik deňzinde ýüzýärdi.
  Ol hem öz gezeginde gyzyna şeýle etdimi? Ony hem şu deňze batyrdymy? Bu geň galdyryjy we gorkunç pikirdi. Elbetde, kimdir biri dünýäni bozup, akylly dünýäde deli bolup ýa-da deli dünýäde akylly bolup galypdyr. Garaşylmadyk ýagdaýda, hemme zat bozuldy, düýbünden tersine öwrüldi.
  Soňra bolsa, ähli meseläniň diňe Jon Websteriň öz stenografistine birden aşyk bolup, onuň bilen ýaşamak isleýän adamdygy we şeýle ýönekeý zady bu barada dawa-jenjel etmän, hakykatda, bularyň hasabyna özüni aklamazdan etmäge batyrgaýlygynyň ýetmezçiligi bilen baglanyşyklydygy hakykat bolup bilerdi. Özüni aklamak üçin ol bu geň işi oýlap tapdy - gyzy bolan we hakykatda gyzy bolansoň, iň ünsli üns bermäge mynasyp ýaş gyzyň öňünde özüni ýalaňaç görkezdi. Bir tarapdan, onuň eden işiniň düýbünden bagyşlanmazdygyna şübhe ýokdy. "Ahyrsoňy, men henizem kiçi Wisconsin şäherinde kir ýuwýan maşyn öndürijisi" diýip, ol öz-özüne sözleri haýal we aýdyň pyşyrdady.
  Bu ýadynda saklamaly zatdy. Indi onuň sumkasy doldurylypdy, ol doly geýinip, gitmäge taýýardy. Aň öňe hereket etmeýän wagty, käte beden onuň ornuny tutýardy we başlan bir hereketiň tamamlanmagyny hökman amala aşyrýardy.
  Ol otagyň içinden geçip, bir pursat dik durup, kadrdaky Bibi Merýemiň asuda gözlerine seretdi.
  Onuň pikirleri ýene-de meýdanlardaky jaňlaryň kakylmagy ýalydy. "Men Wiskonsin şäherindäki köçedäki bir jaýyň otagynda. Häzirki wagtda şäherde, meniň hemişe ýaşaýan beýleki adamlaryň köpüsi düşekde we uklap ýatyr, ýöne ertir irden, men gitsem, şäher şu ýerde bolar we ýaş wagtymdan bäri, bir aýala öýlenip, häzirki durmuşymy ýaşamaga başlanymdan bäri bolşy ýaly, öz durmuşy bilen dowam eder". Bularyň hemmesi ýaşamagyň anyk faktydy. Biri geýim geýdi, iýdi, erkekleriň we aýallaryň arasynda hereket etdi. Durmuşyň käbir tapgyrlary gijäniň garaňkylygynda, beýlekileri bolsa gündiziň ýagtylygynda ýaşaldy. Irden onuň ofisinde işleýän üç aýal, şeýle hem hasapçy adaty işleri bilen meşgullanýan ýalydy. Birnäçe wagtdan soň, ol hem, Natali Şwarts hem görünmänsoň, birinden beýlekisine garaýyşlar geçip başlady. Birnäçe wagtdan soň, pyşyrdylar başlandy. Şäherde ähli öýlere, dükanlara we dükanlara baryp, pyşyrdylar başlandy. Erkekler we aýallar köçede biri-biri bilen gürleşmek üçin saklanýardylar, erkekler başga erkekler bilen, aýallar başga aýallar bilen gürleşýärdiler. Onuň aýallary bolan aýallar oňa biraz gaharlydylar, erkekler bolsa biraz göriplik edýärdiler, ýöne erkekler belki-de, aýallara garanyňda, onuň barada has ajy gürleşýärdiler. Bu bolsa, öz ýaşaýşlarynyň biynjalyklygyny nähilidir bir ýol bilen aýyrmak üçin öz isleglerini gizlemegi aňladardy.
  Jon Websteriň ýüzünde ýylgyryş peýda boldy, soňra gyzynyň aýagynyň aşagynda ýere oturyp, maşgalasynyň galan hekaýasyny gürrüň berdi. Ahyrsoňy, onuň ýagdaýyndan belli bir derejede kanagatlanma döräpdi. Gyzyna gelende bolsa, bu hem hakykatdy: tebigat olaryň arasyndaky baglanyşygy düýbünden gaçgak edipdi. Ol özüne gelen durmuşyň täze tarapyny onuň dyzyna taşlap bilerdi, soň bolsa, eger gyz ony ret etmek islese, bu onuň işi bolardy. Adamlar ony günäkärlemezdiler. "Garyp gyz," diýerlerdi olar, "onuň şeýle kakasynyň bolmagy nähili gynandyrýar." Beýleki tarapdan, eger onuň aýdanlarynyň hemmesini diňläp, durmuşda biraz çalt ylgamak, gujak açmak kararyna gelse, onuň eden işi kömek bolardy. Garry ejesi serhoş bolup, ähli goňşularyň eşidip biljek derejede batly gygyryp, zähmetsöýer gyzlaryny kemsidiji diýip atlandyryp, köp kynçylyga düşen Natali bardy. Şeýle enäniň gyzlaryna durmuşda hormatly enäniň berip biljek mümkinçiliginden has gowy mümkinçilik berip biljekdigini pikir etmek absurd bolup bilerdi, ýöne dünýäde dartgynly we tersine öwrülen ýagdaýda bu hakykat hem bolup bilerdi.
  Her niçik bolsa-da, Nataliniň şübheli pursatlarynda-da, ony ajaýyp derejede rahatlandyrýan we sagaldýan asuda ynamy bardy. "Men ony söýýärin we kabul edýärin. Eger onuň garry ejesi, özüni goýberip, köçelerde birhili serhoş gözellikde, birhili serhoş gözellikde gygyryp, Nataliniň yzyndan gitmegine ýol açsa, onda oňa şöhrat bolsun" diýip, ol bu pikirden ýylgyryp pikir etdi.
  Ol gyzynyň aýagynyň aşagynda oturyp, ýuwaşlyk bilen gepleşýärdi we ol gepleýän wagty, onuň içinde bir zat ýuwaşlaşýardy. Gyz barha gyzyklanma bilen diňleýärdi, wagtal-wagtal oňa seredýärdi. Gyz gyzyna örän ýakyn oturdy, wagtal-wagtal ýaňagyny onuň aýagyna goýmak üçin biraz egildi. "Nälet bolsun! Onuň hem oňa söýgi baglanyşygynyň bardygy aýdyňdy." Şeýle pikir onuň aklyna gelmedi. Ondan inçe ynam we ynam duýgusy gyza geçdi. Ol ýene-de öz nikalaşmasy barada gürrüň bermäge başlady.
  Ýaşlyk döwrüniň bir agşamynda, dosty, dostunyň ejesi we dostunyň gyz dogany onuň we durmuşa çykjak aýalyň öňünde duranda, ol birdenkä şol bir zadyň täsirine düşdi, bu bolsa soňra aýalyň ýüzünde şeýle öçmejek ýara galdyrdy. Utanç ony basyp aldy.
  Ol näme etmelidi? Bu otaga ikinji gezek gaçmagyny we ýalaňaç aýalyň bardygyny nädip düşündirip bilerdi? Bu düşündirip bolmajak soragdy. Ümitsizlik duýgusy ony gurşap aldy we gapydaky adamlaryň ýanyndan geçip, koridordan aşak ylgady, bu gezek özüne bellenen otaga ýetdi.
  Ol gapyny ýapyp, arkasyndan gulplady, soňra howlukmaç, gyzgyn geýindi. Geýinip bolandan soň, sumkasyny alyp otagdan çykdy. Koridor sessizdi, çyra bolsa diwardaky ýerine gaýtarylypdy. Näme boldy? Şübhesiz, eýesiniň gyzy aýal bilen bile bolup, ony teselli etmäge synanyşýardy. Dosty, ähtimal, onuň otagyna gidip, şol wagt geýinip ýördi, şübhesiz, bir zat hakda pikir edýärdi. Öýde biynjalyk, howsala pikirleriniň soňy bolmaly däldi. Eger ol otagyň içine ikinji gezek girmedik bolsa, hemme zat gowy bolup bilerdi, ýöne ikinji girişiň birinjisi ýaly bilgeşleýin däldigini nädip düşündirip bilerdi? Ol derrew aşak düşdi.
  Aşakda ol dostunyň elli ýaşly ejesine duş geldi. Ol naharhananyň gapysynda durdy. Hyzmatkär stoluň üstünde agşamlyk naharyny goýýardy. Öýüň düzgünleri berjaý edilýärdi. Agşamlyk naharynyň wagty geldi we birnäçe minutdan öýüň ýaşaýjylary naharlanardylar. "Mukaddes Musa," diýip pikir etdi ol, "häzir ol şu ýere gelip, meniň we beýlekileriň bilen stoluň başynda oturyp, naharlanyp bilermikä diýip pikir edýärin? Şeýle çuňňur şokdan soň ýaşaýyş endiklerini şeýle çalt dikeltmek mümkinmi?"
  Ol sumkany aýagynyň aşagyna ýere goýup, garry aýala seretdi. "Bilmeýärin" diýip, ol şol ýerde durup, oňa seredip, kekeläp başlady. Ol öýdäki hemmeler ýaly utandy, ýöne onda düşünip bolmajak ýagdaýda rehimdarlyk döredýän örän mähirli bir zat bardy. Ol geplemäge başlady. "Bu heläkçilikdi we hiç kim zeper ýetmedi" diýip, ol başlady, ýöne ol diňlemedi. Sumkany alyp, öýden ylgap çykdy.
  Onda näme etmelidi? Ol şäheriň aňyrsyna, garaňky we sessiz öýüne howlukdy. Kakasy bilen ejesi gidipdi. Enesiniň ejesi, başga bir şäherde agyr keselläpdi we kakasy bilen ejesi ol ýere gidipdi. Olar birnäçe günläp gaýdyp gelmezligi mümkin. Öýde iki hyzmatkär işleýärdi, ýöne ol ýerde hiç kim ýaşamaýandygy üçin, olara gitmäge rugsat berildi. Hatda otlar hem öçürilipdi. Ol ol ýerde galyp bilmedi; myhmanhana gitmeli boldy.
  "Men öýe girip, sumkamy öňdäki gapydan goýdum" diýip, ol düşündirdi, şol uzak geçen günüň gamgyn agşamyny ýatlap, içinden titräp geçdi. Bu gyzykly gije bolmalydy. Dört ýigit tans etmäge gitmegi meýilleşdirýärdi we şäherden täze gyz bilen oýnajak keşbini garaşyp, ol ýarym oýanma derejesine ýetdi. Nälet bolsun! Ol gyzda bir zady tapmagy garaşypdy - bu näme? - ýaş ýigidiň hemişe arzuw edýän zadyny birden birden gelip, özi bilen täze durmuş getirjek nätanyş aýalda tapmagy arzuw edýän zady, gyz bolsa hiç zat soraman, meýletin berdi. "Görýäňizmi, bu arzuw hakykatdanam hakyky däl, ýöne ol ýaşlykda bar" diýip, ol ýylgyryp düşündirdi. Ol hekaýasynyň şu böleginde ýylgyrmagyny dowam etdirdi. Gyzy düşündimi? Onuň düşünjäsine gaty şübhelenip bolmazdy. "Aýal ýalpyldawuk eşiklerde we ýüzünde asuda ýylgyryş bilen gelmelidir" diýip, ol öz gyzykly keşbini gurup dowam etdi. "Ol özüni nähili şalykly merhemet bilen alyp barýar, ýöne düşünýäňmi, ol mümkin däl, sowuk we uzakdaky bir jandar däl. Daş-töwereginde köp erkek bar we olaryň hemmesi, şübhesiz, senden has gymmatly, ýöne ol seniň üçin haýal ýöräp, tutuş bedeni diri galyp gelýär. Ol düşündirip bolmajak derejede owadan Gyz, ýöne onda örän dünýewi bir zat bar. Hakykatda , ol senden başga birine gelende örän sowuk, buýsançly we uzak bolup biler, ýöne seniň barlygyňda ähli sowuklyk ondan gidýär."
  "Ol saňa ýakynlaşýar we onuň inçe ýaş bedeniniň öňünde altyn tabagy tutup duran eli ýeňil titreýär. Tabagyň üstünde kiçijik, çylşyrymly ýasalan gutu, içinde bolsa seniň üçin niýetlenen gymmat bahaly daş, talisman bar. Gutudan altyn ýüzüge goýlan gymmat bahaly daşy çykaryp, barmagyňa dakmaly. Üýtgeşik zat ýok. Bu geň we owadan aýal muny saňa diňe başgalardan öň seniň aýagyňda ýatanlygynyň, seniň aýagyňda ýatanlygynyň alamaty hökmünde getirdi. Eliň öňe uzalyp, gymmat bahaly daşy gutudan çykaranda, onuň bedeni titreýär we altyn tabagy güýçli ses bilen ýere düşýär. Bu sahnanyň şaýady bolan beýlekileriň başyna elhenç bir zat bolýar. Birden, şol ýerdäkileriň hemmesi seniň, olaryň hemişe ýönekeý adam hasaplaýan, aýtmasaňam, özleri ýaly gymmatly adamdygyny, görýäňmi, olar seniň hakyky keşbiňi aňlamaga mejbur edilendigini, doly mejbur edilendigini düşünýärler. Birden, sen olaryň öňünde hakyky keşbiňde peýda bolýarsyň, ahyrsoňy doly açylýarsyň. Senden şöhle saçýan ajaýyplyk çykýar, otagy ýagtylandyrýar, seniň, aýalyň we beýlekileriň, seniň erkekleriň we aýallaryň... seni hemişe tanaýan we seni hemişe tanaýan diýip pikir edýän şäher, haýran galyp, durup, seredip we dem alyp dur.
  "Şu pursat. Iň ajaýyp zat bolup geçýär. Diwarda sagat bar we ol çik-çik edip, siziň we beýlekileriň durmuşyny çik-çik edýär. Bu ajaýyp sahnanyň bolup geçýän otagynyň aňyrsynda köçe bar, ol ýerde köçe işleri geçirilýär. Erkekler we aýallar ýokary-aşak howlukýarlar, uzak stansiýalardan otlylar gelip-gidýär, has uzaklarda bolsa gämiler köp giň deňizlerde ýüzýär we güýçli ýeller suwlary gark edýär.
  "Birdenkä hemme zat togtady. Bu hakykat. Diwardaky sagatlar tyk-tyk etmez, hereket edýän otlylar ölüp, jansyz bolýar, köçelerde biri-biri bilen gürleşmäge başlan adamlar indi agyzlaryny açyp durýarlar, ýeller deňizlere öwüsmeýär."
  "Ähli ýaşaýyş üçin, her ýerde, şu dymma pursaty bar we bularyň hemmesinden içiňizde gömülen zat peýda bolýar. Bu uly dymmadan siz çykyp, bir aýaly gujagyňyza alýarsyňyz. Indi, bir pursatdan soň, ähli ýaşaýyş hereket edip başlap we täzeden ýaşap başlap biler, ýöne şu pursatdan soň, ähli ýaşaýyş siziň bu hereketiňiz, bu nikaňyz bilen ebedi reňklener. Siz we bu aýal hut şu nika üçin ýaradyldyňyz."
  Jon Websteriň Jeýne üns bilen düşündirişi ýaly, bularyň hemmesi çeper eserleriň iň ýokary çägine ýetýän bolmagy mümkin, emma ol gyzy bilen ýokarky gatdaky ýatylýan otagda otyrdy, birdenkä özüni şol wagta çenli hiç haçan tanamaýan gyzynyň ýanynda tapdy we ýaşlygynda bir wagtlar ýokary we bigünä ahmak keşbini oýnan pursatyndaky duýgulary barada gyz bilen gürleşmäge synanyşýardy.
  - Jaýn, öý gabryňky ýalydy, - diýdi ol, sesi bozulyp.
  Çagalyk arzuwynyň heniz öçmändigi bellidi. Häzir hem, ulalan döwründe-de, gyzynyň aýagynyň aşagynda ýerde oturan mahaly, şol ysyň ejiz ysy oňa geldi. "Öýdäki ot bütin gün öçürilipdi we daşarda sowuklaşýardy" diýip, ol ýene-de başlady. "Öýüň ähli ýerinde ölümi ýatladýan çygly sowuklyk bardy. Dostumyň öýünde eden işlerimi akylsyz bir samsyk hökmünde pikir edýändigimi we häzir hem pikir edýändigimi ýadyňyzda saklamaly. Görşüňiz ýaly, öýümiz peçler bilen ýyladylýardy, ýokarky gatdaky otagym bolsa kiçijikdi. Men aşhana girdim, ol ýerde ot peçiň arkasyndaky çekmejede hemişe kesilip, taýýar saklanýardy we bir gujaklap, ýokary çykdym.
  "Koridorda, basgançaklaryň aýagyndaky garaňkylykda, aýagym oturgyja degdi we oturgyjyň üstüne bir topar ot düşürdim. Garaňkylykda durup, pikirlenmäge we pikirlenmezlik üçin synanyşdym. "Men gusjak bolmagym mümkin" diýip pikir etdim. Meniň özüme hormat goýmazlygym ýokdy we belki-de şeýle wagtlarda pikirlenmeli däldim."
  "Aşhanada, peçiň üstünde, öý häzirki ýaly ölü däl-de, diri wagty, ejem ýa-da hyzmatkärimiz Adalina hemişe duran ýerinde, aýallaryň kellesiniň üstünde görünýän ýerde kiçijik bir sagat durdy we indi bu sagat şeýle bir batly ses çykaryp başlady, göýä kimdir biri demir listleri uly çekiçler bilen urýan ýaly. Goňşy öýde kimdir biri gürleýärdi ýa-da belki sesli okaýardy. Goňşy ýaşaýan nemesiň aýaly birnäçe aý bäri düşekde syrkawlap ýatyrdy we belki ol indi ony hekaýa bilen gyzyklandyrjak bolýardy. Sözler yzygiderli, ýöne ara-bir aralyk bilen eşidilýärdi. Diýjek bolýanym, bu yzygiderli kiçijik sesler toplumy bolardy, soňra ol kesilip, täzeden başlardy. Käwagt ses biraz ýokarlanýardy, şübhesiz, nygtamak üçin we ol şap-şap sesine meňzeýärdi, kenardaky tolkunlar uzak wagtlap şol bir ýere, çygly çägede aýdyň görkezilen ýaly, soň bolsa bir tolkun beýlekilerden has öňe geçip, gaýalara degýärdi."
  "Meniň nähili ýagdaýda bolandygymy görüp bilersiňiz. Aýdyşym ýaly, öý örän sowukdy we men uzak wagtlap hiç hili hereket etmedim, hiç haçan hereket etmek islemeýändigimi pikir etdim. Uzakdan, goňşy nemesiň öýünden gelýän sesler içimdäki gizlin, gömülen ýerden gelýän sesler ýalydy. Bir ses maňa meniň ahmakdygymy we bolan wakadan soň bu dünýäde başymy dik tutup bilmejekdigimi aýdýardy, başga bir ses bolsa meniň asla ahmak däldigimi aýdýardy, ýöne birnäçe wagtlap birinji ses jedelde has gowy boldy. Men sowukda durup, iki sesiň kürek almadan göreşmegine rugsat bermäge synanyşdym, ýöne birnäçe wagtdan soň, belki-de, gaty sowuk bolandygym üçin, çaga ýaly aglap başladym we şeýle utandym welin, derrew öňki gapydan çykyp, paltomy geýmegi ýatdan çykaryp, öýden çykdym.
  "Men hem şlýapamy öýde galdyryp, daşarda sowukda kelläm açyk durdum we tizden, boş köçelere mümkin boldugyça ýakynlaşyp ýöräp barýarkam, gar ýagyp başlady."
  "Bolýar," diýip öz-özüme aýtdym, "Men näme etjekdigimi bilýärin. Men olaryň öýüne baryp, oňa maňa durmuşa çykmagyny teklip ederin."
  "Men gelenimde, dostumyň ejesi hiç ýerde ýokdy, üç ýigit öýüň myhman otagynda oturypdy. Men penjireden içeri seretdim, soňra ikirjiňlensem, batyrlygymy ýitirerin diýip gorkup, batyrgaýlyk bilen golaýlaşyp, gapyny kakdym. Her niçigem bolsa, bolan wakadan soň olaryň tans oýnap bilmejekdiklerini duýandyklaryna begendim we dostum gelip, gapyny açanda, men hiç zat aýtman, göni iki gyzyň oturan otagyna girdim."
  Ol burçdaky diwanda oturypdy, otagyň merkezindäki stoluň üstündäki lampa bilen garaňky ýagtylandyrylypdy, men bolsa göni onuň ýanyna bardym. Dostum meniň yzymdan otaga girdi, ýöne indi men oňa we onuň gyz doganyna ýüzlenip, ikisinden hem gitmegini haýyş etdim. "Bu gije bu ýerde düşündirip bolmajak bir zat boldy, we biz birnäçe minut ýeke galmaly bolarys" diýip, onuň diwanda oturan ýerine yşarat etdim.
  "Olar gidenlerinde, men gapydan yzyna düşüp, ony olaryň yzyndan ýapdym."
  "Şeýdip, men özümi soňra meniň aýalym boljak aýalyň ýanynda tapdym. Ol diwanda oturanda, onuň tutuş keşbinde geň bir sallanma duýgusy bardy. Görşüňiz ýaly, onuň bedeni diwandan süýşüp düşüpdi we indi ol oturman, ýatypdy. Diýjek bolýanym, onuň bedeni diwanda ýatyrdy. Ol biperwaýlyk bilen aşak zyňylan eşik ýalydy. Otaga girenimden bäri şeýle bolupdy. Men onuň öňünde bir pursat durdum, soňra dyza çökdüm. Onuň ýüzi örän solgundy, ýöne gözleri göni meniňkilere seredýärdi.
  - Men şu agşam iki gezek örän geň bir zat etdim, - diýdim men, ýüzümi öwürip, indi onuň gözlerine seretmän. Meniň pikirimçe, onuň gözleri meni gorkuzdy we çaşdyrdy. Şol zat bolmaly. Meniň belli bir çykyşym bardy we men ony tamamlamak isledim. Aýtjak käbir sözlerim bardy, ýöne indi şol pursatda içimde aýdýanlarym bilen hiç hili baglanyşygy bolmadyk başga sözler we pikirler aýlanyp ýörendigini bilýärin.
  "Ilki bilen, men dostumyň we onuň gyz doganynyň şol pursat otagyň gapysynda durup, garaşyp we diňleýändigini bildim."
  "Olar näme pikir edýärdiler? Bolýar, munuň ähmiýeti ýok."
  "Men näme pikir edýärdim? Men teklip etjek bolan aýal näme pikir edýärdi?"
  "Göz öňüne getirşiňiz ýaly, men öýe kelläm ýalaňaç girdim we, elbetde, biraz ýabany görünýärdim. Belki, öýdäki hemmeler meniň birdenkä deli bolandygymy pikir edendirler we belki-de, şeýle pikir edendirin."
  "Her niçik bolsa-da, men özümi örän asuda duýdum we şol agşam, şu ýyllaryň dowamynda, Nataliýa aşyk bolýança, men hemişe örän asuda adam boldum ýa-da iň bolmanda şeýle pikir edýärdim. Men bu barada örän dramatik pikir edýärdim. Meniň pikirimçe, ölüm hemişe örän asuda zat we şol agşam men belli bir manyda öz janyma kast eden bolmaly."
  "Bu wakadan birnäçe hepde öň şäherde bir dawa turdy, ol suda ýetdi we hepdelik gazetimizde seresaplylyk bilen habar berildi. Bu zorlama hadysasydy. Öýünde işlemek üçin ýaş gyzy işe alan bir daýhan aýalyny şähere azyk üçin iberdi we aýaly ýok wagty, gyzy ýokarky gata süýräp, zorlady, eşiklerini ýyrtdy we hatda öz isleglerini ýerine ýetirmäge mejbur etmänkä, ony urup öldürdi. Soňra ol tussag edilip, şähere getirildi, ol ýerde men geljekki aýalymyň jesediniň öňünde dyza çöken wagtym türmededi."
  "Men muny aýdýaryn, sebäbi men şol ýerde dyza çöküp otyrkam, indi ýadymda, meni şu adam bilen baglanyşdyrýan bir pikir kelläme geldi. 'Men hem zorlaýaryn' diýip, içimden bir zat aýtdy.
  "Öňümde duran, şeýle sowuk we ak aýala men başga bir zat diýdim."
  - Şu agşam, men ilkinji gezek ýalaňaç halda seniň ýanyňa gelenimde, bu tötänlik bolandygyny düşünýärsiň, - diýdim. - Muny düşünmegiňi isleýärin, ýöne ikinji gezek seniň ýanyňa gelenimde, bu tötänlik däldigini hem düşünmegiňi isleýärin. Hemme zady doly düşünmegiňi isleýärin, soňra bolsa senden maňa durmuşa çykmagyňy, aýalym bolmaga razy bolmagyňy soramak isleýärin.
  "Men şeýle diýdim, men şeýle diýenimden soň, ol onuň elleriniň birini öz eline aldy we oňa seretmän, aýaklaryna dyza çöküp, onuň geplemegini garaşdy. Belki, eger ol şol wagt geplesedi, hatda meni ýazgaryp geplese-de, hemme zat gowy bolardy."
  "Ol hiç zat aýtmady. Indi onuň näme üçin aýtmaýandygyny düşündim, ýöne şol wagt düşünmedim. Ykrar edýärin, men hemişe sabyrsyzdym. Wagt geçdi we men garaşdym. Men deňize uly beýiklikden ýykylyp, has aşak, has çuň we has çuň batýan ýaly duýýan adam ýalydym. Deňizdäki adamyň ägirt uly basyş astyndadygyny we dem alyp bilmeýändigini düşünýärsiňiz. Meniň pikirimçe, bir adam deňze şeýle ýykylanda, onuň ýykylmagynyň güýji birnäçe wagtdan soň ýitip, ýykylmagynda saklanýar we soňra birden deňziň ýüzüne gaýtadan çykyp başlaýar.
  "Meniň başymdan hem şuňa meňzeş bir zat geçdi. Onuň aýagynda birnäçe wagtlap dyza çöküp, birden turdum. Gapydan çykyp, gapysy açdym we garaşyşym ýaly, dostum we onuň gyz dogany durdy. Şol pursatda olara şadyýan ýaly bolup görünýän bolmaly; belki, olar soň muny akylsyz şadyýanlyk hasapladylar. Aýdyp bilmerin. Şol agşamdan soň, men olaryň öýüne gaýdyp barmadym we öňki dostum bilen men biri-birimiziň ýanyndan gaça durduk. Myhmana hormat goýup, olaryň bolan wakany hiç kime aýtmazlygy howpy ýokdy. Olaryň gürrüňlerine gelende, aýal howpsuzdy.
  - Her niçigem bolsa, men olaryň öňünde durup ýylgyrdym. - Myhmanyňyz we men birnäçe gülkünç hadysalar sebäpli kyn ýagdaýa düşdük, belki-de, olar hadysa ýaly görünmeýärdi, indi bolsa men size durmuş gurmagy teklip etdim. Ol heniz bu barada karara gelmedi - diýip, men resmi ýagdaýda gürleşip, olardan ýüz öwürip, öýden kakamyň ýanyna gitdim, ol ýerde bolsa paltomy, şlýapamy we sumkamy parahatlyk bilen aldym. - Kakam bilen ejem öýe gaýdýança myhmanhana gidip, şol ýerde galmaly - diýip pikir etdim. Her niçigem bolsa, agşamky işleriň meni, ir agşam garaşanym ýaly, kesel ýagdaýyna getirmejekdigini bilýärdim.
  OceanofPDF.com
  III
  
  "MEN... Men şol agşamdan soň has aýdyň pikirlenendigimi aýtmak isleýärin, ýöne şol günden we onuň başdan geçiren wakalaryndan soň başga günler we hepdeler geçdi we meniň eden işlerimiň netijesinde hiç hili üýtgeşik zat bolmandygy sebäpli, men şol wagtky ýarym belent ýagdaýda galyp bilmedim."
  Jon Webster gyzynyň aýagynyň aşagynda ýere agdarylyp, gyzyna seredip, garny bilen ýatyp, ýüzüne seretdi. Onuň tirsekleri ýere, eňegi bolsa iki eline degdi. Ýaşlygyň özüne gaýdyp gelmeginde we gyzy bilen maksadyna doly ýetmeginde bir zat geňdi. Görşüňiz ýaly, ol gyzyndan aýratyn bir zat islemeýärdi we özüni oňa tüýs ýürekden berdi. Bir pursatlyk hatda Natali hem unudyldy, aýaly bolsa goňşy otagdaky düşekde ýatyp, belki-de, hiç haçan çekmedik ýaly öz ejizligi bilen ejir çekýärdi, sebäbi şol pursatda onuň üçin ol asla ýokdy.
  Onuň öňünde bir aýal, gyzy bardy we ol özüni oňa berdi. Şol pursatda ol gyzynyň öz gyzydygyny düýbünden ýatdan çykaran bolmaly. Ol indi ýaşlygyny, durmuşdan çuňňur çaşgyn bolan döwrüni ýatlady we onda, durmuş dowam edende, hökman we köplenç özüni özi ýaly çaşgyn duýýan ýaş gyzy gördü. Ol gyza jogap bermedik, ýöne belki-de romantiki taýdan bu aýala nähilidir bir ýol bilen, hökman we gaýtarmaz derejede baglanandygy baradaky pikiri bolan bir aýala teklip eden ýaş ýigit hökmünde duýgularyny beýan etmäge synanyşdy.
  "Görýäňmi, Jeýn, men şonda eden zadymy seniň bir gün edip biljek zadyň, hemmeleriň hökman edip biljek zadyň." Ol öňe elini uzatdy, gyzynyň ýalaňaç aýagyny tutdy, özüne tarap çekdi we öpdi. Soňra ol derrew dik oturdy, dyzlaryny gollary bilen gujaklady. Gyzynyň ýüzünde gyzarma ýaly bir zat derrew geçdi, soňra gyz oňa örän çynlakaý, geň galan gözler bilen seredip başlady. Ol şadyýan ýylgyrdy.
  "Şeýlelikde, görýärsiňizmi, men şu ýerde, hut şu şäherde ýaşaýardym, öýlenmek teklip eden gyzym bolsa gitdi we men ondan hiç haçan habar almadym. Ol meniň dostumyň öýünde onuň saparynyň başlangyjyny şeýle geň galdyrandan soň bir-iki gün galdy."
  "Kakam meni kir ýuwýan maşyn zawodyna köp gyzyklanmaýandygym üçin köp wagtlap käýeýärdi we men ony işden soň ylgamaga alyp gitmelidim, şonuň üçin "sakynlaşdyrmak" diýen zady etmelidigime karar berdim. Ýagny, düýşlere we şol ýalaňaç aýal bilen ikinji gezek duşuşanym ýaly düşündirip bolmajak hereketlere sebäp bolan şol kyn ýaşlyga az ynanmagyň has gowy boljakdygyna karar berdim."
  "Hakykatda, ýaşlygynda kakam meniň şol wagtky kararymy kabul eden gününe ýetdi, ol ähli asudalygyna we zähmetsöýer adama, paýhasly adama öwrülmegine garamazdan, munuň üçin köp zat almaýardy; ýöne men şol wagt muny pikir etmedim. Ol häzirki ýaly ýadymda galan şadyýan garry it däldi. Meniň pikirimçe, ol hemişe köp işleýärdi we her gün sekiz ýa-da on sagatlap stolunda oturýardy we men ony tanaýan ýyllaryň dowamynda, öýümizdäki her kimiň kellesiniň öňküden has agyryp biljekdiginden gorkýan, sessiz ýöremeli bolýan hazym bozulmalary bardy. Hüjümler aýda bir gezek bolýardy we ol öýe gelýärdi, ejem bolsa ony myhman otagymyzdaky diwana ýatyrardy, ütükleri gyzdyrardy, olary süpürgiçlere dolap, garnyna goýardy we ol şol ýerde bütin gün mürrüldäp ýatardy we, göz öňüne getirşiňiz ýaly, öýümizdäki durmuşy şadyýan, baýramçylyk çäresine öwürerdi.
  "Soňra, ol ýene-de sagalyp, biraz çal we hor görünýän mahaly, biziň bilen nahar wagty stoluň başyna gelip, maňa üstünlikli iş hökmünde durmuşy barada gürrüň bererdi we muňa adaty bir zat hökmünde garaýardy, men hut şuňa meňzeş başga durmuşy isleýärdim."
  "Näme üçindir, häzir düşünmeýärin, şonda hut şu meniň isleýän zadym diýip pikir edýärdim. Meniň pikirimçe, men hemişe başga bir zat isleýärdim we bu meniň wagtymyň köp bölegini düşnüksiz arzuwlarda geçirýärdi we diňe kakam däl, eýsem şäherimizdäki ähli garry adamlar we Gündogara we Günbatara barýan demir ýoluň ugrundaky beýleki şäherleriň hemmesi ogullary bilen hut şol bir pikirde we gürleşýärdiler we meniň pikirimçe, umumy pikir akymy meni yzarlady we men hiç zat pikir etmezden, başymy aşak salyp, körlük bilen oňa girdim."
  "Şeýlelik bilen, men ýaş kir ýuwýan maşyn öndürijisidim we meniň aýalym ýokdy, onuň öýünde bolan wakadan soň, men öňki dostumy görmändim, onuň bilen boş wagtlarymyň düşnüksiz, ýöne has möhüm, reňkli düýşleri barada gürleşmäge synanyşdym. Birnäçe aýdan soň, kakam meni kiçi şäherlerdäki söwdagärlere kir ýuwýan maşynlary satyp biljekdigimi görmek üçin syýahata iberdi we käwagt başardym, käbirini satdym, käwagt bolsa satmadym."
  "Şäherlerde gijelerine köçelerde aýlanyp ýörýärdim we käwagt bir aýala, myhmanhanadan ofisianta ýa-da köçede duşan gyza duş gelýärdim.
  "Biz şäheriň ýaşaýyş köçelerindäki agaçlaryň aşagyndan ýöräp gitdik we bagtly wagtym, käwagt olaryň birini meniň bilen kiçijik arzan myhmanhana ýa-da şäheriň çetindeki meýdanlaryň garaňkylygyna gitmäge ynandyrýardym."
  "Şeýle pursatlarda biz söýgi hakda gürleşýärdik we käwagt men örän täsirlenýärdim, ýöne ahyrsoňy men gaty täsirlenmedim."
  "Bularyň hemmesi maňa düşekde gören inçe ýalaňaç gyzy we oýanyp, gözleri meniňki bilen duşuşan badyna onuň gözlerindäki beýany ýatlatdy."
  "Men onuň adyny we salgysyny bilýärdim, şonuň üçin bir gün batyrlygymy jemläp, oňa uzyn hat ýazdym. Şu wagta çenli men özümiň düýbünden paýhasly adam bolandygymy duýýandygymy we şonuň üçin paýhasly ýazmaga synanyşandygymy düşünmeli."
  "Men muny edýän wagtym Indiana ştatyndaky kiçi bir myhmanhananyň ýazuw otagynda oturandygymy ýadymda. Men oturan stol şäheriň esasy köçesiniň gapdalyndaky penjiräniň ýanyndady we agşam bolany üçin, adamlar köçeden öýlerine tarap ýöräp, agşamlyk naharyna öýlerine gidýärdiler öýdýän."
  "Men özümiň örän romantik bolandygymy inkär etmeýärin. Şol ýerde oturyp, ýalňyzlyk duýup, özüme gynanyp, ýokary seredip, köçäniň beýleki tarapyndaky koridorda kiçijik bir dramanyň bolup geçýändigini gördüm. Ol iň ýokarky gata alyp barýan gapdal basgançakly, köne, ýykylan jaýdy, penjirede ak perdeler bolansoň, ol ýerde kimdir biriniň ýaşaýandygy aýdyňdy.
  "Men şu ýere seredip oturdym we beýleki jaýyň ýokarky gatyndaky düşekde gyzyň uzyn, inçe bedenini düýşümde gören bolmaly. Agşam düşüp, garaňkylyk çöküpdi, görýärsiňizmi, we birek-biregiň gözlerine seredenimizde, ikimizden başga hiç kimiň ýokdugynda, pikirlenmäge wagtymyz bolmanka, bize şeýle bir ýagtylyk düşdi. Şol jaýdaky beýlekileri ýadyňyzdamy, men oýa düýşden oýanyp, ol düýşden çykýarka, birek-biregimizi we birek-biregiň doly we derrew gözelligini kabul edenimizde - görýärsiňizmi, men duran we ol ýatan şol bir ýagtylyk, bir günorta deňziniň ýumşak suwlarynda ýatyp boljak ýaly, şol bir beýleki ýagtylyk indi bu şäherdäki hapa kiçijik myhmanhananyň kiçijik ýalaňaç ýazuw otagynyň üstünde düşdi we ýoluň garşysynda bir aýal basgançaklardan aşak düşüp, şol bir beýleki ýagtylykda durdy."
  "Görünüşine görä, ol hem ejeň ýaly uzyn boýly eken, ýöne men onuň nähili eşik geýýändigini ýa-da nähili reňkdedigini görüp bilmedim. Yşykda üýtgeşik bir zat bardy; ol bir illýuziýa döretdi. Nälet bolsun! Aýdýanlarymyň hemmesiniň biraz geň we adatdan daşary görünmegi baradaky ebedi aladam bolmazdan, başymdan geçenleri aýtmak isleýärin. Kimdir biri agşam tokaýda gezýär, meselem, Jeýn, we geň, özüne çekiji illýuziýalary başdan geçirýär. Yşyk, agaçlaryň kölegeleri, agaçlaryň arasyndaky boşluklar - bularyň hemmesi illýuziýalary döredýär. Köplenç agaçlar kimdir birini özüne çekýän ýaly bolýar. Garry, berk agaçlar akylly görünýär we sen olaryň saňa uly bir syr aýtjakdygyny pikir edýärsiň, ýöne olar beýle däl. Sen özüňi ýaş gaýynlaryň tokaýynda tapýarsyň. Şeýle ýalaňaç gyzjagaz zatlar, ylgap we ylgap, erkin, erkin. Bir gezek men şeýle bir tokaýda bir gyz bilen boldum. Biz bir zady meýilleşdirýärdik. Bolýar, şol pursatda biziň biri-birimize bolan ajaýyp duýgumyzdan başga zat bolmady. Biz öpüşdik we ýarym yşykda iki gezek durup, barmaklarym bilen onuň ýüzüne degendigimi ýadymda - ýuwaşlyk bilen, ýuwaşlyk bilen, bilýärsiň. Ol Indiana ştatynyň kiçijik bir şäheriniň köçelerinde gören kiçijik, samsyk, utanjaň gyzjagazymdy, kiçijik şäherlerde käte duş gelýän erkin, ahlaksyz kiçijik zat. Diýjek bolýanym, ol erkekler bilen geň, utanjaň ýagdaýda erkindi. Men ony köçeden aldym, soňra tokaýlyga çykanymyzda, ikimiz hem zatlaryň geňligini we biri-birimiz bilen bolmagyň geňligini duýduk.
  "Biz şu ýerdedik, görýärsiňizmi. Biz ... näme etjek boldugymyzy anyk bilemok. Biz şol ýerde durup, biri-birimize seretdik.
  "Soňra ikimiz hem birden başymyzy galdyryp, öňümizdäki ýolda örän abraýly we owadan bir garry adamyň durandygyny gördük. Ol egnine boş atylan we arkasynda tokaýyň depesinde, agaçlaryň arasynda ýaýylan halat geýipdi."
  "Nähili şa adam! Hakykatdanam, nähili şa adam! Ikimiz hem ony gördük, ikimiz hem oňa haýran galyp seredip durduk, ol bolsa dik durup bize seretdi."
  "Aňymyz döreden illýuziýa ýok bolmazdan öň, öňe gidip, zada ellerim bilen degmeli boldum. Şa garry adam ýarym çüýremiş köne köwüşden başga zat däldi, onuň geýen eşikleri bolsa tokaýyň topragyna düşýän benewşe gijeki kölegelerden başga zat däldi, ýöne bu jandary bilelikde görmek meniň we utanjaň kiçijik şäher gyzynyň arasyndaky ähli zady üýtgetdi. Ikimiziň hem etmek isleýän zadymyza, oňa çemeleşýän ruhumyzda ýetip bolmazdy. Indi bu barada size aýtmaga synanyşmaly däl. Men ýoldan köp çykmaly däl.
  "Men diňe şeýle zatlaryň bolýandygyny pikir edýärin. Görşüňiz ýaly, men başga bir wagt we ýer barada gürrüň berýärin. Şol agşam, men myhmanhananyň ýazuw otagynda oturanymda, başga bir çyra ýandy we köçäniň beýleki tarapynda bir gyz ýa-da aýal basgançaklardan aşak düşüp gelýärdi. Men onuň ýaş gaýyn agajy ýaly ýalaňaçdygyny we maňa tarap gelýändigini pikir edýärdim. Onuň ýüzi koridorda çal reňkli, titräp duran kölege ýalydy we ol, elbetde, kimdir birini garaşyp, kellesini çykaryp, köçäniň ýokary we aşaklygyna seredýärdi.
  - Men ýene-de samsyk boldum. Bu hekaýa, diýip batyrgaýlyk bilen aýdýaryn. Öňe egilip, agşamky ýagtylyga has çuňňur seretmäge synanyşyp, seredip otyrkam, bir adam köçäniň aşagyndan howlukdy we basgançaklaryň ýanynda saklandy. Ol aýalyň boýy ýalydy we saklananda, ýadymda, şlýapasyny çykaryp, garaňkylyga girdi, ony elinde tutup. Görünüşine görä, bu iki adamyň arasyndaky söýgi gatnaşygynda gizlin bir zat bar eken, sebäbi erkek hem kellesini basgançaklaryň üstünden goýup, aýaly gujagyna almazdan öň köçäniň ýokary we aşaky tarapyna uzak we berk seredipdir. Belki, ol başga bir adamyň aýalydyr. Her niçigem bolsa, olar has uly garaňkylyga biraz yza çekildiler we maňa biri-birini doly siňdirip gitdiler. Näçe görenim we näçe göz öňüne getirenim, elbetde, hiç haçan bilmerin. Her niçigem bolsa, iki sany çal reňkli ak ýüz ýüzüň ýüzüp, soňra birleşip, ýeke-täk çal reňkli ak nokada öwrülýän ýalydy.
  Güýçli titreme bedenimden geçdi. Maňa şeýle görünýärdi, oturan ýerimden birnäçe ýüz fut uzaklykda, indi diýen ýaly garaňkylykda söýgi öz ajaýyp beýanyny tapýardy. Dodaklar dodaklara basylyp, iki ýyly beden bir-birine basylyp, durmuşda düýbünden ajaýyp we owadan bir zat, men agşamlaryna garyp şäher gyzlary bilen ylgaşyp, olary diňe haýwan açlygymy kanagatlandyrmak üçin meýdanlara gitmäge ynandyrmaga synanyşýaryn - görýäňizmi, durmuşda bir zat tapmalydy, men ony tapmadym we şol pursatda, maňa şeýle görünýärdi, sebäbi uly krizis döwründe ony yzygiderli yzarlamaga batyrgaýlyk tapmadym.
  OceanofPDF.com
  IV
  
  "Şeýlelikde, görýärsiňizmi, men bu myhmanhananyň iş otagynda çyrany ýakdym we agşamlyk naharymy ýatdan çykardym, şol ýerde oturyp, aýala sahypa-sahypa ýazdym, men hem akmaklyga düşüp, birnäçe aý mundan ozal aramyzda bolan zatlardan utanýandygymy we muny diňe onuň otagyna ikinji gezek gaçandygym üçin, men akmak bolandygym üçin we başga-da köp aýdyp bolmajak boş zatlar üçin eden ýalan sözledim."
  Jon Webster aýak üstüne böküp, otagyň içinde howsala bilen aýlanyp başlady, ýöne indi gyzy diňe onuň hekaýasyny diňe bir passiw diňleýji däldi. Ol ýanýan şemleriň arasynda duran Biziň Bikämiziň ýanyna golaýlaşyp, koridora we basgançaklardan aşak düşýän gapysyna tarap gaýdyp barýarka, ol böküp turdy we oňa tarap ylgap, howlukmaçlyk bilen onuň boýnundan gujaklady. Ol aglamaga başlady we ýüzüni onuň egnine goýdy. "Men seni söýýärin" diýdi ol. "Näme bolandygy maňa parhsyz, men seni söýýärin".
  OceanofPDF.com
  IÇERDE
  
  Şeýdip, onuň öýünde Jon Webster bardy we ol, iň bolmanda bir pursatlyk bolsa, gyzy bilen ony bölýän diwary ýykmagy başardy. Gyzyň gaharyndan soň, olar baryp, düşegiň üstünde bile oturdylar, gyzynyň goluny onuň gujagyna, gyzynyň kellesini bolsa onuň egnine goýdular. Birnäçe ýyl soň, käwagt, dostunyň ýanynda we belli bir keýpde bolanda, Jon Webster bu pursady tutuş ömrüniň iň möhüm we owadan pursady hökmünde aýdardy. Bir manyda, gyzy özüni oňa beren ýaly, gyzy hem özüne berýärdi. Ol munuň bir görnüşli nikadygyny düşündi. "Men kaka we söýgülidim. Belki, ikisi tapawutlandyrylmaz. Men gyzynyň bedeniniň gözelligini tanamakdan we duýgularyny onuň ysy bilen doldurmakdan gorkmaýan kakadym" - diýdi ol.
  Görünýän ýaly, ol gyzy bilen ýene ýarym sagatlap oturyp gürleşip, soňra öýden çykyp, Nataliýa bilen gitmek üçin hiç hili drama bolmazdan gidip bilerdi, ýöne aýaly goňşy otagdaky düşekde ýatan gyzynyň söýgi gygyryşyny eşitdi we bu onuň içindäki çuňňur bir zada degipdi. Ol düşekden sessiz turdy we gapysyň ýanyna baryp, sessizje gapysy açdy. Soňra gapysyň daşyna daýanyp, turdy we adamsynyň gürleýşini diňledi. Onuň gözlerinde rehimsiz gorky görünýärdi. Belki, ol köp wagt bäri adamsy bolan adamy öldürmek isleýändir, ýöne uzak ýyllaryň dowamynda hereketsizlik we durmuşa boýun bolmak onuň elini urmak ukybyndan mahrum edendigi üçin muny etmedi.
  Her niçik bolsa-da, ol sessiz durdy we onuň ýere ýykyljak bolup durandygyny pikir etmek bolardy, ýöne ol beýle bolmady. Ol garaşdy we Jon Webster gürrüňini dowam etdirdi. Indi, jikme-jik zatlara birhili iblis ünsi bilen, ol gyzyna olaryň nikasynyň ähli hekaýasyny gürrüň berýärdi.
  Iň bolmanda bu adamyň aýtmagyna görä, bir hat ýazandan soň, ol saklanyp bilmän, şol agşam başga bir hat, ertesi gün bolsa ýene iki hat ýazypdyr.
  Ol hat ýazmagyny dowam etdirdi we özi hem hat ýazmagyň ýalan sözlemäge bolan birhili güýçli höwesi döredendigine ynanýardy, başlansoň, ony bes etmek mümkin däldi. "Men şu ýyllaryň dowamynda içimde bolup geçýän zady başladym" diýip, ol düşündirdi. "Bu adamlaryň özleri barada özlerine ýalan sözlemek ýaly bir hile." Gyzynyň oňa eýermändigi bellidi, emma synanyşdy. Ol indi başdan geçirmedik, başdan geçirip bilmejek zady - sözleriň gipnoz güýji barada gürrüň berdi. Ol eýýäm kitap okapdy we sözlere aldanypdy, ýöne oňa eýýäm näme edilendigini bilmeýärdi. Ol ýaş gyzdy we durmuşynda köplenç gyzykly ýa-da gyzykly zat ýok bolany üçin, ol sözleriň we kitaplaryň durmuşyna minnetdardy. Olaryň biriniň düýbünden boş galandygy, aňyndan yz galdyrman ýitip gidendigi hakykatdy. Olar bir görnüşli düýş dünýäsinden döredildi. Adaty, gündelik durmuşyň aşagynda çuňňur we täsirli dramanyň hemişe ýüze çykýandygyny aňlamazdan öň, durmuşda köp zat ýaşamaly we tejribe etmelidi. Hakykatyň poeziýasyna diňe az adam baha berýär.
  Kakasynyň şeýle netijä gelendigi aýdyňdy. Indi ol gepleýärdi. Ol gyzyň gapylaryny açýardy. Bu, geň galdyryjy ylhamly ýol görkeziji bilen tanyş ýaly köne şäheriň içinden ýöremek ýalydy. Köne jaýlara girip-çykyp, öň hiç haçan görmedik zatlary görýärdiňiz: ähli öý goşlary, diwardaky surat, stoluň ýanyndaky köne oturgyç, stoluň özi, hemişe tanaýan bir adamyň çilim çekip oturan ýeri.
  Nähili bolsa-da, gudrat bilen, bularyň hemmesi indi täze durmuş we many gazandy.
  Asmanda şöhle saçýan günüň ähli täsinliklerini we şöhratyny öz suratynda görkezip bilmeýändigi üçin umytsyzlykdan öz janyna kast edendigi aýdylýar suratkeş Wan Gog bir gezek boş otagda köne oturgyjyň suratyny çekipdir. Jeýn Webster ulalyp, durmuş barada öz düşünjesine eýe bolanda, bir gün Nýu-Ýork galereýasynda asylgy duran suraty gördi. Adaty, çig ýasalan oturgyjyň suratyna seredip, durmuşyň geň täsinligini görüp bolýardy, belki-de, fransuz daýhanyna degişlidi, suratkeş tomus güni bir sagatlap onuň öýünde galyp biljek daýhan.
  Ol özüniň diri we oturan öýüniň tutuş durmuşynyň nähilidigine örän düşünýän güni bolmaly, şonuň üçin ol oturgyjy suratlandyrdy we şol öýdäki we baryp gören beýleki köp öýlerdäki adamlara bolan ähli duýgudaşlyklaryny surata çekdi.
  Jeýn Webster onuň kakasy bilen otagdady, ol ony gujaklap durdy we ol düşünip bilmeýän bir zat barada gürleşýärdi, ýöne ol hem düşünýärdi. Indi ol ýene ýaş ýigit boldy we ol ýaşlyk döwrüniň ýalňyzlygyny we näbelliligini duýdy, edil käte ol ýaş zenanlygynyň ýalňyzlygyny we näbelliligini duýşy ýaly. Kakasy ýaly, ol hem bolup geçýän zatlaryň azyndan birazyny düşünmäge synanyşmalydy. Ol indi dogruçyl adamdy; ol onuň bilen dogruçyl gürleşdi. Diňe şu zat gudratdy.
  Ýaşlygynda ol şäherlerde aýlanyp, gyzlar bilen tanyşyp, gyzlaryň pyşyrdap eşiden zatlaryny edýärdi. Bu bolsa oňa özüni hapa duýdurýardy. Ol şol garyp gyzlara eden zadyny ýeterlik derejede çuňňur duýmaýardy. Onuň bedeni aýallar bilen söýgini döredýärdi, ýöne ol muny etmeýärdi. Kakasy muny bilýärdi, ýöne gyz heniz bilmeýärdi. Onuň bilmeýän zatlary örän köpdi.
  Onuň kakasy, şol wagt heniz ýaş ýigit, bir wagtlar doly ýalaňaç halda baryp gören aýalyna hat ýazyp başlady, sebäbi ol biraz öň oňa göründi. Ol töweregini duýup, aňynyň nähili bir aýalyň keşbine düşendigini, söýgisini gönükdirip biljek aýal hökmünde onuň keşbine nähili uýandygyny düşündirmäge synanyşdy.
  Ol myhmanhana otagynda oturyp, ak kagyza gara syýa bilen "söýgi" sözüni ýazdy. Soňra şäheriň asuda gijeki köçelerinde gezelenje çykdy. Indi ol ony aýdyň göz öňüne getirip bilýärdi. Onuň özünden has uly bolmagynyň we onuň kakasy bolmagynyň geňligi ýitip gitdi. Ol erkekdi, ol bolsa aýaldy. Ol onuň içindäki gykylyk seslerini ýuwaşlatmak, boşlugy doldurmak isledi. Ol öz bedenini onuň bedenine has-da ýakynlaşdyrdy.
  Onuň sesi zatlary düşündirmegini dowam etdirdi. Onda düşündirişlere bolan höwes bardy.
  Myhmanhanasynda oturyp, ol kagyza käbir sözleri ýazdy, kagyzy bukja saldy we ony çet ýerde ýaşaýan bir aýala poçta arkaly iberdi. Soňra ol ýöräp, ýene-de köp söz oýlap tapdy we myhmanhana gaýdyp gelip, olary beýleki kagyz sahypalaryna ýazdy.
  Onuň içinde bir zat peýda bolýardy, düşündirmesi kyn bir zat, özüniň hem düşünmeýän bir zat. Olar ýyldyzlaryň aşagynda we agaçlaryň aşagyndaky asuda şäher köçelerinde ýöräp, käte tomus agşamlarynda garaňkylykda sesleri eşidýärdiler. Adamlar, erkekler we aýallar, garaňkylykda jaýlaryň eýwanlarynda oturýardylar. Bir illýuziýa döredi. Garaňkylygyň bir ýerinde durmuşyň çuňňur, asuda gözelligi duýulýardy we oňa tarap ylgaýardylar. Birhili umytsyz höwes bardy. Asmanda ýyldyzlar pikir bilen has ýagty ýalpyldaýardy. Ýeňil şemal öwüsýärdi we söýgüliniň eli onuň ýaňaklaryna degip, saçlarynda oýnaýan ýalydy. Durmuşda tapylmaly owadan bir zat bardy. Adam ýaş wagty bir ýerde durup bilmeýärdi; oňa tarap hereket etmelidi. Hat ýazmak maksada ýakynlaşmak synanyşygydy. Bu garaňkylykda geň, egri-bugry ýollarda goldaw tapmaga synanyşykdy.
  Şeýlelik bilen, Jon Webster haty bilen özüne we soňra onuň aýaly boljak aýala garşy geň we ýalan hereket etdi. Ol hakykatdan daşary dünýä döretdi. Ol we bu aýal bu dünýäde bile ýaşap bilerlermi?
  OceanofPDF.com
  VI
  
  GARAŇKYDA. Otagdan, erkek adam gyzy bilen gürleşip, oňa düşnüksiz zady düşündirmäge synanyşýarka, köp ýyllaryň dowamynda onuň aýaly bolan, indi adamsynyň ýanynda oturan ýaş aýalyň bedeninden çykan aýal hem düşünmäge synanyşyp başlady. Birnäçe wagtdan soň, ol başgalaryň ünsüni çekmän, ýere süýşüp bildi. Ol gapynyň çarçuwasy boýunça arkasyny süýşdürdi we aýaklary agyr bedeniniň aşagynda ýaýyldy. Ol özüni rahatsyz duýýardy; dyzlary agyrýardy, ýöne oňa garşy däldi. Aslynda, fiziki rahatsyzlykdan birhili kanagatlanma alyp bolýardy.
  Ol adam gözleriniň öňünde dargap barýan dünýäde köp ýyl ýaşady. Durmuşy gaty berk kesgitlemekde bir erbetlik we hudaýsyzlyk bardy. Käbir zatlar barada gürleşmeli däl. Ol adam garaňky dünýäde köp sorag bermän, belli bir derejede hereket edýärdi. Eger ölüm sessiz bolsa, onda ol adam ölümi kabul etdi. Inkär etmegiň näme peýdasy bar? Beden garrap, agyrlaşypdy. Ol ýerde oturanda, dyzlary agyrýardy. Olaryň köp ýyllap bile ýaşan, durmuş mehanizminiň bir bölegi hökmünde şeýle aýdyň kabul edilen adamyň birden başga birine öwrülmeginde çydap bolmajak bir zat bardy, bu elhenç sorag beriji, ýatdan çykarylan zatlaryň bu ýygnanyşygyna öwrüldi.
  Eger kimdir biri diwaryň arkasynda ýaşaýan bolsa, ol diwaryň arkasyndaky ýaşaýşy has gowy görýärdi. Diwaryň arkasynda ýagtylyk gowşak we görünmeýärdi. Ýatlamalar möhürlenipdi. Durmuşyň sesleri uzaklarda gowşap, düşnüksiz eşidilýärdi. Diwarlaryň ýykylmagynda, durmuşyň diwarynda ýaryklar we döwükler döretmeginde bir zada rehimsizlik we wagşylyk bardy.
  Meri Webster atly aýalyň içinde hem göreş dowam edýärdi. Onuň gözlerinde geň täze bir durmuş gelip-geçýärdi. Eger şol pursatda otaga dördünji bir adam girse, olar ony beýlekilerden has gowy duýup bilerlerdi.
  Onuň adamsy Jon Websteriň indi içinde ýüze çykjak söweş üçin zemini taýýarlamagynda bir gorkunç zat bardy. Galyberse-de, bu adam dramaturgdy. Bibi Merýemiň we şemleriň keşbiniň döredilmegi, dramanyň görkeziljek kiçi sahnasynyň gurulmagy - bularyň hemmesinde aňsyz çeperçilik beýany bardy.
  Ol daşardan şeýle bir zady maksat edinmedik bolmagy mümkin, ýöne nähili iblis ynamy bilen hereket etdi. Aýal indi ýarym garaňkylykda ýerde oturypdy. Onuň bilen ýanýan şemleriň arasynda düşek bardy, onuň üstünde başga iki adam oturypdy: biri gürleşýärdi, beýlekisi diňleýärdi. Onuň oturan ýeriniň gapdalyndaky otagyň tutuş pollary agyr gara kölegeler bilen örtülipdi. Ol özüne goldaw bermek üçin bir elini gapynyň daşyna daýandy.
  Olaryň beýik ýerinde duran şemler ýalpyldap, ýanyp durdy. Çyra diňe onuň eginlerine, kellesine we galdyrylan goluna düşdi.
  Ol garaňkylyk deňzine çümüpdi diýen ýaly. Wagtal-wagtal ýadawlykdan kellesi öňe aşak düşýärdi we düýbünden suwa çümüp giden ýaly bolýardy.
  Şeýle-de bolsa, onuň eli galdyryldy we kellesi deňziň ýüzüne gaýdyp geldi. Bedeni biraz yrandy. Ol deňizde ýatan, ýarym suwa batyp ýatan köne gaýyga meňzeýärdi. Kiçijik, titreýän ýagtylyk tolkunlary onuň agyr, ak, ýokaryk galdyrylan ýüzünde oýnap geçýän ýalydy.
  Dem almak biraz kynlaşdy. Pikirlenmek biraz kynlaşdy. Ol adam ýyllarboýy pikirlenmän ýaşady. Dymyşlyk deňzinde asuda ýatmak has gowudyr. Dünýäniň dymyşlyk deňzini bozanlary kowmakda düýbünden dogrydy. Meri Websteriň bedeni biraz titräp başlady. Ol öldürip bilerdi, ýöne öldürmäge güýji ýokdy, nädip öldürmelidigini bilmeýärdi. Öldürmek bir iş we ony öwrenmeli.
  Bu çydap bolmajak derejededi, ýöne käwagt men bu barada pikirlenmeli bolýardym. Bir zat bolupdyr. Bir aýal bir erkek bilen durmuş gurupdyr, soňra bolsa garaşylmadyk ýagdaýda, oňa durmuşa çykmandygyny bilipdir. Dünýäde nika barada geň, kabul ederliksiz pikirler peýda bolupdyr. Gyzlara ärleriniň gyzlaryna häzirki wagtda aýdýan zatlaryny aýtmaly däl. Ýaş, bokira gyzyň aňy öz kakasy tarapyndan kemsidilip, durmuşdaky aýdylyp bolmajak zatlary düşünmäge mejbur edilip bilnermi? Eger şeýle zatlara rugsat berilse, ähli dogry we tertipli durmuş näme bolardy? Bokira gyzlar aýal hökmünde ahyrsoňy kabul etmeli zatlary ýaşamagyň wagty gelýänçä durmuş barada hiç zat öwrenmeli däl.
  Her bir ynsan bedeninde hemişe sessiz pikirleriň ägirt uly gory bar. Käbir sözler daşarky ýagdaýda aýdylýar, ýöne şol bir wagtyň özünde çuňňur, gizlin ýerlerde başga sözler hem aýdylýar. Pikirleriň, beýan edilmedik duýgularyň perdesi bar. Çuňňur guýuda, çuň guýuda gizlenen näçe zat zyňylýar!
  Guýynyň agzy agyr demir gapak bilen örtülen. Gapagy berk ýapylanda, hemme zat tertipli bolýar. Adam sözleýär, iýmit iýýär, adamlar bilen duşuşýar, söwda edýär, pul tygşytlaýar, geýim geýýär - olar tertipli durmuşda ýaşaýarlar.
  Käwagt gijelerine ukyda gapagym titräp başlaýar, ýöne hiç kim muny bilmeýär.
  Näme üçin kimdir biri guýynyň gapagyny ýyrtyp, diwarlary döwmek islemeli? Hemme zady bolşy ýaly goýmak has gowudyr. Agyr demir gapagy bozan her bir adam öldürilmeli.
  Meri Websteriň bedeniniň içindäki çuň guýynyň agyr demir gapagy güýçli titräp başlady. Ol ýokary-aşak tans edýärdi. Ýalpyldap duran şem yşygy asuda deňziň ýüzündäki kiçijik, oýunjak tolkunlara meňzeýärdi. Onuň gözlerinde ol başga bir tans edýän yşygy gördü.
  Jon Webster düşekde erkin we tebigy gürledi. Eger ol sahna goýan bolsa, onda ol sahnada oýnaljak dramada çykyş edijiniň roluny hem özüne belläpdi. Ol özi şol agşam bolan ähli wakalaryň gyzyna garşy gönükdirilendigine ynanýardy. Ol hatda onuň durmuşyny üýtgedip biljekdigine hem het edipdi. Onuň ýaş durmuşy derýa ýalydy, henizem kiçijik we asuda meýdanlardan akyp geçende diňe gowşak mürrüldäp durdy. Başga derýalary özüne siňdirip derýa öwrülenden soň, soňraky derýanyň üstünden geçip bolýardy. Derýanyň üstünden agaç zyňyp, ony düýbünden başga bir ugra sowup bolýardy. Bularyň hemmesi batyrgaý we düýbünden seresapsyz hereketdi, ýöne bu gaça durup bolmajak hereketdi.
  Indi ol beýleki aýaly, öňki aýaly Meri Websteri aňyndan çykardy. Ol aýalyň ýatylýan otagdan çykanda, ahyrsoňy bu ýeri terk edendigini pikir etdi. Onuň gitmegini görmek lezzetlidi. Ol hakykatdanam olaryň tutuş ömrüniň dowamynda onuň bilen hiç haçan gatnaşykda bolmandy. Ol aýalyň öz durmuşynyň giňişliginden gidendigini pikir edende, rahatlyk duýdy. Ol has çuňňur dem alyp, has erkin gepleşip bilýärdi.
  Ol onuň wakanyň bolan ýerinden gidendigini pikir etdi, ýöne ol gaýdyp geldi. Ol henizem onuň bilen göreşmelidi.
  Meri Websteriň aňynda ýatlamalar oýanýardy. Onuň adamsy nikalarynyň hekaýasyny gürrüň berýärdi, ýöne ol onuň sözlerini eşidip bilmeýärdi. Onuň içinde köp wagt mundan ozal, heniz ýaş aýal wagtynda başlanan bir hekaýa açylyp başlady.
  Ol gyzynyň bokurdagyndan bir erkege bolan söýgi gykylygyny eşitdi we şol gykylyk onuň içinde şeýle bir çuňňur täsir etdi welin, ol adamsy bilen gyzynyň düşekde bile oturan otagyna gaýdyp geldi. Şeýle gykylyk başga bir ýaş aýalyň içinde-de eşidilipdi, ýöne näme üçindir ol hiç haçan onuň dodaklaryndan çykmady. Bu gykylyk ondan çykyp biljek pursatda, köp wagt mundan ozal düşekde ýalaňaç ýatyp, ýalaňaç ýigidiň gözlerine sereden pursatynda, onuň bilen şol şatlykly gykylygyň arasynda bir zat - adamlaryň utanç diýip atlandyrýan zady - durdy.
  Indi onuň pikirleri ýadawlyk bilen şu wakanyň jikme-jiklikleri barada gaýtdy. Köne demir ýol syýahaty gaýtalandy.
  Hemme zat garyşypdy. Ilki ol bir ýerde ýaşaýardy, soňra bolsa görünmeýän el tarapyndan dürtülýän ýaly, başga bir ýere myhmançylyga gitdi.
  Ol ýere syýahat gijäniň ortasynda amala aşyryldy we otluda ýatylýan wagonlar ýok bolany üçin, ol garaňkyda birnäçe sagatlap gündizki wagonda oturmaly boldy.
  Otlynyň penjiresiniň daşynda garaňkylyk höküm sürýärdi, günbatar Illinoýs ýa-da günorta Wiskonsin ştatynyň bir şäherinde otly birnäçe minut saklananda wagtal-wagtal garaňkylyk çökýärdi. Daşarky diwara çyra berkidilen wokzal binasy, käwagt bolsa palto geýen ýalňyz bir adam, belki-de, çemodanlar we gutular bilen doldurylan ýük ulagyny wokzal platformasynda itekläp barýardy. Käbir şäherlerde adamlar otla münýärdiler, beýlekilerinde bolsa adamlar düşüp, garaňkylyga girýärdiler.
  Gara we ak pişik goýlan sebetli garry aýal onuň bilen oturgyçda oturdy we ol stansiýalaryň birinde düşenden soň, onuň ýerine bir garry adam geldi.
  Garry adam oňa seretmedi, ýöne onuň düşünip bilmeýän sözlerini mürrüldäp dowam etdi. Onuň gyrymsy dodaklarynyň üstünden aşak düşüp duran çal reňkli murty bardy we ol süňkli garry eli bilen olary yzygiderli sypaýardy. Pes ses bilen aýdylan sözler onuň eliniň arkasynda mürrüldäp aýdylýardy.
  Şol uzak wagt mundan ozal poýezd syýahatyndan gelen ýaş gyz birnäçe wagtdan soň ýarym oýa, ýarym uky ýagdaýyna düşdi. Onuň aňy syýahatyň ahyryna golaý bedeninden öňe geçdi. Mekdepde tanaýan bir gyzy ony myhmançylyga çagyrdy we oňa birnäçe hat ýazyldy. Myhmançylyk wagtynda öýde iki ýaş ýigit bardy.
  Ol eýýäm gören ýaş ýigitleriň biri. Ol onuň dostunyň doganydy we bir gün ol iki gyzyň okaýan mekdebine geldi.
  Başga bir ýaş ýigit nähili bolardy? Ol bu soragy özüne näçe gezek berendigini pikir etdi. Indi onuň aňynda onuň geň keşpleri döredi. Otly pes depelerden geçýärdi. Daň atyp gelýärdi. Sowuk, çal bulutly gün bolardy. Gar ýagmak howpy bardy. Çal murtly we süňkli eli bolan mürrüldäp duran garry adam otludan düşdi.
  Uzyn, inçe ýaş aýalyň ukuly gözleri pes depelere we uzyn düzlüklere seredýärdi. Otly derýanyň üstünden köprüden geçdi. Ol uklap galdy we otlynyň başlamagyna ýa-da saklanmagyna ýene-de gorkdy. Bir ýaş ýigit çal irdenki ýagtylykda uzak meýdandan ýöräp barýardy.
  Ol ýaş ýigidiň otlunyň gapdalyndaky meýdandan geçip barýanyny düýşünde gördümi ýa-da hakykatdanam şeýle bir adamy gördümi? Ol ýolunyň ahyrynda duşuşmaly ýaş ýigidi bilen nähili baglanyşyklydy?
  Meýdandaky ýigidiň etden we gandan ýaradylyp biljekdigini pikir etmek biraz gülkünçdi. Ol otly bilen birmeňzeş tizlikde ýöräp, haýatlardan aňsatlyk bilen geçip, şäher köçelerinden çalt geçip, garaňky tokaý zolaklaryndan kölege ýaly geçip barýardy.
  Poýezd saklananda, ol hem saklandy we şol ýerde durdy, oňa seredip, ýylgyrdy. Ol öz bedenine girip, şol bir ýylgyryş bilen çykyp biljek ýaly duýdy. Bu pikir hem geň galdyryjy derejede şirindi. Indi ol poýezdiň geçýän derýasynyň ýüzünden uzak wagtlap ýöräp gitdi.
  Şol bir wagtyň özünde, otly tokaýdan geçip, içi garaňkylaşanda, ol gyzyň gözlerine gamgynlyk bilen seretdi we olar ýene-de açyklyga çykanda ýylgyrdy. Onuň gözlerinde ony çagyrýan, çagyrýan bir zat bardy. Gyzyň bedeni gyzdy we awtoulag oturgyjynda biynjalyk bilen hereket etdi.
  Poýezd işgärleri wagonyň ahyryndaky peçde ot ýakdylar we ähli gapylar we penjireler ýapykdy. Gün şeýle sowuk bolmajak ýalydy. Wagonyň içinde çydap bolmajak derejede yssydy.
  Ol ýerinden turdy-da, beýleki oturgyçlaryň gyralaryndan ýapyşyp, awtoulagyň yzky tarapyna bardy, şol ýerde gapyny açyp, bir pursat durup, geçip barýan tebigata seretdi.
  Poýezd onuň düşmeli ýerinde durdy we platformada onuň dosty durdy, ol bolsa geň bir ýagdaýda wokzala şu poýezdda gelýändigi üçin gelendi.
  Soňra ol dosty bilen nätanyş adamyň öýüne gitdi we dostynyň ejesi onuň ýatyp, agşama çenli ýatmagyny talap etdi. Iki aýal hem onuň şol otla nädip münendigini soraýardy we ol düşündirip bilmeýändigi üçin, özüni biraz oňaýsyz duýýardy. Onuň başga bir, has çalt otla münüp, tutuş ýoly gündiz geçip biljekdigi hakykatdy.
  Ol öz dogduk şäherinden we ejesiniň öýünden çykmak üçin gyzgyn höwes duýýardy. Ol muny öz halkyna düşündirip bilmeýärdi. Ol ejesine we kakasyna diňe gitmek isleýändigini aýdyp bilmeýärdi. Öz öýünde bu waka barada dürli soraglar döräpdi. Ol burça gabalyp, jogapsyz soraglary beripdi. Ol dostunyň düşüner diýip umyt edýärdi we öýde manysyz aýdanlaryny gaýtalap durdy. "Men diňe muny etmek isledim. Bilmeýärin, men diňe muny etmek isledim."
  Ol nätanyş öýde ýatmaga gitdi, biynjalyk ediji soragdan dynandygyna begendi. Oýananda, olar hemme zady ýatdan çykardylar. Dosty onuň bilen otaga girdi we ol ony goýberip, ýeke wagt geçirmek isledi. "Men indi sumkamy açjak däl. Men diňe geýimlerimi çykaryp, ýorganlaryň arasyndan eňerin öýdýän. Her niçigem bolsa ýyly bolar" diýip, ol düşündirdi. Bu absurddy. Bolýar, ol gelende düýbünden başga bir zady garaşypdy: gülküler, ýaşlaryň biraz utançly görünýän ýaly görünmegi. Indi ol diňe özüni oňaýsyz duýdy. Näme üçin adamlar onuň näme üçin ýary gije turup, ertire çenli garaşmagyň ýerine haýal otla münendigini sorap durdular? Käwagt düşündirmäge zerurlyk bolmazdan, diňe gyzykly zatlar bilen meşgullanmak isleýärsiň. Dosty otagdan çykanda, ähli eşiklerini çykardy, derrew düşege girdi we gözlerini ýumdy. Onuň başga bir samsyk pikiri bardy - ýalaňaç bolmak islegi. Eger ol haýal, oňaýsyz otla münmedik bolsa, ýaş ýigidiň meýdanlarda, şäher köçelerinde, tokaýlarda otlanyň ýanynda ýöreýändigi baradaky pikir oňa hiç haçan gelmezdi.
  Käwagt ýalaňaç bolmak gowydy. Men derimde zatlary duýup bilýärdim. Kaşki, bu şatlykly duýgyny has köp başdan geçirsem. Käwagt, ýadaw we ukusyz wagtym, arassa düşege ýykylyp bilýärdim we bu meniň samsyk höweslerimi söýüp we düşünip bilýän adamyň güýçli, ýyly gujagyna düşmek ýalydy.
  Ýaş aýal düşeginde uklap ýatyrdy we düýşünde ony ýene-de garaňkylygyň içinden çalt alyp gitdiler. Pişikli aýal we mürrüldäp duran garry adam indi peýda bolmady, ýöne başga-da köp adamlar onuň düýş dünýäsinde gelip-gidýärdiler. Geň wakalaryň çalt, çylşyrymly ýoly ýüze çykdy. Ol öňe, hemişe öňe, isleýän zadyna tarap ýöräp gitdi. Indi ol has ýakynlaşdy. Ony ägirt uly yhlas gurşap aldy.
  Onuň ýalaňaç bolmagy geňdi. Meýdanlardan şeýle çalt ýöräp geçen ýigit ýene peýda boldy, ýöne gyz öň onuň hem ýalaňaçdygyny görmändi.
  Dünýä garaňkylaşdy. Garaňkylyk höküm sürdi.
  Indi bolsa ýaş ýigit öňe gitmegini bes etdi we onuň ýaly dymdy. Ikisi hem dymma deňzinde asylgy durdy. Ol dik durup, onuň gözlerine göni seretdi. Ol onuň içine girip, ýene-de çykyp bilerdi. Bu pikir çäksiz süýjidi.
  Ol ýumşak, ýyly garaňkylykda ýatyrdy, bedeni bolsa örän gyzgyndy. "Kimdir biri akylsyzlyk bilen ot ýakyp, gapylary we penjireleri açmagy ýatdan çykarypdyr" diýip, ol düşnüksiz pikir etdi.
  Indi oňa şeýle ýakyn bolan, sessizje şeýle ýakyn durup, onuň gözlerine göni seredýän ýaş ýigit ähli zady düzedip bilerdi. Elleri onuň bedeninden birnäçe santimetr uzaklykdady. Bir pursatdan olar degip, onuň bedenine we janyna sowuk parahatçylyk getirerdi.
  Ýaş ýigidiň gözlerine gönüden-göni seretmek bilen süýji parahatçylygy tapyp bolýardy. Olar garaňkylykda kiçijik kölçükler ýaly ýalpyldap durdy. Howuzlara bökmek bilen iň ýokary we çäksiz parahatçylygy we şatlygy tapyp bolýardy.
  Ýumşak, ýyly, garaňky howuzlarda parahat ýatyp, şeýle galmak mümkinmi? Adam özüni beýik diwaryň arkasyndaky gizlin ýerde tapdy. Geň sesler gygyrýardy: "Utanç! Utanç!" Ol sesleri diňlände, köller ýigrenji we ýigrenji ýerlere öwrüldi. Ol sesleri diňlemelimi ýa-da gulaklaryny ýapmalymy, gözlerini ýummalymy? Diwaryň arkasyndaky sesler barha güýçlenýärdi: "Utanç! Utanç!" Sesleri diňlänmek ölüm getirýärdi. Seslere gulaklaryňy ýapmak hem ölüm getirýärmi?
  OceanofPDF.com
  VII
  
  JON WEBSTER bir hekaýa gürrüň berýärdi. Onuň özi hem düşünmek isleýän zady bardy. Hemme zady düşünmek islegi oňa täze bir höwes döredi. Ol hemişe nähili dünýäde ýaşapdy we ony düşünmek nähili az isleýärdi. Çagalar şäherlerde we fermalarda dogulýardy. Olar erkek we aýal bolup ulaldylar. Käbirleri kolleje gitdiler, beýlekileri şäher ýa-da oba mekdeplerinde birnäçe ýyl bilim alandan soň, dünýä çykdylar, belki-de öýlendiler, zawodlarda ýa-da dükanlarda iş tapdylar, ýekşenbe günleri ybadathana ýa-da top oýunlaryna gitdiler, çagalaryň ene-atalary boldular.
  Adamlar her ýerde dürli hekaýalar gürrüň berýärdiler, özlerini gyzyklandyrýan zatlar barada gürleşýärdiler, ýöne hiç kim hakykaty aýtmaýardy. Mekdepde hakykata üns berilmeýärdi. Başga, möhüm däl zatlaryň nähili çylşyrymly bulaşyklygy. "Iki goşmak iki dört. Eger söwdagär bir adama üç apelsin we iki alma satsa, apelsinler her bir on ikisini ýigrimi dört sente, almalar bolsa on alty sente satylsa, onda söwdagäriň söwdagäre näçe bergisi bar?"
  Hakykatdanam möhüm mesele. Üç apelsin we iki alma bilen ýigit nirä barýar? Ol goňur köwüşli, kepkasy çanagynda duran gysga boýly adam. Agzynyň daşynda geň ýylgyryş oýnaýar. Paltosynyň ýeňi ýyrtylypdyr. Näme boldy? Kuss öz-özüne aýdym aýdýar. Diňle:
  
  "Diddle-de-di-do,
  Diddle-de-di-do,
  Çinarberri Çinarberri agajynda ösýär.
  Diddle-de-di-do.
  
  Rim patyşasy doglanda şa zenanyň ýatylýan otagyna gelen sakgally adamlaryň adyndan näme diýjek bolýar? Çinberri näme?
  Jon Webster gyzy bilen gürleşýärdi, goluny gujaklap oturyp, gürrüň berýärdi, onuň arkasynda bolsa, görünmeýän aýaly demir gapagy gaýtadan ýerine goýmaga synanyşýardy, ol bolsa hemişe guýynyň agzyna berk basylmalydy, bu bolsa öz içindäki beýan edilmedik pikirleriň üýtgäp durandygyny görkezýärdi.
  Köp wagt mundan ozal, bir günortanlyk agşamda ýalaňaç halda onuň ýanyna gelen bir adam bardy. Ol onuň ýanyna gelip, oňa bir zat edipdi. Huşsuz özüne zor salmak. Wagtyň geçmegi bilen, bu zat unudylypdy ýa-da bagyşlanypdy, ýöne indi ol ýene-de şeýle edýärdi. Ol indi gürleýärdi. Ol näme hakda gürleýärdi? Hiç haçan aýdylmaýan zatlar ýokmydy? Eger adamyň öz içindäki çuňňur guýynyň maksady nämedi, eger adamyň aýdyp bolmaýan zady goýup boljak ýere öwrülmese?
  Indi Jon Webster öýlenen aýaly bilen söýüşmek synanyşygynyň tutuş hekaýasyny gürrüň bermäge synanyşdy.
  "Söýgi" sözüni öz içine alýan hatlary ýazmak bir zada getirdi. Birnäçe wagtdan soň, myhmanhananyň ýazuw otaglarynda ýazylan şeýle hatlaryň birnäçesini iberenden soň we olaryň hiç birine jogap almajagyny we bu zatdan ýüz öwürjekdigi barada pikir edip başlanda, jogap geldi. Soňra ondan hatlar sel ýaly geldi.
  Şol wagtlar hem ol şäherden şähere syýahat edip, söwdagärlere kir ýuwýan maşynlary satmaga synanyşýardy, ýöne bu her günüň diňe bir bölegini tutýardy. Şol wagt agşamlar, ir turup, käte ertirlikden öň şäherleriň biriniň köçelerinde gezelenç edýän irdenleri, uzyn agşamlary we ýekşenbe günleri galýardy.
  Şu wagtlaryň dowamynda ol düşündirip bolmajak energiýa bilen doldy. Munuň sebäbi onuň aşyk bolandygy üçin bolmaly. Eger adam aşyk bolmasa, ol özüni şeýle diri duýup bilmezdi. Irden we agşam, ol öýlere we adamlara seredip ýörände, hemmeler birden oňa ýakyn ýaly bolup görünýärdi. Erkekler we aýallar öýlerinden çykyp, köçelerde ýöräp barýardylar, zawodlaryň pyşyrdylary ýaňlanýardy, erkekler we oglanlar zawodlara girip-çykýardylar.
  Bir agşam ol nätanyş şäheriň nätanyş köçesinde agajyň ýanynda durdy. Goňşy öýde bir çaga aglaýardy we bir aýalyň sesi oňa ýuwaşlyk bilen eşidilýärdi. Barmaklary agajyň gabygyndan tutdy. Ol çaganyň aglaýan öýüne ylgap girip, çagany ejesiniň gujagyndan alyp, teselli bermek, hatda ejesini öpmek isledi. Eger ol diňe köçeden aşak ýöräp, erkekleriň ellerini gysyp, ýaş gyzlaryň egnine goluny goýup bilse näme bolardy?
  Onuň ajaýyp hyýallary bardy. Belki, täze we ajaýyp şäherleriň boljak dünýäsi bar. Ol şeýle şäherleri göz öňüne getirýärdi. Ilki bilen ähli jaýlaryň gapylary giňden açykdy. Hemme zat arassa we tertiplidi. Jaýlaryň penjireleri ýuwuldy. Ol jaýlaryň birine girdi. Şeýlelikde, adamlar çykyp gitdiler, ýöne onuň ýaly bir adam içeri girse, aşaky gatdaky otaglaryň birinde stoluň üstünde kiçijik zyýarat gurupdylar. Ak çörek, onuň ýanynda dilimleri kesmek üçin oýulan pyçak, sowuk etler, peýnir kwadratlary, şerap grafini bardy.
  Ol stoluň başynda ýeke özi oturyp, örän bagtly duýup naharlandy we açlygy ganandan soň, owuntyklary seresaplyk bilen arassalap, ähli zady seresaplyk bilen taýýarlady. Başga biri soňra gelip, şol öýe girip biler.
  Ýaş Websteriň ömrüniň şu döwründe görýän düýşleri ony şatlyk bilen doldurdy. Käwagt, öýüniň garaňky köçelerinde gijelerine ýöräp barýarka, ol asmana seredip, gülüp, durup durardy.
  Ol ýerde, hyýaly dünýäde, arzuwlar mekanyndady. Onuň aňy ony arzuwlar dünýäsinde baryp gören öýüne alyp gitdi. Ol ýerde ýaşaýan adamlara nähili gyzyklanma bildirýärdi. Gijedi, ýöne ýer ýagtydy. Kiçijik çyralary göterip, daşap bolýardy. Her öýüň baýramçylyk ýeri bolan şäher bardy we bu hem şol öýleriň biridi we onuň süýji çuňluklarynda diňe garnyňy däl, eýsem has köp zady doýurup bolýardy.
  Biri öýüň içinden geçip, ähli duýgularyny iýmitlendirdi. Diwarlar ýaşyň geçmegi bilen solup, ýumşak we näzik bolýan ýagty reňklere boýalypdy. Amerikada adamlaryň yzygiderli täze jaýlar gurýan döwürleri geçdi. Olar berk jaýlar gurup, soňra olarda galyp, olary haýal we ynamly bezeýärdiler. Bu jaýda öý eýeleri öýde bolanda, gündiz bolmak isleýän öýdiňiz, ýöne gijelerine ýeke galmak hem gowydy.
  Başlarynyň üstünde goýlan lampa diwarlara tans edýän kölegeleri düşürýärdi. Kimdir biri ýatylýan otaglara basgançaklardan çykdy, koridorlarda aýlanyp, ýene basgançaklardan aşak düşdi we lampany goýup, açyk öňki gapydan huşuny ýitirdi.
  Eýwanda bir pursatlap galyp, täze arzuwlar arzuw etmek nähili ýakymlydy. Bu öýde ýaşaýan adamlar barada näme aýdyp bilersiňiz? Ol ýokarky gatdaky ýatylýan otaglaryň birinde uklap ýatan ýaş aýaly göz öňüne getirdi. Eger ol düşekde uklap ýatan bolsa we ol onuň otagyna girse, näme bolardy?
  Belki, bir dünýäde, belki-de, hakyky halkyň şeýle dünýäni döretmegi üçin gaty köp wagt gerek bolar diýse bolar, ýöne dünýäde bir halk bolup bilmezmi? Siz näme pikir edýärsiňiz, hakykatdanam ösen duýgulary bolan, hakykatdanam ys alýan, görýän, dadyp bilýän, barmaklary bilen zatlary duýýan, gulaklary bilen zatlary eşidýän halk? Şeýle dünýäni arzuw edip bolardy. Agşam irdi we birnäçe sagatlap kiçi, hapa şäher myhmanhanasyna gaýdyp barmagyň zerurlygy ýokdy.
  Belki, bir gün diri adamlaryň ýaşaýan dünýäsi dörär. Şonda ölüm baradaky yzygiderli gürrüňler gutarar. Adamlar ýaşaýşy doldurylan käse ýaly berk tutup, ony eginlerine atmaly wagty gelýänçä göterdiler. Olar şerabyň içmek üçin, iýmitiň bedeni iýmitlendirmek we iýmitlendirmek üçin, gulaklaryň dürli sesleri eşitmek üçin we gözleriň zatlary görmek üçin döredilendigini düşünerler.
  Şeýle adamlaryň bedeninde nähili näbelli duýgular döremezligi mümkin? Jon Webster ýaly ýaş aýalyň şeýle agşamlarda garaňky köçäniň ugrundaky jaýlaryň biriniň ýokarky otagyndaky düşekde parahat ýatmagy mümkin. Biri öýüň açyk gapysyndan girip, çyra alyp, oňa ýakynlaşdy. Çyranyň özüni hem owadan zat hökmünde göz öňüne getirip bolýardy. Onuň barmagyny geçirip bolýan kiçijik ýüzügi bardy. Biri çyrany barmagyna ýüzük ýaly dakynýardy. Onuň kiçijik ýalpyldawuklygy garaňkylykda ýalpyldaýan gymmatbaha daş ýalydy.
  Biri basgançaklardan çykyp, aýalyň düşekde ýatan otagyna ýuwaşlyk bilen girdi. Biri kellesiniň üstünde lampa tutdy. Onuň şöhlesi aýalyň we aýalyň gözlerine düşdi. Olar birek-birege seredip, şol ýerde durup, uzak wagtlap wagt geçdi.
  Sorag berildi: "Sen meniň tarapdarymy? Men seniň tarapdarymy?" Adamlar täze duýgy, köp täze duýgy döretdiler. Adamlar gözleri bilen görýärdiler, burnlary bilen ys alýardylar, gulaklary bilen eşidýärdiler. Bedeniň has çuňňur, gizlin duýgulary hem ösdi. Indi adamlar birek-biregi bir hereket bilen kabul edip ýa-da ret edip bilýärdiler. Erkekleriň we aýallaryň haýal açlygy indi ýokdy. Birnäçe ýarym altyn pursatlaryň iň gowşak öwüşginlerini başdan geçirip bolýan uzak ömür ýaşamagyň zerurlygy ýokdy.
  Bu fantaziýalaryň hemmesinde onuň öýlenmegi we ondan soňky durmuşy bilen şeýle berk baglanyşykly bir zat bardy. Ol muny gyzyna düşündirmäge synanyşdy, ýöne bu kyn boldy.
  Bir pursat ol öýüň ýokarky otagyna girip, öňünde ýatan bir aýaly gördü. Onuň gözlerinde garaşylmadyk sorag döräp, onuň gözlerinde çalt we sabyrsyz jogap tapdy.
  Soňra bolsa - nälet bolsun, ony düzetmek nähili kyn boldy! Bir manyda ýalan aýdylypdy. Kim tarapyndan? Ol we aýal bilelikde dem alan zäher bardy. Ýokarky gatdaky ýatylýan otagyň howasyna zäherli bug bulutyny kim çykardy?
  Şol pursat ýaş ýigidiň ýadyna yzygiderli gaýdyp gelýärdi. Ol nätanyş şäherleriň köçelerinde ýöräp, ýokarky gatdaky täze görnüşli aýalyň ýatylýan otagyna ýetmegi arzuw edýärdi.
  Soňra ol myhmanhana baryp, sagatlap hat ýazyp oturdy. Elbetde, ol öz fantaziýalaryny ýazmady. Wah, eger onuň muny etmäge batyrlygy bolsady! Eger ol muny etmäge ýeterlik bilýän bolsady!
  Ol "söýgi" sözüni gaýta-gaýta, samsyklyk bilen ýazýardy. "Men ýöräp, seniň hakda pikir edýärdim we seni şeýle söýýärdim. Men özüme ýaran bir öýi gördüm we seniň we meniň onda är-aýal hökmünde ýaşaýandygymyzy pikir etdim. Şol gezek seni görenimde şeýle samsyk we ünssiz bolandygym üçin ötünç soraýaryn. Maňa ýene bir mümkinçilik ber, men saňa 'söýgimi' subut ederin."
  Nähili dönüklik! Galyberse-de, Jon Webster bagta barýan ýolda özi we bu aýal içmeli boljak hakykat çeşmelerini zäherledi.
  Ol asla onuň hakda pikir etmeýärdi. Ol öz fantaziýa şäheriniň ýokarky otagynda ýatan geň, syrly aýal hakda pikir edýärdi.
  Hemmesi ýalňyş başlady, soň bolsa hiç zady düzedip bolmady. Bir gün ondan hat geldi, soňra bolsa, ýene-de köp hat ýazandan soň, ol onuň şäherine baryp, ony görmäge gitdi.
  Bir wagtlar başagaýlyk boldy, soňra geçmiş unudylan ýaly boldy. Olar nätanyş bir şäherde agaçlaryň aşagynda bile gezelenje çykdylar. Soňra ol ýene-de hat ýazyp, ony ýene-de görmäge geldi. Bir gije ol öýlenmek teklibini etdi.
  Şol bir iblis! Ol hatda soranda-da ony gujaklamady. Bularyň hemmesinde belli bir gorky bardy. "Öňki bolan zatlardan soň muny etmejek bolýaryn. Biz öýlenýänçä garaşaryn. Şonda hemme zat başgaça bolar." Olaryň biriniň pikiri bardy. Mesele, öýlenenden soň, adam öňküsinden düýbünden başgaça bolýar we söýýän adamy hem düýbünden başga bir zada öwrülýär.
  Şeýdip, bu pikir bilen ol öýlenmegi başardy we ol aýal bilen bilelikde bal aýyna gitdiler.
  Jon Webster gyzynyň jesedini özüne ýakyn tutup, ýeňil titräp durdy. "Meniň kellämde şeýle pikir bardy: haýal gitmeli" diýdi ol. "Görýäňmi, men ony eýýäm bir gezek gorkuzdym. "Biz bu ýere haýal giteris" diýip, öz-özüme gaýtalap aýdýardym. "Bolýar, ol durmuş barada köp zat bilmeýär; men haýal gitmeli".
  Toý pursadynyň ýatlamasy Jon Websteri çuňňur tolgundyrdy.
  Gelin basgançaklardan aşak düşdi. Onuň töwereginde nätanyş adamlar durdy. Şol bir wagtyň özünde, bu nätanyş adamlaryň, ähli adamlaryň içinde hiç kimiň şübhelenmeýän pikirler aýlanyp ýördi.
  "Indi maňa seret, Jeýn. Men seniň kakaň. Men şeýledim. Şu ýyllaryň dowamynda men seniň kakaňdym, men diňe şeýledim. "Maňa bir zat boldy. Bir ýerde meniň gapagym açyldy. Indi, görýärsiňmi, men beýik depäniň üstünde duran ýaly, öňki durmuşymyň geçen jülgesine seredýärin. Birden, görýärsiňmi, men ömrümiň dowamynda näme pikir edýändigimi tanaýaryn."
  "Sen ony eşidersiň. Bolýar, sen muny adamlaryň ölüm barada ýazýan kitaplarynda we hekaýalarynda okarsyň. 'Ölüm pursatynda, ol yzyna seredip, tutuş ömrüniň onuň öňünde ýaýylyp ýatanyny gördü'. Sen şeýle okarsyň.
  "Ha! Bolýar, ýöne durmuş nähili? Adam ölenden soň täzeden direlen pursady nähili?"
  Jon Webster ýene-de tolgundy. Ol gyzynyň egninden elini aýyrdy we ellerini bir-birine sürtdi. Onuň we gyzynyň bedeninde ýeňil titreme boldy. Gyz onuň näme diýýändigini düşünmedi, ýöne geň galdyryjy zat, munuň ähmiýeti ýokdy. Şol pursatda olar çuňňur birleşdiler. Birnäçe ýyllap bölekleýin ölümden soň tutuş janlylygyň duýdansyz janlanmagy synagdy. Beden bilen aňyň täze deňagramlylygyny tapmalydy. Özüni örän ýaş we güýçli duýýardy, soňra birden garrady we ýadawdy. Indi adam köp adamly köçede doldurylan käse göterip barýarka, durmuşyny öňe alyp barýardy. Adam hemişe ýadynda saklamalydy, bedeniň belli bir derejede dynç almaga mätäçdigini ýadynda saklamalydy. Biraz berip, zatlara täsir etmelidi. Muny hemişe ýadynda saklamalydy. Eger adam öz bedenini söýgülisiniň bedenine taşlaýan wagtdan başga islendik wagtda berk we dartgynly bolsa, aýagy büdrärdi ýa-da bir zada urulýardy we göterýän doldurylan käsesi oňaýsyz hereket bilen boşalýardy.
  Gyzy bilen düşekde oturyp, özüni saklamaga synanyşanda, adamyň aňyna geň pikirler gelýärdi. Ol aňsatlyk bilen hemme ýerde görülýän adamlaryň, şäherlerde, obalarda we fermalarda boş bedenleri aýlanyp ýören adamlaryň birine öwrülip bilerdi, "durmuşy boş gap ýaly adamlaryň biri" diýip pikir etdi, soňra has ajaýyp pikir gelip, ony rahatlandyrdy. Ol bir wagtlar eşiden ýa-da okan bir zat bardy. Ol nämedi? "Ol isleýänçä meniň söýgimi oýarma ýa-da oýarma" diýip, içinden bir ses aýtdy.
  Ol ýene-de öz nikasynyň hekaýasyny gürrüň bermäge başlady.
  "Biz bal aýymyzy Kentukidäki bir fermada geçirdik we gijelerine poýezdda ýatylýan wagonda syýahat etdik. Men onuň bilen haýal gitmegiň pikirini edip, öz-özüme haýal gitmelidigimi aýdyp durdum, şonuň üçin şol gije ol aşaky düşekde ýatdy, men bolsa ýokarky düşege gizlin girdim. Biz onuň kakasynyň dogany bolan daýysynyň fermasyna baryp görmelidik we ertirlik naharyndan öň poýezddan düşmeli şähere ýetdik."
  "Onuň daýysy wokzalda araba bilen garaşyp durdy we biz derrew baryp görmeli ýurduň ýerine gitdik."
  Jon Webster iki adamyň kiçijik şähere gelmegi baradaky hekaýany jikme-jikliklere üns berip gürrüň berdi. Şol gije ol örän az uklady we başyna gelýän ähli zadyň aýdyň duýulýandygyny duýdy. Wokzaldan agaç ammarlaryň hatary uzalyp gidýärdi we birnäçe ýüz metrden soň ol ýaşaýyş köçesine, soňra bolsa oba ýoluna öwrüldi. Köýnek ýeňli köýnek geýen bir adam köçäniň bir tarapyndaky pyýada ýoly bilen ýöräp barýardy. Ol çilim çekýärdi, ýöne araba geçende, ol çilimi agzyndan çykaryp güldi. Ol köçäniň garşy tarapyndaky açyk dükanyň öňünde duran başga bir adama seslendi. Ol nähili geň sözler aýtdy. Olar näme diýjek bolýardy? "Adatdan daşary ýagdaýa sal, Eddi" diýip gygyrdy.
  Üç adamy alyp barýan araba çalt hereket etdi. Jon Webster bütin gije uklamady we onuň içinde dartgynlylyk bardy. Ol diri, höweslidi. Öňdäki oturgyçda oturan daýysy kakasy ýaly iri adamdy, ýöne onuň derisi açyk howada ýaşamakdan goňur reňke öwrülipdi. Onuň hem çal murtlary bardy. Onuň bilen duşuşmak mümkinmidi? Kimdir biri oňa ýakyn we gizlin bir zat aýdyp bilermidi?
  Her niçik bolsa-da, kimdir biri öýlenen aýalyna şeýle ýakyn we gizlin zatlary aýdyp bilermi? Aslynda, onuň bedeni geljekki söýgi gatnaşygyna garaşyp, bütin gije agyrýardy. Illinoýs ştatynyň abraýly senagat şäherlerinde abraýly maşgalalardan aýallar bilen öýlenenlerinde hiç kimiň şeýle zatlar barada gürleşmezligi nähili geň. Toýdaky her bir adamyň bilmelidi. Şübhesiz, öýlenen ýaş erkekler we aýallar, şeýle diýilse-de, sahna arkasynda ýylgyryp we gülüp duran zatlaryň hut şu bolandygyna ynanýardylar.
  Arabany iki at çekdi we olar asuda we yzygiderli sürdüler. Jon Websteriň gelni boljak aýal, ellerini dyzyna goýup, onuň ýanyndaky oturgyçda, örän göni we uzyn boýly oturypdy. Olar şäheriň çetindedi we bir öýüň öň gapysyndan bir oglan çykyp, kiçijik eýwanda durup, olara boş, soragly gözler bilen seredýärdi. Biraz öňde, alça agajynyň aşagynda, başga bir öýüň gapdalynda uly bir it uklap ýatyrdy. Ol arabanyň hereket etmezden öň diýen ýaly geçip gitmegine rugsat berdi. Jon Webster iti synlady. "Men bu rahat ýerden turup, bu araba barada dawa etmelimi ýa-da dälmi?" diýip, it özüne sorag berýän ýalydy. Soňra ol böküp turdy we ýoldan deli bolup ylgap, atlara üýrüp başlady. Öňdäki oturgyçdaky adam ony gamçy bilen urdy. "Meniň pikirimçe, ol muny etmeli, munuň dogry işdigini karar etdi" diýip, Jon Webster aýtdy. Gelni we onuň daýysy oňa soragly seretdiler. "Eý, bu näme boldy? Näme diýdiň?" diýip, daýysy sorady, ýöne jogap almady. Jon Webster birden özüni oňaýsyz duýdy. "Men diňe it hakda gürrüň berýärdim" diýip, ol biraz wagtdan soň aýtdy. Ol nähilidir bir ýol bilen düşündirmeli boldy. Ýoluň galan bölegi sessiz geçdi.
  Şol günüň agşamarasy, şeýle umyt we şübhe bilen garaşýan meselesi birhili tamamlandy.
  Daýysynyň uly, rahat ak çarçuwaly ferma jaýy derýanyň kenarynda, dar, ýaşyl jülgede ýerleşýärdi, onuň öň we arkasynda daglar galdyrylyp durdy. Şol günüň ikinji ýarymynda ýaş Webster we onuň gelni öýüň arkasyndaky ambaryň ýanyndan geçip, miweli bagyň gapdalyndan geçýän ýola çykdylar. Soňra olar hasara çykyp, meýdandan geçip, dagyň etegine çykýan tokaýa girdiler. Depesinde başga bir çemenlik, soňra bolsa dagyň depesini doly örtýän ýene bir tokaý bardy.
  Gün ýylydy we olar ýolda gürleşmäge synanyşdylar, ýöne peýdasy bolmady. Wagtal-wagtal gyz oňa utanjaňlyk bilen seredip, "Durmuşda gitjek ýolumyz örän howply. Sen ygtybarly ýol görkezijidigiňe ynanýarmyň?" diýýän ýalydy.
  Bolýar, ol gyzyň soragyny duýdy we jogabyna şübhelendi. Elbetde, sorag köp wagt öň berlip, jogap berlen bolsa, has gowy bolardy. Olar tokaýdaky dar ýola ýetende, ol gyzyň öňe gitmegine rugsat berdi we soňra oňa ynamly seredip bildi. Onda hem gorky bardy. "Utanjaňlygymyz bizi hemme zady bulaşdyrar" diýip pikir etdi. Şol wagt hakykatdanam şeýle anyk bir zadyň pikirlenip-düşünmändigini ýadyna salmak kyndy. Ol gorkýardy. Gyzyň arkasy örän gönidi we bir gezek, asylgy duran agajyň şahasynyň aşagyndan geçmek üçin egilende, uzyn, inçe bedeni, galyp-galyp, örän owadan hereket etdi. Boğazynda bir düwünçük galdy.
  Ol kiçijik zatlara üns bermäge synanyşdy. Bir-iki gün mundan ozal ýagyş ýagypdy we ýoluň golaýynda kiçijik kömelekler ösüpdi. Bir ýerde olaryň tutuş goşuny bardy, örän owadan, inçe reňkli tegmiller bilen bezelen kepkalary bardy. Ol birini saýlady. Burnundaky deşikler nähili geň ýiti. Ol ony iýmek isledi, ýöne ol gorkup garşy çykdy. "Iýme," diýdi ol. "Zäher bolup biler." Bir pursat olar ahyrsoňy tanyşyp biljek ýaly boldy. Ol oňa göni seretdi. Bu geňdi. Olar heniz biri-birine öý haýwanlarynyň adyny aýtmandylar. Olar biri-birine asla atlary bilen ýüzlenmändiler. "Iýme," diýdi ol. "Bolýar, ýöne bu höwesli we ajaýyp dälmi?" diýip jogap berdi ol. Olar birneme wagtlap biri-birine seretdiler, soňra ol gyzardy, soňra ýene-de ýoldan ýöräp gitdiler.
  Olar jülgä seredýän depä çykdylar we ol agaja arkasyny daýanyp oturdy. Bahar geçipdi, ýöne olar tokaýyň içinden ýöräp barýarkalar, täze ösüş duýgusy hemme ýerde duýulýardy. Kiçijik ýaşyl, açyk ýaşyl jandarlar gury goňur ýapraklaryň we gara topragyň arasyndan ýokaryk çykýardylar, agaçlar we gyrymsy agaçlar hem täze ösüşleri ösdürýän ýalydy. Täze ýapraklar peýda bolýarmydy ýa-da köne ýapraklar täzelenendikleri üçin biraz göni we güýçli durdumydy? Bu hem, adamyň çaş-baş galyp, jogap talap edýän, ýöne jogap berip bilmeýän soragy bilen ýüzbe-ýüz bolanda göz öňünde tutulmaly zatdy.
  Indi olar depäniň üstündedi we onuň aýagynyň aşagynda ýatyrka, ol oňa seretmeli däldi, ýöne jülgä seredip bilerdi. Belki, ol oňa seredip, onuň ýaly pikir edýändir, ýöne bu onuň öz işidi. Bir adam öz pikirlerine eýe bolup, işlerini tertipleşdirip bildi. Ýagyş hemme zady täzeläp, tokaýa köp sanly täze ys getirdi. Şemalyň ýokdugy nähili bagtly. Yslar sowulman, ýumşak ýorgan ýaly, hemme zady örtýärdi. Topragyň öz ysy bardy, çüýrän ýapraklaryň we haýwanlaryň ysy bilen garyşdy. Depäniň depesinde goýunlaryň käwagt ýöreýän ýoly bardy. Ol oturan agajyň arkasyndaky gaty ýolda goýun tezekleriniň üýşüp ýatyrdy. Ol seretmek üçin öwrülmedi, ýöne olaryň şol ýerdedigini bildi. Goýun tezekleri mermer ýalydy. Yslara bolan söýgüsiniň çäginde ähli jandarlary, hatda jandarlaryň zyňyndylaryny hem öz içine alyp biljekdigini duýmak ýakymlydy. Tokaýyň bir ýerinde gülleýän agaç ösdi. Ol uzakda bolup bilmezdi. Onuň hoşboý ysy dagyň eteginde ýaýran beýleki yslar bilen garyşdy. Agaçlar arylary we mör-möjekleri çagyrýardy, olar bolsa howsala bilen jogap berýärdiler. Olar Jon Websteriň we onuň kellesiniň üstünde howada çalt uçýardylar. Adam pikirler bilen oýnamak üçin başga işleri goýýar. Odin kiçi pikirleri howa ýaltalyk bilen zyňýardy, oglanlar oýnaýan ýaly, zyňyp, soňra ýene-de tutýardy. Wagtyň geçmegi bilen, wagty gelende, Jon Websteriň we onuň öýlenen aýalyň durmuşynda krizis dörärdi, ýöne häzirlikçe pikirler bilen oýnap bolýardy. Odin pikirleri howa zyňyp, ýene-de tutdy.
  Adamlar her ýere ýöräp, gülleriň we käbir beýleki zatlaryň, ysly otlaryň we şuňa meňzeş zatlaryň ysyny bilýärdiler, şahyrlar olary hoşboý ysly diýip atlandyrdylar. Yslara esaslanyp diwar gurmak mümkinmi? Bir wagtlar aýallaryň goltugynyň ysy barada goşgy ýazan fransuz bolmadymy? Bu barada mekdepde ýaşlaryň arasynda eşiden zadymydy ýa-da diňe onuň kellesine gelen bir samsyk pikirmidi?
  Wezipe aňdaky ähli zadyň: ýeriň, ösümlikleriň, adamlaryň, haýwanlaryň, mör-möjekleriň ysyny duýmakdy. Ýeri we adamlary ýok etmek üçin altyn mantiýa dokalyp bilnerdi. Haýwanlaryň güýçli yslary, sosna we beýleki agyr yslar bilen birleşip, mantiýa berklik we çydamlylyk berýärdi. Soňra, bu güýjüň esasynda, adam öz göz öňüne getirmegine erkinlik berip bilerdi. Ähli kiçi şahyrlaryň ýygnanmaly wagty geldi. Jon Websteriň göz öňüne getirmesi bilen döredilen berk esasda, olar öz has çydamsyz burun deşikleriniň duýmaga het edip bilýän ähli yslaryny ulanyp, dürli nagyşlary dokap bilýärdiler: tokaý ýollarynda ösýän menekşeleriň ysy, kiçijik ejiz kömelekler, ýerasty haltalardan damjalaýan bal ysy, mör-möjekleriň garynlary, hammamdan täze çykan gyzlaryň saçlary.
  Ahyrsoňy, orta ýaşly Jon Webster gyzy bilen düşeginde oturyp, ýaşlyk döwründäki wakalary gürrüň berdi. Öz islegine garşy, ol bu wakanyň gürrüňini geň galdyryjy derejede ters öwrümde berdi. Ol, şübhesiz, gyzyna ýalan sözleýärdi. Dag eteginde ýaşaýan şol ýaş ýigit köp wagt mundan ozal, indi oňa degişli edýän köp sanly we çylşyrymly duýgularyny başdan geçirdimikä?
  Wagtal-wagtal ol geplemegini bes edip, başyny ýaýkaýardy, ýüzünde ýylgyryş oýnaýardy.
  "Onuň bilen gyzynyň arasyndaky gatnaşyk indi nähili ygtybarlydy. Mugjyzanyň bolandygyna hiç hili şübhe ýokdy."
  Hatda oňa gyzyň onuň ýalan sözleýändigini, ýaşlyk tejribesiniň üstüne birhili romantiki örtük atýandygyny bilýän ýalydy, ýöne oňa gyzyň diňe iň aňyrsyna çenli ýalan sözlemek bilen hakykata ýetip biljekdigini hem bilýän ýalydy.
  Indi adam ýene-de dagyň eteginde öz hyýalyndady. Agaçlaryň arasynda bir deşik bardy we ol şol deşigiň içinden daşary seredip, aşakdaky tutuş jülgäni görüp bilýärdi. Derýanyň aşaky böleginde uly bir şäher bardy - ol we onuň gelni düşen şäher däl-de, has uly, zawodlary bolan şäher bardy. Käbir adamlar şäherden gaýyklarda derýanyň ýokarky tarapyna gelip, derýanyň ýokarsynda we onuň daýysynyň öýüniň aňyrsynda bir tokaýda piknik etmäge taýýarlanýardylar.
  Oturylyşykda erkekler hem, aýallar hem bardy, ak köýnek geýen aýallar. Olaryň ýaşyl agaçlaryň arasynda öňe-yza aýlanyp ýörenini synlamak örän owadandy, olaryň biri derýanyň kenaryna golaýlaşdy we bir aýagyny kenarda berkidilen gaýyga, beýlekisini bolsa kenaryň özüne goýup, küýzäni suw bilen doldurmak üçin egildi. Suwda bir aýal we onuň keşbi bardy, bu uzakdan hem görünmeýärdi. Bir meňzeşlik we bir-birinden aýrylyş bardy. Iki ak şekil ajaýyp boýalan gabyk ýaly açylyp-ýapylýardy.
  Depede duran ýaş Webster gelnine seretmedi we ikisi hem dymdy, ýöne ol diýen ýaly tolgunýardy. Ol hem onuňky ýaly pikirleri pikir edýärmidi? Onuň tebigaty onuňky ýaly açylypdymy?
  Aýdyň pikirleri saklamak mümkin däldi. Ol näme pikir edýärdi, aýal näme pikir edýärdi we duýýardy? Derýanyň aňyrsyndaky tokaýda ak aýal şekilleri agaçlaryň arasynda gezýärdi. Garaňky eşikleri bilen piknikde bolan erkekler indi tapawutlanyp bilmeýärdi. Olar indi göz öňünde tutulmaýardy. Ak halatly aýal şekilleri berk, ýokaryk galýan agaçlaryň arasynda aýlanyp ýördi.
  Onuň arkasynda, depäniň başynda bir aýal bardy we ol onuň gelnidi. Belki, onuň hem onuňky ýaly pikirleri bardy. Bu hakykat bolmaly. Ol ýaş aýaldy we gorkardy, ýöne gorkuny bir gyra taşlamaly wagty geldi. Olaryň biri erkekdi we dogry pursatda ol aýala ýakynlaşyp, ony tutdy. Tebigatda belli bir zalymlyk bardy we wagtyň geçmegi bilen bu zalymlyk erkekligiň bir bölegine öwrüldi.
  Ol gözlerini ýumdy we garnynyň üstüne öwrülip, dört aýagynyň üstüne turdy.
  Eger sen indi onuň aýaklarynyň aşagynda sessiz ýatsaň, bu bir hili delilik bolardy. Içerde eýýäm anarhiýa bardy. "Ölüm pursatynda ähli ýaşaýyş adamyň öňünde geçýär." Nähili samsyk pikir. "Ýaşaýşyň dörän pursady näme bolar?"
  Ol haýwan ýaly dyza çökdi, ýere seretdi, ýöne heniz oňa seretmedi. Ol ähli güýji bilen gyzyna durmuşyndaky şu pursadyň ähmiýetini düşündirmäge synanyşdy.
  "Duýgularymy nädip aýdyp bilerin? Belki, suratkeş ýa-da aýdymçy bolmalydym. Gözlerim ýumulypdy we içimde seredýän jülge dünýäsiniň ähli görnüşleri, sesleri, yslary we duýgulary bardy. Öz içimde ähli zady düşünip bilýärdim."
  "Hemme zat ýalpyldawuk, reňklerde bolup geçdi. Ilki başda sarylar, altynlar, ýalpyldawuk sarylar, heniz dogulmadyk zatlar bardy. Sarylar topragyň gara gök we gara reňkleriniň aşagynda gizlenen kiçi, ýalpyldawuk zolaklardy. Sarylar heniz dogulmadyk, heniz ýagtylyga çykarylmadyk zatlardy. Olar sarydy, sebäbi heniz ýaşyl däldi. Tizden sarylar ýeriň gara reňkleri bilen garyşyp, güller dünýäsine çykardy."
  Gülleriň deňzi bolardy, tolkunlar ýaly ylgap, ähli zady çaýkaýardy. Bahar geler, ýeriň içinde, meniň içimde hem."
  Derýanyň üstünde guşlar howada uçýardylar, ýaş Webster bolsa gözlerini ýumup, aýalyň öňünde baş egip, howadaky guşlar, howanyň özi we aşakdaky derýadaky balyklardy. Indi oňa gözlerini açyp, jülgä seretse, şeýle uzak aralykdan hem aşaky derýadaky balyk ýüzgeçleriniň hereketini görüp bilýän ýaly boldy.
  Bolýar, indi gözlerini açmasa gowy bolar. Ol bir wagtlar bir aýalyň gözlerine seredipdi, aýal bolsa deňizden çykan ýüzüji ýaly oňa tarap gelipdi, ýöne soň hemme zady bozan bir zat boldy. Ol aýalyň üstüne süýşüp geldi. Indi aýal garşylyk görkezip başlady. "Gorkam," diýdi aýal, "Men gorkýaryn. Indi saklanmagyň manysy ýok. Bu seniň saklanyp bilmejek pursatyň." Ol gollaryny galdyryp, protest bildirip we aglap, aýalyňy gujagyna aldy.
  OceanofPDF.com
  VIII
  
  "Näme üçin adam zorlamaly, aňy zorlamaly, huşsuzy zorlamaly?"
  Jon Webster gyzynyň ýanyna böküp, aýlandy. Bu söz onuň arkasynda ýerde duýulman oturan aýalynyň içinden çykdy. "Etme," diýdi, soňra agzyny iki gezek açyp-ýapyp, bu sözi gaýtalady, emma netije bolmady. "Etme, etme," diýdi ol ýene. Sözler onuň dodaklaryndan çykýan ýalydy. Onuň ýerde ýatan bedeni geň, deformasiýa öwrülen et we süňk bölegine öwrüldi.
  Ol solgun, hamyr ýaly solgundy.
  Ýoluň tozanynda uklap ýatan itiň çalt hereket edýän awtoulagyň öňünden böküp çykmagy mümkin bolanda, Jon Webster düşekden böküp turdy.
  Nälet bolsun! Onuň aňy häzirki döwre gaýdyp geldi. Bir pursat mundan ozal, ol giň, gün şöhlesi düşýän jülgäniň üstündäki dag eteginde ýaş gyz bilen söýüşipdi. Söýüşmek üstünlikli bolmady. Ol erbet geçdi. Bir wagtlar, bedenini bir erkege beren uzyn boýly, inçe gyz ýaşaýardy, ýöne ol gaty gorkup, günä we utançdan ejir çekipdi. Soňra ol aşa köp mähirden däl-de, özüni hapa duýandygy üçin aglady. Soňra olar dag eteginden aşak düşüp, gyz oňa öz duýgularyny aýtmaga synanyşdy. Soňra ol hem özüni ýigrenç we hapa duýup başlady. Gözlerinden ýaş döküldi. Ol aýalyň hakykatdanam dogry bolmaly diýip pikir etdi. Aýdanlaryny diýen ýaly hemmeler aýtdy. Ahyrsoňy, adam haýwan däldi. Adam haýwançylykdan gaçmaga synanyşýan aňly jandardy. Ol şol gije, ilkinji gezek aýalynyň ýanynda düşekde ýatanda, bularyň hemmesini pikir etmäge synanyşdy we käbir netijelere geldi. Ol erkekleriň belli bir höwesleriniň erk güýji bilen iň gowy basylyp bilinjekdigine ynanmakda şübhesiz haklydy. Eger erkek özüni goýberse, ol haýwandan gowy bolmaz.
  Ol muny aýdyň pikirlenmäge örän köp synanyşdy. Ol çaga terbiýelemek maksadyndan başga olaryň arasynda söýgi gatnaşygynyň bolmazlygyny isleýärdi. Eger biri çaga dünýä getirmek, döwlet üçin täze raýatlary terbiýelemek we beýleki zatlar bilen meşgullanýan bolsa, söýgi gatnaşygynyň belli bir derejede mertebesi bolup bilerdi. Ol şol gün onuň öňünde ýalaňaç duranda nähili kemsidilen we ýigrenji duýandygyny düşündirmäge synanyşdy. Olar bu barada ilkinji gezek gürleşýärdiler. Bu on esse, müň esse beter boldy, sebäbi ol ikinji gezek gelipdi we başgalar ony görüpdi. Olaryň gatnaşyklarynyň arassa pursady berk talap bilen inkär edildi. Bu bolandan soň, ol dostunyň ýanynda galyp bilmedi, dostunyň doganyna gelende bolsa - ol nädip onuň ýüzüne gaýtadan seredip biler? Ol her gezek oňa seredende, onuň bolmaly ýaly geýinmän, utanmazlyk bilen ýalaňaç, düşekde ýatan, ýalaňaç bir erkek ony gujagynda tutup durandygyny görýärdi. Ol öýden çykyp, derrew öýüne gitmeli boldy we elbetde, gaýdyp geleninde, hemmeler näme bolandygyny, onuň saparynyň şeýle birden kesilendigini bilmän haýran galdylar. Kynçylyk, öýüne geleninden bir gün soň ejesi oňa sorag berende, ol birden aglady.
  Şondan soň olaryň näme pikir edýändigini ol bilmeýärdi. Aslynda, ol hemmeleriň pikirlerinden gorkmaga başlady. Gijelerine ýatylýan otagyna girende, bedenine seretmäge utanýardy we garaňkyda geýinmäge başlady. Ejesi yzygiderli şeýle diýýärdi: "Öýe birden gaýdyp gelmegiň şu öýdäki ýaş ýigidiň bilen baglanyşyklymy?"
  Öýe gaýdyp gelip, başgalaryň öňünde çuňňur utanç duýandan soň, ol ybadathana goşulmak kararyna geldi we bu karar ybadathananyň ynançly agzasy bolan kakasyny begendirdi. Aslynda, bu waka ony we kakasyny has ýakynlaşdyrdy. Belki, ejesinden tapawutlylykda, ol ony hiç haçan oňaýsyz soraglar bilen biynjalyk etmeýändigi üçindir.
  Her niçik bolsa-da, ol haçan-da bolsa durmuşa çyksa, ony ýoldaşlyga esaslanýan arassa nika etmäge synanyşjakdygyna karar berdi. Eger Jon Webster öýlenmek teklibini gaýtalasa, ahyrsoňy oňa öýlenmeli boljakdygyny duýdy. Bolan wakalardan soň, bu ikisi üçin hem ýeke-täk dogry zatdy we indi olar öýlenensoň, geçmişi düzetmek üçin arassa we arassa durmuşda ýaşamak we adamlary haýran galdyrýan we gorkuzan haýwan duýgularyna asla ýol bermezlige synanyşmak deň derejede dogry bolardy.
  Jon Webster aýaly we gyzy bilen ýüzbe-ýüz durdy we onuň pikirleri olaryň bilelikde ýatýan ilkinji gijä we bile geçiren köp sanly beýleki gijelerine gaýdyp geldi. Şol ilkinji gijede, köp wagt mundan ozal, ol onuň bilen gürleşip ýatyrka, aýyň şöhlesi penjireden süzülip, onuň ýüzüne düşüpdi. Ol şonda örän owadandy. Indi ol indi oňa ýakynlaşman, yhlas bilen otlanyp, onuň ýanynda parahat ýatyp, bedeni birneme yza çekilip, goly onuň eginlerine gujaklap durka, ol ondan gorkmaýardy we wagtal-wagtal elini galdyryp, onuň ýüzüne degýärdi.
  Aslynda, onuň bedenden düýbünden aýry bir ruhy güýje eýedigi onuň aňyna geldi. Öýüň aňyrsynda, derýanyň kenarynda gurbagalar içege seslerini çykardylar we bir gije howadan geň, geň bir gykylyk geldi. Bu gijeki guşlaryň biri bolmaly, belki-de, bir gykylyk. Aslynda, ses jaň däldi. Bu bir görnüşli ýabany gülküdi. Öýüň başga bir ýerinden, şol bir gatda, daýysynyň horlamasy eşidildi.
  Iki erkek hem köp uklamady. Aýtjak zat köpdi. Ahyrsoňy, olar biri-birini asla tanamaýardylar. Şol wagt ol onuň aýal däldigini pikir edýärdi. Ol çagady. Çaganyň başyna bir erbet zat geldi we bu onuň günäsidi, indi bolsa ol onuň aýaly bolansoň, zatlary düzetmek üçin elinden gelenini ederdi. Eger yhlas ony gorkuzan bolsa, öz yhlasyny basyp ýatyrardy. Onuň pikirine köp ýyllap dowam eden bir pikir geldi. Aslynda ruhy söýgi fiziki söýgiden has güýçli we arassady, olar iki aýry we dürli zatdy. Bu pikir oňa gelende, ol örän ylham aldy. Indi, aýaga durup, aýalynyň keşbine seredip, näme bolandygyny, bir wagtlar içinde şeýle güýçli bolan bu pikiriň onuň ýa-da onuň bilelikde bagt tapmagyna päsgel berendigini pikir etdi. Kimdir biri bu sözleri aýtdy, soň bolsa, olaryň manysy ýokdy. Olar hemişe adamlary aldaýan, olary ýalan pozisiýalara äkidýän mekir sözlerdi. Ol bu sözlerden ýigrenýärdi. "Indi men ilki bilen eti kabul edýärin, ähli eti" diýip, ol henizem oňa seredip, düşnüksiz pikir etdi. Ol aýnadan seretmek üçin öwrülip, otagyň içinden geçdi. Şamyň ýagtysy özüne doly aýdyň görünmegi üçin ýeterlik ýagtylyk berdi. Bu biraz geň galdyryjy pikirdi, ýöne hakykatda, soňky birnäçe hepdede aýalyna her gezek seredende, aýnadan özüne seretmek isleýärdi. Ol bir zada ynanmak isleýärdi. Bir wagtlar düşeginde onuň ýanynda ýatan, ýüzüne düşýän uzyn boýly, inçe gyz, indi onuň bilen otagda, şol pursat gapyda, düşegiň aýagynda ýerde çömelýän agyr, hereketsiz aýala öwrüldi. Ol nähili derejede şeýle boldy?
  Haýwanparazlykdan şeýle aňsatlyk bilen gaça durup bolmaýar. Indi ýerde ýatan aýal ondan has köp haýwana meňzeýärdi. Belki, ol eden günäleri, wagtal-wagtal şäherlerdäki beýleki aýallara utanç bilen gaçyp gitmegi bilen halas bolupdyr. "Eger bu sözler hakykat bolsa, gowy, arassa adamlaryň dişine degip bilerdi" diýip, ol içki kanagatlanma bilen pikir etdi.
  Ýerde ýatan aýal birden kesellän agyr haýwana meňzeýärdi. Ol düşege çekildi we gözlerinde geň, şahsyýetsiz bir yşyk bilen oňa seretdi. Ol başyny galdyrmakda kynçylyk çekýärdi. Onuň suwa batýan bedeninden düşegiň özi tarapyndan kesilen şem şöhlesi onuň ýüzüne we eginlerine ýagty düşdi. Bedeniň galan bölegi garaňkylykda gömülipdi. Onuň aňy Natalini tapany bäri bolşy ýaly seresap we oýa galdy. Indi ol bir ýylda pikir edeninden has köp pikirlenip bilýärdi. Eger ol ýazyjy bolsa we käte Nataliniň ýanyndan gidenden soň ýazjak zat ýazmak islemese, hiç haçan ýazmaga mynasyp zat hakda ýazmak islemezdi. Eger adam pikir guýusynyň gapagyny öz içinde saklasa, guýunyň özüni boşatmagyna rugsat berse, aňyna gelýän islendik pikirleri aňly pikir etse, ähli pikirleri, ähli pikirleri kabul etse, edil beden adamlary, haýwanlary, guşlary, agaçlary we ösümlikleri kabul edişi ýaly, bir ömürde ýüz ýa-da müň ömür ýaşap bilerdi. Elbetde, çäkleri aşa giňeltmek absurd bolardy, ýöne iň bolmanda ýeke, dar, çäkli durmuşda ýaşaýan ýeke erkek we aýaldan has köp zada öwrülmek pikirini oýnap bolýar. Ähli diwarlary we haýatlary ýykyp, köp adamyň içine girip-çykyp, köp adama öwrülip bolýar. Adamlar bilen dolu tutuş şähere, şähere, millete öwrülip bolýar.
  Ýöne häzir, şu pursatda, ýerde ýatan aýaly, bir pursat mundan ozal dodaklarynyň oňa hemişe aýdan sözüni ýene-de aýdan aýaly ýadyňyzda saklamaly.
  "Ýok! Ýok! Geliň, muny etmeýin, Jon! Indi etmeýin, Jon! Özüňi, belki-de özüňi hem yzygiderli inkär etmek nähili."
  Onuň aýala nähili şahsy däl çemeleşendigi, bu örän zalymlykdy. Belki, dünýäde diňe birnäçe adam öz içinde ýatan zalymlygyň çuňlugyny duýupdyr. Ol gapagyny açanda, onuň içindäki pikirler guýusyndan çykan ähli zatlary öz bir bölegi hökmünde kabul etmek aňsat däldi.
  Ýerde ýatan aýala gelende bolsa, eger göz öňüne getirişiňizi goýberseňiz, häzirki ýagdaýyňyzda durup, aýala göni seredip, iň manysyz pikirleri pikir edip bilersiňiz.
  Ilki başda, onuň bedenine şem yşygy düşmändigi sebäpli çöken garaňkylygyň, şu ýyllaryň dowamynda bolup, has çuňlaşyp barýan sessizlik deňzidigini pikir edip bolardy.
  Dymyşlyk deňzi bolsa başga bir zadyň, soňky birnäçe hepdede onuň köp oýlanan ähli erkekleriň we aýallaryň içindäki çuň guýynyň başga bir, has owadan adydy.
  Onuň aýaly bolan aýal, hakykatdanam ähli adamlar, ömrüniň dowamynda bu deňze barha çuňlaşdy. Eger kimdir biri bu barada has köp hyýal etse, bir görnüşli serhoş fantaziýa azgynlygyna berilse, ýarym degişme bilen, görünmeýän çyzygyň üstünden böküp, adamlaryň hemişe özlerini gark etmäge berk karar beren sessizlik deňziniň hakykatda ölümdigini aýdyp bilerdi. Ölüm maksadyna tarap aň bilen bedeniň arasynda ýaryş dowam edýärdi we aň diýen ýaly hemişe birinji orunda durýardy.
  Bu irk çagalykdan başlap, beden ýa-da aň könelip, işlemegini bes edýänçä gutarmady. Her bir adam öz içinde ýaşaýyş we ölümi yzygiderli göterýärdi. Iki tagtyň üstünde iki hudaý oturdy. Olaryň haýsyna bolsa sežde edip bolýardy, ýöne umuman alanyňda, adamzat ölümiň öňünde dyza çökmegi gowy görýärdi.
  Inkär hudaýy ýeňiş gazandy. Onuň tagt otagyna ýetmek üçin uzak gaçyş geçelgelerinden geçmelidi. Bu onuň tagt otagyna barýan ýoldy, gaçyş ýolydy. Adam garaňkylykda ýoluny duýup, öwrülip, öwrülýärdi. Birden, gözleri gamaşdyrýan ýagtylyk ýalpyldawuklary ýokdy.
  Jon Websteriň aýaly barada bir pikiri bardy. Garaňky poldan oňa seredip, onuň bilen gürleşip bilmeýän agyr, hereketsiz aýalyň, bir wagtlar durmuşa çykan inçe gyz bilen hiç hili umumylygy ýokdugy aýdyňdy. Birinjiden, olar fiziki taýdan örän tapawutlanýardylar. Bu düýbünden başga aýaldy. Ol muny görüp bilýärdi. Iki aýala seredýän islendik adam fiziki taýdan olaryň arasynda hiç hili umumylygyň ýokdugyny görüp bilýärdi. Emma ol muny bilýärmidi, bu barada hiç wagt pikir edipdimi, özünde bolan üýtgeşiklikden ýüzleý bolmasa-da, biraz habarlymydy? Ol aýalyň bilmeýändigine karar berdi. Diýmek ähli adamlara mahsus bolan bir görnüşli körlük bardy. Erkekleriň aýallarda gözleýän zady gözellik diýip atlandyrylýardy we aýallar, bu barada köp gürleşmeseler-de, erkeklerde hem gözleýän zady indi ýokdy. Ol asla bar bolanda, adamlara diňe ýalpyldap gelýärdi. Biri beýlekisiniň ýanynda boldy we ýalpyldap başlady. Nähili çylşyrymlydy. Nikalar ýaly geň zatlar yzyndan gelýärdi. "Ölüm bizi aýyrýança." Bolýar, bu hem gowydy. Mümkin bolsa, ähli zady düzetmäge synanyşmaly. Biri beýlekisinde gözellik diýilýän zady tutanda, ölüm hemişe gelip, başyny galdyrýardy.
  Milletleriň näçe nikalary bar! Jon Websteriň pikirleri her ýerde aýlanyp ýördi. Ol durup, köp wagt mundan ozal aýrylyşan hem bolsa, Kentukkidäki bir jülgäniň üstündäki depäniň üstünde bir gezek hakyky we gaýtarmazlyk bilen aýrylyşan hem bolsa, oňa geň bir derejede bagly bolan aýala seretdi we şol otagda onuň gyzy bolan başga bir aýal bardy. Gyzy onuň ýanynda durdy. Ol elini uzadyp, oňa degip bilerdi. Gyz özüne ýa-da ejesine däl-de, ýere seretdi. Ol näme pikir edýärdi? Ol onda nähili pikirler oýardy? Şol gijäniň wakalary onuň üçin nähili bolardy? Onuň jogap berip bilmeýän zatlary, hudaýlaryň gujagynda galdyrmaly zatlary bardy.
  Onuň aňy çaltlaşyp, çaltlaşýardy. Bu dünýäde ol hemişe käbir adamlary görýärdi. Olar adatça abraýy pes adamlaryň toparyna degişlidi. Olara näme boldy? Durmuşda belli bir derejede tagalla etmezden hereket edýän adamlar bardy. Bir manyda, olar ýagşylykdan we ýamanlykdan daşary, başgalary döredýän ýa-da ýok edýän täsirlerden daşarda durdular. Jon Webster şeýle adamlaryň birnäçesini görüpdi we olary hiç haçan ýatdan çykaryp bilmedi. Indi olar onuň aňynyň öňünde ýöriş ýaly geçip gitdiler.
  Bir wagtlar ak sakgally, agyr taýak göteren garry adam we onuň yzyndan it gelýärdi. Onuň giň eginleri bardy we belli bir ýöreýiş bilen ýöreýärdi. Jon Webster bir gün tozanly oba ýolundan geçip barýarka şol adama duş geldi. Bu adam kimdi? Ol nirä barýardy? Onuň daş-töwereginde belli bir atmosfera bardy. "Onda dowzaha git" diýip, onuň özüni alyp barşy aýtýan ýalydy. "Men şu ýere gelýän adam. Içimde patyşalyk bar. Isleseňiz, demokratiýa we deňlik barada gürleşiň, ahyret barada akylsyz kelläňizi alada ediň, garaňkylykda özüňizi şatlandyrmak üçin kiçijik ýalanlar oýlap tapyň, ýöne meniň ýolumdan çykyň. Men ýagtylykda ýöreýärin."
  Belki, Jon Websteriň oba ýolunda ýöräp barýarka duşan garry adam baradaky häzirki pikirleri diňe bir samsyk pikirdir. Ol bu keşbi adatdan daşary aýdyňlyk bilen ýadynda saklaýandygyna ynanýardy. Ol garry adama seretmek üçin atyny saklady, garry bolsa oňa seretmäge-de ynjalyk bermedi. Garry adam şa ýöreýşi bilen ýöräpdi. Belki, şonuň üçin ol Jon Websteriň ünsüni çekendir.
  Indi ol onuň we ömründe gören başga-da birnäçe şeýle adamlar barada pikir etdi. Filadelfiýadaky doklara gelen deňizçi bardy. Jon Webster şähere iş bilen geldi we bir gün agşam, başga hiç zat etmän, gämileriň ýüklenip-düşürilýän ýerine gitdi. Brigantine atly ýelkenli gämi dokda löňňelendi we gören adamy şol ýere geldi. Onuň egninde sumka bardy, belki-de deňiz eşikleri bardy. Ol şübhesiz deňizçidi, brigantine gämisinde diregiň öňünde ýüzjek bolýardy. Ol diňe gäminiň gapdalyna bardy, sumkasyny deňize zyňdy we başga bir adama seslendi, ol bolsa başyny kabinanyň gapysyndan sokup, öwrülip gitdi.
  Ýöne oňa şeýle ýöremegi kim öwretdi? Garry Garri! Erkekleriň we aýallaryň köpüsi durmuşda çişikler ýaly süýşüp ýördüler. Olary şeýle boýun egýän, it ýaly duýmaga näme sebäp boldy? Olar özlerini günäkärlik aýyplamalary bilen yzygiderli hapaladylarmydy we eger şeýle bolsa, olary näme sebäp boldy?
  Ýolda ýören garry adam, köçeden ýöräp barýan deňizçi, bir wagtlar maşyn sürýänini gören garaýagyz boksçy, günorta şäherindäki ýaryşlarda köp adamyň öňünde açyk reňkli dama-dama ýelek geýip ýören kumarbaz, bir wagtlar teatryň sahnasynda peýda bolanyny gören zenan aktrisa, belki-de, şa pyýada ýöreýän zalym islendik adam.
  Şeýle erkeklere we aýallara şeýle özüne hormat goýmagyň näme sebäp bolandygy aýdyňdy? Öz-özüne hormat goýmagyň meseläniň merkezinde bolmalydygy aýdyňdy. Belki, olarda bir wagtlar durmuşa çykan inçe gyzy indi aýagynyň aşagynda ýerde şeýle gorkunç oturan agyr, sözsüz aýala öwüren günä we utanç duýgusy ýokdy. Onuň ýaly biriniň öz-özüne: "Ine, men dünýäde. Meniň uzyn ýa-da gysga bedenim, goňur ýa-da sary saçym bar. Gözlerim belli bir reňkde. Men iýmit iýýärin, gijelerine uklaýaryn. Bütin ömrümi şu bedenimde adamlaryň arasynda geçirmeli bolaryn. Olaryň öňünde süýrenmelimi ýa-da patyşa ýaly dik ýöremelimi? Men bedenimden, ýaşamaga bagyşlanan bu öýümden ýigrenip, gorkmalymy ýa-da oňa hormat goýup, ideg etmelimi? Bolýar, nälet bolsun! Bu soraga jogap bermäge degmeýär. Men durmuşy nähili gelýän bolsa, şoňa görä kabul ederin. "Guşlar meniň üçin aýdym aýdar, ýazda gök ösümlikler ýer ýüzüne ýaýrar, bagdaky alça agajy meniň üçin güllär" diýýändigini göz öňüne getirip bolardy.
  Jon Websteriň göz öňüne otagyň içine girýän adamyň geň keşbi geldi. Ol gapyny ýapdy. Kaminiň üstündäki kamin üstünde bir hatar şem durdy. Adam bir gutuny açyp, kümüş täjini çykardy. Soňra ýuwaşlyk bilen gülüp, täjini kellesine goýdy. "Men özüme erkek diýýärin" diýdi.
  
  Bu haýran galdyryjydy. Biri otagda aýaly bolan aýala seredip otyrdy, beýlekisi bolsa syýahata gidip, ony birjik-de görmejek bolýardy. Birdenkä, meni pikirleriň göze ilýän akymy gurşap aldy. Her ýerde fantaziýa oýnady. Erkek sagatlap bir ýerde durup, oýlanyp duran ýalydy, ýöne hakykatda aýalynyň "etme" diýen sözi gygyryp, öz sesini bölüp, adaty, şowsuz nika barada gürrüň berlişinden bäri bary-ýogy birnäçe sekunt geçdi.
  Indi gyzyny ýadyna salmalydy. Ony indi otagdan çykarmaly. Gyz öz otagynyň gapysyna tarap ýöräp gitdi we bir pursatdan soň ýitip gitdi. Ol ýerde ýatan solgun ýüzli aýaldan ýüz öwürdi we gyzyna seretdi. Indi onuň öz jesedi iki aýalyň jesediniň arasynda galypdy. Olar biri-birini görüp bilmeýärdiler.
  Ol gürrüň berip gutarmadyk we häzir hem asla aýdyp gutarmajak nika hekaýasy bardy, ýöne wagtyň geçmegi bilen gyzy bu hekaýanyň nähili gutarmalydygyny düşünerdi.
  Indi pikirlenmeli köp zat bardy. Gyzy ony taşlap gidýärdi. Ol gyzy bir daha görmän bilerdi. Bir adam durmuşy yzygiderli dramalaşdyrýardy, sahnalaşdyrýardy. Bu hökman gerekdi. Adamyň durmuşynyň her güni birnäçe kiçi dramalardan ybaratdy we her kim hemişe özüne oýunda möhüm rol belläpdi. Setirleriňi ýatdan çykarmak, sahna berlende sahna çykmazlyk utançdy. Rim ýanýarka Neron skripka etdi. Ol özüne haýsy roly belläp berendigini ýatdan çykardy we özüni görkezmejek bolup skripka etdi. Belki, ol adaty syýasatçy ýaly oduň içinden gaýtadan dikeldilýän şäher barada çykyş etmek niýetindedi.
  Mukaddesleriň gany! Gyzy yzyna seretmän otagdan parahat çykyp bilermi? Ol oňa başga näme diýjekdi? Ol biraz tolgunyp, gynanyp başlady.
  Gyzy otagynyň gapysynda durup, oňa seredýärdi, onuň içinde dartgynly, ýarym-deli keýp bardy, tutuş agşam göteren keýpi. Ol gyzy özüne mahsus bir zat bilen ýokuşdyrypdy. Ahyrsoňy, onuň isleýän zady boldy: hakyky nika. Bu agşamdan soň, ýaş gyz bu agşam bolmadyk bolsa, hiç haçan bolup biljek zady bolup bilmezdi. Indi ol gyzdan näme isleýändigini bilýärdi. Onuň aňyna gelen şol erkekler - ýaryş meýdançasyna gatnaşyjy, ýoldaky garry adam, dokdaky deňizçi - olaryňkydy we ol gyzyň hem olaryň eýesi bolmagyny isleýärdi.
  Indi ol öz aýaly Natali bilen gidýärdi we gyzyny birjik-de görmezdi. Aslynda, ol henizem ýaş aýaldy. Onuň ähli zenanlygy onuň öňündedi. "Men näletlendim. Men deli, deli ýaly" diýip pikir etdi. Birdenkä onuň kellesine gelen samsyk nakar aýdymyny aýtmaga başlamak üçin absurd islegi döräpdi.
  
  Diddle-de-di-do,
  Diddle-de-di-do,
  Çinarberri Çinarberri agajynda ösýär.
  Diddle-de-di-do.
  
  Soňra barmaklary jübülerini agtaryp, bilmän gözleýän zadyny tapdy. Ol ony ýarym-ýarym titräp aldy-da, başam barmagy bilen görkeziji barmagynyň arasynda tutup, gyzyna tarap ýöräp gitdi.
  
  Nataliniň öýüniň gapysyndan ilkinji gezek giren we uzak oýlanmalardan sowulyp barýan gününiň günortanynda, zawodynyň golaýyndaky demir ýol relslerinde ýagty çagyl daşyny tapdy.
  Kimdir biri gaty kyn ýoldan geçmäge synanyşanda, islendik pursatda azaşyp bilerdi. Garaňky, ýalňyz ýoldan ýöräp, soňra gorkup, hem gygyryp, hem ünsüni sowup bilerdiňiz. Bir zat edilmelidi, ýöne edilmeli zat ýokdy. Mysal üçin, durmuşyň iň möhüm pursatynda, samsyk aýdym aýdyp başlamak bilen hemme zady bozup bilersiňiz. Beýlekiler bolsa eginlerini gysardylar. "Ol deli" diýerlerdi, şeýle sözleriň manysy bar ýaly.
  Bolýar, ol bir wagtlar häzirki ýalydy, şu pursatda. Köp pikir etmek ony gynandyrypdy. Nataliniň öýüniň gapysy açykdy we ol içeri girmäge gorkýardy. Ol ondan gaçyp, şähere gidip, serhoş bolup, oňa hat ýazyp, ony hiç haçan görmejek ýerine gitmegini haýyş edýärdi. Ol ýeke we garaňkyda ýöremegi, Ölüm Hudaýyň tagt otagyna gaçmak ýoluny yzarlamagy has gowy görýändigini pikir etdi.
  Bularyň hemmesi bolup geçýän mahaly, onuň gözi demir ýoluň çagyl gatlagyndaky çal, manysyz daşlaryň arasynda ýatan kiçijik ýaşyl çagyl daşyna düşdi. Günüň ikinji ýarymydy we günüň şöhleleri kiçijik daş tarapyndan tutulyp, şöhlelenýärdi.
  Ol ony aldy we bu ýönekeý hereket onuň içindäki käbir absurd kararlary bozdy. Onuň durmuşyndaky hakykatlar bilen oýnamaga ukyply bolmadyk göz öňüne getirmesi daş bilen oýnaýardy. Adamyň göz öňüne getirmesi, onuň içindäki döredijilik elementi, aslynda aňyň işine sagaldyjy, biri-biriniň üstüni ýetirýän we dikeldiji täsir etmek üçin niýetlenendi. Adamlar käwagt "kör bolmak" diýip atlandyrýan zadyny edýärler we şeýle pursatlarda ömürleriniň iň az kör hereketlerini edýärler. Hakykatda, diňe bir taraply, maýyp bolan aňyň hereket edýändigi.
  "Hito, Tito, filosof bolmaga synanyşmagyň peýdasy ýok." Jon Webster gyzynyň ýanyna geldi, gyzy bolsa onuň heniz etmedik bir zady aýtmagyny ýa-da etmegini garaşýardy. Indi ol ýene-de gowy boldy. Soňky birnäçe hepdede başga köp ýagdaýlarda bolşy ýaly, wagtlaýyn içki özgerişlik boldy.
  Onuň göwnüne birhili şadyýanlyk çökdi. "Bir agşam men durmuş deňzine çuňňur çümüp bildim" diýip pikir etdi.
  Ol biraz tekepbir bolup galypdy. Ine, ol bütin ömrüni Wisconsiniň senagat şäherinde ýaşan orta synp adamdy. Emma birnäçe hepde mundan ozal, ol diýen ýaly reňksiz dünýäde diňe reňksiz bir adamdy. Ýyllarboýy ol öz işi bilen şeýle meşgullanýardy, günden-güne, hepdeden hepde, ýyldan-ýyla, köçelerde ýöräp, köçelerde adamlaryň ýanyndan geçip, aýaklaryny galdyryp-aşak edip, tap-tap edip, iýip-içip, uklap, banklardan pul karz alyp, edaralarda hat ýazyp, ýöräp, tap-tap edip, hiç zat pikir etmäge ýa-da duýmaga het edip bilmeýärdi.
  Indi ol has köp pikirlenip, has köp göz öňüne getirip, öňki ömrüniň tutuş bir ýylynda käte het edip görmän, otagyň içinden gyzyna tarap üç-dört ädim ädip bilýärdi. Indi onuň göz öňüne getirmesinde özüne ýaraýan keşbi peýda boldy.
  Geň bir suratda, ol deňziň üstündäki beýik bir ýere çykyp, eşiklerini çykardy. Soňra gaýanyň ujuna ylgap, kosmosa bökdi. Onuň bedeni, öz ak bedeni, şu öli ýyllaryň dowamynda ýaşan bedeni indi gök asmanyň fonunda uzyn, owadan ýaý şekilini suratlandyrýardy.
  Bu hem örän ýakymlydy. Bu aňda saklanyp biljek suraty döretdi we adamyň bedeniniň ýiti we täsirli suratlar döredýändigini göz öňüne getirmek ýakymlydy.
  Ol ýaşaýyş deňzine, Nataliniň durmuşynyň arassa, ýyly, asuda deňzine, aýalynyň durmuşynyň agyr, duzly ölü deňzine, gyzy Jeýniň içindeki ýaş, çalt akýan ýaşaýyş derýasyna çuňňur çümdi.
  "Men sözlemlerimi garyşdyryp bilýärin, ýöne şol bir wagtyň özünde deňizde ajaýyp ýüzüp bilýärin" diýip, ol gyzyna batly aýtdy.
  Bolýar, ol hem biraz seresap bolmaly. Onuň gözlerinde ýene-de bir çaşgynlyk peýda boldy. Bir adamyň, başga biri bilen ýaşaýan adamyň, öz içindäki pikir guýularyndan birden çykýan zatlaryň görnüşine öwrenişmegi üçin köp wagt gerek bolardy we belki-de, ol gyzy bilen hiç haçan bile ýaşamazdy.
  Ol başam barmagy bilen görkeziji barmagynyň arasynda berk gysylan kiçijik çagyla seretdi. Indi pikirlerini şoňa jemlemek has gowy bolardy. Ol kiçijik, kiçijik bir jandardy, ýöne onuň asuda deňziň ýüzünde uly görünýändigini göz öňüne getirmek mümkindi. Gyzynyň durmuşy ýaşaýyş deňzine tarap akýan derýa ýalydy. Ol deňze zyňylanda bir zada ýapyşmak isledi. Nähili absurd pikir. Kiçijik ýaşyl çagyl deňizde ýüzmek islemeýärdi. Ol gark bolardy. Ol bilgeşleýin ýylgyrdy.
  Onuň öňünde kiçijik bir daş uzadylyp durdy. Ol bir gezek ony demir ýolda göterip, onuň barada fantaziýalara berlipdi we bu fantaziýalar ony sagaldypdy. Jansyz zatlar barada fantaziýalara berlip, adam olary geň galdyryjy derejede şöhratlandyrýar. Mysal üçin, bir adam otagda ýaşap bilerdi. Diwarda çarçuwaly surat, otagyň diwarlary, köne stol, Bibi Merýemiň aşagyndaky iki şem bardy we ynsan fantaziýalary bu ýeri mukaddes edipdi. Belki, durmuşyň tutuş sungaty fantaziýanyň durmuşyň hakykatlaryny gizlemegine we reňklemegine rugsat bermekden ybaratdy.
  Bibi Merýemiň aşagyndaky iki şemiň ýagtylygy onuň öňünde duran daşa düşdi. Ol gara ýaşyl reňkli kiçijik noýbanyň şekili we ululygydy. Käbir yşyklandyryş şertlerinde onuň reňki çalt üýtgeýärdi. Ýerden ýaňy çykan ýaş ösümlikleriňki ýaly sary-ýaşyl şöhle saçdy, soňra bolsa ol ýitip, daşy tomsuň ahyryndaky dub ýapraklary ýaly goýy ýaşyl reňkde galdyrdy, göz öňüne getirmegiň mümkindigi ýaly.
  Jon Webster häzir bularyň hemmesini nähili aýdyň ýadynda saklaýardy. Demir ýolda tapan daşyny günbatara syýahat edýän bir aýal ýitiripdi. Ol ony, beýleki daşlaryň arasynda, boýnuna broşka dakypdy. Ol öz haýalynyň şol pursatda ony nähili oýarandygyny ýadyna saldy.
  Ýa-da ýüzüge salnyp, barmaga dakylypdyrmy?.."
  Hemmesi birneme düşnüksizdi. Ol indi aýaly öň göz öňüne getiren ýaly aýdyň görýärdi, ýöne ol otluda däl-de, depede durdy. Gyşdy, depe ýeňil gar örtügi bilen örtülipdi, onuň aşagynda, jülgede, ýalpyldawuk buz gatlagy bilen örtülen giň derýa akýardy. Orta ýaşly, agramly görnüşli bir erkek aýalyň ýanynda durdy, ol bolsa uzakdaky bir zada görkezýärdi. Daş uzadylan barmaga dakylýan ýüzüge oturdylypdy.
  Indi Jon Webster üçin hemme zat aýdyň boldy. Indi ol näme isleýändigini bilýärdi. Depedäki aýal gämä münen deňizçi, ýoldaky garry adam, teatryň eýwanyndan çykan aktrisa, durmuş täjini başyna geýen adamlaryň biri ýaly geň adamlaryň biridi.
  Ol gyzynyň ýanyna bardy we elinden tutup, ony açdy we daşy onuň eline goýdy. Soňra gyzynyň eli ýumruk bolýança barmaklaryny ýuwaşlyk bilen gysdy.
  Ol bilgeşleýin ýylgyryp, onuň gözlerine seretdi. "Bolýar, Jeýn, näme pikir edýändigimi aýtmaga kyn" diýdi. "Görýäňmi, içimde wagtym bolýança çykyp bilmejek köp zat bar, indi bolsa gidýärin. Saňa bir zat bermek isleýärin."
  Ol ikirjiňlendi. "Bu daş," diýip, ol ýene başlady, "belki, ýapyşyp biljek zadyňyz, hawa, bolany şol. Şübheli pursatlarda oňa ýapyşyň. Diýmek ünsüniňiz sowlup, näme etmelidigiňizi bilmeýän wagtyňyz, ony eliňizde saklaň."
  Ol başyny öwürdi we gözleri otagyň içine ýuwaşlyk bilen we üns bilen seredýän ýalydy, suratyň bir bölegini emele getirýän hiç zady ýatdan çykarmak islemeýän ýalydy, merkezi keşpler indi özi we gyzydy.
  - Aslynda, - diýip, ol ýene başlady, - bir aýal, owadan aýal, görýäňizmi, elinde köp gymmat bahaly daşlary saklap bilýär. Görýäňizmi, onuň köp söýgüsi bolup bilýär we gymmat bahaly daşlar onuň başdan geçiren durmuş synaglarynyň, tejribesiniň gymmat bahaly daşlary bolup bilýär, şeýlemi?
  Jon Webster gyzy bilen geň bir oýun oýnaýan ýalydy, ýöne gyzy indi otaga ilkinji gezek girendäki ýaly gorkmady, bir pursat mundan ozalky ýaly geň galmady. Ol gyzynyň aýdýanlaryna ünüslidi. Kakasynyň arkasynda ýerde oturan aýal unudyldy.
  "Gitmezden öň, bir zat etmeli. Bu kiçijik daşa at bermeli" diýip, ol ýylgyryp durdy. Onuň elini ýene-de açyp, ony çykardy, ýanyna bardy we bir pursatlap şemleriň biriniň öňünde tutup durdy. Soňra yzyna gaýdyp, ony ýene-de onuň eline berdi.
  "Bu seniň kakaňdan, ýöne ol muny saňa indi seniň kakaň däl we seni aýal hökmünde söýüp başlan wagtynda berýär. Bolýar, meniň pikirimçe, sen ony saklamaly, Jeýn. Saňa gerek bolar, Hudaý bilýär. Eger saňa onuň ady gerek bolsa, ony "Ýaşaýşyň göwheri" diýip atlandyr" diýdi we soňra, wakany eýýäm ýatdan çykaran ýaly, elini onuň goltugyna goýdy we ony ýuwaşlyk bilen gapydan itekläp, arkasyndan ýapdy.
  OceanofPDF.com
  IX
  
  Jon Websteriň otagda etmeli işleri henizem bardy. Gyzy gidenden soň, sumkasyny alyp, gitmek isleýän ýaly koridora çykdy. Aýaly başga bir söz aýtman, töweregindäki hiç bir durmuşdan habarsyz ýaly, başyny aşak egip, ýerde oturypdy.
  Ol koridora çykyp, gapyny ýapdy, sumkasyny goýdy we yzyna gaýtdy. Otagda elinde galam bilen durup, aşakdaky poldan bir ses eşitdi. "Bu Ketrin. Ol gijäniň şu wagtynda näme edýär?" diýip pikir etdi. Ol sagadyny çykaryp, ýanýan şemlere ýakynlaşdy. Üçe çärýek galdy. "Bolýar, sagat dörtde irdenki otla müneris" diýip pikir etdi.
  Ýerde, düşegiň aýagynda, onuň aýaly ýa-da has dogrusy, köp wagt bäri onuň aýaly bolan aýal ýatyrdy. Indi onuň gözleri oňa göni seredýärdi. Emma gözleri hiç zat aýtmady. Olar hatda oňa ýalbarmady. Olarda umytsyz bir zat çaşgynlyk bilen dolupdy. Eger şol gije otagda bolan wakalar onuň içinde göterýän guýusynyň gapagyny ýyrtyp taşlan bolsa, ol ony ýene ýapmagy başarypdy. Indi, belki, gapagy hiç haçan ýerinden gozgamazdy. Jon Webster gijäniň ortasynda ölü jesede çagyrylanda, jadygöýiň duýup biljek duýgularyny göz öňüne getirýän ýaly duýýardy.
  "Wah! Şeýle ýigitlerde şeýle duýgular bolmandyr." Näme edýändigine düşünmän, çilim çykaryp, ýakdy. Özüni geň bir şahsyýetsiz duýdy, özüne gyzyklanmaýan spektaklyň repetisiýasyny synlaýan ýalydy. "Hawa, ölmeli wagt geldi" diýip pikir etdi. "Bir aýal ölýär. Onuň bedeniniň ölýändigini aýdyp bilemok, ýöne içinde bir zat eýýäm öldi." Ol ony öldürdimi diýip pikir etdi, ýöne munuň üçin hiç hili günä duýmady.
  Ol düşegiň aýagyna bardy we elini demir direge goýup, oňa seretmek üçin egildi.
  Garaňkylyk döwridi. Onuň bedeninden titreme geçdi we garaňky pikirler, gara guşlaryň sürüsi ýaly, onuň haýal meýdanyny gurşap aldy.
  "Şeýtan! Ol ýerde hem dowzah bar! Ölüm ýaly zat bar, ýaşaýyş ýaly zat bar" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Şeýle-de bolsa, bu ýerde geň galdyryjy we örän gyzykly bir hakykat hem bardy. Onuň öňünde ýerde ýatan aýalyň ölümiň tagtynyň otagyna ýol tapmak üçin uzak wagt we köp gaýgyly karar gerek boldy. "Belki, içinde gapagyny açyp biljek ýaşaýyş bar bolsa, hiç kim çüýrän etiň batgalygyna doly batmaz" diýip, ol pikir etdi.
  Jon Websteriň içinde ýyllaryň dowamynda onuň pikirine gelmeýän pikirler döredi. Kollejde okaýan ýaş ýigit hökmünde, ol hakykatdanam düşüneninden has diri bolmaly. Beýleki ýaş ýigitleriň, edebiýata meýilli adamlaryň we okamagy talap edilýän kitaplarda okan zatlaryny eşiden zatlary soňky birnäçe hepdede onuň ýadyna gaýdyp gelýärdi. "Siz meniň bütin ömrümde şeýle zatlary yzarlap ýörenimi pikir edersiňiz" diýip pikir etdi.
  Şahyr Dante, "Ýitirilen Jennet" atly Milton, gadymy Ähtleriň ýewreý şahyrlary, şeýle adamlaryň hemmesi durmuşlarynyň bir döwründe onuň şol pursatda gören zadyny gören bolmaly.
  Onuň öňünde ýerde bir aýal ýatyrdy, gözleri göni onuň gözlerine dikilipdi. Bütin agşam onuň içinde bir zat göreşýärdi, bir zat onuň we gyzynyň öňünde peýda bolmak isleýärdi. Indi göreş gutardy. Bu boýun egmekdi. Ol öz gözlerinde geň, güýçli bakyş bilen oňa seretmegini dowam etdirdi.
  "Giç boldy. Işlemedi" diýip, ol haýallyk bilen aýtdy. Ol sözleri sesli aýtmady, ýöne pyşyrdady.
  Oňa täze bir pikir geldi. Bu aýal bilen geçiren ömrüniň dowamynda ol bir pikire ýapyşyp galdy. Bu pikir, indi onuň pikirine görä, ony başyndan bäri ýoldan çykaran bir görnüşli maýakdy. Bir manyda, ol bu pikiri başgalardan kabul edipdi. Bu gazetlerde, žurnallarda we kitaplarda hemişe gytaklaýyn gaýtalanýan özboluşly amerikan pikiridi. Onuň arkasynda durmuşyň çylşyrymly, ynandyryjy bolmadyk filosofiýasy ýatyrdy. "Ähli zatlar bereket üçin bilelikde işleýär. Hudaý onuň jennetinde, dünýäde hemme zat dogry. Ähli adamlar erkin we deň ýaradylandyr."
  "Öz durmuşyny ýaşamaga synanyşýan erkekleriň we aýallaryň gulagyna nähili köp sanly şowhunly, manysyz sözler zor bilen uruldy!"
  Onuň içinden güýçli ýigrenç duýgusy geçdi. "Bolýar, meniň bu ýerde galmagymyň manysy ýok. Bu öýdäki durmuşym gutardy" diýip pikir etdi.
  Ol gapydan ýöräp gitdi we gapysy açanda, gyz ýene öwrüldi. "Gijäňiz haýyrly bolsun we hoşlaşyň" diýip, ol şol gün irden öýünden zawodda günüňi geçirmek üçin çykan ýaly şadyýanlyk bilen aýtdy.
  Soňra gapynyň ýapylýan sesi birden öýüň sessizligini bozdy.
  OceanofPDF.com
  DÖRDÜNJI KITAP
  OceanofPDF.com
  Men
  
  ÖLÜM RUHY, elbetde, Websteriň öýünde gizlenip ýördi. Jeýn Webster onuň bardygyny duýdy. Ol birden öz içinde köp sanly aýdylmadyk, yglan edilmedik zatlary duýmagyň mümkinçiligini duýdy. Kakasy onuň elinden tutup, öz otagynyň ýapyk gapysynyň arkasyndaky garaňkylyga iteklände, ol göni düşegine baryp, ýorganyň üstüne atyldy. Indi ol onuň beren kiçijik çagylyny berk tutup ýatyrdy. Tutmaly zadynyň bardygyna nähili begenýärdi. Barmaklary oňa basylyp, ol eýýäm eliniň etine ornaşypdy. Eger şu gije öň onuň durmuşy meýdanlaryň arasyndan ýaşaýyş deňzine akýan asuda derýa bolsady, indi beýle bolmazdy. Indi derýa garaňky, gaýaly sebite girdi. Indi ol gaýaly geçelgelerden, beýik, garaňky gaýalaryň arasyndan geçýärdi. Ertir, birigün oňa näme bolup bilmezdi. Kakasy nätanyş bir aýal bilen gidýärdi. Şäherde bir dawa bolardy. Onuň ähli ýaş dostlary, erkekler we aýallar, oňa soragly gözler bilen seretdiler. Belki, olar oňa rehim ederler. Onuň ruhy göterildi we bu pikir ony gahardan gyjyndyrdy. Geň, ýöne hakykat, ol ejesine aýratyn bir rehim duýmady. Kakasy oňa ýakynlaşmagy başarypdy. Nähili bolsa-da, ol ejesiniň näme etjek bolýandygyny, näme üçin şeýle edýändigini düşündi. Ol öňünde öňe-yza ýöreýän ýalaňaç erkek keşbini yzygiderli görýärdi. Ýadyna düşýänçä, ol hemişe erkek bedenleri bilen gyzyklanýardy.
  Bir-iki gezek ol bu meseläni gowy tanaýan ýaş gyzlar bilen seresaply, ýarym gorkunç gürrüňdeş boldy. "Erkek şeýle-şeýle adamdy. Bir erkek ulalyp, durmuşa çykanda bolan zat örän erbetdi." Gyzlaryň biri bir zady görüpdi. Bir erkek ondan köçede ýaşaýardy we ol hemişe ýatylýan otagynyň penjiresiniň perdelerini çekmäge alada etmeýärdi. Bir tomus güni gyz öz otagyndaky düşeginde ýatyrka, erkek içeri girip, ähli eşiklerini çykardy. Ol bir gülkünç zat edýärdi. Aýna bardy we ol onuň öňünde öňe-yza bökýärdi. Ol aýnada şöhlesini gören adamyna garşy göreşýän ýaly bolup, yzygiderli öňe we yza çekilip, bedeni we gollary bilen iň gülkünç hereketleri edýärdi. Ol bökdi, gaşlaryny çatdy we ýumruklady, soňra aýnadaky adam ony uran ýaly yzyna bökdi.
  Krowatdaky gyz hemme zady, erkek adamyň tutuş bedenini gördü. Ilki başda ol otagdan gaçyp çykjak bolup pikir etdi, ýöne soňra galmagy makul bildi. Ol ejesiniň näme görenini bilmegini islemedi, şonuň üçin ejesi ýa-da hyzmatkär gyz birden içeri girmezligi üçin sessiz turup, gapyny gulplamak üçin poluň üstünden süründü. Ol hemişe bir zat tapmalydy we bu mümkinçilikden peýdalansa gowy bolardy. Bu gorkunçdy we bu wakadan soň iki-üç gije uklap bilmedi, ýöne ony görenine begendi. Hemişe samsyk bolup, hiç zat bilmeýän bolup bolmaýar.
  Jeýn Webster düşeginde ýatyrka, kakasynyň beren daşyna barmaklaryny basýarka, goňşy öýde gören ýalaňaç erkek hakda gürrüň berende örän ýaş we mekir görünýärdi. Oňa belli bir derejede ýigrenç duýýardy. Özüne gelende bolsa, ol hakykatdanam ýalaňaç erkek bilen biledi we bu adam onuň ýanynda oturyp, ony gujaklaýardy. Onuň elleri onuň öz etine degipdi. Geljekde, näme bolsa-da, erkekler onuň üçin öňküsi ýaly ýa-da dostlary bolan ýaş gyzlar ýaly bolmazdy. Indi ol erkekleri öň hiç haçan tanamaýan görnüşde tanar we olardan gorkmazdy. Ol muňa begenýärdi. Kakasy nätanyş bir aýal bilen gidýärdi we şäherde dörejek dawa-jenjel onuň hemişe ýaşaýan asuda howpsuzlygyny ýok edip bilerdi, ýöne ol köp zady gazandy. Indi onuň durmuşy bolan derýa garaňky geçelgelerden akýardy. Ol ýiti çykyp duran gaýalardan aşak düşüp bilerdi.
  Elbetde, şeýle anyk pikirleri Jeýn Webstere degişli etmek nädogry bolardy, emma soňra, şol agşamy ýadyna salanda, öz aňy onuň daşyna romantika diňini gurup başlady. Ol gorkup, ýöne geň bir şatlyk bilen, elinde çagyl daşyny tutup, düşeginde ýatdy.
  Bir zat ýyrtylypdy, belki-de onuň üçin ýaşaýşa açylýan gapy. Webster öýi ölüm ýaly duýulýardy, ýöne onuň üçin täze ýaşaýyş duýgusy we ýaşaýyşdan gorkmazlygyň täze şatlyk duýgusy bardy.
  
  Kakasy sumkasyny göterip, ölüm hakda hem pikir edip, basgançaklardan aşak düşüp, garaňky koridora çykdy.
  Indi Jon Websteriň içinde bolup geçýän pikirleriň ösüşiniň soňy ýokdy. Geljekde ol dokmaçy bolup, pikirleriň sapaklaryndan nagyşlar dokardy. Ölüm, ýaşaýyş ýaly, adamlara duýdansyz gelip, olaryň içinde ýalpyldap duran bir zatdy. Şäherlerde we obalarda gezelenç edýän, öýlere, zawodlara we dükanlara girip-çykýan, gijelerine ýalňyz fermalara baryp-gelýän, gündiz şadyýan şäher köçelerinde gezelenç edýän, hemişe hereketde bolan, iň garaşylmadyk pursatlarda adamlaryň öňünde peýda bolýan iki keşp bardy. Adam üçin başga adamlara girip-çykmagy öwrenmek birneme kyn bolup biler, ýöne iki hudaý, Ýaşaýyş we Ölüm üçin bu aňsatdy. Her bir erkek we aýalyň içinde çuňňur guýy bardy we Ýaşaýyş öýüň gapysyndan, ýagny bedenden girende, ol egilip, guýynyň agyr demir gapagyny ýyrtdy. Guýuda iriňleýän garaňky, gizlin zatlar ýagtylyga çykdy we beýanyny tapdy, gudrat bolsa, beýan edilenden soň, köplenç örän owadan bolýardy. Ýaşaýyş Hudaýy girende, erkek ýa-da aýalyň öýünde arassalanma, geň täzelenme boldy.
  Ölüm we onuň keşbine gelende bolsa, bu başga mesele. Ölüm hem adamlara köp geň hileler etdi. Käwagt ol olaryň bedenleriniň uzak wagtlap ýaşamagyna rugsat berdi, içindäki guýynyň gapagyny ýapmak bilen kanagatlanmady. Ol: "Bolýar, fiziki ölümi howlukdyrmagyň zerurlygy ýok. Wagty gelende, bu hökman bolar. Garşydaşym Durmuşa garşy has ironiki we inçe oýun oýnap bilerin. Men şäherleri ölümiň çygly, hapa ysy bilen dolduraryn, hatda ölüler hem diri diýip pikir edýärler. Men bolsa mekir. Men beýik we mekir patyşa ýaly: hemmeler gulluk edýär, ol bolsa diňe azatlyk barada gürleýär we raýatlarynyň özlerini däl-de, gulluk edýändigini pikir etmegine sebäp bolýar. Men beýik serkerde ýaly, hemişe uly goşuny öz gözegçiliginde saklaýar, iň kiçijik alamatda ýaraglanmaga taýýar".
  Jon Webster aşakdaky garaňky koridordan daşaryk çykýan gapydan ýöräp, elini daşky gapynyň tutawaçyna goýdy. Göni çykmaga derek, ol bir pursat saklandy we oýlandy. Ol pikirlerinde biraz boşdy. "Belki, men şahyrdyryn. Belki, diňe şahyr içki guýynyň gapagyny saklap, soňky pursada çenli, ýagny bedeni çydap, daşary çykmaly bolýança ýaşap biler" diýip pikir etdi.
  Onuň boş-boş keýpi peseldi, ol öwrülip, koridora geň galyp seretdi. Şol pursat ol garaňky tokaýda hereket edýän haýwana meňzeýärdi, ker bolsa-da, durmuşyň gaýnap durandygyny we belki-de golaýda garaşýandygyny bilýärdi. Belki, bu onuň birnäçe fut uzaklykda oturan gören aýalynyň keşbidir? Öňki gapynyň golaýyndaky koridora kiçijik, köne usulda ýasalan şlýapa tekjesi durdy, onuň aşagy oturgyç hökmünde hyzmat edýärdi.
  Ol ýerde bir aýalyň sessiz oturandygyny pikir edersiňiz. Onuň hem gapdalynda ýerde duran sumkasy bardy.
  Garry Garri! Jon Webster biraz geň galdy. Onuň göz öňüne getirmesi biraz kontroldan çykdymy? Onuň duran ýerinden birnäçe fut uzaklykda, gapynyň tutawaçyny elinde tutup oturan bir aýalyň oturandygyna şübhe ýokdy.
  Ol aýalyň ýüzüne elini uzadyp, degip biljekdigini görmek isledi. Ol iki hudaýy, Ýaşaýyş we Ölüm hakda pikir etdi. Şübhesiz, onuň aňynda bir illýuziýa peýda bolupdy. Şlýapa tekjesiniň aşagynda, sessiz oturan bir barlygyň çuňňur duýgusy bardy. Ol biraz ýakynlaşdy we içinden titreme geçdi. Adam bedeniniň keşbini gödek suratlandyrýan garaňky bir massa durdy we ol durup seredende, ýüzi barha aýdyňlaşýan ýaly boldy. Ýüz, ömrüniň möhüm we garaşylmadyk pursatlarynda onuň öňünde peýda bolan başga iki aýalyň ýüzleri ýaly - köp wagt mundan ozal düşekde ýatan ýaş ýalaňaç gyzyň ýüzi, gijäniň garaňkylygynda onuň ýanynda ýatan Natali Şwartzyň ýüzi - bu ýüzler deňziň çuň suwlaryndan çykýan ýaly, oňa tarap ýüzýän ýalydy.
  Ol, şübhesiz, özüne biraz ýadawlyk beripdi. Hiç kim olaryň ýeňil ýören ýolundan ýöräp bilmedi. Ol durmuş ýoluna çykmaga het edipdi we başgalary hem özi bilen alyp gitmäge synanyşypdy. Ol, şübhesiz, göz öňüne getireninden has tolgunýardy we tolgunýardy.
  Ol ýuwaşlyk bilen elini uzadyp, garaňkylykdan özüne tarap uçup barýan ýaly bolan ýüze degdi. Soňra yzyna böküp, kellesini koridoryň garşysyndaky diwara urdy. Barmaklary ýyly et duýdy. Beýnisinde bir zat aýlanýan ýaly, geň galdyryjy duýgy duýdy. Ol hakykatdanam akylyny ýitirdimi? Onuň howsalasyndan teselli beriji pikir geldi.
  - Katerina, - diýip, ol batly ses bilen aýtdy. Bu onuň özüne synagdy.
  - Hawa, - diýip, aýal sesi ýuwaşlyk bilen jogap berdi, - Men seni hoşlaşmazdan goýbermek islemeýärdim.
  Köp ýyllaryň dowamynda onuň hyzmatkäri bolan aýal garaňkylykda özüniň bardygyny düşündirdi. "Seni gorkuzanym üçin bagyşlaň" diýdi. "Men diňe gürleşjekdim. Sen gidýärsiň, men hem gidýärin. Ähli zady ýygnap, taýýar etdim. Şu agşam ýokarky gata çykdym we seniň gidýändigiňi aýtdyň, şonuň üçin aşak düşüp, zatlarymy özüm ýygnadym. Köp wagt gerek bolmady. Ýygnamaga köp zadym ýokdy".
  Jon Webster öňki gapyny açyp, ondan özi bilen daşary çykmagyny haýyş etdi we birnäçe minutlap olar eýwandan aşak düşýän basgançaklarda gürleşip durdular.
  Öýüň daşynda ol özüni has gowy duýdy. Gorkudan soň birneme huşsuzlyk duýuldy we bir pursat basgançaklarda oturdy, aýal bolsa durup garaşdy. Soňra huşsuzlyk geçdi we ol durdy. Gije açyk we garaňkydy. Ol çuňňur dem aldy we ýaňy çykan gapysyndan hiç haçan girmejekdigini pikir edip, uly rahatlyk duýdy. Ol özüni örän ýaş we güýçli duýdy. Tizden gündogar asmanda ýagtylyk zolagy peýda bolar. Natalini alyp, otla münende, olar gündogar tarapdaky gündizki wagona münerler. Täze günüň daňyny görmek ýakymly bolardy. Onuň göz öňüne getirmesi bedeniniň öňünde hereket edýärdi we ol özüni we aýaly otluda bile oturanyny gördü. Olar daň atmazdan biraz öň, daşardaky garaňkylykdan ýagty wagona girdiler. Gündiz awtobusdaky adamlar oturgyçlarda oturyp, rahatsyz we ýadaw görünýärdiler. Howa bir ýere dykylyp oturan adamlaryň küýzeli deminden agyrlaşýardy. Bedenlerinden bölünip çykýan kislotalary köp wagt bäri özüne siňdirip alan eşikleriň agyr, ajy ysy onuň gorkusynda agyrlaşýardy. Ol we Natali Çikago otlusyna münüp, ol ýerden düşerler. Belki, olar derrew başga bir otla münerler. Belki, olar Çikagoda bir-iki gün galarlar. Meýilnamalar, belki-de uzak sagatlap gürrüňdeşlik bolar. Indi täze durmuş başlajakdy. Ol öz günlerini näme etmek isleýändigini özi oýlanmalydy. Bu geňdi. Onuň we Nataliniň otlusyna münmekden başga meýilnamasy ýokdy. Indi, ilkinji gezek, onuň göz öňüne getirmesi şu pursatdan daşary çykmaga, geljege aralaşmaga synanyşdy.
  Howanyň aýdyň bolmagy gowy zatdy. Ýagyşda ýola düşüp, wokzala pyýada gitmek islemezdim. Irden ýyldyzlar şeýle ýagtydy. Indi Ketrin gürleýärdi. Onuň näme diýjekdigini eşitmek gowy bolardy.
  Ol oňa birhili rehimsiz açyklyk bilen hanym Websteri halamaýandygyny, ony hiç haçan halamaýandygyny we şu ýyllaryň dowamynda diňe onuň sebäpli öýde hyzmatkär bolup galandygyny aýtdy.
  Ol öwrülip, oňa seretdi, onuň gözleri bolsa göni onuň gözlerine seretdi. Olar biri-birine örän ýakyn, söýgülileriň durup biljek derejede ýakyn durdular we näbelli ýagtylykda onuň gözleri Nataliýanyň gözlerine geň bir derejede meňzeýärdi. Garaňkylykda olar ýalpyldap duran ýalydy, edil şol gije Nataliýanyň onuň bilen meýdanda ýatan gözleri ýaly.
  Başgalary söýmek, başgalaryň öýleriniň açyk gapylaryndan girip-çykmak arkaly özüni täzelemek we täzelemek ukybynyň täzelenmegi ýaly täze duýgusynyň oňa bu aýal arkaly däl-de, Nataliýa arkaly gelmegi diňe bir mümkinçilikmidi? Katerin? "Ha, bu nika, hemmeler nika gözleýär, olar nika gözleýän zat şu" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Katerinde Nataliýa ýaly sessiz, owadan we güýçli bir zat bardy. Belki, eger bir pursatda, onuň bilen bir öýde ýaşan ähli ölü, huşsuz ýyllarynda, ol özüni Katerin bilen bir otagda ýeke tapsa we eger şol pursatda öz durmuşynyň gapylary açylan bolsa, onuň bilen bu aýalyň arasynda bir zat bolup bilerdi, bu onuň başdan geçiren rewolýusiýasyna meňzeş rewolýusiýanyň bir bölegi hökmünde başlanardy.
  "Bu hem mümkin" diýip, ol karara geldi. "Adamlar bu pikiri ýatda saklamagy öwrenseler, uly peýda görerler" diýip, ol pikir etdi. Onuň göz öňüne getirmesi gysga wagtlyk bu pikir bilen oýnady. Şäherleriň we obalaryň içinden geçip, öýlere girip-çykyp, adamlaryň huzuryna täze hormat duýgusy bilen girip-çykyp bolardy, eger adamlaryň aňynda islendik pursatda we islendik ýerde altyn tabakda öz öňünde ýaşaýyş sowgadyny we söýgülisi üçin ýaşaýyş aňyny göterýän adamyň ýanyna gelip biljekdigi baradaky pikir ornaşsady. Dogrusy, adamyň göz öňünde bir surat, arassa geýinen ýeriň we adamlaryň, sowgatlar göterýän adamlaryň, islenmedik söýgi bermegiň syryny we gözelligini öwrenen halkyň suratyny saklamak gerekdi. Şeýle adamlar hökman özlerini arassa we tertipli saklardylar. Olar ýaşaýan öýlerine we ýörän köçelerine bagly belli bir derejede edep duýgusyna, belli bir derejede öz-özüni aňlaýan janly adamlar bolardylar. Ynsan bedenini we aňyny arassalap, birneme gözelleşdirýänçä, öz durmuşynyň gapylaryny açyp, güne we howa goýberýänçä, aňyny we göz öňüne getirmesini azat edýänçä söýüp bilmezdi.
  Jon Webster indi öz pikirlerini we fantaziýalaryny arka plana itermäge synanyşyp, özi bilen göreşýärdi. Ol ýerde, şu ýyllaryň dowamynda ýaşan öýüniň öňünde, Ketrin atly aýala şeýle ýakyn durdy we ol indi onuň bilen öz işleri barada gürleşýärdi. Oňa üns bermegiň wagty geldi.
  Ol bir hepde ýa-da ondan hem köp wagt bäri Websteriň öýünde bir zadyň nädogrydygyny bilýändigini düşündirdi. Muny düşünmek üçin örän düşünjeli bolmagyň zerurlygy ýokdy. Bu seniň dem alýan howaňdady. Öýüň howasy agyrdy. Özüne gelende bolsa, ol Jon Websteriň hanym Webstere däl-de, bir aýala aşyk bolandygyny pikir edýärdi. Ol özi hem bir wagtlar aşyk bolupdy we söýýän adamy öldürilipdi. Ol söýgi barada bilýärdi.
  Şol gije, ýokardaky otagdaky sesleri eşidip, ol basgançaklardan çykdy. Ol kimdir biriniň diňleýändigini duýmady, sebäbi bu oňa gönüden-göni täsir etdi. Köp wagt mundan ozal, kynçylyk çekýän wagty, ol ýokardaky sesleri eşitdi we Jon Websteriň ony kyn pursatda goldandygyny bildi.
  Şondan soň, köp wagt öň, ol öýde galan wagty, ol hem galjakdygyna karar beripdi. Ol işlemelidi we hyzmatkär bolup işlese-de bolýardy, ýöne ol hiç haçan hanym Webstere ýakyn duýmandy. Kimdir biri hyzmatkär bolanda, özüne hormat goýmak käte kyn bolýardy we munuň ýeke-täk ýoly özüne hormat goýýan adam üçin işlemekdi. Muny az adam düşünen ýalydy. Olar adamlaryň pul üçin işleýändigini pikir edýärdiler. Aslynda, hiç kim hakykatdanam pul üçin işlemeýärdi. Adamlar diňe şeýle edýändiklerini pikir edýärdiler, belki. Muny etmek gul bolmak diýmekdi we ol, Katerin, gul däldi. Onuň pul ýygnady we mundan başga-da, onuň Minnesota ştatynda ferma eýe bolan dogany bardy, ol oňa birnäçe gezek göçüp gelip, onuň bilen ýaşamagy haýyş edipdi. Ol indi ol ýere gitmek niýetindedi, ýöne doganynyň öýünde ýaşamak islemeýärdi. Ol öýlenendi we onuň öýüne gatyşmak niýetinde däldi. Aslynda, ol ýygnaýan puluny alyp, öz kiçi fermasyny satyn alar.
  "Her niçik bolsa-da, sen şu gije bu öýden gidýärsiň. Başga bir aýal bilen çykýandygyňy aýtdyň we men hem gitjek boldum" diýdi.
  Ol dymdy we Jon Webstere seredip durdy, ol hem oňa seredip, onuň baradaky pikirlerine çümdi. Garaňky yşykda onuň ýüzi ýaş gyzyň ýüzüne öwrüldi. Şol pursatda onuň ýüzünde bir zat oňa ýokarky gatdaky otagyň garaňky şem yşygynda gyzynyň ýüzüni ýatlatdy. Bu hakykatdy, ýöne şol bir wagtyň özünde Nataliniň ýüzi ýalydy, şol gün ofisde, ol bilen ilkinji gezek biri-birine ýakynlaşanda we şol geçen gije garaňky meýdanda görünen ýalydy.
  Başyňy çaşyryp bilmek örän aňsat. "Gitseňem bolýar, Katerin" diýip, ol sesli aýtdy. "Sen muny bilýärsiň, ýagny näme etmek isleýändigiňi bilýärsiň."
  Ol bir pursat sessiz durup, pikirlendi. "Bolýar, Katerin" diýip, ýene başlady. "Gyzym Jeýn ýokarky gatda. Men gidýärin, ýöne ony özüm bilen alyp gidip bilmerin, edil sen Minnesotada doganyň öýünde ýaşap bilmeýän ýaly. Meniň pikirimçe, Jeýn indiki iki-üç gün, belki hatda hepdeler üçin kyn günleri geçirer."
  "Bu ýerde näme boljagyny aýtmak mümkin däl." Ol öýe tarap yşarat etdi. "Men gidýärin, ýöne Jeýn biraz sagalýança seniň şu ýerde galjakdygyňa bil baglaýardym öýdýän. Näme diýjek bolýandygymy bilýärsiň, ol özbaşdak aýak üstünde durup bilýänçä."
  Ýokarky gatdaky düşekde, Jeýn Websteriň bedeni öýdäki gizlin sesleri diňläp ýatyrka, barha berk we dartgynly bolýardy. Goňşy otagda hereket sesi eşidildi. Gapylaryň tutawajy diwara uruldy. Pol tagtalary gygyrdady. Ejesi düşegiň aýagyndaky ýerde oturypdy. Indi ol turdy. Özüni ýokaryk galdyrmak üçin elini düşegiň diregine goýdy. Düşek biraz süýşdi. Ol rulonlarynda hereket etdi. Pes gümmürdeýän ses eşidildi. Ejesi öz otagyna girermidi? Jeýn Webster başga söz, ejesi bilen kakasynyň arasyndaky nikasynyň näme üçin bozulandygy barada başga düşündiriş islemeýärdi. Ol ýeke galmak, özi üçin pikir etmek isleýärdi. Ejesiniň ýatylýan otagyna girmegi baradaky pikir ony gorkuzdy. Geň galdyryjy zat, indi ol ölümiň bardygynyň ýiti we aýdyň duýgysyny başdan geçirdi, bu nähilidir bir ýagdaýda ejesiniň keşbi bilen baglanyşyklydy. Eger garry aýal häzir öz otagyna, hatda bir söz aýtman girse, bu ruh gören ýaly bolardy. Bu pikir onuň bedenini titretdi. Kiçijik, ýumşak, tüýli jandarlaryň onuň aýaklaryndan, arkasyndan ýokary-aşak ylgaýan ýaly duýuldy. Ol düşegiň üstünde rahatlyk bilen hereket etdi.
  Kakasy aşak düşüp, koridordan ýöräp gitdi, ýöne ol gapynyň açylyp-ýapylýandygyny eşitmedi. Ol şol ýerde ýatyp, sesi diňläp, ony garaşdy.
  Öý sessiz, örän sessizdi. Uzakda bir ýerde, ol sagadyň batly tyk-tyk sesini eşidip bilýärdi. Bir ýyl ozal, şäheriň orta mekdebini gutaranda, kakasy oňa kiçijik sagat sowgat beripdi. Indi ol otagyň iň aňyrsyndaky geýim stolunda ýatyrdy. Onuň çalt tyk-tyk sesi polat aýakgap geýen kiçijik jandara meňzeýärdi, ol çalt ylgaýardy, aýakgaplar biri-birine degýärdi. Kiçijik jandar çäksiz koridordan çalt ylgaýardy, birhili deli, ýiti kararlylyk bilen ylgaýardy, ýöne hiç haçan ýakynlaşmaýardy ýa-da yza çekilmeýärdi. Onuň aňynda giň, ýylgyrýan agzy we uçly gulaklary kellesiniň üstünde fokusterýeriň gulaklary ýaly dik duran kiçijik, iblis oglanyň keşbi döredi. Belki, bu pikir çagalar kitabyndan ýadyna düşen Pakyň suratyndan gelip çykandyr. Ol eşiden sesiniň şkafdaky sagatdan gelýändigini düşündi, ýöne şekil onuň aňynda galdy. Jyn ýaly şekil hereketsiz durdy, başy we bedeni hereketsiz, aýaklary gaharly işleýärdi. Ol oňa ýylgyrýardy, kiçijik, polat aýaklary biri-birine degýärdi.
  Ol bedenini rahatlandyrmak üçin aňly tagalla etdi. Täze gün başlamazdan we täze günüň kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz bolmaly bolmazdan öň, onuň düşekde ýatmaly birnäçe sagady bardy. Duş gelmeli zatlar köp bolardy. Kakasy nätanyş bir aýal bilen giderdi. Ol köçeden ýöräp barýarka, adamlar oňa seredip durardylar. "Bu onuň gyzy" diýerlerdi. Belki, şäherde galýança, köçelerde hiç haçan özüne seredip durman ýöräp bilmezdi, ýöne belki-de, belki-de, beýle etmezdi. Nätanyş ýerlere, belki-de, hemişe nätanyş adamlaryň arasynda ýörejek uly şähere gitmek pikirinde bir tolgunma bardy.
  Ol özüni özüne çekmeli derejä çenli iterýärdi. Ýaş bolsa-da, aňy bilen bedeniniň hiç hili umumylygy ýok ýaly görünýän wagtlary hem bolupdy. Olar bedene bir zatlar edýärdiler, ony ýatmaga ýatyrýardylar, turuzyp ýöretýärdiler, gözlerini kitap sahypalaryny okamaga mejbur edýärdiler, bedene dürli zatlar edýärdiler, aň bolsa öz işini dowam etdirýärdi, biperwaýlyk edýärdi. Ol zatlar barada pikir edýärdi, dürli absurd zatlary oýlap tapýardy, öz ýoluna gidýärdi.
  Geçmişde şeýle pursatlarda Jeýniň aňy onuň bedenini iň gülkünç we geň galdyryjy ýagdaýlara mejbur edipdi, şol bir wagtyň özünde ol isleýşi ýaly wagşy we erkin hereket edýärdi. Ol otagynda gapysy ýapyk ýatyrdy, ýöne onuň göz öňüne getirmesi onuň bedenini köçä alyp gitdi. Ol ýoldaşy her bir erkek adamyň ýylgyrýandygyny bilýärdi we näme bolýandygyny pikir edýärdi. Ol öýüne howlukdy we otagyna girdi, ýöne köýneginiň arka tarapynyň düwmeleri açylypdy. Bu gorkunçdy. Ol ýene köçeden ýöräp barýarka, ýubkasynyň aşagynda geýýän ak şalwarlarynyň düwmeleri nähilidir bir ýolda açylypdy. Bir ýaş ýigit oňa golaýlaşýardy. Ol şähere ýaňy gelip, dükanda işläp başlan täze erkekdi. Bolýar, ol onuň bilen gürleşjekdi. Ol şlýapasyny aldy we şol pursatda onuň şalwarlary aýaklaryndan aşak süýşüp başlady. Jeýn Webster düşeginde ýatyp, geçmişde aňy wagşy, gözegçiliksiz ylgawlara öwrenişip başlanda, oňa gelen gorkularyň ýadyna ýylgyryp ýatyrdy. Geljekde zatlar başgaça bolardy. Ol bir zady başdan geçirdi we belki-de, henizem çydamaly zatlary has köpdi. Öňler şeýle gorkunç görünýän zat indi diňe gülkünç bolup bilerdi. Ol birnäçe sagat mundan ozalkysyndan has uly we has kämil duýýardy.
  Öýüň şeýle sessiz bolmagy nähili geňdi. Şäheriň bir ýerinden agyr ýolda atlaryň toýnaklarynyň sesi we arabanyň şakyrdysy eşidilýärdi. Bir ses gowşak gygyrdy. Şäherli, araba sürüjisi, ir gitmäge taýýarlanýardy. Belki, ol başga bir şähere ýük ýüklerini alyp, yzyna getirmek üçin gidýändir. Ol şeýle ir başlandygy üçin, onuň öňünde uzak ýol bolmaly.
  Ol biynjalyk bilen eginlerini gyzdyrdy. Oňa näme boldy? Ol ýatylýan otagynda, düşeginde gorkýardymy? Ol nämeden gorkýardy?
  Ol birden we birden düşeginde oturyp, soňra bir pursatdan soň bedenini yzyna gaýtaryp goýberdi. Kakasynyň bokurdagyndan güýçli gykylyk çykdy, bu gykylyk öýüň ähli ýerine ýaýrady. "Ketrin" diýip, kakasynyň sesi gygyrdy. Diňe bir söz bardy. Bu Websteriň ýeke-täk hyzmatkäriniň adydy. Kakasy Katerinden näme isleýärdi? Näme boldy? Öýde bir elhenç zat boldymy? Ejesine bir zat boldymy?
  Jeýn Websteriň aňynyň çuňlugynda bir zat gizlenipdi, bu pikir aýdylmak islemeýärdi. Ol heniz onuň ruhunyň gizlin böleklerinden aňyna çykyp bilmedi.
  Onuň gorkan we garaşan zady heniz bolup bilmezdi. Ejesi goňşy otagdady. Ol ýaňy onuň şol ýerde hereket edýändigini eşitdi.
  Öýe täze bir ses geldi. Ejesi ýatylýan otagyň gapysynyň daşyndaky koridorda agyr hereket edýärdi. Websterler koridoryň ahyryndaky kiçijik ýatylýan otagy hammama öwürdiler we ejesi ol ýere gitmäge taýýarlanýardy. Aýaklary koridoryň pollaryna haýal, deň, agyr we bilgeşleýin degdi. Galyberse-de, aýaklarynyň şeýle geň ses çykarmagynyň ýeke-täk sebäbi, onuň ýumşak tufli geýendigi üçindi.
  Indi aşakda, eger ol üns bilen diňlese, sesleriň pyşyrdaýan sözlerini eşidip bilerdi. Bu onuň kakasy hyzmatkär Katerin bilen gürleşýän bolmaly. Ol ondan näme isleýär? Öňdäki gapy açyldy, soňra ýene ýapyldy. Ol gorkdy. Onuň bedeni gorkudan titräp başlady. Kakasynyň ony öýde ýeke goýup gitmegi gaty erbetdi. Ol hyzmatkär Katerini özi bilen alyp gidip bilermidi? Bu pikir çydap bolmajak derejededi. Näme üçin ol öýde ejesi bilen ýeke galmakdan şeýle gorkýardy?
  Onuň içinde, içinde, aýtmagy islemeýän bir pikir gizlenipdi. Indi, birnäçe minutdan ejesine bir zat boljakdy. Ol bu barada pikir etmek islemeýärdi. Wanna otagynda, kiçijik, gutu ýaly şkafyň tekjelerinde käbir çüýşeler durdy. Olar zäher diýlip ýazylandy. Olaryň näme üçin şol ýerde saklanýandygyny düşünmek kyndy, ýöne Jeýn olary köp gezek görüpdi. Ol diş çotgasyny şkafdaky aýna stakanda saklaýardy. Çüýşelerde diňe daşardan kabul edilýän dermanlaryň bardygyny çaklap bolýardy. Adamlar şeýle zatlar barada seýrek pikir edýärdiler; olar barada pikir etmek endiginde däldi.
  
  Indi Jeýn ýene-de düşeginde dik oturdy. Ol öýde ejesi bilen ýeke galdy. Hatda hyzmatkär Ketrin hem ýokdy. Öý düýbünden sowuk we ýalňyz, terk edilen ýalydy. Geljekde ol hemişe ýaşaýan bu öýde özüni hemişe ýersiz duýardy, şeýle hem, geň bir ýagdaýda ejesinden aýrylan ýaly duýardy. Indi ejesi bilen ýeke galmak, belki-de, ony hemişe biraz ýalňyz duýmaga mejbur edýärdi.
  Kateriniň hyzmatkäri kakasynyň gitmegi meýilleşdirýän aýaly bolup bilermi? Bolup bilmez. Katerin iri, semiz, giň döşli we gara, çal saçly aýaldy. Onuň erkek bilen gitmegini göz öňüne getirmek mümkin däldi. Onuň öýde sessiz aýlanyp, öý işlerini edýändigini göz öňüne getirmek mümkindi. Kakasy özünden uly bolmadyk ýaş aýal bilen giderdi.
  Adam özüni özüne çekmeli. Adam biynjalyk bolanda, özüni goýberende, haýal käte geň we elhenç oýunlar edýärdi. Ejesi hammamda, kiçijik, gutu ýaly şkafyň ýanynda durdy. Ýüzi solgun, hamyr ýaly solgundy. Ýykylmazlyk üçin diwara bir eli bilen ýapyşmaly boldy. Gözleri çal we agyrdy. Olarda hiç hili jan ýokdy. Gözlerini agyr, bulut ýaly perde örtdi. Gök asmandaky agyr çal bulut ýalydy. Bedeni hem öňe-yza ylgaýardy. Islendik pursatda ol ýykylyp bilerdi. Emma ýakynda, kakasynyň ýatylýan otagyndaky geň başdan geçirmelere garamazdan, hemme zat birden aýdyň görünýärdi. Ol öň hiç haçan düşünmedik zadyny düşündi. Indi hiç zada düşünip bolmady. Adamyň içine çümdürilen çylşyrymly pikirleriň we hereketleriň girdaby.
  Indi onuň öz bedeni düşegiň üstünde öňe-yza titremäge başlady. Sag eliniň barmaklary kakasynyň beren kiçijik daşyny berk tutdy, ýöne şol wagt ol elinde duran kiçijik, tegelek, gaty zadyň bardygyny duýmady. Ýumruklary öz bedenine, öz aýaklaryna we dyzlaryna urmagyny dowam etdirdi. Onuň etmek isleýän bir zady bardy, indi dogry we ýerlikli bir zat, we ol muny etmelidi. Onuň gygyrmagynyň, düşekden böküp düşmeginiň, koridordan wannahana ylgap, wannanyň gapysyny açmagynyň wagty geldi. Ejesi passiw edip bolmajak bir zady edip, tomaşa etjekdi. Ol elinden gelenini edip gygyrmaly, kömek soramalydy. Bu söz indi onuň dodaklarynda bolmalydy. "Ýok, ýok" diýip, ol indi gygyrmalydy. Onuň dodaklary indi tutuş öýde şol sözi aýtmalydy. Ol öýüň we köçäniň söz bilen ýaňlanyp durmagyny üpjün etmelidi.
  Ol hiç zat aýdyp bilmedi. Dodaklary ýapykdy. Bedeni düşekden gymyldap bilmeýärdi. Ol diňe düşegiň üstünde öňe-yza aýlanyp bilýärdi.
  Onuň göz öňüne getirmesi suratlary, çalt, aýdyň we gorkunç suratlary çekmegini dowam etdirdi.
  Wanna otagynyň şkafynda goňur suwuklyk çüýşesi bardy we ejesi elini uzadyp, ony aldy. Indi bolsa ony dodaklaryna getirdi. Ol içini doly ýuwutdy.
  Çüýşedäki suwuklyk goňur, gyzyl-goňur reňkdedi. Ony ýuwutmazdan öň, ejesi gaz çyrasyny ýakdy. Şkafa seredip duran wagty, ol kellesiniň üstündedi we onuň şöhlesi ýüzüne düşdi. Gözleriniň aşagynda kiçijik, çişmiş, gyzyl et haltalary bardy, olar derisiniň solgun aklygyna garşy geň we diýen ýaly ýigrenji görünýärdi. Agzy açykdy, dodaklary hem çal reňkdedi. Agzynyň burçundan eňegine gyzyl-goňur tegmil akdy. Birnäçe damja suwuklyk ejesiniň ak gijeki köýnegine düşdi. Agyrydan ýaňa, solgun, solgun ýüzünden konwulsiw spazmlar akýardy. Gözleri ýumuk galdy. Eginleriniň titräp, titräp hereketi eşidildi.
  Jeýniň bedeni öňe-yza galgaýardy. Onuň eti titräp başlady. Bedeni gatydy. Ýumruklary berk gysylypdy. Aýaklaryna urulmagyny dowam etdirdi. Ejesi hammamyň gapysyndan gaçyp, kiçijik koridordan öz otagyna gaçyp bildi. Ol garaňkylykda ýüzüni aşak düşege zyňdy. Özüni zyňdymy ýa-da ýykyldymy? Ol häzir ölýärmidi, tiz ölýärmidi ýa-da eýýäm ölýärmidi? Goňşy otagda, Jeýniň kakasynyň ejesiniň we onuň öňünde ýalaňaç ýörenini gören otagynda, Bibi Merýemiň nyşanynyň aşagynda şemler ýanyp durdy. Garry aýalyň öljekdigine şübhe ýokdy. Jeýn göz öňünde goňur suwuklyk çüýşesiniň ýazgysyny gördü. Onda "Zäher" diýlip ýazylandy. Dermanhanaçylar şeýle çüýşeleri kelle we süňkler bilen boýaýardylar.
  Indi Jeýniň jesedi titräp durdy. Belki, ejesi ölendir. Indi ol başga zatlar barada pikirlenmäge synanyşyp bilerdi. Ol ýatylýan otagyň howasynda täze bir element duýdy, belli bir derejede, ýöne diýen ýaly lezzetli.
  Sag eliniň aýasynda agyry peýda boldy. Bir zat ony agyrtdy we agyry duýgusy täzelendi. Bu ýaşaýşa gaýdyp geldi. Beden agyrysynyň aňynda öz-özüňi bilmek bardy. Onuň pikirleri, deli bolup gaçyp giden garaňky, uzak ýerden ýol boýunça yzyna gaýdyp başlap bilerdi. Onuň aňynda eliniň ýumşak etinde kiçijik gögeren ýer barada pikir bardy. Ol ýerde gaty we ýiti bir zat bardy, berk, dartgynly barmaklar eliniň etine basylanda, eliniň etini kesýärdi.
  OceanofPDF.com
  II
  
  ALTYNDA Jeýn Websteriň elinde kakasynyň demir ýoldan alyp, gidýän mahaly beren kiçijik ýaşyl daşy ýatyrdy. "Durmuşyň göwheri" diýip, ol ony çaşgynlyk ony bir herekete höweslenmäge mejbur eden pursatynda atlandyrypdy. Onuň pikirine romantiki bir pikir geldi. Adamlar durmuşyň kynçylyklaryny ýeňip geçmek üçin hemişe simwollary ulanmadymy? Şamlary bilen Bibi Merýem bardy. Ol hem simwol dälmidi? Bir pursatda, boşboýunlyk pursatynda pikiriň fantaziýadan has möhümdigine karar berip, adamlar bu simwoly taşladylar. "Akyl asyry" diýlip atlandyrylýan zada ynanýan protestant tipli adam peýda boldy. Elhenç bir egoizm bardy. Adamlar öz aňlaryna ynanyp bilýärdiler. Sanki olar aňlarynyň işlemegi barada bir zat bilýän ýalydylar.
  Jon Webster bir hereket we ýylgyryş bilen daşy gyzynyň eline berdi, indi gyzy oňa ýapyşdy. Barmagyňyz bilen berk basyp, onuň ýumşak elinde şol lezzetli, sagaldyjy agyryny duýup bilersiňiz.
  Jeýn Webster bir zady täzeden döretmäge synanyşýardy. Garaňkylykda diwary el bilen tutmaga synanyşýardy. Diwardan kiçijik, ýiti uçlar çykyp, onuň elini kesýärdi. Eger ol diwaryň ugrunda ýeterlik derejede ýöräp barsa, ýagty ýere ýeterdi. Belki, diwar garaňkylykda el bilen tutýan başgalar tarapyndan şol ýere goýlan gymmatbaha daşlar bilen örtülendir.
  Onuň kakasy özüne örän meňzeş ýaş aýal bilen gitdi. Indi ol bu aýal bilen ýaşar. Ol ony bir daha görmezligi mümkin. Ejesi öldi. Geljekde ol durmuşda ýalňyz galar. Ol häzir başlamaly we öz durmuşyny ýaşamaga başlamaly bolar.
  Onuň ejesi öldimi ýa-da ol diňe bir elhenç arzuwy görüp ýördümi?
  Bir adam duýdansyz belent we howpsuz ýerden deňze zyňyldy we soňra özüni halas etmek üçin ýüzmäge synanyşmaly boldy. Jeýniň aňy deňizde ýüzýänligi baradaky pikir bilen oýnap başlady.
  Geçen tomusda ol birnäçe ýaş ýigit we gyz bilen Miçigan kölüniň kenaryndaky şähere we golaýdaky dynç alyş merkezine gezelenje gitdiler. Bir adam asmanyň üstünde duran beýik diňden deňze çümüpdi. Ol köpçüligiň göwnüni açmak üçin işe alnypdy, ýöne işler meýilleşdirilişi ýaly bolmady. Şeýle iş üçin açyk, güneşli gün bolmalydy, ýöne irden ýagyş ýagdy we günortanlyk naharyna çenli howa sowuk boldy, pes, agyr bulutlar bilen örtülen asman hem agyr we sowukdy.
  Sowuk çal bulutlar asmanyň ýüzünden geçip gitdi. Suw çümdüriji kiçijik, sessiz märekäniň gözüniň öňünde deňze ýykyldy, ýöne deňiz ony mähirli garşylamady. Sowuk, çal sessizlikde ony garaşdy. Onuň şeýle ýykylmagyny görmek onuň bedenini üşütdi.
  Adamyň ýalaňaç bedeniniň şeýle çalt düşen bu sowuk çal deňiz nämedi?
  Hünärmen suwa çümýän güni, Jeýn Websteriň ýüregi deňze düşýänçä we kellesi gaýtadan peýda bolýança urmagyny bes etdi. Ol günboýy özi bilen bile gelen ýigidiň ýanynda durdy, elleri sabyrsyzlyk bilen onuň golundan we egninden tutdy. Suwa çümýäniň kellesi gaýtadan peýda bolanda, ol başyny ýigidiň egnine goýdy, öz eginleri bolsa aglamakdan titräp durdy.
  Bu, şübhesiz, örän samsyk çykyşdy we ol soňra utandy. Suwda çümdüriji professionaldy. "Ol näme edýändigini bilýär" diýdi ýaş ýigit. Oturanlaryň hemmesi Jeýne güldüler, ol bolsa onuň ýoldaşynyň hem gülýändigi üçin gaharlandy. Eger ol şol pursatda onuň nähili duýýandygyny düşünip biljek sagdyn pikirli bolsady, ol başgalaryň gülküsine garşy bolmajagyny pikir etdi.
  
  "Men deňizde ýüzüp ýören ajaýyp kiçijik adam."
  Söz bilen beýan edilen pikirleriň başdan-başa nähili ýaýramagy hakykatdanam haýran galdyryjydy. "Men deňizde ýüzüji ajaýyp kiçijik". Emma kakasy bu sözleri biraz öň, iki ýatylýan otagyň arasyndaky gapyda duranda aýdypdy we oňa ýakynlaşypdy. Ol häzir elinde tutup duran daşyny bermek isledi we bu barada bir zat aýtmak isledi, ýöne daş barada sözleriň ýerine deňizde ýüzüş barada şol sözler onuň dodaklaryndan çykdy. Şol pursat onuň özüni alyp barşynda geň we çaşgyn bir zat bardy. Ol hem häzirki gyzy ýaly gynanýardy. Indi şol pursat gyzynyň aňynda çalt gaýtalandy. Kakasy ýene-de gyzyna tarap ädim ätdi, daşy başam barmagy bilen görkeziji barmagynyň arasynda saklady we titräp duran, näbelli bir ýagtylyk onuň gözlerini ýene-de ýagtyltdy. Jeýn ýene-de onuň ýanynda bolan ýaly, ýakynda manysyz ýaly görünýän sözleri, wagtlaýyn serhoş ýa-da deli adamyň agzyndan çykýan manysyz sözleri ýene-de eşitdi: "Men deňizde ýüzüji ajaýyp kiçijik".
  Ol belent, howpsuz ýerden şübhe we gorky deňzine zyňylypdy. Düýn ol berk ýerde durdy. Ol öz haýalynyň başyna gelen zatlaryň pikirini oýnamagyna rugsat berip bilerdi. Bu biraz teselli bererdi.
  Ol ägirt uly bulaşyklyk deňziniň üstünde, berk ýerde durdy, soňra bolsa birdenkä berk ýerden deňze iteklendi.
  Indi, hut şu pursatda, ol deňze gaçýardy. Indi onuň üçin täze durmuş başlanjakdy. Kakasy nätanyş bir aýal bilen gitdi, ejesi bolsa öldi.
  Ol beýik, howpsuz platformadan deňze gaçýardy. Öz kakasynyň eliniň hereketi ýaly bir geň hereket bilen ony ýere zyňdy. Ol ak gijeki köýnek geýipdi we ýykylýan keşbi sowuk, çal asmanyň fonunda ak zolak ýaly görünýärdi.
  Kakasy onuň eline manysyz bir daş goýup, gitdi, soňra ejesi hammama girip, özüne elhenç, akyla sygmajak bir zat etdi.
  Indi bolsa ol, Jeýn Webster, deňize, uzaklara, ýalňyz, sowuk, çal ýere gitdi. Ol ähli ýaşaýyşyň dörän we ahyrsoňy ähli ýaşaýyşyň gidýän ýerine düşüpdi.
  Agyrlyk bardy, ölüm howply agyrlyk. Ähli jandarlar çal reňke, sowuk we garrady. Ýalňyz, ol garaňkylykda ýöräpdi. Onuň jesedi çal, ýumşak, berk diwarlara ýumşak bir urgy bilen düşdi.
  Onuň ýaşaýan jaýy boşdy. Boş şäheriň boş köçesindäki boş jaýdy. Jeýn Websteriň tanaýan ähli adamlary, bile ýaşan ýaş ýigitleri we gyzlary, tomus agşamlarynda bile gezenleri, onuň häzirki ýüzbe-ýüz bolan zatlarynyň bir bölegi bolup bilmezdi. Ol indi düýbünden ýalňyzdy. Kakasy ýokdy, ejesi bolsa öz janyna kast edipdi. Hiç kim ýokdy. Biri garaňkylykda ýalňyz ýöräpdi. Adamyň jesedi ýumşak, çal, berk diwarlara ýumşak bir ses bilen urdy.
  Onuň elinde berk saklan kiçijik daş agyry we ynjalyk döredýärdi.
  Kakasy ony gyza bermezden öň, ýakynlaşyp, ony şemiň alawynyň öňünde tutdy. Belli bir ýagtylykda onuň reňki üýtgedi. Sary-ýaşyl çyralar peýda bolup, içinde öçdi. Sary-ýaşyl çyralar baharda çygly, sowuk, doňan ýerden çykan ýaş ösümlikleriň reňkidi.
  OceanofPDF.com
  III
  
  JEÝN WEBSTER otagynyň garaňkylygynda düşeginde ýatyp aglaýardy. Onuň eginleri hyňňyrdap titräpdi, ýöne sesi çykmady. Barmagy ellerine berk basylyp, rahatlanýardy, ýöne sag eliniň elinde ýyly şöhle bilen ýanýan bir ýer galýardy. Onuň aňy passiwleşipdi. Fancy ony onuň elinden boşadypdy. Ol ak diwara seredip, iýmitlenip, sessiz ýatan, ynjalyksyz we aç çaga meňzeýärdi.
  Onuň aglaýşynyň indi hiç hili manysy ýokdy. Bu bir rahatlykdy. Ol özüne erk edip bilmeýändigi üçin biraz utandy we daşy tutan elini galdyryp, gymmatbaha daşyň ýitip gitmezligi üçin ilki ony üns bilen ýapyp, gözýaşlaryny ýumrugy bilen süpürdi. Şol pursatda ol Webster öýünde dörän ýagdaýy asuda we berk çözüp bilýän güýçli we aýgytly aýala öwrülmegini arzuw etdi.
  OceanofPDF.com
  IV
  
  GYZYKÇY KETRIN basgançaklardan çykdy. Ahyrsoňy, ol Jeýniň kakasynyň ýanyndan giden aýal däldi. Ketriniň ädimleri nähili agyr we tutanýerlidi! Öýde nämeleriň bolup geçýändigini hiç zat bilmese-de, tutanýerli we güýçli bolup bilerdi. Adaty köçede, adaty jaýyň basgançaklaryndan çykýan ýaly ýöräp bilerdi.
  Ketrin aýagyny basgançaklaryň birine goýanda, öý biraz titrän ýaly boldy. Öýüň titrändigini aýtmak bolmaz. Bu meseläniň manysyny has-da giňeldýär. Biz Ketrin örän duýgudaş däldigini aýtmak isledik. Ol durmuşa gönüden-göni hüjüm eden adamdy. Eger ol örän duýgudaş bolsady, öýde bolup geçýän elhenç zatlar barada aýtmagyny garaşman hem bir zat öwrenip bilerdi.
  Indi Jeýniň aňy onuň bilen ýene-de zalym bir zalymlyk oýnady. Onuň kellesine bir absurd sözlem geldi.
  "Olaryň gözleriniň agyny görýänçä garaş, soňra ok at."
  Indi onuň kellesinde aýlanýan pikirler samsyk, düýbünden samsyk we absurddy. Kakasy onuň içinden, käte yzygiderli we köplenç düşündirip bolmajak derejede, açylmadyk fantaziýa alamatlandyrýan bir zady goýberdi. Bu durmuşyň hakykatlaryny reňkläp we bezeýän zatdy, ýöne käbir ýagdaýlarda durmuşyň hakykatlaryndan garaşsyz hereket edip bilýärdi. Jeýn öýde ýaňy öz janyna kast eden ejesiniň jesedi bilen ýaşaýandygyna ynanýardy we içinden bir zat oňa indi gynanja boýun bolmalydygyny aýdýardy. Ol aglady, ýöne onuň aglamagynyň ejesiniň ölümi bilen hiç hili baglanyşygy ýokdy. Ol muňa üns bermedi. Ahyrsoňy ol gynançly däl-de, begençlidi.
  Öň sessiz bolan aglama indi öýüň ähli ýerinde eşidilýärdi. Ol samsyk çaga ýaly ses çykarýardy we utanýardy. Katerin onuň barada näme pikir eder?
  "Olaryň gözleriniň agyny görýänçä garaş, soňra ok at."
  Nähili samsyk sözler garyndysy. Olar nireden geldi? Näme üçin şeýle manysyz, samsyk sözler onuň ömrüniň şeýle möhüm pursatynda onuň aňynda tans edýärdi? Ol olary haýsydyr bir mekdep kitabyndan, belki-de taryh dersinden alypdy. Bir general bu sözleri öz esgerleri öňe barýan duşmany garaşyp duran mahaly gygyrypdy. Munuň Katerinanyň basgançakdaky aýak sesleri bilen nähili baglanyşygy bar? Bir pursatdan soň Katerina onuň duran otagyna girer.
  Ol näme etjekdigini anyk bilýän ýaly boldy. Ol ýuwaşlyk bilen düşeginden turdy, gapydan ýöräp, hyzmatkäri içeri goýberdi. Soňra çyrany ýakdy.
  Ol özüni otagyň burçundaky geýinme stolunyň başynda durup, hyzmatkäre parahat we aýgytly ýüzlenýändigini göz öňüne getirdi. Indi ol täze durmuşa başlamalydy. Düýn ol tejribesiz ýaş aýal bolup bilerdi, ýöne indi ol kyn kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýetişen aýaldy. Ol diňe hyzmatkär Katerina bilen däl, eýsem tutuş şäher bilen ýüzbe-ýüz bolmalydy. Ertir bir adam hüjüme sezewar bolýan goşun serkerdesi generalyň ýagdaýynda özüni tapardy. Ol özüni mertebeli alyp barmalydy. Kakasyny käýemek isleýän adamlar bardy, başgalary bolsa özüne gynanmak isleýärdi. Belki, ol hem iş meseleleri bilen meşgullanmaly bolardy. Kakasynyň zawodyny satyp, pul toplamak üçin taýýarlyk görmek gerek bolardy, şonda ol öz durmuşyny dowam etdirip, özi üçin meýilnamalar düzüp bilerdi. Şeýle pursatda ol düşeginde oturyp, aglaýan akylsyz çaga bolup bilmezdi.
  Şeýle-de bolsa, onuň durmuşyndaky şeýle pajygaly pursatda, hyzmatkär içeri girende, birden gülüp gitmek mümkin däldi. Näme üçin Katerinanyň basgançakdaky tutanýerli ädimleriniň sesi onuň şol bir wagtyň özünde gülmegini we aglamagyny isledi? "Esgerler açyk meýdandan duşmana tarap aýgytly öňe barýarlar. Olaryň gözleriniň akyny görýänçäňiz garaşyň. Akylsyz pikirler. Onuň aňynda tans edýän akylsyz sözler. Ol gülmek ýa-da aglamak islemeýärdi. Ol özüni mertebeli alyp barmak isleýärdi.
  Jeýn Websteriň içinde dartgynly göreş dowam edýärdi, ol indi öz mertebesini ýitirip, sesli aglamagy bes etmek, gülmezlik we hyzmatkär Ketrini belli bir mertebe bilen garşylamaga taýýar bolmak üçin göreşden başga zat däldi.
  Aýak sesleri ýakynlaşdygyça, göreş güýçlenýärdi. Indi ol ýene-de düşekde dik oturdy, bedeni ýene-de öňe-yza titräp durdy. Ýumruklary iki esse we güýçli bolup, ýene-de aýaklaryna urdy.
  Dünýädäki ähli adamlar ýaly, Jeýn hem ömrüniň dowamynda durmuşa bolan çemeleşmesini sahnalaşdyryp geldi. Käbirleri muny çagalykda, soňra bolsa mekdepde kiçijik gyzlarda edipdi. Bir ene duýdansyz aradan çykypdy ýa-da kimdir biri agyr keselläp, ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. Hemmeler ölüm ýassygynyň başynda ýygnanyp, ýagdaýyň nähili asuda mertebe bilen çözülip bilinjekdigine haýran galypdylar.
  Ýa-da ýene-de, köçede birine ýylgyryp duran ýaş ýigit bardy. Belki, olaryň birini diňe çagalyk hökmünde göz öňüne getirmäge batyrgaýlygy ýetendir. Gowy. Goý, ikisi hem kyn ýagdaýa düşsünler, şonda olaryň haýsysynyň has abraýly bolup biljekdigini göreris.
  Bu ýagdaýyň hemmesinde elhenç bir zat bardy. Jeýn birneme baý durmuşda ýaşamagyň öz güýjündedigini duýýardy. Onuň tanaýan başga hiç bir ýaş aýalyň häzirki ýagdaýyna düşmändigi anykdy. Häzir hem, näme bolandygyny hiç zat bilmeseler-de, tutuş şäheriň gözi oňa dikilipdi we ol garaňkylykda düşeginde oturyp, çaga ýaly aglaýardy.
  Ol gaty, isterik gülmäge başlady, soňra gülküler kesildi we ýene-de güýçli aglamalar başlady. Kateriniň hyzmatkäri onuň ýatylýan otagynyň gapysyna golaýlady, ýöne kakyp, Jeýne turup, ony hormat bilen garşylamaga mümkinçilik bermegiň ýerine, derrew içeri girdi. Ol otagyň üstünden ylgap geçip, Jeýniň düşeginiň ýanynda dyza çökdi. Onuň howlukmaç hereketi Jeýniň iň bolmanda bir gije üçin ajaýyp aýal bolmak islegini ýok etdi. Bu aýal, Ketrin, çalt howlukmaçlygy bilen, onuň hakyky tebigaty bolan bir zadyň uýasyna öwrüldi. Iki aýal sarsgyn we kynçylykda, içki tupandan çuňňur biynjalyk bolup, garaňkylykda biri-birine ýapyşyp durdular. Birnäçe wagtlap olar düşegiň üstünde şeýle durup, gujaklaşdylar.
  Diýmek, Ketrin şeýle güýçli we tutanýerli adam däldi. Ondan gorkmagyň zerurlygy ýokdy. Bu pikir Jeýne çäksiz teselli berýärdi. Ol hem aglaýardy. Belki, eger Ketrin häzir böküp, ýöremäge başlasa, öýü titredýän güýçli, tutanýerli ädimleri barada alada etmeli bolmazdy. Eger ol Jeýn Webster bolsa, belki, ol hem düşekden turup, bolanlaryň hemmesini asuda we sowukganlylyk bilen gürrüň berip bilmezdi. Ahyrsoňy, Ketrin hem şol bir wagtyň özünde aglamak we gülmek islegini saklap bilmezdi. Ahyrsoňy ol şeýle gorkunç adam däldi, şeýle güýçli, tutanýerli we gorkunç adamdy.
  Ýaş aýal, garaňkylykda oturyp, tutuş bedeni garry aýalyň has berk bedenine basylyp, başga bir aýalyň bedeninden iýmitlenmegiň we täzelenmegiň süýji, duýulmaýan duýgusyny duýdy. Hatda ol elini uzadyp, Katerinanyň ýaňagyna degmäge-de razy boldy. Garry aýalyň berk basmaly ägirt uly döşleri bardy. Onuň asuda öýde bolmagy nähili tesellidi.
  Jeýn aglamagyny bes etdi we birden ýadawlyk we biraz sowuklyk duýdy. "Geliň, bu ýerde galmaň. Meniň otagyma düşeliň" diýdi Ketrin. Beýleki ýatylýan otagda näme bolandygyny bilýän bolmagy mümkinmi? Bilýändigi aýdyňdy. Şonda bu hakykatdy. Jeýniň ýüregi urmagy bes etdi we bedeni gorkudan titräp başlady. Ol garaňkylykda düşegiň gapdalynda durup, elini diwara daýanyp, özüni saklady. Ol özüne ejesiniň zäher içip, öz janyna kast edendigini aýtdy, ýöne onuň käbir böleginiň muňa ynanmaýandygy, ynanmaga het edip bilmeýändigi aýdyňdy.
  Katerin palto tapyp, ony Jeýniň egnine örtdi. Bu geň duýuldy: gijäniň deňeşdirme boýunça ýyly bolanda, howa şeýle sowukdy.
  Iki aýal hem otagdan çykyp, koridora girdiler. Koridoranyň ahyryndaky hammamda gaz çyrasy ýanyp durdy, hammamyň gapysy bolsa açyk galdyrylypdy.
  Jeýn gözlerini ýumup, Katerine berk basdy. Ejesiniň öz janyna kast edendigi baradaky pikir indi anykdy. Indi Kateriniň hem muny bilýändigi üçin bu şeýle aýdyňdy. Jeýniň gözleriniň öňünde öz janyna kast etmek dramasy onuň hyýal teatrynda oýnady. Ejesi hammam otagynyň geçelgesine birikdirilen kiçijik şkafa seredip durdy. Ýüzi ýokaryk öwrülipdi we ýokardan düşýän ýagtylyk onuň üstüne düşýärdi. Bir eli otagyň diwaryna berk basylyp, bedeniniň ýykylmagynyň öňüni alypdy, beýleki eli bolsa çüýşe tutýardy. Onuň ýagtylyga öwrülen ýüzi ak, pasta ýaly ak reňkdedi. Bu ýüz Jeýne uzak wagtlap tanyş bolan, ýöne geň bir derejede nätanyşdy. Gözleri ýumulypdy we olaryň aşagynda kiçijik gyzyl haltajyklar görünýärdi. Dodaklary boş sallanyp durdy we agzynyň burçundan gyzyl-goňur zolak eňeginiň aşagyndan geçýärdi. Ak gijeki köýnegine goňur suwuklygyň birnäçe tegmili düşdi.
  Jeýniň bedeni güýçli titräp durdy. "Öýde nähili sowuk boldy, Ketrin" diýip, ol gözlerini açyp aýtdy. Olar basgançaklaryň ýokarsyna ýetdiler we duran ýerlerinden göni hammama seredip bildiler. Ýerde çal reňkli hammam halysy ýatyrdy we onuň üstüne kiçijik goňur çüýşe düşüpdi. Ol otagdan çykanda, çüýşäniň içindäkileri ýuwan aýalyň agyr aýagy çüýşäniň üstüne basyp, ony döwdi. Belki, onuň aýagy kesilendir, ýöne ol muňa garşy däldi. "Eger agyry, agyryly ýer bolsa, bu oňa teselli bererdi" diýip, Jeýn pikir etdi. Ol elinde kakasynyň beren daşyny saklaýardy. Onuň ony "Ýaşaýşyň göwheri" diýip atlandyrmagy nähili gülkünçdi. Hamam otagynyň polundaky döwülen çüýşäniň gyrasyndan sarymtyl-ýaşyl şöhle şöhlelenýärdi. Kakasy daşy ýatylýan otagdaky şemiň yşygyna tutup, ony şemiň yşygyna tutanda, ondan başga bir sarymtyl-ýaşyl şöhle hem ýalpyldady. "Eger Ejem diri bolsady, ol häzir birhili ses çykarardy. Ol Katerin bilen meniň öýde näme edip ýörenimizi pikir eder we turup, ýatylýan otagynyň gapysyna baryp, muny biler" diýip, ol gamgynlyk bilen pikir etdi.
  Ketrin Jeýni aşhananyň ýanyndaky kiçijik otagdaky öz düşegine ýerleşdirenden soň, taýýarlyk görmek üçin ýokary gata çykdy. Hiç hili düşündiriş berilmedi. Ol aşhanadaky çyrany ýakyp goýdy we hyzmatkäriň ýatylýan otagy açyk gapydan düşýän şöhle bilen ýagtylandy.
  Katerin Meri Websteriň ýatylýan otagyna bardy, gapysyny kakman açdy we içeri girdi. Gaz çyrasy ýanýardy we indi ýaşamak islemeýän aýal düşekde ýatyp, ýorganlaryň arasynda hormat bilen ölmäge synanyşdy, ýöne başartmady. Onuň synanyşyklary başa barmady. Bir wagtlar dagyň eteginde söýgüsinden ýüz öwüren uzyn boýly, inçe gyz, garşylyk görkezmäge ýetişmänkä, ölüm tarapyndan tutuldy. Onuň jesedi, düşekde ýarym ýatyrka, göreşdi, gyşardy we düşekden ýere süýşdi. Katerin ony galdyrdy, düşegiň üstüne goýdy we onuň reňki üýtgeýän we çygly mata bilen onuň keşbini we reňkini üýtgeden ýüzüni süpürdi.
  Soňra oňa bir pikir geldi we ol matasyny aýyrdy. Ol otagda bir pursat durup, töweregine seretdi. Onuň ýüzi örän ak reňke öwrüldi we özüni erbet duýdy. Ol çyrany öçürdi we Jon Websteriň ýatylýan otagyna girip, gapyny ýapdy. Bibi Merýemiň ýanyndaky şemler henizem ýanýardy we ol kiçijik çarçuwaly surat alyp, ony şkafyň tekjesine goýdy. Soňra ol şemleriň birini öçürip, ony ýanýan şem bilen birlikde basgançaklardan aşak, Jeýniň garaşýan otagyna alyp gitdi.
  Hyzmatkär şkafa bardy, goşmaça ýorgan alyp, ony Jeýniň egnine ýapdy. "Men geýinjek däl diýip pikir edýärin" diýdi ol. "Men seniň ýaly düşekde seniň bilen oturaryn".
  "Sen muny eýýäm düşündiň" diýip, ol oturyp, elini Jeýniň egnine goýup, hakykatdanam aýtdy. Iki aýalyň hem reňki solgundy, ýöne Jeýniň bedeni indi titremeýärdi.
  "Eger eje ölen bolsa, onda men öýde jeset bilen ýeke däl" diýip, ol minnetdarlyk bilen pikir etdi. Katerin ýokarky gatda tapan zatlary barada hiç hili maglumat bermedi. "Ol öldi" diýdi we bir pursat sessiz garaşanlaryndan soň, ýokarky gatdaky ýatylýan otagda ölen aýalyň ýanynda duran wagty, onuň pikirine gelen bir pikir döredi. "Men olaryň kakaňy bu işe baglanyşdyrjak bolýandygyna düşünmeýärin, ýöne mümkin" diýip, ol pikirli aýtdy. "Men bir gezek şeýle zadyň bolandygyny gördüm. Bir adam öldi we onuň ölüminden soň käbir adamlar ony ogry hökmünde görkezmäge synanyşdylar. Men şeýle pikir edýärin: ertire çenli şu ýerde bile otursak gowy bolar. Soňra lukmana jaň ederin. Men ejeňi ertirlik naharyna çagyrýançam bolan waka barada hiç zat bilmeýändigimizi aýdarys. Şol wagta çenli, görýäňmi, kakaň ýok bolar."
  Iki aýal biri-biriniň ýanynda sessiz oturyp, ak ýatylýan otagyň diwaryna seredýärdiler. "Kakam gidenden soň, ejemiziň öýde hereket edýändigini ikimiz hem ýatda saklasak gowy bolardy" diýip, Jeýn gysga wagtdan soň pyşyrdady. Kakasyny goramak üçin Kateriniň meýilnamalarynyň bir bölegi bolmak gowy boldy. Onuň gözleri indi ýalpyldap durdy we hemme zady aýdyň düşünmek isleginde bir gyzgynlyk bardy, ýöne ol bedenini Kateriniňkine basmagyny dowam etdirdi. Ol henizem kakasynyň beren daşyny elinde saklaýardy we indi, barmagy oňa ýeňil basanda, eliniň näzik, gögeren ýerinden rahatlandyryjy agyry çykýardy.
  OceanofPDF.com
  IÇERDE
  
  IKI AÝAL düşekde oturan mahaly, Jon Webster täze aýaly Natali bilen asuda, çöl köçelerden geçip, demir ýol menziline bardy.
  "Bolýar, lapykeç," diýip, öňe ýöräp barýarka pikir etdi, "bu nähili gije boldy! Eger ömrümiň galan bölegi soňky on sagady ýaly işli bolsa, men kellämi suwuň üstünde saklap bilerin."
  Natali sumkasyny göterip, sessiz ýöräp gitdi. Köçäniň ugrundaky jaýlar garaňkydy. Kerpiç pyýada bilen ýoluň arasynda otluk zolak bardy we Jon Webster onuň üstünden geçip, onuň ugrunda ýöräp gitdi. Şäherden gaçyp barýarka aýaklarynyň ses çykarmaýandygyny pikir etmek oňa ýarady. Eger ol we Natali garaňkylykda duýulman uçup bilýän ganatly jandarlar bolsa, nähili gowy bolardy.
  Indi Natali aglaýardy. Bolýar, bu adaty zatdy. Ol sesli aglamaýardy. Jon Webster onuň aglaýandygyny anyk bilmeýärdi. Şeýle-de bolsa, ol bilýärdi. "Iň bolmanda," diýip pikir etdi ol, "ol aglanda öz işini belli bir derejede mertebe bilen ýerine ýetirýär." Onuň özi hem şahsy däldi. Eden işlerim barada köp pikir etmegiň manysy ýok. Edilmedik zat edildi. Men täze durmuşa başladym. Islesem-de, yzyna gaýdyp bilmedim.
  Köçäniň ugrundaky jaýlar garaňky we asudady. Bütin şäher garaňky we asudady. Adamlar öýlerde uklap, dürli geň düýşler görýärdiler.
  Bolýar, ol Nataliniň öýünde birhili dawa-jenjele duçar bolmagyna garaşypdy, ýöne şeýle zat bolmady. Garry ene diňe ajaýypdy. Jon Webster ony hiç haçan şahsy taýdan tanamaýandygyna ökünýärdi. Bu elhenç garry aýalyň özüne meňzeş bir zady bardy. Ol otluk zolakdan ýöräp barýarka ýylgyrdy. "Men garry aldawçy, hakyky garry zorba bolup galmagym mümkin" diýip, ol şadyýanlyk bilen pikir etdi. Onuň aňy bu pikir bilen oýnady. Ol, elbetde, gowy başlangyç edipdi. Ine, ol orta ýaşdan geçen bir adamdy we eýýäm ýary gijeden geçipdi, irden tas boldy we ol "pis durmuşda" ýaşamagy maksat edinýän aýaly bilen çöl köçelerden ýöräp barýardy. "Men giç başladym, ýöne indi başlanymdan soň, işleri biraz bulaşdyrýaryn" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Nataliniň kerpiç pyýada ýoluň ugrundan düşüp, ot-çöpleri geçmändigi örän gynandyryjydy. Täze başdan geçirmelere çykanda çalt we sessiz hereket etmek has gowydy. Köçeleriň ugrundaky jaýlarda san-sajaksyz arslanlar uklap ýatyr bolmaly. "Olar men kir ýuwýan maşyn zawodyndan öýe gelip, täze öýlenip, bu şähere gaýdyp gelen günlerimizde aýalymyň ýanynda ýatanymdaky ýaly gowy" diýip, ol kinaýaly pikir etdi. Ol gijelerine düşege çykyp, käte aýaly bilen köplenç gürleşýän erkekleriň we aýallaryň san-sajaksyz adamlaryny göz öňüne getirdi. Olar hemişe bir zady örtýärdiler, işli gürleşýärdiler, bir zady örtýärdiler. "Biz durmuşyň arassalygy we süýjüligi barada köp ses çykarýarys, şeýlemi?" diýip, öz-özüne pyşyrdady.
  Hawa, öýlerdäki adamlar uklap ýatyrdy we ol olary oýarmak islemeýärdi. Nataliniň aglaýandygy gynandyryjydy. Onuň gynanjyna biynjalyk bolup bilmezdi. Bu adalatsyzlyk bolardy. Ol onuň bilen gürleşmek, ondan pyýada ýoluň ugrundan düşüp, ýoluň ugrundaky otlaryň ýa-da çimligiň gyrasyndan sessiz ýöremegini haýyş etmek isledi.
  Onuň pikirleri Nataliniň öýündäki birnäçe pursata gaýdyp geldi. Nälet bolsun! Ol ol ýerde bir wakanyň boljakdygyny garaşypdy, ýöne şeýle zat bolmady. Ol öýe golaýlanda, Natalie ony garaşyp durdy. Ol Şwartsyň kottejiniň aşaky gatdaky garaňky otagynda penjiräniň ýanynda oturyp, sumkasyny ýygnap, ýanynda durdy. Ol öňki gapydan öňe tarap ýöräp, ony kakmaga ýetişmänkä açdy.
  Indi ol gitmäge taýýardy. Ol sumkasyny alyp çykdy we hiç zat diýmedi. Aslynda, ol heniz oňa hiç zat diýmändi. Ol ýaňy öýden çykyp, onuň ýanynda köçä çykmak üçin derwezäden geçmeli ýerine bardy, soňra ejesi bilen uýasy çykyp, kiçijik eýwanda olaryň gitmegine tomaşa etmek üçin durdular.
  Garry ene nähili betbagtçylyk dörediji eken. Hatda olara güldi. "Bolýar, ikiňiz biraz howlukmaç. Gaty sowukganly bolup gidýärsiňiz, şeýlemi?" diýip, ol gygyrdy. Soňra ýene güldi. "Irden şäheriň ähli ýerinde bu barada dawa-jenjel boljakdygyny bilýärsiňizmi?" diýip, ol sorady. Natali jogap bermedi. "Bolýar, uly jelep, seniň näletlenen aldawçy bilen gaçyp gidýärsiň" diýip, ejesi henizem gülüp gygyrdy.
  Iki adam burçdan öwrülip, Şwartsyň öýüniň gözünden ýitip gitdiler. Şübhesiz, köçäniň ugrundaky beýleki jaýlarda başga adamlaryň hem gözegçilik edýändikleri we olaryň diňleýändikleri we geň galýandyklary şübhesiz. Goňşularyň biri iki ýa-da üç gezek Nataliniň ejesini hapa sözleri üçin tussag etmek isledi, ýöne beýlekileri gyzlaryna hormat goýmazlyk üçin olary bu sözlerden dändirdiler.
  Natali indi garry ejesi bilen aýrylyşandygy üçin aglaýardymy ýa-da Jon Websteriň hiç haçan tanamaýan mekdep mugallymynyň gyz dogany üçinmi?
  Ol hakykatdanam özüne gülmek isleýärdi. Aslynda, ol Nataliýa barada ýa-da onuň şeýle pursatda näme pikir edýändigini ýa-da duýýandygyny az bilýärdi. Ol hakykatdanam onuň bilen diňe aýalynyň we ýigrenýän durmuşyndan gaçmaga kömek edýän bir gural bolandygy üçin gatnaşyk gurdymy? Ol diňe ony ulanýardymy? Onuň oňa hakykatdanam hakyky duýgulary, ony düşünmek ukyby bardymy?
  Ol pikirlendi.
  Uly ses eşidildi, ol otagy şemler we Bibi Merýemiň şekili bilen bezedi, aýallaryň öňünde ýalaňaçlygyny görkezdi we özüne bürünçden haça çüýlenen Isanyň şekilleri çekilen aýna şemdanlar satyn aldy.
  Kimdir biri bütin dünýäni gaharlandyrýan ýaly bolup, hakyky batyr adamyň ýönekeý we düşnükli edip biljek işini etmek üçin uly bir gykylyk döretdi. Başga bir adam bolsa eden ähli işini gülüp we hereket edip edip bilerdi.
  Ol näme meýilleşdirýärdi?
  Ol gidýärdi, ol bilgeşleýin öz dogduk şäherini, köp ýyllaryň dowamynda, hatda tutuş ömrüniň dowamynda hormatly raýat bolan şäherini terk edýärdi. Ol şäheri özünden ýaş, özüne ýaran bir aýal bilen terk etmegi meýilleşdirýärdi.
  Bularyň hemmesini islendik adamyň, köçede duş gelýän islendik adamyň aňsatlyk bilen düşünip biljek meselesidi. Iň bolmanda, hemmeler düşünendigine doly ynanardy. Gaşlary galdyryldy, eginleri gysyldy. Erkekler kiçi toparlara bölünip, gürleşýärdiler, aýallar bolsa öýden-öýe ylgaşyp, gürleşýärdiler. Aý, şol şadyýan kiçijik gysyşlar! Aý, şadyýan gürrüňler! Bularyň hemmesinde adam nireden geldi? Ahyrsoňy, ol özi barada näme pikir edýärdi?
  Natali ýarym garaňkylykda ýöräp barýardy. Ol ah çekdi. Ol bedenli, elli we aýakly aýaldy. Onuň bedeni göwdeli, boýnunda bolsa kellesi, içinde bolsa beýnisi bardy. Ol pikir edýärdi. Onuň düýşleri bardy.
  Natali garaňkyda köçeden ýöräp barýardy, onuň aýak sesleri pyýada ýoly bilen barýarka aýdyň we ýitidi.
  Ol Natali barada näme bilýärdi?
  Ol we Natali biri-birini hakykatdanam tanaýanlarynda, bile ýaşamagyň kynçylygy bilen ýüzbe-ýüz bolanlarynda... Belki, bu asla netije bermezdi.
  Jon Webster garaňkyda, Orta Günbatar şäherlerinde pyýada ýoly bilen ýoluň arasyndaky otluk zolak boýunça köçeden ýöräp barýardy. Ol büdräp, tas ýykyljak boldy. Oňa näme boldy? Ol ýene ýadadymy?
  Onuň şübheleri ýadawlygy sebäplimidi? Düýn gije onuň başyna gelen ähli zatlaryň wagtlaýyn bir deliligiň täsiri astynda galmagy we alyp gitmegi bilen baglanyşykly bolmagy mümkin.
  Delilik geçende, ol akyly ýerinde, ýene-de adaty adam bolanda näme bolar?
  Hito, Tito, yza gaýtmak üçin gaty giç bolanda yzyna gaýtmak barada pikir etmegiň näme manysy bar? Eger ahyrsoňy ol we Natali bile ýaşap bilmejekdiklerini bilseler, onda ýaşaýyş galýar. Durmuş durmuşdy. Durmuşy ýaşamagyň henizem ýoly bar.
  Jon Webster ýene-de batyrlygyny toplamaga başlady. Ol köçäniň ugrundaky garaňky jaýlara seredip, ýylgyrdy. Ol Wiskonsinli dostlary bilen oýun oýnaýan çaga ýalydy. Oýunda ol jemgyýetçilik işgäri bolup, ýaşaýjylardan batyrgaý hereketi üçin el çarpyşmalaryny alýardy. Ol özüni arabada köçäniň aşagyndan geçip barýanyny göz öňüne getirdi. Adamlar penjirelerinden başlaryny çykaryp, gygyrýardylar, ol bolsa başyny iki tarapa öwrüp, tagzym edip, ýylgyrýardy.
  Natali seretmeýändigi üçin, ol birnäçe wagtlap oýundan lezzet aldy. Ol ýanyndan geçip barýarka, başyny bir tarapdan beýleki tarapa öwrüp, tagzym etdi. Onuň dodaklarynda gülkünç ýylgyryş oýnady.
  Garry!
  
  "Hytaý miwesi hytaý agajynda ösýär!"
  
  Natali aýaklaryny daş we kerpiç ýodajyklarda goýup, şeýle ses çykarmasa has gowy bolardy.
  Biri tapylyp bilner. Belki, birdenkä, öňünden duýduryşsyz, köçäniň ugrundaky garaňky jaýlarda parahat uklap ýatan adamlaryň hemmesi düşeklerinde oturyp, gülüp başlarlar. Bu elhenç bolardy we eger Jon Webster, gowy adam, kanuny aýaly bilen düşekde ýatyp, başga bir adamyň häzir edýän akmaklygyny edýändigini görse, özi hem şeýle ederdi.
  Bu gaharlandyryjydy. Gije ýylydy, ýöne Jon Webster biraz sowuk duýdy. Ol titräpdi. Şübhesiz, munuň sebäbi onuň ýadawlygydy. Belki, onuň we Nataliniň geçen öýlerinde düşeklerde hormatly öýlenen adamlaryň ýatandygy baradaky pikir ony titräpdir. Hormatly öýlenen adam bolup, hormatly aýal bilen düşekde ýatyp, adam gaty üşüp bilerdi. Iki hepde bäri onuň kellesinde gelip-gidýän pikir ýene-de peýda boldy: "Belki, men deli bolup, Nataliýa, şol sanda gyzym Jeýne-de deliligimi ýokuşdyrandyryn".
  Dökülen süýt üçin aglamagyň manysy ýokdy. "Indi bu barada pikir etmegiň näme manysy bar?"
  "Diddle di du!"
  "Hytaý miwesi hytaý agajynda ösýär!"
  Ol we Natali şäheriň işçi synpynyň ýaşaýan böleginden çykyp, indi söwdagärleriň, kiçi önüm öndürijileriň, Jon Websteriň özi ýaly adamlaryň, aklawçylaryň, lukmanlaryň we şuňa meňzeşleriň ýaşaýan jaýlarynyň ýanyndan geçip barýardylar. Indi olar onuň öz bankiriniň ýaşaýan jaýynyň ýanyndan geçip barýardylar. "Nähili sögünç söz. Onuň köp puly bar. Näme üçin özüne has uly, has gowy jaý gurmaýar?"
  Gündogarda, agaçlaryň arasyndan we agaçlaryň depelerinden garaňky görünýän ýerde, asmana uzalyp gidýän ýagty nokat bardy.
  Indi olar birnäçe boş ýerleriň bolan ýerine geldiler. Kimdir biri bu ýerleri şähere sowgat beripdi we jemgyýetçilik kitaphanasynyň gurluşygy üçin pul toplamak üçin bir hereket başlandy. Bir adam Jon Webstere ýüzlenip, ondan bu maksat üçin gazna goşant goşmagyny haýyş etdi. Bu birnäçe gün mundan ozal bolupdy.
  Ol bu tejribäniň lezzetini görüpdi we indi bu barada oýlanyp, gülmek isleýärdi.
  Ol zawodyň ofisinde stolunda oturyp, örän abraýly seredýärdi diýip pikir etdi, şonda ol adam içeri girip, oňa meýilnama barada gürrüň berdi. Ol kinaýaly hereket etmek islegine düşdi.
  "Men bu gazna we oňa goşjak goşandym barada jikme-jik meýilnamalar düzýärin, ýöne şu pursatda näme etjekdigimi aýtmak islemeýärin " diýip, ol yglan etdi. Nähili ýalan! Ol bu işe asla gyzyklanmady. Ol diňe adamyň garaşylmadyk gyzyklanmasyna geň galmagyndan lezzet aldy we öwünip, gowy wagt geçirýärdi.
  Oňa baryp gören adam bir wagtlar onuň bilen şähere täze kärhanalary getirmek üçin döredilen Söwda-senagat palatasynyň komitetinde gulluk edipdi.
  - Seniň edebi meseleler bilen aýratyn gyzyklanýandygyňy bilmeýärdim, - diýdi ol adam.
  Jon Websteriň kellesine bir topar gülkünç pikirler geldi.
  - Waý, geň galarsyňyz, - diýip, ol adama ynandyrdy. Şol pursat ol terýeriň syçanlary biynjalyk edýän wagty nähili duýýandygyny göz öňüne getirdi. - Meniň pikirimçe, amerikan ýazyjylary adamlary ylhamlandyrmak üçin ajaýyp zatlar etdiler, - diýip, ol dabaraly ýagdaýda aýtdy. - Emma siz biziň ýazyjylarymyzyň bize ahlak kadalaryny we ýagşylyklary yzygiderli ýatladýandygyny bilýärsiňizmi? Siziň we meniň ýaly zawodlaryň eýeleri bolan we belli bir manyda jemgyýetimizdäki adamlaryň bagtyýarlygy we abadançylygy üçin jogapkär bolan adamlar amerikan ýazyjylarymyza örän minnetdar bolup bilmezler. Size näme diýsemkäm: olar hakykatdanam şeýle güýçli, yhlasly ýigitler, hemişe dogry zadyň tarapynda durýarlar.
  Jon Webster Söwda Palatasyndan gelen adam bilen eden gürrüňini we onuň gidende haýran galan keşbini göz öňüne getirip güldi.
  Indi, ol we Natali ýöräp barýarka, çatryklaşan köçeler gündogara tarap gidýärdi. Täze günüň başlanjakdygyna hiç hili şübhe ýokdy. Ol kibrit ýakyp, sagadyna seretmek üçin saklandy. Olar otla wagtynda ýetişerler. Tizden olar şäheriň işewürlik etrapçasyna girerler, ikisi hem daş ýodajyklardan ýöräp, ses çykararlar, ýöne soň munuň ähmiýeti ýokdy. Adamlar şäherleriň işewürlik etrapçalarynda gijäni geçirmeýärdiler.
  Ol Natali bilen gürleşmek, ondan otlaryň üstünde ýöremegini we öýlerde ýatan adamlary oýarmazlygyny haýyş etmek isledi. "Bolýar, men şeýle ederin" diýip pikir etdi. Indi onuň bilen gürleşmek üçin näçe batyrgaýlygyň gerekdigi geňdi. Bu syýahata bilelikde çykanlaryndan bäri olaryň ikisi hem gürleşmändi. Ol bir pursat durup durdy we Natali onuň ýanynda ýöremeýändigini görüp, hem saklandy.
  "Näme boldy? Näme boldy, Jon?" diýip, ol sorady. Ol oňa ilkinji gezek şeýle at bilen ýüzlenýärdi. Şeýdip, hemme zady ýeňilleşdirdi.
  Şeýle-de bolsa, onuň bokurdagy biraz gysylyp durdy. Onuň hem aglasy gelýän bolmagy mümkin däldi. Nähili manysyz zat.
  Nataliýa gelýänçä oňa ýeňilendigini boýun almagyň zerurlygy ýokdy. Onuň eden işine baha bermeginiň iki tarapy bardy. Elbetde, ol bu tutuş skandaly döredip, öňki durmuşyny, aýalyny we gyzyny, şeýle hem Nataliýa-ny biderek ýere, diňe öňki durmuşynyň biynjalyklygyndan gaçmak isleýändigi üçin zaýalapdyr.
  Ol sessiz, hormatly jaýyň, kimdir biriniň öýüniň öňündäki çimligiň gyrasyndaky otluk zolakda durdy. Ol Natalini aýdyň görmäge synanyşdy, özüni aýdyň görmäge synanyşdy. Ol nähili keşbi göz öňüne getirdi? Çyra gaty aýdyň däldi. Natalie onuň öňünde diňe garaňky bir topady. Onuň öz pikirleri onuň öňünde diňe garaňky bir topady.
  "Men diňe täze aýal isleýän şehwetli erkekmi?" diýip, öz-özünden sorady.
  Geliň, munuň dogrudygyny çaklaýalyň. Bu näme aňladýar?
  "Men özüm. Men özüm bolmaga synanyşýaryn" diýip, ol öz-özüne berk aýtdy.
  Adam özünden daşarda, başgalarda ýaşamaga synanyşmaly. Ol Natalide ýaşamaga synanyşdymy? Ol Nataliniň içine girdi. Ol hakykatdanam onuň içinde isleýän we mätäç bolan, söýýän zady bolany üçin oňa girdimi?
  Nataliniň içinde onuň içinde bir zat ýakýardy. Ol isleýän we henizem isleýän zady onuň ony ýakmak ukybydy.
  Ol muny onuň üçin etdi we häzir hem onuň üçin edýär. Ol indi oňa jogap berip bilmeýän wagty, belki başga bir söýgi tapyp biler. Ol hem muny edip biler.
  Ol ýuwaşja güldi. Indi onda belli bir şatlyk bardy. Ol özüne we Nataliýa, aýdylşy ýaly, erbet at beripdi. Onuň göz öňüne getirmesinde ýene-de bir topar keşp peýda boldy, her biriniň özüne mahsus erbet ady bardy. Bir wagtlar syýahatda buýsanç we şatlyk bilen ýöreýän çal saçly goja, teatrda sahna çykan aktrisa, gäminiň üstüne sumkasyny taşlap, köçede içki durmuşynda buýsanç we şatlyk bilen ýöreýän deňizçi bardy.
  Dünýäde şeýle ýigitler bardy.
  Jon Websteriň aňyndaky geň surat üýtgedi. Otaga bir adam girdi. Ol gapyny ýapdy. Kaminiň üstündäki kamin üstünde bir hatar şem durdy. Adam özi bilen birhili oýun oýnaýardy. Her kim özi bilen birhili oýun oýnady. Hyýalyndaky adam gutudan kümüş täç aldy. Ony kellesine geýdirdi. "Men özüme durmuş täjini geýýärin" diýdi.
  Bu samsyk çykyşdymy? Eger şeýle bolsa, onuň näme ähmiýeti bardy?
  Ol Nataliýa tarap bir ädim ätdi we ýene saklandy. "Ýör, aýal, otlaryň üstünden geç. Biz ýöräp barýarkak şeýle ses çykarma" diýip, ol batly aýtdy.
  Indi ol Nataliýa tarap belli bir derejede rahatlyk bilen ýöräp gitdi, ol pyýada ýoluň gyrasynda sessiz durup, ony garaşýardy. Ol baryp, onuň öňünde durup, ýüzüne seretdi. Onuň aglaýandygy hakykatdy. Hatda garaňky çyrada hem onuň ýaňaklarynda inçe gözýaşlar görünýärdi. "Bu diňe samsyk pikirdi. Biz gidenimizde hiç kimiň biynjalyk bolmagyny islemeýärdim" diýip, ol ýene-de ýuwaşlyk bilen güldi. Ol elini onuň egnine goýup, özüne çekdi we olar ýene-de ýöräp dowam etdiler, indi ikisi hem pyýada ýoly bilen ýoluň arasyndaky otlaryň üstünde ýuwaşlyk bilen we seresaplyk bilen ädim ätdiler.
  OceanofPDF.com
  Gara gülüş
  
  B RUS DADLI boýagly penjiräniň ýanynda durdy, ol ýerden ilki boş gutularyň üýşügini, soňra dik gaýadan aşak düşýän we ondan aňryk Ogaýo derýasynyň goňur suwlaryny görmän, az-kem hapa zawod howlusyny görüp bilýärdi. Tizden penjireleri galdyrmagyň wagty gelerdi. Tizden ýaz gelerdi. Indiki penjirede Brýusyň ýanynda, goýy gara murtly, inçe, çyzykly garry adam Sponge Martin durdy. Sponge temmäki çeýnäp, käte aýlyk günlerinde onuň bilen serhoş bolýan aýaly bardy. Ýylda birnäçe gezek, şeýle agşamlarda, olar öýde naharlanman, Old Harboryň merkezindäki dag eteginde ýerleşýän restorana baryp, şol ýerde ajaýyp naharlanýardylar.
  Nahardan soň, olar sendwiçleri we iki litr Kentukki "aý" wiskisini alyp, derýada balyk tutmaga gitdiler. Bu diňe ýazda, tomusda we güýzde, gijeler açyk we balyklar dişläp başlanda bolýardy.
  Olar suw akabalaryndan ot ýakyp, onuň töwereginde oturyp, balyklaryny öçürdiler. Derýanyň ýokarky böleginde dört mil uzaklykda suw joşýan möwsümde derýanyň suw akabalaryny ýangyç bilen üpjün etmek üçin kiçijik agaç kesiji we agaç zawody bardy we olar şol ýere gitdiler. Bu uzak ýoldy we Sponge hem, onuň aýaly hem gaty ýaş däldi, ýöne ikisi hem güýçli, çydamly kiçijik adamlardy we ýolda olary janlandyrmak üçin mekgejöwen wiskisini iýýärdiler. Wiski söwda wiskisine meňzemek üçin reňklenmedikdi, ýöne suw ýaly açyk, örän çig we bokurdagy ýakýandy we täsiri çalt we uzak dowam edýärdi.
  Gije çykmaga çykanlaryndan soň, olar iň söýgüli balyk tutýan ýerlerine ýetenlerinde ot ýakmak üçin odun ýygnadylar. Şonda hemme zat gowydy. Sponge Brýusa aýalynyň garşy däldigini onlarça gezek aýtdy. "Ol foksoterýer ýaly berk" diýdi. Bu är-aýalyň öň iki çagasy bardy we uly oglanyň aýagy otluda böküp barýarka kesilipdi. Sponge lukmanlara iki ýüz segsen dollar sarp etdi, ýöne ol puly hem şeýle aňsatlyk bilen tygşytlap bilerdi. Çaga alty hepde ejir çekenden soň aradan çykdy.
  Ol beýleki çagany, oýunjak Bugs Martin atly gyzjagazy agzanda, Sponge biraz gaharlandy we temmäkini adatdakysyndan has güýçli çeýnemäge başlady. Ol başyndan bäri hakyky gorkydy. Oňa hiç zat etme. Ony oglanlardan daşlaşdyryp bilmersiň. Sponge synanyşdy, aýaly hem synanyşdy, ýöne munuň peýdasy näme boldy?
  Oktýabr aýynyň bir aýlyk güni, SpongeBob we onuň aýaly iň söýgüli balyk tutýan ýerlerinde derýanyň ýokarsynda bolanda, ertesi gün irden sagat bäşde öýlerine gaýdyp geldiler, ikisi hem henizem biraz ýanyp durka, näme boldy? Brýus Dadli nämeleriň bolup geçýändigini bildiklerine ynanýarmyka? Ýadyňyzda bolsun, Bags şol wagt bary-ýogy on bäş ýaşyndady. Şeýlelikde, SpongeBob aýalyndan öň öýe girdi we şol ýerde, koridordaky täze mata halysynyň üstünde, bäbek uklap ýatyrdy, onuň ýanynda bolsa ýaş ýigit.
  Nähili nerw! Ýaş ýigit Mauseriň azyk dükanynda işleýärdi. Ol indi Old Harborda ýaşamaýardy. Hudaý bilýär, oňa näme bolandygyny. Ol oýanyp, gapynyň tutawaçynda eli bilen Spongeniň duranyny görende, derrew böküp, daşary ylgap çykdy we gapydan ylgap girende Spongeni ýere ýykjak boldy. Sponge ony tepdi, ýöne degmedi. Ol gowy ýagtylanypdy.
  Soňra SpongeBob Bagsyň yzyndan gitdi. Ol ony dişleri şakyrdaýança silkdi, ýöne Brýus onuň gygyrýandygyny pikir edýärmidi? Ol gygyrmady! Bags barada näme pikir etseňizem, ol oýunjak kiçijik çagady.
  Sponge ony uranda, ol on bäş ýaşyndady. Ol ony gaty gowy urdy. "Ol indi Sinsinnatidäki öýde" diýip, Sponge pikir etdi. Ol wagtal-wagtal ejesine hat ýazýardy we ol hatlarda hemişe ýalan sözleýärdi. Ol dükanda işleýändigini aýtdy, ýöne ol düşekdi. Sponge munuň ýalandygyny bilýärdi, sebäbi ol onuň baradaky maglumaty ozal Old Harborda ýaşaýan, ýöne indi Sinsinnatide işleýän bir adamdan aldy. Bir gije ol öýe girip, ol ýerde Bagsy görüp, Sinsinnatiden gelen baý ýaş türgenleriň arasynda dawa-jenjel döretdi, ýöne ol ony hiç haçan görmedi. Ol gizlinlikde saklandy we soňra bu barada Sponge hat ýazdy. Ol Sponge Bags bilen gatnaşyklary düzetmäge synanyşmalydygyny aýtdy, ýöne dawa-jenjel etmegiň näme manysy bar? Ol çagalygyndan bäri şeýledi, şeýlemi?
  Esasy meselä gelende, bu ýigit näme üçin gatyşmak isledi? Ol şeýle ýerde näme edýärdi - soň şeýle beýik we güýçli? Ol burnuny öz howlusynda saklamaly. Sünger Bob hatda haty garry aýalyna hem görkezmedi. Ony howsala salmagyň näme manysy bardy? Eger ol Bugsyň dükanda gowy işi bardygy baradaky boş sözlere ynanmak islese, näme üçin oňa rugsat bermezdi? Eger Bugs ejesine hemişe ýazýşy ýaly, öýüne myhmançylyga gelse, belki bir gün gelerdi; Sünger Bobyň özi oňa hiç haçan aýtmazdy.
  Garry Sponge gowydy. Ol we Sponge içgiden soň ol ýere baryp, ikisi hem bäş-alty sany gowy, güýçli "aý" içende, ol çaga ýaly hereket etdi. Ol Sponge-e duýgy berdi - Eý, Hudaýym!
  Olar ot ýakylýan ýeriň golaýynda, odun ammarynyň öň bolan ýerinde ýarym çüýrän köne agaç tokaýlarynyň üýşüp ýatyrdylar. Garry aýal biraz janlanyp, çaga ýaly hereket edende, Sponge hem şeýle pikir etdi. Garry aýalyň gowy türgendigini görmek aňsatdy. Ýigrimi iki ýaşynda oňa öýleneninden bäri, Sponge hiç haçan başga hiç bir aýal bilen oýnaşmady - belki-de, öýünden daşarda we biraz serhoş bolanda birnäçe gezek.
  OceanofPDF.com
  IKINJI BAP
  
  BU BOLDY - Elbetde, bu geň pikir Brýus Dadlini häzirki ýagdaýyna - çagalyk we ýaşlyk döwründe ýaşan we häzirki ýagdaýyna getiren pikir bilen birmeňzeşdi. Ol özüni çaklan at bilen işçi hökmünde görkezdi. Bu at ony güldürdi. Bu pikir onuň aňynda ýaýyldy we Jon Stokton Brýus Dadli boldy. Näme üçin däl? Her niçik bolsa-da, ol özüne isleýän zadyny bermäge rugsat berdi. Ol bu ady Illinoýs şäherindäki şäherde aldy, ol ýerde ol günortanyň çuňlugyndan, has takygy, Täze Orleandan gelipdi. Bu, ol Old Harbora gaýdyp gelýärkädi, ol ýerde hem geň galypdy. Illinoýs şäherinde ol awtoulagyny çalyşmaly boldy. Ol şäheriň esasy köçesinden ýöräp barýarka, iki dükanyň üstünde iki belgini gördü: "Brýus, akylly we ejiz - enjamlar" we "Dadli doganlary - azyk önümleri".
  Bu jenaýatçy bolmak ýalydy. Belki, ol birhili jenaýatçydy we birden jenaýatçy boldy. Jenaýatçynyň diňe özi ýaly biri bolmagy mümkindi, ol birden ähli adamlaryň ýöreýän ýolundan biraz daşlaşypdy. Jenaýatçylar başgalaryň janyny alypdylar ýa-da özlerine degişli bolmadyk emlägi ogurladylar, ol bolsa... näme? Özüni alypdy? Muny şeýle aýtmak mümkindi.
  "Gul, sen öz durmuşyňy özüňki hasaplaýarmyň? Hokus, Hokus, indi görýärsiň, indi görmeýärsiň. Näme üçin Brýus Dadli däl?"
  Old Harbor şäherinde Jon Stokton hökmünde syýahat etmek biraz kyn bolup biler. Bu ýerde kimdir biriniň Jon Stokton bolan utanjaň oglany ýadyna salmagy ýa-da ony otuz dört ýaşly erkekde tanamagy mümkin däl, ýöne köp adam oglanyň kakasyny, mekdep mugallymy Edward Stoktony ýadyna salyp biler. Olar hatda meňzeş bolmagy hem mümkin. "Kaka ýaly, ogul ýaly, şeýlemi?" Brýus Dadli adynyň özünde bir zat bardy. Ol agyrlygy we hormatlylygy aňladýardy we Brýus Old Harbora barýan otlyny garaşyp, Illinoýs şäheriniň köçelerinde ýöräp, dünýädäki başga mümkin bolan Brýus Dadlileri barada pikirlenmäge synanyşyp, bir sagatlap özüne güldi. "Kapitan Brýus Dadli, ABŞ goşuny, Brýus Dadli, Konnektikut ştatynyň Hartford şäherindäki Birinji Preswiterian Çirkowiniň ruhanysy. Emma näme üçin Hartford? Näme üçin Hartford däl? Ol, Jon Stokton, Konnektikut ştatynyň Hartford şäherinde hiç haçan bolmandy. Bu ýer näme üçin ýadyma düşdi? Bu bir zady aňladýardy, şeýlemi? Munuň bolmagy gaty mümkin , sebäbi Mark Tweýn ol ýerde uzak wagtlap ýaşady we Mark Tweýn bilen Hartforddaky preswiterian, kongregasion ýa-da baptist ruhanysynyň arasynda birhili baglanyşyk bardy. Mark Tweýn bilen Missisipi we Ogaýo derýalarynyň arasynda hem birhili baglanyşyk bardy we Jon Stokton Illinoýs şäherinde poýezddan düşen güni Old Harbora barýan Missisipi derýasynyň boýunda alty aýlap aýlanyp ýördi. Old Harbor Ogaýo derýasynda dälmidi?"
  T'witchelti, T'vidleti, Tvadelti, T'vum,
  Поймайте негра за большой палец.
  "Uzak daglaryň arasyndaky giň, baý we bereketli jülgeden uly, haýal derýa akýar. Derýada parohodlar bar. Ýoldaşlar nälet okaýarlar we garalaryň kellesine taýaklar bilen urýarlar. Garalar aýdym aýdýarlar, garalar tans edýärler, garalar başlarynda ýük daşaýarlar, gara aýallar çaga dogurýarlar - aňsatlyk bilen we erkin - köpüsi ýarym ak."
  Öňler Jon Stokton bolan we birdenkä, birdenkä Brýus Dadli bolan adam, Mark Tweýn täze adyny kabul etmezden öň alty aýlap onuň barada köp pikir etdi. Derýanyň golaýynda we kenarynda bolmak ony oýlandyrdy. Şonuň üçin onuň Konnektikut ştatynyň Hartford şäherini hem göz öňüne getirmegi geň däl. "Ol hakykatdanam gaty gabykly, şol oglan" diýip, şol gün Illinoýs şäheriniň köçelerinde ýöräp barýarka öz-özüne pyşyrdady, bu şäher ilkinji gezek Brýus Dadli adyny götererdi.
  - Şeýle adam, hawa, bu adamyň nämeleri başdan geçirendigini gören, şu Geklberri Finn ýaly ýazyp, duýup we pikirlenip bilýän adam, Hartforda gitdi we...
  T'witchelti, T'vidleti, Tvadelti, T'vum,
  Пой зю негра за палец, а?
  "Eý Hudaýym!
  "Pikirlenmek, duýmak, üzüm kesmek, durmuş üzümleriniň birnäçesini agzyňa almak, tohumlaryny tüýkürmek nähili gyzykly."
  "Mark Twen jülgede ilkinji günlerinde Missisipi derýasynyň piloty bolup tälim aldy. Ol nämeleri gören, duýan, eşiden, pikir eden bolmaly! Hakyky kitap ýazanda, ol ähli zady bir gyra goýmalydy; ynsan hökmünde öwrenen, duýan, pikir eden ähli zady çagalygyna gaýdyp gelmelidi. Ol muny gowy etdi, ýokary-aşak böküp, şeýlemi?"
  "Ýöne, onuň derýada bir adam hökmünde eşiden, duýan, pikir eden we gören zatlarynyň köpüsini kitaplara ýazmaga synanyşandygyny göz öňünde tutalyň. Nähili gykylyk! Ol hiç haçan şeýle etmedi, şeýlemi? Ol bir gezek bir zat ýazdy. Ol ony "Şa aýaly Ýelizaweta köşgündäki söhbetdeşlikler" diýip atlandyrdy we ol we dostlary ony paýlaşyp, gülüşdiler.
  "Eger ol jülgä erkek ýaly düşüp gelse, bize köp ýadygärlik sowgat berip bilerdi, şeýlemi? Ol ýer baý, ýaşaýyşa baý we örän çirkli ýer bolmaly."
  "Imperiýanyň palçyk kenarlarynyň arasyndan akýan uly, haýal, çuň derýa. Demirgazykda olar mekgejöwen ösdürip ýetişdirýärler. Illinoýs, Aýowa we Missuriniň baý ýerleri beýik agaçlary kesip, soňra mekgejöwen ösdürip ýetişdirýärler. Has günortada bolsa asuda tokaýlar, depeler, garaýagyzlar. Derýa kem-kemden ulalyp, uly bolýar. Derýanyň boýundaky şäherler berk şäherlerdir.
  "Soňra, aşakda, derýanyň kenarynda ösýän mamyr we pagta bilen şeker gamyşynyň ýeri. Has köp garaýagyzlar."
  "Eger sen hiç haçan gara derili adam tarapyndan söýülmedik bolsaň, onda sen hiç haçan söýülmänsiň."
  "Şeýle ýyllaryň dowamynda... näme... Hartford, Konnektikut! Başga zatlar - "Daşary ýurtlardaky bigünäler",
  "Gödeklik" - köne degişmeler ýygnandy, hemmeler el çarpyşdylar.
  T'witchelti, T'vidleti, Tvadelti, T'vum,
  Başam barmagyňyzdan garaňkyňyzy tutuň -
  "Ony gul ýasaň, şeýlemi? Oglany ýumşadyň."
  Brýus zawod işçisine meňzemeýärdi. Onuň gysga, gür sakgalyny we murtuny ösdürmek üçin iki aýdan gowrak wagt gerek boldy we olar ösýän mahaly, ýüzi yzygiderli gyjynýardy. Näme üçin ony ösdürmek isledi? Çikagodan aýaly bilen gidenden soň, ol Illinoýs ştatynyň LaSalle atly ýerine gitdi we açyk gaýykda Illinoýs derýasyndan aşak ýüzüp gitdi. Soňra gaýygy ýitirdi we iki aýa golaý sakgalyny ösdürip, derýanyň aşaky akymy bilen Täze Orleana tarap ýüzüp gitdi. Bu onuň hemişe etmek isleýän kiçijik bir hilesidi. Çagalygyndan bäri "Heklberri Finni" okaýan wagty, ol ony ýadyna salypdy. Missisipi jülgesinde uzak wagtlap ýaşanlaryň diýen ýaly hemmesiniň bu keşbi bir ýerde gizleýär. Indi ýalňyz we boş bolan uly derýa nähilidir bir ýolda ýiten derýa meňzeýärdi. Belki, ol Orta Amerikanyň ýiten ýaşlygynyň simwolyna öwrülendir. Aýdym, gülki, hapa sözler, harytlaryň ysy, tans edýän garaýagyzlar - ähli ýerde durmuş! Derýada ägirt uly, ýagty reňkli gaýyklar, aşakda ýüzýän agaç sallar, sessiz gijelerde sesler, aýdymlar, baýlyklaryny derýanyň ýüzüne boşadýan imperiýa! Raýat urşy başlanda, Orta Günbatar öz derýasynyň elinden alynmagyny islemändigi üçin, Garry Garri ýaly aýaga galdy we söweşdi. Ýaşlygynda Orta Günbatar derýanyň demini dem aldy.
  "Fabrik işgärleri örän akyllydylar, şeýlemi? Mümkinçilik dörände, olaryň ilkinji eden işi derýanyň suwuny bentlemek we romantiki söwdany söwdadan mahrum etmek boldy. Belki, olar muny şeýle maksat edinmändirler; romantiki we söwda diňe tebigy duşmanlardy. Demir ýollary bilen olar derýany gapynyň dyrnagy ýaly ölü etdi we şondan bäri şeýle."
  Indi sessiz uly derýa. Palçyk kenarlaryň we gynançly kiçijik şäherleriň ýanyndan ýuwaş-ýuwaş süýşüp geçýän derýa öňküsi ýaly güýçli, öňküsi ýaly geň, ýöne indi sessiz, ýatdan çykarylan, terk edilen. Barjalary çekýän birnäçe süýräp barýan gämi. Indi ýagty reňkli gaýyklar, sögünç sözler, aýdymlar, kumarbazlar, tolgundyryjy zatlar ýa-da durmuş ýok.
  Brýus Dadli derýanyň aşagyndan syýahat edip ýörkä, Mark Tweniň demir ýollar derýanyň ömrüni bozandan soň derýa baryp görende epos ýazyp biljekdigine pikir edýärdi. Ol ýitirilen aýdymlar, ýitirilen gülküler, täze tizlik döwrüne iterilen adamlar, zawodlar, çalt, tizlikli otlular barada ýazyp bilerdi. Munuň ýerine, ol kitaby esasan statistikalar bilen doldurdy we köne degişmeler ýazdy. Bolýar! Her wagt kimdir biriniň göwnüne degip bolmaýar, şeýlemi, ýazyjy ýoldaşlar?
  OceanofPDF.com
  ÜÇÜNJI BAPDA
  
  OL WAGT Brýus çagalygynyň geçen ýeri bolan Old Harbora ýetende, eposlar barada köp pikir etmedi. Şol wagt onuň wezipesi beýle däldi. Ol bir zadyň ugrunda işleýärdi, tutuş bir ýyllap şol işe çalyşýardy. Nämedigini ol köp söz bilen aýdyp bilmedi. Ol aýalyny Çikagoda galdyrypdy, ol ýerde ol hem işleýän gazetde işleýärdi we birdenkä, üç ýüz dollardan az pul bilen, başdan geçirmelere başlady. Munuň sebäbi bardy diýip pikir etdi, ýöne ol muny goýup gitmäge taýyndy, iň bolmanda şu wagt. Ol ýiten wagty aýaly ony tapmak üçin aýratyn tagalla edenligi üçin sakgal ösdürmändi. Bu bir höwesdi. Özüniň şeýle, näbelli, syrly durmuşda ýaşaýandygyny göz öňüne getirmek örän gyzyklydy. Eger ol aýalyna näme meýilleşdirýändigini aýdan bolsa, gürrüňleriň, jedelleriň, aýallaryň we erkekleriň hukuklarynyň soňy bolmazdy.
  Olar biri-birine şeýle mähirlidiler, ol we Bernis - şeýlelik bilen bilelikde başladylar we şeýle dowam etdiler. Brýus aýalynyň günäkärdigini pikir etmedi. "Men hemmesiniň nädogry başlamagyna kömek etdim - onuň nähilidir bir derejede ýokary ýaly hereket etdim" diýip, ol ýylgyryp pikir etdi. Ol oňa onuň artykmaçlygy, aň-paýhasy, zehini barada aýdanlaryny ýadyna saldy. Olar ondan ajaýyp we owadan bir zadyň gülläp ösmegine umyt bildirýän ýalydylar. Belki, ilki başda ol oňa sežde etmek isleýändigi üçin şeýle gürledi. Ol ýarym onuň adyny göterýän beýik adam ýaly görünýärdi, sebäbi ol özüni şeýle bir gymmatsyz duýýardy. Ol oýny hakykatdanam pikirlenmän oýnady we ol oňa aşyk boldy, oňa ýarady, onuň aýdanlaryny çynlakaý kabul etdi, soňra bolsa onuň näme bolandygyna, onuň näme döretmegine kömek edendigine ýaramady.
  Eger ol we Bernis hiç haçan çagasy bolan bolsa, belki-de, onuň eden işi mümkin däldi, ýöne olar beýle bolmady. Ol hiç zat islemeýärdi. "Seniň ýaly adamdan däl. Sen juda gaçgak" diýdi ol şonda.
  Ýöne Brýus üýtgeýändi. Ol muny bilýärdi. Gazet işinden aldanyp, on ýyllap üýtgeşik ýolda ýördi. Ol hemişe bir zat etmek isleýärdi - belki ýazmak - ýöne her gezek öz sözlerini we pikirlerini synap görüp, olary ýazyp alanda, bu ony ýadadýardy. Belki, ol gazet klişelerine, žargonlara - sözleriň, pikirleriň, keýpleriň žargonyna juda aşyk bolupdyr. Brýus öňe gitdigiçe, ol sözleri kagyza barha az berýärdi. Hiç zat ýazman gazetçi bolmagyň bir ýoly bardy. Telefon etdiň, başga birine ýazdyr. Şeýle adamlar köpdi, olar setir ýazardylar - söz ussatlary.
  Ýigitler sözleri garyşdyryp, gazet jargonlaryny ýazdylar. Her ýyl ýagdaý hasam erbetleşdi.
  Brýusyň ýüreginiň düýbünde sözlere, pikirlere we keýplere hemişe mähirli bolan bolmagy mümkin. Ol sözlere gymmatbaha daşlar ýaly çemeleşip, olary takyk usulda goýup, haýal-haýal, seresaply synag geçirmek isleýärdi.
  Bu barada köp gürleşmeýän zadyňdy. Gaty köp adam şeýle zatlary arzan baha almak üçin ýalpyldawuk ýol bilen edýär - meselem, onuň aýaly Bernis.
  Soňra uruş, "ýataklarda jezalandyrmalar" öňküden-de erbet - hökümetiň özi giň gerimde "ýataklarda jezalandyrmalary" başlaýar.
  Hudaýym, nähili döwürdi! Brýus ýerli işler bilen - adam öldürmekler, bikanun haryt satyjylaryň talanmagy, ýangynlar, işçileriň dawalary bilen - meşgul bolmagy başardy, ýöne her gezek ol barha köp biynjalyk bolýardy, bularyň hemmesinden bizar bolýardy.
  Aýaly Bernise gelende bolsa, ol hem onuň hiç zat gazanmadygyna ynanýardy. Şol bir wagtyň özünde ony ýigrenýärdi we geň galdyryjy ýagdaýda ondan gorkýardy. Ol ony "üýtgäp duran" diýip atlandyrdy. Ol on ýylyň içinde durmuşa ýigrenç duýgusyny ösdürip bildimi?
  Old Harbordaky häzirki işleýän zawody awtoulag tekerlerini öndürýärdi we ol lak sehinde iş tapdy. Bankrot bolansoň, ol öz durmuşyny üpjün etmegiň ýoluny tapmaga mejbur boldy. Derýanyň kenaryndaky uly kerpiç jaýyň uzyn otagy bardy, penjiresi zawodyň howlusyna seredýärdi. Oglan tekerleri ýük ulagynda getirip, bir dyrnagyň ýanyna taşlady we şol ýerde laklamak üçin bir-birden goýdy.
  Ol Sponge Martiniň ýanynda oturmaga mümkinçilik tapandygy üçin bagtlydy. Ol ony ulalandan bäri bile işleşen erkekleri bilen baglanyşykly köp pikir edýärdi - akylly erkekler, roman ýazmak isleýän gazet habarçylary, feminist aýallar, gazetler we mahabatlar üçin surat çekýän, ýöne studiýa diýip atlandyrýan zadynyň bolmagyny we sungat we durmuş barada oturyp gürleşmegi halaýan suratçylar.
  Beýleki tarapdan, Sponge Martiniň ýanynda günboýy asla geplemeýän gamgyn bir adam oturypdy. Sponge ýygy-ýygydan gözlerini gypyp, Brýusa onuň barada pyşyrdaýardy. "Men saňa näme bolandygyny aýdaryn. Ol aýalynyň şäherde başga bir erkek bilen göwün açýandygyny pikir edýär, aýal hem şeýle pikir edýär, ýöne ol meseläni içgin öwrenmäge het edip bilmeýär. Ol şübhelenýän zadynyň hakykatdygyny bilip biler, şonuň üçin ol diňe gamgyn bolýar" diýip, Sponge aýtdy.
  Sponžyň özüne gelende bolsa, ol Old Harbor şäherinde hiç kim teker zawody ýaly zady gurmak barada pikir etmänkä, hatda awtoulag ýaly zady göz öňüne getirmänkä-de, araba boýagçysy bolup işleýärdi. Käbir günler ol hatda öz dükanynyň eýesi bolan köne günleri barada hem gürrüň bererdi. Bu tema barada gürrüň edende, onda belli bir buýsanç duýulýardy, ýöne häzirki teker boýamak işine diňe ýigrenç duýulýardy. "Muny islendik adam edip biler" diýdi ol. "Seret, seniň muňa eliň ýetmeýär, ýöne güýjüňi jemläp bilseň, meniň mümkin boldugyça köp tekerleri öwrüp, olary hem şeýle gowy edip bilersiň."
  Ýöne bu ýigit başga näme edip bilerdi? Sponge birnäçe ädigi ýalamaga taýyn bolsa, zawodyň bezeg sehinde brigadir bolup bilerdi. Ýaş jenap Greý gelende, ol ýylgyryp, ýeňilçe tagzym etmelidi, ol muny aýda bir gezek edýärdi.
  Sponge bilen bagly mesele, ol Greýleri gaty köp wagt bäri tanaýardy. Belki, ýaş Greý özüniň, Spongeniň, juda içgi içýändigini aňyna getirendir. Ol Greýleri bu ýaş ýigit, indi şeýle uly möjek, heniz çagakaka tanaýardy. Bir gün ol garry Greý üçin arabany gutardy. Ol çagasyny hem alyp, Sponge Martiniň dükanyna geldi.
  Onuň guran arabasy, ähtimal, Darby bolupdyr. Ony Sponge Martiniň bezeg ussahanasynyň golaýynda araba ussahanasy bolan garry Sil Muni gurupdyr.
  Brýusyň özi çagaka we Sponžyň öz dükany bolanda, Old Harbordan gelen bankir Greý üçin gurlan arabany suratlandyrmak bütin günümi aldy. Garry işçi çotkasy bilen şeýle çeýe we çalt işleýärdi welin, tigiriň her bir burçuny seretmezden hem suratlandyryp bilýärdi. Otagdaky erkekleriň köpüsi sessiz işleýärdi, ýöne Sponž hiç haçan gürlemegini bes etmedi. Brýus Dadliniň arkasyndaky otagda, kerpiç diwaryň içinden enjamlaryň pes gürrüldisi yzygiderli ýaňlanýardy, ýöne Sponž sesini reketiniň sesinden birneme ýokary galdyrmagy başardy. Ol takyk ses bilen gepleýärdi we her bir söz işdeşine aýdyň we aýdyň ýetýärdi.
  Brýus Sponžyň ellerini synlap, onuň hereketlerini gaýtalamaga synanyşdy. Çotga hut şeýle saklanýardy. Bu çalt we ýumşak hereketdi. Sponž çotgany doly dolduryp, lak aşak akman ýa-da tigirlerde görmegeý galyň tegmiller galdyrman, ony ulanyp bilýärdi. Çotganyň hereketi sypaýyş ýalydy.
  Sponge öz dükanynyň eýesi bolan günleri barada gürrüň berdi we garry bankir Greý üçin gurlan arabanyň hekaýasyny gürrüň berdi. Ol gürrüň berende, Brýusyň bir pikiri bardy. Ol aýalyny nähili aňsatlyk bilen taşlap gidendigini pikir edýärdi. Olar köplenç bolýan ýaly sessiz jedelleşýärdiler. Bernis ýekşenbe gazeti üçin makalalar ýazdy we žurnal tarapyndan kabul edilen hekaýa ýazdy. Soňra ol Çikago Ýazyjylar Klubuna goşuldy. Bularyň hemmesi Brýusyň öz işi bilen aýratyn bir zat etmäge synanyşmazdan boldy. Ol hut öz etmeli işini etdi, başga zat etmedi we Bernis oňa barha az hormat goýýardy. Onuň öňde karýerasynyň bardygy aýdyňdy. Ýekşenbe gazetleri üçin makalalar ýazmak, üstünlikli žurnal ýazyjysy bolmak, şeýlemi? Brýus onuň bilen uzak wagtlap ýöräpdi, onuň bilen ýazyjylar klubynyň duşuşyklaryna bardy, erkekleriň we aýallaryň oturyp gürleşýän studiýalaryna baryp gördü. Çikagoda, Kyrk ýedinji köçeden uzak däl ýerde, seýilgähiň golaýynda, köp ýazyjylaryň we suratkeşleriň ýaşaýan ýeri bardy, Bütindünýä sergisi wagtynda şol ýerde gurlan pes, kiçijik jaý we Bernis onuň şol ýerde ýaşamagyny isleýärdi. Ol ýazýan, surat çekýän, kitap okaýan, kitaplar we suratlar barada gürrüň berýän adamlar bilen has köp gatnaşykda bolmak isleýärdi. Wagtal-wagtal ol Brýus bilen belli bir görnüşde gürleşýärdi. Ol oňa az-owlak bolsa-da goldaw bermäge başladymy?
  Ol bu pikirden ýylgyrdy, indi Sponge Martiniň ýanynda fabrikada işleýändigini pikirinden ýylgyrdy. Bir gün ol Bernis bilen et bazaryna gitdi - olar agşamlyk nahary üçin kotlet satyn alýardylar - we ol semiz garry gassapyň gurallaryny nähili ulanýandygyny görüpdi. Bu görnüş ony gyzyklandyrypdy we aýalynyň ýanynda durup, öz nobatynyň berilmegini garaşyp duranda, aýaly onuň bilen gürleşdi, ýöne ol eşitmedi. Ol garry gassap, garry gassapyň çeýe, çalt ellerini pikir etdi. Olar oňa bir zady aňladýardy. Bu nämedi? Adamyň elleri gapyrganyň çärýek bölegini ynamly, ýuwaş degiş bilen tutdy, belki-de, Brýus üçin sözleri nähili ulanmak isleýändigini aňladýardy. Belki, ol asla sözleri ulanmak islemeýärdi. Ol sözlerden biraz gorkýardy. Olar şeýle çylşyrymly, düşnüksiz zatlardy. Belki, ol näme etmek isleýändigini bilmeýärdi. Belki, onuň häsiýeti şeýledi. Näme üçin baryp bilip bilmeris?
  Brýus aýaly bilen öýden çykyp, köçeden aşak düşdi, aýaly bolsa henizem gürleýärdi. Ol näme hakda gürleýärdi? Brýus birden onuň bilmeýändigini we alada etmeýändigini düşündi. Olar kwartiralaryna ýetende, aýaly kotlet bişirmäge gitdi, aýaly bolsa penjiräniň ýanynda oturyp, şäheriň köçesine seretdi. Bina şäher merkezinden gelýän erkekleriň demirgazyk we günorta tarap barýan awtoulaglardan düşüp, gündogara ýa-da günbatara barýan awtoulaglara münýän burçunyň golaýynda ýerleşýärdi we agşamky gyzgyn sagat başlandy. Brýus agşamky gazetde işleýärdi we irden çenli boşdy, ýöne ol we Bernis kotlet iýen badyna, aýaly kwartiranyň arka otagyna girip ýazyp başlady. Hudaýym, ol nähili köp ýazdy! Ol ýekşenbe günleri üçin ýörite makalalary taýýarlamaýan wagty, bir hekaýanyň üstünde işleýärdi. Şol pursatda ol olaryň biriniň üstünde işleýärdi. Bu şäherde bir ýalňyz bir adam hakdady, ol bir agşam gezelenç edýärkä, dükanyň witrinasynda garaňkyda örän owadan aýal diýip düşünen zadyň mum nusgasyny görüpdi. Dükanyň ýerleşýän ýerindäki köçe çyrasyna bir zat boldy we bir pursatlyk erkek adam penjiredäki aýalyň diridigini pikir etdi. Ol aýak üstünde durup, aýala seretdi, aýal hem oňa seretdi. Bu tolgundyryjy tejribe boldy.
  Soňra, görýärsiňizmi, Bernisiň hekaýasyndaky adam soňra öz samsyk ýalňyşlygyny düşündi, ýöne ol öňküsi ýaly ýalňyzdy we gijelerine dükanlaryň witrinasyna gaýdyp gelýärdi. Käwagt ol ýerde bir aýal bolýardy, käwagt bolsa ony alyp gidýärdiler. Ol bir köýnekde, soňra başga bir köýnekde peýda bolýardy. Ol gymmatbaha ýüň geýip, gyşky köçede ýöräp barýardy. Indi ol tomusky köýnek geýip, deňiz kenarynda durdy ýa-da mayo geýip, suwa çümmekçi boldy.
  
  Bularyň hemmesi geň bir pikirdi we Bernis muňa begendi. Ol muny nädip amala aşyrar? Bir gije, burçdaky köçe çyrasy düzedilenden soň, çyra şeýle ýagty boldy welin, erkek söýýän aýalynyň mumdan ýasalandygyny görmän galyp bilmedi. Eger ol daş daşyny alyp, köçe çyrasyny döwse, nähili bolardy? Soňra ol dodaklaryny sowuk penjiräniň aýnasyna basyp, köçä ylgap girip bilerdi, ýöne ony hiç haçan görmezdi.
  
  Tvichelti, T'vidleti, T'vadelti, T'vum.
  
  Brýusyň aýaly Bernis bir gün ajaýyp ýazyjy bolar, şeýlemi? Ol, Brýus, göriplik edýärdimi? Olar beýleki gazet işgärleriniň, suratçylaryň, şahyrlaryň we ýaş sazandalaryň ýygnanýan ýerleriniň birine bile gidenlerinde, adamlar Bernise seredip, öz pikirlerini oňa däl-de, oňa gönükdirýärdiler. Onuň adamlar üçin bir zat etmek usuly bardy. Ýaş gyz kolleji tamamlap, žurnalist bolmak isleýärdi ýa-da ýaş sazanda saz senagatynda täsirli biri bilen tanyşmak isleýärdi we Bernis bularyň hemmesini olar üçin gurady. Kem-kemden Çikagoda öz yzarlaýjylaryny toplady we ol eýýäm Nýu-Ýorka göçmegi meýilleşdirýärdi. Nýu-Ýork gazeti oňa teklip etdi we ol muny göz öňünde tutdy. "Sen ol ýerde hem şu ýerde bolşy ýaly iş tapyp bilersiň" diýip, ol adamsyna aýtdy.
  Old Harbor zawodyndaky iş stolunyň ýanynda durup, awtoulagyň tekerini laklap, Brýus Sponge Martiniň öz dükanynyň eýesi bolan we uly Greý üçin gurlan arabany tamamlaýan döwri barada öwünýändigini diňledi. Ol ulanylan agaçlary, däneleriň nähili tekiz we inçedigini, her bir böleginiň beýleki böleklere nähili üns bilen laýyk getirilendigini gürrüň berdi. Gündiz uly Greý käte bank şol gün ýapyk bolandan soň dükana gelerdi, käte bolsa ogluny özi bilen alyp gelerdi. Ol işi tamamlamaga howlukýardy. Belli bir günde şäherde ýörite çäre bardy. Ştatyň gubernatory gelýärdi we bankir ony myhman almalydy. Ol täze arabanyň ony stansiýadan alyp gitmegini isleýärdi.
  Sponge öz sözleriniň lezzetini görüp, gürrüň berdi we Brýus diňledi, her bir sözi diňläp, şol bir wagtyň özünde öz pikirlerini dowam etdirdi. Ol Spongeniň hekaýasyny näçe gezek eşidipdi we ony diňlemegi dowam etdirmek nähili ýakymlydy. Bu pursat Sponge Martiniň durmuşynda iň möhüm pursatdy. Araba bolmalysy ýaly tamamlanyp, häkimiň gelmegine taýýarlanyp bilmedi. Bary-ýogy şu. Bir adamyň öz dükany bolan günlerde, Garry Greý ýaly adam gygyryp, gygyryp bilerdi, ýöne bu oňa näme peýda bererdi? Silas Muni arabany guranda gowy iş edipdi we Garry Greý Spongeniň öwrülip, ýalta, howlukmaç iş etjekdigine pikir edýärmidi? Olar bir gezek üstünlik gazandylar we Garry Greýiň ogly, ýaş Fred Greý, häzir Spongeniň adaty işçi bolup işleýän tigir ussasynyň dükanynyň eýesi, durup diňledi. Sponge şol gün Ýaş Greýiň ýüzüne urulandygyny pikir etdi. Şübhesiz, ol kakasynyň diňe bankyň eýesi bolandygy we ştat häkimleri ýaly adamlaryň öýüne baryp görýändigi üçin ony Beýik Hudaý hasaplaýardy, ýöne eger şeýle bolsady, şol gezek hem gözleri açyk bolardy.
  Garry Çal gaharlanyp, nälet okamaga başlady. - Bu meniň arabam, eger men saňa birnäçe gat az geýip, her gatlagy ýuwup, başga bir gatlagy geýmezden öň uzak wagtlap guratmaly däl diýsem, meniň aýdanlarymy etmeli - diýip, ol ýumrugyny Sponge tarap silkdi.
  Aha! Bu Süngeriň pursady dälmidi? Brýus onuň garry Greýe näme diýendigini bilmek isledi? Şol gün ol dört gezek gowy ok atypdy we biraz gyzgynlaşanda, Beýik Hudaý oňa hiç hili iş etmezligi aýdyp bilmedi. Ol garry Greýe tarap ýöräp, ýumrugyny gysdy. "Seret," diýdi ol, "sen indi şeýle ýaş dälsiň we biraz agram goşduň. Şol bankyňda köp wagtlap oturandygyňy ýadyňa salmak isleýärsiň. Indi meniň bilen geý bolup, araba bilen howlukmaly bolanyň üçin bu ýere gelip, meniň işimi elimden almaga synanyşýarsyň ýa-da başga bir zat. Saňa näme boljakdygyny bilýärsiňmi? Işden çykarylar, şeýle bolar. Men seniň semiz ýüzüňi ýumrugym bilen uraryn, şeýle bolar, eger sen aldaw edip başlap, başga birini bu ýere iberseň, men seniň bankyňa gelip, seni şol ýerde parçalaryn, şeýle ederin.
  Sponge muny bankiriň eline aýtdy. Ol hem, başga hiç kim hem ony orta derejeli işe mejbur etmezdi. Ol muny bankiriň eline aýtdy, soň bolsa bankir hiç zat aýtman dükandan çykanda, burçdaky salona girip, bir çüýşe gowy wiski satyn aldy. Goja Greýe dükanda gulplap, gün üçin ogurlan zadyny görkezmek üçin. "Goý, ol öz gubernatoryny geýimde aýlanyp ýörsün." Ol öz-özüne şeýle diýdi. Ol wiski çüýşesini alyp, garry aýaly bilen balyk tutmaga gitdi. Bu olaryň iň gowy oturylyşyklarynyň biridi. Ol bu barada garry aýalyna aýtdy we ol onuň eden işine gaty begendi. "Sen hemme zady dogry etdiň" diýdi ol. Soňra ol Sponge onuň goja Greý ýaly on iki erkekden has gymmatlydygyny aýtdy. Belki, bu biraz abartmady, ýöne Sponge muny eşidip begendi. Brýus şol günlerde garry aýalyny görmelidi. Ol şol wagt ýaşdy we ştatdaky islendik adam ýaly owadan görünýärdi.
  OceanofPDF.com
  DÖRDÜNJI BAP
  
  SÖZLER GORKUNÇY - Indiana ştatynyň Old Harbor şäherindäki "Grey Wheel Company" zawodynda tekerleri laklap duran Brýus Dadliniň aňyndan geçýärdi. Onuň kellesinde pikirler aýlanýardy. Göz öňüne getirilýän şekiller. Ol barmaklaryny gaýtadan dolandyryp başlaýardy. Adam hem ahyrsoňy pikirlenmegi öwrenip bilermi? Pikirler we şekiller kagyza "Sponge Martin" lak çalşyryş ýaly, gaty galyň däl-de, gaty inçe däl-de, gaty galyň däl-de, gaty gatlak däl-de, basylyp bilnermi?
  Işçi Sponge, Garry Greýe dowzaha gitmegi tabşyrýar we ony dükandan çykarmagy teklip edýär. Ştat gubernatory işçi boş iş etmäge howlukmaýandygy üçin at üstünde at çapýar. Aýaly Bernis Çikagodaky ýazuw maşynkasynda ýekşenbe gazetleri üçin ýörite makalalar ýazýar, dükanyň witrinasyndaky erkek bilen aýalyň mum şekili barada hekaýa. Sponge Martin we onuň aýaly baýramçylyk üçin çykýarlar, sebäbi Sponge ýerli şazada, bankir, dowzaha gitmegi tabşyrýar. Talaş üýşüginiň üstünde erkek bilen aýalyň suraty, olaryň ýanynda çüýşe. Derýanyň kenarynda ot ýakylýar. Bir lakam balygy başa barmaýar. Brýus bu wakanyň ýumşak tomus gijesinde bolandygyny pikir edýärdi. Ogaýo jülgesinde ajaýyp ýumşak tomus gijeleri bardy. Derýanyň ýokarsynda we aşagynda, Old Harboryň ýerleşýän depäniň üstünde we aşagynda ýer pesdi, gyşda bolsa sil gelip, ýeri basdy. Sil ýerde ýumşak laý galdyrdy we ol baý we baýdy. Ýeriň ösdürilip ýetişdirilmedik ýerinde haşal otlar, güller we beýik gülleýän miweli agaçlar ösýärdi.
  Olar talaş üýşüginiň üstünde ýatyrdylar, Sponge Martin we onuň aýaly, garaňky yşykda, olar bilen derýanyň arasynda ot ýanýardy, balyklar çykýardy, howa hoşboý yslar bilen doldy, derýanyň ýumşak balyk ysy, gülleriň ysy, ösýän ösümlikleriň ysy. Belki, aý olaryň üstünde asylgy durandyr.
  Brýusyň Spongeden eşiden sözleri:
  "Ol biraz şadyýan wagty, özüni çaga ýaly alyp barýar, men hem özümi çaga ýaly duýýaryn."
  Aşyklar Ogaýo derýasynyň kenaryndaky tomusky aýyň aşagynda köne talaş üýşüginiň üstünde ýatyrlar.
  OceanofPDF.com
  IKINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  BÄŞINJI BAP
  
  BU HEKAÝA BERNIS _ _ dükanyň witrinasynda mum şekilini görüp, ony aýal diýip pikir eden bir adam hakda ýazdy.
  Brýus hakykatdanam munuň nähili bolandygyny, onuň nähili soňlanandygyny pikir etdimi? Açyk aýtsam, ol pikir etmedi. Bu wakanyň hemmesinde bir erbet zat bardy. Bu oňa gülkünç we çaga ýaly görünýärdi we ol munuň şeýle bolandygyna begenýärdi. Eger Bernis öz niýet eden işinde - şeýle tötänleýin, şeýle dabarasyz - üstünlik gazanan bolsa, olaryň gatnaşyklarynyň tutuş meselesi düýbünden başgaça bolardy. "Onda men özüme hormat goýmak barada alada etmeli bolaryn" diýip, ol pikir etdi. Bu ýylgyryş şeýle aňsatlyk bilen gelmezdi.
  Käwagt Bernis gürleşýärdi - ol we onuň dostlary köp gürleşýärdiler. Olaryň hemmesi, agşamara otaglarda gürleşmek üçin ýygnanýan ýaş suratçylar we ýazyjylar - olar hemmesi Brýus ýaly gazet edaralarynda ýa-da reklama agentliklerinde işleýärdiler. Olar öz işlerini ýigrenýän ýaly edip görkezýärdiler, ýöne muny dowam etdirýärdiler. "Biz iýmeli" diýdiler. Iýmit zerurlygy barada köp gürrüň edildi.
  Brýus Dadli Sponge Martiniň bankiriň garşylygy baradaky hekaýasyny diňlände, Bernis bilen bile ýaşaýan kwartirasyndan çykyp, Çikagodan giden agşamynyň ýatlamasy onuň ýadyna düşdi. Ol kwartiranyň öň tarapyndaky penjirede oturyp, köçä seredýärdi, arkada bolsa Bernis bifşteks bişirýärdi. Ol kartoşka we salat isleýärdi. Hemme zady taýýarlap, stoluň üstüne goýmak üçin ýigrimi minut gerek bolardy. Soňra ikisi hem nahar iýmek üçin stoluň başynda oturardylar. Biz şeýle köp agşam oturypdyk - fiziki taýdan iki ýa-da üç fut aralykda, ýöne birnäçe kilometr aralykda. Olaryň çagalary ýokdy, sebäbi Bernis olary hiç haçan islemeýärdi. "Meniň işim bar" diýip, ol iki ýa-da üç gezek, olar bile düşekde ýatyrka, ol bu barada aýdanda aýtdy. Ol muny aýtdy, ýöne ol başga bir zady göz öňünde tutýardy. Ol özüni oňa ýa-da durmuşa çykan adamyna bagyşlamak islemeýärdi. Ol başgalara onuň barada gürrüň berende, ol hemişe hoşgöýlük bilen gülýärdi. "Ol gowy, ýöne ol üýtgeşik we işlemeýär. Ol gaty ambisiýaly däl" diýip, ol käwagt aýdýardy. Bernis we onuň dostlary söýgileri barada açyk gürleşýärdiler. Olar bellikleri deňeşdirdiler. Belki, olar her bir kiçijik duýgulary hekaýalar üçin iýmit hökmünde ulandylar.
  Brýusyň penjiresiniň daşyndaky köçede, kotletlerini we kartoşkalaryny garaşyp oturan ýerinde, erkekleriň we aýallaryň topary tramwaýlardan düşüp, beýleki awtoulaglary garaşýardy. Çal köçede çal şekiller. "Eger erkek bilen aýal bilelikde şeýle-beýle bolsa, onda olar şeýle-beýledir."
  Old Harbordaky dükanda, Çikagoda gazetçi bolup işlän döwründäki ýaly, hemişe şol bir zat bolýardy. Brýus öňe gidip, öňündäki wezipäni gowy ýerine ýetirip, aňy geçmişi we häzirki zamany oýlanýardy. Wagt onuň üçin bir ýerde durdy. Dükanda, Sponžyň ýanynda işläp, ol aýaly Bernisi pikir etdi, indi bolsa birden kakasyny pikir edip başlady. Oňa näme boldy? Ol Indiana ştatynyň Old Harbor şäheriniň golaýynda oba mekdebiniň mugallymy bolup işläpdi, soňra Indianapolisden göçüp gelen başga bir mekdep mugallymyna öýlenipdi. Soňra şäher mekdeplerinde işe girdi we Brýus kiçijik oglan wagty Indianapolisdäki gazetde işe girdi. Kiçi maşgala şol ýere göçdi we ejesi aradan çykdy. Soňra Brýus mamasynyň ýanynda ýaşamaga gitdi, kakasy bolsa Çikago gitdi. Ol henizem şol ýerdedi. Indi ol reklama agentliginde işleýärdi, başga bir aýaly bardy we onuň üç çagasy bilen. Şäherde Brýus ony aýda iki gezek, kakasy bilen ogul şäheriň merkezindäki restoranda bile naharlanýanlarynda görýärdi. Onuň kakasy ýaş gyza öýlenipdi we ol Bernisi halamaýardy, Bernise-de ony halamaýardy. Olar biri-biriniň nerwine degýärdiler.
  Indi Brýus köne pikirler barada pikir edýärdi. Onuň pikirleri aýlanyp ýördi. Sebäbi ol sözleri, pikirleri, keýpi gözegçilikde saklaýan adam bolmak isleýärdi we muňa ýetmedimi? Old Harbor zawodynda işleýän wagty oňa gelen pikirler oňa öň hem gelipdi. Şol agşam, Bernis bilen uzak wagtlap ýaşan kwartirasynyň arkasyndaky aşhanadaky gazanda kotletler çyrpylanda, olar onuň kellesinde bolupdy. Bu onuň kwartirasy däldi.
  Bernis ähli zady tertipleşdirip, özüni we öz isleglerini göz öňünde tutdy we şeýle bolmalydy. Ol ýerde ýekşenbe güni üçin ýörite makalalaryny ýazdy we hekaýalarynyň üstünde hem işledi. Brýusyň ýazmak üçin ýer gerek däldi, sebäbi ol az ýazýardy ýa-da hiç zat ýazmýardy. "Maňa diňe ýatmak üçin ýer gerek" diýip, ol Bernise aýtdy.
  "Dükan witrinasyndaky bir gorka aşyk bolan ýalňyz erkek, şeýlemi? Men onuň muny nädip başaryp biljekdigine haýran galýaryn. Näme üçin ol ýerde işleýän owadan ýaş aýal bir gije witrinadan geçmeýär? Bu romantikanyň başlangyjy bolardy. Ýok, ol muny has döwrebap usulda etmeli bolar. Bu gaty aýdyň bolardy."
  Brýusyň kakasy gülkünç adamdy. Onuň uzak ömründe köp höwesleri bardy we indi, garry we saçlary çal bolsa-da, Brýus onuň bilen naharlananda, ol hemişe täzesini alýardy. Kakasy bilen ogul bilelikde nahara gidende, olar aýallary barada gürleşmekden gaça durýardylar. Brýus, ogly ýaly ýaş ikinji aýala öýlenenligi üçin, kakasynyň onuň ýanynda hemişe biraz günäkär duýýandygyna şübhelenýärdi. Olar hiç haçan aýallary barada gürleşmeýärdiler. Olar "Loop"-daky bir restoranda duşuşanda, Brýus: "Kaka, çagalar nähili?" diýdi. Soňra kakasy oňa iň soňky höwesi barada gürrüň berdi. Ol mahabat ýazyjysydy we sabyn, howpsuzlyk usturlary we awtoulaglar üçin mahabat ýazmaga iberildi. "Meniň bug hereketlendirijisinde täze hasap açdym" diýdi ol. "Hereketlendiriji ajaýyp. Ol bir gallon kerosin üçin otuz mil ýol geçer. Çalşyrmak üçin tizlik ýok. Parahat deňizde gaýykda gezelenç ýaly ýumşak we ýumşak. Hudaýym, nähili güýç!" Olaryň henizem etmeli işleri bar, ýöne olar muny gowy ýerine ýetirerler. Bu enjamy oýlap tapan adam ajaýyp. Men gören iň uly mehaniki dahi. Saňa näme diýjek bolýaryn, oglum: bu zat döwülse, benzin bazaryny çöker. Garaş we gör."
  Brýus kakasy gürrüň berýän wagty restoran oturgyjynda howsala bilen titräp durdy - Brýus aýaly bilen Çikagonyň intellektual we çeperçilik gurşawynda gezelenç edip ýörkä hiç zat aýdyp bilmedi. Baý aýal, oba öýüniň we şäherde bir öýüniň eýesi bolan, goşgy we pýesa ýazýan hanym Duglas bardy. Onuň adamsy uly emlägiň eýesidi we sungat ussatdy. Soňra Brýusyň gazetiniň daşyndaky märeke bardy. Gündiz gazet gutaranda, olar oturyp, Huýsmans, Joýs, Ezra Paund we Lorens barada gürrüň etdiler. Sözlerde uly buýsanç bardy. Beýle-beýle adamyň söz bilen iş salyşmagy başarýardy. Şäheriň töweregindäki kiçi toparlar söz adamlary, ses inženerleri, reňkli adamlar barada gürrüň edýärdiler we Brýusyň aýaly Bernis olaryň hemmesini bilýärdi. Surat çekmek, saz, ýazmak baradaky bu ebedi dawa näme? Onda bir zat bardy. Adamlar temany goýup bilmeýärdiler. Bir adam Brýusyň eşiden her bir suratkeşiniň aşagyndan rekwizitleri çykaryp, bir zat ýazyp bilerdi - uly mesele däl diýip pikir etdi - ýöne iş gutarandan soň, bu hem hiç zady subut etmez.
  Şol agşam Çikagoda öz kwartirasynyň penjiresiniň ýanynda oturan ýerinden, şäheriň içinden geçýän awtoulaglaryň "Loop"-dan girip-çykýan awtoulaglara gabat gelýän çatrygynda erkekleriň we aýallaryň tramwaja münüp-düşýändigini görüp bolýardy. Hudaýym, Çikagoda nähili adamlar bar! Ol iş ýerinde Çikagonyň köçelerinde köp ylgaýardy. Ol zatlarynyň köpüsini göçüripdi we ofisdäki bir ýigit kagyz işlerini alyp barýardy. Ofisde sahypada sözleri tans etdirmekde ussat bolan ýaş ýewreý ýigit bardy. Ol Brýusyň köp işlerini edýärdi. Ýerli otagda Brýusda olaryň halaýan zady, onuň akylly bolmagydy. Onuň belli bir abraýy bardy. Öz aýaly onuň gowy gazetçidigini pikir etmeýärdi we ýaş ýewreý ýigit onuň peýdasyzdygyny pikir edýärdi, ýöne başgalaryň isleýän köp möhüm tabşyryklaryny alýardy. Onuň bu işe ukyby bardy. Ol meseläniň özenine ýetdi - şuňa meňzeş bir zat. Brýus öz pikirlerinde özüne aýdan öwgülerine ýylgyrdy. "Meniň pikirimçe, biziň hemmämiz özümize gowydygymyzy aýtmaly, ýogsam hemmämiz derýa böküp giderdik" diýip pikir etdi ol.
  Bir enjamdan başga birine näçe adam geçýär? Olaryň hemmesi şäher merkezinde işleýärdi we indi olar aýaly bilen paýlaşýan kwartirasyna örän meňzeş kwartiralara göçýärdiler. Kakasynyň aýaly bilen gatnaşygy nähilidi, Brýusyň ejesi aradan çykandan soň onuň ýaş aýaly. Onuň eýýäm üç çagasy bardy we Brýusyň ejesi bilen diňe biri galdy - Brýusyň özi. Mundan artyk wagt üçin ýeterlikdi. Brýus ejesi aradan çykanda on ýaşyndady. Indianapolisde bile ýaşaýan mamasy henizem diridi. Ol aradan çykanda, şübhesiz, Brýusa kiçijik baýlygyny galdyrar. Onuň azyndan on bäş müň dollarlyk baýlygy bolmaly. Ol oňa üç aýdan gowrak wagt bäri hat ýazmandy.
  Köçelerde erkekler we aýallar, öýüň öňündäki köçede awtoulaglardan düşüp-müňýän şol bir erkekler we aýallar. Näme üçin olaryň hemmesi şeýle ýadaw görünýärdiler? Olara näme boldy? Häzir onuň pikirinde fiziki ýadawlyk ýokdy. Çikagoda we onuň baryp gören beýleki şäherlerinde adamlaryň hemmesiniň köçede ýöräp barýarka ýa-da köçe burçunda awtoulag garaşyp durka, ýüzlerinde ýadaw, biynjalyk alamaty bardy we Brýus onuň hem şeýle görünmeginden gorkýardy. Käwagt gijelerine, ýeke özi daşarda bolanda, Bernis gaça durmak isleýän bir oturylyşyga gidende, adamlaryň kafede naharlanýandygyny ýa-da seýilgähde bile oturandygyny görýärdi we olar biynjalyk görünmeýärdi. Gündiz şäher merkezinde, "Loop"-da adamlar indiki çatrykdan nädip geçmelidigini pikir edip ýöräp barýardylar. Köçäni geçip barýan polisiýa işgäri pyşyrdagyny çaljak boldy. Olar kiçijik sürüler bolup, bildirçin sürüleri ýaly gaçyp gitdiler, köpüsi gaçyp gitdi. Beýleki tarapdaky pyýada ýoluna ýetende, olar ýeňişli görünýärdiler.
  Ofisiň şäher bölüminde işleýän Tom Wills Brýusy gowy görýärdi. Günüň ikinji ýarymynda gazet gutarandan soň, ol we Brýus köplenç nemes içgihanasyna baryp, bir pint wiski paýlaşýardylar. Tom ol ýerde köp adamy özüne çekenligi üçin, nemes Tom Willsiň gowy galp harytlaryna ýörite teklip etdi.
  Tom bilen Brýus kiçijik arka otagda oturypdylar we çüýşeden birnäçe içgi içenlerinden soň, Tom gepleşmäge başlady. Ol hemişe şol bir zady aýdýardy. Ilki bilen urşa nälet ýazdy we Amerikanyň oňa goşulandygyny ýazgardy, soňra bolsa özüne nälet ýazdy. "Men gowy däl" diýdi ol. Tom Brýusyň tanaýan ähli gazetçileri ýalydy. Ol hakykatdanam roman ýa-da pýesa ýazmak isleýärdi we Brýusyň şeýle maksatlarynyň bardygyny pikir etmeýändigi üçin Brýus bilen bu barada gürleşmegi halaýardy. "Sen berk adam, şeýlemi?" diýdi ol.
  Ol Brýusa öz meýilnamasy barada gürrüň berdi. "Meniň ýazmak isleýän bir belligim bar. Ol impotentlik barada. Köçelerde ýöräp barýarkaňyz, gören ähli adamlaryň ýadaw, impotentdigini hiç wagt gördüňizmi?" diýip sorady. "Gazet näme - dünýädäki iň impotent zat. Teatr näme? Soňky döwürde köp ýöräp gördüňizmi? Olar sizi şeýle ýadadýar welin, beliňiz agyrýar, we kinolar, Hudaýym, kinolar on esse beter, we eger bu uruş dünýäni kesel ýaly ýaýradýan umumy impotentligiň alamaty bolmasa, men köp zat bilmeýärin. Meniň dostum, "Igl"-den Hargreýw, Golliwud diýilýän ýerde bardy. Ol maňa bu barada gürrüň berdi. Ol ýerdäki ähli adamlaryň ýüzgeçleri kesilen balyk ýalydygyny aýdýar. Olar netijeli hereket etmäge synanyşyp, aýlanyp ýörýärler, ýöne edip bilmeýärler. Ol olaryň hemmesiniň bir görnüşli elhenç peslik toplumynyň bardygyny aýdýar - garrylyk döwründe baýamak üçin pensiýa çykan ýadaw žurnalistler we ş.m." Aýallaryň hemmesi aýal bolmaga synanyşýarlar. Dogrusy, aýal bolmaga synanyşmaýarlar. Bu pikir däl. Olar hanymlar we jenaplar ýaly görünmäge synanyşýarlar, hanymlar we jenaplar ýaşamaly öýlerde ýaşaýarlar, hanymlar we jenaplar ýaly ýöräp we gürleşýärler. "Bu şeýle bir erbet betbagtçylyk" diýýär ol, "sen hiç haçan düýşüňe-de getirmediň we kino işgärleriniň Amerikanyň söýgülileridigini ýatda saklamaly". Hargreýw Los-Anjelesde birnäçe wagt bolanyňdan soň, deňize bökmeseň, deli bolup gidersiň diýýär. Ol tutuş Ýuwaş ummanynyň kenarynyň şeýle - men hut şol äheňi göz öňünde tutýaryn - Hudaýa owadan, uly we täsirli diýip gygyrýan iktidarsyzlyga meňzeýändigini aýdýar. Çikago hem serediň: "Men ederin" - şäher hökmünde biziň şygary. Muny bilýärdiňizmi? San-Fransiskoda hem şeýle bir şygar bardy diýýär Hargreýw: "San-Fransisko muny nädip etmelidigini bilýär". Näme etmelidigini bilýär? Aýowadan, Illinoýsdan we Indianadan ýadaw balyklary nädip çykarmaly, şeýlemi? Hargreýw Los-Anjelesde müňlerçe adamyň köçelerde gitjek ýeri ýok ýöreýändigini aýdýar. Ol köp akylly adamlaryň olara çöl ýerlerini köp satýandygyny aýdýar, sebäbi olar bir zady çözüp bilmeýärler. Olar olary satyn alýarlar, soňra şähere gaýdyp, köçelerde aýlanyp ýörýärler. Ol köçe çybygynyň ysyny alýan itiň 10,000 adamy dünýäde iň gyzykly zat ýaly saklap, seredip durmagyna sebäp boljakdygyny aýdýar. Meniň pikirimçe, ol biraz abartýar.
  - Her niçigem bolsa, men öwünmeýärin. Jynssyzlyk barada aýdylanda, meni ýeňip bilseň, sen ahmaksyň. Men näme etmeli? Men stolumda oturyp, kiçijik kagyz listlerini paýlaýaryn. Sen näme edýärsiň? Formalary alýarsyň, okaýarsyň we gazetde çap etmek üçin kiçijik zatlary gözläp şäherde ylgaýarsyň, we sen şeýle ejiz bolýarsyň welin, hatda öz zatlaryňy hem ýazmaýarsyň. Ol näme? Bir gün olar bu şäherde birini öldürýärler we ondan alty setir alýarlar, ertesi gün bolsa, eger olar şol bir ganhorlugy etseler, olar şäheriň ähli gazetlerinde bar. Bularyň hemmesi biziň aramyzda näme bolandygyna bagly. Nähilidigini bilýärsiň. Eger men haçan-da bolsa öz romanymy ýa-da pýesamy ýazmaly. Eger men bilýän ýeke-täk zadym barada ýazsam, dünýäde kimdir biri ony okaýarmyka diýip pikir edýärsiň? - "Meniň ýazyp biljek ýeke-täk zadym, hemişe berýän şol bir manysyzlygym - ejizlik, onuň näçesi bar. Kimdir biriniň şeýle zatlara mätäçdigini pikir edýärsiňmi?"
  OceanofPDF.com
  ALTYNJY BAP
  
  BU BARADA - BIR AGŞAM Brýus Çikagodaky kwartirasynda bu barada pikir edip oturyp, öz-özüne ýumşak ýylgyrýardy. Näme üçindir, ol hemişe Tom Willsiň amerikan durmuşynyň ejizligine garşy çykyş etmegine gülýärdi. Ol Tomyň ejizdigini pikir etmeýärdi. Ol adamyň güýjüniň subutnamasyny diňe onuň gürleýän wagty şeýle gaharly ses çykarmagynda tapyp boljakdygyny pikir edýärdi. Bir zada gaharlanmak üçin adamda bir zat gerek. Munuň üçin onuň içinde biraz güýç gerekdi.
  Ol penjireden turup, uzyn studiýa otagyndan geçip, aýaly Bernisiň stol ýazan ýerine bardy, henizem ýylgyrýardy we hut şu ýylgyryş Bernisi çaşdyrýardy. Ol ýylgyryş geýende hiç haçan gürlemeýärdi, sebäbi ol özünden we töweregindäki adamlardan daşarda ýaşaýardy. Olar ýokdy. Şol wagt hakyky hiç zat ýokdy. Dünýäde hiç zat anyk bolmadyk şuňa meňzeş döwürde, onuň özüniň hem anyk bir zat etmegi geňdi. Şeýle pursatda, ol dinamit bilen doldurylan binanyň sigortasyny ýakyp, özüni, tutuş Çikago şäherini, tutuş Amerikany çilim ýakyp bildigi ýaly parahatlyk bilen partladyp bilerdi. Belki, şeýle pursatlarda ol özi dinamit bilen doldurylan binady.
  Ol şeýle bolanda, Bernis ondan gorkýardy we gorkýandygyna utanýardy. Gorkmak onuň özüni wajyp däl duýmagyna sebäp bolýardy. Käwagt ol gamgynlyk bilen dymýardy, käwagt bolsa gülmäge synanyşýardy. Şeýle pursatlarda, onuň aýtmagyna görä, Brýus köçede aýlanyp ýören garry hytaýly adama meňzeýärdi.
  Brýus bilen onuň aýalynyň ýaşaýan kwartirasy, häzirki wagtda Amerikanyň şäherlerinde özi we Bernis ýaly çagasyz jübütleri ýerleşdirmek üçin gurulýan kwartiralaryň biridi. "Çagasy bolmadyk we çaga dogurmagy niýet edinmeýän jübütler, arzuwlary has ýokary bolan adamlardyr" diýip, Tom Wills gaharly keýpleriniň birinde aýdardy. Şeýle ýerler Nýu-Ýorkda we Çikagoda giňden ýaýrandy we olar Detroýt, Kliwlend we De-Moýn ýaly kiçi şäherlerde çalt moda boldy. Olar studiýa kwartiralary diýlip atlandyrylýardy.
  Bernis özi üçin tapyp, gurnap goýan otagy, Brýusyň öň tarapynda kamin, pianino we diwany bolan uzyn otagy bardy - ol Bernise baryp görmedik wagty, bu bolsa oňa has-da ýaramaýardy - we ondan başga-da ýatylýan otag we kiçijik aşhana bardy. Bernis ýatylýan otagda ýatýardy we studiýada ýazýardy, hammam bolsa studiýa bilen Bernisiň ýatylýan otagynyň arasynda ýerleşýärdi. Är-aýal öýde naharlananda, olar bu waka üçin, adatça, tagamly naharhanalardan bir zat getirýärdiler we Bernis ony soňra şkafda goýup boljak gatlanýan stoluň üstünde goýýardy. Bernisiň ýatylýan otagy diýlip atlandyrylýan ýerde Brýusyň köýneklerini we içki eşiklerini saklaýan çekmeje sandyk bardy, onuň eşikleri bolsa Bernisiň şkafynda asylmalydy. "Meni irden nobatçylykda naharhananyň daşynda gizlenýänimi görmeli" diýip, ol bir gezek Tom Wills-e aýtdy. "Bernisiň suratçy däldigi gynandyryjy". Ol meniň BVD-mde häzirki zaman şäher durmuşy barada menden gyzykly bir zat alyp biler. - Ýazyjynyň adamsy şu güne taýýarlanýar. Ýigitler munuň käbirini ýekşenbe günleri çykýan gazetlere çap edýärler we ony "Aramyzda, ölümlüler" diýip atlandyrýarlar.
  "Bilýän durmuşymyz" - şuňa meňzeş zat. Men ýekşenbe günlerini aýda bir gezek görmeýärin, ýöne näme diýjek bolýandygymy bilýärsiňizmi? Näme üçin men bir zatlary görmeli? Men öz gazetlerimden başga hiç zada seretmeýärin we muny diňe şol akylly ýewreýiň näme çykaryp bilendigini görmek üçin edýärin. Eger onuň aňy meniňki bolsa, men özüm bir zat ýazardym."
  Brýus otagyň içinden haýal ýöräp, Bernisiň oturan stoluna tarap gitdi. Onuň arkasyndaky diwarda onuň portreti asylgydy, ony Ýaraşyk şertnamasyndan soň bir-iki ýyl Germaniýada galyp, nemes sungatynyň täzeden oýanmagyna höwes bilen gaýdyp gelen ýaş ýigidiň çeken portreti asylypdy. Ol Bernisi giň, reňkli çyzyklar bilen çekipdi we agzyny birneme gapdala gyşarypdy. Bir gulagy beýlekisinden iki esse uly edilipdi. Bu buzulma üçindi. Buzulma köplenç ýönekeý surat çekmek bilen gazanyp bolmajak täsirleri döredýärdi. Bir agşam, ýaş ýigit Brýus ol ýerde bolanda Bernisiň kwartirasynda oturylyşykda bolupdy we olar köp gürleşipdiler. Birnäçe günden soň, bir günortan, Brýus ofisden öýe gelende, ýaş ýigit Bernis bilen oturypdy. Brýus islenmeýän ýere girip giden ýaly boldy we utandy. Bu oňaýsyz pursatdy we Brýus studiýanyň gapysyndan başyny sokup, yza çekilmek isledi, ýöne olary utandyrman nädip etmelidigini bilmedi.
  Ol çalt pikirlenmeli boldy. "Bagyşlaň," diýdi ol, "Men ýene gitmeli. Meniň bütin gije işlemeli bolýan işim bar." Ol muny aýtdy we köýnegini çalşyrmak üçin studiýanyň üsti bilen Bernisiň ýatylýan otagyna tarap howlukdy. Ol bir zady çalşyrmalydygyny duýdy. Bernis bilen ýaş ýigidiň arasynda bir zat barmydy? Onuň bu barada hiç hili aladasy ýokdy.
  Şondan soň, ol portret barada pikir etdi. Ol bu barada Bernisden soramak isledi, ýöne het edip bilmedi. Ol onuň näme üçin portretde bolşy ýaly görünmegini talap edýändigini soramak isledi.
  "Meniň pikirimçe, bu sungat üçindir" diýip, ol şol agşam Bernis bilen stoluň başynda oturyp, ýylgyryp durka pikir etdi. Tom Willsiň gürrüňdeşligi, Bernisiň ýüz keşbi we ýaş suratkeşiň pikirleri - şol gezek oňa birden özi, aňynyň we durmuşynyň absurdlygy baradaky pikirler geldi. Bernisiň hemişe gynanýandygyny bilse-de, ol ýylgyryşyny nädip basyp bilerdi? Ol ýylgyryşyň öz ýylgyryşyndan has köp onuň absurdlyklary bilen baglanyşykly däldigini nädip düşündirip bilerdi?
  "Sungat üçin" diýip pikir etdi, tarelkanyň üstüne kotlet goýup, Bernise uzatdy. Onuň aňy şeýle sözler bilen oýnamagy, onuň hem-de özüniň hem sessiz we zyýanly ýagdaýda gygyrmagy gowy görýärdi. Indi ol onuň ýylgyrandygy üçin gaharlandy we olar naharlaryny sessiz iýmeli boldular. Soňra ol penjiräniň ýanynda oturardy, Bernise bolsa agşamy dostlarynyň biri bilen geçirmek üçin kwartiradan howlukyp çykardy. Ol oňa gitmegi buýuryp bilmedi, şonuň üçin ol şol ýerde oturyp ýylgyrdy.
  Belki, ol ýatak otagyna gaýdyp, bu hekaýanyň üstünde işläp biler. Ony nädip çykarar? Aýdaly, bir polisiýa işgäri gelip, dükanyň witrinasynda mum aýala aşyk bolan bir adamy görüp, onuň delidigini ýa-da dükana girmegi meýilleşdirýän ogrynyň bardygyny pikir etdi - aýdaly, polisiýa işgäri şol adamy tussag etmeli. Brýus onuň pikirlerine ýylgyrmagyny dowam etdirdi. Ol polisiýa işgäri bilen ýaş ýigidiň arasyndaky gürrüňi göz öňüne getirip, ýalňyzlygyny we söýgüsini düşündirmäge synanyşdy. Şäher merkezindäki kitap dükanynda Brýusyň bir wagtlar Bernis bilen gatnaşan suratkeşleriň oturylyşygynda gören we indi Brýus üçin düşündirip bolmajak sebäp bilen Bernisiň ýazýan ertekisiniň gahrymanyna öwrülen bir ýaş ýigit bardy. Kitap dükanyndaky adam gysga boýly, solgun we inçe, kiçi, arassa gara murtlydy we hut şeýle edip, ol öz gahrymanyny döretdi. Onuň adatdan daşary galyň dodaklary we ýalpyldawuk gara gözleri bardy we Brýus onuň goşgy ýazýandygyny eşidendigini ýadyna saldy. Belki, ol hakykatdanam dükanyň witrinasyndaky bir gorka aşyk bolup, bu barada Bernise aýdandyr. Brýus şahyryň belki şeýle bolmalydygyny pikir etdi. Dükan witrinasyndaky gorkuja diňe şahyr aşyk bolup biler.
  "Sungat üçin." Bu söz onuň kellesinde gaýtalanma ýaly ýaňlandy. Ol ýylgyrmagyny dowam etdirdi, indi bolsa Bernis gaharlandy. Iň bolmanda, ol onuň agşamlyk naharyny we agşamyny bozmagy başarypdy. Iň bolmanda, ol muny niýet etmändi. Şahyr we mum aýal, howada asylgy duran ýaly, amala aşmadyk ýagdaýda galardylar.
  Bernis turup, onuň üstünde durup, kiçijik stoluň beýleki tarapyndaky oňa seretdi. Ol nähili gaharlydy! Ol ony urjakmydy? Onuň gözlerinde nähili geň, geň, çaşgyn bir keşp bardy. Brýus oňa şahsy däl seretdi, göýä ol daşardaky waka penjireden seredýän ýaly. Ol hiç zat diýmedi. Olaryň arasyndaky gürrüňden daşary zatlar çykdymy? Eger şeýle bolsa , bu onuň günäsi bolardy. Ol ony urmaga het edermidi? Bolýar, ol urmajagyny bilýärdi. Näme üçin ol ýylgyryp durdy? Şonuň üçin ol şeýle gaharlandy. Durmuşda ýuwaşlyk bilen ýaşamak has gowudyr - adamlary ýeke goýup. Bernisi gynamak üçin aýratyn bir islegi bardymy we eger şeýle bolsa, näme üçin? Indi ol gaharlanan kiçijik haýwan ýaly onuň bilen göreşmek, dişlemek, urmak, tepmek isledi, ýöne Bernisiň bir kemçiligi bardy: ol doly oýananda, gepläp bilmeýärdi. Ol diňe ak reňke öwrüldi we gözlerinde şeýle bir keşp bardy. Brýusyň bir pikiri bardy. Ol, onuň aýaly Bernis, hakykatdanam ähli erkekleri ýigrenýärmi we gorkýarmydy we ähli erkekleri aýdym aýtmak isleýändigi üçin öz hekaýasynyň gahrymanyny şeýle ahmak edýärmidi? Bu, elbetde, ony, aýalyň, jandanam uly ýaly görkezerdi. Belki, tutuş feminist hereketiň esasy maksady şudur. Bernis eýýäm birnäçe hekaýa ýazypdy we olaryň ählisinde erkekler kitap dükanyndaky şol adama meňzeýärdi. Bu biraz geňdi. Indi onuň özi kitap dükanyndaky şol adama meňzeýärdi.
  - Sungat üçin, şeýlemi?
  Bernis otagdan howlukdy. Eger ol galan bolsa, erkekleriň käte edýän ýaly, onuň ony almaga mümkinçiligi bolardy. "Sen öz ornuňdan tur, men hem öz ornuňdan turaryn. Dynç al. Aýal ýaly hereket et, men seniň erkek ýaly hereket etmegiňe rugsat bererin." Brýus muňa taýýarmydy? Ol hemişe Bernis ýa-da başga bir aýal bilen bile bolýar öýdüpdi. Synaga gelende, näme üçin Bernis hemişe gaçyp gidýärdi? Ol ýatylýan otagyna baryp aglarmydy? Bolýar, ýok. Bernis aglaýan adam däldi, ahyrsoňy. Ol öýden çykyp gidýänçä gizlin çykyp gidýärdi, soň bolsa - ýeke galanda - belki-de, şol hekaýanyň üstünde işleýärdi - ýumşak kiçijik şahyr we penjiredäki mum aýal baradaky hekaýanyň üstünde işleýärdi, şeýlemi? Brýus öz pikirleriniň nähili zyýanlydygyny gowy bilýärdi. Bir gezek oňa Bernisiň ony urmagyny isleýändigi barada pikir geldi. Bu mümkinmidi? Eger şeýle bolsa, näme üçin? Eger aýal erkek bilen gatnaşykda şu derejä ýeten bolsa, sebäbi näme?
  Brýus, pikirleri bilen çuň suwa batyp, ýene-de penjiräniň ýanynda oturyp, köçä seretdi. Ol hem, Bernis hem kotletlerini iýmän goýupdylar. Indi näme bolsa-da, Bernis ol ýerde bolanda, iň bolmanda şol agşam otaga gaýdyp oturmazdy we sowuk kotletler stoluň üstünde ýatyp durardy. Är-aýalyň hyzmatkärleri ýokdy. Her gün irden bir aýal iki sagatlap arassalamak üçin gelýärdi. Şeýle edaralar şeýle işleýärdi. Eger ol kwartiradan çykmak islese, onuň öňündäki studiýadan geçmeli bolardy. Arka gapydan, köçeden çykmak onuň aýal hökmünde mertebesini peselderdi. Bu Bernisiň wekilçilik edýän aýal jynsy üçin kemsidiji bolardy we ol jynsy gatnaşykda mertebe zerurlygyny hiç haçan ýitirmezdi.
  "Sungat üçin." Bu sözlem näme üçin Brýusyň ýadynda galdy? Bu samsyk bir gaýtalamady. Ol hakykatdanam bütin agşam ýylgyryp, Bernisi şol ýylgyryşy sebäpli gahar bilen deli edipdimi? Sungat nämedi? Ony we Tom Wills ýaly adamlary hakykatdanam oňa gülmek isleýärdilermi? Olar sungaty samsyk adamlaryň samsyk, duýgusal ekspozisiýaizmi hökmünde kabul edýärdilermi, sebäbi bu olary uly we asylly - iň esasy zat, şeýle samsyklyk - şuňa meňzeş bir zat ýaly edýärdi? Bir gezek, ol gaharlanmaýan wagty, aýyk we çynlakaý wagty, toýlaryndan gysga wagt soň, Bernis şeýle bir zat aýtdy. Bu Brýus onuň içinde bir zady, belki-de öz özüne bolan hormatyny ýok etmekden öň boldy. Ähli erkekler aýallarda bir zady bozmak, olary gul etmek isleýärdilermi? Bernis şeýle diýdi we uzak wagtlap oňa ynanýardy. Şonda olar ylalaşyp başlan ýalydy. Indi zatlar hakykatdanam ýalňyş gitdi.
  Ahyrsoňy, Tom Willsiň öz ýüreginde sungata Brýusyň öň hiç haçan tanamaýanlaryndan has köp üns berýändigi we elbetde, Bernisden ýa-da onuň dostlaryndan has köp üns berýändigi aýdyň boldy. Brýus Bernisi ýa-da onuň dostlaryny gowy tanaýandygyny ýa-da düşünýändigini pikir etmeýärdi, ýöne ol Tom Willsiň bardygyny pikir edýärdi. Bu adam kämillige uýýan adamdy. Onuň üçin sungat hakykatdan daşary bir zatdy, pespäl adamyň barmaklary bilen zatlaryň hakykatyna degýän hoşboý ysdy, söýgi bilen doldurylan - şuňa meňzeş bir zat - belki-de, adamyň owadan söýgülisine, adamyň içindeki oglana meňzeýärdi, onuň aňyndaky, haýalyndaky ähli baý we owadan zatlary janlandyrmak üçin. Onuň getirmeli zady Tom Wills üçin şeýle az sowgat ýaly görünýärdi welin, ony döretmäge synanyşmak pikiri ony utandyrýardy.
  Brýus penjiräniň ýanynda oturyp, daşary seredýän ýaly bolsa-da, daşardaky köçedäki adamlary görüp bilmedi. Ol Bernisiň otagdan geçmegini garaşyp, ony has köp jezalandyrmak isleýärmidi? "Men sadist bolýarynmy?" diýip, öz-özünden sorady. Ol ellerini çatyp, ýylgyryp, çilim çekip, ýere seredip oturypdy we aýaly Bernisiň ýanynda bolanda duýan iň soňky duýgusy, ol otagdan geçip barýarka we başyny galdyrmankady.
  Şeýdip, ol otagyň içinden geçip, oňa üns bermän, ony görmän geçmegi karar etdi. Hemmesi et bazaryndan başlady, ol ýerde ol et kesýän mahaly gassapyň ellerine, aýalyň näme diýýändigine däl-de, has köp gyzyklanýardy. Ol iň soňky hekaýasy barada gürrüň berýärmidi ýa-da ýekşenbe gazeti üçin ýörite makala üçin pikirmidi? Ol aýalyň näme aýdandygyny eşitmän, ýadyna salyp bilmedi. Iň bolmanda, onuň aňy ony gözden geçirdi.
  Ol oturan otagynda onuň aýak seslerini eşitdi, ýere seredip durdy, ýöne şol pursatda ol onuň hakda däl-de, Tom Wills hakda pikir edýärdi. Ol ýene-de onuň iň gaharyny getirýän, bu bolanda ony hemişe gaharlandyrýan zady edýärdi. Belki, hut şol pursatda ol ony hemişe deli edýän aýratyn gaharlandyryjy ýylgyryş bilen ýylgyrýardy. Onuň ony şeýle ýatlamagy nähili ykbally. Ol hemişe onuň özüne - ýazyjy hökmündäki ymtylyşlaryna, erk güýjüne bolan dawalaryna gülýän ýaly duýýardy. Elbetde, ol şeýle dawalaryň käbirini etdi, ýöne kim bir ýa-da başga bir dawa etmedi?
  Ol we Bernis, elbetde, kyn ýagdaýdadylar. Ol şol agşam geýinip, hiç zat aýtman çykyp gitdi. Indi ol agşamy dostlary bilen, belki kitap dükanynda işleýän ýigit ýa-da Germaniýa gidip, onuň portretini çeken ýaş suratkeş bilen geçirerdi.
  Брюсю встал со стула и, зажег адтрический свет, встал и посмотрел на портрет. Идея искажения, несомомненно, что-то значила для европкких художников, начвших ее, ноом сшневеся, что молодоййововек точно понимал, что она чавначает. Насколько он был выше! Неужели он хотел подставить себя - с كانу решить, что знает то, чего не знал молодойековек? Он стоял так, глядя на портрет, и вдруг пальцы его, висящие сбоку, поувствовали что-то жирное һәм непритное. Это б кон холодная нес зъъеденная отбивная на его собственной чирелке. Его пальцы коснулись его, пощупали, затем, пожав плечами, он достал из заднего кармана носовой читок һәм вытер пальцы. - Т'витчелти, Т'велелети, Тваделти, Твумум. Поймайте негра за большой палец. Предположим, правда, что адуссто - самая требовательная вещь в мире? Fiziki taýdan güýçli bolmadyk belli bir erkek adamyň hemişe sungat bilen meşgullanýandygy, umuman, hakykat. Onuň ýaly erkek aýaly bilen suratkeş diýilýänleriň arasynda gezende ýa-da olaryň doly otagyna girende, köplenç erkeklik güýji we erkeklik duýgusyny däl-de, eýsem, düýpden zenanlyk duýgusyny döredýärdi. Tom Wills ýaly haski erkekler sungat baradaky gürrüňlerden mümkin boldugyça daşda durmaga synanyşdylar. Tom Wills bu temany Brýusdan başga hiç kim bilen ara alyp maslahatlaşmady we diňe iki erkek bir-birini birnäçe aý tanaýandan soň ara alyp maslahatlaşmaga başlady. Başga-da köp erkek bardy. Brýus habarçy hökmünde kumarbazlar, ýaryş meýdançalarynyň muşdaklary, beýsbol oýunçylary, boksçylar, ogrylar, botlegerler we dürli reňkli adamlar bilen köp gatnaşykda boldy. Gazetde ilkinji gezek işe başlanda, ol birnäçe wagt sport ýazyjysy boldy. Kagyzda abraýy bardy. Ol köp ýazyp bilmeýärdi - hiç haçan synanyşmady. Tom Wills zatlary duýup biljekdigine ynanýardy. Bu Brýusyň köp gürleşmeýän ukybydy. Oňa ganhorlugyň yzyny tapmaga rugsat beriň. Şeýdip, ol birnäçe adamyň ýygnanan otagyna girdi, mysal üçin, köçede ýerleşýän bikanun söwdagäriň kwartirasy. Eger bu adam golaýda bolsa, işi bitiren adamy görüp biljekdigine pul goýmaga taýyn bolardy. Muny subut etmek başga meseledi. Ýöne onuň zehini bardy, gazet işgärleriniň aýtmagyna görä, "habarlara üns berýän". Başgalarda hem şeýle zehin bardy.
  Eý, Reb! Eger ol şeýle güýçli bolsa, eger ol şeýle güýçli bolsa, näme üçin Bernise öýlenmek isledi? Ol penjiräniň ýanyndaky oturgyjyna gaýdyp, çyrany öçürdi, ýöne daşarda indi düýp garaňkydy. Eger onuň şeýle ukyby bolsa, onda onuň işlemegi örän möhüm bolanda, näme üçin ol işlemedi?
  Ol garaňkylykda ýene ýylgyrdy. Indi, diňe bir pikir ediň, men Bernis ýa-da olaryň haýsy biri ýaly däli. Diýeliň, men on esse erbet. Diýeliň, Tom Wills hem on esse erbet. Belki, men Bernis bilen durmuş guran wagtym çagadym we indi biraz ulaldym. Ol meniň ölendigimi, şou bilen deňleşip bilmeýändigimi pikir edýär, ýöne indi yzda galýan onuň özidigini pikir edýär. Men hem şeýle pikir edip bilerin. Bu maňa diňe özümiň ahmakdygymy ýa-da oňa durmuş guran wagtym ahmakdygymy pikir etmekden has gowy.
  OceanofPDF.com
  ÜÇÜNJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ÝEDINJI BAP
  
  BU BARADA ŞEÝLE UZAK BOLDY Şeýle pikirler hakda pikir edip, soňra Brýus Dadli bolan Jon Stokton güýz agşamlarynyň birinde aýalyny terk etdi. Ol bir-iki sagat garaňkyda oturdy, soňra şlýapasyny alyp, öýden çykdy. Bernis bilen bile ýaşaýan kwartirasy bilen fiziki baglanyşygy gowşakdy: şkafdaky ilgäkde asylgy duran birnäçe ýarym geýilen galstuk, üç sany turba, çekmejede birnäçe köýnek we ýaka, iki ýa-da üç kostýum, gyşky kurtka we palto. Soňra, Indiana ştatynyň Old Harbor şäherindäki fabrikada işläp, Sponge Martin bilen bile işläp, Sponge Martin-iň gürrüňlerini diňläp, Sponge Martin-iň "garry aýaly" bilen bolan taryhy barada bir zat eşidip, geçen ýoluna aýratyn ökünmedi. "Gitjek bolanyňda, bir ýol beýlekisinden gowy we bu barada näçe az gykylyk etseň, şonça gowy" diýip, öz-özüne aýtdy. Ol Sponge-iň aýdanlarynyň köpüsini öň eşidipdi, ýöne gowy gürrüňleri eşitmek gowydy. Sponge bankiriň araba boýag dükanyndan kowlan wagty baradaky hekaýa - goý, Sponge muny müň gezek aýtsyn, eşitmek gowy bolardy. Belki, durmuşyň hakyky dramatiki pursadyny suratlandyrýan sungat şudur, şeýlemi? Ol pikirlenip, eginlerini gyzdyrdy. "Sponge, bir üýşüm talaş, içgiler. Sponge irden öýüne serhoş gelip, täze mata halysynyň üstünde uklap ýatyrka, goluny ýigidiň egnine gujaklap ýatyrka, Sponge bolsa yhlasly kiçijik jandar, soňra çirkinleşip, häzir Sinsinnatide bir öýde ýaşaýar. Şähere, Ogaýo derýasynyň jülgesine giden bir sünger, köne talaş üýşüminiň üstünde uklap ýatyrka - onuň aşagyndaky ýere, ýokardaky ýyldyzlara, awtoulag tekerlerini boýaýan wagty elindäki çotgasyna, çotgany saklaýan elindäki sypaýyçylyk, gödeklik, gödeklik - garry aýalyň söýgüsi - tülki terýer ýaly diri."
  Brýus nähili suwda ýüzýän, bölek-bölek jandar ýaly duýýardy. Ol fiziki taýdan güýçli adamdy. Näme üçin ol hiç haçan durmuşy elinde saklamady? Sözler, belki-de, poeziýanyň başlangyjydyr. Tohum açlygynyň poeziýasyna meňzeýär. "Men ýeliň üstünde ýüzýän tohum. Näme üçin özüm ekmedim? Näme üçin kök urjak topragy tapmadym?"
  Aýdaly, men bir agşam öýe gelip, Bernise golaýlaşyp, ony urdum. Ekmezden öň, daýhanlar topragy sürüp, köne kökleri, köne haşal otlary çykardylar. Aýdaly, men Bernisiň ýazuw maşynyny penjireden zyňdym. "Länet bolsun, bu ýerde indi samsyk sözler ýok. Sözler şygyr ýa-da ýalana eltýän inçe zatlar. Seneti maňa goýuň. Men ol ýere ýuwaş-ýuwaşdan, üns bilen, pesgöwünlilik bilen gidýärin. Men işçi. Nobata dur we işçiniň aýaly bol. Men seni meýdan ýaly sürüp giderin. Men seni azap bererin.
  Sponge Martin bu hekaýany gürrüň berip durka, Brýus aýdylýan her bir sözü eşidip, şol bir wagtyň özünde öz pikirlerini dowam etdirip bilýärdi.
  Bernisi terk edeninden soňky şol gije - ol ömrüniň ahyryna çenli ony uzakdan eşidilýän zat ýaly, belli bir derejede pikir ederdi - ejiz, tutanýerli ädimler otagyň içinden geçip, ýere seredip oturyp, Tom Wills we näme pikir edýändigiň barada pikir edýärdi... eý, Hudaý, sözler. Eger bir adam özüne ýylgyryp, ýöreýän wagty özüne gülüp bilmese, ýaşamagyň näme manysy bar? Aýdaly, ol Bernisi terk edeninden soň şol gije Tom Willsiň ýanyna gitdi. Ol özüni Tomyň ýaşaýan şäherine maşyn sürüp, gapysyny kakýandygyny göz öňüne getirmäge synanyşdy. Bilşine görä, Tomyň Bernise meňzeş aýaly bardy. Ol hekaýa ýazmasa-da, bir zada - mysal üçin, hormata - üns berýän bolmagy mümkin.
  Aýdaly, Berniese giden gijesi Brýus Tom Willsiň ýanyna gitdi. Tomyň aýaly gapydan geldi. "Giriň." Soňra Tom ýatylýan otagyň terliklerini geýip içeri girdi. Brýus öňdäki otagda görkezildi. Brýus gazet redaksiyasynda biriniň oňa: "Tom Willsiň aýaly metodist" diýendigini ýadyna saldy.
  Brýusyň şol öýde, Tom we onuň aýaly bilen myhman otagynda oturandygyny göz öňüne getiriň. "Bilýärsiňizmi, men aýalymy taşlap gitmek barada pikir edýärdim. Görşüňiz ýaly, ol aýal bolmakdan başga zatlar bilen has köp gyzyklanýar."
  "Men diňe çykyp, size aýtjak boldum, sebäbi şu gün irden ofise gelmerin. Men gysgaldýaryn. Dogrusyny aýtsam, men nirä barýandygym barada hakykatdanam pikir etmedim. Men kiçijik açyş syýahatyna gidýärin. Men özümiň az adamyň bilýän ýurdydygymy pikir edýärin. Men içerime biraz syýahat edip, töweregime biraz göz aýlajak boldum. Hudaý bilýär näme tapjagymy. Bu pikir meni tolgundyrýar, bolany. Men otuz dört ýaşymda we aýalym bilen çagam ýok. Men ilki başdaky adam, syýahatçy bolmaly, şeýlemi?
  Ýene-de ýandy, ýene-de ýandy, ýene-de gitdi, Finnegan.
  "Belki, men şahyr bolaryn."
  Brýus Çikagodan gidenden soň, birnäçe aýlap günorta tarap gezdi, soňra bolsa Sponge Martin golaýyndaky zawodda işläp başlanda, Spongeden işçiniň elleri bilen ussatlygyny öwrenmäge synanyşdy, bilimiň başlangyjy adamyň elleri bilen gatnaşygynda, olaryň bilen näme edip biljekdiginde, olaryň bilen näme duýup biljekdiginde, barmaklary arkaly beýnisine, zatlar, polat, demir, toprak, ot we suw barada nähili habar berip biljekdiginde bolup biler diýip pikir etdi - bularyň hemmesi dowam edýärkä, ol öz maksadyny Tom Wills we aýalyna - islendik adama - nähili edip biljekdigini göz öňüne getirmäge synanyşyp, özüni güldürdi. Ol Toma we onuň metodist aýalyna pikiriniň ähli zadyny aýtmaga synanyşmagyň nähili gülkünç boljakdygyny pikir etdi.
  Elbetde, ol Tom ýa-da onuň aýaly bilen hiç haçan duşuşmady we açyk aýtsam, onuň hakykatdanam eden işi Brýus üçin ikinji derejeli ähmiýete eýedi. Ol, ähli amerikan erkekleri ýaly, zatlardan - meýdanlarda ýatan daşlardan, meýdanlaryň özünden, jaýlardan, agaçlardan, derýalardan, zawod diwarlaryndan, gurallardan, aýallaryň jesetlerinden, pyýada ýollaryndan, pyýada ýollardaky adamlardan, kombinezonly erkeklerden, awtoulaglardaky erkeklerden we aýallardan daşlaşandygyny düşnüksiz bir pikirdedi. Tom Wills bilen bolan tutuş sapar hyýalydy, tigirleri arassalaýarka oýnamak üçin gyzykly pikirdi we Tom Wills özi bir hili ruha öwrüldi. Onuň ýerine onuň bilen hakykatdanam bile işleýän adam Sponge Martin geldi. "Men erkekleri söýýän öýdýän. Belki, şonuň üçin men Bernisiň barlygyna çydap bilmedim" diýip, ol bu pikirden ýylgyryp pikir etdi.
  Bankda belli bir möçberde, takmynan üç ýüz elli dollar pul bardy, bu pullar onuň adyna bir-iki ýyllap goýlandy we ol bu barada Bernise hiç haçan aýtmady. Belki, ol Bernise öýlenen pursatyndan başlap, hakykatdanam Bernise bir zat etmek niýetinde bolupdyr, ahyrsoňy şeýle edipdir. Ýaşlykda ol mamasynyň öýünden çykyp, Çikago göçende, mama oňa bäş ýüz dollar beripdir we ol şol puluň üç ýüz ellisini eldegrilmän saklapdyr. Ol hem örän bagtly diýip pikir etdi, şol agşam bir aýal bilen sessiz jedelden soň Çikagonyň köçelerinde aýlanyp ýörkä. Kwartirasyndan çykyp, ol Jekson seýilgähinde gezelenje çykdy, soňra şäher merkezine arzan myhmanhana baryp, gije üçin iki dollar töledi. Ol ýeterlik derejede gowy uklady we irden, sagat onlarda banka gelende, Illinoýs ştatynyň La Salle şäherine barýan otlynyň on birde ugraýandygyny bildi. Ol bir adamyň La Salle atly şähere gidip, ol ýerden ulanylan gaýyk satyn alyp, derýanyň aşagyndan rahatlyk bilen gaýyk sürüp başlajakdygy, çaşgyn aýalyny gaýygynyň yzyndan bir ýerde galdyrjakdygy geň we gülkünç pikirdi. Şeýle adamyň irden Tom Wills we onuň metodist aýalynyň şäher töweregindäki öýlerine baryp görmek pikirini oýnamagy hem geň we gülkünç pikirdi.
  "Aýaly göwnüne degmezmidi, garyp Tomy meniň ýaly tötänleýin bir ýigit bilen dost bolany üçin käýemezmidi? Ahyrsoňy, görýärsiňmi, durmuş örän çynlakaý mesele, iň bolmanda ony başga birine baglasaň" diýip, ol otluda oturyp, gitjek irden pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  SEKIZINJI BAP
  
  ILKINJI ZAT, soňra başga bir zat. Ýalançy, dogruçyl adam, ogry birden amerikan şäheriniň gündelik gazetlerinden çykyp gitdi. Gazetler häzirki zaman durmuşynyň zerur bölegidir. Olar durmuşyň soňuny bir nusgada dokaýarlar. Hemmeler ýaş ganhorlar bolan Leopold we Loeb bilen gyzyklanýar. Ähli adamlar birmeňzeş pikir edýärler. Leopold we Loeb milletiň haýwanlaryna öwrülýärler. Millet Leopold bilen Loebiň eden işlerinden gorkdy. Ýepiskopyň gyzy bilen gaçyp giden aýrylyşan adam Garri Tow indi näme edýär? Tans durmuşy! Oýan we tans et!
  Irden sagat on birde Çikagodan otluda gaçyp barýan gizlin bir adam, aýalyna planlary barada aýtman. Öýlenen bir aýal öz adamsyny küýseýär. Erkek durmuş aýallar üçin howply. Bir gezek emele gelen adatdan çykmak kyn. Erkegi öýde saklamak has gowy. Ol peýdaly bolar. Mundan başga-da, Bernise Brýusyň duýdansyz ýitirim bolmagyny düşündirmek kyn bolar. Ilki başda ol ýalan sözledi. "Ol birnäçe gün şäherden gitmeli boldy."
  Her ýerde erkekler aýallarynyň hereketlerini düşündirmäge synanyşýarlar, aýallar bolsa ärleriniň hereketlerini düşündirmäge synanyşýarlar. Adamlar düşündiriş bermeli ýagdaýa düşmek üçin öýleri weýran etmeli däldiler. Durmuş şeýle bolmaly däl. Eger durmuş şeýle çylşyrymly bolmasa, has ýönekeý bolardy. Şeýle erkek isleýändigiňize ynanýaryn - eger şeýle erkek isleýän bolsaňyz, şeýlemi?
  Bernis, ähtimal, Brýusyň serhoşdygyny pikir edendir. Ol gyz bilen durmuş gurandan soň, iki ýa-da üç şa zyýaratyna gatnaşdy. Bir gezek ol we Tom Wills üç gün içip, ikisi hem işlerini ýitirdiler, ýöne bu Tomyň dynç alyşy wagtynda boldy. Tom žurnalistiň derisini halas etdi. Ýöne hiç hili ähmiýeti ýok. Bernis gazet ony şäherden çykardy diýip pikir edendir.
  Tom Wills kwartiranyň gapysynyň jaňyny biraz gaharly basyp biler: "Jon syrkawmy ýa-da näme?"
  "Ýok, men gidenimde ol düýn gije şu ýerdedi."
  Bernisiň buýsanjy şikeslendi. Aýal gysga hekaýalar ýazyp, ýekşenbe günleri öý işlerini edip, erkekler bilen erkin gürleşip biler (häzirki zaman aýallary sagdyn pikirli bolýarlar, häzirki wagtda muny köplenç edýärler - bu günüň keýpi), "we şularyň hemmesi", Ring Lardneriň aýdyşy ýaly, "Munuň ähmiýeti ýok". Häzirki wagtda aýallar isleýän zatlaryny, isleýän diýip pikir edýän zatlaryny almak üçin biraz göreşýärler.
  Bu olary ýüreginde zenanlykdan azaltmaýar - ýa-da belki-de, şeýle etmeýär.
  Onda aýal aýratyn bir zat. Muny görmeli. Oýan, adam! Soňky ýigrimi ýylyň içinde hemme zat üýtgedi. Sen samsyk! Eger ony alyp bilseň, alyp bilersiň. Eger alyp bilmeseň, alyp bilmersiň. Dünýäniň asla öňe gidýändigini pikir etmeýärsiňmi? Elbetde, şeýle. Biziň uçýan maşynlarymyza we radiomyza serediň. Bizde sowuk uruş bolmadymy? Biz nemesleri öpüşmedimi?
  Erkekler aldamak isleýärler. Şol ýerde köp düşünişmezlikler döräp başlaýar. Brýusyň dört ýyldan gowrak wagtlap gizlin saklan üç elli dollary näme bolar? At çapyşyklaryna baranyňyzda, duşuşyk, aýdaly, otuz gün dowam edip, hiç hili hile etmeseňiz, soňra duşuşyk gutaranda, bir teňňäni hem gyra goýmasaňyz, şäherden nädip çykyp gidersiňiz, asuda? Şäherden gitmeli ýa-da bedäni satmaly bolarsyňyz, şeýlemi? Ony otda gizleseňiz gowy bolar.
  OceanofPDF.com
  DOKUZYNJY BAP
  
  Brýus Bernis Jeý bilen durmuş gurandan soň, üç-dört gezek ikisi hem uçurtmadan has ýokary uçdular. Bernis pul karz almaly boldy, Brýus hem şeýle etdi. Şeýle-de bolsa, ol şol üç elli adam barada hiç zat aýtmady. Şemalyň aşagynda bir zat, şeýlemi? Ol hakykatdanam ahyrsoňy eden işini etmek niýetindemidi? Eger sen şeýle adam bolsaň, ýylgyryp, mümkin bolsa öz-özüňe gülüp bilersiň. Tizden ölersiň, soň bolsa belki gülkü bolmaz. Hiç kim hatda jennetiň hem örän şadyýan ýerdigini pikir etmedi. Tans durmuşy! Mümkin bolsa, tansyň ritmini ele al.
  Brýus bilen Tom Wills wagtal-wagtal gürleşýärdiler. Ikisiniň hem şlýapalarynda birmeňzeş arylar bardy, ýöne wyzzyldama hiç haçan söz bilen aýdylmady. Diňe gowşak, uzakdan eşidilýän gygyrdama. Birnäçe içgi içenden soň, olar işinden çykyp, işden çykyp, uly bir syrly işe başlan bir adam, hyýaly bir adam barada şübheli gürleşmäge başladylar. Nirede? Näme üçin? Söhbetdeşligiň şu bölegine ýetende, ikisi hem hemişe biraz ýitirilen ýaly duýýardylar. "Olar Oregonda gowy alma ösdürýärler" diýdi Tom. "Men almalara şeýle aç däl" diýip, Brýus jogap berdi.
  Tomyň pikiriçe, durmuşyň köp wagtyny diňe erkekler däl, eýsem aýallar hem kyn we kyn hasaplaýarlar - iň bolmanda köpüsi. "Eger olar dindar bolmasalar ýa-da çagalary bolmasa, onda olaryň jezasy dowzaha düşerdi" - diýdi ol. Ol tanaýan bir aýal barada gürrüň berdi. "Ol gowy, asuda aýaldy we öýüne gözegçilik edýärdi, adamsy üçin ähli rahatlyklary döredýärdi, hiç haçan bir söz aýtman".
  "Soňra bir zat boldy. Ol örän owadandy we pianinoda gowy çalýardy, şonuň üçin ol kilisede çalýan işe girdi, soňra kinoteatryň eýesi bolan bir ýigit ýekşenbe güni kilise gitdi, sebäbi onuň kiçi gyzy geçen tomusda ölüp, jennete gitdi we ol "White Sox" öýde çalmaýan wagty özüni sowukganly saklamaly diýip pikir etdi."
  "Şeýlelik bilen, ol oňa öz filmlerinde iň gowy işi teklip etdi. Ol açarlary gowy bilýärdi we ol arassa, owadan kiçijik bir zatdy - iň bolmanda, köp erkekler şeýle pikir edýärdi." Tom Wills onuň muny asla etmek niýetinde däldigini aýtdy, ýöne soň bolsa, ol adamsyna pes seredip başlady. "Ine, ol ýokarda" diýdi Tom. "Ol aşak egilip, adamsyna seredip başlady. Ol bir wagtlar aýratyn görünýärdi, ýöne indi - bu onuň günäsi däldi. Ahyrsoňy, ýaş ýa-da garry, baý ýa-da garyp, erkekleri tapmak gaty aňsatdy - eger dogry içgüdüleriňiz bolsa. Ol şeýle zehinli bolany üçin özüni saklap bilmedi." Tom gaçmagyň öňünden duýulýandygyny her kimiň kellesinde duýýandygyny göz öňünde tutdy.
  Tom hiç haçan "Men muny özüm ýeňip bilsem gowy bolardy" diýmeýärdi. Ol hiç haçan şeýle güýçli däldi. Gazet edarasyndaky adamlar Tomyň aýalynyň oňa garşy bir zadynyň bardygyny aýtdylar. Ol ýerde işleýän ýaş ýewreý ýigit bir gezek Brýusa Tomyň aýalynyň gorkusyndan ölýändigini aýtdy we ertesi gün, Tom bilen Brýus bile nahar iýip otyrka, Tom Brýusa ýaş ýewreý ýigit barada şol bir wakany gürrüň berdi. Ýewreý bilen Tom hiç haçan ylalaşmadylar. Tom irden gelip, özüni gowy duýmasa, ol hemişe ýewreýe gaharlanýardy. Ol Brýusa hiç haçan şeýle etmedi. "Ýaman kiçijik gep-gürrüň" diýdi ol. "Ol özüne şeýle bir ynanýar welin, sözleri olaryň başyna goýup bilýär." Ol egilip, Brýusa pyşyrdady. "Aslynda" diýdi ol, "bu her şenbe gijesi bolýar."
  Tom Brýusa has mähirlidimi, olaryň bir gaýykdadygyny pikir edip, oňa garaşylmadyk köp işleri berdimi?
  OceanofPDF.com
  DÖRDÜNJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ONUNJY BAP
  
  X IS! Brýus Dadli _ _ ýaňy derýadan aşak düşdi.
  Nýu Orleanda iýun, iýul, awgust, sentýabr. Ýeri nähili bolmajagyny edip bolmaz. Derýa syýahaty haýaldy. Gaýyklar az ýa-da hiç ýokdy. Men köplenç derýa şäherlerinde günläp dynç alýardym. Otlyda gidip, isleýşiň ýaly ýere gidip bolýardy, ýöne howlukmaçlyk näme?
  Bernisden we gazetdäki işinden ýaňy çykan Brýusyň pikirinde bir zat bardy, ony "Näme howlukýaň?" diýen jümle jemleýärdi. Ol derýanyň kenaryndaky agaçlaryň kölegesinde oturypdy, bir gezek barjada gezelenç edipdi, ýerli haltalarda gezelenç edipdi, derýa şäherlerinde dükanlaryň öňünde oturyp, uklap, düýş görüpdi. Adamlar haýal, çekýän sesleri bilen gepleşýärdiler, garaýagyzlar pagtany çöpläp, beýleki garaýagyzlar derýada balyk tutýardylar.
  Brýusyň seredip, pikirlenip biljek zatlary köpdi. Garaýagyz erkekleriň köpüsi haýal-haýal goňurlaşýardy. Soňra açyk goňur, mahmal goňur, kawkazly ýüzler peýda boldy. Goňur aýallar işe başlaýarlar, bu bolsa ýaryşy barha ýeňilleşdirýärdi. Ýumşak günorta gijeleri, ýyly alagaraňky gijeler. Pagta meýdanlarynyň gyralarynda, agaç kesiji zawodlaryň garaňky ýollarynda kölegeler süýşýärdi. Ýuwaş sesler, gülki, gülki.
  
  Aý, meniň banjo itim
  Aý, meniň itim banjo.
  
  Men saňa ýekeje jeleli rulon hem bermerin.
  Amerikan durmuşy şeýle zatlara baý. Eger siz pikirlenýän adam bolsaňyz - we Brýus şeýledi - ýarym tanyş, ýarym dost edinýärsiňiz - fransuz, nemes, italýan, iňlis - ýewreý. Orta Günbataryň intellektual toparlary, Brýusyň Bernisiň özlerine has batyrgaýlyk bilen aralaşýandygyny synlap, çetde oýnan çetlerinde, asla amerikan däl adamlar bilen doldurylypdy. Ýaş polýak heýkeltaraşy, italýan heýkeltaraşy, fransuz höwesjeňi bardy. Amerikaly diýen zat barmydy? Belki, Brýusyň özi hem şeýledi. Ol seresapsyz, gorkak, batyrgaý, utanjaňdy.
  Eger siz suratkeş bolsaňyz, suratkeş öňüňizde duranda käte titräp gidýärsiňizmi? Başgalar öz reňklerini goşýarlar. Kompozisiýa emele gelýär. Kompozisiýanyň özi.
  Ol hakykatdanam bir ýewreýi, nemes, fransuz ýa-da iňlis adamy tanap bilermi?
  Indi bolsa garaýagyz adam.
  Goňur erkekleriň, goňur aýallaryň aňy amerikan durmuşyna barha köp girýär we şonuň bilen özüne girýär.
  Islendik ýewreýden, nemesden, polýakdan ýa-da italýandan has gelmäge höwesli, gelmäge has teşne. Men durup gülýärin - arka gapydan girýärin - aýaklarymy hereketlendirýärin, gülýärin - bedeniň tansy.
  Bellenilen faktlar bir gün - şahslar tarapyndan - belki-de, olaryň intellektual taýdan ýokary derejä çykan wagtynda - Brýusyň şol wagtky ýaly ykrar edilmeli bolar.
  Täze Orleanda, Brýus gelende, uzyn doklar derýanyň ugrunda ýerleşýärdi. Onuň öňündäki derýada, soňky ýigrimi mili kürek bilen geçip barýarka, benzin hereketlendirijisi bilen işleýän kiçijik öý gaýygy bardy. Onuň üstünde: "ISA HALAS EDER". Derýanyň ýokarsyndan dünýäni halas etmek üçin günorta tarap barýan syýahat edýän wagyzçy. "SENIŇ ISLEGIŇ BERILER". Wagyzçy, hapa sakgally we ýalaňaç aýakly, sary reňkli adam kiçijik gaýygy sürüp barýardy. Onuň aýaly hem ýalaňaç oturgyçda oturypdy. Onuň dişleri gara kötüklerdi. Dar palubada iki ýalaňaç çaga ýatyrdy.
  Şäheriň doklary uly ýarymaýyň daşyndan egrilen. Kofe, banan, miwe we beýleki harytlary getirýän uly umman ýük gämileri gelýär, pagta, agaç materiallary, mekgejöwen we ýaglar bolsa eksport edilýär.
  Doklarda garaýagyzlar, şäher köçelerinde garaýagyzlar, gülýän garaýagyzlar. Haýal tans hemişe dowam edýär. Nemes deňiz kapitanlary, fransuzlar, amerikanlar, şwedler, ýaponlar, iňlisler, şotlandlar. Nemesler indi öz baýdaklaryndan başga baýdaklaryň aşagynda ýüzýärler. "Şotlandiýaly" iňlis baýdagyny göterýär. Arassa gämiler, hapa sowdaçylar, ýarym ýalaňaç garaýagyzlar - kölegeleriň tansy.
  Gowy adam, çynlakaý adam bolmak näçe tölemeli? Eger biz gowy, çynlakaý adamlary terbiýeläp bilmesek, nähili öňe gidişlik gazanarys? Aňly, çynlakaý bolmasaňyz, hiç ýere ýetip bilmersiňiz. On üç çagasy bolan gara derili aýal - her çaga üçin bir erkek - ybadathana gidýär, aýdym aýdýar, tans edýär, giň eginleri, giň billeri, ýumşak gözleri, ýumşak, gülýän sesi - ýekşenbe gijesi Hudaýy tapýar - çarşenbe gijesi näme tapýar?
  Erkekler, eger siz öňe gitmek isleseňiz, herekete geçmäge taýyn bolmalysyňyz.
  William Allen Waýt, Heýwud Broun - Sud işleri - Näme üçin däl - Aý, meniň itim banjo - Wan Wyck Brooks, Frank Crowninshield, Tululla Bankhead, Henry Mencken, Anita Loos, Stark Young, Ring Lardner, Ewa Le Gallienne, Jek Jonson, Bill Heýwud, H.G. Wells gowy kitaplar ýazýarlar, şeýlemi? Edebi Daýjest, Häzirki zaman sungatynyň kitaby, Garri Wills.
  Olar günortada - açyk howada - bir meýdandaky köşkde ak, beýleki meýdandaky köşkde gara, goňur, gara goňur, mahmal goňur reňklerde - ýöne birinde tans edýärler.
  Bu ýurtda has çynlakaý adamlaryň bolmagy zerurdyr.
  Olaryň arasyndaky meýdanda ot ösýär.
  Wah, meniň banjo itim!
  Howada aýdym, ýuwaş tans. Gyzdyryň. Brýusyň şol wagt köp puly ýokdy. Ol iş tapyp bilerdi, ýöne manysy näme? Bolýar, ol şäher merkezine gidip, Nýu-Orlean Pikaýune-de, ýa-da Subject-de, ýa-da Stats-da iş gözläp bilerdi. Näme üçin Pikaýune-de ballada ýazyjysy Jek Makklýura gitmeýärsiňiz? Bize aýdym beriň, Jek, tans ediň, gumbo drift. Gel, gije yssy. Näme peýdasy bar? Çikagodan gidende jübüsine salan pulunyň bir bölegi onuň elindedi. Nýu-Orleanda, akylly bolsaňyz, aýda bäş dollara çardaga girip bilersiňiz. Işlemek islemeýän wagtyňyzda - tomaşa etmek we diňlemek isleýän wagtyňyzda - bedeniňiziň ýalta bolmagyny isleýän wagtyňyzda nähili bolýandygyny bilýärsiňiz. Nýu-Orlean Çikago däl. Ol Kliwlend ýa-da Detroýt däl. Munuň üçin Hudaýa şükür!
  Köçelerde gara gyzlar, gara aýallar, gara erkekler. Goňur pişik binanyň kölegesinde gizlenýär. "Gel, goňur am, gaýmagyňy al." Nýu Orleanda dokda işleýän erkekleriň ylgaw atlary ýaly inçe gapdallary, giň eginleri, aşak düşen agyr dodaklary, käte ýüzleri garry maýmynlar ýaly, käte bolsa ýaş hudaýlar ýaly bedenleri bar. Ýekşenbe günleri, olar ybadathana gidende ýa-da derýada çokundyrylanda, gara derili gyzlar, elbetde, güllerden ýüz öwürýärler - gara aýallaryň ýagty gara reňkleri köçeleri ýalpyldadýar - gara gyrmyzy, gyzyl, sary, ýaşyl, ýaş mekgejöwen şahalary ýaly. Laýyk. Olar terleýärler. Derileriniň reňki goňur, altyn sary, gyzyl, gyrmyzy-goňur. Ter olaryň ýokary goňur arkalaryndan akanda, reňkler peýda bolýar we gözüň öňünde tans edýär. Muny ýadyňyzda saklaň, samsyk suratkeşler, onuň tans edýändigini görüň. Sözlerde aýdym ýaly sesler, sözlerde saz, şeýle hem reňklerde. Akylsyz amerikan suratkeşleri! Olar Gogeniň kölegesini Günorta deňizlerine kowýarlar. Brýus birnäçe goşgy ýazdy. Bernis şeýle gysga wagtyň içinde şeýle uzak ýol geçdi. Onuň bilmeýändigi gowy boldy. Onuň nähili ähmiýetsizdigini hiç kimiň bilmeýändigi gowy boldy. Bize çynlakaý adamlar gerek - bizde olar bolmaly. Eger biz şeýle bolmasak, işleri kim dolandyrar? Şol pursatda Brýus üçin onuň bedeni arkaly beýan edilmeli hiç hili duýgular ýokdy.
  Yssy günler. Eziz eje!
  Gülkünç, Brýus goşgy ýazmaga synanyşýar. Ol gazetde işleýän wagty, adamyň ýazmaly ýerinde, asla ýazmak islemeýärdi.
  Ak Günorta aýdym ýazyjylary ilki Kits we Şelli bilen doldurylýar.
  Köp irden men baýlygymy paýlaýaryn.
  Gijeler, deňizleriň suwlary mürrüldände, men mürrüldänýärin.
  Men özümi deňizlere, günlere, günlere we gaýalanýan gämilere berdim.
  Meniň ganym boýun egmekden garyşýar.
  Ol ýaralaryň arasyndan çykyp, deňizleri we gury ýeri reňklär.
  Gije öpüşmek üçin deňizleriň gelýän ýeri meniň ganym bozar we deňizler gyzyl reňke öwrüler.
  Bu näme diýmek? Aý, biraz gülüň, adamlar! Munuň näme diýmek bilen nähili tapawudy bar?
  Ýa-da ýene bir gezek -
  Maňa söz ber.
  Boğazym we dodaklarym Seniň dodaklaryňyň sözlerini sypasyn.
  Maňa söz ber.
  Maňa üç söz, on iki, ýüz söz, bir hekaýa aýdyp ber.
  Maňa söz ber.
  Sözleriň döwülen žargony kellämi doldurýar. Köne Täze Orleanda dar köçeler demir derwezeler bilen gurşalyp, çygly köne diwarlaryň ýanyndan sowuk howlylara alyp barýar. Ol örän owadan - owadan köne diwarlarda köne kölegeler tans edýär, ýöne bir gün ähli diwarlar zawodlara ýol açmak üçin ýykylar.
  Brýus bäş aýlap köne jaýda ýaşady, ol ýerde kärende tölegi pesdi we tarakanlar diwarlaryň boýundan ylgaşýardylar. Gara derili aýallar dar köçäniň beýleki tarapyndaky jaýda ýaşaýardylar.
  Gyzgyn tomus irdeninde ýalaňaç ýatyp, islese, haýal, süýrän derýa şemalynyň gelmegine rugsat berýärsiň. Otagyň beýleki tarapynda, bäş ýaşlarynda, ýigrimi ýaşlaryndaky garaýagyz aýal turup, ellerini uzadýar. Brýus öwrülip, tomaşa edýär. Käwagt ol ýeke özi ýatýar, käwagt bolsa goňur erkek onuň bilen ýatýar. Soňra ikisi hem uzalyp gidýärler. Inçe ýüzli goňur erkek. Inçe, çeýe bedenli garaýagyz aýal. Ol Brýusyň tomaşa edýändigini bilýär. Bu näme diýmek? Ol seniň agaçlara, otlakda oýnaýan ýaş taýlara seredýän ýaly tomaşa edýär.
  
  
  Haýal tans, saz, gämiler, pagta, mekgejöwen, kofe. Garaýagyzlaryň haýal, ýalta gülküsi. Brýus bir wagtlar gören garaýagyz adamyň ýazan setirini ýadyna saldy: "Ak şahyr meniň halkymyň näme üçin şeýle ýumşak ýöreýändigini we daň atanda gülýändigini hiç haçan bilermi?"
  Gyzgynlyk. Gün gorçisa reňkli asmanda dogýar. Güýçli ýagyşlar başlady, şäheriň alty blokuny suwa çümdürdi we on minutdan soň çyglylykdan nysga galmady. Çygly yssylyk gaty köp, şonuň üçin biraz çygly yssylyk möhüm däl. Gün ony ýalap, bir jümle içýär. Bu ýerde aýdyňlyk gazanyp bolýar. Näme barada aýdyňlyk? Bolýar, wagtyňyzy alyň. Wagtyňyzy alyň.
  Brýus ýatakda ýalta ýatdy. Goňur gyzyň bedeni ýaş banan ösümliginiň galyň, tolkunly ýapragyna meňzeýärdi. Eger siz häzir suratkeş bolsaňyz, belki ony çekip bilersiňiz. Goňur negriň giň, titräp duran ýapragyny çyzyň we ony demirgazyga iberiň. Näme üçin ony Nýu Orlean jemgyýetiniň aýalyna satmaýarsyňyz? Biraz köp ýatmak üçin azajyk pul alyň. Ol bilmez, hiç haçan çak etmez. Agaç sütüninde goňur işçiniň dar, ýumşak gapdallaryny çyzyň. Ony Çikagonyň Sungat Institutyna iberiň. Ony Nýu-Ýorkdaky Anderson Galereýalaryna iberiň. Fransuz suratkeşi Günorta deňizlerine gitdi. Freddi O'Braýen ýykyldy. Goňur aýal ony zaýalamaga synanyşanda we ol bize nädip gaçyp bilendigini aýdanda ýadyňyzdamy? Gogen öz kitabyna köp ylham berdi, ýöne olar ony bize berdiler. Hiç kim hakykatdanam alada etmedi, iň bolmanda Gogeniň ölüminden soň. Bäş sente bu kofeden bir käse we uly çörek alýarsyňyz. Çygly däl. Çikagoda arzan ýerlerde irdenki kofe çygly ýaly. Garaýagyzlar gowy zatlary gowy görýärler. Gowy, uly, süýji sözler, et, mekgejöwen, gamyş. Gara derililer aýdym aýtmak azatlygyny gowy görýärler. Sen içiňde ak gan bolan günorta gara derisi. Biraz has köp, has köp. Demirgazyk syýahatçylarynyň kömek edýändigini aýdýarlar. Eý Hudaý! Eý, meniň banjo itim! Gaugen öýüne, düşegine inçe, gara derili gyzyň ony garaşyp duran gijäni ýadyňdamy? Bu kitaby okaň. Oňa "Nuh-Nuh" diýýärler. Otagyň diwarlarynda, fransuz adamyň saçynda, goňur gyzyň gözlerinde goňur mistisizm. Nuh-Nuh. Geňlik duýgusyny ýadyňdamy? Fransuz suratkeşi garaňkyda ýerde dyza çöküp, geňligiň ysyny alýar. Gara derili gyz geň ysy duýýardy. Söýgi? Näme! Geň ysy duýýar.
  Haýal ýöräň. Wagtyňyzy alyň. Bu atyş näme hakda?
  Biraz ak, biraz ak, çal-ak, bulutly-ak, galyň dodaklar - käte galýar. Biz gelýäris!
  Bir zat hem ýitirildi. Bedenleriň tansy, haýal tans.
  Brýus bäş dollarlyk otagda düşegiň üstünde. Ýaş banan ösümlikleriniň giň ýapraklary uzakda ylgaýar. "Meniň halkymyň näme üçin irden gülýändigini bilýärsiňizmi? Meniň halkymyň näme üçin sessiz ýöreýändigini bilýärsiňizmi?"
  Ýene-de ukla, ak adam. Howlukma. Soňra köçeden aşak düşüp, kofe we bäş sentlik çörek üçin. Deňizçiler gämilerden gözleri gyzaryp düşýärler. Garry garaýagyzlar we ak aýallar bazara gidýärler. Olar biri-birini tanaýarlar, ak aýallar, garaýagyzlar. Ýumşak bol. Howlukma!
  Aýdym haýal tansdyr. Ak tenli adam dokda, aýda bäş dollar töleýän düşekde hereketsiz ýatyr. Gyzdyryň. Wagtyňyzy alyň. Bu howlukmadan dynanyňyzda, belki aňyňyz işläp başlar. Belki, içiňizde aýdym ýaňlanyp başlar.
  Hudaýym, Tom Wills şu ýerde bolsa, gowy bolardy.
  Oňa hat ýazmalymy? Ýok, ýazmasam gowy bolar. Biraz wagtdan, sowuk günler gelende, sen ýene-de demirgazyga tarap gidersiň. Bir gün bu ýere gaýdyp gel. Bir gün bu ýerde gal. Seret we diňle.
  Aýdym-tans-haýal tans.
  OceanofPDF.com
  BÄŞINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ON BIRINJI BAP
  
  "ŞENBE GIJESI - Stol üstünde nahar bar. Garryja aýal nahar bişirýär - näme! Agzymda trubka bar."
  
  Tawany galdyryň, gapagyny aşak düşüriň,
  Ejem maňa galyň çörek bişirjek.
  
  "Men saňa bermerin
  Jeleli rulonlarymdan başga ýok.
  
  "Men saňa bermerin
  Jeleli rulonlarymdan başga ýok.
  
  Old Harbor zawodynda şenbe agşamy. Sponge Martin çotgalaryny ýygnaýar, Brýus bolsa onuň her hereketini gaýtalaýar. "Çotgalary şeýle goýuň, duşenbe irden olar gowy bolar."
  Sponge zatlary bir ýere goýup, ýagtylanyp, aýdym aýdýar. Kiçijik, arassa nälet - Sponge. Onuň işçi instinkti bar. Ol şeýle zatlary halaýar, gurallary tertipli.
  "Men hapa erkeklerden bizar boldum. Men olary ýigrenýärin."
  Sponžyň ýanynda işleýän gamgyn adam gapydan çykmaga howlukýardy. Ol on minut bäri gitmäge taýýardy.
  Onuň çotgalaryny arassalamak ýa-da yzyndan tertiplemek ýokdy. Ol her iki minutda sagadyny barlaýardy. Onuň howlugy Sponžy güldürdi.
  "Ol öýüne baryp, garry aýalynyň henizem şol ýerde ýalňyz galandygyny görmek isleýär. Öýe gitmek isleýär, ýöne gitmek islemeýär. Eger ony ýitirse, başga bir aýaly tapmazlygyndan gorkýar. Aýallary tapmak örän kyn. Olardan asla hiç zat galmady. Eşidişime görä, olaryň diňe on million töweregi azat, jany ýok, esasanam Täze Angliýada" diýip, Sponge gamgyn işçi iki ýoldaşy bilen hoşlaşman howlukyp gidende göz gyrpdy.
  Brýusyň Sponžyň işçi we onuň aýaly baradaky hekaýany özüne gülkünç bermek, Brýusy göwün açmak üçin oýlap tapandygyna şübhesi bardy.
  Ol we Sponge gapydan bilelikde çykdylar. "Näme üçin ýekşenbe agşamyna gelmeýärsiňiz?" diýip, Sponge aýtdy. Ol Brýusy her şenbe agşamy çagyrýardy we Brýus eýýäm birnäçe gezek kabul edipdi.
  Indi ol Sponge bilen göterilýän köçeden öz myhmanhanasyna, kiçi işçi myhmanhanasyna tarap ýöräp barýardy. Ol Old Harbor depesiniň ýarym ýolundaky köçede, derýanyň kenaryndan diýen ýaly dik galýan depäniň üstünde ýerleşýärdi. Derýanyň kenarynda, sil suwunyň aşagyndaky ýeriň tekjesinde, diňe demir ýol we demir ýol bilen derýanyň kenaryndaky zawodlaryň arasynda birnäçe zawod jaýlary üçin ýer bardy. Relsleriň we zawod derwezeleriniň golaýyndaky dar ýoluň üstünden köçeler dagyň etegine çykýardy, beýleki köçeler bolsa depäniň töweregindäki relslere parallel gidýärdi. Şäheriň işewürlik bölegi dagyň eteginiň ýarymynda ýerleşýärdi.
  Tigirçileriň kompaniýasynyň uzyn gyzyl kerpiçden gurlan jaýlary, soňra tozanly ýol, demir ýollar, soňra işçileriň öýleriniň köçeleriniň toplumy, bir-birine ýakyn ýerleşýän kiçijik çarçuwaly jaýlar, soňra dükanlaryň iki köçesi we Spongeleriň "şäheriň kaşaň böleginiň" diýip atlandyran böleginiň başynda.
  Brýusyň ýaşaýan myhmanhanasy işçi synpynyň köçesinde, işewür köçeleriniň ýokarsynda, "ýarym baý, ýarym garyp" diýip, Gubka aýtdy.
  Bir wagtlar Brýus, şol wagt Jon Stokton, çagaka we şol bir myhmanhanada gysga wagt ýaşan wagty, şäheriň "iň baý" böleginde ýerleşýärdi. Şol wagtlar depäniň ýokarsyndaky ýer oba ýeri ýaly bolup, agaçlar bilen örtülendi. Awtomobillerden öň, dyrmaşmak gaty dikdi we Old Harborda köp tolkunlar bolmaýardy. Bu, onuň kakasy Old Harbor orta mekdebiniň direktory wezipesine geçende we kiçi maşgala Indianapolise göçmezden ozal boldy.
  Şol wagtlar balak geýen Brýus kakasy we ejesi bilen üç gatly çarçuwaly myhmanhananyň ikinji gatyndaky kiçijik otaglarda ýaşaýardy. Şonda-da ol şäherdäki iň gowy myhmanhana däldi, häzirki ýaly däldi - işçiler üçin ýarym umumy ýaşaýyş jaýy.
  Myhmanhana henizem şol bir aýalyň, Brýus oglan wagty onuň eýesi bolan dul aýalyň eýeçiligindedi. Ol iki çagasy, bir oglan we bir gyz bilen ýaş dul aýaldy - iki ýa-da üç ýaş uly oglan. Brýus Çikagoda ýaşamaga gaýdyp gelende, ol wakanyň ýerinden ýitipdi we ol ýerde mahabat agentliginde kopirayter bolup işledi. Brýus bu barada eşidende ýylgyrdy. "Hudaýym, nähili durmuş aýlawy. Bir ýerden başlaýarsyň we başlan ýeriňe gaýdyp gelýärsiň. Niýetleriň nähili bolmagynyň ähmiýeti ýok. Aýlawlarda aýlanýarsyň. Indi görýärsiň, ýöne indi görmeýärsiň." Onuň kakasy we bu çagasy Çikagoda bir işlerde işleýärdiler, biri-biri bilen ýoldaşýardylar we ikisi hem öz işlerine çynlakaý çemeleşýärdiler. Eýesiniň oglunyň Çikagoda näme edýändigini eşidende, gazet edarasyndaky oglanlaryň biriniň oňa gürrüň beren hekaýasy Brýusyň ýadyna düşdi. Bu belli bir adamlar barada hekaýady: Aýowadan gelenler, Illinoýsdan gelenler, Ogaýodan gelenler. Çikagoly bir gazetçi dosty bilen ýol syýahatyna gidende köp adamy gördi. "Olar biznesde ýa-da ferma eýeçilik edýärler we birden hiç ýere gidip bilmejek ýaly duýýarlar. Soňra kiçijik fermany ýa-da dükany satyp, Ford satyn alýarlar. Olar syýahata başlaýarlar, erkekler, aýallar we çagalar. Olar Kaliforniýa gidýärler we ondan bizar bolýarlar. Olar Tehasa, soňra Florida göçýärler. Maşyn süýt daşaýan maşyn ýaly şakyrdaýar we şakyrdaýar, ýöne olar dowam edýärler. Ahyrsoňy, olar başlan ýerine gaýdyp gelýärler we tutuş tomaşany täzeden başlaýarlar. Ýurt müňlerçe şeýle kerwen bilen dolýar. Şeýle kärhana başa barmadyk mahaly, olar islendik ýerde ýerleşip, ferma işçilerine ýa-da fabrika işçilerine öwrülýärler. Olaryň köpüsi bar. Meniň pikirimçe, bu amerikan syýahat höwesi, kiçijik başlangyç."
  Myhmanhananyň eýesi bolan dul aýalyň ogly Çikago göçüp, işe ýerleşip, durmuşa çykdy, ýöne gyzy şowly bolmady. Ol erkek tapmady. Indi ejesi garrapdy, gyzy bolsa onuň ornuny tutmak üçin gaçyp gidýärdi. Şäher üýtgedi, sebäbi myhmanhana üýtgedi. Brýus çaga wagty ejesi we kakasy bilen işdäaçarynda ýaşaýarka, ol ýerde birnäçe ähmiýetsiz adamlar ýaşaýardy - mysal üçin, onuň kakasy, orta mekdep direktory, durmuşa çykmadyk ýaş lukman we iki ýaş aklawçy. Biraz pul tygşytlamak üçin olar esasy işewür köçesindäki has gymmat myhmanhana gitmän, dagyň has beýik ýerinde kiçijik bir arassa ýere razylaşdylar. Agşamlar, Brýus çaga wagty, bu adamlar myhmanhananyň öňündäki oturgyçlarda oturyp, gürrüňleşip, arzan ýerde bolandyklaryny biri-birine düşündirýärdiler. "Maňa ýaraýar. Bu ýerde has asuda" diýdi olaryň biri. Olar syýahatçylarynyň çykdajylaryndan biraz pul gazanmaga synanyşýardylar we bu ýagdaýdan utanýardylar.
  Öýüň gyzy şol wagt uzyn sary saçly owadan kiçijik gyzjagazdy. Bahar we güýz agşamlarynda ol hemişe myhmanhananyň öňünde oýnaýardy. Syýahatçy erkekler onuň üstünde gyşarýardylar we gyz hem muňa gaty söýýärdi. Olar biriniň yzyndan ony dyzlaryna oturdyp, teňňe ýa-da süýjülik berýärdiler. "Bu näçe wagt bäri dowam edýärkä?" diýip, Brýus pikirlendi. Ol, aýal, näçe ýaşynda utanjaň boldy? Belki, ol bilmän birinden beýlekisine geçipdir. Bir agşam ol ýaş ýigidiň dyzynda oturyp, birden bir duýgy döredi. Ol munuň nämedigini bilmeýärdi. Ol indi şeýle zatlary etmeli däldi. Ol aşak böküp, şeýle bir ajaýyp keşbi bilen gitdi welin, syýahatçy erkekleri we töwereginde oturanlary güldürdi. Ýaş syýahatçy ony gaýdyp gelip, ýene-de dyzyna oturmaga ynandyrmaga synanyşdy, ýöne gyz boýun gaçyrdy, soňra myhmanhana baryp, öz otagyna çykdy we kim bilýär näme duýgy bilen - kim bilýär näme - çykdy.
  Bu Brýus şol ýerde çagaka wagty bolup geçdimi? Ol, kakasy we ejesi käte ýaz we güýz agşamlarynda myhmanhananyň gapysynyň daşyndaky oturgyçlarda oturardylar. Kakasynyň orta mekdepdäki wezipesi oňa başgalaryň gözünde belli bir abraý berdi.
  Brýusyň ejesi Marta Stokton barada näme aýdyp bilersiňiz? Brýusyň ejesi Marta Stokton barada näme aýdyp bilersiňiz? Ol ulalandan bäri onuň üçin nähili tapawutly, ýöne şol bir wagtyň özünde düşnüksiz keşbi bolandygy geň. Ol onuň hakda arzuw edip, pikir edipdi. Käwagt, onuň göz öňüne getirişinde ol ýaş we owadan, käwagt garry we dünýäden ýadawdy. Ol diňe onuň fantaziýasynyň oýnaýan keşbine öwrüldimi? Onuň ölüminden soň ýa-da siz onuň golaýynda ýaşamaýan wagtyňyzdan soň, bir erkek adamyň fantaziýasynyň oýnap, arzuw edip, durmuşyň grotesk tansynyň hereketiniň bir bölegine öwrülip biljek zady. Ony ideallaşdyryň. Näme üçin bolmaz? Ol gitdi. Ol düýşüň ýüplügini üzmek üçin golaýlaşmaz. Düýş hakykat ýaly hakykat. Tapawudy kim bilýär? Kim bir zat bilýär?
  
  Eje, eziz eje, indi meniň öýüme gel
  Şpildäki sagat ony urýar.
  
  Altynyň arasynda kümüş sapaklar.
  
  Käwagt Brýus kakasynyň öli aýal keşbine özüniňki ýaly bir zat bolandygyny pikir edýärdi. Ol kakasy bilen Çikagoda bilelikde naharlananda, käwagt garry adama sorag bermek isleýärdi, ýöne ol het edip bilmeýärdi. Bernis bilen kakasynyň täze aýalynyň arasyndaky dartgynlylyk bolmadyk bolsa, belki-de şeýle ederdi. Olar näme üçin biri-birini şeýle halamaýardylar? Ol garry adama: "Bu näme, kaka? Sen töweregiňde näme bolmagy gowy görýärsiň - ýaş aýalyň diri jesedi ýa-da öli aýalyň ýarym hakyky, ýarym haýal düýşi?" diýip bilmelidi. Ejesiniň keşbi, erginde, ýüzýän, üýtgeýän suwuklykda asylgy durdy - fantaziýa.
  Gazet redaksiyasynda işleýän akylly ýaş ýewreý ýigit enelik babatda ajaýyp maslahat berip bilerdi: "Altyn ýyldyzly eneler ogullaryny urşa iberýärler - kazyýetde ýaş ganhoryň ejesini - gara geýimde - oglunyň aklawçysy tarapyndan şol ýere goýlan - tilki, şol gowy ýigit, emin agzalarynyň gowy agzasy". Brýus çaga wagty, ejesi we kakasy bilen Old Harbordaky myhmanhananyň bir gatynda ýaşaýardy, soňra ol ýerde otag aldy. Soňra kakasy we ejesi üçin otag, özi üçin bolsa kiçi otag bardy. Hamam şol gatynda, birnäçe gapy aşakda ýerleşýärdi. Bu ýer şol wagt häzirki ýaly görünýän bolmagy mümkin, ýöne Brýusa has çirkli görünýärdi. Ol Old Harbora gaýdyp gelip, myhmanhana giden güni, oňa otagy görkezilende, ony ýokarky gata alyp giden aýalyň ony şol otaga alyp barjakdygyny pikir edip, titräpdi. Ilki başda, otagda ýeke galanda, belki bu onuň çagalyk döwründe ýaşan otagydyr öýdüpdi. Onuň aňy boş jaýdaky köne sagat ýaly "çyk-çyk" edýärdi. "Eý, Hudaýym! Gülgüne reňkiň daşyndan aýlanyp gör, şeýlemi?" Haýal-haýal, hemmesi aýdyňlaşdy. Ol munuň nädogry otagdygyna karar berdi. Ol zatlaryň şeýle bolmagyny islemeýärdi.
  "Gowy däl. Bir gije ejem üçin aglap oýanyp, onuň ýumşak elleriniň meni gujaklamagyny, kellämiň onuň ýumşak döşünde durmagyny isläp bilerin. Ene kompleksi - şuňa meňzeş bir zat. Men özümi ýatlamalardan azat etmäge synanyşmaly. Mümkin bolsa, burnuma täze dem alyň. Durmuşyň tansy! Durma. Yza gaýtma. Tansy soňuna çenli tans et. Diňle, sazy eşidýäňmi?
  Ony otaga getiren aýal, şübhesiz, Burç saçlylaryň gyzydy. Ol muny onuň adyndan bilýärdi. Ol biraz semredi, ýöne arassa eşikler geýýärdi. Saçlary eýýäm biraz çal reňke öwrülipdi. Ol henizem içinde çagamydy? Ol ýene-de çaga bolmak isleýärmidi? Ony Köne Harbora gaýdyp getiren zat şumydy? "Bolýar, asla" diýip, öz-özüne berk aýtdy. "Men indi başga düşekde".
  Indi özi myhmanhana eýesi bolup işleýän, myhmanhana eýesiniň gyzy bolan şol aýal barada näme aýdyp bilersiňiz?
  Näme üçin ol erkek tapmady? Belki, ol islemedikdir. Belki, ol gaty köp erkek görendir. Onuň özi çagalykda myhmanhanadaky iki çaga bilen hiç haçan oýnamandy, sebäbi kiçijik gyz ony foýede ýeke görende utanýardy we iki-üç ýaş uly bolansoň, özi hem utanýardy.
  Irden, ol çagaka dyzyna çenli balak geýip, kakasy we ejesi bilen myhmanhanada ýaşaýan wagty, adatça kakasy bilen gezelenç edip, mekdebe giderdi, günortan bolsa, mekdep gutaranda, öýüne ýeke özi gelerdi. Kakasy mekdebe giç galyp, kagyzlary düzedip ýa-da şuňa meňzeş zatlar bilen meşgullanardy.
  Günüň ikinji ýarymynda, howa gowy bolanda, Brýus we ejesi gezelenje çykdylar. Ol bütin gün näme etdi? Bişirjek zat ýokdy. Olar myhmanhananyň naharhanasynda nahar iýmäge gelen syýahatçylaryň, daýhanlaryň we şäher ýaşaýjylarynyň arasynda naharlandylar. Birnäçe işewür hem geldi. Soňra agşamlyk nahary ýigrimi bäş sente düşdi. Oglanyň göz öňüne geň adamlaryň ýörişi yzygiderli girip-çykýardy. Şol wagtlar hyýal etmek üçin köp zat bardy. Brýus örän sessiz oglandy. Onuň ejesi hem şeýledi. Brýusyň kakasy maşgalanyň adyndan çykyş edýärdi.
  Ejesi gün boýy näme edýärdi? Ol köp tikýärdi. Şeýle hem, ol kružewa dokaýardy. Soňra, Brýus ejesiniň ölüminden soň bile ýaşan mamasy Bernise öýlenende, ejesiniň tiken kružewasyndan köp zat iberdi. Ol örän inçedi, wagtyň geçmegi bilen biraz sary reňkdedi. Bernis ony alanyna begendi. Ol mamasyna ony nähili ibermelidigini ýazyp hat ýazdy.
  Bir gün günortan, indi otuz dört ýaşly oglan mekdepden sagat dört töwereginde öýüne gaýdyp gelende, ejesi ony gezelenje alyp gitdi. Şol wagtlar Köne Harbora birnäçe derýa gämisi yzygiderli gelýärdi we aýal bilen çaga bendine düşmegi gowy görýärdiler. Nähili şowhun! Nähili aýdym, nälet we gygyryş! Bütin gün gyzgyn derýa jülgesinde uklap ýatan şäher birden oýandy. Arabalar daglyk köçelerde tertipsiz ýöräp, tozan buluty göterilip, itler üýrüp, oglanlar ylgaşyp gygyryp, şäheriň üstünden energiýa tupany ýaýrady. Gaýyk nädogry wagtda dokda saklanmasa, bu ölüm we ýaşaýyş meselesi ýalydy. Gaýyklar indi Çal Teker Zawodynyň eýeleýän ýerinde ýerleşýän kiçi dükanlar we salonlar bilen gurşalan köçäniň golaýynda harytlary düşürýärdi, ýolagçylary alyp we düşürýärdi. Dükanlar derýa seredýärdi we olaryň arkasynda demir ýol gatnaýardy, derýanyň janyny haýal-haýal, ýöne ynamly boğýardy. Demir ýol, görünýän derýa we derýa durmuşy nähili romantik däl ýalydy.
  Brýusyň ejesi çagany eňňit köçeden derýa seredýän kiçi dükanlaryň birine alyp gitdi, ol ýerde adatça ownuk zatlar satyn alýardy: iňňeler toplumy ýa-da sapak rulony. Soňra ol we oglan dükanyň öňündäki oturgyçda oturdylar, dükançy onuň bilen gürleşmek üçin gapydan geldi. Ol çal murtly arassa adamdy. "Oglan gaýyklara we derýa seretmegi halaýar, şeýlemi, hanym Stokton?" diýdi ol. Erkek bilen aýal sentýabr aýynyň ahyryndaky yssy gün we ýagyş ýagmagy barada gürleşdiler. Soňra müşderi peýda boldy, erkek dükanyň içine girip ýitip gitdi we gaýdyp çykmady. Oglan ejesiniň dükandaky bu ownuk zady satyn alandygyny bilýärdi, sebäbi ol kiçijik bir ýagşylyk etmezden öňdäki oturgyçda oturmagy halamaýardy. Şäheriň bu bölegi eýýäm dargap başlady. Şäheriň işewürlik durmuşy derýadan daşlaşypdy, şäheriň ähli durmuşynyň bir wagtlar jemlenen derýasyndan daşlaşypdy.
  Aýal bilen oglan oturgyçda bir sagatlap oturdylar. Çyra ýumşap başlady we derýanyň jülgesinden sowuk agşam şemaly öwüsdi. Bu aýal nähili seýrek gürleýärdi! Brýusyň ejesiniň gaty jemgyýetçilikçi däldigi aýdyňdy. Mekdep direktorynyň aýalynyň şäherde köp dostlary bolmagy mümkin, ýöne oňa olara mätäç däl ýalydy. Näme üçin?
  Gaýyk gelende ýa-da gidende, bu örän gyzyklydy. Uzyn, giň, daş döşenen direk eňňit ýolda düşürilipdi we garaýagyz erkekler başlarynda we eginlerinde ýükler bilen gaýykda ylgaýardylar ýa-da ylgaýardylar. Olar ýalaňaç we köplenç ýarym ýalaňaçdy. Maý aýynyň ahyrynda ýa-da sentýabr aýynyň başynda olaryň gara ýüzleri, arkalary we eginleri gün şöhlesinde nähili ýalpyldaýardy! Gaýyk, derýanyň haýal hereket edýän çal suwlary, Kentukki kenaryndaky ýaşyl agaçlar we oglanyň ýanynda oturan bir aýal bardy - şeýle ýakyn, ýöne şeýle uzakda.
  Käbir zatlar, täsirler, suratlar we ýatlamalar oglanyň aňynda ornaşdy. Olar aýal ölenden we erkek bolandan soň hem şol ýerde galdy.
  Aýal. Syr. Aýallara söýgi. Aýallara hormat goýmazlyk. Olar nähili? Olar agaçlar ýalymy? Aýal durmuşyň syryna nähili derejede aralaşyp, pikirlenip, duýup biler? Erkekleri söý. Aýallary al. Günleriň geçmegi bilen ylga. Durmuşyň dowam edýändigi seni alada etmeýär. Ol aýallary alada edýär.
  Durmuşy görende nägile bolan bir adamyň pikirleri, oglanyň derýanyň kenarynda bir aýal bilen oturyp duýan zatlary bilen garyşdy. Ol aýalyň özi ýaly jandardygyny tanamak üçin ýeterlik ýaşyna ýetmänkä, aýal öldi. Brýus, aýalyň ölüminden soňky ýyllarda, erkek adama öwrülýän döwründe, oňa bolan duýgusyny döretdimi? Belki, şeýledir. Belki, ol şeýle edendir, sebäbi Bernis köp syrly görünmeýärdi.
  Söýýän adam söýmeli. Bu onuň tebigaty. Işçi bolan, barmaklary arkaly ýaşaýan we duýýan Sponge Martin ýaly adamlar durmuşy has aýdyň duýdularmy?
  Şenbe agşamy Brýus Sponge bilen fabrikadan çykýar. Gyş gutardy, ýaz gelýär.
  Zawodyň derwezesiniň öňünde awtoulagyň rulunda bir aýal dur - zawod eýesi Greýiň aýaly. Başga bir aýal oglunyň ýanyndaky oturgyçda oturyp, agşamky ýagtylykda derýanyň akymynyň hereketini synlaýar. Adamyň aňynda gezýän pikirler, fantaziýalar. Şu pursatda durmuşyň hakykaty bulanýar. Tohum ekmegiň açlygy, topragyň açlygy. Aňyň toruna çümşen sözler topary onuň aňyna aralaşyp, dodaklarynda sözler emele getirdi. Sponge gepleýän wagty, Brýus we awtoulagdaky aýal bir pursatlyk biri-biriniň gözlerine seretdiler.
  Şol pursatda Brýusyň kellesinde dörän sözler Injilden gelipdi. "Ýahuda Onana: 'Doganyňyň aýaly bilen ýakynlaş, oňa öýlen we doganyňa nesil galdyr' diýdi."
  Sözleriň we pikirleriň nähili geň garyndysy. Brýus birnäçe aý bäri Bernisden uzakdady. Ol indi hakykatdanam başga bir aýal gözläp bilermi? Maşyndaky aýal näme üçin şeýle gorkdy? Ol oňa seredip, ony utandyrdymy? Emma ol oňa seredýärdi. Onuň gözlerinde, äriniň zawodynda işleýän işçi bilen gürleşjek bolýan ýaly bir mimika bardy. Ol Sponge diňleýärdi.
  Brýus SpongeBobyň ýanyndan ýöräp, yzyna seretmändi. "Bu nähili Injil!" Bu Brýusyň okamakdan ýadamaýan az sanly kitaplarynyň biridi. Ol çagaka, ejesi aradan çykandan soň, mamasynyň hemişe Täze Ähti okamak barada kitaby bardy, ýöne ol Köne Ähti okaýardy. Erkekler we aýallar biri-biri bilen baglanyşykly hekaýalar - meýdanlar, goýunlar, ekin ekmek, ýere gelen açlyk, geljekki bolçulyk ýyllary. Ýusup, Dawut, Şawul, Şimşon, güýçli adam - bal, arylar, ammarlar, mallar - erkekler we aýallar harmanlarda ýatmaga ammarlara gidýärler. "Ol ony görende, ýüzüni ýapandygy üçin, onuň bir kemçindigini pikir etdi." Şeýle hem ol dosty Hira bilen Timoratdaky goýun gyrkyjylarynyň ýanyna geldi.
  "Ol ýolda oňa tarap öwrülip: "Ýör, men seniň ýanyňa gireýin" diýdi".
  Çikagonyň gazet edarasynda işleýän ýaş ýewreý ýigit näme üçin kakasynyň kitabyny okamady? Onda şeýle gürrüň bolmazdy.
  Ogaýo derýasynyň jülgesinde, talaş üýşüginiň üstünde, garry aýalynyň - tülki terýer ýaly diri bolan garry aýalynyň ýanynda süngeri goýupdy.
  Maşyndaky aýal Brýusa seredýär.
  Işçi, Gübbe ýaly, barmaklary bilen zatlary görüp, duýup we dadyp görüpdi. Ýaşaýyş keseli adamlaryň ellerinden, şeýle hem bedenlerinden daşlaşmagy sebäpli döräpdi. Zatlar tutuş beden bilen duýulýar - derýalar, agaçlar, asman, otlaryň ösmegi, däne ösdürilip ýetişdirilmegi, gämiler, ýerdäki tohumlaryň hereketi, şäher köçeleri, şäher köçelerindäki tozan, polat, demir, gökdelenler, şäher köçelerindäki ýüzler, erkekleriň bedenleri, aýallaryň bedenleri, çagalaryň çalt, inçe bedenleri.
  Çikago gazet edarasyndan gelen bu ýaş ýewreý ýigit ajaýyp çykyş edýär - ol düşegi galdyrýar. Bernis şahyr we mum aýal barada hekaýa ýazýar, Tom Wills bolsa ýaş ýewreý ýigidi käýeýär. "Ol aýalynyň özünden gorkýar".
  Brýus Çikagodan çykyp, hepdelerçe derýada we Nýu Orleanyň doklarynda geçirýär.
  Ejesi baradaky pikirler - oglanyň ejesi baradaky pikirleri. Brýus ýaly adam Sponge Martin atly işçiniň ýanynda on ädim ýöräp barýarka, ýüz dürli pikirleri pikir edip bilerdi.
  Sponge özüniň - Brýusyň - we awtoulagdaky aýalyň arasyndaky kiçijik boşlugy gördümi? Ol muny, belki-de, barmaklarynyň üsti bilen duýdy.
  "Bu aýal saňa ýarady. Seret bolsaň gowy bolar" diýip, Sponge aýtdy.
  Brýus ýylgyrdy.
  Sponge bilen ýöräp barýarka ejesi barada ýene-de pikirler. Sponge gürleýärdi. Ol awtoulagdaky aýal hakda gürrüň bermedi. Belki, bu diňe işçileriň tarapgöýlügidir. Işçiler şeýledi; olar aýallar barada diňe bir tarapdan pikir edýärdiler. Işçilerde elhenç prozaiki bir zat bardy. Iň ähtimal, olaryň synlarynyň köpüsi ýalan bolupdyr. De dum dum dum! De dum dum dum!
  Brýus ejesi baradaky käbir zatlary ýadyna saldy ýa-da ýadyna salandygyny pikir etdi we Old Harbora gaýdyp geleninden soň, olar onuň aňynda jemlendi. Myhmanhanada gijeler. Agşamlyk naharyndan soň we açyk gijelerde ol ejesi we kakasy bilen myhmanhananyň gapysynyň daşynda nätanyş adamlar, syýahatçylar we başgalar bilen oturardy, soňra Brýusy ýatdyrýardylar. Käwagt mekdep direktory bir erkek bilen gürrüňdeş bolýardy. "Goragly nyrh gowy zatmy? Siz onuň bahalary gaty ýokarlandyrjakdygyna düşünmeýärsiňizmi? Ortadaky islendik adam ýokarky we aşaky degirmen daşlarynyň arasynda ezilip gider."
  Degirmeniň düýbi näme?
  Kaka bilen eje öz otaglaryna gitdiler: erkek adam mekdep depderlerini, aýal bolsa kitap okady. Käwagt ol tikinçilik edýärdi. Soňra aýal oglanyň otagyna girip, onuň iki ýaňagyndan öpdi. "Indi ýat" diýdi ol. Käwagt, ol ýatyp galandan soň, ene-atasy gezelenje çykýardylar. Olar nirä gitdiler? Olar derýanyň bakyndaky köçede dükanyň öňündäki agajyň ýanyndaky oturgyçda oturmaga gitdilermi?
  Hemişe akýan derýa ägirt uly zatdy. Ol hiç haçan howlukmaýan ýalydy. Birnäçe wagtdan soň, ol Missisipi atly başga bir derýa goşulyp, günorta tarap süýşdi. Barha köp suw akýardy. Ol düşekde ýatanda, derýa oglanyň kellesinden akýan ýalydy. Käwagt ýaz gijelerinde, erkek bilen aýal ýok wagty, birden ýagyş ýagýardy we ol düşekden turup, açyk penjirä tarap gidýärdi. Asman garaňky we syrlydy, ýöne ikinji gatdaky otagyňdan aşak seredende, adamlaryň köçeden aşak, derýa tarap howlukmaç gelýän, ýagyşdan gaçmak üçin gapylarda we çykyşlarda gizlenýän şatlykly keşbini görmek bolýardy.
  Beýleki gijeler düşekde diňe penjire bilen asmanyň arasyndaky garaňky ýer bardy. Onuň gapysynyň daşyndaky koridordan erkekler geçip barýardylar - syýahat edýän erkekler, ýatmaga taýýarlanýardylar - olaryň köpüsi agyr aýakly, semiz erkeklerdi.
  Nähili-de bolsa, Brýusyň eje baradaky pikiri derýa bolan duýgulary bilen garyşdyrylypdy. Ol munuň hemmesiniň kellesindäki garyşykdygyny gowy bilýärdi. Missisipi ene, Ogaýo ene, şeýlemi? Elbetde, bularyň hemmesi manysyzdy. "Şahyryň düşegi" diýip, Tom Wills aýdardy. Bu simwolizmdi: gözegçilikden çykyp, bir zady aýdyp, başga bir many berýärdi. Şeýle-de bolsa, onda bir zat bolup biler - Mark Tweniň diýen ýaly düşünen, ýöne synanyşmaga het edip bilmedigi bir zat - uly kontinental poeziýanyň başlangyjy, şeýlemi? Aşak akýan ýyly, uly, baý derýalar - Ogaýo ene, Missisipi ene. Akylly bolup başlanyňda, şeýle düşege gözegçilik etmeli bolarsyň. Seret, dogan, eger muny sesli aýtsaň, bir hilegär şäher ýaşaýjysy saňa gülüp biler. Tom Wills: "Aý, bol!" diýip hüňürdeýär. Sen oglan wagtyň, derýa seredip oturanyňda, uzakda bir zat peýda boldy, uzakda garaňky tegmil. Onuň ýuwaş-ýuwaşdan batýandygyny gördüň, ýöne ol şeýle uzakdady welin, nämedigini görüp bilmeýärdiň. Suw basan agaçlar wagtal-wagtal titräp, diňe bir ujy ýüzüp duran ýaly, ýüzüp ýören adam ýaly galyp durdy. Belki, ol ýüzüjidir, ýöne elbetde, şeýle bolup bilmez. Erkekler Ogaýo derýasyndan kilometrlerçe, Missisipi derýasyndan bolsa kilometrlerçe ýüzmeýärler. Brýus çaga wagty, oturgyçda oturyp, tomaşa edýärkä, gözlerini ýarym ýumýardy, ejesi bolsa onuň ýanynda oturyp, şeýle edýärdi. Soňra, ol ulalanda, ejesi bilen onuň bir wagtyň özünde bir pikirde bolup-bolmandygy mälim boldy. Belki, Brýusyň soňra çagalykda göz öňüne getiren pikirleri onuň hiç haçan aklyna gelmedi. Fantaziýa çylşyrymly zatdy. Adam göz öňüne getirmegiň kömegi bilen özüni başgalar bilen syrly bir ýol bilen baglanyşdyrmaga synanyşdy.
  Sen agaçlaryň ylgap, yranýandygyny gördüň. Ol indi saňa tarap, Kentukki kenaryndan uzakda däl, haýal, güýçli akymyň bolan ýerindedi.
  Indi bolsa ol barha kiçelip başlady. Suwuň çal fonunda, barha kiçelip barýan kiçijik gara jandaryň öňünde ony näçe wagtlap gözüň öňünde saklap bilerdiň? Bu synaga öwrüldi. Zerurlyk gaty erbetdi. Näme gerekdi? Hereket edýän sary-çal ýüzündäki süýşüp barýan, ýüzüp barýan gara nokada gözüňi dikip, gözüňi mümkin boldugyça uzak wagtlap hereketsiz saklamak.
  Erkekler we aýallar garaňky agşam daşardaky oturgyçda oturyp, derýanyň garaňkylaşýan ýüzüne seredip näme edýärdiler? Olar näme gördüler? Näme üçin bilelikde şeýle gülkünç bir zady etmeli boldular? Çaganyň kakasy bilen ejesi gijelerine ýeke gezende, olarda meňzeş zat barmydy? Olar hakykatdanam çaga ýaly bir zerurlygy kanagatlandyrýardylarmydy? Öýe gelip, ýatmaga gidenlerinde, käte ýuwaş ses bilen gürleşýärdiler, käte bolsa dymýardylar.
  OceanofPDF.com
  ON IKINJI BAP
  
  Brýus üçin başga bir geň ýatlama, Sponge bilen ýöriş. Ol Old Harbordan kakasy we ejesi bilen Indianapolise gidende, olar Luiswill gämisine mündüler. Şol wagt Brýus on iki ýaşyndady. Onuň bu waka baradaky ýatlamasy has ygtybarly bolup biler. Olar irden turup, bir kilisede doka tarap ýöräp gitdiler. Başga iki ýolagçy, iki ýaş ýigit bardy, elbetde, Old Harboryň raýatlary däldi. Olar kimlerdi? Käbir ýagdaýlarda görülen käbir şahslar ýadymyzda hemişelik galýar. Şeýle-de bolsa, şeýle zatlary gaty çynlakaý kabul etmek kyn mesele. Bu mistisizme getirip biler we amerikan mistigi absurd bir zat bolardy.
  Zawodyň derwezesiniň ýanyndaky awtoulagdaky aýal, Brýus bilen Sponžyň ýaňy geçip giden aýaly. Sponžyň özi bilen Brýusyň arasynda bir hili geçelge bardygyny bilmegi geň. Ol ony gözlemeýärdi.
  Brýusyň ejesi hemişe şeýle aragatnaşyk saklap, olaryň we onuň adamsynyň - Brýusyň kakasynyň - bu barada habarsyz galmagy hem geň bolardy.
  Onuň özi muny bilmeýän bolmagy mümkin - aňly ýagdaýda däl.
  Çagalygynyň derýada geçen şol güni, şübhesiz, Brýus üçin örän aýdyň ýatlama boldy.
  Elbetde, Brýus şol wagt çagady we çaga üçin täze ýere göçmegiň başdan geçirmesi ajaýyp zat.
  Täze ýerde nämeler görüner, ol ýerde nähili adamlar bolar, ol ýerde nähili durmuş bolar?
  Şol gün irden ejesi we kakasy bilen Köne Harbordan çykanda gaýyga münen iki ýaş ýigit ýokarky palubanyň demiriniň ýanynda durup, gaýyk derýa tarap çekilende gürleşýärdiler. Biri gara saçly we uly elli, agramly, giň eginli adamdy. Ol çilim çekýärdi. Beýlekisi bolsa inçe we kiçijik gara murtlary bardy, ony yzygiderli sypaýardy.
  Brýus kakasy we ejesi bilen oturgyçda oturypdy. Irden geçipdi. Ýolagçylar gämi münüp, ýükler düşürilipdi. Iki ýaş ýolagçy gülüşip we çynlakaý gürleşip, gezelençlerini dowam etdirdiler we çaga olaryň biriniň, inçe erkek adamyň ejesi bilen nähilidir bir baglanyşygynyň bardygyny duýdy. Erkek bilen aýal bir wagtlar biri-birini tanaýan ýaly we indi özlerini bir gaýykda tapmaga utanýan ýalydy. Stoktonlaryň oturan oturgyjynyň ýanyndan geçenlerinde, inçe erkek olara däl-de, derýa seretdi. Brýus utanjaň, oglanlyk höwesini duýup, oňa seslendi. Ol ýaş ýigide we ejesine siňipdi. Şol gün ol nähili ýaş görünýärdi - gyz ýaly.
  Отец Брюса донгго разговаривал с чананом лодки, который хвастался своим впечатлениями, полученными в первие дни на реке. Он говорил о черных матросах: "Тогда мы владели ими, как и многим лошадьми, ноябрь нам приходилось заботиться о них, как о лошадях. Именно после войны мы Касали получать от них зираную выгоду. Понимаете, они все равно были нашей собственностью, ноябрь мы не могли про продать и всегда могли получить все, что хотели. Ниг зыы любят реку. Вы не сможете удержать ниг па подальше от реки. Раньше мы получали и за пра или шесть адов в месяц и неилиили им этого, если не хотели. Почему мы дольжны это делать? Если негр становился геем, мы сбрасяви его в реку. В те времена никто никогда не наводил справки о пропавшем ниг заее.
  Gaýygyň kapitany we mekdep mugallymy gaýygyň başga bir bölegine gitdiler we Brýus ejesi bilen ýeke galdy. Onuň ýadygärliginde - ölüminden soň - ol süýji, çynlakaý ýüzli inçe, kiçijik aýal bolup galdy. Ol diýen ýaly hemişe sessiz we sakgaldy, ýöne käwagt - seýrek - gaýykdaky şol gün ýaly, ol geň derejede janly we güýçli bolýardy. Şol günüň ikinji ýarymynda, oglan gaýygyň daşyndan ylgamakdan ýadanda, ýene-de onuň ýanynda oturmaga gitdi. Agşam düşüpdi. Bir sagatdan soň olar Luiswillde daňylgy bolarlar. Kapitan Brýusyň kakasyny tigirliler üçin niýetlenen jaýa alyp bardy. Iki ýaş ýigit Brýusyň we ejesiniň ýanynda durdy. Gaýyk şähere ýetmezden öňki iň soňky duralga bolan doka golaýlady.
  Derýanyň kenaryndaky palçygyň içine daş döşelen uzyn, ýumşak eňňitli kenar bardy we olaryň saklanan şäheri Köne Harbora örän meňzeýärdi, diňe biraz kiçiräkdi. Olar köp halta däneleri düşürmeli boldular, garaýagyzlar bolsa işläp ýörkä aýdym aýdyp, gämi duralgasynda ýokary-aşak ylgaýardylar.
  Dokda ýokary-aşak ylgaýan ýyrtyk garaýagyz erkekleriň bokurdagyndan geň, gorkunç sesler çykýardy. Sözler tutulýardy, urulýardy, bokurdagynda galýardy. Söz söýüjiler, ses söýüjiler - garaýagyzlar öz seslerini ýyly ýerde, belki-de gyzyl dilleriniň aşagynda saklaýan ýalydylar. Olaryň galyň dodaklary sesiň gizlenýän diwarlarydy. Aklara ýitirilen jansyz zatlara - asmana, derýa, hereket edýän gaýyga - garaýagyz mistisizmine bolan aňsyz söýgi diňe aýdymda ýa-da bedenleriň hereketinde beýan edilýärdi. Garaýagyz işçileriň bedenleri asman derýa degişli bolşy ýaly biri-birine degişlidi. Asmanyň gyzyl reňke boýalan ýerinde derýanyň düýbüne degýärdi. Garaýagyz işçileriň bokurdagyndan çykýan sesler biri-birine degýärdi, biri-birini sypaýardy. Gaýygyň palubasynda gyzyl ýüzli ýoldaş asmana we derýa nälet okaýan ýaly durdy.
  Oglan gara işçileriň bokurdagyndan çykýan sözleri düşünip bilmedi, ýöne olar güýçli we owadandy. Soňra, şu pursady ýatlap, Brýus gara deňizçileriň aýdym aýdýan seslerini hemişe reňkler hökmünde ýadynda saklady. Gara bokurdaglardan gyzyl, goňur, altyn sary reňkler akyp çykdy. Ol özünde geň bir tolgunma duýdy, onuň ýanynda oturan ejesi hem tolgundy. "Aý, bäbegim! Aý, bäbegim!" Sesler gara bokurdaglarda saklanyp galdy. Notalar çärýek notalara bölündi. Sözler, many hökmünde, ähmiýetsizdir. Belki, sözler hemişe ähmiýetsiz bolupdyr. "Banjo iti" barada geň sözler bardy. "Banjo iti" näme?
  "Aý, meniň banjo itim! Aý, aý, aý, aý, aý, aý, aý, aý, meniň banjo itim!"
  Goňur bedenler ylgaýardy, gara bedenler ylgaýardy. Pisden ýokary-aşak ylgaýan erkekleriň hemmesiniň bedenleri bir bedendi. Ol birini beýlekisinden tapawutlandyryp bilmedi. Olar biri-birine ýitdi.
  Ol şeýle köp ýitiren adamlaryň jesetleri biri-birinde bolup bilermi? Brýusyň ejesi oglanyň elinden tutup, ony berk we mähirli gysdy. Onuň ýanynda şol gün irden gaýyga münen inçe ýigit durdy. Şol pursatda ejesi bilen oglanyň näme duýandygyny bilýärmidi we olaryň bir bölegi bolmak isleýärmidi? Elbetde, gaýyk derýanyň ýokarsynda ýüzýänçä, gün boýy aýal bilen erkek adamyň arasynda bir zat bardy, ikisi hem ýarym-ýarym bilýärdi. Mekdep mugallymy bilmeýärdi, ýöne oglan we inçe ýigitiň ýoldaşy bilýärdi. Käwagt, şol agşamdan köp wagt geçensoň, ejesi bilen gaýykda bir wagt oglan bolan adamyň aňyna pikirler gelýär. Gün boýy, erkek gaýykda aýlanyp ýörkä, ýoldaşy bilen gürleşýärdi, ýöne içinde çagaly aýala çagyryş bardy. Gün günbatara tarap batanda, onuň içinde bir zat aýala tarap hereket edýärdi.
  Indi agşamky gün günbatardaky derýa düşjek ýalydy we asman gülgüne-gyzyl reňkdedi.
  Ýigitiň eli ýoldaşynyň egnine goýuldy, ýöne ýüzi aýal bilen çaga tarap öwrüldi. Aýalyň ýüzi agşamky asman ýaly gyzyldy. Ol ýigide däl-de, derýanyň beýleki tarapynda ondan daşlaşyp seredýärdi we oglanyň gözi ýigidiň ýüzünden ejesiniň gözüne geçdi. Ejesiniň eli berk gysyldy.
  Brýusyň hiç haçan doganlary ýa-da uýalary bolmandyr. Belki, ejesi has köp çaga isleýärdi? Käwagt, Bernisi terk edeninden köp wagt geçensoň, Missisipi derýasynda açyk gaýykda ýüzýän mahaly, bir gije kenara çykanda gaýygy ýitirmezden öň, geň zatlar bolýardy. Ol gaýygy agajyň aşagynda bir ýere goýup, derýanyň kenaryndaky otlaryň üstünde ýatypdy. Onuň gözleriniň öňünde ruhlar bilen doldurylan boş derýa bardy. Ol ýarym uklap, ýarym oýady. Onuň aňyny fantaziýalar doldurdy. Tupan döwülip, gaýygy alyp gitmezden öň, ol suwuň kenarynda garaňkylykda uzak wagtlap ýatyp, derýada başga bir agşamy gaýtadan başdan geçirdi. Tebigatdaky zatlaryň geňligi we täsinligi, şäherde ýaşamakda we Bernise öýlenmekde ýitirilen many - ol olary yzyna gaýtaryp bilermi? Agaçlaryň, asmanyň, şäher köçeleriniň, gara-ak adamlaryň - jaýlaryň, sözleriň, sesleriň, pikirleriň, fantaziýalaryň geňligi we täsinligi bardy. Belki, ak derili adamlaryň durmuşda şeýle çalt gülläp ösmegi, gazetleriň, mahabatlaryň, beýik şäherleriň, akylly we zehinli pikirleriň dünýä höküm sürmegi, olara gazananlaryndan has köp çykdajy edendir. Olar köp zat gazanmadylar.
  Brýus bir gezek Ogaýo derýa gämisinde gören ýaş ýigit, ejesi we kakasy bilen derýanyň ýokarky böleginde syýahat edýän oglan wagty - şol agşam ol soňra Brýus boljak adama meňzeýärdimi? Eger şol ýaş ýigit hiç haçan bolmadyk bolsa, eger oglan ony oýlap tapan bolsa, bu onuň aňynyň geň bir üýtgemegi bolardy. Aýdaly, ol ony soň - nähilidir bir ýol bilen - ejesini özüne düşündirmek üçin, aýala, ejesine ýakynlaşmak üçin oýlap tapdy. Erkegiň aýal, ejesi baradaky ýatlamasy hem toslama bolup biler. Brýusyňky ýaly aň hemme zada düşündiriş gözleýärdi.
  Ogaýo derýasyndaky gaýykda agşam çalt golaýlap gelýärdi. Gaýanyň ýokarsynda bir şäher durdy we üç-dört adam gämiden düşdi. Garaýagyzlar pristanda aýdym aýdyp, ýöräp, tans edip durdular. Iki sany köne at daňylan köne jaý köçeden aşak, gaýanyň üstündäki şähere tarap süýşüp barýardy. Kenarda iki ak adam durdy. Biri kiçi we çeýedi, elinde hasap depderi bardy. Ol kenara çykarylýan däne haltalaryny barlaýardy. "Ýüz ýigrimi iki, ýigrimi üç, ýigrimi dört."
  "Aý, banjo itim! Aý, ho! Aý!
  Kenardaky ikinji ak adam uzyn we arrykdy, gözlerinde ýabany bir keşp bardy. Kapitanyň sesi, tigirli jaýda ýa-da ýokarky palubada Brýusyň kakasy bilen gürleşýän sesi, agşamky asuda howada aýdyň eşidilýärdi. "Ol deli." Kenardaky ikinji ak adam, dyzlaryny gollarynyň arasyna goýup, bentiň üstünde oturypdy. Onuň bedeni negrleriň aýdym aýtmagynyň ritmine laýyklykda haýal-haýal öňe-yza titräp durdy. Adam nähilidir bir heläkçilige uçrapdy. Onuň uzyn, inçe ýaňagyna ýara düşüpdi we gan hapa sakgalyna damjalap, şol ýerde gurady. Günbatardaky gyzyl asmanyň fonunda kiçijik gyzyl zolak, oglanyň derýanyň aşagyndaky güne seredende görüp bilýän otly zolak ýaly, günbatardaky gyzyl reňkde zor görünýärdi. Ýaraly adam ýyrtyk geýimlidi, dodaklary açyk, galyň dodaklary negrleriň aýdym aýdanda ýaly sallanyp durdy. Onuň bedeni titräp durdy. Gaýykdaky inçe ýigidiň bedeni, giň eginli adam bilen gürrüňdeş bolmaga synanyşyp, diýen ýaly duýulmaz derejede titräp durdy. Brýusyň ejesi bolan aýalyň jesedi titräp durdy.
  Şol agşam gaýykdaky oglan üçin bütin dünýä, asman, gaýyk, garaňkylyga çekilýän kenar aýdym aýdýan garalaryň seslerinden titräp duran ýalydy.
  Bularyň hemmesi diňe bir fantaziýa, bir höwes bolup bilermidi? Ol çagalykda ejesiniň elinden tutup gaýykda uklap galyp, bularyň hemmesini düýş görendigi bolup bilermidi? Dar palubaly derýa gaýygy bütin gün gyzgyndy. Gaýygyň gapdalyndan akýan çal suw oglany uklady.
  Gaýygyň palubasy üstünde sessiz oturan kiçijik aýal bilen, bütin gününi dosty bilen gürleşip, aýala bir gezek hem ýüzlenmän oturan kiçijik murtly ýaş ýigidiň arasynda näme boldy? Hiç kimiň hiç zat bilmeýän we özleriniň hem az bilýän adamlarynyň arasynda näme bolup biler?
  Brýus Sponge Martiniň ýanynda ýöräp barýarka, awtoulagda oturan bir aýalyň ýanyndan geçende, olaryň arasynda bir zat ýalpyldap, näme aňladýardy?
  Şol gün derýa gaýygynda Brýusyň ejesi ýaş ýigide tarap öwrüldi, emma oglan ikisine-de seredip durdy. Sanki ol birden bir zada - belki-de öpüşmäge - razy bolan ýalydy.
  
  Bu barada oglandan we belki-de, ýabany, geň bir pikirden başga hiç kim bilmeýärdi, derýanyň kenarynda oturyp, galyň, aşak düşen dodaklary bilen gaýyga seredýän deli adam. "Ol üç çärýek ak, bir çärýek gara we on ýyl bäri deli" diýip, kapitanyň sesi ýokardaky palubada mugallyma düşündirdi.
  Däli adam kenarda, bendiň üstünde, gaýyk demir ýollaryndan aýrylýança egilip oturypdy, soňra aýagyna galyp gygyrypdy. Kapitan soňra gaýyk şähere gelende her gezek şeýle edýändigini aýtdy. Kapitanyň sözlerine görä, ol adam zyýansyzdy. Ýaňagynda gyzyl gan damjasy bolan deli adam aýagyna galyp, göwresini dikeldip, gepledi. Onuň bedeni bendiň üstünde ösýän gury agajyň göwdesine meňzeýärdi. Belki, ol ýerde gury agaç bar eken. Oglan uklap galyp, ähli zady düýş gören bolmagy mümkin. Ol geň bir ýagdaýda inçe ýigite çekilipdi. Ol ýigitiň ýanyna gelmegini isleýän we göz öňüne getirmeginiň ony aýalyň, ejesiniň bedeni arkaly has ýakynlaşdyrmaga rugsat beren bolmagy mümkin.
  Däliniň eşikleri nähili ýyrtyk we hapady! Palatadaky ýaş aýal bilen inçe ýaş ýigidiň arasynda öpüş boldy. Däli bir zat gygyrdy. "Suwda gal! Suwda gal!" diýip gygyrdy we gaýygyň aşaky palubasyndaky ähli garaýagyzlar dymdylar. Murtly ýigidiň bedeni titräp başlady. Aýalyň bedeni titräp başlady. Oglanyň bedeni titräp başlady.
  "Bolýar," kapitanyň sesi ýaňlandy. "Bolýar. Biz özümize serederis."
  "Ol zyýansyz bir deli, gaýyk her gezek gelende aşak düşýär we hemişe şeýle bir zat gygyrýar" diýip, kapitan gaýyk akymyň içine girende Brýusyň kakasyna düşündirdi.
  OceanofPDF.com
  ON ÜÇÜNJI BAP
  
  Şenbe gijesi - Stol üstünde nahar bar. Garry aýal nahar taýýarlaýar - näme!
  
  Tawany galdyryň, gapagyny aşak düşüriň,
  Ejem maňa galyň çörek bişirip berer!
  
  Men saňa ýekeje jeleli rulon hem bermerin.
  Men saňa ýekeje jeleli rulon hem bermerin.
  
  Indiana ştatynyň Old Harbor şäherinde ir ýazyň şenbe agşamydy. Howada yssy, çygly tomus günleriniň ilkinji gowşak wadasy duýulýardy. Old Harbordan derýanyň ýokarky we aşaky böleklerinde sil suwlary henizem çuň, tekiz meýdanlary örtýärdi. Agaçlaryň, tokaýlaryň, mekgejöweniň ösýän ýyly, baý ýerler. Ýygy-ýygydan we tagamly ýagyşlar bilen örtülen tutuş Orta Amerika imperiýasy, beýik tokaýlar, ir ýaz gülleriniň haly ýaly ösýän çölleri, goňur, haýal, güýçli Ene derýasyna akýan köp derýalaryň ýurdy, ýaşap, söýüşip boljak ýer. Tans. Bir wagtlar hindiler ol ýerde tans edip, şol ýerde toý edipdiler. Olar şemala tohum ýaly goşgulary sepýärdiler. Derýalaryň atlary, şäherleriň atlary. Ogaýo! Illinoýs! Keokuk! Çikago! Illinoýs! Miçigan!
  Şenbe güni agşam, Sponge bilen Brýus çotgalaryny goýup, fabrikadan çykanda, Sponge Brýusy ýekşenbe güni agşamlyk naharyna öýüne gelmäge ynandyrmagyny dowam etdirdi. "Seniň garry aýalyň ýok. Meniň garry aýalym seniň bu ýerde bolmagyňy gowy görýär."
  Şenbe güni agşam Sponge oýunjak keýpdedi. Ýekşenbe güni ol gyzardylan towuk, kartoşka ezmesi, towuk sousy we pirog iýip, özüni doýurardy. Soňra ol gapydan aşaky ýerde uzalyp, uklap galýardy. Eger Brýus gelse, nähilidir bir ýol bilen wiski çüýşesine elini alardy we Sponge ony birnäçe gezek götermeli bolardy. Brýus birnäçe jümle içenden soň, Sponge we onuň garry aýaly gezelençi tamamlardylar. Soňra garry aýal sallanýan oturgyçda oturyp, gülüp, Sponge bilen degişerdi. "Ol indi beýle gowy däl - oňa hiç hili suwuklyk berilmeýär. Ol ýaşrak bir adama seredýän bolmaly - mysal üçin, seniň ýaly" diýip, ol Brýusa göz gyrpdy. Sponge gülüp, ýerde aýlanyp, wagtal-wagtal semiz, arassa garry doňuz ýaly mürrüldäp durardy. "Men saňa iki çaga berdim. Saňa näme boldy?"
  - Indi balyk tutmak barada pikir etmegiň wagty geldi - aýlyk güni - tizden, şeýlemi, garry aýal?
  Stol üstünde ýuwulmadyk gap-gaçlar bardy. Iki garry adam uklap ýatyrdy. Onuň bedenini açyk gapydan sünger basdy, garry aýal bolsa sallanýan oturgyçda otyrdy. Onuň agzy açykdy. Onuň ýokarky eňeginiň üstünde süňk dişleri bardy. Açyk gapydan çybynlar uçup girip, stoluň üstüne gondular. Olara iýmit beriň, olar uçýarlar! Köp gowrulan towuk, köp sous, köp kartoşka ezmesi galdy.
  Brýusyň gap-gaçlaryň ýuwulman galandygy barada pikiri bardy, sebäbi Sponge arassaçylyk işlerine kömek etmek isleýärdi, ýöne ol hem, garry aýal hem başga bir erkegiň onuň aýalyň işine kömek edýändigini görmegini islemeýärdi. Brýus ol gelmezden öň hem olaryň arasyndaky gürrüňi göz öňüne getirip bilýärdi. "Diňle, garry aýal, sen olary gap-gaçlar bilen ýeke goýduň. Ol gidýänçä garaş."
  Gubkanyň derýanyň demirgazyga öwrülýän ýerinde, derýanyň kenaryndaky köne kerpiç jaý bardy. Demir ýol onuň aşhana gapysynyň ýanyndan geçýärdi we jaýyň öňünde, suwuň gyrasyna golaýrak ýerde toprak ýol bardy. Bahar silleri wagtynda ýol käwagt suwa batýardy we Gubka demir ýollara ýetmek üçin suwuň içinden geçmeli bolýardy.
  Toprak ýol bir wagtlar şäheriň esasy ýoly bolupdyr we ol ýerde meýhana we arabalar bar eken, ýöne Sponžyň arzan bahadan satyn alyp, ýaňy öýlenen ýaş ýigitkä jaýa öwüren kiçijik kerpiç athanasy onuň öňki ajaýyplygynyň ýolda galan ýeke-täk alamaty bolupdyr.
  Bäş-alty towuk we bir horaz çuň oýuklardan doly ýolda ýöräp barýardylar. Bu ýoldan az sanly awtoulag geçýärdi, beýlekiler uklap ýatyrka, Brýus Sponžyň jesediniň üstünden seresaplylyk bilen geçip, şäherden çykyp, ýol boýunça ýöräp gitdi. Ol ýarym mil ýöräp, şäherden çykandan soň, ýol derýadan depelere öwrüldi we hut şu pursatda akym derýanyň kenaryna berk aşaklady. Ýol şol ýerde derýa düşüp bilerdi we şeýle pursatlarda Brýus gyradaky agaçda oturyp, aşak seretmegi halaýardy. Aşaklama takmynan on futdy we akym kenarlary eredip durdy. Akym tarapyndan göterilýän agaçlar we çybyklar derýanyň ortasyna gaýdyp gelmezden öň, kenara degipdi.
  Bu ýer oturyp, arzuw edip we pikirlenip boljak ýerdi. Ol derýadan ýadanda, daglara tarap ugrady we agşamara daglaryň arasyndan geçýän täze ýol bilen şähere gaýdyp geldi.
  Şenbe güni öýlän pyşyrdy çalmazdan öň dükanda gubka bardy. Ol ömrüniň ahyryna çenli işläp, iýip-içip, uklap ýören adamdy. Brýus Çikagoda gazetde işleýän wagty, bir gün öýlän gazet edarasyndan nägile we boş duýup çykýardy. Köplenç ol we Tom Wills garaňky köçe restoranlarynyň birinde oturyp oturardylar. Derýanyň beýleki tarapynda, Demirgazyk tarapda, bikanun wiski we çakyr satyn alyp bolýan ýer bardy. Tom hüňürdäp duran wagty, olar kiçijik, garaňky ýerde iki ýa-da üç sagatlap oturyp içýärdiler.
  "Uly ýaşly adamyň düşeklerini taşlap, başgalaryny şäher dawalaryny ýygnamaga ibermegi nähili durmuş - ýewreý muny reňkli sözler bilen bezeýär."
  Garry bolsa-da, Sponge günlük işleri gutaranda ýadaw görünmeýärdi, ýöne öýe gelip naharlanan badyna uklamak isledi. Ýekşenbe güni bütin gün, ýekşenbe agşamlyk naharyndan soň, günortan uklady. Bu adam durmuşdan doly razydymy? Işi, aýaly, ýaşaýan jaýy, ýatan düşegi ony kanagatlandyrdymy? Onuň hiç hili arzuwy ýokmy, tapyp bilmejek zadyny gözledimi? Bir tomus irden derýanyň kenaryndaky talaş üýşüginiň we garry aýalynyň üstünde gije oýanandan soň, onuň kellesine nähili pikirler geldi? Sponge üçin garry aýaly derýa ýaly, ýokardaky asman ýaly, uzakdaky derýa kenaryndaky agaçlar ýaly bolup bilermi? Ol onuň üçin tebigatyň hakykatydymy, dogluş ýa-da ölüm ýaly sorag bermeýän zadyňmy?
  Brýus garry adamyň özünden hökman razy däldigine karar berdi. Onuň razy bolup-bolmandygy möhüm däldi. Onuň özünde Tom Wills ýaly birhili pesgöwünlilik bardy we öz elleriniň ussatlygyny halaýardy. Bu oňa durmuşda parahatçylyk duýgusyny berýärdi. Tom Wills bu adamy halaýardy. "Onuň seniň we meniň üçin bir zady bar" diýerdi Tom.
  Garry aýalyna gelende bolsa, ol oňa öwrenişipdi. Köp işçi aýallaryndan tapawutlylykda, ol ýadaw görünmeýärdi. Belki, onuň hemişe iki çagasy bolandygy üçindir, ýöne bu başga bir zat üçin hem bolup bilerdi. Iş edilmelidi we onuň adamsy muny köp erkeklerden has gowy edip bilerdi. Ol bu hakykatda dynç aldy, aýaly bolsa şol hakykatda dynç aldy. Erkek we aýal öz güýçleriniň çäginde galyp, kiçi, ýöne takyk durmuşyň içinde erkin hereket edýärdiler. Garry aýal gowy aşpezdi we wagtal-wagtal Sponge bilen gezelenç etmekden lezzet alýardy - olar ony hormat bilen "balyk tutmak syýahatlary" diýip atlandyrýardylar. Ol güýçli, çydamly we hiç haçan durmuşdan ýadamaýan jandardy - adamsy Spongeden.
  Durmuşdan kanagatlanmagyň ýa-da nägileligiň Sponge Martin bilen hiç hili baglanyşygy ýokdy. Şenbe güni öýlän, ol we Brýus gitmäge taýýarlanýarka, ellerini galdyryp: "Şenbe agşamy we stoluň başynda agşamlyk nahary. Işleýän adamyň durmuşyndaky iň bagtly wagt" diýdi. Brýus Sponge Martiniň alan zadyna meňzeş bir zat isleýärmikä? Belki, ol Bernisi diňe Bernis bilen nädip işlemelidigini bilmeýändigi üçin terk edendir. Bernis onuň bilen birleşmek islemeýärdi. Bernis näme isleýärdi? Bolýar, oňa üns bermäň. Brýus bütin gün onuň hakda, ejesi we ejesi hakda, ejesi barada nämeleri ýadynda saklap biljekdigi hakda pikir etdi.
  Sponge ýaly biriniň onuň ýaly aýlanyp, beýnisi aýlanyp, hyýallary bilen meşgullanyp, duzaga düşüp, hiç haçan boşadylmadyk ýaly duýup, ýörmändigi mümkin. Köp adamlar belli bir wagtdan soň hemme zadyň durandygy bir ýere ýeten bolmaly. Kellelerinde uçup ýören kiçijik pikir bölekleri. Tertipli hiç zat ýok. Pikirler barha uzaklara gidýärdi.
  Bir gezek, çagalykda, ol derýanyň kenarynda bir agaç gördi. Ol barha yza çekildi, kiçijik gara tegmil boldy. Soňra ol çäksiz, suwuk çal reňke öwrüldi. Ol birden ýitip gitmedi. Oňa üns bilen seredip, ony näçe wagtlap gözüňde saklap biljekdigiňi görmäge synanyşanda, soňra...
  Ol ýerdemidi? Ol bardy! Ol däldi! Ol bardy! Ol däldi!
  Aňyň hilesi. Aýdaly, köp adamlar ölüpdi we muny bilmeýärdiler. Diri wagtyňyz, aňyňyzdan pikirleriňiz we fantaziýalar akymy geçýärdi. Belki, şol pikirleri we fantaziýalary biraz tertipleşdirip, olary bedeniňizde hereket etdirip, özüňiziň bir bölegiňize öwürseňiz...
  Soňra olary ulanyp bolardy - belki-de, Sponge Martin boýag çotgasyny ulanan ýaly. Olary bir zadyň üstüne goýup bolardy, Sponge Martin lak çalşyp biler ýaly. Geliň, million adamyň arasynda biriniň hakykatdanam az-kem arassalanandygyny çaklaýalyň. Bu näme diýmek bolardy? Şeýle adam nähili bolardy?
  Ol Napoleon, Sezar bolarmydy?
  Belki, beýle däl. Bu örän kyn bolardy. Eger ol Napoleon ýa-da Sezar bolsa, ol hemişe başgalar barada pikir etmeli, olary ekspluatasiýa etmäge, olary oýarmaga synanyşmaly bolardy. Bolýar, ýok, ol olary oýarmaga synanyşmazdy. Eger olar oýansa, olar hem onuň ýaly bolardylar. "Onuň nähili arryk we aç görünmegi maňa ýaramaýar. Ol örän köp pikir edýär." Şeýle bir zat, şeýlemi? Napoleon ýa-da Sezar başgalara oýnamak üçin oýunjaklar, basyp almak üçin goşun bermeli bolardy. Ol özüni görkezmeli, baýlyga eýe bolmaly, owadan eşikler geýmeli, hemmeleriň göripligini döretmeli, olaryň hemmesiniň özüne meňzemek islemegini döretmeli bolardy.
  Brýus dükanda onuň ýanynda işleýän wagty, köçede onuň ýanynda ýören wagty, garry aýalynyň taýýarlan iýmitinden özüni doňuz ýa-da it ýaly ýerde ýatyp duranyny görende, Sponge barada köp pikir edýärdi. Sponge öz günäsi bolmazdan, araba boýag dükanyny ýitiripdi. Boýamak üçin arabalar gaty azdy. Soňra, islese, awtoulag boýag dükanyny açyp bilerdi, ýöne munuň üçin ol gaty garrydy. Ol tigirleri boýamagyny dowam etdirdi, dükanda geçiren wagty, iýýän wagty, uklaýan wagty, serhoş bolýan wagty barada gürrüň berdi. Garry aýaly bilen biraz serhoş bolanda, aýaly oňa çaga ýaly görünýärdi we birnäçe wagtlap şol çaga öwrüldi. Näçe gezek? Hepdede dört gezek, diýip Sponge bir gezek gülüp aýtdy. Belki, ol öwünýändir. Brýus şeýle pursatda özüni Sponge hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşdy, Sponge derýanyň kenaryndaky talaş üýşüginiň üstünde garry aýaly bilen ýatýar. Ol muny edip bilmeýärdi. Şeýle fantaziýalar onuň durmuşa bolan öz reaksiýalary bilen garyşdy. Ol brigadir wezipesinden boşadylan, serhoş we garry aýal bilen çaga ýaly hereket etmäge synanyşýan garry işçi Sponge bolup bilmezdi. Bolup geçen zat, bu pikir onuň öz durmuşyndaky käbir ýakymsyz wakalary ýadyna saldy. Ol bir gezek Zolanyň "Ýer" eserini okapdy we soňra, Çikagodan gitmezden biraz öň, Tom Wills oňa Joýsyň täze "Uliss" kitabyny görkezdi. Käbir sahypalar bardy. Blum atly bir adam aýallar bilen kenarda dur. Blumyň aýaly, öýündäki ýatylýan otagynda bir aýal. Aýalyň pikirleri - onuň haýwançylyk gijesi - minutma-minut ýazylyp alnan ähli zat. Hatdaky realizm täze ýara ýaly ýanýan we gaharlandyryjy bir zada öwrülýärdi. Beýlekiler ýaralara seretmäge gelýärler. Brýus üçin, Sponge bilen onuň aýalynyň biri-birinden lezzet alýan pursatynda pikirlenmäge synanyşýan, ýaşlykda bilinýän lezzet hut şeýledi. Burun deşiklerinde derýanyň aňyrsynda, uzakda, tokaýa zyňylan çüýrük ýumurtgalar ýaly ýakymsyz ys galdyrdy.
  Wah, Hudaýym! Onuň öz ejesi - olar geň, murtly ýigidi görenlerinde gaýykda - şol pursatda ol birhili Blummydy?
  Brýus bu pikiri halamady. Blumyň keşbi oňa hakykat ýaly görünýärdi, ajaýyp hakykat, ýöne bu onuň aňynda döremändi. Ýewropaly, kontinental adam - şol Joýs. Ol ýerdäki adamlar uzak wagtlap bir ýerde ýaşap, her ýerde özünden bir zat galdyrypdyrlar. Şol ýerde gezip, şol ýerde ýaşan duýgudaş adam muny öz janyna siňdiripdir. Amerikada ýeriň köp bölegi henizem täze, hapalanmadykdy. Güne, ýele we ýagyşa ýapyşyň.
  
  AGSAK
  JJ-e
  Gijelerine, yşyk ýok wagty, meniň şäherim düşekden turup, garaňkylyga seredýän adam ýalydyr.
  Gündiz şäherim arzuwçynyň ogly ýaly boldy. Ol ogrylaryň we kemçinleriň ýoldaşy boldy. Atasyny taşlady.
  Meniň şäherim hapa köçede ýerleşýän jaýda ýaşaýan arryk kiçijik garry adam. Ol boş dişlerini dakynýar we nahar iýende güýçli çyrt-çyrt ses çykarýar. Ol aýal tapyp bilmeýär we özüne gynalýar. Ol sigaret galyndylaryny turbadan çykarýar.
  Meniň şäherim jaýlaryň üçeklerinde, çatılarda ýaşaýar. Meniň şäherime bir aýal geldi we ol ony daş üýşüginiň üstüne, çatıdan aşak zyňdy. Meniň şäherimdäki adamlar onuň ýykylandygyny aýdýarlar.
  Aýaly oňa wepaly bolmadyk gaharly bir adam bar. Ol meniň şäherim. Meniň şäherim onuň saçynda, deminde, gözlerinde. Ol dem alanda, onuň demi meniň şäherimiň demi.
  Köp şäherler hatar-hatar bolup dur. Uklap ýatan şäherler bar, batgalyklaryň palçygynda duran şäherler.
  Meniň şäherim örän geň. Ol ýadaw we howsala düşen. Meniň şäherim söýgülisi syrkaw aýala öwrüldi. Ol öýüň koridorlaryndan geçip, otagyň gapysyndan diňleýär.
  Şäherimiň nähilidigini aýdyp bilmerin.
  Meniň şäherim köp ýadaw adamlaryň gyzgyn dodaklarynyň öpüşidir.
  Meniň şäherim çukurdan gelýän sesleriň myş-myşyrdysydyr.
  Brýus derýa şäheriniň asuda gijelerinde özüne şypa berer bir zat tapmak umydy bilen dogduk şäheri Çikagodan gaçyp gitdimi?
  Ol näme edýärdi? Aýdaly, şeýle bir zat boldy - gaýykdaky ýaş ýigit birden çaga bilen oturan aýala: "Men seniň uzak ýaşamajagyňy we başga hiç haçan çagaň bolmajagyny bilýärin. Men seniň hakda bilmejek ähli zady bilýärin" diýdi. Erkekleriň we erkekleriň, aýallaryň we aýallaryň, erkekleriň we aýallaryň biri-birine şeýle ýakynlaşyp biljek pursatlary bolup biler. "Gije geçýän gämiler." Bularyň hemmesi adamyň özüni pikir etmegine samsyklyk edýän zatlardy, ýöne ol adamlaryň halaýan bir zadynyň bardygyna doly ynanýardy - özüniň, öňündäki ejesiniň, derýanyň ýüzündäki ýaş ýigidiň, her ýere, bu ýerde-bu ýerde ýaýran adamlaryň yzarlaýan zatlary.
  Brýusyň huşuna geldi. Bernisden aýrylaly bäri, ol köp pikir edýärdi we duýýardy, öň hiç haçan etmändi, bu bolsa bir zada ýetmekdi. Ol aýratyn bir zada ýetmedik bolmagy mümkin, ýöne ol belli bir derejede lezzet alýardy we öňküsi ýaly biynjalyk däldi. Dükanda tigirleri laklamak üçin sarp edilen sagatlar köp peýda bermedi. Tigirleri laklap, islendik zat barada pikir edip bolýardy, elleriňiz näçe ussat bolsa, aňyňyz we göz öňüne getirmegiňiz şonça-da erkindi. Sagatlaryň geçmegi belli bir lezzet berýärdi. Erkek jynsyndan bolan gowy häsiýetli çaga Sponge oýnaýardy, öwünýärdi, gürleşýärdi, Brýusa tigirleri nädip üns bilen we owadan laklamalydygyny görkezýärdi. Brýus ömründe ilkinji gezek öz elleri bilen bir zady gowy etdi.
  Eger bir adam öz pikirlerini, duýgularyny we fantaziýalaryny süngäniň çotgasyny ulanyp bilýän ýaly ulanyp bilýän bolsa, onda näme bolardy? Ol adam nähili bolardy?
  Suratkeş şeýle bolarmydy? Eger ol, Bernisden we onuň köpçüliginden, aňly suratkeşlerden gaçyp, diňe olaryň isleýän zady bolmak isleýändigi üçin şeýle eden bolsa, ajaýyp bolardy. Bernisiň ýoldaşlaryndaky erkekler we aýallar hemişe suratkeş bolmak barada gürrüň edýärdiler, özlerini suratkeş hökmünde gürrüň berýärdiler. Tom Wills we onuň özi ýaly erkekler näme üçin olara birhili ýigrenç duýýardylar? Ol we Tom Wills gizlinlikde başga bir suratkeş bolmak isleýärdilermi? Bernisden gidip, Old Harbora gaýdyp gelende, ol, Brus, şeýle etmeýärdimi? Çagalyk döwründe şäherde onuň ýitiren bir zady, tapmak isleýän zady, tutmak isleýän bir tel barmydy?
  OceanofPDF.com
  ON DÖRDÜNJI BAP
  
  Şenbe gijesi - Brýus dükanyň gapysyndan Sponge bilen çykýar. Beýleki bir işçi, goňşy stolda oturan gamgyn bir adam, olaryň öňünden howlukdy, hoş gijäni aýtman howlukdy we Sponge Brýusa göz gyrpdy.
  "Ol çalt öýüne baryp, garry aýalynyň henizem şol ýerdedigini, onuň hemişe bile oýnaýan başga bir ýigidi bilen gidendigini görmek isleýär. Ol onuň öýüne gündiz gelýär. Ony alyp gitmek islegi howply däl. Soňra ol oňa goldaw bermeli bolar. Eger ol ondan haýyş etse, gyz howlukardy, ýöne ol islemeýär. Ähli işi şu aýala tabşyryp, ony iýdirip-geýdirmek üçin pul gazanmak has gowy, şeýlemi?
  Brýus näme üçin Spongeni ýönekeý diýip atlandyrdy? Hudaý bilýär, ol örän erbet adamdy. Onda erkeklik, erkeklik ýaly zat bardy we ol öz ussatlygy bilen birmeňzeş buýsanýardy. Ol aýalyny çalt we berk ele geçirýärdi we şol bir zady edip bilmeýän islendik erkekden ýigrenýärdi. Onuň ýigrenji, şübhesiz, ýanyndaky işçiniň hem üstünden geçýärdi we Sponge oňa Brýus ýaly garasa, ondan has-da gamgyn edýärdi.
  Brýus irden dükana girende, ol hemişe ikinji tigirdäki adam bilen gürleşýärdi we oňa käte ol adam oňa küýseýän ýaly seredýärdi, göýä: "Eger saňa aýtmaga mümkinçiligim bolsa, saňa nädip aýtmalydygyny bilsem, hekaýanyň meniň tarapymda boljakdygyny aýtjakdym. Men şeýle adam. Eger bir aýaly ýitirsem, başga bir aýaly nädip almalydygyny asla bilmerin. Men olary aňsatlyk bilen alýan adam däl. Meniň batyrlygym ýok. Açyk aýtsam, eger bilsediň, men şol Gubkadan has köp saňa meňzeýärin. Onuň elinde hemme zat bar. Ol ondan ähli zady elleri arkaly alýar. Aýalyny alyp git, ol elleri bilen başga birini alar. Men seniň ýaly. Men pikirlenýän, belki-de arzuwçyl. Men öz durmuşyny betbagt edýän adam".
  Brýus üçin Sponge bolmakdan has gamgyn we sessiz işçi bolmak has aňsatdy. Şeýle-de bolsa, ol Spongeni halaýardy, oňa meňzemek isleýärdi. Şeýlemi? Her niçik bolsa-da, ol oňa biraz meňzemek isleýärdi.
  Zawodyň golaýyndaky köçede, ir ýaz agşamynyň ýygnalýan alagaraňkylygynda, iki adam demir ýoldan geçip, Old Harbor işewürlik etrapçasyna tarap ýokaryk galýan daş köçeden ýöräp barýarka, Sponge ýylgyrýardy. Bu Brýusyň käwagt Bernisiň töwereginde geýýän şol bir uzak, ýarym ýaman ýylgyryşydy we ol ony hemişe deli edýärdi. Ol Brýusa gönükdirilen däldi. Sponge has erkek, has erkek bolandygy üçin horaz ýaly gygyryp ýören gaharly işçi barada pikir edýärdi. Brýus Bernise hem şeýle bir hile meýilleşdirýärmidi? Şübhesiz, şeýledi. Hudaýym, ol onuň gitmegine begenmelidi.
  Onuň pikirleri has-da köp aýlanýardy. Indi onuň pikirleri gamgyn işçide jemlendi. Birnäçe wagt mundan ozal, birnäçe minut öň, ol özüni ýyldyzlaryň aşagyndaky talaşyň üstünde ýatan Sponge, wiski dolu gaply Sponge we onuň ýanynda ýatan garry aýaly hökmünde göz öňüne getirmäge synanyşypdy. Ol özüni şeýle ýagdaýlarda, ýyldyzlar ýalpyldap, golaýda derýa asuda akyp duran mahaly, özüni şeýle ýagdaýlarda, çaga ýaly duýup, ýanyndaky aýaly çaga ýaly duýup göz öňüne getirmäge synanyşypdy. Bu netije bermedi. Ol näme etjekdigini, özi ýaly adamyň şeýle ýagdaýlarda näme etjekdigini gaty gowy bilýärdi. Ol sowuk irdenki ýagtylykda pikirler, gaty köp pikirler bilen oýandy. Ol şol pursatda özüni örän netijesiz duýdurmagy başardy. Ol özüni şol pursatyň göz öňüne getirmesinde täzeden döretdi, Sponge, özüni doly berip bilýän täsirli, gönümel adam hökmünde däl-de, iň netijesiz pursatlarynda özüni. Ol aýallar bilen bolan, ýöne peýdasyz wagtlaryny iki-üç gezek ýadyna saldy. Belki, ol Bernis bilen peýdasyz bolupdyr. Ol peýdasyzmydy ýa-da aýal peýdasyzmydy?
  Ahyrsoňy, özüni gamgyn işçi hökmünde göz öňüne getirmek has aňsatdy. Ol muny edip bilerdi. Ol özüni bir aýal tarapyndan urulýandygyny, ondan gorkýandygyny göz öňüne getirip bilerdi. Ol özüni "Uliss" eserinde Blum ýaly ýigit hökmünde göz öňüne getirip bilerdi we ýazyjy we arzuwçy Joýsyň hem şol bir ýagdaýdadygy aýdyňdy. Elbetde, ol öz Blumyny Stiweninden has gowy etdi, ony has hakyky etdi - we Brýus öz göz öňüne getirişinde gamgyn işçini has hakyky edip bilerdi.
  Sponge oňa has çalt girip, ony has gowy düşünip bilerdi. Ol gamgyn, netijesiz işçi bolup bilerdi, aýalynyň göz öňüne getirmeginde aýaly bilen düşekde bir erkek bolup bilerdi, gorkup, gaharlanyp, umytly, aldawly ýatyp bilerdi. Belki, ol Bernise bilen hem şeýledi - azyndan bölekleýin. Näme üçin ol bu hekaýany ýazanda oňa aýtmady, näme üçin oňa bu manysyzlygyň nämedigini, onuň hakykatdan näme aňladýandygyny ant içmedi? Onuň ýerine, ol ony geň galdyrýan we gaharlandyrýan ýylgyryşyny geýdi. Ol aňynyň çuňlugyna çekildi, ol ýerde aýal yzarlap bilmedi we şol ýerden oňa ýylgyrdy.
  Indi ol köçeden Sponge bilen ýöräp barýardy, Sponge bolsa Bernisiň ýanynda köp gezek geýýän ýylgyryşy bilen ýylgyrýardy. Olar bile oturyp, belki-de nahar iýýärdiler, Sponge bolsa birden stoldan turup: "Men ýazmaly" diýdi. Soňra ýylgyryş peýda boldy. Köplenç bu onuň tutuş gün boýy deňagramlylygyny ýitirmegine sebäp bolýardy. Ol bir söz hem ýazyp bilmeýärdi. Hakykatdanam nähili erbet!
  Emma, Sponge muny oňa, Brýuse däl-de, gamgyn işçiniň özüne edýärdi. Brýus muňa doly ynanýardy. Ol özüni howpsuz duýýardy.
  Olar şäheriň iş köçesine ýetdiler we teker zawodynyň işgärleri bolan beýleki işçileriň köpçüligi bilen bile ýöräp gitdiler. Zawodyň eýesi ýaş Greý we onuň aýalyny alyp barýan awtoulag ikinji tizlikde depäniň üstüne çykyp, güýçli, myş-myş edýän motoryň sesini çykaryp, olaryň ýanyndan geçdiler. Rulda oturan aýal yzyna öwrüldi. Sponge Brýusa awtoulagda kimleriň bardygyny aýtdy.
  "Ol soňky döwürde ol ýere ýygy-ýygydan gelýär. Ol ony öýüne getirýär. Ol uruş wagtynda bu ýerde bir ýerden ogurlan gyzy. Men onuň ony hakykatdanam ele geçirendigine düşünmeýärin. Belki, ol özüne meňzeşleriň köp bolmadyk daşary bir şäherde ýalňyzdyr we olar gitmezden öň zawodlara baryp, olary barlamagy halaýar. Ol soňky döwürde seni yzygiderli gözegçilik edýär. Men muňa üns berdim."
  Sponge ýylgyrdy. Bolýar, bu ýylgyryş däldi. Bu ýylgyryşdy. Şol pursatda Brýus özüni paýhasly hytaýly garry adama meňzedýärdi - şuňa meňzeş bir zat. Ol özüni utançly duýdy. Sponge, belki, goňşy stoldaky gamgyn işçi ýaly, onuň üstünden gülýärdi. Brýusyň işdeşiniň düşüren suratynda, oňa ýaran suratda, Spongeniň, elbetde, köp inçe pikirleri ýokdy. Brýus üçin işçiniň täsirlere örän duýgurdygyny pikir etmek birneme utanç bolardy. Elbetde, ol bir aýalyň maşynyndan böküp düşüpdi we bu eýýäm üç gezek bolupdy. Spongeni örän duýgur adam hasaplamak, Bernisiň iň isleýän işinde öňküsinden has gowydygyny pikir etmek ýalydy. Brýus bir zatda ajaýyp bolmak isleýärdi - başyna gelen ähli zatlara başgalardan has duýgur bolmak isleýärdi.
  Olar Brýusyň depäniň depesine çykyp, myhmanhanasyna barýan burçuna ýetdiler. Sponge henizem ýylgyrýardy. Ol Brýusy ýekşenbe güni öýüne agşamlyk naharyna gelmäge ynandyrmagyny dowam etdirdi. "Bolýar," diýdi Brýus, "men bir çüýşe alyp bilerin. Myhmanhanada ýaş lukman bar. Men oňa resept üçin jaň ederin. Meniň pikirimçe, ol gowy bolar".
  Sponge onuň pikirlerine üns berip, ýylgyrmagyny dowam etdirdi. "Bu höweslendiriji bolardy. Sen biziň beýlekilerimize meňzemeýärsiň. Belki, sen oňa eýýäm söýgüli bolan birini ýatladarsyň. Greýiň şeýle bir tepgi almagyna garşy däldim."
  Brýusyň aýdanlaryna teswir bermegini islemeýän ýaly, garry işçi derrew temany üýtgetdi. "Saňa bir zat aýtmak isledim. Daş-töweregine seretseň gowy bolar. Käwagt ýüzüňde şol Smedliniňki ýaly birmeňzeş mimika bolýar" diýip, ol güldi. Smedli gaharly işçidi.
  Sponge ýylgyryp ýöräp barýarka, Brýus onuň gidip barşyny synlap durdy. Özüne gözegçilik edilýändigini duýýan ýaly, ol garry eginlerini birneme düzetdi, "Ol meniň bilýänim ýaly köp zat bilýän däl diýip pikir edýär" diýjek ýaly. Bu görnüş Brýusyň hem ýylgyrmagyna sebäp boldy.
  "Men onuň näme diýjek bolýanyny bilýän ýaly, ýöne mümkinçiligi az. Men Bernisi başga bir aýal tapmak üçin taşlap gitmedim. Meniň şlýapamda başga bir ary bar, ýöne men onuň nämedigini hem bilmeýärin" diýip, ol myhmanhana tarap depä çykyp pikir etdi. Sponžyň ok atyp, ony goýberendigi baradaky pikir oňa rahatlyk, hatda şatlyk getirdi. "Şol kiçijik nadan üçin meniň hakkymyzda mümkin boldugyça köp zat bilmegi gowy däl" diýip, ol ýene pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  ALTYNJY KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ON BÄŞINJI BAP
  
  Belki, ol bularyň hemmesini başyndan bäri düşünip, özüne aýtmaga het edip bilmedi. Ol ilki bilen ony gördi, ol adamsynyň zawodyndan daş döşenen köçede galyň murtly gysga boýly bir adam bilen ýöräp barýardy we öz duýgulary barada şeýle bir täsir galdyrdy welin, bir agşam ol zawodyň gapysyndan çykanda ony saklamak isledi. Ol Roza Frankyň kwartirasynda gören we özünden gaçyp galan parižli adam barada hem şeýle pikir edýärdi. Ol hiç haçan oňa ýakynlaşyp, onuň dodaklaryndan bir söz eşitmändi. Belki, ol Roza degişlidi we Roza ony ýoldan çykaryp bildi. Şeýle-de bolsa, Roza şeýle görünmeýärdi. Ol töwekgelçilige girjek aýal ýalydy. Belki, bu adam hem, Pariždäki adam hem ondan birmeňzeş habarsyzdy. Alina gödek bir zat etmek islemeýärdi. Ol özüni aýal hasaplaýardy. Aslynda, bir zady almagyň gizlin usuly bolmasa, durmuşda hiç zat bolmazdy. Köp aýallar erkekleri açyk yzarlaýardylar, olary göni olara tarap kowýardylar, ýöne olar näme gazandylar? Erkek kişiniň yzyndan başga zat däl-de, erkek hökmünde yzarlamagyň peýdasy ýok. Şonuň üçin onuň adamsy Fred bardy we onuň pikir edişine görä, onda ähli zat bardy.
  Ol köp zat däldi - oňa bolan süýji, çagalyk ynamy, asla esaslandyrylmaýardy diýip pikir etdi. Ol aýalyň, öz pozisiýasyndaky erkegiň aýalynyň nähili bolmalydygy barada aýdyň düşünjesine eýedi we oňa adaty zat hökmünde garaýardy, ol bolsa onuň pikir edişi ýalydy. Fred aşa köp zady adaty zat hökmünde kabul etdi.
  Daşarky görnüşine görä, ol onuň ähli garaşmalaryny ödedi. Munuň manysy ýokdy. Özüňi pikirlenmekden saklap bilmediň. Durmuş diňe şeýle bolup biler - ýaşamak - günleriň geçmegini synlamak - aýal bolmak, indi bolsa belki-de eje bolmak - arzuw etmek - öz içiňde tertip saklamak. Eger sen hemişe tertip saklap bilmeseň, onda iň bolmanda ony gözden daşda saklap bilerdiň. Sen belli bir ýol bilen ýöräp, dogry eşikleri geýip, nähili gepleşmelidigini bilip, sungat bilen, aýdym-saz bilen, surat çekmek bilen, öýde täze keýpler bilen birhili baglanyşygy saklap, iň soňky romanlary okadyň. Sen we adamsyň bilelikde belli bir derejäni saklamalydyň we sen öz borjuňy ýerine ýetirdiň. Ol senden belli bir zatlary, belli bir stili - belli bir keşbi garaşýardy. Indiana ştatynyň Old Harbor ýaly şäherinde bu beýle kyn däldi.
  Her niçik bolsa-da, fabrikada işleýän adam, ähtimal, fabrika işçisidi - başga zat däl. Onuň hakda pikir edip bolmazdy. Onuň Rozanyň kwartirasynda gören adamyna meňzeşligi, şübhesiz, tesadüfdi. Iki adamyň hem birmeňzeş häsiýeti bardy, bermek we köp zat soramazlyk islegi bardy. Diňe tötänleýin gelip, bir zada bendi bolup, oňa ýanyp, soňra ony taşlap giden şeýle bir adamyň pikiri - belki-de, şeýle bir tesadüfi. Nämeden ýanyp? Aýdaly, bir işden ýa-da bir aýala bolan söýgiden. Ol şeýle bir adam tarapyndan şeýle söýülmegini isledimi?
  "Men hem şeýle edýärin! Her bir aýal şeýle edýär. Ýöne biz muňa düşünmeýäris we eger şeýle teklip edilse, köpümiz gorkardyk. Aslynda, biziň hemmämiz örän amaly we inadkär; biziň hemmämiz şeýle ýaradylan. Aýal şeýle we ş.m."
  "Näme üçin biz özümiz iýmitlenip, başga bir illýuziýa döretmäge synanyşýarys?" diýip pikir edýärin.
  Men pikirlenmeli. Günler geçýär. Olar örän meňzeş - günler. Göz öňüne getirilýän tejribe hakyky tejribe bilen birmeňzeş däl, ýöne ol bir zat. Aýal durmuşa çykanda, onuň üçin hemme zat üýtgeýär. Ol hemme zadyň öňküsi ýaly bolandygy baradaky illýuziýany saklamaga synanyşmaly. Elbetde, beýle bolup bilmez. Biz örän köp zat bilýäris.
  Alina köplenç agşamara Fredi almaga gelýärdi we ol biraz gijä galanda, erkekler zawodyň gapylaryndan çykyp, awtoulagyň rulunda oturan mahaly onuň ýanyndan geçýärdiler. Ol olar üçin näme aňladýardy? Olar onuň üçin näme aňladýardy? Kombinezon geýen garaňky şekiller, uzyn boýly erkekler, gysga boýly erkekler, garrylar, ýaş ýigitler. Ol bir adamy ajaýyp ýadyna salýardy. Ol gara murtly kiçijik garry Sponge Martin bilen dükandan çykyp barýarka, Brýusdy. Ol Sponge Martiniň kimdigini bilmeýärdi, onuň barada hiç haçan eşitmändi, ýöne ol gepleýärdi we onuň ýanyndaky adam diňleýärdi. Ol diňleýärmidi? Iň bolmanda ol oňa diňe bir ýa-da iki gezek seretdi - gysga, utanjaň bir bakyş.
  Dünýäde şeýle köp erkek bar! Ol özüne pully we mertebeli erkek tapdy. Belki, bu şowlulykdyr. Fred oňa öýlenmegi teklip edende, ol ýyllarboýy gatnaşykda bolup ýördi we käwagt oňa öýlenmek şeýle ajaýyp çözgüt däl ýaly görünse, razy bolardymy diýip pikir edýärdi. Durmuş töwekgelçilige gitmek bilen baglydy we bu gowy çözgütdi. Şeýle nika size jaý, wezipe, eşik, awtoulag berýär. Eger siz ýylda on bir aý kiçi Indiana şäherinde galsaňyz, iň bolmanda iň ýokary derejede bolýardyňyz. Sezar goşunyna goşulmak üçin ýolda betbagt şäherden geçýär we Sezar ýoldaşyna: "Rimde dilänçi bolmakdan has köp çöplükde patyşa bolmak gowudyr" diýýär. Şeýle bir zat. Alina öz sitatalarynda doly takyk däldi we ähtimal "çöplük" sözüni oýlanmandyr. Bu söz özi ýaly aýallaryň bilýän sözü däldi; bu söz olaryň söz baýlygynda ýokdy.
  Ol erkekler barada köp pikir etdi, olaryň barada oýlandy. Frediň pikiriçe, onuň üçin hemme zat çözüldi, ýöne hakykatdanam şeýlemi? Hemme zat çözülenden soň, sen gutardyň we oturgyjyňda yranyp oturyp, ölmegi garaşyp bilersiň. Ölüm durmuş başlamazdan öň.
  Alinanyň heniz çagalary ýokdy. Ol näme üçin şeýle bolandygyny pikir etdi. Fred oňa ýeterlik derejede çuňňur degmedimi? Onuň içinde henizem oýarylmaly, gamgyn ukudan oýanmaly bir zat barmydy?
  Onuň pikirleri üýtgedi we ol kinik diýip atlandyrjak zadyna öwrüldi. Galyberse-de, Frediň şäherinde adamlary nähili täsirlendirip bilendigi, Frediň özüne nähili täsir galdyryp bilendigi örän gülkünçdi. Belki, bu onuň Çikagoda we Nýu-Ýorkda ýaşap, Parižde bolandygy üçindir; sebäbi onuň adamsy Fred kakasynyň ölüminden soň şäherde iň möhüm adama öwrülendigi üçindir; sebäbi onuň geýinmekde ukyplary we belli bir häsiýeti bar.
  Şäheriň aýallary - kazynyň aýaly, Frediň iň uly paýdar bolan bankynyň kassaçysy Streýkeriň aýaly, lukmanyň aýaly - onuň öýüne gelenlerinde, olar şu pikiri oýlap tapdylar. Olar medeniýet, kitaplar, saz we surat çekmek barada gürleşýärdiler. Hemmeler onuň sungat öwrenýändigini bilýärdiler. Bu olary utandyrýardy we alada goýýardy. Onuň şäherde söýülmeýändigi aýdyňdy, ýöne aýallar oňa kiçijik bir zat üçin pul tölemäge het edip bilmeýärdiler. Eger olaryň biri oňa hüjüm edip bilse, ony et etinden ýasap bilerdi, ýöne nädip şeýle bir zat edip bilerler? Muny pikir etmek hem biraz gödeklikdi. Alina şeýle pikirleri halamaýardy.
  Mundan hiç zat gazanyp bolmady we hiç haçan gazanyp bolmaz.
  Alina gymmatbaha awtoulag sürüp, Brýus Dadli bilen Sponge Martiniň beýleki işçileriň arasynda daş köçeden ýöräp barşyny synlady. Zawodyň gapylaryndan çykan erkekleriň arasynda diňe olar biri-birine aýratyn gyzyklanýan ýalydy we nähili geň bir görnüşdi. Ýaş ýigit işçi ýaly görünmeýärdi. Emma işçi nähili görünýärdi? Işçini başga bir erkekden, Frediň dostlary bolan erkeklerden, ýaş gyz wagty Çikagodaky kakasynyň öýünde tanaýan erkeklerinden näme tapawutlandyrýardy? Işçiniň tebigy ýagdaýda kiçigöwünli görünjekdigini pikir edip biler, ýöne giň arkaly bu kiçijik adamyň pesgöwünli däldigi aýdyňdy we Frediň öz adamsy Frede gelende, ony ilkinji gezek görende, onuň aýratyn bir zatdygyny görkezýän hiç zat ýokdy. Belki, ol bu iki adama diňe biri-birine gyzyklanýan ýaly bolany üçin gyzyklanypdyr. Kiçijik garry adam şeýle bir gödekdi. Ol daş köçeden garakçy horaz ýaly ýöräp barýardy. Eger Alina Rouz Frenk we onuň parižli topary ýaly bolsady, ol Sponge Martin barada aýallaryň öňünde towuk öňündäki horaz ýaly özüni görkezmegi halaýan adam hökmünde pikir ederdi we şeýle pikir, birneme başgaça sözler bilen beýan edildi, hakykatdanam onuň kellesine geldi. Ýylgyryp, ol Sponge-iň Napoleon Bonapart bolup biljekdigini, şeýle ýöreýändigini, gara murtuny galyň barmaklary bilen sypap ýöreýändigini pikir etdi. Murt şeýle garry adam üçin gaty garady. Ol ýalpyldawukdy - kömür gara. Belki, ol ony boýapdyr, bu utanmaz garry adam. Onuň ünsüni sowmalydy, pikirlenmeli bir zat gerekdi.
  Fredi näme saklaýardy? Kakasy aradan çykandan we puluny miras alandan soň, Fred durmuşa örän çynlakaý çemeleşýärdi. Ol ähli zatlaryň agramyny öz egninde duýýan ýalydy, hemişe işde galmasa, zawod dargap gider ýaly gürleýärdi. Ol öz işiniň möhümligi baradaky gürrüňleriniň nähili dogrudygyna geň galdy.
  OceanofPDF.com
  ON ALTYNJY BAP
  
  SÖZLEŞIK ŞEÝLE BOLDY - Men adamsy Fred bilen Pariždäki Rouz Frankyň kwartirasynda tanyşdym. Ikinji Jahan Urşy diýilýän zat gutarandan soňky tomusdy we şol agşam ýatlanylmaga mynasypdyr. Bu global işde hem gülkünç. Anglosaksonlar we Skandinawiýalylar hemişe "dünýäde iň gowy", "dünýäde iň uly", "dünýä uruşlary", "dünýä çempionlary" diýen sözleri ulanýardylar.
  Sen durmuşyň dowamynda az pikirlenip, az duýup, az bilýärsiň - özüň ýa-da başga biri barada - durmuşyň şeýle-şeýle zatdygyny pikir edip, soň bolsa - bam! Bir zat bolýar. Sen asla pikir edýän ýaly dälsiň. Köp adam muňa uruş döwründe düşündi.
  Käbir ýagdaýlarda näme edýändigiňizi bilýän diýip pikir edýärdiňiz, ýöne ähli pikirleriňiz ýalan bolmagy mümkin. Ahyrsoňy, belki-de, öz janyňyza, öz bedeniňize degýänçä hiç zady hakykatdanam bilmeýärdiňiz. Meýdanda bir agaç ösýär. Ol hakykatdanam agaçmy? Agaç näme? Baryň, oňa barmaklaryňyz bilen degiň. Birnäçe fut yza çekiliň we tutuş bedeniňizi oňa basyň. Ol gaýa ýaly sarsmaz. Gabyk nähili gödek! Egniňiz agyrýar. Ýaňagyňyzda gan bar.
  Agaç seniň üçin bir zat, ýöne başga biri üçin ol näme aňladýar?
  Aýdaly, siz bir agajy kesmeli bolarsyňyz. Siz onuň bedenine, berk göwdesine palta goýýarsyňyz. Käbir agaçlar ýaralananda gan akýar, beýlekileri bolsa ajy gözýaş dökür. Bir gün, Alin Aldridge çaga wagty, Günortada bir ýerde skipidar tokaýlary bilen gyzyklanýan kakasy syýahatdan öýüne gaýdyp geldi we Aldridgeleriň otagynda başga bir adam bilen gürleşýärdi. Ol gyza skipidar üçin şire almak üçin agaçlaryň nädip kesilip, kesilýändigini gürrüň berdi. Alin otagda kakasynyň dyzyndaky oturgyçda oturyp, bularyň hemmesini eşitdi - agaçlaryň kesilip we kesilendigi baradaky hekaýany. Näme üçin? Skipidar almak üçin. Skipidar nämedi? Bu ýaşaýyşyň geň altyn iksirimidi?
  Nähili erteki! Olar oňa muny aýdanlarynda, Alina biraz reňksizleşdi, ýöne kakasy we onuň dosty muňa üns bermediler. Kakasy turpentin öndürmek prosesiniň tehniki düşündirişini berýärdi. Erkekler onuň pikirleri barada pikir etmediler, onuň pikirlerini duýmadylar. Şol gije, düşeginde, ol aglady. Olar näme üçin muny etmek islediler? Olara näme üçin şol näletlenen garry turpentin gerekdi?
  Agaçlar gygyrýar - gan akýar. Adamlar geçip barýarlar, olary ýaralaýarlar, palta bilen çapýarlar. Käbir agaçlar ynjalyk bilen ýykylýar, beýlekileri bolsa gan akyp, düşekdäki çagany çagyryp, galdyrylýarlar. Agaçlaryň gözleri, gollary, aýaklary we bedenleri bardy. Ýaraly agaçlaryň tokaýy, yranyp we gan akýar. Agaçlaryň aşagyndaky ýer gan bilen gyzyldy.
  Jahan urşy başlanda we Alina aýal bolanda, kakasynyň skipidar agaçlary we olaryň nähili çykarylýandygy baradaky hekaýasyny ýadyna saldy. Özünden üç ýaş uly dogany Jorj Fransiýada öldürilipdi we onuň durmuşa çykjak bolan ýaş ýigidi Teddi Kouplend amerikan lagerinde "dümewden" aradan çykypdy; we onuň pikiriçe, olar ölmän, ýaralanyp, gan akyp, uzakda, näbelli bir ýerde galypdylar. Ne dogany, ne-de Ted Kouplend oňa gaty ýakyn görünýärdi, belki-de hekaýadaky tokaýdaky agaçlardan has ýakyn däldi. Ol olara ýakyndan degmändi. Ol Kouplenda urşa gidýändigi üçin durmuşa çykjakdygyny aýdypdy we ondan sorady. Bu dogry iş ýalydy. Şeýle pursatda ýaş ýigide "ýok" diýip bilersiňizmi, belki-de ölüme gidip bilermi? Bu agaçlaryň birine "ýok" diýmek ýaly bolardy. Aýdaly, sizden agajyň ýaralaryny daňmagyňyzy haýyş etdiler we siz "ýok" diýdiňiz. Teddi Kouplend asla agaç däldi. Ol ýaş ýigitdi we örän owadandy. Eger ol oňa durmuşa çyksa, Alinanyň kakasy we dogany begenerdi.
  Uruş gutaranda, Alina Ester Uoker we onuň adamsy Jo bilen Pariže gitdi, suratdan ölen doganynyň portretini çeken suratkeş. Şeýle hem, ol kakasy üçin Teddi Koplendiň, soňra Alinanyň ölen ejesiniň başga bir suratyny çekip, her biri üçin bäş müň dollar alypdy. Suratkeş barada kakasyna gürrüň beren Alinady. Ol onuň portretini şol wagt okaýan Sungat institutynda görüp, kakasyna gürrüň beripdi. Soňra ol Ester Uoker bilen duşuşyp, ony we adamsyny Aldrijiň öýüne çagyrdy. Ester we Jo onuň işi barada birnäçe gowy söz aýtmaga mylaýymdylar, ýöne ol munuň diňe sypaýyçylykdygyny pikir etdi. Surat çekmek ukyby bolsa-da, ony gaty çynlakaý kabul etmedi. Surat çekmekde, hakyky surat çekmekde düşünip bilmeýän, düşünip bilmeýän bir zat bardy. Uruş başlandan we dogany bilen Teddi gidenden soň, ol bir zat etmek isledi, ýöne jorap örüp ýa-da Liberty obligasiýalaryny satyp, "uruşda ýeňişe kömek etmek" üçin her minutda işe girişip bilmedi. Aslynda, ol uruşdan bizardy. Ol munuň näme hakda bolandygyny bilmeýärdi. Eger şeýle bolmadyk bolsa, ol Ted Kouplende durmuşa çykyp, iň bolmanda bir zat öwrenerdi.
  Ýaş ýigitler müňlerçe, ýüz müňlerçe ölüme gidýärler. Näçe aýal onuň ýaly duýgy başdan geçirdi? Bu aýallaryň bir zadyny, bir zada mümkinçiligini elinden aldy. Aýdaly, siz meýdanda we ýaz geldi. Bir daýhan tohumly halta bilen size tarap ýöräp barýar. Ol meýdana golaýlaýar, ýöne tohum ekmegiň ýerine, ýoluň ugrunda saklanyp, ony ýakýar. Aýallar şeýle pikirleri gönüden-göni başdan geçirip bilmezler. Eger olar gowy aýal bolsalar, muny edip bilmezler.
  Sungat bilen meşgullanmak, surat çekmek sapaklaryny almak has gowudyr - esasanam fırça bilen ussat bolsaňyz. Eger muny edip bilmeseňiz, medeniýet bilen meşgullanyň - iň täze kitaplary okaň, teatra gidiň, aýdym-saz diňläň. Aýdym-saz çalynanda - belli bir aýdym-saz - ýöne munuň ähmiýeti ýok. Bu hem gowy aýalyň gürleşmeýän ýa-da pikir etmeýän zady.
  Durmuşda ýatdan çykarmaga mynasyp köp zat bar, bu elbetde.
  Pariže gelmezden öň, Alina suratkeş Jo Uokeriň ýa-da Esteriň kimdigini bilmeýärdi, ýöne gämide ol şübhelenip başlady we ahyrsoňy olary düşünenden soň, Esteriň ähli zady özi üçin çözmegine nähili şeýle razy bolandygyny pikir etmek üçin ýylgyrmaly boldy. Suratkeşiň aýaly Alinanyň bergisini şeýle çalt we akylly üzüpdi.
  Sen bize ajaýyp hyzmat etdiň - on bäş müň asgyrmak üçin zat däl - indi biz hem seniň üçin şeýle ederis. Esteriň gözüni gyrpmagy ýa-da egnini gysmagy ýaly gödeklik öň hiç haçan bolmandy we bolmaz hem. Alinanyň kakasy uruş betbagtçylygyndan çuňňur ýaralandy we aýaly Alina on ýaşyndan bäri aradan çykdy, ol Çikagoda we Jo portretleriň üstünde işleýän wagty, bäş müň pul ýygnamak üçin gaty köpdi. Dollar portretleri gaty çalt; her biri azyndan iki ýa-da üç hepde gerek. Ol Aldrijiň öýünde ýaşasa-da, Ester gartaşan adama oňa seretjek aýalynyň bardygy ýaly duýgy döretdi.
  Ol bu adamyň häsiýeti we gyzynyň şübhesiz ukyplary barada şeýle hormat bilen gürrüň berdi.
  Siziň ýaly adamlar şeýle pidalar berdiler. Jemgyýetçilik tertibiniň eldegrilmezligine kömek edýän, garaşylmadyk ähli ýagdaýlara şikaýat etmezden ýüzbe-ýüz bolýan, sessiz, başarjaň adam ýeke özi hereket edýär - hut şeýle adamlar - bu barada açyk gürrüň edip bolmaýar, ýöne şeýle döwürlerde, tutuş jemgyýetçilik tertibi sarsdyrylanda, köne ýaşaýyş derejeleri pese gaçanda, ýaşlar ynamyny ýitirende..."
  "Biz, uly nesil, indi ýaş nesil üçin ata we eje bolmaly."
  "Gözellik dowam eder - ýaşamaga mynasyp zatlar dowam eder."
  "Geljekki adamsyny we doganyny ýitiren garyp Alina. Onuň hem şeýle zehini bar. Ol seniň ýaly, örän sessiz, köp gürlemeýär. Daşary ýurtda bir ýyl ýaşamak ony nähilidir bir nerw çökgünliginden halas edip biler."
  Ester Alinanyň kakasyny, akylly we başarjaň korporatiw aklawçyny nähili aňsatlyk bilen aldady. Erkekler hakykatdanam örän ýönekeýdi. Alinanyň Çikagoda öýde galmalydygyna şübhe ýokdy. Islendik erkek, öýlenmedik we pully erkek, Ester ýaly aýallar bilen boş galmaly däl. Alinanyň tejribesi az bolsa-da, ol ahmak däldi. Ester muny bilýärdi. Jo Uoker portretlerini çekmek üçin Oldrijleriň Çikagodaky öýüne gelende, Alina ýigrimi alty ýaşyndady. Şol agşam Old Harbor zawodynyň öňünde adamsynyň awtoulagynyň ruluna oturanda, ýigrimi dokuz ýaşyndady.
  Nähili betbagtçylyk! Durmuş nähili çylşyrymly we düşündirip bolmajak bolup biler!
  OceanofPDF.com
  ON ÝEDINJI BAP
  
  ÖÝLENMEK! Ol öýlenmek niýetindemidi? Fred, Rouz Frenk bilen Fred bir-biriniň yzyndan az galyp, Parižde şol gije öýlenmek niýetindemidi? Kimdir biri nädip öýlenip biler? Bu nädip boldy? Adamlar muny edende näme pikir edýärdiler? Onlarça aýal bilen tanyşan bir adamyň birden belli bir aýal bilen öýlenmek kararyna gelmegine näme sebäp boldy?
  Fred ýaş amerikanly, Gündogar kollejinde bilim alan, baý atanyň ýeke ogly, soňra esger, baý adam bolup, uruşda ýeňiş gazanmak üçin raýoner hökmünde resmi taýdan gulluga ýazylan, soňra amerikan okuw lagerinde, soňra Fransiýada bolan. Ilkinji amerikan kontingenti Angliýadan geçende, uruşdan aç galan iňlis aýallary...
  Amerikaly aýallar hem: "Uruşda ýeňmäge kömek ediň!"
  Frediň bilýän zadyny ol hiç haçan Alina aýtmadyk bolmaly.
  
  Şol agşam, Old Harbor zawodynyň öňünde awtoulagda oturanda, Fred aç-açan howlukmaýardy. Ol oňa Çikagodan mahabat agentiniň gelýändigini we onuň "milli mahabat kampaniýasy" diýip atlandyrýan çäresini geçirmek kararyna gelmeginiň mümkindigini aýtdy.
  
  Zawod köp pul gazanýardy we eger kimdir biri şol puluň bir bölegini geljek üçin hoşniýetliligi döretmäge harçlamasa, ol bu puluň hemmesini salgyt hökmünde yzyna tölemelidi. Mahabat aktiw, kanuny çykdajydy. Fred mahabatda öz güýjüni synap görmek kararyna geldi. Ol häzir öz ofisinde Çikagodan gelen mahabatçy bilen gürleşýän bolmaly.
  Zawodyň kölegesinde garaňky düşüp başlady, ýöne näme üçin çyrany ýakmaly? Ýarym garaňkylykda rulda oturyp pikir etmek ýakymlydy. Parižden getiren ajaýyp şlýapaly, uzyn, inçe barmaklary rulda goýlup duran, kombinezonly erkekler zawod gapylaryndan çykyp, tozanly ýoldan geçip, awtoulagyň ýanyndan geçýärler - uzyn boýly erkekler - pes boýly erkekler - erkek sesleriniň ýuwaş myşyrdamagy.
  Şeýle awtoulagyň we şeýle aýalyň ýanyndan geçip barýan işçilerde birneme pesgöwünlik bar.
  Gysga boýly, giň eginli garry adamyň gara murtlaryny gygyrdap, gygyrmak isleýän ýalydy. Ol Alinanyň üstünden gülmek isleýän ýalydy. "Men saňa hüjüm edýärin" diýip, ol gygyrmak isleýän ýalydy - gödek garry adam. Özüne wepaly ýaly görünýän ýoldaşy, hakykatdanam, şol gije, şol möhüm gije, Pariždäki Rozanyň kwartirasyndaky adama meňzeýärdi.
  Şol gije Parižde, Alina Fredi ilkinji gezek görende! Ol Ester we Jo Walker bilen Rouz Frenkiň kwartirasyna gitdi, sebäbi Ester hem, Jo hem özleriniň has gowy ýagdaýda ýaşaýandyklaryny pikir edýärdiler. Şol wagta çenli Ester we Jo Alinany eýýäm güldüripdiler. Ol Amerikada ýeterlik wagt galsalar we kakasy olary has köp görse, birnäçe wagtdan soň, onuň hem muny düşünjekdigini duýýardy.
  Ahyrsoňy, olar ony kyn ýagdaýa salmagy - sungat we gözellik barada gürleşmegi - uruşda ogluny ýitiren, Jonyň portretini çeken we oňa örän gowy meňzeşlik gazanan bir adam bilen baglanyşykly zatlar barada gürleşmegi saýladylar.
  Olar öň hiç haçan uly mümkinçilik gözleýän jübüt bolmandylar, hiç haçan Alina ýaly çalt we düşünjeli aýaly terbiýeläp bilmediler. Eger olar bir ýerde köp wagt galsalar, şeýle jübüt üçin howp az. Alina bilen bolan gatnaşygy aýratyn bir zatdy. Bu barada hiç hili söz gerek däldi. "Sergide çadyryň aşagyndan size göz aýlarys, siz hiç hili töwekgelçilik etmersiňiz. Biz öýlenendik. Biz düýbünden gowy adamlar - biz hemişe iň gowy adamlary tanaýarys, özüňiz görüp bilersiňiz. Bu biziň ýaly suratkeş bolmagyň artykmaçlygy. Siz durmuşyň ähli taraplaryny görýärsiňiz we hiç hili töwekgelçilik etmeýärsiňiz. Nýu-Ýork her ýyl barha Pariže meňzeýär. Emma Çikago..."
  Alina kakasynyň möhüm işleri bolanda, onuň bilen iki ýa-da üç gezek, her gezek birnäçe aýlap Nýu-Ýorkda ýaşapdy. Olar gymmat myhmanhanada galypdylar, ýöne Walkerleriň häzirki zaman Nýu-Ýork durmuşy barada Alinanyň bilmeýän zatlaryny bilýändigi aýdyňdy.
  Olar Alinanyň kakasynyň onuň ýanynda özüni rahat duýmagyny üpjün etdiler - belki-de, kakasynyň onsuz özüni rahat duýmagyny - azyndan birnäçe wagtlap başardylar. Ester bu pikiri Alina ýetirmegi başardy. Bu ähli degişli taraplar üçin gowy çäre boldy.
  Elbetde, bu Alina üçin öwüt-nesihatdyr diýip pikir etdi ol. Aslynda, adamlar şeýle bolýar! Özboluşly akylly adam bolan kakasynyň muny ir düşünmändigi nähili geň.
  Olar topar bolup işlediler, kakasy ýaly adamlara her biri bäş müň dollardan pul berdiler. Jo we Ester ýaly ygtybarly, hormatly adamlar. Ester sapak üstünde yhlasly işledi we Amerikada iň gowy topardan başga hiç ýerde görülende hiç haçan töwekgelçilik etmeýän, örän ussatlyk bilen surat çekýän we batyrgaýlyk bilen, ýöne gaty batyrgaýlyk bilen däl-de, gürleýän Jo, täze garaýyşlary kemala getirýänlerinde baý, mähirli sungat atmosferasyny döretmäge kömek etdi.
  Alina garaňkylykda ýylgyrdy. Men nähili süýji kiçijik kinik. Siziň göz öňüne getirişiňizde, ömürboýy bir ýyllap, belki-de üç minutlap, adamsyňyzyň zawodyň derwezesinden çykmagyny garaşyp ýaşap bilersiňiz, soňra bolsa depä çykyp, gözüňizi aýlandyran iki işçiniň yzyndan ýetip bilersiňiz, olary dag etegindäki köçeden üç blok ýöräp geçmänkä-de tutup bilersiňiz.
  Ester Uokere gelende bolsa, Elin olaryň şol tomus Parižde gowy gatnaşykda bolandygyny pikir edýärdi. Olar bilelikde Ýewropa syýahat edenlerinde, iki aýal hem öz kartlaryny stoluň üstüne goýmaga taýýardylar. Alina sungata çuňňur gyzyklanma bildirýän ýaly görünýärdi (belki, bu diňe bir hereket däldi) we kiçi surat çekmek ukybyna eýedi, Ester bolsa açylmaly gizlin ukyplar barada köp gürrüň berdi. We ş.m.
  "Sen maňa garşy, men hem saňa garşy. Geliň, bile gideliň, bu barada hiç zat aýtman." Ester hiç zat aýtman, bu habary ýaş gyza ýetirmegi başardy we Alina öz keýpine boýun boldy. Bolýar, bu keýp däldi. Şeýle adamlar keýpsiz däldi. Olar diňe oýun oýnaýardylar. Eger siz olar bilen oýnamak isleseňiz, olar örän dostlukly we süýji bolup bilerler.
  Alina bularyň hemmesini, bir gije gaýykda näme pikir edendiginiň tassyklamasyny aldy we karara gelýänçä çalt pikirlenip, özüni saklamaly boldy - belki-de otuz sekuntlap. Nähili ýigrenji ýalňyzlyk duýgusy! Ol ýumruklaryny iki gezek gysyp, gözýaşlarynyň dökülmeginiň öňüni almak üçin göreşmeli boldy.
  Soňra ol Ester bilen oýun oýnamagy makul bildi. Jo hasap edilmeýär. Eger özüňe rugsat berseň, çalt bilim alarsyň. Ol maňa degip bilmez, belki-de içinde. Men gidip, gözlerimi açyk saklaryn.
  Ol şeýledi. Olar hakykatdanam çüýrükdi, Walkerler, ýöne Esterde bir zat bardy. Daşardan ol berk, mekirdi, ýöne içinde bolsa, hiç haçan degilmedik, saklamaga synanyşýan bir zat bardy. Onuň adamsy Jo Walkeriň oňa hiç haçan degip bilmejekdigi aýdyňdy we Ester belki-de başga bir erkek bilen töwekgelçilik etmek üçin örän seresapdy. Bir gün soň, ol Alina bir zat aýtdy. "Ol adam ýaşdy we men Jo bilen ýaňy durmuş gurupdym. Uruş başlamazdan bir ýyl öňdi. Bir sagat töweregi men muny ederin diýip pikir etdim, ýöne soň etmedim. Bu Jo üçin oňa bermäge het edip bilmeýän artykmaçlygymy bererdi. Men özümi zaýalajak adamlardan däl. Ýaş ýigit seresapsyzdy - ýaş amerikan oglany. Men muny etmezlik has gowy diýip karar berdim. Düşünýärsiň."
  Ol Aline bir zat synap gördi - şol gezek gaýykda. Ester hakykatdan näme synap görýärdi? Bir agşam, Jo birnäçe adam bilen gürleşip, olara häzirki zaman suratlary, Sezanna, Pikasso we başgalar barada gürrüň berip, sungatdaky pitneçiler barada sypaýy we mähirli gürleşip otyrka, Ester bilen Aline palubanyň başga bir böleginde oturgyçlara oturmaga gitdiler. Iki ýaş ýigit ýakynlaşyp, olara goşulmaga synanyşdy, ýöne Ester göwnüne degmezden özüni nädip daşlaşdyrmagy bilýärdi. Elbetde, ol Alineniň özünden has köp bilýändigine pikir edýärdi, ýöne ony lapykeç etmek Alineniň işi däldi.
  Içerde bir zady gorap saklamak nähili instinkt!
  Ester Alinada näme synap gördü?
  Söz bilen, hatda pikir bilen hem beýan edip bolmaýan köp zatlar bar. Esteriň aýdanlary hiç zat talap etmeýän söýgidi we bu nähili ajaýyp eşidilýärdi! "Bu bir jynsdaky iki adamyň arasynda bolmaly. Özüň bilen erkek adamyň arasynda bolsa, bu işlemez. Men synanyşdym" diýdi ol.
  Ol Alinanyň elinden tutdy we olar uzak wagtlap dymyp oturdylar, Alinanyň içinde geň, gorkunç bir duýgy bardy. Şeýle aýal bilen oýun oýnamak nähili synagdy - içgüdüleriňiziň size näme edýändigini bildirmezlik - içiňizde - elleriňiziň titräp gitmegine ýol bermezlik - hiç hili fiziki gysylma alamatlaryny görkezmemek. Ýumşak, zenan sesi, mähir we belli bir akýüreklilik bilen dolduryldy. "Olar biri-birini has inçe usulda düşünýärler. Bu has uzak dowam edýär. Düşünmek has uzak wagt alýar, ýöne has uzak dowam edýär. Siz ak we owadan bir zada ýetýärsiňiz. Men diňe siziň üçin uzak wagtlap garaşdym. Jo barada aýdylanda bolsa, men oňa razy. Gürleşmek biraz kyn. Aýdyp bolmajak köp zat bar. Çikagoda sizi ol ýerde görenimde, "Siziň ýaşyňyzda, siziň ornunuzdaky aýallaryň köpüsi durmuşa çykan" diýip pikir etdim. Meniň pikirimçe, sen hem bir gün muny etmeli bolarsyň, ýöne meniň üçin möhüm zat, sen heniz muny etmediň - men seni tapanymda muny etmediň. Eger bir erkek we başga bir erkek ýa-da iki aýal köp gezek bile görülse, gürrüň başlanýar. Amerika Ýewropa ýaly kämil we paýhasly bolýar. Ärleriň uly kömegi şu ýerde. Oýny nähili bolsa-da, olara elinden geleniniň hemmesini edýärsiň, ýöne özüňiň iň gowy tarapyňy başga birine - seniň hakykatdan näme diýjek bolýanyňy düşünýän birine saklaýarsyň.
  Alina rulda rahatsyz hereket edip, gaýykdaky agşam we onuň ähli manysy barada pikir etdi. Bu onuň üçin kämilligiň başlangyjydymy? Durmuş depderlere ýazylmaýar. Özüňe näçe zat bildirmäge het edýärsiň? Durmuş oýny ölüm oýny. Romantik we gorkak bolmak örän aňsat. Amerikan aýallary, elbetde, aňsatlyk bilen işlädiler. Olaryň halky örän az zat bilýär - özlerine örän az zat bildirmäge het edýär. Isleseňiz, hiç zat çözüp bilmersiňiz, ýöne nämeleriň bolup geçýändigini hiç haçan bilmemek gyzyklymy - içerden? Durmuşa göz aýlasaňyz, onuň köp ýerlerini bilseňiz, özüňizden daşda durup bilersiňizmi? "Onça däl" diýip, Alinanyň kakasy şübhesiz aýdardy, adamsy Fred bolsa şuňa meňzeş bir zat aýdardy. Soňra öz durmuşyňyzy ýaşamaly bolarsyňyz. Gaýygy Amerikanyň kenarlaryndan gidende, ol Alinanyň pikir etmek isleýäninden has köp zady galdyrdy. Şol bir wagtyň özünde prezident Wilson şuňa meňzeş bir zady tapdy. Bu ony öldürdi.
  Her niçik bolsa-da, ol Ester bilen bolan gürrüňiň Aliniň Fred Greý bilen soňra onuň ýanyna gelende, onuň bilen bolan söhbetdeşligiň onuň durmuş gurmak baradaky kararyny has-da güýçlendirendigine ynanýardy. Şeýle hem, bu onuň şol tomusda Jo bilen Esteriň ýanynda gören beýleki itleriniň köpüsi ýaly talapkär däl, özüne ynamsyz bolmagyna sebäp bolupdy. Fred, aýdaly, terbiýeli it ýaly ajaýypdy. Eger onuňky amerikan bolsa, onda aýal hökmünde amerikan mümkinçiliklerini howp astyna salmaga şatdy diýip pikir etdi.
  Esteriň çykyşy şeýle haýal we ýumşakdy. Alina bularyň hemmesi barada pikirlenip, birnäçe sekuntda hemmesini şeýle aýdyň ýadynda saklap bilýärdi, ýöne Esteriň öz manysyny aýtmak üçin zerur bolan ähli jümleleri aýtmak üçin has köp wagta mätäç bolmalydy.
  Alinyň hiç zat bilmeýän, içgüdüsel düşünen ýa-da asla düşünmedik bolmaly many. Esteriň hemişe aýdyň alibisi bolardy. Ol örän akylly aýaldy, muňa hiç hili şübhe ýokdy. Jo özüniň kimdigi sebäpli, onuň eýesi bolandygy üçin bagtlydy.
  Ol heniz işlemedi.
  Sen ýokary galýarsyň we ýykylýarsyň. Ýigrimi alty ýaşly aýal, eger onuň bir zady bar bolsa, taýýar. Eger onuň hiç zady ýok bolsa, onda Ester ýaly başga bir aýal ony asla islemeýär. Eger sen akmak, romantiki akmak isleýän bolsaň, erkek, gowy amerikan işewüri nähili? Ol sagalar we sen sag-aman galarsyň. Hiç zat saňa degmeýär. Uzak ömür ýaşaldy we sen hemişe keýpli, gurak we howpsuzsyň. Sen şuny isleýärsiňmi?
  Aslynda, Ester Alinany gämiden deňze itekläp düşüren ýalydy. Şol agşam Ester onuň bilen gürleşende deňiz örän owadandy. Belki, Alinanyň özüni howpsuz duýmagynyň sebäpleriniň biri şol bolsa gerek. Özüňden daşarda deňiz ýaly bir zady alýarsyň we ol diňe owadan bolandygy üçin kömek edýär. Kiçijik tolkunlaryň döwülýän deňizi, gäminiň yzyndan ak deňiziň akyp, ýumşak ýüpek ýyrtylýan ýaly gäminiň gapdalyndan geçip, asmanda ýyldyzlaryň haýal-haýal peýda bolmagy bar. Näme üçin zatlary tebigy tertibinden çykaryp, biraz çylşyrymly bolup, öňküden has köp zady isleýän wagtyňyz, töwekgelçilik has uly bolýar? Çürümek şeýle aňsat. Agaç hiç haçan şeýle bolmaýar, sebäbi ol agaç.
  Ses gepleýär, el belli bir ýagdaýda seniňkini degýär. Sözler bir-birinden aýrylýar. Gaýygyň beýleki tarapynda Esteriň adamsy Jo sungat barada gürrüň edýär. Birnäçe aýal Jonyň daşyna ýygnandy. Soňra olar onuň sözlerini sitirläp, bu barada gürrüň etdiler. "Meşhur portret suratkeşi dostum Jozef Uoker maňa şeýle diýdi: 'Sezan şeýle-şeýle. Pikasso şeýle-şeýle.'"
  Özüňizi baý Çikagoly aklawçynyň gyzy ýaly bilim alan, ýönekeý, ýöne düşünjeli, täze we güýçli bedenli ýigrimi alty ýaşly amerikan aýaly hökmünde göz öňüne getiriň. Siziň bir arzuwyňyz bardy. Hawa, durmuşa çykjak bolýan ýaş Kouplandyňyz düýbünden başga-da arzuw däldi. Ol ýeterlik derejede gowy adamdy. Tanymal däldi - geň bir ýagdaýda. Amerikan erkekleriniň köpüsi, belki-de, on ýedi ýaşdan geçmeýärler.
  Aýdaly, siz hem şeýle bolsaňyz we gämiden deňze zyňyldyňyz. Jonyň aýaly Ester siziň üçin şu kiçijik zady etdi. Siz näme ederdiňiz? Özüňizi halas etmäge synanyşýarsyňyzmy? Aşak-aşak, deňiziň ýüzüni ýeterlik derejede çalt kesip geçýärsiňiz. Eý, Reb, durmuşda ortaça erkek ýa-da aýalyň aňynyň hiç haçan degmeýän köp ýerleri bar. Näme üçin däldigini bilmek isleýärin? Hemme zat - her niçigem bolsa, köp zatlar - ýeterlik derejede aýdyň. Belki, hatda agaç hem size degýänçäňiz agaç däl. Näme üçin käbir adamlaryň gözleri açylýar, beýlekileri bolsa bütin we suw geçirmeýän bolýar? Jonyň gürleşýän wagty onuň palubasydaky aýallar gep-gürrüňler ýaly. - Suratkeş-söwdagäriň gözleri çykyk bolan jorap. Görünüşine görä, ol hem, Ester hem kiçijik bir kitapda atlary we salgylary ýazmandyrlar. Her tomusda ýollaryny kesişdirmekleri gowy pikir. Şeýle hem güýzde. Adamlar suratkeşler we ýazyjylar bilen gämide duşuşmagy halaýarlar. Bu Ýewropanyň näme alamatlandyrýandygynyň ilkinji gözden geçirilişi. Olaryň köpüsi muny edýär. We muňa aldanmaň, amerikanlar! Balyklar ýeme tarap göterilýär! Ester hem, Jo hem elhenç ýadawlyk pursatlaryny başdan geçirdiler.
  Ester Alinanyň sizi iteklän ýaly iteklänlerinde, siz demiňizi tutup, gaharlanmaň ýa-da gynanmaň. Eger gaharlanyp başlasaňyz, bu gowy. Eger Esteriň gaçyp bilmejekdigini, ýubkalaryny arassalap bilmejekdigini pikir edýän bolsaňyz, köp zat bilmeýärsiňiz.
  Ýeriň ýüzüni kesip geçensoň, diňe aşak düşen wagtyňyzdaky ýaly arassa we aýdyň, ýene-de ýeriň ýüzüne çykmagy pikir edýärsiňiz. Aşakda hemme zat sowuk we çygly - ölüm, bu ýol. Şahyrlary tanaýarsyňyz. Gel we meniň bilen öl. Ellerimiz ölümde bir-birine baglanyşdy. Bilelikde ak, uzak ýol. Erkek we erkek, aýal we aýal. Şeýle söýgi - Ester bilen. Ýaşaýşyň manysy näme? Ýaşaýşyň dowam etmegine kim alada edýär - özümiz döreden täze görnüşlerde?
  Eger siz olaryň biri bolsaňyz, onda siziň üçin ol ölü ak balyk we başga zat däl. Muny özüňiz çözmeli we eger siz hiç haçan gaýykdan iteklenmeýän adamlaryň biri bolsaňyz, bularyň hiç biri size hiç haçan bolmaz we siz howpsuz. Belki, siz howp astynda galjak derejede gyzykly dälsiňiz. Köp adamlar ähli ömürleri üçin ýokary we howpsuz ýörýärler.
  Amerikalylar, şeýlemi? Her niçik-de bolsa, Ester ýaly aýal bilen Ýewropa gitmek bilen bir zat gazanarsyňyz. Şondan soň Ester hiç haçan synanyşmady. Ol hemmesini oýlanypdy. Eger Alina özi üçin isleýän zady bolmasa, ony ulanyp bilerdi. Oldrij maşgalasy Çikagoda gowy abraýa eýedi we başga portretler hem bardy. Ester adamlaryň sungata nähili garaýandygyny çalt öwrendi. Eger Oldrij uly Jo Uolkere iki portret çekmegi tabşyran bolsa we olar gutarandan soň, olar oňa aýalynyň we oglunyň nähili görünýändigine sereden bolsalar, onda ol Uolkeriň Çikagodaky oýnuny goldardy we her birine bäş müň töläp, şol sebäpli portretlere has-da gymmat salardy. "Iň beýik diri suratkeş. Meniň pikirimçe" diýip, Ester onuň Çikagodaky dostlaryna aýtýandygyny göz öňüne getirip bilýärdi.
  Gyzy Alina has akylly bolup biler, ýöne onuň geplemegi mümkin däl. Ester Alina barada karar kabul edende, ol öz ýoluny örän üns bilen yzarlady - şol agşam gämide muny ýeterlik derejede gowy etdi we şol agşam, Parižde alty hepde geçenden soň, Alina we Jo bilen bilelikde Rouz Frankyň kwartirasyna barýarka, öz pozisiýasyny has-da berkitdi. Şol agşam, Alina Pariždäki Walkerleriň durmuşyndan bir zat görende we Ester has köp zat bilýändigine düşünende, Alina bilen pes ses bilen gürleşmegini dowam etdirdi, Jo bolsa eşitmän, eşitmäge synanyşman ýöräp gitdi. Bu örän ýakymly agşamdy we olar Sena derýasynyň çep kenarynda, Deputatlar palatasynyň golaýyndaky derýadan ýüz öwürdiler. Adamlar Rue Voltaire köçesindäki kiçi kafelerde oturypdylar we Parižiň açyk agşam çyrasy - suratkeşiň çyrasy - sahnada asylgy durdy. "Bu ýerde aýallara-da, erkeklere-de üns bermeli" - diýdi Ester. "Ýewropalylaryň köpüsi bizi, amerikalylary, diňe bilmek islemeýän zatlarymyz bardygy üçin ahmak hasaplaýarlar. Sebäbi biz täze ýurtdan we bizde täze we sagdyn bir zat bar."
  Ester Alina şeýle köp zatlary aýdypdy. Aslynda, ol düýbünden başga bir zat aýdypdy. Aslynda, ol şol gije gaýykda bir zat aýtandygyny inkär edipdi. "Eger meniň şeýle edendigimi pikir edýän bolsaňyz, bu siziň özüňiziň örän mähirli däldigiňiz üçindir." Şeýle bir zat diýdi ol. Alina muny başynyň üstünden uçurdy. "Ol şol gije gaýykda söweşde ýeňdi" diýip pikir etdi. Öýkenlerine arassa howa girmek, Ester ellerini tutanda elleriniň titräp gitmezligi, çagalygyny - gyzlygyny - yzda galdyryp, ýalňyz we gynançly duýmazlyk üçin göreşmeli bolan bir pursat bolupdy, ýöne şol pursatdan soň ol örän sessiz we syçan ýaly bolup galdy, hatda Ester ondan biraz gorkdy - we ol hut şuny isleýärdi. Söweşden soň duşmanyň ölüleri arassalamagyna rugsat bermek hemişe has gowy - bu barada alada etme.
  OceanofPDF.com
  ON SEKIZINJI BAP
  
  GYZYL GELDI, ol söwda postunyň gapysyndan çykdy we Aline biraz gaharlandy ýa-da gaharly bolup göründi, sebäbi ol ýarym garaňkylykda maşynda oňa aýtman oturypdy. Içerde gürleşýän mahabatçy köçäniň aşagyndan gidipdi we Fred oňa awtoulag hödürlemedi. Sebäbi Aline şol ýerdedi. Fred ony tanyşdyrmalydy. Bu Frede we Aline täze gatnaşyk gurmaga mümkinçilik bererdi we Fred bilen bu adamyň arasyndaky gatnaşygy biraz üýtgederdi. Fred awtoulag sürmegi teklip etdi, ýöne Aline oňa güldi. Ol dik köçelerde çalt hereket edýän maşynyň örän güýçli duýgysyny halaýardy. Fred sigara ýakdy we pikirlerine batmazdan öň, ýene bir gezek onuň garaňkylykda maşynda oturyp, oňa aýtman garaşýandygyny aýtdy. Aslynda, oňa bu ýarady, aýaly, ýarym hyzmatkär, ony garaşýan, işewür Alineniň pikirini halaýardy. "Eger men seni islesem, diňe signalymy çalmalydym. Aslynda, men seniň penjireden şol adam bilen gürleşýändigiňi gördüm" diýdi Aline.
  Maşyn köçäniň aşagynda ikinji tizlikde barýardy we köçe çyrasynyň aşagynda burçda bir adam durup, henizem gysga boýly, giň eginli bir adam bilen gürleşýärdi. Onuň ýüzi Fred bilen duşuşan agşamy Rouz Frankyň kwartirasynda gören amerikanly adama örän meňzeş bolmaly. Onuň adamsynyň zawodynda işlemegi geňdi, ýöne şol agşam Parižde ýadyna düşdi: Rouzyň kwartirasyndaky amerikanly birine bir wagtlar amerikan zawodynda işçi bolandygyny aýdypdy. Bu gürrüň Rouz Frankyň gaharlanmagyndan öň, gürrüňiň arakesme wagtynda bolupdy. Ýöne näme üçin bu adam bile bolan kiçijik adama şeýle berilipdi? Olar bu iki adama gaty meňzeş däldi.
  Işçiler, erkekler, zawodyň gapylaryndan, adamsynyň zawodyndan çykýardylar. Uzyn boýly erkekler, gysga boýly erkekler, giň boýly erkekler, inçe erkekler, agsak erkekler, bir gözi kör erkekler, bir eli derli erkekler. Olar zawod derwezeleriniň öňündäki daşlaryň üstünden geçip, demir ýoldan geçip, şähere ýitip gitdiler. Onuň öz öýi şäheriň üstündäki depäniň depesinde ýerleşýärdi, şähere, şäheriň daşyndan giň öwrülýän Ogaýo derýasyna, şäheriň üstünde we aşagynda giňelýän derýa jülgesiniň köp mil pesliklerine seredýärdi. Gyşda jülge çal reňkdedi. Derýa peslikleriň üstünden dökülip, giň çal deňze öwrülýärdi. Bankir bolanda, Frediň kakasy - şäherde hemmeleriň ony "Garry Çal" diýip atlandyrýan - jülgedäki ýerleriň köpüsini ele geçirmegi başarypdy. Ilki başda olar ony girdejili ekmegi bilmeýärdiler we ol ýerde ferma jaýlary we ammarlar gurup bilmeýändikleri üçin, ýeri gymmatsyz hasaplaýardylar. Aslynda, ol ştatdaky iň baý ýerdi. Her ýyl derýa suw basýardy we ýerde ownuk çal laý galyp, ony ajaýyp derejede baýlaşdyrýardy. Ilkinji daýhanlar bentleri gurmaga synanyşdylar, ýöne olar döwülende, jaýlar we ammarlar silde ýuwuldy.
  Garry Çal möjek ýaly garaşdy. Daýhanlar banka gelip, arzan ýerden karz aldylar, soňra olary goýberdiler we oňa emlägini yzyna almaga rugsat berdiler. Ol akyllymydy ýa-da bularyň hemmesi tötänlikmidi? Soňra, suwuň akyp, ýeri örtmegine rugsat berseňiz, ýazda onuň ýene-de suwa siňip gidýändigi we mekgejöweniň agaç ýaly ösmegine sebäp bolýan şol ownuk, baý laýyň galýandygy mälim boldy. Baharyň ahyrynda siz çadyrlarda we sütünleriň üstünde gurlan öýlerde ýaşaýan hakyna tutulan esgerleriň goşuny bilen ýere çykdyňyz. Siz sürüp, ekdiňiz, mekgejöwen ösdi. Soňra mekgejöweni ýygnap, ony ammarlara goýduňyz, şeýle hem sütünleriň üstünde gurduňyz we sil gaýdyp gelende, mekgejöweni yzyna getirmek üçin suw basan ýeriň üstünden baržalary iberdiňiz. Siz ilkinji gezek pul gazandyňyz. Fred bu barada Aline gürrüň berdi. Fred kakasynyň iň akylly adamlaryň biridigini pikir edýärdi. Käwagt ol onuň barada Injilde Ata Ybraýym barada aýdylýan ýaly gürleýärdi. "Çal öýüniň Nestory", şuňa meňzeş bir zat. Fred aýalynyň oňa çaga dogurmaýandygy barada näme pikir edýärdi? Şübhesiz, ol ýeke galanda aýaly barada köp geň pikirler edýärdi. Şonuň üçin käwagt aýaly oňa seredende ol şeýle gorkýardy. Belki, ol aýalynyň öz pikirlerini bilýändiginden gorkýardy. Şeýlemi?
  "Şonda Ybraýym janyny berdi we garrylyk ýaşynda, ýaşyna ýetenden soň aradan çykdy; ol öz halkyna goşuldy.
  "Ogullary Yshak bilen Ysmaýyl ony Manreniň öňündäki hetli Zoharyň ogly Efranyň meýdanyndaky Maçpela gowagynda jaýladylar.
  "Ybraýymyň Het ogullaryndan satyn alan meýdany; Ybraýym we onuň aýaly Sara şol ýerde jaýlandylar.
  "Ybraýymyň ölüminden soň, Hudaý onuň ogly Yshaga bereket berdi we Yshak Lahaýra guýusynyň ýanynda ýaşady".
  
  Frediň oňa aýdanlarynyň hemmesine garamazdan, Alinyň bankir Garry Greýiň keşbini aňynda saklap bilmeýändigi biraz geňdi. Ol Fred oňa öýlenenden soň, Parižde, Fred täze aýalyny yzda galdyryp, öýüne howlukyp barýarka, derrew aradan çykdy. Belki, Fred onuň kakasyny, kakasynyň ony görmegini islemedikdir. Ol kakasynyň keselini bilen günüň agşamy gaýyk ýasapdy we Alinyň gämisi bir aýdan soň ýola düşdi.
  Alina üçin ol şol wagt mif - "Garry Çal" - bolup galdy. Fred ýagdaýy, şäheri beýgeldendigini aýtdy. Ondan öň bolsa, ol diňe hapa obady, Fred aýtdy. "Indi muňa serediň." Ol jülgeni, şäheri öndürdi. Fred zatlary has aýdyň görmänligi üçin akmakdy. Uruş gutarandan soň, ol Parižde galdy, aýlanyp ýördi, hatda birnäçe wagtlap sungat bilen meşgullanmagy hem pikir etdi, şuňa meňzeş zatlar. "Bütin Fransiýada hiç haçan kakam ýaly adam bolmady" diýip, Fred bir gezek aýaly Alina aýtdy. Ol şeýle sözleri aýdanda gaty kategorikidi. Eger ol Parižde galmadyk bolsa, Alina bilen hiç haçan duşuşmazdy, oňa hiç haçan öýlenmezdi. Ol şeýle sözleri aýdanda, Alina ýumşak, düşünişli ýylgyrardy we Fred sesini birneme üýtgederdi.
  Ol kollejde bile ýaşan ýigit bardy. Bu ýigit hemişe gürleşip, Frede okamaga kitaplar berýärdi, Jorj Mur, Jeýms Joýs - "Ýaşlykdaky suratkeş". Ol Fredi geň galdyrdy we hatda kakasyna öýe gaýdyp gelmek barada diýen ýaly garşy çykdy; soňra oglunyň kararynyň kabul edilendigini görende, Garry Greý akylly hereket hasaplady. "Sen Parižde bir ýyl sungat öwrenip, isleýän zadyňy edip, öýe gelip, bu ýerde bir ýyly meniň bilen geçirersiň" diýip, Garry Greý ýazdy. Oglunyň isleýän ähli puly bolmalydy. Indi Fred ilkinji ýylyny öýde geçirenine ökünýärdi. "Men oňa biraz teselli berip bilerdim. Men ýüzleý we ýeňil-ýelpidim. Men seniň bilen Çikagoda ýa-da Nýu-Ýorkda duşuşyp bilerdim, Alina" diýip, Fred aýtdy.
  Frediň Pariždäki ýylyndan gazanan zady Alina boldy. Oňa degdimi? Öýünde ýeke ýaşaýan, garaşýan garry adam. Ol oglunyň aýalyny hiç haçan görmändi, onuň hakda hiç haçan eşitmändi. Diňe bir ogly bolan bir adam, şol ogly bolsa uruş gutarandan soň, Parižde öz paýyna düşýän işden soň, aýlanyp ýördi. Frediň surat çekmek ukyby bardy, Alina hem şeýledi, ýöne näme? Ol näme isleýändigini hem bilmeýärdi. Alina näme isleýändigini bilýärmidi? Eger ol bularyň hemmesi barada Alina bilen gürleşip bilse, gowy bolardy. Näme üçin ol bilmeýärdi? Ol süýji we ýakymlydy, köp wagt örän sessizdi. Şeýle aýal bilen seresap bolmaly.
  Maşyn eýýäm depä çykyp barýardy. Olaryň pes tizlige geçmegi zerur bolan gysga, örän dik we egri-bugry köçe bardy.
  Erkekler, işçiler, reklama aklawçylary, işewürler. Frediň Pariždäki dosty, ony kakasyna garşy çykmaga we suratkeş bolmaga synanyşmaga mejbur eden ýigit. Ol Jo Walker ýaly bolup çykyp biljek adamdy. Ol eýýäm Fred bilen işläpdi. Fred, onuň, kollejdäki dosty Tom Burnsaýdyň, suratkeşiň bolmaly zadynyň hemmesidigini pikir edýärdi. Ol kafede oturyp bilýärdi, çakyrlaryň atlaryny bilýärdi, fransuz dilinde diýen ýaly ajaýyp pariž aksenti bilen gepleýärdi. Tizden ol Amerikada surat satmak we portret çekmek üçin syýahat edip başlar. Ol eýýäm Frede bir suraty sekiz ýüz dollara satypdy. "Bu meniň eden iň gowy zadym we bu ýerde bir adam ony iki müňe satyn almak isleýär, ýöne men ony heniz elimden almak islemeýärin. Men ony seniň eliňde bolmagyny isleýärin. Meniň ýeke-täk hakyky dostum." Fred muňa aşyk boldy. Başga bir Jo Walker. Eger ol Esteri bir ýerden tapyp bilse, gowy bolardy. Ikiňiz hem ýaş wagtyňyz baý adam bilen dostlaşmakdan gowy zat ýok. Fred suraty Old Harbor şäherindäki dostlarynyň käbirine görkezende, Alina özüni adamsynyň ýanynda däl-de, öýünde, kakasynyň ýanynda duýdy - kakasy bir ýigidiň, aklawçynyň ýa-da müşderiniň - Jo Walkeriň düşüren portretlerini görkezýärdi.
  Eger siz aýal bolsaňyz, näme üçin çagalykda durmuşa çykan adamyňyzy alyp, şoňa razy bolup bilmeýärsiňiz? Sebäbi aýal öz çagalaryny isleýärdi, olary ogullyga almak ýa-da olara durmuşa çykmak islemeýärdi? Erkekler, adamsynyň zawodynda işleýänler, uzyn boýly erkekler, gysga boýly erkekler. Gijelerine Pariž bulwarynda ýöreýän erkekler. Belli bir keşp bilen fransuzlar. Olar aýallaryň, fransuzlaryň yzyndan kowalaýardylar. Maksat aýallar meselesinde ýokarda bolmak, olary ulanmak, gulluk etmäge mejbur etmekdi. Amerikalylar aýallar meselesinde sentimental ahmaklardy. Olar erkek kişiniň özi üçin etmäge güýji ýetmeýän zadyny erkek üçin etmegini isleýärdiler.
  Roza Frankyň kwartirasyndaky adam, Fred bilen ilkinji gezek duşuşan agşamy. Ol näme üçin beýlekilerden şeýle geň tapawutlanýardy? Näme üçin ol şu aýlaryň dowamynda Alinanyň ýadynda şeýle aýdyň galdy? Indiana şäheriniň köçelerinde oňa şeýle täsir galdyran bir adam bilen diňe bir gezek duşuşmak ony tolgundyrdy, aňyny we göz öňüne getirmesini çaşdyrdy. Şol agşam Fredi almaga gidende iki ýa-da üç gezek şeýle boldy.
  Belki, Parižde Fredi alan şol gije, onuň ýerine başga bir erkek isleýändir.
  Ol, Ester we Jo bilen gelende, Rozanyň kwartirasynda tapan beýleki bir adam, oňa hiç hili üns bermedi, hatda onuň bilen gürleşmedi.
  Ýaňyja dag etegindäki köçeden gysga boýly, giň eginli, gödek bir adam bilen ýöräp barýan işçi beýleki adama belli bir derejede meňzeýärdi. Onuň bilen gürleşip, onuň barada hiç zat bilip bilmeýändigi nähili gülkünç. Fredden gysga boýly adamyň kimdigini sorady, ol güldi. "Bu Sponge Martin. Ol kart" diýdi Fred. Ol has köp zat aýdyp bilerdi, ýöne Çikagodaky mahabatçynyň oňa aýdanlary barada pikir etmek isledi. Ol akyllydy, şol mahabatçy. Bolýar, onuň öz oýny barada aýdylanda, ýöne eger ol Frediňki bilen gabat gelse, onda näme bolar?
  OceanofPDF.com
  ON DOKUZYNJY BAP
  
  Şol agşam, Ester bilen gämide ýarym wagt geçirenden soň we Ester bilen Jonyň Pariždäki tanyşlarynyň arasynda birnäçe hepde geçenden soň, Pariždäki FRANKYŇ AGAJYNYŇ kwartirasynda. Suratkeş we onuň aýaly Parižde gyzykly wagt geçirmek isleýän köp baý amerikanlylary tanaýardylar we Ester muny şeýle gowy başarýardylar welin, ol we Jo köp pul harçlamazdan köp oturylyşyklara gatnaşýardylar. Olar çeperçilik öwüşginini goşdular we şeýle hem paýhaslylyk paýhasly bolanda paýhasly boldular.
  Gaýykda agşam geçirenden soň, Ester Alinanyň ýanynda özüni az-kem rahat duýdy. Ol Alinanyň durmuşy özünden has gowy düşünýändigi üçin oňa minnetdarlyk bildirdi.
  Alina üçin bu üstünlikdi ýa-da iň bolmanda ony üstünlik hasaplaýardy. Ol öz pikirleriniň we höwesleriniň içinde has erkin hereket edip başlady. Käwagt ol: "Durmuş diňe bir dramatizasiýa. Durmuşdaky ornuňyzy kesgitleýärsiňiz, soňra ony ussatlyk bilen oýnamaga synanyşýarsyňyz" diýip pikir edýärdi. Ony erbet, başarnyksyz oýnamak iň uly günädi. Umuman, amerikanlar, özi ýaly, howpsuz bolmak üçin ýeterlik puly we ýeterlik jemgyýetçilik derejesi bolan ýaş ýigitler we aýallar, yzlaryny gizlemek üçin seresap bolsalar, isleýän zatlaryny edip bilýärdiler. Öýde, Amerikada, dem alýan howaňyzda, özüňizi howpsuz duýmaga mejbur edýän we şol bir wagtyň özünde sizi gaty çäklendirýän bir zat bardy. Ýagşylyk we ýamanlyk belli bir zatlardy, ahlak we ahlaksyzlyk belli bir zatlardy. Siz pikirleriň, pikirleriň we duýgularyň aýdyň kesgitlenen töwereginde hereket edýärdiňiz. Gowy aýal bolmak size erkekleriň gowy aýalyň bolmaly diýip pikir edýän hormatyny gazandyrdy. Puluňyz we durmuşda abraýly wezipäňiz bolsa-da, azat dünýä girmezden ozal jemgyýetçilik kanunlaryna açyk garşy çykýan bir zady açyk etmelidiňiz we şeýle hereket bilen giren azat dünýäňiz asla azat däldi. Bu dünýä örän çäkli we hatda çirkindi, aýdaly, kino aktrisalary bilen doldurylandy.
  Parižde, Ester we Jo-a garamazdan, Aline fransuz durmuşynyň özüne çekiji bir zadyny duýdy. Durmuşyň ownuk jikme-jiklikleri, açyk köçelerdäki erkekleriň athanalary, hapa daşaýan maşynlara dakylýan we bedewler ýaly surnaý çalýan aýgyrlar, günortan köçelerde açyk öpüşýän aşyklar - bir görnüşli prozaiki kabul edişlik. Iňlisleriň we amerikanlaryň gazanyp bilmeýän ýaly görünýän durmuşy ony has-da jadylaýardy. Käwagt ol Ester we Jo bilen Wendom meýdançasyna gidýärdi we gününi amerikan dostlary bilen geçirýärdi, ýöne barha köp ýeke gitmek endigine öwrenişdi.
  Parižde ýeke özi ýaşaýan aýal hemişe kynçylyklara taýýar bolmalydy. Erkekler onuň bilen gürleşýärdiler, elleri we agyzlary bilen täsirli hereketleri edýärdiler we köçäniň ugrunda onuň yzyndan gidýärdiler. Ol ýeke özi daşary çykanda, bu oňa aýal hökmünde, aýal eti bolan jandar hökmünde, onuň gizlin zenan isleglerine hüjüm etmek ýalydy. Eger kontinental durmuşyň açyklygy arkaly bir zat gazanylan bolsa, köp zat hem ýitirilýärdi.
  Ol Luwra gitdi. Öýünde institutda surat çekmek we surat çekmek sapaklaryny alypdy we adamlar ony akylly diýip atlandyrýardylar. Jo Uoker onuň işini öwdi. Beýlekiler ony öwdüler. Soňra ol Jonyň hakyky suratkeş bolmalydygyny pikir etdi. "Men amerikanlaryň gowy edilen zadyň gowydygyny aňladýandygyny pikir etmek hilesine aldandym" diýip pikir etdi we bu pikir, başga biri tarapyndan mejbur edilmeýän, özüne mahsus pikir hökmünde gelip, açyş boldy. Birden, ol, amerikan, erkekleriň işleriniň arasynda ýöräp başlady, özüni örän kiçigöwünli duýdy. Jo Uoker, onuň ýaly ähli erkekler, üstünlikli suratkeşler, ýazyjylar, amerikan gahrymanlary bolan sazandalar, onuň gözünde barha kiçeldi. Onuň öz kiçi, ussatlyk bilen imitasiýa sungaty El Grekonyň, Sezannanyň, Fra Anjelikonyň we beýleki latynlaryň işleriniň öňünde diňe çaga oýnuny ýaly görünýärdi, Amerikanyň medeni durmuşdaky synanyşyklarynyň taryhynda ýokary orun eýeleýän amerikan erkekleri bolsa...
  Alinanyň kakasynyň gowy görýän "Daşary ýurtlardaky bigünäler" atly kitaby ýazan Mark Twen bardy. Ol çagalykda ony hemişe okaýardy we oňa gülýärdi, ýöne hakykatda bu kiçijik oglanyň düşünip bilmeýän zatlaryna bolan ýigrenji ýigrenjinden başga zat däldi. Gödek pikirler üçin kaka. Alina kakasynyň ýa-da Mark Tweniň gödek adamlardygyny hakykatdanam pikir edip bilermi? Bolup bilmezdi. Alina üçin kakasy hemişe süýji, mähirli we ýumşakdy - belki-de, hatda örän ýumşakdy.
  Bir gün irden ol Týuileridäki oturgyçda oturypdy, onuň ýanynda bolsa, başga bir oturgyçda iki ýaş ýigit gürleşýärdi. Olar fransuzdy we onuň görmänligi sebäpli, olar gürrüňdeş boldular. Şeýle gürrüňleri eşitmek ýakymlydy. Suratkeşlik sungatyna bolan üýtgeşik höwes. Haýsy ýol dogrydy? Olaryň biri özüni modernistleriň, Sezannanyň we Matissiň tarapdary diýip yglan etdi we birden gahrymanlara yhlasly sežde etmäge başlady. Onuň aýdan adamlary ömürboýy ýagşy ýola ýapyşdylar. Matisse henizem ýapyşýardy. Şeýle adamlarda wepalylyk, beýiklik we ajaýyp häsiýet bardy. Olar gelmezden öň, bu beýiklik dünýä üçin köp derejede ýitirilipdi, ýöne indi - olar gelenden soň we ajaýyp wepalylygy sebäpli - ol hakykatdanam dünýä täzeden dogulmaga mümkinçilik aldy.
  Alina diňlemek üçin oturgyçda öňe egildi. Ýaş fransuzyň çalt akýan sözlerini eşitmek biraz kyn boldy. Onuň öz fransuzçasy örän ýönekeýdi. Ol öňe egilip, her bir sözi garaşdy. Eger şeýle adam bolsa - durmuşda gözel hasaplaýan zadyna şeýle yhlasly biri bolsa - eger ony ýakynlaşdyryp bolýan bolsady...
  Soňra, şol pursatda, ýaş ýigit, ony görüp, ýüzündäki ifadeni görüp, aýagyna turup, oňa tarap ýöräp gitdi. Bir zat ony duýdurdy. Ol ylgap baryp taksi çagyrmaly bolardy. Bu adam, ahyrsoňy, kontinental adamdy. Ýewropanyň, Köne Dünýäniň duýgusy bardy, erkekleriň aýallar barada aşa köp bilýän we belki-de ýeterlik bilmeýän dünýäsi. Olar hakykatdanam haklydylarmy ýa-da dälmi? Aýallary tenden başga zat hökmünde pikir edip ýa-da duýup bilmezlik bardy, bu birbada gorkunçdy we geň galdyryjy derejede hakykatdy - amerikanly, iňlis aýaly üçin, belki-de aşa geň galdyryjy. Alina şeýle bir adam bilen, Jo we Ester bilen duşuşanda - käwagt bolşy ýaly - onuň ýagdaýy aýdyň we ygtybarly bolanda, ol, öň tanaýan köp amerikan erkekleriniň ýanynda, düýbünden ulalan, durmuşa çemeleşmesinde ajaýyp, has gymmatly, has gyzykly, üstünlik gazanmak üçin çäksiz uly ukyby bolan - hakyky üstünlik ýaly görünýärdi.
  Ester we Jo bilen ýöräp, Ester Alinany howsala bilen çekmäge dowam etdi. Onuň aňy Alinanyňky bilen baglanmak isleýän kiçijik ilgekler bilen doludy. "Bu ýerdäki durmuşdan tolgunýarmyň ýa-da täsirlenýärmiň? Sen diňe erkek gözleýän we munuň islendik zady çözýändigini pikir edýän samsyk, özüne razy amerikanmy? Sen içeri girýärsiň - arassa, arassa aýal keşbi, gowy topukly, kiçi, ýiti, gyzykly ýüzli, gowy boýny - şeýle hem owadan we owadan bedenli. Näme meýilleşdirýärsiň? Tizden - üç-dört ýyldan - bedeniň sallanyp başlar. Kimdir biri seniň gözelligiňi bulaşdyrar. Men muny etmek isleýärin. Onda kanagatlanma, bir görnüşli şatlyk bolar. Gaçyp biljekdigiňi pikir edýärsiňmi? Sen meýilleşdirýän zadyň şumy, kiçijik amerikan ahmak?"
  Ester Parižiň köçelerinde aýlanyp, pikirlenýärdi. Onuň adamsy Jo hemme zady sypdyrýardy we oňa üns bermeýärdi. Ol çilim çekýärdi we hasasyny aýlaýardy. Olaryň barýan ýeri Rouz Frank Pariždäki amerikanlar barada hepdelik gep-gybat hatlaryna mätäç bolan birnäçe amerikan gazetleriniň habarçysydy we Ester onuň ýanynda galmagyň gowy pikirdigini pikir etdi. Eger Rouz Ester bilen Jonyňky bolsa, onda munuň näme ähmiýeti bar? Olar amerikan gazetleriniň gep-gybat etmek isleýän adamlarydy.
  Kwats sungaty balyndan soňky agşamdy we olar kwartira ýeten badyna Alina bir zadyň nädogrydygyny düşündi, emma şol wagt beýle ýiti däl Ester muny duýmady. Belki, ol Alina bilen meşgul bolup, onuň hakda pikir edýärdi. Birnäçe adam eýýäm ýygnanypdy, hemmesi amerikanlydy we Roza we onuň keýpine başyndan bäri örän duýgur bolan Alina, eger ol şol agşam adamlary öýüne çagyrmadyk bolsa, Rozanyň ýeke ýa-da diýen ýaly ýeke galmaga şat boljakdygyny derrew netijä geldi.
  Ol uly otagly, içi adamlar bilen doldurylan studiýa kwartirasydy we eýesi Roza olaryň arasynda çilim çekip, geň, boş bakyş bilen gezýärdi. Ester bilen Jony görüp, çilimini tutan eli bilen yşarat etdi. "Eý, Hudaýym, seni hem çagyrdymmy?" diýip, bu hereketi aýtjak ýalydy. Ilki başda ol Alina seretmedi-de; ýöne soňra ýene-de birnäçe erkek we aýal girende, ol burçdaky diwanda oturyp, henizem çilim çekip, Alina seredýärdi.
  "Bolýar, bolýa, sen şu kim? Sen hem şu ýerdemi? Seniň bilen hiç haçan duşuşanym ýadymda däl. Sen Walkeriň toparynda işleýärsiň we meniň pikirimçe, sen žurnalist. Indianapolisden Filipin aýal. Şeýle bir zat. Walkerler töwekgelçilik etmeýärler. Olar birini ýanlary bilen äkidenlerinde, bu pul diýmekdir."
  Rouz Frenkiň pikirleri. Ol Alina seredip ýylgyrdy. "Men bir zada duçar boldum. Meni urdylar. Men gepleşjek. Men gepleşmeli. Bu ýerde kimiň bolmagy meniň üçin kän bir parhly däl. Adamlar töwekgelçilik etmeli. Wagtal-wagtal adamyň başyna bir zat bolýar - hatda seniň ýaly baý ýaş amerikanyň başyna-da bolup biler - aňyňy agyrlaşdyrýan bir zat. Bu bolanda, sen geplemeli bolarsyň. Sen partlamaly bolmaly. Seret, sen! Saňa bir zat bolar, ýaş gyz, ýöne bu meniň günäm däl. Bu ýerde bolmagyň seniň günäň."
  Amerikaly žurnalistiň bir zadyň ýalňyşdygy aýdyňdy. Otagdakylaryň hemmesi muny duýdy. Rouz Frankdan, Alinden we otagyň burçunda oturan, içeri girende Alini, Jony, Esteri ýa-da başga hiç kimi görmän erkekden başga hemmeleriň arasynda howlukmaç, birneme howlukmaç gürrüň başlandy. Bir pursatda ol ýanynda oturan ýaş aýal bilen gürleşdi. "Hawa," diýdi ol, "Men şol ýerdedim, bir ýyl ýaşadym. Men şol ýerde zawodda welosiped tekerlerini boýap işledim. Ol Luiswillden segsen mil uzaklykda, şeýlemi?"
  Uruş gutaran ýylynda Kwats sungat balyndan soňky agşamdy we Rouz
  Ertesi agşam öz oturylyşygynda bolmadyk ýaş ýigit bilen bal dabarasyna gatnaşan Frank, onuň başyndan geçen bir zat barada gürleşmek isledi.
  "Men bu barada gürleşmeli, ýogsam gürleşmesem, partlaýaryn" diýip, ol öz-özüne aýtdy, myhmanlaryň arasynda kwartirasynda oturyp, Aline seredip.
  Ol başlady. Onuň sesi belentdi, tolgunma bilen doludy.
  Otagdaky beýlekileriň hemmesi, gürleşýänleriň hemmesi birden durdy. Utançly sessizlik çökdi. Adamlar, erkekler we aýallar, kiçi toparlara bölünip, oturgyçlarda we burçdaky uly diwanda oturyp, bir-birine itelip oturdylar. Birnäçe ýaş erkekler we aýallar ýerde tegelek bolup oturdylar. Aline, Rouzyň olara ilkinji gezek seredeninden soň, içgüdüsel Jo bilen Esterden daşlaşyp, köçä seredýän penjiräniň golaýyndaky oturgyçda ýeke özi oturdy. Penjire açykdy we ekran ýoklugy sebäpli, ol adamlaryň hereket edýändigini görüp bilýärdi. Erkekler we aýallar Týuileri köçesine barýan köprüleriň birinden geçmek ýa-da bulwardaky kafede oturmak üçin Rue Voltaire köçesinden ýöräp barýardylar. Pariž! Gije Pariž! Amerikanyň bir ýerinde welosiped zawodynda işlemek barada ýekeje teklipden başga hiç zat aýtmadyk, soragyna jogap hökmünde, sessiz ýaş ýigidiň Rouz Frank bilen belli bir baglanyşygy bar ýalydy. Aline oňa we Rouza seretmek üçin başyny öwürýärdi. Otagda bir zat boljakdy we näme üçindir düşündirip bolmajak sebäp bilen, bu dymýan adamyň özüne, özüne we dymýan adamyň ýanynda oturan Fred Greý atly ýigide gönüden-göni täsir etdi. "Ol meniň ýaly bolmagy mümkin, ol köp zady bilmeýär" diýip, Alina Fred Greýe seredip pikir etdi.
  Dört adam, köpüsi nätanyş adamlar, adamlardan doly otagda geň galdyryjy ýagdaýda ýekelikde ýaşaýardylar. Başga hiç kimiň edip bilmejek täsiri boljak bir zat boljakdy. Bu eýýäm bolup geçýärdi. Ýeke oturyp, ýere seredýän sessiz adam Rouz Frenki söýýärmidi? Pariždäki kwartirada bir otagda ýygnanan şeýle adamlaryň, şeýle amerikanlaryň - gazetçileriň, ýaş radikallaryň, sungat talyplarynyň arasynda söýgi ýaly zat bolup bilermidi? Ester bilen Jonyň şol ýerde bolmagy geň bir pikirdi. Olar bir-birine laýyk gelmeýärdiler we Ester muny duýdy. Ol biraz howsala düşdi, ýöne onuň adamsy Jo... soňundan bolan zady lezzetli hasaplady.
  Adamlar bilen dolu otagda ýeke galan dört adam, nätanyş adamlar. Adamlar akýan derýadaky suw damjalary ýalydy. Birden derýa gaharlandy. Ol güýçli güýçlendi, ýer ýüzüne ýaýrady, agaçlary kökünden aýyrdy we jaýlary süpürdi. Kiçi girdaplar emele geldi. Käbir suw damjalary tegelek bolup aýlanyp, biri-birine yzygiderli degip, biri-biri bilen birleşip, biri-birini siňdirip başlady. Adamlaryň ýeke galmagyny bes eden wagty geldi. Biriniň duýan zadyny beýlekiler hem duýdy. Käbir pursatlarda bir adamyň öz bedeninden çykyp, başga biriniň bedenine doly geçendigini aýtmak bolar. Söýgi şeýle bolup biler. Rouz Frank gürlände, otagdaky dymýan adam onuň bir bölegi ýaly görünýärdi. Nähili geň!
  Ýaş amerikan - Fred Greý - Alinanyň ýanyndan ýapyşdy. - Sen meniň düşünip bilýän adamym. Men bu ýerde öz elementimden çykdym.
  Irlandiýa rewolýusiýasy barada habar bermek we rewolýusiýa lideri bilen söhbetdeşlik geçirmek üçin amerikan gazeti tarapyndan Irlandiýa iberilen ýaş irlandiýaly-amerikan žurnalisti Rouz Frenkiň sözüni yzygiderli bölüp, gürrüň bermäge başlady. "Meni gözüm daňylyp takside alyp gitdiler. Elbetde, men nirede barýandygymy bilmeýärdim. Men bu adama ynanmalydym we ynandym. Perdeler çekilipdi. Men Madam Bowariniň Ruan köçelerinde eden syýahaty barada pikir edýärdim. Taksi garaňkyda daşlaryň üstünden şakyrdaýardy. Belki, irlandiýalylar şeýle zatlaryň dramasyndan lezzet alýandyrlar."
  "Şeýlelikde, men şol ýerdedim. Men onuň bilen bir otagda - Britaniýa hökümetiniň gizlin agentleri tarapyndan şeýle yhlasly yzarlanýan W bilen - onuň bilen bir otagda, halydaky iki mör-möjek ýaly dar we rahat oturypdym. Meniň ajaýyp hekaýam bar. Men wezipämde ýokarlandyryljak."
  Bu Rouz Frankyň geplemegine päsgel bermek üçin edilen synanyşykdy.
  Otagdakylaryň hemmesi bu aýalda bir zadyň nädogrydygyny duýdumy?
  Beýlekileri agşamlyk öýüne çagyransoň, ol olaryň şol ýerde bolmagyny islemeýärdi. Ol hakykatdanam Alinany isleýärdi. Ol ýeke oturan sessiz adamy we Fred Greý atly ýaş amerikany isleýärdi.
  Alina näme üçin bu dört adamyň gerekdigini aýdyp bilmedi. Ol muny duýdy. Ýaş irlandiýaly-amerikan gazetçisi otagdaky dartgynlylygy gowşatmak üçin Irlandiýadaky başyndan geçirenlerini gürrüň bermäge synanyşdy. "Indi garaşyň! Men gürleşerin, soň başga biri gürleşer. Biz rahat we ýakymly agşam geçireris. Bir zat boldy. Belki, Rouz söýgülisi bilen söweşendir. Ol ýerde ýeke oturan adam onuň söýgülisi bolup biler. Men ony öň hiç haçan görmändim, ýöne onuň şeýledigine ynanýaryn. Bize şans ber, Rouz, biz saňa bu kyn döwürde kömek ederis." Ýaş ýigit öz hekaýasyny gürrüň berende, Rouza we beýlekilere şuňa meňzeş zatlary gürrüň bermäge synanyşýardy.
  Bu işlemez. Rouz Frenk güldi, geň, tolgundyryjy, garaňky gülüş. Ol otuz ýaşlaryndaky, örän akylly we işinde ussat hasaplanýan, doly, güýçli görnüşli kiçijik amerikan aýalydy.
  "Bolýar, men şol ýerdedim. Men bularyň hemmesiniň içindedim, bularyň hemmesini gördüm, bularyň hemmesini duýdum" diýip, ol batly, ýiti ses bilen aýtdy we nirededigini aýtmasa-da, otagdaky hemmeler, hatda Alina bilen Fred Greý hem onuň näme diýjek bolýandygyny bilýärdiler.
  Ol indi birnäçe gün bäri howada asylgy durdy - wada, howp - şol ýylky Kwats sungat balynda we ondan öňki gije bolup geçdi.
  Alina onuň howada ýakynlaşýandygyny duýdy, Jo we Ester hem şeýle etdiler. Jo gizlinlikde gitmek isleýärdi, gitmek isleýärdi.
  Parižiň Quat'z sungat baly bir edaradyr. Ol sungat paýtagtynda talyp durmuşynyň bir bölegidir. Ol her ýyl geçirilýär we şol agşam Günbatar dünýäsiniň dürli künjeklerinden - Amerikadan, Angliýadan, Günorta Amerikadan, Irlandiýadan, Kanadadan, Ispaniýadan - ýaş sungat talyplary dört sany örän ajaýyp sungatyň birini öwrenmek üçin Pariže gelýärler - olar gyşarnyksyz bolýarlar.
  Çyzyklaryň inçeligi, çyzyklaryň nepisligi, reňkleriň duýgurlygy - şu agşam üçin - bam!
  Aýallar geldi - adatça studiýalardan modeller - erkin aýallar. Hemmeler çäkden çykýarlar. Munuň garaşylýan ýaly. Iň bolmanda bu gezek!
  Bu her ýyl bolýar, ýöne uruş gutarandan soňky ýyl... Bolýar, şol ýyl boldy, şeýlemi?
  Howada uzak wagtlap bir zat bardy.
  Gaty uzyn!
  Alina ilkinji Ýaraşyk Güninde Çikagodaky partlama ýaly bir zady gördü we bu ony geň galdyrdy, ony gören we duýan her bir adam ýaly. Şeýle wakalar Nýu-Ýorkda, Kliwlendde, Sent-Luisde, Täze Orleanda - hatda kiçi amerikan şäherlerinde hem boldy. Çal saçly aýallar oglanlary öpýärler, ýaş aýallar ýaş ýigitleri öpýärler - zawodlar boş - gadaganlyk ýatyryldy - ofisler boş - aýdym - durmuşyňyzda ýene bir gezek tans ediň - siz uruşda bolmadyk, okoplarda, siz diňe uruş barada, ýigrenç barada - şatlyk - grotesk şatlyk barada gygyrmakdan ýadanlar. Ýalany göz öňünde tutup, ýalan.
  Ýalanyň, aldawçylygyň, şeýle arzanlygyň soňy - Urşuň soňy.
  Erkekler ýalan sözleýärler, aýallar ýalan sözleýärler, çagalar ýalan sözleýärler, olara ýalan sözlemek öwredilýär.
  Wagyzçylar ýalan sözleýärler, ruhanylar ýalan sözleýärler, ýepiskoplar, papalar we kardinallar ýalan sözleýärler.
  Patyşalar ýalan sözleýär, hökümetler ýalan sözleýär, ýazyjylar ýalan sözleýär, suratkeşler bolsa ýalan suratlar çekýärler.
  Ýalanlaryň azgynlygy. Dowam et! Ýakymsyz galyndy! Başga bir ýalançydan köp ýaşa! Ony iýdir! Öldür. Ýene-de birnäçe öldür! Öldürmegi dowam et! Azatlyk! Hudaýyň söýgüsi! Adamlaryň söýgüsi! Öldür! Öldür!
  Pariždäki wakalar üns bilen oýlanylyp we meýilleşdirilipdi. Dünýäniň dürli künjeginden iň gowy sungatlary öwrenmek üçin Pariže gelen ýaş suratkeşler, onuň ýerine, okoplara - Fransiýa - eziz Fransiýa gitmedilermi? Sungatyň ejesi, şeýlemi? Ýaşlar - suratkeşler - Günbatar dünýäsiniň iň duýgudaş adamlary -
  Olara bir zat görkez! Olara bir zat görkez! Olara ur!
  Olara limit beriň!
  Olar şeýle batly gürleýärler - muny halaýan ýaly edýärler!
  Bolýar, hemmesi dowzaha gitdi: meýdanlar zaýalandy, miweli agaçlar kesildi, üzüm şahalary ýerden aýryldy, garry Ene Ýeriň özi uruldy. Biziň arzan siwilizasiýamyz hakykatdanam sypaýy ýaşamalymy, ýüzüne urulmamalymy? Siz näme diýýärsiňiz?
  Hawa, hawa? Bigünä! Çagalar! Süýji zenanlyk! Arassalyk! Ojak we öý!
  Çagany onuň beşikdäki boğuň!
  Bah, bu dogry däl! Geliň, olara görkezeliň!
  Aýallara şarpyk çalyň! Olaryň ýaşaýan ýerinde uruň! Gep-gürrüňi edýänlere beriň! Olara şarpyk çalyň!
  Şäher baglarynda, agaçlara aý şöhlesi düşýär. Sen hiç haçan okoplarda bolmadyň, şeýlemi - bir ýyl, iki ýyl, üç, dört, bäş, alty?
  Aýyň şöhlesi näme diýer?
  Aýallaryň ýüzüne bir gezek ur! Olar boýunlaryna çenli urdular. Duýgusallyk! Wah! Bularyň hemmesiniň arkasynda duran zat - iň bolmanda köp bölegi. Olar hemmesini - aýallary gowy görýärdiler. Olara bir gezek oturylyşyk beriň! Aýallara rahmet! Biz satyldyk we olar bize köp kömek etdiler. Şeýle hem Dawut bilen Uriýanyň zatlary köp. Batşeba köp.
  Aýallar näziklik - "söýgüli ogullarymyz" - barada köp gürrüň edýärdiler - ýadyňyzdamy? Fransuzlaryň gykylygy, iňlisleriň, irlandlaryň, italýanlaryň gykylygy. Näme üçin?
  Olary ysly ys bilen batyryň! Durmuş! Günbatar siwilizasiýasy!
  Okoplaryň ysy - barmaklaryňyzda, eşikleriňizde, saçlaryňyzda - şol ýerde galýar - ganyňyza siňýär - okop pikirleriňizde, okop duýgularyňyzda - okop söýgiňizde, şeýlemi?
  Bu biziň Günbatar siwilizasiýasynyň paýtagty bolan eziz Pariž dälmi?
  Näme diýýärsiňiz? Geliň, olara iň bolmanda bir gezek göz aýlalyň! Biz kim bolan bolsak, şeýle dälmidik? Arzuw etmedikmi? Biraz söýmedikmi, şeýlemi?
  Indi ýalaňaçlyk!
  Bozuklyk - näme?
  Olary ýere zyňyň we olaryň üstünde tans ediň.
  Sen nähili gowy? Sende näçe galdy?
  Näme üçin gözüň çişip, burnuň bolsa iç gysyjy däl?
  Bolýar. Ine, şu kiçijik goňur semiz zat. Maňa serediň. Ýene-de okop itine serediň!
  Günbatar dünýäsiniň ýaş suratkeşleri. Geliň, olara Günbatar dünýäsini - azyndan bir gezek görkezeliň!
  Çäklendirme, eý, diňe bir gezek!
  Saňa ýaraýarmy - şeýlemi?
  Näme üçin?
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI BAP
  
  Amerikaly žurnalist ROUZ FRANK Alinanyň ony görmezinden bir gün öň Quatz Arts Ball-da bolupdy. Uruşyň dowamynda birnäçe ýyllap, ol amerikan gazetlerine akylly pariž gybatlaryny ibermek bilen gazanç edipdi, ýöne şol bir wagtyň özünde iň soňky zady isleýärdi. Şonda iň soňky zada bolan teşnelik howada döräpdi.
  Şol agşam, öz kwartirasynda, ol gürleşmeli boldy. Bu onuň üçin örän zerurdy. Bütin gijäni azgynçylykda geçirenden soň, ol bütin gün uklamady, otagynda aýlanyp, çilim çekdi - belki-de gürleşmegi garaşýardy.
  Ol bularyň hemmesini başdan geçirdi. Metbugat girip bilmedi, ýöne aýal girip bilerdi - eger ol töwekgelçilige baran bolsady.
  Rouz adyny aýtmadyk ýaş amerikan sungat talyby bilen gitdi. Ol berk tutanda, ýaş amerikan güldi.
  "Bolýar. Sen akmak! Men ony ederin."
  Ýaş amerikan oňa ideg etmäge synanyşjakdygyny aýtdy.
  "Men baş goşmaga synanyşaryn. Elbetde, biziň hemmämiz serhoş bolarys."
  
  Hemme zat gutarandan soň, irden ikisi Bois şäherine at çapmaga gitdiler. Guşlar ýuwaşlyk bilen aýdym aýdýardylar. Erkekler, aýallar we çagalar ýöräp barýardylar. Gartaşan, çal saçly, owadan bir adam seýilgähde at çapyp barýardy. Ol jemgyýetçilik işgäri - Deputatlar palatasynyň agzasy ýa-da şuňa meňzeş bir zat bolup bilerdi. Seýilgähdäki otlukda on ýaşly bir oglan kiçijik ak it bilen oýnaýardy, bir aýal bolsa golaýda durup tomaşa edýärdi. Onuň dodaklarynda ýumşak ýylgyryş oýnaýardy. Oglanyň şeýle owadan gözleri bardy.
  
  Eý Hudaýym!
  Aý, Kalamazu!
  
  Wagyzçynyň Injilini goýmagyna mejbur etmek üçin uzyn boýly, aryk we gara derili gyz gerek.
  
  Ýöne bu nähili ajaýyp tejribe boldy! Bu Roza bir zat öwretdi. Näme? Ol bilmeýär.
  Ol ýaş amerikanly üçin näçe kynçylyk döredendigine ökünýärdi we utanýardy. Ol ýere barandan soň we bu hemme ýerde bolup başlandan soň, hemme zat aýlanyp başlady - ol başyny aýlady, huşuny ýitirdi.
  Soňra bolsa isleg - gara, çirkin, aç isleg - dünýäde owadan bolan ähli zady - özüňde we başgalarda - hemmeleri öldürmek islegi ýaly.
  Ol köýnegini ýyrtyp taşlan bir erkek bilen tans etdi. Onuň aladasy ýokdy. Bir ýaş amerikan ylgap gelip, ony ogurlady. Bu üç, dört, bäş gezek boldy. "Birhili huşundan gidiş, orgiýa, ýabany, el degmedik haýwan. Ol ýerdäki erkekleriň köpüsi Fransiýa, Amerika, Angliýa üçin okoplarda bolan ýaş ýigitlerdi, bilýärsiňizmi. Fransiýany gorap saklamak, Angliýa deňizleri dolandyrmak, Amerika sowgatlar üçin. Olar sowgatlaryny çalt aldylar. Olar kinik boldular - olara alada ýokdy. Eger sen şu ýerde bolsaň we aýal bolsaň, bu ýerde näme edýärsiň? Men saňa görkezerin. Gözleriňe lanet bolsun. Eger söweşmek isleseň, has gowy. Men seni uraryn. Söýüşmegiň ýoly şeýle. Bilmeýärdiňmi?
  "Soňra çaga meni gezelenje çykardy. Ir säherdi, Boisde agaçlar ýaşyl reňkdedi we guşlar aýdym aýdýardy. Meniň kellämde şeýle pikirler bardy, çagamyň gören zatlary, men gören zatlarym. Çaga meniň bilen ylalaşýardy, gülýärdi. Ol iki ýyllap okoplarda bolupdy. "Elbetde, biz çagalar uruşdan aman çykyp bileris. Siz näme diýýärsiňiz? Biz ömrümiziň dowamynda adamlary goramaly, şeýlemi?" Ol ýaşyllyklar barada pikir edip, riz-razdan çykmagyny dowam etdirdi. "Sen muny öz-özüňize goýber. Men saňa aýtdym, Roza" diýdi ol. Ol meni sendwiç ýaly alyp, iýip bilerdi, ýagny iýip bilerdi. Ol maňa aýdanlary sagdyn pikirdi. "Bu gije uklamaga synanyşma" diýdi ol.
  - Men ony gördüm, - diýdi ol. - Näme boldy? Goý, ol münsün. Bu meni gaharlandyran ýaly gaharlandyrmaýar, ýöne indi meniň pikirimçe, şu gün meni görmegiň seniň üçin has gowy däl. Sen meni ýigrenip bilersiň. Uruşda we şuňa meňzeş zatlarda ähli adamlary ýigrenip bilersiň. Saňa hiç zat bolmandygy, gaçyp gideniň hiç hili ähmiýeti ýok. Munuň hiç hili manysy ýok. Munuň seni utandyrmagyna ýol bermäň. Maňa öýlenip, meni islemeýändigiňi ýa-da meniň seni islemeýändigimi bileniňi göz öňünde tut.
  Rouz dymdy. Ol gepleşip, çilim çekip, otagyň içinde howsala bilen aýlanyp ýördi. Sözler eşidilmän galanda, ol oturgyja çöküp oturdy, gözýaşlary dolgun ýaňaklaryndan akdy, otagdaky birnäçe aýal bolsa oňa ýakynlaşyp, ony teselli etmäge synanyşdy. Olar ony öpmek isleýän ýalydylar. Birnäçe aýal birin-birin oňa ýakynlaşyp, egilip, saçyndan öpdüler, Ester bilen Alina bolsa her biri öz ýerlerinde oturyp, ellerini gysdy. Munuň biri üçin näme aňladýandygy beýlekisi üçin ähmiýetsizdi, ýöne ikisi hem gynanýardylar. "Şol aýal bir zadyň oňa şeýle täsir etmegine, gaharlanyp, özüni goýbermegine ýol bermegi ahmakdy" diýip, Ester aýdardy.
  OceanofPDF.com
  ÝEDINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI BIRINJI BAP
  
  Greýler, Fred _ _ we Alina Old Harbordaky öýlerine tarap depä çykyp, nahar iýdiler. Alina Brýusyň aýaly Bernis bilen Çikagodaky kwartirasynda oýnaýan kiçijik oýunyny adamsy Fred bilen oýnaýarmydy? Fred Greý olara öz işi, fabrikasynda öndürilen tekerleri milli žurnallarda mahabatlandyrmak meýilnamasy barada gürrüň berdi.
  Onuň üçin tigir zawody onuň durmuşynyň merkezine öwrüldi. Ol şol ýerde kiçijik bir patyşa bolup, kiçijik resmileriň, işgärleriň we işçileriň dünýäsinde göçüp ýördi. Zawod we onuň wezipesi onuň üçin has-da möhümdi, sebäbi ol uruş döwründe goşunda raýower bolup gulluk edipdi. Zawodda onuň içinde bir zat giňelýän ýalydy. Ahyrsoňy, bu uly oýunjakdy, şäherden başga bir dünýä - şäheriň içinde diwarly şäherdi - onuň hökümdarydy. Eger adamlar milli baýramçylyk - Ýaramazlyk güni ýa-da şuňa meňzeş bir zat sebäpli dynç almak isleseler, ol "hawa" ýa-da "ýok" diýerdi. Adam biraz seresap bolup, aşa köp hereket etmezlige üns berýärdi. Fred kompaniýanyň sekretary Harkorta köplenç: "Men diňe bir hyzmatkär" diýýärdi. Wagtal-wagtal şeýle zatlary aýtmak, işewüriň öz üstüne almaly jogapkärçiligini, emläk, beýleki maýadarlar, işçiler, maşgalalary öňündäki jogapkärçiligini ýatlatmak üçin peýdalydy. Frediň gahrymany bardy - Teodor Ruzwelt. Jahan urşy döwründe onuň ýolbaşçylygy başynda bolmandygy nähili gynandyryjy. Ruzweltiň öz ýagdaýy üçin jogapkärçiligi öz üstüne almaýan baý adamlar barada aýtjak zady ýokmydy? Eger Teddi Jahan urşunyň başynda şol ýerde bolan bolsady, biz has çalt aralaşyp, olary ýeňerdik.
  Fabrik kiçijik bir patyşalykdy, ýöne Frediň öýi näme? Ol şol ýerdäki ýagdaýy üçin biraz howatyrlanýardy. Aýaly käte öz işi barada gürrüň berende, şol ýylgyryşyny edýärdi. Ol näme diýjek bolýardy?
  Fred gürleşmeli diýip pikir etdi.
  Häzirki wagtda öndürip bilýän ähli tigirler üçin bazarymyz bar, ýöne bu üýtgeşik bolup biler. Sorag şeýle: awtoulag sürýän ortaça adam tigirleriň nireden gelýändigini bilýärmi ýa-da oňa üns berýärmi? Bu barada oýlanmaga mynasyp. Milli mahabat köp pul talap edýär, ýöne eger biz muny etmesek, has köp salgyt tölemeli bolarys - artykmaç girdeji, bilýärsiňizmi. Hökümet mahabat üçin sarp edýän puluňyzy çykarmaga rugsat berýär. Diýjek bolýanym, olar size muny kanuny çykdajy hasaplamaga rugsat berýär. Size gazetleriň we žurnallaryň ägirt uly güýji bardygyny aýdýaryn. Olar hökümetiň bu suraty çykarmagyna rugsat bermezdiler. Bolýar, men şeýle edip bilerdim.
  Alina oturyp ýylgyrdy. Fred hemişe onuň amerikandan has ýewropaly görünýändigini pikir edýärdi. Ol şeýle ýylgyryp, hiç zat aýtmadyk wagty, oňa gülýärdimi? Wah, tigir kompaniýasynyň işläp biljekdigi ýa-da işlemejekdigi baradaky ähli sorag onuň üçin hem, onuň üçin hem möhümdi. Ol çagalykda we durmuşa çykandan soň hemişe gowy zatlara öwrenişipdi. Onuň bagtyna, durmuşa çykan adamyň köp puly bardy. Alina bir jübüt aýakgap üçin otuz dollar harçlady. Onuň aýaklary uzyn we dardy, aýaklaryna zyýan ýetirmeýän ýörite tikilen aýakgap tapmak kyndy, şonuň üçin olary tikdirdi . Ýokarky gatdaky otagynyň şkafynda ýigrimi jübüt bolmalydy we her jübüt oňa otuz ýa-da kyrk dollara düşýärdi. Iki gezek üç alty bolýar. Diňe aýakgap üçin alty ýüz dollar. Wah, Hudaýym!
  Belki, ol bu ýylgyryş bilen aýratyn bir zat göz öňünde tutmandyr. Fred öz işleriniň, fabrikanyň işleriniň Alina üçin biraz çendenaşadygyny çaklady. Aýallar şeýle zatlara üns bermeýärler ýa-da düşünmeýärler. Munuň üçin ynsan beýnisi gerekdi. Her kim onuň, Fred Greýiň, kakasy birden jogapkärçiligi öz üstüne almaga mejbur bolanda, onuň işlerini bozar diýip pikir edýärdi, ýöne ol beýle etmedi. Aýallara gelende bolsa, oňa işleri nädip dolandyrmagy bilýän, işleri nädip dolandyrmagy öwretmäge synanyşýan aýal gerek däldi. Alina oňa ajaýyp laýyk gelýärdi. Ol näme üçin çagalarynyň ýokdugyna geň galdy. Bu onuň günäsimi ýa-da onuň günäsimi? Bolýar, ol öz keýpindedi. Ol şeýle bolanda, ony ýeke goýup bolýardy. Ol birnäçe wagtdan soň bu ýagdaýdan çykardy.
  Greýler agşamlyk naharyny iýip bolandan soň, Fred milli awtoulag tekerleriniň reklamasy baradaky gürrüňi yzygiderli dowam etdirip, lampanyň aşagyndaky ýumşak kresloda oturyp, agşamky gazetleri okamak üçin otagyna girdi, şol wagt ol sigara çekdi we Alina duýulman gitdi. Günler ýylyň dowamynda adatdan daşary ýyly bolup, ýagyş paltosyny geýip, bagça çykdy. Heniz hiç zat ösmeýärdi. Agaçlar henizem ýalaňaçdy. Ol oturgyçda oturyp, sigaret ýakdy. Fred, onuň çilim çekmegini halaýardy. Ol munuň oňa - belki-de, ýewropa derejesindäki - täsir edýändigini pikir etdi.
  Bagda gyşyň ahyryndaky ýa-da ýazyň başyndaky ýaly ýumşak çyglylyk bardy. Ol nämedi? Pasyllar deňagramlydy. Depedäki bagda hemme zat nähili sessizdi! Orta Günbataryň dünýäden üzňeligine şübhe ýokdy. Parižde, Londonda, Nýu-Ýorkda - şu sagatda - adamlar teatra gitmäge taýýarlanýardylar. Şerap, çyralar, köpçülik, gürrüň. Sizi ele salýardylar, alyp gidýärdiler. Öz pikirleriňiziň girdabynda ýitip gitmäge wagt ýokdy - olar ýeliň kowýan ýagyş damjalary ýaly siziň içiňizden geçip gitdiler.
  Örän köp pikir!
  Şol gije Rouzyň gürleşen wagty - Fred bilen Alini özüne çeken, olaryň bilen ýeliň gurak, gurak ýapraklar bilen oýnaýan ýaly oýnan güýçliligi - uruş - onuň çirkinligi - adamlar ýagyş ýaly çirkinlige çydapdylar - şol ýyllar.
  Ýaraşyk - azat bolmak - ýalaňaç şatlyga synanyşyk.
  Rouz Frank gepleýär - ýalaňaç sözleriň akymy - tans edýär. Ahyrsoňy, Pariždäki balda aýallaryň köpüsi näme? Jeleplermi? Ýalany we aldawçylygy taşlamak synanyşygy. Uruş döwründe şeýle köp ýalan gürrüňler boldy. Adalat ugrundaky uruş - dünýäni azat etmek üçin. Ýaşlar ondan bizar, bizar, bizar. Emma gülki - gamgyn gülki. Ony erkekler dik durup kabul edýärler. Rouz Frankyň utanç, çägine ýetmändigi barada aýdylan sözleri çirkindi. Geň, düşnüksiz pikirler, aýallaryň pikirleri. Erkek isleýärsiň, ýöne iň gowusyny isleýärsiň - eger ony alyp bilseň.
  Bir agşam Parižde, Fred bilen durmuş gurandan soň, bir ýaş ýewreý bilen gürleşdi. Bir sagatlap, ol Roza bilen Frediň keýpi ýaly boldy - diňe bir gezek - Aline öýlenmek üçin teklip edende. Ol bu pikirden ýylgyrdy. Çap eserleriniň ussatlygy we gymmatly kolleksiýanyň eýesi bolan ýaş amerikan ýewreýi okoplara gaçyp gitdi. "Men hajathana gazdym - müňlerçe mil hajathana ýaly görünýärdi. Daşly toprakda gazyp, gazyp, gazyp - okoplar - hajathanalar. Olar meni şeýle etmäge mejbur edýän adatlary bar. Uruş başlanda, ýagny meni depelediler, men saz ýazmaga synanyşýardym. Men: "Duýgur adam, newrotik" diýip pikir etdim. Men olaryň meni goýberendiklerini pikir etdim. Her bir adam, samsyk, kör ahmak däl, şeýle pikir edýärdi we şeýle umyt edýärdi, aýtsa-da aýtmasa-da. Iň bolmanda ol şeýle umyt edýärdi. Ilkinji gezek maýyp, kör ýa-da diabetli bolmak gowy duýulýardy. Şeýle köp zat bardy: burawlamak, ýaşaýan çirkin öýlerimiz, şahsy durmuşyň ýoklugy, ýakyn adam barada gaty çalt köp zat öwrenmek. Hajathanalar. Soňra hemmesi gutardy we men indi saz ýazmaga synanyşmadym. Meniň azajyk pulum bardy we çap edilen eserleri satyn almaga başladym. Men näzik bir zat isleýärdim - setirleriň we duýgularyň näzikligi - özümden daşarda, hiç haçan bolup bilmejek derejede inçe we duýgur bir zat - menden soň... başdan geçirdim."
  Rouz Frank hemme zadyň partlaýan şol bala bardy.
  Şondan soň Alinanyň ýanynda hiç kim bu barada gürrüň etmedi. Rouz amerikanlydy we ol gaçyp gutulmagy başarypdy. Ol özüne seredýän çaganyň - amerikan çagasynyň - kömegi bilen ondan gaçyp bildi.
  Alina hem ýaryklardan geçip gitdimi? Onuň adamsy Fred el degmedikmidi? Eger uruş başlamadyk bolsa, şol bir pikirleri pikir edip, durmuşy şol bir görnüşde kabul edýän Fred şol bir adamdymy?
  Şol gije, olar hemmesi Rouz Frenkiň öýünden çykanlaryndan soň, Fred içgüdüsel taýdan Aline çekildi. Ol şol ýerden Ester, Jo we onuň bilen gitdi. Belki, Ester ony bir zat göz öňünde tutup ýygnapdyr. "Hemmeler degirmenine diňe bir çöp girýärler" - şuňa meňzeş bir zat. Frediň ýanynda oturyp, Rouz heniz geplemäge başlamazdan öň Amerikadaky fabrikada işleýändigi barada aýdan ýaş ýigit. Ol beýlekiler gidenden soň hem galdy. Şol gije Rouzyň kwartirasynda bolmak, ol ýerdäki hemmeler üçin ýalaňaç aýalyň ýatan ýatylýan otagyna girmäge meňzeýärdi. Olar muny hemmeler duýdular.
  Olar kwartiradan çykanda Fred Alina bilen ýöräp barýardy. Bolan waka ony özüne, ony özüne çekdi. Olaryň ýakynlygyna hiç haçan şübhe bolmandy - iň bolmanda şol gije. Şol agşam ol Roza bilen gutardyş dabarasyna giden amerikan çagasy ýalydy, ýöne olaryň arasynda Rozanyň beýan eden zady ýaly zat bolmady.
  Näme üçin hiç zat bolmady? Eger Fred muny isleýän bolsady - şol gije. Ol bolmady. Olar köçelerde ýöräp barýardylar, Ester bilen Jo öňde bir ýerdedi we tiz wagtdan Ester bilen Jony ýitirdiler. Eger Ester Alina üçin jogapkärçilik duýsa, ol biynjalyk bolmaýardy. Ol Aline üçin bolmasa, Frediň kimdigini bilýärdi. Estere ynan, ol Fred ýaly pully ýaş ýigidi bilýärdi. Ol şeýle nusgalary gören hakyky itdi. Fred hem onuň kimdigini bilýärdi, ol Çikagodan gelen abraýly gyz, şeýle abraýly aklawçy! Munuň sebäbi barmydy? Indiana ştatynyň Old Harbor şäherinde Fredden hiç haçan sorap bilmeýän we sorap bilmeýän näçe zat soralyp bilnerdi - indi ol onuň aýaly bolansoň.
  Fred hem, Alin hem eşiden zatlaryndan haýran galdylar. Olar Sena derýasynyň çep kenarynda ýöräp, kiçijik bir kafe tapdylar we şol ýerde saklanyp, içgi içdiler. Olar gutarandan soň, Fred Aline seretdi. Ol örän solgundy. "Men açgöz ýaly görünmek islemeýärin, ýöne birnäçe güýçli içgi - brendi - birini göni içmek isleýärin. Olary içsemem bolmazmy?" diýip, ol sorady. Soňra olar Wolter kenarynda aýlanyp, Neuf kölüniň ýanynda Sena derýasyndan geçdiler. Tizden olar Notre Dame kafedralynyň arkasyndaky kiçijik seýilgähe girdiler. Şol gije bile bolan adamy hiç haçan görmändigi Aline şeýle ýakymly boldy we ol: "Eger oňa bir zat gerek bolsa, men..." diýip pikir edýärdi. Ol esgerdi - iki ýyllap okoplarda gulluk eden raýoner. Rouz Aline dünýä palçyga batanda gaçyp gitmegiň utanç duýgusyny şeýle aýdyň duýdurypdy. Şol gije bile bolan aýaly hiç haçan görmändigi Fred Greý ýaly ýakymly boldy. Onuň ol barada bir pikiri bardy. Ester oňa bir zat aýtdy. Alina heniz Frediň pikiriniň nämedigini düşünmeýärdi.
  Olaryň giren kiçijik, seýilgäh ýaly giňişlikde goňşuçylygyň fransuz ýaşaýjylary oturypdylar: ýaş söýgüliler, aýallary bilen garrylar, orta synpdan bolan semiz erkekler we çagalary bilen aýallar. Bäbekler otlaryň üstünde ýatyr, kiçijik semiz aýaklary depýär, aýallar bäbeklerini iýmitlendirýär, bäbekler aglaýar, gürrüň akymy, fransuzça gürrüň. Alina bir gezek Ester we Jo bilen oturylyşykda bir erkekden fransuzlar barada bir zat eşidipdi. "Olar söweşde adamlary öldürip, söweş meýdanyndan ölüleri direldip, söýüşip bilerler - bu möhüm däl. Ýatmak wagty gelende, olar uklaýarlar. Iýmek wagty gelende, olar iýýärler."
  Bu, hakykatdanam, Alinanyň Pariždäki ilkinji gijesidi. "Men bütin gijäni daşarda geçirmek isleýärin. Men pikirlenip we duýup ýaşamak isleýärin. Belki, men serhoş bolmak isleýärin" diýip, ol Frede aýtdy.
  Fred güldi. Alina bilen ýeke galan badyna, ol özüni güýçli we batyr duýdy we munuň ýakymly duýgydygyny pikir etdi. Onuň içindäki titremeler peselmäge başlady. Ol amerikanlydy, Amerika gaýdyp gelende durmuşa çykjak amerikanly ýalydy - we bu tiz wagtda bolar. Parižde galmak ýalňyşlykdy. Durmuşyň nähilidigini ýadyňa salýan köp zatlar bardy, ony çig göreniňde.
  Aýaldan isleýän zadyň durmuşyň hakykatlaryna däl-de, onuň gödekliklerine aňly gatnaşmagydyr. Amerikalylaryň arasynda şeýle aýallar köp - iň bolmanda Parižde - olaryň köpüsi Rouz Frenks we oňa meňzeşler. Fred Rouz Frenkiň kwartirasyna diňe Tom Bernsaýd ony şol ýere alyp barandygy üçin gitdi. Tom Amerikada gowy nesilden geldi, ýöne ol Parižde bolany we suratkeş bolany üçin - ýabany adamlaryň - bohemleriň topary bilen galmaly diýip pikir etdi.
  Wezipe muny Alina düşündirmek, oňa düşündirmekdi. Näme? Bolýar, bu gowy adamlar - iň bolmanda aýallar - Rozanyň näme hakda aýdýandygyny hiç zat bilmeýärdiler.
  Frediň üç-dört käse brendi ony rahatlandyrdy. Soboryň arkasyndaky kiçi seýilgähiň garaňky çyrasynda, ol Aline - onuň ýiti, inçe, kiçijik ýüzüne, gymmatbaha aýakgap geýen inçe aýaklaryna, dyzynda goýan inçe ellerine seretmegini dowam etdirdi. Derýanyň üstündäki depäniň iň depesinde ýerleşýän bagda Greýleriň kerpiçden gurlan jaýy bolan Köne Harborda, onuň nähili ajaýyp boljakdygyny - adamlaryň baglarynyň ýaşyl ýapraklarynyň arasynda postamentlere goýýan kiçi, köne usulda ýasalan ak mermer heýkelleriniň biri ýaly boljakdygyny görüp bilersiňiz.
  Esasy zat, oňa - arassa we owadan amerikana - näme diýmekdi? Ýewropada gören zatlaryny gören, şeýle adamyň näme isleýändigi nähili amerikan, özi ýaly amerikan. Ahyrsoňy, şol gije, öňki gije, ol gören Alina bilen oturanda, Tom Bernsaýd ony Parižiň durmuşyny görmek üçin Monmartrda bir ýere alyp gitdi. Şeýle aýallar! Çirkin aýallar, çirkin erkekler - amerikan erkekleriniň, iňlis erkekleriniň lezzeti.
  Bu Rouz Frank! Onuň gahary geldi - aýalyň dodaklaryndan çykýan şeýle duýgular.
  - Saňa bir zat aýtmaly, - diýip, Fred ahyrsoňy aýtmagy başardy.
  "Näme?" diýip, Alina sorady.
  Fred düşündirmäge synanyşdy. Ol bir zady duýdy. "Men Rouzyň partlamasy ýaly zatlary gaty köp gördüm" diýdi ol. "Men öňde barýardym."
  Frediň hakyky maksady Amerika we öýündäki durmuş barada bir zat aýtmak, oňa ýatlatmakdy. Ol Alina ýaly ýaş aýala we özüne-de tassyklamaly bir zadyň bardygyny, ýatdan çykaryp bilmejek zadynyň bardygyny duýdy. Brendi ony biraz gepçi edipdi. Onuň aňynda atlar peýda boldy - amerikan durmuşynda bir zat aňladýan adamlaryň atlary. Emerson, Benjamin Franklin, W.D. Howells - "Amerikan durmuşymyzyň iň gowy bölekleri" - Ruzwelt, şahyr Longfellow.
  "Hakykat, azatlyk ynsan azatlygydyr. Amerika, adamzadyň azatlyk ugrundaky beýik tejribesi."
  Fred serhoşmydy? Ol bir zady pikir edýärdi, başga zady aýdýardy. Şol ahmak, şol isterik aýal şol kwartirada gürleýärdi.
  Onuň kellesinde pikirler tans edýär - elhençlik. Bir gije, söweş wagtynda, ol hiç kimiň ýaşaýan ýerinde gözegçilikde ýörkä, garaňkyda başga bir adamyň büdräp durandygyny görüp, ony atyp öldürdi. Adam öldi. Frediň bilkastlaýyn adamy öldüren ýeke-täk gezekdi. Uruşda adamlar seýrek öldürilýär. Olar diňe ölýärler. Onuň eden işi örän isterikdi. Ol we onuň ýanyndaky adamlar ýigidi boýun egmäge mejbur edip bilerlerdi. Olaryň hemmesi gabalyp galdy. Bu wakadan soň, olar hemmesi bilelikde gaçyp gitdiler.
  Ol adam öldürildi. Olar käwagt çüýräp, balykgulak kraterlerinde şeýle ýatýarlar. Olary ýygnamaga çyksaň, olar dargap gidýärler.
  Bir gün hüjüm wagtynda Fred sürünüp çykyp, snarýad kraterine düşdi. Ol ýerde ýüzüni aşak salyp ýatan bir adam bardy. Fred ýakynlaşyp, ondan biraz öňe geçmegini haýyş etdi. Hereket et, la'nat! Ol adam öli, çüýredi.
  Belki, şol gije isterikada bolanda atyp öldüren ýigidi şoldyr. Şeýle garaňkylykda ol ýigidiň nemesdigini ýa-da däldigini nädip bilip bilerdi? Şol gezek ol isterikadady.
  Başga ýagdaýlarda, öňe gitmezden öň, erkekler Hudaý barada gürleşip, doga edýärler.
  Soňra hemmesi gutardy we ol we beýlekiler diri galdylar. Onuň ýaly ýaşaýan başga adamlar hem durmuşdan çüýrediler.
  Dilde hapaçylyga bolan geň isleg. Oknalar ýaly ysly we ýakymsyz sözleri aýtmak - munuň üçin delilikdir - şeýle gaçyşdan soň - jandan gaçyş - gymmatly durmuş - ýigrenji, çirkin bolup biljek durmuş. Kasam ediň, Hudaýa nälet ediň, çägine baryň.
  Amerika uzakda. Süýji we owadan bir zat. Siz oňa ynanmaly - erkeklere we aýallara.
  Garaş! Ony barmaklaryň bilen, janyň bilen tut! Süýjilik we hakykat! Ol süýji we hakyky bolmaly. Meýdanlar - şäherler - köçeler - jaýlar - agaçlar - aýallar.
  
  Esasanam aýallar. Aýallarymyza - meýdanlarymyza - şäherlerimize garşy bir zat aýdýanlary öldüriň.
  Esasanam aýallar. Olar özlerine näme bolýandygyny bilmeýärler.
  Biz ýadadyk - ýaman ýadadyk, gaty ýadadyk.
  Fred Greý bir agşam Pariždäki kiçijik seýilgähde çykyş edýär. Gijelerine Notr-Damyň damynda asmana galýan perişdeleri - ak eşikli aýallary - Hudaýa ýakynlaşýanlaryny görmek bolýar.
  Belki, Fred serhoş bolupdyr. Belki, Rouz Frenkiň sözleri ony serhoş edipdir. Alina näme boldy? Ol aglady. Fred özüne basdy. Ol ony öpmedi; ol öpmek islemeýärdi. "Men seniň maňa durmuşa çykmagyňy we meniň bilen Amerikada ýaşamagyňy isleýärin." Ýokary seredip, ol ak daşly aýallaryň - perişdeleriň - asmana, soboryň üçegine çykýandygyny gördü.
  Alina öz-özüne: "Aýalmy? Eger ol bir zat isleýän bolsa - ol şikeslenen, kemsidilen erkek bolsa - men näme üçin özüme ýapyşmaly?" diýip pikir etdi.
  Alinanyň aňyndaky Rouz Frankyň sözleri, höwesi, Rouz Frankyň arassa diýilýän zada galandygy üçin utanç duýgusy.
  Fred aglap başlady, Alina bilen gürleşjek boldy, Aline bolsa ony göterdi. Kiçijik seýilgähdäki fransuzlar muňa köp üns bermediler. Olar köp zady gördüler - beýni sarsgynlary, şuňa meňzeş zatlar - häzirki zaman uruşlary. Giç boldy. Öýe gidip ýatmaly wagt. Uruş döwründe fransuz jelepçiligi. "Olar pul soramagy hiç haçan ýatdan çykarmadylarmy, şeýlemi, Ruddi?"
  Fred Alina ýapyşdy, Alina bolsa Frede ýapyşdy - şol gije. "Sen gowy gyz, men seni gördüm. Seniň bile bolan aýal maňa Tom Burnsaýdyň meni özi bilen tanyşdyrandygyny aýtdy. Öýde hemme zat gowy - gowy adamlar. Maňa sen gerek. Biz bir zada ynanmaly - ynanmaýan adamlary öldürmeli."
  Ertesi gün irden olar, Rouz Frank we onuň amerikan çagasy ýaly, bütin gijäni Boýsa takside geçirdiler. Şondan soň, nikalaşmak hökman bolup görünýärdi.
  Bu, siz münüp barýarkaňyzda we ol hereket edip başlanda, otly ýalydyr. Siz bir ýere gitmeli.
  Köpräk gürrüň ber. - Gürle, oglan, belki kömek eder. Garaňkyda öli adam hakda gürrüň ber. Meniň juda köp arwahym bar, başga gürrüň etmek islemeýärin. Biz amerikanlylar gowydyk. Gatnaşýardyk. Uruş gutaranda näme üçin şu ýerde galdym? Tom Burnsaýd meni muny etmäge mejbur etdi - belki seniň üçin. Tom hiç haçan okoplarda bolmady - bagtly adam, men oňa garşy hiç hili kine saklamaýaryn.
  "Men indi Ýewropa barada gürleşmek islemeýärin. Men seni isleýärin. Sen maňa durmuşa çykarsyň. Sen hökman durmuşa çykmalysyň. Men diňe unudyp gitmek isleýärin. Ýewropanyň çüýremegine rugsat ber."
  Alina Fred bilen bütin gije takside gitdi. Bu söýgi duşuşygydy. Ol Frediň elinden ýapyşdy, ýöne ony öpmedi ýa-da mähirli bir zat aýtmady.
  Ol çaga ýalydy, gyzyň özi üçin näme üçin durandygyny - ony örän isleýärdi.
  Näme üçin özüňi bermeýärsiň? Ol ýaş we owadandy.
  Ol bermäge taýýardy...
  Görünýän ýaly, ol muny islemeýärdi.
  Eliňi uzadyp, näme alsaň, şony alýarsyň. Aýallar hemişe, eger batyrlygy bolsa, alarlar. Erkegi, ýa-da keýpi ýa-da gaty şikes alan çagany alarsyň. Ester dyrnak ýaly berkdi, ýöne ol bir-iki zady bilýärdi. Alinanyň özi bilen Ýewropa gitmegi üçin öwgüli zatdy. Esteriň Fredi we Alinany birleşdirmeginiň netijesini öz ulgamynyň, işleri dolandyrmak usulynyň ýeňşi hasaplaýandygyna şübhe ýokdy. Ol Frediň kimdigini bilýärdi. Alinanyň kakasynyň näme edendigini düşünmegi onuň üçin uly artykmaçlyk bolardy. Eger gyzy üçin är saýlamak mümkinçiligi bolsa, ol diňe Fredi saýlardy. Onuň ýaly adamlar köp däl. Şeýle erkek bilen, Alina biraz akylly we ulalanda nähili bolardy, aýal bolsa, ol islendik zadyň hötdesinden gelip bilerdi. Wagtyň geçmegi bilen ol hem Estere minnetdar bolardy.
  Şonuň üçin Ester ertesi gün, has dogrusy, şol gün nika baglaşdy. "Eger şeýle aýaly bütin gije öýden çykarjak bolsaň - ýaş ýigit." Fredi we Alinany dolandyrmak kyn däldi. Alina uýuşup duran ýalydy. Ol uýuşupdy. Bütin gije, ertesi gün we ondan soňky günler ol akylyndan azaşyp ýördi. Ol nähili adamdy? Belki, birnäçe wagtlap ol özüni gazetçi gyz, Roza Frenk hökmünde göz öňüne getiripdir. Aýal ony çaşdyrypdy, tutuş durmuşyny birnäçe wagtlap geň we tersine edip görkezipdi. Roza oňa urşy, bularyň hemmesini - urgy ýaly duýdurypdy.
  Ol - Roza - bir zatda günäkärdi we gaçyp gitdi. Ol gaçyp gidenine utanýardy.
  Alina iň bolmanda bir gün bir zadyň - iň ýokary derejesine - çägine çenli - bolmagyny isleýärdi.
  Ol ... içine girdi
  Fred Greý bilen durmuş gurmak.
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI IKINJI BAP
  
  BAGDA Alina ýarym sagat, belki-de bir sagat oturan ýerinden turdy. Gije baharyň geljegine umyt baglady. Başga bir sagatdan soň, onuň adamsy ýatmaga taýýar bolardy. Belki, zawodda agyr gün geçendir. Ol öýe girerdi. Şübhesiz, ol oturgyjynda uklap galardy we ol ony oýarardy. Birhili gürrüň bolardy. "Zawodda işler gowy gidýärmi?"
  "Hawa, janym. Men şu günler örän işli. Häzir bir mahabaty saýlamaga synanyşýaryn. Käwagt ony ederin diýip pikir edýärin, käwagt etmerin diýip pikir edýärin."
  Alina öýde ýeke özi, bir erkek adamsy bilen bolardy we daşarda onuň huşsuz ýaly bolýan gijesi bolardy. Bahar ýene birnäçe hepde dowam edende, öýüň ýerleşýän dag eteginde ýumşak ýaşyllyklar ösüp çykardy. Ol ýerdäki toprak bereketlidi. Şäher ýaşulularynyň henizem Old Wash Greý diýip atlandyrýan Frediň atasy, at söwdasyny köp edip alyp barypdyr. Raýat urşy döwründe onuň iki tarapa hem at satandygy we birnäçe uly atly çozuşlara gatnaşandygy aýdylýardy. Ol atlary Grantyň goşunyna satdy, pitneçi çozuş boldy, atlar ýitip gitdi we tizden Old Wash olary ýene-de Grantyň goşunyna satdy. Dag eteginiň hemmesi bir wagtlar uly at howlusy bolupdy.
  Baharyň ýaşyllyk döwrü bolan ýeri: agaçlar ýapraklaryny açýar, otlar ösüp çykýar, ir ýaz gülleri peýda bolýar we gyrymsy agaçlar hemme ýerde açylýar.
  Birnäçe gezek gürleşenden soň, öýe sessizlik çökdi. Alina we onuň adamsy basgançaklardan çykdylar. Her gezek, iň ýokarky basgançaga ýetende, bir karara gelmeli pursatlary geldi. "Şu agşam siziň öýüňize gelsemmikä?"
  "Ýok, ezizim; men biraz ýadadym." Erkek bilen aýalyň arasynda bir zat asylgy durdy, olary bölýän diwar. Ol hemişe şol ýerde bolupdy - diňe bir gezek, bir sagat, Parižde bir gije. Fred hakykatdanam ony ýyrtmak isledimi? Munuň üçin bir zat gerek bolardy. Aslynda, aýal bilen ýaşamak ýeke ýaşamak däl. Durmuş täze bir görnüşe geçýär. Täze meseleler bar. Zatlary duýmaly, zatlara ýüz tutmaly. Alina diwaryň ýykylmagyny isleýärmikä diýip pikir etdi. Käwagt ol tagalla edýärdi. Basgançaklaryň ýokarsynda ol öwrülip, adamsyna ýylgyrýardy. Soňra ol adamsynyň kellesini iki eline alyp, öpýärdi we şeýdip, çaltlyk bilen öz otagyna tarap ýöräp gitdi, soňra garaňkyda adamsy onuň ýanyna geldi. Başga biriniň nähili ýakynlaşyp, şol bir wagtyň özünde uzakda galyp bilmegi geň we geň galdyryjydy. Alina islese, diwary ýykyp, durmuşa çykan adamsyna hakykatdanam ýakynlaşyp bilermi? Ol şuny isleýärdimi?
  Alinanyň pikirlerine aralaşan agşam ýaly agşam ýalňyz galmak nähili gowydy. Jaýyň ýerleşýän depäniň depesindäki terrasaly bagda, aşagynda oturgyçlary bolan we bagy köçeden bölýän pes diwarly birnäçe agaç bardy, olar jaýyň ýanyndan depäniň üstünden we aşaky tarap uzalyp gidýärdi. Tomusda, agaçlar ýapraklananda we terrasalar gyrymsy agaçlar bilen örtülende, köçedäki beýleki jaýlar görünmeýärdi, ýöne indi olar aýdyň görünýärdi. Jenap we hanym Willmottyň ýaşaýan gapdalyndaky öýde agşam üçin myhmanlar ýygnanýardy we gapynyň daşynda iki ýa-da üç motosikl durdy. Adamlar ýagty otagdaky stollarda oturyp, kart oýnaýardylar. Olar gülüşýärdiler, gürleşýärdiler we wagtal-wagtal bir stoldan turup, başga bir stola geçýärdiler. Alina adamsy bilen gelmäge çagyrylypdy, ýöne ol kellesiniň agyrýandygyny aýdyp, ýüz öwürmegi başardy. Old Harbora geleninden bäri, ol özüniň we adamsynyň jemgyýetçilik durmuşyny haýal-haýal çäklendirýärdi. Fred munuň hakykatdanam lezzet alýandygyny aýtdy we onuň kynçylyklara çydap bilmegi üçin ony öwdi. Agşamlyk naharyndan soň, ol gazet ýa-da kitap okaýardy. Ol detektiw hekaýalaryny halaýardy, olary halaýandygyny we olaryň çynlakaý kitaplar ýaly işinden ünsüni sowmaýandygyny aýdýardy. Käwagt ol we Alina agşamara awtoulagda gezelenje gidýärdiler, ýöne köplenç däl. Şeýle hem, ol awtoulag ulanmagyny çäklendirmegi başardy. Bu onuň Fredden aşa köp ünsüni sowupdy. Gürleşjek zat ýokdy.
  Alina oturgyçdaky ýerinden turanda, bagyň içinden ýuwaş we sessiz ýöräp geçdi. Ol ak eşik geýip, özi bilen kiçijik çaga oýnuny oýnaýardy. Ol agajyň golaýynda durup, ellerini büküp, ýüzüni ýere öwürýärdi ýa-da gyrymsy agaçdan şaha alyp, ony göwresine haç ýaly gysyp durardy. Köne Ýewropa baglarynda we agaçlar we gür gyrymsy agaçlar bolan käbir köne Amerikanyň ýerlerinde, gür ýapraklaryň arasynda sütünlere kiçijik ak şekilleri goýmak belli bir täsire eýe bolýar we Alina onuň göz öňüne getirmeginde şeýle ak, owadan şekile öwrülýärdi. Bu, ellerini galdyryp duran kiçijik çagany götermek üçin egilýän daş aýal ýa-da monastyr bagyndaky döşüne haç gysýan rahibedi. Şeýle kiçijik daş şekil bolansoň, onuň pikirleri hem, duýgulary hem ýokdy. Ol bagyň garaňky, gijeki ýapraklarynyň arasynda tötänleýin gözelligi gözleýärdi. Ol ýerden ösýän agaçlaryň we gür gyrymsy agaçlaryň gözelliginiň bir bölegine öwrüldi. Ol muny bilmese-de, onuň adamsy Fred bir gezek ony şeýle - öýlenmek teklibini beren gijesi ýaly göz öňüne getiripdi. Ýyllar, günler we gijeler, belki-de ebedilik, ol ellerini uzadyp, çagany gujaklajak bolup ýa-da ruhy söýgülisiniň ölen haç nyşanyny bedenine gysyp, rahibe ýaly durup bilerdi. Bu dramatik, çagalyk, manysyz we durmuşyň hakykatynda ýerine ýetirilmedik adam üçin bir görnüşli teselli beriji kanagatlanma bilen doludy. Käwagt, ol bagda şeýle duranda, adamsy öýde gazet okap ýa-da oturgyçda uklap ýatyrka, hiç zat pikir etmeýän, hiç zat duýmaýan pursatlary geçýärdi. Ol asmanyň, ýeriň, geçýän ýelleriň bir bölegine öwrüldi. Ýagyş ýaganda, ol ýagyşdy. Ogaýo derýasynyň jülgesinde ýyldyrym çakanda, bedeni birneme titräpdi. Kiçijik, owadan daş şekilli ol nirwanany gazandy. Indi söýgülisiniň ýerden böküp, agaç şahalaryndan böküp, ony alyp gitmeginiň wagty geldi, razylygyny soramak pikirine gülýärdi. Muzeýde sergilenen Alina ýaly keşp gülkünç ýaly görünýärdi; ýöne bagda, agaçlaryň we gyrymsy agaçlaryň arasynda, gijäniň pes reňkleri bilen sypalanda, ol geň bir gözellige öwrüldi we Alinanyň adamsy bilen bolan tutuş gatnaşygy, iň esasy zat, öz gözünde geň we owadan bolmak islemegine sebäp boldy. Ol özüni bir zat üçin halas edýärmidi we eger şeýle bolsa, näme üçin?
  Ol özüni bu ýagdaýda birnäçe gezek ýerleşdirenden soň, çaga oýnundan ýadady we öz akmaklygyna ýylgyrmaga mejbur boldy. Ol öýüň ýoluna gaýdyp geldi we penjireden daşary seredip, adamsynyň kresloda uklap ýatanyny gördü. Gazet onuň elinden düşüpdi we onuň bedeni kreslonyň ägirt uly çuňlugyna çöküpdi, şonuň üçin diňe oglanjyk kellesi görünýärdi. Alina oňa bir pursat seredip, ýene-de ýol boýunça köçä alyp barýan derwezä tarap gitdi. Çal meýdançanyň köçä açylýan ýerinde hiç hili jaý ýokdy. Aşakdaky şäherden çykýan iki ýol bagyň burçundaky köçä birleşýärdi we köçede birnäçe öý bardy, olaryň birinde, ýokary seredip, adamlaryň henizem kart oýnaýandygyny görüp bildi.
  Derwezäniň golaýynda uly bir hoz agajy ösdi we ol tutuş bedeni bilen oňa berk basylyp, köçä seredip durdy. Iki ýoluň çatrygyndaky burçda köçe çyrasy ýanýardy, ýöne Çal meýdançanyň girelgesinde çyra gowşakdy.
  Bir zat boldy.
  Aşakdan bir adam ýoldan çykdy, çyranyň aşagyndan ýöräp, Çal derwezä tarap öwrüldi. Ol Brýus Dadlidi, gysga boýly, giň eginli işçi bilen fabrikadan çykyp barýarka gören adam. Alinanyň ýüregi böküp başlady, soňra togtady. Eger onuň içindäki adam, onuň bilen bolşy ýaly, onuň baradaky pikirler bilen meşgul bolsa, onda olar eýýäm biri-biri üçin bir zatdy. Olar biri-biri üçin bir zatdy we indi olar muny kabul etmeli bolarlar.
  Pariždäki adam, Fredi tapan gijesi Rouz Frenkiň kwartirasynda gören adamynyň özi. Ol oňa gysga wagtlyk synanyşyk etdi, ýöne netije bermedi. Rouz ony tutdy. Eger mümkinçilik ýene-de dörän bolsa, ol has batyrgaý bolarmy? Bir zat anykdy: eger şeýle bolsa, onuň adamsy Fred üns berilmezdi. "Bu aýal bilen erkek arasynda bolanda, aýal bilen erkek arasynda bolýar. Başga hiç kim muňa üns bermez" diýip, ol özüni gurşap alan gorkusyna garamazdan ýylgyryp pikir etdi.
  Indi onuň synlap duran adamy köçeden göni oňa tarap ýöräp barýardy we ol Çal bagyň derwezäsine ýetende saklandy. Alina biraz gymyldady, ýöne agajyň golaýynda ösýän gyrymsy agaç onuň bedenini örtdi. Ol adam ony gördümikä? Onuň kellesine bir pikir geldi.
  
  Indi, haýsydyr bir maksat bilen, ol adamlaryň baglaryna goýýan kiçijik daş heýkelleriniň biri bolmaga synanyşardy. Ol adam äriniň zawodynda işleýärdi we onuň Frediň öýüne iş bilen gelen bolmagy mümkindi. Alinanyň zawoddaky işgär bilen iş berijiniň arasyndaky gatnaşyk baradaky düşünjeleri örän düşnüksizdi. Eger ol adam hakykatdanam öýe barýan ýoldan ýörese, oňa degjek derejede golaýdan geçerdi we ýagdaý aňsatlyk bilen absurdlaşyp bilerdi. Alinanyň indi ol adamyň duran derwezesinden ýoldan düşüp gitmegi has gowy bolardy. Ol muny düşündi, ýöne hereket etmedi. Eger ol adam ony görüp, onuň bilen gürleşen bolsa, şol pursatdaky dartgynlylyk aradan aýrylardy. Ol adamsy barada bir zat sorardy we ol jogap bererdi. Onuň içinde oýnaýan ähli çagalyk oýny gutarardy. Aw iti meýdandan ylgap geçende, otda çömelýän guş ýaly, Alina çömeldi.
  Ol adam on fut töweregi uzaklykda durup, ilki ýokardaky ýagtyly jaýa, soňra bolsa oňa parahatlyk bilen seredýärdi. Ol ony gördümi? Onuň habardardygyny bilýärmidi? Aw iti guşuny tapanda, oňa tarap howlukmaýar, hereketsiz durup garaşýar.
  Alinanyň ýoldaky adam bilen gürleşip bilmeýändigi nähili gülkünç. Ol günlerboýy onuň hakda pikir edýärdi. Belki, ol onuň hakda pikir edýändir.
  Ol ony isleýärdi.
  Näme üçin?
  Ol bilmeýär.
  Ol üç-dört minutlap şol ýerde durdy we bu Alina üçin durmuşdaky şeýle geň, şeýle bir wajyp bolmadyk, ýöne şeýle möhüm pursatlaryň biri ýaly göründi. Onuň agaçlaryň we gyrymsy agaçlaryň arasyndan çykyp, onuň bilen gürleşmäge batyrlygy bardymy? "Soňra bir zat başlar. Soň bolsa bir zat başlar." Sözler onuň kellesinde tans edýärdi.
  Ol öwrülip, islegsiz gitdi. Yza seretmek üçin iki gezek saklandy. Ilki aýaklary, soňra bedeni, ahyrsoňy bolsa kellesi dagyň garaňkylygyna, ýokardaky köçe çyrasynyň şöhlesinden daşda ýitip gitdi. Ol birnäçe minut öň birden çykan topragyna çümüp giden ýalydy.
  Bu adam Alinanyň ýanynda Pariždäki beýleki erkek ýaly durdy, Rozanyň kwartirasyndan çykyp barýarka duşuşan erkek, bir wagtlar onuň bilen zenan gözelligini görkezmäge synanyşan, emma köp üstünlik gazanmadyk erkek.
  Täze adamyň gelmegi şu manyda synag boldy.
  Ol muny kabul edermi?
  Alina dodaklarynda ýylgyryş bilen jaýa we ýolda ýöräp gitdi, ol henizem oturgyjynda berk uklap ýatan adamsynyň ýanyna bardy, agşamky gazet bolsa onuň gapdalynda, ýerde ýatyrdy.
  OceanofPDF.com
  SEKIZINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI ÜÇÜNJI BAP
  
  OL MUNY AŇLADY. Onuň aňynda şübhe galmady; ýöne özüni wepaly, aýaly bolsa biperwaý hasaplamakdan lezzet alýandygy üçin, özüne takyk hakykaty aýtmady. Şeýle-de bolsa, şeýle boldy. Hemmesini doly görende, ýylgyrdy we örän bagtly boldy. "Her niçik bolsa-da, mesele çözüldi" diýip, öz-özüne aýtdy. Munuň edip biljekdigini, şeýle boýun egip biljekdigini pikir etmek ýakymlydy. Şol wagt Brýusyň özüne aýdan zatlarynyň biri şeýledi: "Adam ömrüniň bir döwründe ähli güýjüni bir zada, bir işe, oňa doly berilmäge ýa-da başga bir adama jemlemeli, azyndan bir wagtlap." Brýus ömrüniň dowamynda şeýle boldy. Ol adamlara iň ýakyn duýanda, olar seýrek duş gelýän özbaşdak duýan wagtyndakydan has uzakda görünýärdi. Soňra ägirt uly tagalla, kimdir birine ýüzlenmek gerek boldy.
  Döredijilige gelende bolsa, Brýus sungatda öz ornuny tapjakdygyna ynanjak derejede suratkeş däldi. Käwagt, ol çuňňur täsirlenende, goşgy diýip atlandyrylyp biljek zady ýazýardy, ýöne şahyr bolmak, şahyr hökmünde tanalmak pikiri ony gaty gorkuzýardy. "Bu belli aşyk, professional aşyk bolmak ýaly bolardy" diýip pikir etdi.
  Adaty iş: zawodda tigirleri laklamak, gazet üçin habarlar ýazmak we ş.m. Iň bolmanda, duýgularyň çykmagy üçin köp mümkinçilik ýokdy. Tom Wills we Sponge Martin ýaly adamlar ony geň galdyrýardylar. Olar akyllydylar, durmuşyň belli bir çäkli çäginde aňsatlyk bilen hereket edýärdiler. Belki, olar Brýusyň isleýän we pikir edýän zadyny islemeýärdiler ýa-da gerek däldiler - güýçli duýgularyň çykmagy döwürleri. Iň bolmanda Tom Wills onuň peýdasyzlygyny we ejizligini bilýärdi. Käwagt ol Brýus bilen ikisiniň hem işleýän gazeti barada gürleşýärdi. "Oýlan, dostum" diýdi ol. "Üç ýüz müň okyjy. Munuň näme aňladýandygyny oýlanyň. Her gün diýen ýaly bir sagatda bir sahypada üç ýüz müň jübüt göz, üç ýüz müň aň işläp, sahypanyň mazmunyny özleşdirýän bolmaly. Şeýle sahypa, şeýle zatlar. Eger olar hakykatdanam aň bolsa, näme bolardy? Hudaýym! Dünýäni sarsdyrjak partlama, şeýlemi?" Eger gözler görüp bilsedi! Eger barmaklar duýup bilsedi, gulaklar eşidip bilsedi! Adam lal, kör, ker. Çikago ýa-da Kliwlend, Pitsburg, Ýangstaun ýa-da Akron - häzirki zaman urşy, häzirki zaman zawody, häzirki zaman kolleji, Reno, Los Anjeles, kinolar, sungat mekdepleri, saz mugallymlary, radio, hökümet - eger üç ýüz müň adamyň hemmesi, üç ýüz müň adamyň hemmesi intellektual we duýgusal ahmak bolmasa, şeýle zatlar parahatçylykly dowam edip bilermi?
  Sanki bu Brýus ýa-da Sponge Martin üçin möhüm ýalydy. Bu Tom üçin örän möhüm ýalydy. Bu oňa täsir etdi.
  Gubka bir tapmaçady. Ol balyk tutmaga gitdi, aý wiskisini içdi we bu düşünjeden kanagatlanma tapdy. Ol we aýaly ikisi hem foksoterýerlerdi, doly adam däldi.
  Aliniň Brýusy bardy. Ony almagyň mehanizmi, onuň hereketi gülkünç we gödekdi, nika gazetasyna bildiriş ýerleşdirmek ýalydy. Ol onuň ýanynda bolmagyny isleýändigini, azyndan bir wagtlap onuň adamsynyň ýanynda bolmagyny isleýändigini doly düşünenden soň, ilki bilen muny nädip amala aşyrmalydygyny bilmändi. Onuň myhmanhanasyna hat iberip bilmedi. "Sen Parižde bir gezek gören adamym ýaly görünýärsiň, mende şol bir inçe islegleri oýarýarsyň. Men ony görmändim. Rouz Frenk atly bir aýal meniň ýeke-täk mümkinçiligimde meni ýeňdi. Siziň nähilidigiňizi görüp biläýjek ýaly ýakynlaşyp bilermiňiz?"
  Kiçi şäherde muny etmek mümkin däl. Eger sen Alina bolsaň, ony asla edip bilmersiň. Sen näme edip bilersiň?
  Alina mümkinçilikden peýdalandy. Greý sebitinde işleýän garaýagyz bagban işden çykarylypdy, şonuň üçin ol ýerli gazetde bildiriş ýerleşdirdi. Dört adam öňe çykdy we ol Brýusy almazdan öň olaryň hemmesiniň kanagatlanarsyzdygy anyklandy, ýöne ahyrsoňy ol ony aldy.
  Ol gapydan golaýlaşanda, gyz ony ilkinji gezek ýakyndan görüp, sesini eşidende, bu oňaýsyz pursat boldy.
  Bu bir synagdy. Ol onuň üçin işi ýeňilleşdirermi? Iň bolmanda içinden ýylgyryp synanyşdy. Mahabaty göreninden bäri bolşy ýaly, içinde bir zat tans etdi. Ol muny myhmanhanadaky iki işçiniň oňa bu barada aýdandygy üçin görüpdi. Aýdaly, siz we örän owadan bir aýalyň arasynda oýun oýnalýar diýen pikir bilen oýnaýarsyňyz. Köp erkekler ömrüni hut şol oýun bilen geçirýärler. Siz öz-özüňize köp kiçi ýalan sözleýärsiňiz, ýöne belki muny etmäge akylyňyz ýeter. Elbetde, käbir illýuziýalaryňyz bar, şeýlemi? Bu roman ýazmak ýaly gyzykly. Eger haýalyňyz kömek edip bilse, ony isleýän zadyňyzy etmäge, onuň bilen haýal gürrüňdeş bolmaga we käte gijelerine haýal söýgi duşuşyklaryna mejbur etse, owadan aýaly has-da owadan edersiňiz. Bu doly kanagatlandyryjy däl. Şeýle-de bolsa, şeýle çäklendirme hemişe bolmaýar. Käwagt siz ýeňýärsiňiz. Ýazýan kitabyňyz janlanýar. Söýýän aýalyňyz sizi isleýär.
  Ahyrsoňy Brýus bilmedi. Ol hiç zat bilmeýärdi. Her niçigem bolsa, ol tigirleri boýamakdan ýadady we ýaz golaýlap gelýärdi. Eger ol mahabaty görmedik bolsa, derrew işini taşlardy. Ony görüp, Tom Wills hakda pikir edip ýylgyrdy we gazetlere nälet ýazdy. "Her niçigem bolsa, gazetler peýdaly" diýip pikir etdi.
  Brýus Old Harborda bolanyndan bäri örän az pul harçlady, şonuň üçin jübüsinde kümüş bardy. Ol bu wezipä şahsy ýüz tutmak isleýärdi, şonuň üçin ony görmezden bir gün öň işden çykdy. Hat hemme zady bozardy. Eger ol onuň pikir edýän zady, onuň hakda pikir etmek isleýän zady bolsady, hat ýazmak meseläni derrew çözüp bilerdi. Ol jogap bermäge yhlas etmezdi. Ony iň geň galdyran zat, Brýus gitmek niýetini aýdanda diňe bilgeşleýin ýylgyran Sponge Martindi. Kiçijik betpäl bilýärmidi? Sponge Martin onuň näme edýändigini bilende - eger ol bu wezipäni alan bolsa - bu Sponge Martin üçin çuňňur kanagatlanma pursatydy. Men muňa üns berdim, ondan öň düşündim. Ol ony tutdy, şeýlemi? Bolýar. Men onuň keşbini özümem halaýaryn.
  Bir adamyň başga birine şeýle lezzet bermegi nähili ýigrenýändigi geň.
  Brýus Alina açyk gürledi, emma ilkinji söhbetdeşliklerinde Alina göni seredip bilmedi. Ol Alinanyň oňa seredýändigini pikir etdi we onuň seredýändigini pikir etdi. Bir tarapdan, ol özüni satyn alnan at ýa-da gul ýaly duýdy we bu duýgy oňa ýarady. "Men öň seniň adamsynyň zawodynda işleýärdim, ýöne işden çykdym" diýdi ol. "Görýäňmi, bahar gelýär we men açyk howada işläp görmek isleýärin. Bagban bolmaga gelende bolsa, elbetde, bu absurd, ýöne maňa kömek etmäge garşy däl bolsaňyz, men ony synap görmek isleýärin. Bu ýere gelip arza bermegim biraz seresapsyzlyk boldy. Bahar şeýle çalt golaýlaýar we men açyk howada işlemek isleýärin. Aslynda, men ellerim bilen gaty kyn, eger meni işe alsaňyz, maňa hemme zady aýtmaly bolarsyňyz."
  Brýus öz oýnuny nähili erbet oýnady. Onuň üçin, azyndan birnäçe wagtlap, işçi bolup işlemek jezasy bardy. Onuň aýdan sözleri, bilýän işçileriniň aýtjak sözlerine meňzemeýärdi. Eger özüňi dramatikleşdirjek, rol oýnajak bolsaň, iň bolmanda ony gowy oýnamaly. Onuň aňy çaltlaşyp, aýtjak has gödek bir zat gözleýärdi.
  "Aýlyk haky barada alada etme, hanym" diýip, ol gülküsini basyp ýatyrdy. Ýere seredip ýylgyrmagyny dowam etdirdi. Bu has gowydy. Bu bellikdi. Islese, bu oýny onuň bilen oýnamak nähili gyzykly bolardy. Bu uzak wagtlap dowam edip bilerdi, hiç hili lapykeçlik bolmaz. Hatda bäsleşik hem bolup biler. Kim ilki şowsuz bolar?
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI DÖRDÜNJI BAP
  
  OL öň hiç haçan bolmadyk derejede bagtlydy, örän bagtlydy. Käwagt agşamara, günüň işleri gutaranda, depäniň has ýokarsyndaky jaýyň arkasyndaky kiçijik jaýdaky oturgyçda oturyp, oňa ýatmaga düşek berlen wagty, ol bilgeşleýin artykmaç iş edendigini pikir edýärdi. Birnäçe ýekşenbe güni ol Sponge we onuň aýalyna baryp, olar örän gowy gatnaşykda boldular. Sponge tarapyndan diňe içki gülüş. Ol Greýleri kän bir halamaýardy. Bir wagtlar, köp wagt mundan ozal, ol garry Greý bilen erkekligini tassyklap, nirede düşmelidigini aýdypdy, indi bolsa onuň dosty Brýus... Käwagt gijelerine Sponge aýalynyň ýanynda düşekde ýatyrka, Brýusyň häzirki ýagdaýynda özüniň bolmagy pikir edýärdi. Ol eýýäm hiç bolmadyk bir zadyň bolandygyny göz öňüne getirip, öz keşbini Brýusyň ýerinde synap görýärdi. Bu işlemezdi. Greýleriňki ýaly öýde... Aslynda, Brýusyň ýagdaýynda, onuň göz öňüne getirşi ýaly, öýüň özünden, öýüň içindäki mebellerden, onuň töweregindäki meýdançadan utanardy. Ol şol gezek Fred Greýiň kakasyny kyn ýagdaýa salypdy: ol özüni öz dükanynda, öz çöplüginde tapýardy. Aslynda, Sponžyň aýaly bolup geçýän zatlaryň pikirinden iň köp lezzet alýardy. Gijeler, Sponž özi hakda pikir edýän wagty, onuň ýanynda ýatyp, inçe içki eşikleri, ýumşak, reňkli düşek örtüklerini pikir edýärdi. Brýusyň ýekşenbe güni öýlerinde bolmagy fransuz romanyndaky gahrymanyň gelmegi ýalydy. Ýa-da Laura Jean Libbiniň bir zady - ýaş wagty we gözleri has gowy bolanda okan kitaplary. Onuň pikirleri ony adamsynyňky ýaly gorkuzmaýardy we Brýus gelende, oňa inçe iýmit bermek isledi. Ol hakykatdanam onuň sagdyn, ýaş we owadan bolmagyny isleýärdi, şonuň üçin ony gijeki pikirlerinde has gowy ulanyp bilerdi. Onuň bir wagtlar Sponge Martiniň gapdalyndaky dükanda işländigi oňa diýen ýaly mukaddes zadyň kemsidilmegi ýaly görünýärdi. Uels şazadasy şeýle bir zat eden ýalydy, bir hili degişme. Käwagt ýekşenbe gazetlerinde görýän suratlaryňyz ýaly: Birleşen Ştatlaryň prezidenti Wermont fermasynda ot ýaýradýar, Uels şazadasy çapyksuwar üçin aty taýýarlaýar, Nýu-Ýorkuň häkimi beýsbol möwsüminiň başynda ilkinji beýsbol topuny zyňýar. Beýik adamlar adaty adamlary bagtly etmek üçin adaty bolýarlar. Her niçigem bolsa, Brýus hanym Sponge Martiniň durmuşyny has bagtly edipdi we ol olara baryp, az ulanylýan derýa ýolundan geçip, depäniň depesindäki gyrymsy agaçlaryň arasyndan Greý Pleýse barýan ýola çykanda, ol hemme zady başdan geçirdi we şol bir wagtyň özünde geň galdy we begendi. Ol dostlary üçin rol repetisiýa edýän aktýor ýaly duýdy. Olar tankyt etmeýärdiler, mähirlidiler. Olaryň üçin roly oýnamaga ýeterlik derejede aňsat. Ol muny Alina üçin üstünlikli oýnap bilermidi?
  Onuň öz pikirleri, indi gijelerine ýatýan ambaryndaky oturgyçda oturan wagty, çylşyrymlydy.
  "Men aşyk boldum. Ol şeýle etmeli. Gyza gelende bolsa, belki, munuň ähmiýeti ýokdur. Iň bolmanda ol bu pikir bilen oýnamaga taýyn."
  Adamlar söýgiden diňe söýgi bolmadyk wagty gaça durmaga synanyşdylar. Durmuşda ussat, başarjaň adamlar oňa asla ynanmaýan ýaly bolýarlar. Söýgä ynanýan we kitaplarynyň esasyny söýgi edýän kitaplaryň awtorlary hemişe geň galdyryjy derejede samsyk bolup çykýarlar. Olar bu barada ýazmaga synanyşyp, hemme zady zaýalaýarlar. Hiç bir akylly adam şeýle söýgini islemeýär. Köne modaly ýeke aýallar ýa-da ýadaw stenografçylar üçin agşamara ofisden öýe gaýdyp barýarka metroda ýa-da liftde okamak ýeterlik bolup biler. Bu zatlar arzan kitabyň çäginde saklanmaly zatlar. Eger ony janlandyrmaga synanyşsaňyz - bam!
  Kitapda ýönekeý bir sözlem aýdýarsyňyz - "Olar söýýärdiler" - we okyjy oňa ynanmaly ýa-da ony taşlamaly. "Jon arkasyny öwürip durdy, Silwester bolsa agajyň arkasyndan süýräp çykdy. Ol rewolwerini galdyryp ok atdy. Jon öldi" ýaly sözler aýtmak ýeterlik derejede aňsat. Elbetde, şeýle zatlar bolýar, ýöne olar siziň tanaýanlaryňyzyň hiç birinde bolmaýar. Kagyza sözler ýazylan adamy öldürmek, ony diri wagtynda öldürmekden düýbünden başga mesele.
  Adamlary söýýän sözler. Siz olaryň bardygyny aýdýarsyňyz. Brýus söýülmegi asla islemeýärdi. Ol söýmek isleýärdi. Et peýda bolanda, ol başga bir zat bolýar. Onuň adamlary özüne çekiji hasaplamaga mejbur edýän tekepbirligi ýokdy.
  
  Brýus Alinany heniz et ýaly pikir edip ýa-da duýup başlamadygyna doly ynanýardy. Eger şeýle bolsa, bu onuň häzir kabul edýän meselesinden başga bir mesele bolardy. Iň esasysy, ol özünden öňe geçmegi, durmuşyny özünden daşary bir zada gönükdirmegi isleýärdi. Ol fiziki zähmeti synap gördi, ýöne ony özüne çekýän hiç bir zähmeti tapmady we Alinany görende, Bernisiň oňa öz içindäki gözellik üçin ýeterlik mümkinçilik bermeýändigini düşündi - onuň ýüzünde. Ol şahsy gözelligiň we zenanlygyň mümkinçiligini ret eden biridi. Aslynda, ol Brýusyň özüne örän meňzeýärdi.
  Hakykatdanam nähili gülkünç! Eger bir adam owadan aýal bolup bilse, eger bir adam öz içinde gözellige ýetip bilse, bu ýeterlik bolmazmydy, islenýän ähli zat şu bolmazmydy? Iň bolmanda, şol pursatda Brýus şeýle pikir etdi. Ol Alinany owadan tapdy - şeýle bir owadan welin, oňa ýakynlaşmaga çekindi. Eger öz göz öňüne getirmesi ony has owadan etmäge kömek etse - öz gözünde - bu üstünlik dälmidi? "Ýuwaşlyk bilen. Hereket etme. Diňe bol" diýip, ol Alina pyşyrdamak isledi.
  Indiana ştatynyň günortasynda bahar çaltlyk bilen golaýlap gelýärdi. Aprel aýynyň ortalarydy we aprel aýynyň ortalarynda Ogaýo derýasynyň jülgesinde - azyndan köp möwsümlerde - bahar eýýäm geldi. Gyşky sil suwlary Old Heýweniň töweregindäki we aşagyndaky derýa jülgesiniň köp böleginden yza çekilipdi we Brýus Aliniň ýolbaşçylygynda Greýleriň bagynda täze işine dowam edip, toprak daşaýardy, gazýardy, tohum ekýärdi we başga ýere göçürýärdi, ol wagtal-wagtal bedenini düzedip, üns berip, ýeri synlaýardy.
  
  Gyşda bu ýurduň ähli pesliklerini örtýän sil suwlary ýaňy-ýakynda çekilip, hemme ýerde giň, taýaz howuzlar - Günorta Indiana güneşiniň tiz wagtdan içip biljek howuzlar - galdyryp başlan bolsa-da, çekilýän sil suwlary hemme ýerde çal derýa palçygynyň inçe gatlagyny galdyrsa-da, çal reňk indi çaltlyk bilen çekilýärdi.
  Ähli ýerde çal toprakdan ýaşyl ösümlikler peýda bolup başlady. Ýalňyz köller gurap başlanda, ýaşyl ösümlikler öňe süýşýärdi. Baharyň käbir ýyly günlerinde ol ýaşyl ösümlikleriň öňe süýşýändigini görüp bilýärdi we indi bagban, ýer gazyjy bolansoň, wagtal-wagtal bularyň hemmesiniň bir bölegi bolmak duýgusyny başdan geçirýärdi. Ol başgalar bilen paýlaşýan giň polotno üstünde işleýän suratkeşdi. Gazan topragy gysga wagtyň içinde gyzyl, gök we sary güller bilen gülledi. Giň ýeriň kiçijik bir künjegi Alina we onuň özüne degişlidi. Aýdylmadyk bir garşylyk bardy. Onuň hemişe şeýle ejiz we peýdasyz, indi onuň aňy bilen dolandyrylýan öz elleri, has az peýdasyz bolup bilerdi. Wagtal-wagtal, ol onuň ýanynda oturgyçda oturanda ýa-da bagda gezelenç edende, ol onuň ellerine gorkaklyk bilen seredýärdi. Olar örän owadan we çaltdy. Bolýar, olar güýçli däldi, ýöne öz elleri ýeterlik derejede güýçlidi. Güýçli, galyň barmaklar, giň eller. Ol Sponžyň ýanyndaky dükanda işleýän wagty, Sponžyň ellerine syn edýärdi. Olarda bir sypaýyçylyk bardy. Käwagt bolşy ýaly, Alina Brýusyň elini urup duran ösümlikleriň birine degende, onuň elleri sypalanýardy. "Sen muny şeýle et" diýip, çalt we çeýe barmaklar onuň barmaklaryna aýdan ýalydy. "Mundan daşda dur. Adamyň galan bölegini ukla. Indi ähli zady onuň barmaklaryna gönükdir" diýip, Brýus öz-özüne pyşyrdady.
  Tizden, Brýusyň işleýän depäniň aşagyndaky derýa jülgesindäki düzlük ýerleriň eýesi bolan, ýöne şol bir wagtyň özünde depeleriň arasynda ýaşaýan daýhanlar ýazky sürüm işleri üçin öz ekipajlary we traktorlary bilen düzlüklere çykýardylar. Derýadan uzakda ýerleşýän pes depeler derýanyň kenarynda üýşüp duran aw itlerine meňzeýärdi. Itleriň biri ýakynlaşyp, dilini suwa sokdy. Old Harboryň duran depesidi. Aşakdaky düzlükde Brýus eýýäm adamlaryň gezelenç edýändigini görüp bilýärdi. Olar uzakdaky penjiräniň aýnasyndan uçup geçýän sineklere meňzeýärdi. Gara-çal adamlar giň, ýagty çal reňkde ýöräp, bahar ýaşyllyklarynyň gelmegini garaşyp, bahar ýaşyllyklarynyň gelmegine garaşyp, tomaşa edýärdiler.
  Brýus çagalyk döwründe ejesi bilen Old Harbor depesine dyrmaşanda hem şeýle zady görüpdi, indi bolsa ony Alina bilen hem görüpdi.
  Olar bu barada gürleşmediler. Häzirlikçe olar diňe bagda öňde duran işler barada gürleşýärdiler. Brýus oglan wagty ejesi bilen depä çykanda, garry aýal ogluna öz duýgularyny aýdyp bilmeýärdi. Ogul ejesine öz duýgularyny aýdyp bilmeýärdi.
  Ol köplenç aşakda uçup ýören kiçijik çal reňkli şekillere gygyrmak isleýärdi: "Geliň! Geliň! Sürtmäge başlaň! Sürtüň! Sürtüň!"
  Onuň özi hem aşakdaky kiçijik çal reňkli adamlar ýaly çal reňkli adamdy. Ol bir wagtlar derýanyň kenarynda ýaňagy gurap oturan, ýüzündäki gan bilen gören deli adam ýaly deli adamdy. "Suwda gal!" diýip, deli adam derýanyň ýokarsyna barýan bug gämisine gygyrdy.
  "Sür! Sür! Süýşürmäge başlaň! Topragy ýyrtyň! Ony agdaryň. Toprak gyzýar! Süýşürmäge başlaň! Sür we ek!" Brýusyň häzir gygyrmak isleýän zady şudy.
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI BÄŞINJI BAP
  
  BRÝUS derýanyň üstündäki depede Greý maşgalasynyň durmuşynyň bir bölegine öwrülýärdi. Onuň içinde bir zat gurulýardy. Alina bilen ýüzlerçe hyýaly gürrüňler, asla bolmajak zatlar, onuň kellesinde aýlanýardy. Käwagt, Alina bagça gelip, onuň bilen işi barada gürleşende, Alina garaşýardy, göýä ol öňki gije düşeginde ýatanda eden hyýaly gürrüňlerini goýan ýerinden dowam etjek ýalydy. Eger Alina onuň içinde bolşy ýaly, oňa-da çümse, arakesme hökman bolardy we her arakesmeden soň bagdaky durmuşyň tutuş öwüşgini üýtgederdi. Brýus birden köne bir paýhasy tapandygyny pikir etdi. Durmuşdaky süýji pursatlar seýrek bolýar. Şahyryň bir pursatlyk şatlyk pursaty bolýar, soňra ony yza süýşürmeli. Ol bankda işleýär ýa-da kollej professory. Kits bubul üçin, Şelli bolsa gyrgy ýa-da aý üçin aýdym aýdýar. Soňra iki erkek hem öýlerine, aýallaryna gaýdyp gelýärdiler. Kits stoluň başynda Fanni Braun bilen oturyp, gulak perdesini gyjyndyrýan sözleri aýtdylar. Şelli we onuň gaýyn atasy. Hudaý ýagşylara, hakykylara we owadanlara kömek etsin! Olar öý meselelerini ara alyp maslahatlaşýardylar. Bu gije agşamlyk naharyna näme iýeris, ezizim? Tom Willsiň hemişe durmuşa nälet ýazandygy geň däl. "Günüňiz haýyrly bolsun, Durmuş. Bu gün ajaýyp gün diýip pikir edýärsiňizmi? Görşüňiz ýaly, meniň içim gysýar. Krewetka iýmeli däldim. Men deňiz balyklaryny asla halamaýaryn."
  Sebäbi pursatlary tapmak kyn, sebäbi hemme zat çalt ýitip gidýär, bu ikinji derejeli, arzan, kinik bolmak üçin sebäpmi? Islendik akylly gazet ýazyjysy sizi kinik edip biler. Islendik adam size durmuşyň nähili çüýrük, söýginiň nähili samsykdygyny görkezip biler - bu aňsat. Ony alyň we gülüň. Soňra soň gelýän zady mümkin boldugyça şatlyk bilen kabul ediň. Belki, Alina Brýus ýaly hiç zat duýmandyr we onuň üçin waka, belki-de ömürboýy gazanan zat, onuň üçin diňe bir geçiji fantaziýa bolupdyr. Belki, durmuşdan biynjalykdan , Indiana ştatynyň kiçi bir şäherinden bolan adaty bir zawod eýesiniň aýaly bolmakdan. Belki, fiziki islegiň özi durmuşda täze tejribedir. Brýus onuň üçin munuň özüniň eden zady bolup biljekdigini pikir etdi we özüniň kämillik hasaplaýan zady bilen buýsandy we razy boldy.
  Gijelerine düşeginde gaty gynançly pursatlar boldy. Ol uklap bilmedi we oturgyçda oturmak üçin bagça çykdy. Bir gije ýagyş ýagdy we sowuk ýagyş ony derisine çümdürdi, ýöne ol muňa garşy däldi. Ol eýýäm otuz ýyldan gowrak ýaşapdy we özüni öwrülişik nokadynda duýdy. Şu gün men ýaş we akylsyz, ýöne ertir garry we akylly bolaryn. Eger men häzir doly söýmesem, hiç haçan söýmerin. Garry adamlar bagdaky sowuk ýagyşda garaňky, ýagyşly jaýa seredip ýörmeýärler ýa-da oturmaýarlar. Olar meniň häzirki duýgularymy alyp, goşgulara öwürýärler we şöhratyny artdyrmak üçin çap edýärler. Bir aýala aşyk bolan erkek, onuň fiziki keşbi doly oýanan bolsa, bu adaty bir görnüş. Bahar gelýär we erkekler we aýallar şäher seýilgählerinde ýa-da oba ýollarynda gezelenç edýärler. Olar agajyň aşagyndaky otlarda bile oturýarlar. Olar muny indiki ýazda we 2010-njy ýylyň ýazynda ederler. Olar muny Sezaryň Rubikondan geçen gününiň agşamynda etdiler. Munuň ähmiýeti barmy? Otuz ýaşdan geçen we akylly adamlar şeýle zatlary düşünýärler. Nemes alymy muny ajaýyp düşündirip biler. Eger siz ynsan durmuşy barada bir zady düşünmeýän bolsaňyz, doktor Freýdiň işlerine serediň.
  Ýagyş sowukdy, öý bolsa garaňkydy. Alina Fransiýada tapan adamsynyň, söweşde bolandygy üçin gynanan, adamlary ýalňyz görenligi üçin, bir gezek bir adamy öldürendigi üçin isterikada bolan adamsynyň ýanynda uklap ýatyrmydy? Bolýar, bu Alina üçin gowy ýagdaý däldi. Surat nusga laýyk gelmeýärdi. Eger men onuň ykrar edilen söýgülisi bolsam, ony eýelesem, onuň adamsyny zerur fakt hökmünde kabul etmeli bolardym. Soňra, bu ýaz geçensoň, bu ýerden gidenimde, ony kabul ederin, ýöne häzir däl. Brýus ýagyşyň içinden ýuwaşlyk bilen ýöräp, barmaklaryny Alinanyň ýatan öýüniň diwaryna degirdi. Onuň üçin bir zat çözülipdi. Ol hem, Alina hem asuda, dym-dyrs ýerde, wakalaryň arasyndady. Düýn hiç zat bolmady. Ertir ýa-da ondan soňky gün, açyş gelende, hiç zat bolmaz. Bolýar, iň bolmanda. Durmuşy bilmek ýaly zat bolar. Çygly barmaklary bilen öýüň diwaryna degip, ol ýene-de düşegine tarap süýşüp ýatdy, ýöne birnäçe wagtdan soň çyrany ýakmak üçin turdy. Ol şol pursatdaky käbir duýgulary basyp ýatyrmak, olary saklamak isleginden doly dynyp bilmedi.
  Men özüm üçin ýuwaş-ýuwaşdan öý gurýaryn - ýaşap biljek öý. Her gün diwarlary emele getirmek üçin kerpiçler uzyn hatarlara goýulýar. Gapylar asylýar we üçek plitkalary kesilýär. Howa täze kesilen agaçlaryň ysy bilen dolýar.
  Irden meniň öýümi görüp bilersiňiz - köçede, daş kiliseniň gapdalyndaky burçda - öýüňiziň arkasyndaky jülgede, ýoluň aşak düşüp, köprüden geçýän ýerinde.
  Indi ertir, öý bolsa diýen ýaly taýýar.
  Agşam boldy, öýüm harabaçylykda ýatyr. Ýykylýan diwarlarda haşal otlar we üzüm agaçlary ösüpdir. Gurmak isleýän öýümiň tirleri beýik otlaryň arasynda gömülipdir. Olar çüýräpdir. Olaryň içinde gurçuklar ýaşaýar. Öýümiň harabaçylyklaryny şäheriň köçesinde, oba ýolunda, tüsse bulutlary bilen örtülen uzyn köçede, şäheriň içinde taparsyňyz.
  Bir gün, bir hepde, bir aý geçdi. Meniň öýüm gurulmady. Sen meniň öýüme girermiň? Şu açary alyň. Giriň.
  Brýus öz düşeginiň gyrasynda oturyp, kagyzlara sözler ýazdy, bahar ýagyşy Alinanyň golaýynda wagtlaýyn ýaşaýan depesinden aşak ýagýardy.
  Meniň öýüm onuň bagynda ösýän gülüň ysy bilen hoşboý ysly, ol Nýu Orleanyň doklarynda işleýän garaýagyz adamyň gözlerinde uklap ýatyr. Ol meniň beýan edip biljek derejede erkek däldigim pikiriň esasynda guruldy. Men öýümi gurmaga ýeterlik derejede akylly däl. Hiç bir adam öýüni gurmaga ýeterlik derejede akylly däl.
  Belki, ony gurup bolmaz. Brýus düşekden turup, ýene-de daşaryk, ýagyşa çykdy. Çal öýüň ýokarky gatdaky otagynda gowşak çyra ýanýardy. Belki, kimdir biri syrkawdyr. Nähili gülkünç! Gurýan wagtyňyz, näme üçin gurmaýarsyňyz? Aýdym aýdan wagtyňyz, ony aýdyň. Alinanyň uklamaýandygyny öz-özüňize aýtmak has gowy. Meniň üçin bu ýalan, altyn ýalan! Ertir ýa-da birigün men oýanaryn, oýanmaga mejbur bolaryn.
  Alina bilýärmidi? Ol Brýusy şeýle bir sarsdyran tolgunmany gizlin paýlaşdymy? Gün boýy bagda işleýän mahaly onuň barmaklaryny dyrmaşdyryp, onuň oňa, oňa seredýän iň kiçijik mümkinçilik bolsa-da, oňa seretmegini kynlaşdyrýardymy? "Indi, indi, asuda bol. Biynjalyk bolma. Sen heniz hiç zat etmediň" diýip, öz-özüne aýtdy. Ahyrsoňy, bularyň hemmesi, bagda orun sorap, onuň bilen bolmak üçin eden haýyşy, diňe bir başdan geçirme, durmuş başdan geçirmeleriniň biridi, Çikagodan gidende gizlin gözleýän başdan geçirmeleri. Birnäçe başdan geçirmeler - kiçijik ýagty pursatlar, garaňkylykda ýalpyldawuklar, soňra bolsa garaňkylyk we ölüm. Oňa ýyly günlerde baga çozýan käbir ýagty mör-möjekleriň diňe bir gün ýaşaýandygy aýdylypdy. Şeýle-de bolsa, pursadyň gelmezden öň ölmek gowy däldi, pursady köp pikir bilen öldürýärdi.
  Ol bagyň işine gözegçilik etmek üçin her gün täze bir başdan geçirme boldy. Frediň gitmeginden bir aýyň içinde Parižde satyn alan köýnekleriniň peýdasy bardy. Eger olar bagda irden geýmek üçin ýaramsyz bolsa, munuň ähmiýeti barmydy? Ol Fred şol gün irden gitýänçä olary geýmedi. Öýde iki hyzmatkär bardy, ýöne ikisi hem garaýagyzdy. Garaýagyz aýallaryň içgüýi düşünjesi bar. Olar aýallaryň rowaýatlarynda akylly bolansoň, hiç zat aýtmaýarlar. Näme alyp bilseler, şony alýarlar. Bu düşnükli.
  Fred sagat sekizde gitdi, käte awtoulag sürýärdi, käte dagdan aşak düşýärdi. Ol Brýus bilen gürleşmedi ýa-da oňa seretmedi. Elbetde, oňa ýaş ak ýigidiň bagda işlemegi baradaky pikir ýaramaýardy. Bu pikirden ýigrenji onuň eginlerinde, gidip barýarka arkasyndaky çyzyklarda görünýärdi. Bu Brýusa birhili ýarym ýigrenji kanagatlanma berdi. Näme üçin? Ol özüne erkek, onuň adamsynyň, gereksiz we ýokdugyny aýtdy - iň bolmanda onuň hyýal dünýäsinde.
  Başdan geçirmeler onuň öýden çykyp, käte irden bir-iki sagat, öýlän bolsa ýene-de bir-iki sagat onuň ýanynda galmagyndan ybaratdy. Ol bag üçin meýilnamalaryny gürrüň berdi, ähli görkezmelerini üns bilen ýerine ýetirdi. Ol gepledi we onuň sesini eşitdi. Ol onuň arkasyny öwüren ýaly ýa-da käte ýyly ertirlerde bolşy ýaly, uzakdaky oturgyçda oturyp, kitap okaýan ýaly bolanda, ol oňa göz aýlardy. Äriniň oňa gymmat we ýönekeý köýnekleri, gowy tikilen aýakgaplary satyn alyp bilmegi nähili gowydy. Uly tigir kompaniýasynyň derýanyň aşagynda hereket edýändigi we "Sponge Martin" kompaniýasynyň awtoulag tigirlerini laklaýandygy düşnükli bolup başlady. Ol özi birnäçe aýlap fabrikada işläp, belli bir sanda tigirleri laklapdy. Öz zähmetiniň girdejisinden birnäçe pens, ähtimal, oňa zatlar satyn almaga sarp edilendir: bileklerinde bir bölek kružka, köýneginiň tikilen matasynyň çärýek ýard. Oňa seredip, öz pikirlerine ýylgyrmak, öz pikirleri bilen oýnamak gowydy. Zatlary bolşy ýaly kabul etmek gowy bolardy. Ol özi hiç haçan üstünlikli önüm öndüriji bolup bilmezdi. Onuň Fred Greýiň aýaly bolmagyna gelende bolsa... Eger suratkeş bir tuwal surat çekip, ony assa, ol henizem onuň tuwal suraty bolarmydy? Eger bir adam goşgy ýazsa, ol henizem onuň goşgusy bolarmydy? Nähili absurd! Fred Greýe gelende bolsa, ol begenmelidi. Eger ol ony söýýän bolsa, başga biriniň hem şeýle edýändigini pikir etmek nähili gowy. Siz gowy iş edýärsiňiz, jenap Greý. Öz işiňiz bilen meşgullanyň. Pul gazanyň. Oňa köp gowy zatlar satyn alyň. Men muny nädip etmelidigini bilemok. Sanki aýakgap beýleki aýakda bolsa. Görşüňiz ýaly, beýle däl. Bolup bilmez. Näme üçin bu barada pikir edýärsiňiz?
  Aslynda, ýagdaý has-da gowulaşdy, sebäbi Alina Brýusyň däl-de, başga biriniňkidi. Eger ol onuňky bolsa, ol onuň bilen öýe girmeli, onuň bilen stoluň başynda oturmaly, ony köp görmeli bolardy. Iň ýamany, ol ony köp görmegidi. Ol onuň hakda bilerdi. Onuň başdan geçirmeleriniň maksady asla şeýle däldi. Indi, häzirki şertlerde, eger islese, ol ony özi hakda pikir edýän ýaly pikir edip bilerdi we ol onuň pikirlerini bozmak üçin hiç zat etmezdi. "Ýaşaýyş has gowulaşdy," diýip, Brýus öz-özüne pyşyrdady, "indi erkekler we aýallar biri-birini köp görmek islemeýän derejede medeniýetli boldular. Nikalaşmak barbarlygyň galyndysydyr. Medeniýetli erkek özüni we aýallaryny geýindirýär, bu prosesde bezeg duýgusyny ösdürýär. Bir wagtlar erkekler hatda öz bedenlerini ýa-da aýallarynyň bedenlerini geýindirmeýärdiler. Magaraň pollarynda ysly deriler gurap galýar. Soňra olar diňe bedeni däl, eýsem durmuşyň her bir jikme-jigini geýindirmegi öwrendiler. Tikinçiler moda boldy; ilkinji fransuz patyşalarynyň hyzmatkär aýallary, şeýle hem Mediçi aýallary, özlerini hoşboý ys bilen sepmegi öwrenmezden öň gaty ysly bolmalydylar.
  Häzirki wagtda öýler belli bir derejede aýratyn ýaşamaga, öýüň diwarlarynyň içinde şahsy ýaşamaga mümkinçilik berýän jaýlar gurulýar. Erkekler öýlerini has-da paýhasly gursalar, biri-birinden barha köp daşlaşsalar has gowy bolardy.
  Söýgülileri içeri goýberiň. Siz özüňiz hem sürünýän, sürünýän aşyk bolarsyňyz. Sizi aşyk bolmak üçin gaty çirkin hasaplaýan zat näme? Dünýä has köp aşyk we az är-aýal isleýärdi. Brýus öz pikirleriniň sagdynlygy barada kän bir pikir etmeýärdi. Siz öz kartinasynyň öňünde duran Sezannyň sagdynlygyna şübhelenermidiňiz? Siz Kitsiň aýdym aýdanda sagdynlygyna şübhelenermidiňiz?
  Onuň aýaly Alinanyň Indiana ştatynyň Old Harbor şäherinden bolan fabrika eýesi Fred Greýe degişli bolmagy has gowydy. Alinadan hiç zat çykmasa, näme üçin Old Harbor ýaly şäherlerde zawodlar bar? Biz hemişe wagşy bolup galmalymy?
  Başga bir keýpde Brýus Fred Greýiň näçe zat bilýändigini, näçe zat bilip biljekdigini pikir eden bolmagy mümkin. Ähli taraplaryň habary bolmazdan dünýäde bir zat bolup bilermi?
  Ýöne olar öz bilimlerini basyp ýatyrmaga synanyşarlar. Bu nähili tebigy we ynsanlyk zat. Uruşda-da, parahatçylyk döwründe-de biz ýigrenýän adamy öldürmeýäris. Biz özümizde ýigrenýän zadymyzy öldürmäge synanyşýarys.
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI ALTYNJY BAP
  
  GYZYL BOLA Ol irden ýoldan derwezä tarap ýöräp gitdi. Wagtal-wagtal öwrülip, Brýusa seretdi. Iki adam biri-biri bilen weterinar lukman ýaly gürleşmeýärdiler.
  Hiç bir erkek başga bir erkek hakda pikir etmegi halamaýar, ak tenli erkek, seretmek üçin örän ýakymly, aýaly bilen bagda günboýy ýeke oturýar - töwereginde iki garaýagyz aýaldan başga hiç kim ýok. Garaýagyz aýallaryň ahlak düşünjesi ýok. Olar islendik zady ederler. Olar muny halaýan bolmagy mümkin, ýöne halamaýan ýaly bolup görünmäň. Bu barada pikir edenlerinde ak tenli adamlaryň olara şeýle gaharlanmagyna sebäp bolýan zat. Şeýle ahmaklar! Eger bu ýurtda gowy, çynlakaý erkekler bolmasa, biz nirä barýarys?
  Bir maý güni Brýus bagçylyk gurallaryny satyn almak üçin şähere gitdi we Fred Greý bilen birlikde onuň öňünde ýöräp, depäniň üstüne çykdy. Fred özünden ýaşdy, ýöne iki ýa-da üç dýuým pesdi.
  Indi, ol gün boýy zawod ofisinde stolunda oturyp, gowy ýaşaýansoň, Fred semremäge meýillidi. Onuň garny ösüp, ýaňagy çişipdi. Ol işe gidip-gelmegiň, iň bolmanda birneme wagtlap, gowy boljakdygyny pikir edýärdi. Eger Old Harborda golf meýdançasy bolsady. Kimdir biri ony wagyz etmelidi. Mesele, şäherde onuň synpyndaky adamlaryň ýurt klubuny goldamak üçin ýeterlik däldigindedi.
  Iki adam depäniň üstüne çykdylar we Fred arkasynda Brýusyň bardygyny duýdy. Nähili gynançly! Eger ol yzda galan bolsa, Brýus öňde bolsa, depginini kadalaşdyryp, adamy görmäge wagt sarp edip bilerdi. Yza seredip, Brýusy görenden soň, ol yzyna seretmedi. Brýus başyny öwürendigini bilýärmidi? Bu sorag, adamyň nerwine degip biljek kiçijik gaharlandyryjy soraglaryň biridi.
  Brýus Greýleriň bagyna işe gelende, Fred ony derrew fabrikada Sponge Martiniň ýanynda işleýän adam hökmünde tanady we Alinden onuň barada sorady, ýöne Alin diňe başyny ýaýkady. "Dogry, men onuň barada hiç zat bilmeýärin, ýöne ol örän gowy işleýär" diýdi ol soňra. Sen nädip oňa gaýdyp gelip bilersiň? Sen edip bilmersiň. Hiç zady yşarat edip, ýalan sözläp bilmersiň. Mümkin däl! Ynsan şeýle wagşy bolup bilmez.
  Eger Alina ony söýmeýän bolsa, näme üçin oňa öýlendi? Eger ol garyp gyza öýlenen bolsa, şübhelenmäge sebäbi bolup bilerdi, ýöne Alinanyň kakasy Çikagoda uly hukuk tejribesi bolan abraýly adamdy. Aýal aýaldyr. Bu aýala öýlenmegiň artykmaçlyklarynyň biri. Özüňizi yzygiderli sorag astyna almagyňyz gerek däl.
  Bagbanyňyz bolan adamyň ýanyna depä çykanda näme etmeli iň gowy zat? Frediň atasynyň döwründe, hatda kakasynyň döwründe hem Indiana ştatynyň kiçi şäherlerinde ýaşaýan ähli erkekler bir-birine örän meňzeşdi. Iň bolmanda olar özlerini bir-birine örän meňzeş hasaplaýardylar, ýöne döwür üýtgedi.
  Frediň dyrmaşýan köçesi Old Harbordaky iň abraýly köçeleriň biridi. Lukmanlar we aklawçylar, bank kassasy, şäheriň iň gowy işgärleri indi şol ýerde ýaşaýardylar. Fred olaryň üstüne hüjüm etmegi gowy görerdi, sebäbi depäniň iň depesindäki öý onuň maşgalasyna üç nesil bäri degişlidi. Indianada üç nesil, esasanam puluň bolsa, bir zady aňladýardy.
  Alina işe alan bagban Sponge Martin zawodda işleýän wagty hemişe onuň ýakynynda bolupdyr; Fred bolsa Spongeni ýadyna salypdyr. Ol çagalyk döwründe kakasy bilen Spongeniň araba boýag dükanyna gidipdir we ol ýerde dawa bolupdyr. Fred pikir etdi, döwür üýtgedi; men şol Spongeni işden çykarardym, diňe... Mesele şundady, Sponge çagalykdan bäri şäherde ýaşaýardy. Ony hemmeler tanaýardy we hemmeler ony halaýardy. Eger siz ol ýerde ýaşamaly bolsaňyz, şäheriň siziň üstüňize düşmegini islemeýärsiňiz. Mundan başga-da, Sponge gowy işçidi, muňa şübhe ýok. Usta öz bölüminde başgalardan has köp iş edip biljekdigini we muny bir eli arkasynda daňylyp edip biljekdigini aýdypdy. Adam öz borçlaryny düşünmelidi. Zawodyň eýesi ýa-da ony dolandyrýandygyňyz, adamlara isleýşiňiz ýaly garap biljekdigiňizi aňlatmaýar. Kapitalyň gözegçiliginde gizlin borç bar. Muny düşünmeli.
  Eger Fred Brýusy garaşyp, onuň bilen birlikde depäniň üstüne çykyp, onuň töweregindäki jaýlaryň ýanyndan ýöräp gitse, onda näme bolar? Iki adam näme hakda gürleşer? "Maňa onuň keşbi gaty ýaramaýar" diýip, Fred öz-özüne aýtdy. Ol näme üçin şeýle bolandygyny pikir etdi.
  Onuň ýaly zawod eýesiniň özi üçin işleýän adamlara belli bir äheňi bardy. Elbetde, goşunda bolanyňda hemme zat başgaça bolýar.
  Eger Fred şol agşam awtoulag sürýän bolsa, onuň üçin saklanyp, bagbana awtoulagy hödürlemek aňsat bolardy. Bu başga bir zat. Bu zatlary başga bir esasa goýýar. Eger siz gowy awtoulag sürýän bolsaňyz, siz saklanyp, "Min" diýýärsiňiz. Gowy. Bu demokratik we şol bir wagtyň özünde siz gowy. Görşüňiz ýaly, ahyrsoňy siziň awtoulagyňyz bar. Tizligi çalyşýarsyňyz, gaza basýarsyňyz. Gürrüňleşjek zatlar köp. Bir adamyň depä çykandaky beýlekisinden has köp dem alyp, dem alyp bilýändigi barada hiç hili sorag ýok. Hiç kim dem alyp, dem alyp bilmeýär. Siz awtoulag barada gürrüň edýärsiňiz, oňa biraz mürrüldäp: "Hawa, bu ýeterlik derejede gowy awtoulag, ýöne ony saklamak üçin gaty köp wagt gerek bolýar. Käwagt men ony satyp, Ford satyn alaryn diýip pikir edýärin." Siz Fordy öwýärsiňiz, Genri Fordy ajaýyp adam hökmünde gürrüň berýärsiňiz. "Ol hut biziň Prezident hökmünde bolmaly adamymyz. Bize gerek zat gowy, ünsli iş dolandyryşy." Sen Genri Ford barada göriplik bildirmän gürrüň berýärsiň, bu bolsa seniň giň dünýägaraýyşly adamdygyňy görkezýär. "Onuň parahatçylykly gämi baradaky pikiri örän geňdi, şeýlemi? Hawa, ýöne ol şondan bäri hemmesini ýok eden bolmaly."
  Ýöne pyýada! Öz aýaklary bilen! Erkek adam çilim çekmegi şeýle köp taşlamaly. Fred goşundan gideninden bäri stoluň başynda gaty köp oturýar.
  Käwagt ol žurnallarda ýa-da gazetlerde makalalar okaýardy. Käbir uly işewür adam iýmitine üns berýärdi. Agşam ýatmazdan öň bir käse süýt içip, kreker iýýärdi. Irden ir turup, çalt ýöräp gitdi. Onuň kellesi iş üçin açykdy. Nälet bolsun! Gowy awtoulag satyn alýarsyň, soňra bolsa ýeliň gowulanmagy we formada galmak üçin ýöräp gidýärsiň. Alina agşam awtoulag gezelençlerine kän bir üns bermeýändigi barada hakykatdanam dogry aýtdy. Ol bagynda işlemekden lezzet alýardy. Alinanyň bedeni gowydy. Fred aýaly bilen buýsanýardy. Gowy kiçijik aýal.
  Frediň goşunda gulluk eden döwründen bir hekaýasy bardy, ol ony Harkorta ýa-da bir syýahatçya gürrüň bermegi halaýardy: "Adamlar synaga düşende nähili boljakdygyny çaklap bolmaýar. Goşunda uly we kiçi erkekler bardy. Uly erkekleriň agyr işe iň gowy çydap biljekdigini pikir edersiňizmi? Bolýar, aldanarsyňyz. Biziň kompaniýamyzda agramy bary-ýogy ýüz on sekiz bolan bir adam bardy. Öýde ol neşe söwdagäri ýa-da şuňa meňzeş bir zatdy. Ol serçäni diri saklamak üçin ýeterlik iýmeýärdi, hemişe öljek ýaly duýýardy, ýöne ol ahmakdy. Hudaýym, ol berkdi. Ol diňe dowam edýärdi."
  "Biraz çalt ýöremek, oňaýsyz ýagdaýdan gaça durmak gowy bolar" diýip, Fred pikir etdi. Ol depginini ýokarlandyrdy, ýöne gaty däldi. Ol yzyndaky ýigidiň onuň özünden gaça durmaga synanyşýandygyny bilmegini islemedi. Akmak onuň bir zatdan gorkýandygyny pikir edip biler.
  Pikirler dowam edýär. Frede bu pikirler ýaramady. Näme üçin Alina gara bagbandan razy bolmady?
  Erkek aýalyna: "Bu ýerdäki zatlaryň görnüşi maňa ýaramaýar. Ýaş ak ýigidiň bagda seniň bilen ýeke gün galmagy maňa ýaramaýar" diýip bilmez. Erkek aýalyň göz öňünde tutýan zady - fiziki howp. Eger ol şeýle etse, aýal gülerdi.
  Aşa köp zat aýtmak... Bolýar, onuň bilen Brýusyň arasyndaky deňlik ýaly bir zat. Goşunda şeýle zatlar elbetde adaty zatdy. Olary şol ýerde etmelidi. Ýöne raýat durmuşynda - islendik zady aýtmak, aşa köp zat aýtmak, aşa köp zady göz öňünde tutmakdy.
  Nälet!
  Çalt hereket etmek has gowy. Oňa bir adamyň bütin gün stol başynda oturyp, özi ýaly işçilere iş berip, olaryň aýlyklarynyň akymyny üpjün edip, başgalaryň çagalaryny iýmitlendirip we ş.m. her zada garamazdan, onuň aýaklarynyň we şemalynyň bardygyny, şeýle hem ähli zadyň gowydygyny görkez.
  Fred Greýleriň derwezesine ýetdi, ýöne Brýusdan birnäçe ädim öňdedi we derrew, yzyna seretmän, öýe girdi. Bu ýöriş Brýus üçin birhili açyş boldy. Bu öz aňynda hiç zat soramaýan, diňe söýgi artykmaçlygyndan başga zat soramaýan adam hökmünde özüni gurmak meselesidi.
  Ol adamsyny gyjalatlandyrmak, ony rahatsyz etmek üçin ýakymsyz meýillidi. Bagbanyň aýak sesleri barha ýakynlaşýardy. Ilki sement pyýada ýoluna, soňra kerpiç pyýada ýoluna agyr ädikleriň güýçli şakyrdamagy eşidilýärdi. Brýusyň şemaly gowydy. Ol dyrmaşmaga garşy däldi. Ol Frediň töweregine seredýändigini gördü. Ol Frediň kellesinde nämeleriň bolup geçýändigini bilýärdi.
  Fred, aýak seslerini diňläp: "Meniň fabrikamda işleýän käbir erkekleriň şeýle köp durmuş görkezmegini isleýärin. Men onuň fabrikada işleýän wagtynda hiç haçan işe howlukmaýandygyna ynanýaryn."
  Brýus - dodaklarynda ýylgyryş bilen - içki kanagatlanma duýgusy bilen.
  "Ol gorkýar. Soňra bilýär. Ol bilýär, ýöne bilmekden gorkýar."
  Depäniň depesine golaýlanlarynda, Fred gaçmak isledi, ýöne özüni saklady. Bu mertebe synanyşygydy. Adamyň arkasy Brýusa bilmeli zatlaryny aýtdy. Ol Sponžyň örän halaýan adamy, Smedlini ýadyna saldy.
  "Biz, adamlar, ýakymly jandarlar. Biziň içimizde şeýle köp ýagşy niýet bar."
  Ol aýratyn tagalla bilen Frediň aýagyna basyp biljek derejä ýetipdi.
  Içerde bir zat aýdym aýdýar - kynçylyk. "Islesem edip bilerdim. Islesem edip bilerdim."
  Näme bolup biler?
  OceanofPDF.com
  DOKUZYNJY KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI ÝEDINJI BAP
  
  OL - ol onuň ýanyndady we özi üçin gürleşmekden gorkýan, oňa lal ýaly görünýärdi. Göz öňüne getirmede nähili batyr bolup biljekdigi we hakykatda batyr bolmagyň nähili kyndygy. Onuň şol ýerde, işde bagda, ony her gün görüp bilýän ýerinde bolmagy, öň hiç haçan düşünmedik ýaly, erkek adamyň, iň bolmanda amerikan erkegiň erkekligini duýdurdy. Fransuz erkek başga bir mesele bolardy. Ol fransuz däldigine çäksiz begendi. Erkekler hakykatdan nähili geň jandarlar. Ol bagda bolmadyk wagty, ýokarky gata çykyp, oňa tomaşa edip bilerdi. Ol bagban bolmaga köp synanyşdy, ýöne esasan muny erbet etdi.
  Onuň kellesinden geçýän pikirler. Eger Fred bilen Brýus onuň käte ýokardaky penjireden ikisine-de nähili gülýändigini bilselerdi, ikisi hem gaharlanyp, bu ýeri hemişelik terk edip bilerdiler. Fred şol gün irden sekizde çykanda, Fred onuň gitmegini synlamak üçin çalt ýokary gata ylgady. Ol esasy derwezä barýan ýoldan ýöräp, öz mertebesini saklamaga synanyşdy, "Men bu ýerde nämeleriň bolup geçýändigini hiç zat bilmeýärin; aslynda, hiç zadyň bolup geçmedigine ynanýaryn. Bir zadyň bolup geçýändigini aýtmak meniň üçin peslik. Bir zadyň bolup geçýändigini boýun almak gaty uly kemsitme bolardy. Nähili bolýandygyny görýärsiňiz. Men ýöräp barýarkam arkama serediň. Görýärsiňizmi, nähili ejiz? Men Fred Greý, şeýlemi? Bu täze başlanlara gelende bolsa...!"
  Aýal üçin bu adaty zat, ýöne ol uzak wagtlap oýnamaly däl. Erkekler üçin bu adaty zat.
  Alina indi ýaş däldi, ýöne bedeni henizem örän inçe elastikligini saklaýardy. Bedeninde ol bagda gezelenç edip, bedenini - bedenini - kämil tikilen köýnek ýaly duýup bilýärdi. Biraz ulalanda, erkekleriň durmuş, ahlak düşünjelerini kabul edýärsiň. Ynsan gözelligi belki aýdymçynyň bokurdagy ýaly bir zatdyr. Sen onuň bilen dogulýarsyň. Sende bar ýa-da ýok. Eger sen erkek bolsaň we aýalyň gözel däl bolsa, seniň işiň oňa gözelligiň ysyny bermekdir. Ol munuň üçin örän minnetdar bolar. Belki, haýal şonuň üçindir. Iň bolmanda, aýalyň pikiriçe, erkekleriň fantaziýasynyň maksady şudur. Başga nähili peýdasy bar?
  Diňe ýaş wagtyňyzda, aýal hökmünde aýal bolup bilersiňiz. Diňe ýaş wagtyňyzda, erkek hökmünde şahyr bolup bilersiňiz. Howlukmaň. Çägi geçenden soň, yza gaýdyp bilmersiňiz. Şübheler aralaşar. Ahlakly we berk bolarsyňyz. Soňra ölümden soňky durmuş barada pikirlenip başlamaly, mümkin bolsa, özüňizi ruhy söýgüli tapmaly.
  Garaýagyzlar aýdym aýdýarlar -
  Reb şeýle diýdi...
  Has çalt, has çalt.
  Käwagt garaýagyz adamlaryň aýdym aýtmagy zatlaryň iň soňky hakykatyny düşünmäge kömek edýärdi. Alina ýokarky gatdaky penjiräniň ýanynda oturyp, ýoldan aşak düşüp barýan adamsyna, bagda gazýan Brýus atly bir adamyň gazýandygyny synlaýan mahaly, iki garaýagyz aýal jaýyň aşhanasynda aýdym aýdýardy. Brýus gazmagy bes etdi we Frede seretdi. Onuň aýratyn artykmaçlygy bardy. Ol Frediň arkasyna seretdi. Fred öwrülip, oňa seretmäge het etmedi. Frediň ýapyşmaly bir zady bardy. Ol barmaklary bilen bir zady ýapyşýardy, nämeden ýapyşýardy? Elbetde, özüne.
  Depedäki öýde we bagda işler biraz dartgynly boldy. Aýallarda nähili köp dogabitdi zalymlyk bar! Öýdäki iki garaýagyz aýal aýdym aýdýardy, işlerini edýärdi, tomaşa edýärdi we diňleýärdi. Alinanyň özi henizem sowukganlydy. Ol özüni hiç zada ynanmaýardy.
  Ýokarky gatdaky penjiräniň ýanynda oturyp ýa-da bagda gezelenç edip, ol ýerde işleýän adama seretmegiň zerurlygy ýokdy, başga bir adamyň zawoda gelýändigi barada pikir etmegiň zerurlygy ýokdy.
  Siz agaçlara we ösýän ösümliklere seredip bilersiňiz.
  Tebigat atly ýönekeý, tebigy, zalym zat bardy. Siz onuň barada pikirlenip, onuň bir bölegini duýup bilersiňiz. Bir ösümlik çalt ösüp, aşagynda ösýän ösümlik bogulýardy. Has gowy başlanan agaç, kiçi agaçdan gün şöhlesini ýapyp, kölegesini aşak düşürýärdi. Onuň kökleri ýer ýüzüne has çalt ýaýrap, ýaşaýyş berýän çyglylygy özüne çekýärdi. Agaç agaçdy. Hiç kim muňa şübhelenmedi. Aýal belli bir wagtlap diňe aýal bolup bilermi? Aýal bolmak üçin ol şeýle bolmalydy.
  Brýus bagyň içinde aýlanyp, ýerden gowşak ösümlikleri ýygnaýardy. Ol bagçylyk barada eýýäm köp zat öwrenipdi. Öwrenmek üçin köp wagt gerek bolmady.
  Alina üçin ýaz günlerinde ýaşaýyş duýgusy ony gurşap aldy. Indi ol özi, oňa mümkinçilik beren aýal, belki-de, onuň başdan geçirjek ýeke-täk mümkinçiligi boldy.
  "Dünýä ikiýüzlülikden doly, şeýlemi, ezizim? Hawa, ýöne özüňi gol çeken ýaly görkezmek has gowy."
  Aýalyň aýal bolmagy, şahyryň şahyr bolmagy üçin ajaýyp pursat. Parižde bir agşam Alina bir zady duýdy, ýöne başga bir aýal, Rouz Frenk, ondan üstün çykdy.
  Ol Rouz Frenkiň, Ester Uokeriň göz öňüne getirýän keşbinde bolup, ejiz synanyşdy.
  Ýokarky gatdaky penjireden ýa-da käte bagda kitap bilen oturyp, ol Brýusa soragly seredýärdi. Nähili samsyk kitaplar!
  "Bolýar, ezizim, bize içgysgynç günleri başdan geçirmek üçin bir zat gerek. Hawa, ýöne durmuşyň köp bölegi içgysgynç, şeýlemi, ezizim?"
  Alina bagda oturyp, Brýusa seredip otyrka, ol heniz oňa seretmäge het edip bilmedi. Ol seretse, synag gelip bilerdi.
  Ol doly ynanýardy.
  Ol özüne bir pursat kör bolup, ähli zynjyrlary goýberip, özüni dörän tebigatyna taşlap, iň bolmanda bir pursatlyk aýal üçin erkek bolup biljek adamyň şoldygyny aýtdy.
  Bu bolandan soň - ?
  Ol bu wakadan soň näme boljagyny garaşardy. Öňünden soramak erkek bolmagy aňladýardy, emma ol heniz muňa taýýar däldi.
  Alina ýylgyrdy. Frediň edip bilmejek bir zady bardy, ýöne ol henizem onuň başarnyksyzlygy üçin ýigrenmeýärdi. Eger häzir hiç zat bolmadyk bolsa, mümkinçiligini elden beren bolsa, şeýle ýigrenç soň döräp bilerdi.
  Fred başyndan bäri hemişe öz daş-töweregine owadan, berk kiçijik diwar gurmak isleýärdi. Ol diwaryň arkasynda howpsuz bolmak, özüni howpsuz duýmak isleýärdi. Öýüň diwarlarynyň içinde bir erkek, howpsuz, aýalyň eli onuň eli bilen ýylylyk bilen tutup, ony garaşýardy. Beýlekileriň hemmesi öýüň diwarlarynyň içinde gabalyp galdy. Adamlaryň diwar gurmak, diwarlary berkitmek, söweşmek, biri-birini öldürmek, filosofiýa ulgamlaryny gurmak, ahlak ulgamlaryny gurmak bilen şeýle meşgul bolmagy geň galdyryjy zatmy?
  "Ýöne, ezizim, diwarlaryň daşynda olar bäsdeşsiz duşuşýarlar. Olary günäkärleýärsiňmi? Görşüň ýaly, bu olaryň ýeke-täk mümkinçiligi. Biz aýallar erkek adamy halas edende hem şeýle edýäris. Bäsdeşlik bolmadyk wagty, ynamly bolanda gowy, ýöne aýal näçe wagtlap ynamly bolup biler? Akylly bol, ezizim. Biz erkekler bilen ýaşap bilýändigimiz düýbünden akylly zat."
  Aslynda, örän az aýalyň söýgülileri bar. Häzirki wagtda az sanly erkekler we aýallar söýgä ynanýarlar. Olaryň ýazýan kitaplaryna, çeken suratlaryna, döredýän sazlaryna serediň. Belki, siwilizasiýa eýe bolup bilmejek zady gözlemek prosesidir. Eýe bolup bilmejek zadyňyzy ýaňsylaýarsyňyz. Eger mümkin bolsa, ony kiçeldýärsiňiz. Ony ýakymsyz we tapawutly edýärsiňiz. Oňa palçyk atýň, ýaňsylaň - ony isleň. Elbetde, hemişe näçe isleýändigini Hudaý bilýär.
  Erkekleriň kabul etmeýän bir zady bar. Olar örän gödek. Olar örän çaga. Olar buýsançly, talapkär, özüne ynamly we özüni dogry hasaplaýarlar.
  Hemme zat durmuş bilen baglanyşykly, ýöne olar özlerini durmuşdan ýokarda goýýarlar.
  Olar kabul etmäge het edip bilmeýän zat hakykat, syr, durmuşyň özi.
  Et etdir, agaç agaçdyr, ot otdyr. Aýalyň eti agaçlaryň, gülleriň we otlaryň etidir.
  Bagda ýaş agaçlara we ýaş ösümliklere barmaklary bilen degip duran Brýus Alinanyň bedenine degdi. Onuň eti gyzdy. Içinde bir zat aýlanyp, aýlandy.
  Ol köp günläp hiç zat pikir etmedi. Ol bagda gezdi, elinde kitap bilen oturgyçda oturyp garaşdy.
  Kitaplar, surat çekmek, heýkeltaraşlyk, şygryýet näme? Erkekler ýazýarlar, oýýarlar, çyzýarlar. Bu kynçylyklardan gaçmagyň bir usuly. Olar kynçylyklaryň ýokdugyny pikir etmek isleýärler. Seret, maňa serediň. Men durmuşyň merkezi, dörediji - men ýok bolanymda, hiç zat ýok bolýar.
  Bolýar, iň bolmanda meniň üçin şeýle dälmi?
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI SEKIZINJI BAP
  
  HAT GIRD _ Onuň bagyna girip, Brýusy synlady.
  Eger ol dogry pursatda has uzak ýola gitmäge taýyn bolmadyk bolsa, onuň şeýle uzak ýola gitmejekdigi oňa has aýdyň bolup bilerdi.
  Ol hakykatdanam onuň batyrlygyny synap görjekdi.
  Käwagt batyrgaýlyk durmuşda iň möhüm häsiýet bolýar.
  Günler we hepdeler geçdi.
  Öýdäki iki garaýagyz aýal tomaşa edip, garaşýardy. Olar köplenç biri-birine seredip, gülüşýärdiler. Depäniň depesindäki howa gülküden doldy - garaňky gülküden.
  "Eý, Hudaýym! Eý, Hudaýym! Eý, Hudaýym!" diýip, olaryň biri beýlekisine gygyrdy. Ol batly, gara gülüş bilen güldi.
  Fred Greý bilýärdi, ýöne bilmäge gorkýardy. Iki adam hem Alinanyň nähili düşünjeli we batyrgaý - bigünä, dymýan keşbini bilseler, haýran galardylar, ýöne olar hiç haçan bilmezdiler. Iki garaýagyz aýal hem bilýän bolmagy mümkin, ýöne munuň ähmiýeti ýokdy. Garaýagyz aýallar ak adamlar barada nähili dymmalydygyny bilýärler.
  OceanofPDF.com
  ONUNJY KITAP
  
  OceanofPDF.com
  ÝIGRIMI DOKUZYNJY BAP
  
  SETIRI _ _ Ýatjagyna. Iýun aýynyň başynda bir agşam giç boldy. Bu waka boldy we Brýus gitdi, Alina nirededigini bilmeýärdi. Ýarym sagat ozal, ol basgançaklardan aşak düşüp, öýden çykypdy. Ol onuň çagyl ýoldan hereket edýändigini eşitdi.
  
  Gün ýyly we ýumşakdy, depäniň üstünden we penjireden ýeňil şemal öwüsýärdi.
  Eger Brýus häzir akylly bolsady, ol ýitip giderdi. Adam şeýle akylly bolup bilermi? Alina bu pikirden ýylgyrdy.
  Alina bir zada doly ynanýardy we bu pikir onuň aňyna gelende, sowuk el gyzgyn, gyzgyn tene ýeňil degýän ýaly boldy.
  Indi onuň çagasy, belki-de ogul boljakdy. Bu indiki ädimdi - indiki waka. Bir zat bolmasa, şeýle çuňňur tolgunmak mümkin däldi, ýöne şeýle bolanda näme ederdi? Frediň çaganyň özüniňkidigini pikir etmegine rugsat berip, ol sessiz dowam edermidi?
  Näme üçin däl? Bu waka Fredi şeýle buýsandyrar we bagtly ederdi. Elbetde, Fred Alina durmuşa çykandan bäri, onuň çagalyk häsiýetini, akmaklygyny köp gezek gaharlandyryp, biynjalyk edýärdi. Emma indi? Ol fabrikanyň möhümdigini, öz harby tejribesiniň möhümdigini, Greý maşgalasynyň jemgyýetdäki ornunyň iň möhümdigini pikir edýärdi; we bularyň hemmesi onuň üçin hem, Aline-de möhümdi, indi ol bilýärdi, düýbünden ikinji derejeli zatdy. Emma näme üçin oňa durmuşda isleýän zadyny, iň bolmanda isleýändigini pikir edýän zadyny inkär etmeli? Indiana ştatynyň Old Harbor şäheriniň Greýleri. Olaryň eýýäm üç nesli bardy we bu Amerikada, Indianada köp wagt geçdi. Ilki Greý, akylly at söwdagäri, gyralarynda biraz gödek, temmäki çeýnäp, ýaryşlara pul goýmagy halaýan, hakyky demokrat, gowy ýoldaş, gowy kabul edilýän, yzygiderli pul tygşytlaýan. Soňra bankir Greý, henizem akylly, ýöne indi seresap - ştat gubernatorynyň dosty we respublikan saýlaw fondlaryna goşant goşýan - bir gezek onuň Birleşen Ştatlaryň Senatyna dalaşgär hökmünde ýumşak gürledi. Eger ol bankir bolmadyk bolsa, ony alyp bilerdi. Şübheli ýylda bankiriň adyny ýazdyrmak gowy syýasat däldi. Iki uly Greýs, soňra bolsa Fred şeýle batyrgaý däldi, şeýle akylly däldi. Frediň özüne mahsus usuly bilen üçüsiniň arasynda iň gowusydygyna şübhe ýokdy. Ol hil duýgusyny isleýärdi, hil aňyny gözleýärdi.
  Dördünji Greý, asla Greý däldi. Onuň Greýi. Ol ony Dadli Greý ýa-da Brýus Greý diýip atlandyryp bilerdi. Muny etmäge batyrlygy ýetermi? Belki, bu örän howply bolar.
  Brýus bolsa - ol ony bilmän saýlady - diýän. Bir zat boldy. Ol meýilleşdireninden has batyrgaýdy. Aslynda, ol diňe onuň bilen oýnamagy, onuň üstünden öz güýjüni ulanmagy maksat edinipdi. Indiana ştatyndaky bir depedäki bagda garaşyp otyrkaň, örän ýadap we biynjalyk bolup bilerdi.
  Aline depäniň depesindäki Greý öýüniň otagynda düşeginde ýatan mahaly, başyny ýassykda öwrüp, gorizontda, bagyň daş-töweregindäki gyrymsy agaçlaryň üstünde, depäniň depesindäki ýeke-täk köçeden ýöräp barýan bir adamyň depesini görüp bilýärdi. Hanym Willmott öýden çykyp, köçeden ýöräp barýardy. Şonuň üçin ol hem şol gün depäniň depesindäki hemmeler şähere gidenlerinde öýde galdy. Hanym Willmott şol tomusda ot gyzdyrmasy bilen keselläpdi. Ýene-de bir-iki hepdeden ol demirgazyk Miçigana gidýärdi. Ol häzir Aline baryp görmäge gelermidi ýa-da günortanlyk sapar üçin depäniň aşagyndan başga bir öýe gidermidi? Eger ol Greý öýüne gelse, Aline uklap ýatan ýaly bolup, asuda ýatmaly bolardy. Eger Hanym Willmott şol gün Greý öýünde bolan wakalary bilsedi! Onuň üçin nähili şatlyk, gazetiň birinji sahypasyndaky hekaýadan müňlerçe adamyň şatlygy ýaly şatlyk. Aline biraz titräp gitdi. Ol şeýle bir töwekgelçilige, şeýle bir howpa gidipdi. Onda erkekleriň söweşden soň duýýan kanagatlanmasy ýaly bir zat bardy we olar zyýan çekmän çykdylar. Onuň pikirleri biraz gödek adam ýalydy. Ol goňşusyna baryp görmek üçin dagdan aşak düşen, ýöne soň onuň adamsy ony öz öýüne gaýdyp girmeli bolmaz ýaly alyp giden hanym Willmott üçin öwünmek isledi. Ot gyzdyrmasy bolanda seresap bolmaly. Eger hanym Willmott bilsedi. Ol bilmeýärdi. Indi hiç kimiň bilmelidigine hiç hili sebäp ýokdy.
  
  Gün Fred esger formasyny geýmek bilen başlady. Old Harbor şäheri, Parižiň, Londonyň, Nýu-Ýorkuň we müňlerçe kiçi şäherleriň mysalynda, Beýik Uruşda ýogalanlar üçin gynanjyny bildirmek üçin, Frediň zawodynyň golaýynda, derýanyň kenaryndaky kiçijik seýilgähde heýkel açdy. Parižde Fransiýanyň Prezidenti, Deputatlar Palatasynyň agzalary, beýik generallar, Fransiýanyň Tigeriniň özi. Tiger hiç haçan Preksi Wilson bilen jedelleşmeli bolmazdy, şeýlemi? Indi ol we Lloýd Jorj öýlerinde dynç alyp, rahatlanyp bilerler. Fransiýa Günbatar siwilizasiýasynyň merkezi bolsa-da, bu ýerde suratkeşi biynjalyk etjek heýkel açylar. Londonda Patyşa, Uels şazadasy, Dolli gyz doganlary - ýok, ýok.
  Old Harborda şäher häkimi, şäher geňeşiniň agzalary we ştat gubernatory çykyş etmäge gelýärler we tanymal raýatlar awtoulag bilen içeri girýärler.
  Şäheriň iň baý adamy Fred, ýönekeý esgerler bilen ýöriş etdi. Ol Aliniň şol ýerde bolmagyny isleýärdi, ýöne ol öýde galjakdygyny çaklady we protest bildirmek kyn boldy. Onuň egin-egne ýöriş etjek köp erkekleri - özi ýaly hususy adamlar - onuň zawodynda işçiler bolsa-da, Fred bu barada özüni örän rahat duýdy. Bu bagban, işçi - hakykatdanam hyzmatkär bilen depä çykmakdan tapawutlydy. Adam şahsyýetsiz bolýar. Siz ýöriş edýärsiňiz we islendik şahsyýetden has uly bir zadyň bir bölegi bolýarsyňyz; siz öz ýurduňyzyň, onuň güýjüniň we güýjüniň bir bölegi bolýarsyňyz. Hiç bir adam siziň bilen deňligi talap edip bilmez, sebäbi siz onuň bilen söweşe gitdiňiz, sebäbi siz onuň bilen söweşleri ýatlamak üçin geçirilýän ýörişde gitdiňiz. Ähli adamlara mahsus käbir umumy zatlar bar - mysal üçin, dogluş we ölüm. Siz erkek bilen deňligi talap etmeýärsiňiz, sebäbi siz we ol ikiňiz hem aýallardan doguldyňyz, sebäbi wagtyňyz gelende, ikiňiz hem ölersiňiz.
  Fred formasynda gülkünç derejede oglanjyk ýaly görünýärdi. Hakykatdanam, eger şeýle bir zat etjek bolsaň, garnyňy ýa-da ýaňaklaryňy ösdürmeli däl.
  Fred günortan wagtynda formasyny geýmek üçin depä çykdy. Şäheriň merkezindäki bir ýerde orkestr çalýardy, onuň çalt ýöriş sesleri ýeliň üstünden depäniň ýokarsyndan aýdyň eşidilýän jaýa we baga çenli ýaňlanýardy.
  Hemmeler ýörişde, dünýä ýörişde. Frediň şeýle bir janly, işjeň keşbi bardy. Ol "Aşak düş, Alina" diýmek isledi, ýöne gelmedi. Ol awtoulaga barýan ýoldan ýöräp barýarka, bagban Brýus hiç ýerde görünmeýärdi. Dogrudanam, urşa gidende komissiýa alyp bilmeýändigi manysyzdy, ýöne edilen iş edildi. Şäher durmuşynda gylyç we tikilen forma geýýän has pes derejeli adamlar bardy.
  Fred gidenden soň, Alina ýokarky gatdaky otagynda iki-üç sagat geçirdi. Iki garaýagyz aýal hem gitmäge taýýarlanýardy. Tizden olar derwezä barýan ýoldan aşak düşüp geldiler. Bu olar üçin aýratyn wakady. Olar reňkli köýnekler geýýärdiler. Uzyn garaýagyz aýal we garaýagyz derili we uly, giň arkaly gartaşan aýal bardy. "Olar bile derwezä tarap aşak düşüp, biraz tans etdiler" diýip, Alina pikir etdi. Erkekleriň ýöriş edýän we orkestrleriň çalýan şäherine ýetende, olar has-da köp tans ederdiler. Garaýagyz aýallar garaýagyz erkekleriň yzyndan tans etdiler. "Ýör, bäbek!"
  "Eý Hudaýym!"
  "Eý Hudaýym!"
  - Siz uruşda bolduňyzmy?
  "Hawa, jenap. Hökümet urşy, işçi batalýony, amerikan goşuny. Bu men, şirin janym."
  Alinanyň hiç hili meýilnamasy, niýeti ýokdy. Ol öz otagynda oturyp, Howelsiň "Saýlas Laphamyň gozgalaňy" atly eserini okaýan ýaly boldy.
  Sahypalar tans edýärdi. Aşakda, şäherde bir orkestr çalýardy. Erkekler ýöriş edýärdiler. Indi uruş ýokdy. Ölüler direlip, ýöriş edip bilmeýärler. Diňe diri galanlar ýöriş edip bilýärler.
  "Indi! Indi!"
  Içinden bir zat pyşyrdady. Ol hakykatdanam muny etmek isleýärmidi? Ahyrsoňy näme üçin ol Brýus atly erkek adamy öz ýanynda isleýärdi? Her bir aýal, esasan hem, iň esasy zat, kemsidijimidi? Nähili manysyz zat!
  Ol kitaby bir gyra goýup, başga birini aldy. Hakykatdanam!
  Ol düşeginde ýatyp, elinde kitap saklaýardy. Düşeginde ýatyp, penjireden seredip, diňe asmany we agaçlaryň depelerini görüp bilýärdi. Asmanyň üstünden bir guş uçup, golaýdaky agajyň şahalarynyň birini ýagtyltdy. Guş oňa göni seretdi. Olar oňa gülýärdilermi? Ol şeýle akyllydy welin, özüni adamsy Fredden we şeýle hem Brýusdan ýokary hasaplaýardy. Brýus atly adama gelende bolsa, ol onuň barada näme bilýärdi?
  Ol başga bir kitap alyp, ony tötänleýin açdy.
  Men "munuň az manysy bar" diýmerin, sebäbi tersine, jogaby bilmek biziň üçin iň möhümdi. Emma şol bir wagtyň özünde, gülüň tebigatyň içine ornaşdyran durmuşy gorap saklamaga we kämilleşdirmäge synanyşýandygyny ýa-da tebigatyň gülüň ýaşaýş derejesini saklamaga we gowulandyrmaga synanyşýandygyny ýa-da ahyrsoňy tötänligiň tötänlige höküm edýändigini bilýänçämiz, köp sanly görnüşler bizi iň ýokary pikirlerimize deň bir zadyň käte umumy çeşmeden çykýandygyna ynanmaga mejbur edýär.
  Pikirler! "Kynçylyklar käwagt umumy çeşmeden gelip çykýar." Kitap adamy näme diýjek boldy? Ol näme hakda ýazdy? Erkekler kitap ýazýarlar! Siz muny edýärsiňizmi ýa-da etmeýärsiňizmi? Siz näme isleýärsiňiz?
  "Ezizim, kitaplar wagtyň boşlugyny doldurýar." Alina ýerinden turdy we elinde kitap bilen bagyň içine düşdi.
  Belki, Brýus we beýlekiler şähere alyp giden adam. Bolup biler, bu mümkin däldi. Ol bu barada hiç zat aýtmady. Brýus mejbury bolmasa, urşa gitmeli adamlardan däldi. Ol nähili bolsa, şeýledi: her ýerde aýlanyp, bir zat gözläp ýören adam. Şeýle erkekler özlerini adaty erkeklerden gaty daşlaşdyrýarlar we soň özlerini ýalňyz duýýarlar. Olar hemişe näme gözleýärler - garaşýarlar?
  Brýus bagda işleýärdi. Şol gün ol işçileriň geýýän täze gök formasyny geýipdi we indi elinde bag şlangy bilen ösümlikleri suwaryp durdy. Işçileriň formalarynyň gök reňki örän özüne çekijidi. Gödek mata berk we degmäge ýakymly duýulýardy. Şeýle hem, ol işçi bolup görünýän oglana geň görünýärdi. Fred adaty adam, jemgyýetiň ýönekeý agzasy bolup görünýärdi.
  Ýasama dünýäsiniň geň dünýäsi. Dowam et. Dowam et.
  "Suwda gal. Suwda gal."
  Eger bir pursat oýlansak - ?
  Alina bag terrasalarynyň birinde agajyň aşagyndaky oturgyçda oturdy, Brýus bolsa aşaky terrasada bag şlangy bilen durdy. Ol oňa seretmedi. Ol hem oňa seretmedi. Hakykatdanam!
  Ol onuň barada näme bilýärdi?
  Aýdaly, ol oňa aýgytly çagyryş etse? Ýöne nädip?
  Kitap okaýan ýaly bolmak nähili gülkünç. Şäherdäki orkestr birnäçe wagtlap sessiz galyp, ýene-de çalyp başlady. Frediň gitmesinden bäri näçe wagt geçdi? Iki garaýagyz aýalyň gitmesinden bäri näçe wagt geçdi? Iki garaýagyz aýal ýolda ýöräp barýarkalar - tans edip - şol gün gitmelerinden habarlymydylarmy...
  Alinanyň elleri indi titräp başlady. Ol oturgyçdan turdy. Ol ýokary seredende, Brýus oňa göni seredip durdy. Onuň reňki biraz soldy.
  Diýmek, kynçylyk ondan gelmelidi? Ol bilmeýärdi. Bu pikir onuň başyny biraz aýlady. Indi synag gelensoň, ol gorkan ýaly görünmeýärdi, ýöne ol gaty gorkýardy.
  Ol? Bolýar, ýok. Belki, özüm hakda.
  Ol titräp duran aýaklary bilen öýüň ýolunyň ugrunda ýöräp, yzyndaky çagylda onuň aýak seslerini eşitdi. Olar berk we ynamly eşidilýärdi. Şol gün, Fred depä çykanda, şol aýak sesleri onuň yzyndan gelýärdi... Ol muny duýdy, ýokarky gatdaky penjireden daşary seredip, Fredden utandy. Indi bolsa özünden utandy.
  Ol öýüň gapysyna golaýlaşyp, içeri girende, eli arkasyndaky gapyny ýapjak ýaly uzady. Eger ol şeýle eden bolsa, ol hökman berk durmazdy. Ol gapa golaýlaşardy we ol ýapylanda, öwrülip giderdi. Ol ony birjik-de görmezdi.
  Ol eli gapynyň tutawaçyndan iki gezek çykdy, ýöne hiç zat tapmady. Ol öwrülip, otagyň içinden öz otagyna alyp barýan basgançaklara tarap ýöräp gitdi.
  Ol gapydan ikirjiňlenmedi. Indi boljak zat bolardy.
  Ol bu barada hiç zat edip bilmedi. Ol muňa begenýärdi.
  OceanofPDF.com
  OTUZYNJY BAP
  
  SEZGI _ Greýleriň öýüniň ýokarky gatyndaky düşeginde ÝALANÇYDY. Onuň gözleri ukudaky pişigiň gözlerine meňzeýärdi. Indi näme bolandygy barada pikir etmegiň manysy ýokdy. Ol munuň bolmagyny isleýärdi we ony amala aşyrypdy. Willmott hanymyň onuň ýanyna gelmejekdigi bellidi. Belki, ol uklap ýatyrdy. Asman örän arassa we gökdi, ýöne äheň eýýäm çuňlaşýardy. Tizden agşam gelerdi, gara aýallar öýlerine gelerdi, Fred öýlerine gelerdi... Ol Fred bilen duşuşmalydy. Gara aýallara gelende bolsa, munuň ähmiýeti ýokdy. Olar tebigatynyň pikir etmegine görä pikir ederler we tebigatynyň duýmagyna görä duýarlar. Gara aýalyň näme pikir edýändigini ýa-da duýýandygyny hiç haçan aýdyp bolmazdy. Olar size geň galdyryjy ýumşak we bigünä gözleri bilen çagalar ýaly seredýärdiler. Ak gözler, gara ýüzdäki ak dişler - gülki. Bu gaty agyry getirmeýän gülkidi.
  Willmott hanym gözden ýitip gitdi. Başga erbet pikirler ýok. Ruh we beden rahatlygy.
  Ol nähili ýumşak we güýçlidi! Iň bolmanda ol ýalňyşmady. Ol indi gidermi?
  Bu pikir Alinany gorkuzdy. Ol bu barada pikir etmek islemedi. Fred barada pikir etmek has gowy.
  Onuň kellesine başga bir pikir geldi. Ol hakykatdanam adamsy Fredi söýýärdi. Aýallaryň söýmegiň birnäçe usuly bar. Eger ol häzir onuň ýanyna çaşgyn, gynançly gelse...
  Ol, belki, bagtly gaýdyp geler. Eger Brýus bu ýerden hemişelik ýitip gitse, bu onuň hem bagtly bolmagyna sebäp bolar.
  Ýatak nähili rahatdy. Näme üçin ol indi çaga dogurjakdygyna şeýle ynanýardy? Ol adamsy Frediň çagany gujagynda saklaýandygyny göz öňüne getirdi we bu pikir ony begendirdi. Mundan soň, onuň has köp çagasy bolar. Fredi goýan ýagdaýynda galdyrmagyň hiç hili sebäbi ýokdy. Eger ol ömrüniň galan bölegini Fred bilen ýaşap, onuň çagalary bilen geçirmeli bolsa, durmuş gowy bolardy. Ol çagady, indi bolsa aýal boldy. Tebigatdaky ähli zat üýtgedi. Bu ýazyjy, bagça girende okamaga synanyşan kitabyny ýazan adam. Bu gowy aýdylmady. Gury aň, gurak pikir.
  "Köp sanly meňzeşlikler bizi iň ýokary pikirlerimize deň bolan bir zadyň käte umumy çeşmeden gelýändigine ynanmaga mejbur edýär."
  Aşakdan bir ses eşidildi. Paraddan we heýkeliň açylyş dabarasyndan soň iki garaýagyz aýal öýlerine gaýdyp geldi. Frediň uruşda ölmändigi nähili bagtly! Ol islendik wagt öýüne gaýdyp bilerdi, göni ýokarky gata öz otagyna, soňra onuň otagyna çykyp, onuň ýanyna gelip bilerdi.
  Ol hereket etmedi we tizden basgançaklarda onuň aýak seslerini eşitdi. Brýusyň yza çekilýän aýak sesleriniň ýatlamalary. Frediň aýak sesleri golaýlaşýardy, belki-de oňa golaýlaşýardy. Ol garşy däldi. Eger ol gelse, ol örän şat bolardy.
  Ol hakykatdanam geldi, gapyny çekinjeňlik bilen açdy we gyzyň gözi ony içeri çagyranda, ol gelip düşegiň gyrasynda oturdy.
  "Bolýar," diýdi ol.
  Ol agşamlyk naharyna taýýarlanmagyň zerurdygy barada, soňra bolsa parad barada gürrüň berdi. Hemme zat gaty gowy geçdi. Ol utanmady. Muny aýtmasa-da, gyz onuň işçileriň ýanynda, şol döwrüň adaty adamy hökmünde ýöriş edýän keşbinden razydygyny düşündi. Onuň ýaly adamyň öz şäheriniň durmuşynda nähili rol oýnamalydygy baradaky düşünjesine hiç zat täsir etmedi. Belki, Brýusyň bolmagy ony indi biynjalyk etmez, ýöne ol muny heniz bilmeýärdi.
  Adam çaga bolýar, soňra aýala, belki-de eje bolýar. Belki, bu adamyň hakyky wezipesidir.
  Alina Fredi gözleri bilen çagyrdy, ol bolsa Fred bilen ýakynlaşyp, öpdi. Onuň dodaklary ýylydy. Onuň içinden titreme geçdi. Näme boldy? Bu onuň üçin nähili gün boldy! Eger onuň Alinasy bolsa, ol ony hakykatdanam gazanardy! Ol ondan hemişe bir zat isleýärdi - erkekliginiň ykrar edilmegini.
  Eger ol muny öň hiç haçan bolmadyk derejede doly, çuňňur düşünsedi...
  Ol ony göterip, bedenine berk gujaklady.
  Aşakda garaýagyz aýallar agşamlyk naharyny taýýarlaýardylar. Şäher merkezindäki ýöriş wagtynda olaryň birini güldüren bir zat boldy we ol bu barada beýlekisine gürrüň berdi.
  Öýde garaňky gülkü sesi ýaňlandy.
  OceanofPDF.com
  ON BIRINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  OTUZ BIRINJI BAP
  
  GIÇ _ ŞU Güýzüň irki agşamlarynyň birinde Fred "Grey Wheels" üçin milli žurnalyň mahabat kampaniýasy üçin şertnama baglaşyp, Old Harbor depesine çykýardy. Birnäçe hepdeden soň ol başlanardy. Amerikalylar mahabatlary okadylar. Muňa hiç hili şübhe ýokdy. Bir gün Kipling amerikan žurnalynyň redaktoryna hat ýazdy. Redaktor oňa mahabatsyz žurnalyň nusgasyny iberdi. "Ýöne men mahabatlary görmek isleýärin. Žurnalyň iň gyzykly tarapy şu" diýip, Kipling aýtdy.
  Birnäçe hepde içinde "Grey Wheel" ady milli žurnallaryň sahypalarynda ýaýrady. Kaliforniýada, Aýowada, Nýu-Ýorkda we Täze Angliýanyň kiçi şäherlerinde ýaşaýan adamlar "Grey Wheels" barada okaýardylar. "Grey Wheels" höwesjeňler üçin."
  "Samsonyň ýoly"
  "Ýol deňiz guşlary." Bize diňe dogry sözlem gerekdi, okyjynyň gözüni özüne çekjek, olary "Grey Wheels" hakda pikirlendirjek, "Grey Wheels" isleýän bir zat. Çikagoly mahabatçylaryň heniz dogry setiri ýokdy, ýöne olar ony dogry ýazardylar. Mahabatçylar örän akyllydy. Käbir mahabat ýazyjylary ýylda on bäş, ýigrimi, hatda kyrk ýa-da elli müň dollar gazanýardylar. Olar mahabat şygarlaryny ýazýardylar. Size aýdaýyn: bu ýurt. Frediň etmeli zady mahabatçylaryň ýazanlaryny "ýöretmek"di. Olar dizaýnlary döretdiler, mahabatlary ýazdylar. Ol diňe öz ofisinde oturyp, olara seretmelidi. Soňra onuň beýnisi nämeleriň gowy, nämeleriň däldigini çözýärdi. Eskizleri sungat öwrenen ýaşlar çekýärdi. Käwagt Parižden Tom Burnsaýd ýaly meşhur suratkeşler olara gelýärdiler. Amerikan işewürleri bir zada ýetmäge başlanda, olar ony gazanýardylar.
  Fred indi awtoulagyny şäherdäki garažda saklaýardy. Eger ol agşam ofisde işläninden soň öýüne gitmek islese, diňe jaň ederdi, bir adam ony alyp giderdi.
  Ýöne gezelenç etmek üçin gowy gije boldy. Bir adam bedenini gowy saklamalydy. Old Harboryň iş köçelerinden geçip barýarka, Çikagonyň mahabat agentliginiň uly kadrlarynyň biri onuň bilen gitdi. (Olar iň gowy adamlaryny bu ýere iberipdiler. Çal tekerli gap olar üçin möhümdi.) Fred gezelenç edip barýarka, öz şäheriniň iş köçelerine göz aýlady. Ol, başgalardan has köp, kiçijik derýa şäherçesini ýarym şähere öwürmäge kömek edipdi we indi has köp zat eder. Akron teker öndürip başlandan soň näme bolandygyna, Ford we başga-da birnäçe awtoulag sebäpli Detroýta näme bolandygyna serediň. Çikagoly bir adamyň belleýşi ýaly, hereket edýän her bir awtoulagyň dört tigirli bolmalydy. Eger Ford muny edip bilýän bolsa, näme üçin edip bilmeýärsiňiz? Ford diňe mümkinçilik görüp, ony ulanmakdy. Bu diňe gowy amerikanly bolmagyň synagy dälmidi - eger bir zat bolsa?
  Fred mahabat işgärini myhmanhanasynda galdyrdy. Aslynda dört mahabat işgäri bardy, ýöne galan üçüsi ýazyjydy. Olar Frediň we başlygynyň yzyndan ýeke-ýeke ýöräp gitdiler. "Elbetde, seniň we meniň ýaly uly adamlar olara pikirlerimizi aýtmaly. Näme etmelidigini we haçan etmelidigini bilmek, şeýle hem ýalňyşlyklardan gaça durmak üçin akyl gerek. Ýazyjy hemişe biraz deli bolýar" diýip, mahabat işgäri gülüp Frede aýtdy.
  Ýöne, olar myhmanhananyň gapysyna golaýlanda, Fred saklandy we beýlekileri garaşdy. Ol hemmeleriň elini gysdy. Iri kärhananyň başynda duran adam gödek bolup, özüni juda ýokary hasaplamaga başlanda...
  Fred ýeke özi depä çykdy. Ajaýyp gijedi we ol howlukmaýardy. Şeýle dyrmaşyp, demiň gyssap başlanda, birneme durup, şähere seredýärdiň. Aşakda bir zawod bardy. Soňra Ogaýo derýasy dowam edýärdi. Uly bir işe başlanyňdan soň, ol togtamady. Bu ýurtda zyýan ýetirip bolmajak baýlyklar bar. Aýdaly, birnäçe ýaramaz ýylyňyz bolup, iki ýa-da üç ýüz müň ýitirdiňiz. Näme? Oturyp, mümkinçiligiňizi garaşýarsyňyz. Ýurt çökgünligiň uzak dowam etmegi üçin gaty uly we baý. Bolýan zat, kiçijik adamlaryň aýrylmagydyr. Esasy zat, uly adamlaryň biri bolmak we öz meýdanyňyza agalyk etmek. Çikagoly adamyň Frede aýdanlarynyň köpüsi eýýäm onuň öz pikirleriniň bir bölegine öwrülipdi. Öň ol Indiana ştatynyň Old Harbor şäherindäki Greý Wheel kompaniýasynyň Fred Greýidi, ýöne indi ol milli bir adam bolmak üçin niýetlenipdi.
  Şol gije nähili ajaýypdy! Köçe burçunda, çyra ýanyp duran ýerde, sagadyna seretdi. Sagat on bir. Ol çyralaryň arasyndaky garaňky giňişlige girdi. Göni öňe, depäniň ýokarsyna seredip, ýagty ýyldyzlar bilen örtülen gök-gara asmany gördü. Yza seretmek üçin öwrülende, ony görüp bilmese-de, aşakdaky uly derýany, hemişe kenarynda ýaşan derýasyny duýdy. Eger ol derýany atasynyň döwründe bolşy ýaly täzeden janlandyryp bilse, indi bir zat bolardy. Çal Teker doklaryna golaýlaşýan barjalar. Adamlaryň gykylyklary, zawodlaryň bacalaryndan çykan çal tüssäniň bulutlary derýanyň jülgesinden aşak akyp barýardy.
  Fred geň bir ýagdaýda özüni bagtly giýew ýaly duýýardy, bagtly giýew bolsa gijäni gowy görýär.
  Goşundaky gijeler - Fred, rýadowoý esger, Fransiýada ýolda ýöriş edýär. Goşunda rýadowoý esger hökmünde ýazyljak derejede akylsyz bolsaňyz, geň bir kiçijiklik, ähmiýetsizlik duýgusyny başdan geçirýärsiňiz. Şeýle-de bolsa, şol bahar güni ol öz hususy lybasynda Old Harbor köçelerinden ýöriş edende boldy. Adamlar nähili şatlandylar! Alinanyň muny eşitmeýändigi gynandyryjy. Ol şol gün şäherde uly tolgunma döreden bolmaly. Kimdir biri oňa: "Eger sen haçan-da bolsa şäher häkimi bolmak, Kongrese girmek ýa-da hatda Birleşen Ştatlaryň Senatyna girmek isleseň..." diýdi.
  Fransiýada garaňkyda ýollarda ýöreýän adamlar - duşmana hüjüm etmek üçin ýerleşdirilen adamlar - dartgynly gijelerde ölümi garaşýardylar. Ýaş ýigit gatnaşan söweşleriniň birinde ölen bolsa, munuň Old Harbor şäheri üçin belli bir ähmiýete eýe boljakdygyny özüne boýun almaly boldy.
  Beýleki gijelerde, hüjümden soň, elhenç iş ahyrsoňy tamamlanýar. Hiç haçan söweşe gatnaşmadyk köp ahmaklar hemişe şol ýere ylgaşýardylar. Olara ahmak bolmagyň nähilidigini görmäge mümkinçilik berilmedigi gynandyryjy.
  Söweşlerden soňky gijeler, dartgynly gijeler hem. Ýere ýatyp, dynç almaga synanyşyp bilersiňiz, ähli nerwleriňiz titräp biler. Hudaýym, eger şu wagt bir adamyň köp içgi içsedi! Aýdaly, iki litr köne gowy Kentukki Burbon wiskisi nähili bolar? Olaryň burbondan has gowy zat çykarýandygyny pikir etmeýärsiňizmi? Bir adam muny köp içip biler we soňra oňa zyýan ýetirmez. Şäherimizdäki käbir garry adamlaryň çagalykdan bäri ony içýändigini, käbirleriniň bolsa ýüz ýaşaýandygyny görmeli.
  Söweşden soň, dartgynly nerwlere we ýadawlyga garamazdan, güýçli şatlyk duýuldy. Men diri! Men diri! Başgalary eýýäm öli ýa-da bölek-bölek edilip, hassahanada ölümi garaşyp ýatyrlar, ýöne men diri.
  Fred Old Harbor depesine çykdy we pikir etdi. Ol bir-iki blok ýöräp, soňra saklandy, agajyň ýanynda durdy we şähere seretdi. Dag eteginde boş ýerler henizem köpdi. Bir gün ol boş ýeriň daşyna gurlan haýatyň ýanynda uzak wagtlap durdy. Köçeleriň ugrundaky jaýlarda diýen ýaly hemmeler eýýäm ýatyp başlapdylar.
  Fransiýada söweşden soň, erkekler aýak üstünde durup, biri-birine seredip: "Meniň dostum öz dostuny aldy. Indi men özüme täze dost tapmaly."
  "Salam, sen henizem dirimi?"
  Men esasan özüm hakda pikir edýärdim. "Ellerim henizem şu ýerde, gollarym, gözlerim, aýaklarym. Bedenim henizem bütin. Käşki şu wagt bir aýal bilen bolsam." Ýerde oturmak gowy duýuldy. Ýaňaklarymyň aşagynda topragy duýmak gowy duýuldy.
  Fred Fransiýada öň hiç haçan görmedik başga bir adam bilen ýoluň gyrasynda oturan ýyldyzly gijäni ýadyna saldy. Ol adam, elbetde, ýewreýdi, uly burnly, saçly we uly burnly adamdy. Fred bu adamyň ýewreýdigini nädip bildi, aýdyp bilmedi. Siz diýen ýaly hemişe aýdyp bilersiňiz. Geň pikir, şeýlemi, bir ýewreý urşa gidip, öz ýurdy üçin söweşýärmi? Meniň pikirimçe, olar ony gitmäge mejbur etdiler. Eger ol protest bildirse näme bolardy? "Ýöne men ýewreý. Meniň hiç hili ýurdym ýok." Injilde ýewreýiň ýurdy bolmadyk adam bolmalydygy aýdylmaýarmy ýa-da şuňa meňzeş zat? Nähili mümkinçilik! Fred oglan wagty Old Harborda diňe bir ýewreý maşgalasy bardy. Ol adamyň derýanyň kenarynda arzan dükany bardy we ogullary döwlet mekdebinde okaýardylar. Bir gün Fred birnäçe oglana goşulyp, ýewreý oglanlarynyň birini zorlady. Olar onuň yzyndan köçeden "Hristiýan öldür! Hristiýan öldür!" diýip gygyrdylar.
  Söweşden soň adamyň nähili duýgulary başdan geçirýändigi geň. Fransiýada Fred ýoluň gyrasynda oturyp, özüne şeýle zalym sözleri gaýtalaýardy: "Mesih öldüriji, Mesih öldüriji". Ol olary sesli aýtmady, sebäbi olar ýanynda oturan nätanyş adama zyýan ýetirerdi. Şeýle adamyň, islendik adamyň, ok ýaly ýanýan we sanjyp duran pikirleri sesli aýtman, zyýan ýetirmegini göz öňüne getirmek örän gülkünç.
  Fransiýada köp adamyň ölen söweşinden soň, Fred bilen birlikde ýoluň gyrasynda, sessiz we duýgudaş bir ýewreý oturypdy. Ölenleriň ähmiýeti ýokdy. Iň esasy zat diri galmakdy. Ol Old Flarborodaky depä çykan gijesine meňzeýän gijedi. Fransiýadaky ýaş nätanyş adam oňa seredip, gynançly ýylgyrdy. Ol elini ýyldyzlar bilen örtülen gök-gara asmana galdyrdy. "Kaşki, bir owuç alyp bilsem. Käşki, olary iýip bilsem, olar örän gowy görünýär" diýdi. Ol muny aýdanda, ýüzünde güýçli yhlas bardy. Barmaklary gysylypdy. Ol asmandaky ýyldyzlary ýolup almak, iýmek ýa-da ýigrenç bilen taşlamak isleýän ýalydy.
  OceanofPDF.com
  OTUZ IKINJI BAP
  
  TAÝÝAR GYZYL _ THOUGHT özüni çagalaryň kakasy hasaplaýardy. Ol pikirlenmegini dowam etdirdi. Uruşdan gideninden bäri üstünlik gazandy. Eger mahabat meýilnamalary başa barmasa, bu ony döwmezdi. Ýigit töwekgelçilik etmelidi. Alinanyň çagasy bolmalydy we indi ol bu ugurda hereket edip başlansoň, birnäçe çagasy bolup bilerdi. Bir çagany ýeke özi terbiýelemek islemeýärsiň. Onuň (ýa-da onuň) oýnajak birine mätäçligi bar. Her bir çaganyň durmuşda öz başlangyjy gerek. Belki, olaryň hemmesi pul gazanmaz. Çaganyň zehinli boljakdygyny ýa-da bolmajagyny aýdyp bolmaz.
  Depede bir öý bardy, ol ýuwaşlyk bilen şol ýere tarap dyrmaşýardy. Ol öýüň töweregindäki bagy, çagalaryň gülküsi, güllükleriň arasynda ylgaýan ak geýimli kiçijik şekiller we uly agaçlaryň aşaky şahalaryndan asylýan sallançaklar bilen doludygyny göz öňüne getirdi. Ol bagyň aşagynda çagalar üçin oýun öýi gurardy.
  Indi, erkek adam öýüne gidende, aýalyna näme diýmelidigini pikir etmegiň zerurlygy ýok. Alina çagaly bolandan bäri nähili üýtgedi!
  Aslynda, Fred parada münüp gelen tomusky günden bäri ol üýtgedi. Şol gün öýüne gelende, onuň ýaňy oýanýandygyny gördü we nähili oýanyş! Aýallar şeýle geň. Hiç kim olaryň barada hiç zat bilmeýär. Aýal irden bir taraplaýyn bolup biler, soňra günortan ýatyp, düýbünden başga bir zat, çäksiz has gowy, has owadan we süýji bir zat ýa-da has erbet bir zat bolup oýanyp biler. Şonuň üçin nika şeýle näbelli we howply zat bolup galýar.
  Şol tomus agşamy, Fred parada gatnaşandan soň, ol we Alin sagat sekize golaýlap agşamlyk naharyna gelmediler we olar ikinji gezek agşamlyk naharyny bişirmeli boldular, ýöne olaryň näme aladasy bardy? Eger Alin parady we Frediň ondaky roluny gören bolsady, onuň täze garaýşy has düşnükli bolup bilerdi.
  Ol bularyň hemmesini oňa gürrüň berdi, ýöne diňe onda üýtgeşiklik duýandan soň. Ol nähili mähirlidi! Ol ýene-de Parižde öýlenmek teklip eden gijesi ýalydy. Dogrudanam, ol ýaňy uruşdan gaýdyp gelipdi we aýallaryň gürleşýänlerini eşidip, urşuň elhençlikleri onuň üstüne birden düşüp, ony wagtlaýynça serkerdelikden mahrum edip, gynanypdy, ýöne soňra, şol agşam hiç zat bolmady. Onuň parada gatnaşmagy uly üstünlik gazandy. Ol işçileriň we dükan satyjylarynyň arasynda raýoner hökmünde ýöriş edip, özüni birneme oňaýsyz, ýersiz duýjakdygyna garaşypdy, ýöne hemmeler oňa parada ýolbaşçylyk edýän general ýaly garaýardylar. Diňe ol peýda bolanda el çarpyşmalar hakykatdanam başlady. Şäheriň iň baý adamy raýoner ýaly pyýada ýöriş edýärdi. Ol şäherde özüni berk ykrar edipdi.
  Soňra ol öýe geldi we Alina toýlaryndan bäri ony hiç haçan görmedik ýalydy. Şeýle mähirli! Sanki ol syrkaw, ýaralanan ýa-da başga bir zat ýalydy.
  Onuň dodaklaryndan gürrüň, gürrüň akymy akyp başlady. Göýä ol, Fred Greý, uzak garaşandan soň, ahyrsoňy özüne aýal tapan ýalydy. Ol şeýle ýumşak we aladaçyldy, ene ýaly.
  Soňra - iki aýdan soň - ol oňa çaga dogurjakdygyny aýdanda.
  Ol we Alina ilkinji gezek durmuş guranlarynda, şol gün Pariždäki myhmanhana otagynda, öýüne howlukmak üçin zatlaryny ýygnap ýörkä, kimdir biri otagdan çykyp, olary ýeke goýup gitdi. Soňra, Old Harborda, agşamlar, ol zawoddan öýüne gaýdyp gelende. Ol goňşularyň ýanyna gitmek ýa-da awtoulag sürmek islemeýärdi, şonuň üçin näme etmelidi? Şol agşam agşamlyk naharyndan soň, ol oňa seretdi, ol hem oňa seretdi. Aýtjak zat bardymy? Aýtjak zat ýokdy. Köplenç minutlar çäksiz uzaga çekdi. Ümitsizlikde ol gazet okady, ol bolsa garaňkyda bagda gezelenje çykdy. Her gije diýen ýaly ol kreslosynda uklap ýatýardy. Olar nädip gürleşip bilýärdiler? Aýtjak aýratyn zat ýokdy.
  Ýöne häzir!
  Indi Fred öýüne baryp, Alina hemme zady gürrüň berip bilerdi. Ol oňa mahabat meýilnamalary barada gürrüň berdi, mahabatlary öýüne getirip görkezdi we gün dowamynda bolan ownuk zatlary gürrüň berdi. "Detroýtdan üç sany uly sargyt aldyk. Dükanda täze press bar. Ol öýdäkiden iki esse uly. Nähili işleýändigini aýdyp bereýin. Galamyň barmy? Men saňa surat çekerin." Indi Fred depä çykyp barýarka, köplenç oňa näme aýtmalydygyny pikir edýärdi. Hatda satyjylardan alan hekaýalaryny hem gürrüň berýärdi - eger olar gaty gödek bolmasa. Olar bolanda, ol olary üýtgedýärdi. Şeýle aýalyň aýaly bolmak we ýaşamak gyzyklydy.
  Ol diňledi, ýylgyrdy we onuň gürrüňlerinden hiç haçan ýadamaýan ýalydy. Indi öýüň howasynda bir zat bardy. Bolýar, ol mähirdi. Köplenç gelip, ony gujaklaýardy.
  Fred pikirlenip, depä çykdy. Bagtyň şöhleleri geldi, wagtal-wagtal kiçijik gahar-gazap partlamalary bilen yzyndan geldi. Gahar geňdi. Ol hemişe ilki fabrikasynda işgär, soňra Greýleriň bagbany bolup işlän we birden ýitip giden adamy alada edýärdi. Bu adam näme üçin oňa yzygiderli gaýdyp gelýärdi? Ol Alinanyň gaýry pullary gelip başlanda, duýdurman, hatda aýlygyny hem garaşman ýitip gitdi. Olar şeýledi, gijelerine uçup gelýänler, ygtybarsyz, hiç zada ýaramaýan adamlar. Garaýagyz adam, garry adam indi bagda işleýärdi. Bu has gowydy. Greýleriň öýünde indi hemme zat has gowydy.
  Frediň şol ýigidi ýadyna düşmegine sebäp bolan zat depäniň üstüne çykmagydy. Ol yzynda Brýus bilen depäniň üstüne çykan başga bir agşamy ýadyna salman bilmedi. Elbetde, açyk howada işleýän, adaty iş bilen meşgullanýan adam, içerde işleýän adamdan has gowy şemal alardy.
  Ýöne başga görnüşli adamlar bolmadyk bolsa näme bolardy diýip pikir etdim? Fred Çikagodaky mahabat işgäriniň sözlerini kanagatlanma bilen ýatlady. Mahabat ýazýan adamlar, gazetler üçin ýazýan adamlar, şeýle adamlaryň hemmesi hakykatdanam bir görnüşli işçi adamlardy we meselä gelende, olara bil baglap bolarmy? Olar bil baglap bilmeýärdiler. Olaryň hiç hili hökümi ýokdy, sebäbi şoldy. Hiç bir gämi hiç haçan pilotsyz bir ýere ýetmeýärdi. Ol diňe ylgap, suwda ýüzýärdi we birnäçe wagtdan soň batýardy. Jemgyýet şeýle işleýärdi. Käbir adamlar hemişe ellerini rulda saklamalydy we Fred hem şolaryň biridi. Ilkibaşdan ol hut şeýle bolmalydy.
  OceanofPDF.com
  OTUZ ÜÇÜNJI BAP
  
  F RED Brýus hakda pikir etmek islemeýärdi. Bu ony hemişe biraz biynjalyk edýärdi. Näme üçin? Siziň aňyňyza girip, hiç haçan çykmaýan adamlar bar. Olar özlerini islemeýän ýerlere mejbury ýagdaýda girýärler. Siz öz işiňiz bilen meşgullanýarsyňyz we olar ine, şol ýerde. Käwagt ýoluňyzy kesýän birine duş gelýärsiňiz, soňra bolsa ol ýitip gidýär. Siz olary ýatdan çykarmagy karar edýärsiňiz, ýöne unutmaýarsyňyz.
  Fred zawoddaky ofisinde, belki hatlary dikte ýazyp ýa-da ussahanada aýlanyp ýörkändir. Birdenkä hemme zat togtady. Nähilidigini bilýärsiňiz. Käbir günlerde hemme zat şeýle bolýar. Tebigatdaky ähli zat togtady we bir ýerde duran ýaly bolýar. Şeýle günlerde adamlar sessiz gürleşýärler, öz işlerini has sessiz dowam etdirýärler. Ähli hakykat ýitip gidýän ýaly bolýar we hereket edýän hakyky dünýäňizden daşary dünýä bilen bir görnüşli mistiki baglanyşyk döreýär. Şeýle günlerde ýarym unudylan adamlaryň şekilleri gaýdyp gelýär. Dünýäde her zatdan has köp unudylmak isleýän, ýöne ýatdan çykaryp bilmeýän erkekler bar.
  Fred zawoddaky ofisinde otyrka, kimdir biri gapydan ýakynlaşdy. Bir kakyldy. Ol ýerinden bökdi. Näme üçin şeýle bir zat bolanda, ol hemişe Brýusyň gaýdyp gelendigini çaklaýardy? Ol şol adam ýa-da onuň ýanyndaky adam barada näme alada edýärdi? Bir iş bellenendi, ýöne heniz ýerine ýetirilmedimi? Nälet bolsun! Şeýle pikirleri pikir edip başlanyňda, nirede boljakdygyňy hiç haçan bilmersiň. Şeýle pikirleriň hemmesini goýup gitmek has gowy.
  Brýus gitdi, Alinada üýtgeşiklik bolan güni ýitip gitdi. Frediň paradda bolan günidi we iki hyzmatkär parady tomaşa etmäge aşak düşdi. Alina bilen Brýus tutuş gününi dagda ýeke geçirdiler. Soňra, Fred öýüne gaýdyp gelende, adam ýitipdi we Fred ony birjik-de görmedi. Ol bu barada Alinadan birnäçe gezek sorady, ýöne ol gaharlanan ýalydy we bu barada gürleşmek islemedi. "Men onuň nirededigini bilmeýärin" diýdi ol. Şuňa meňzeş. Eger bir adam özüne gezmäge rugsat berse, ol pikir edip bilerdi. Ahyrsoňy, Alina Fred bilen esger bolandygy üçin duşuşypdy. Onuň parady görmek islemeýändigi geň. Eger bir adam öz fantaziýasyndan ýüz öwürse, ol pikir edip bilerdi.
  Fred garaňkyda depäniň üstüne çykanda gaharlanyp başlady. Ol indi hemişe dükanda garry işçi Sponge Martini görýärdi we ony görende Brýus hakda pikir edýärdi. "Men garry nadany işden çykarmak isleýärin" diýip pikir etdi. Ol adam bir wagtlar Frediň kakasyna açyk gödeklik görkezipdi. Fred ony näme üçin saklady? Bolýar, ol gowy işçidi. Bir adamyň diňe fabrika eýe bolandygy üçin başlykdygyny pikir etmek samsyklykdy. Fred käbir zatlary, başga adamlaryň ýanynda hemişe sesli gaýtalaýan käbir standart sözlemleri, baýlygyň borçlary baradaky sözlemleri özüne gaýtalamaga synanyşdy. Aýdaly, ol hakyky hakykat bilen ýüzbe-ýüz boldy - garry işçi Sponge Martini işden çykarmaga het etmändigi, Brýus depäniň bagynda işleýän wagty ony işden çykarmaga het etmändigi, Brýusyň öldürilmeginiň hakykatyny gaty içgin derňemäge het etmändigi. Soňra birden ýitip gitdi.
  Fred ähli şübhelerini, ähli soraglaryny ýeňdi. Eger bir adam bu ýola başlasa, ol nirede bolar? Ahyrsoňy, olar dünýä inmedik çagasynyň gelip çykyşyna şübhelenip başlap bilerler.
  Bu pikir ony deli edýärdi. "Maňa näme boldy?" Fred özünden ýiti sorady. Ol tas depäniň depesine ýetipdi. Alina şol ýerde, şübhesiz, uklap ýatyrdy. Ol "Çal tigirler" žurnallarynda mahabatlandyrmak planlaryny oýlanmaga synanyşdy. Hemme zat Frediň meýilnamasyna laýyklykda gidýärdi. Aýaly ony söýýärdi, zawod gülläp ösýärdi, ol öz şäherinde uly adamdy. Indi iş gerekdi. Alinanyň bir ogly bolardy, ýene biri, ýene biri. Ol eginlerini düzedip, haýal we dem almaýan ýöränligi üçin, birnäçe wagtlap başyny galdyryp, eginlerini yza çekip, esger ýaly ýöräp gitdi.
  Fred ýene-de depäniň depesine ýetipdi. Depäniň depesinde uly bir agaç bardy we ol oňa daýanyp durdy. Nähili gije!
  Şatlyk, durmuşyň şatlygy, durmuşyň mümkinçilikleri - bularyň hemmesi aňymda geň gorkular bilen garyşdy. Bu ýene-de uruşda ýalydy, söweşden öňki gijeler ýalydy. Içimde umytlar we gorkular söweşýärdi. Munuň boljakdygyna ynanmaýaryn. Munuň boljakdygyna ynanmaýaryn.
  Eger Fred haçan-da bolsa zatlary gowy düzetmek mümkinçiligine eýe bolsa, uruşy bes edip, ahyrsoňy parahatçylyga ýetmek üçin uruş başlasyn.
  OceanofPDF.com
  OTUZ DÖRDÜNJI BAP
  
  F RED depäniň depesindäki gysga toprak ýoluň üstünden geçip, derwezesine ýetdi. Onuň ädimleri ýoluň tozanynda ses çykarmady. Çal bagda Brýus Dadli bilen Alina oturyp gürleşdiler. Brýus Dadli agşam sagat sekizde Çal öýüne gaýdyp geldi, Frediň şol ýerde bolmagyny garaşýardy. Ol birhili umytsyzlykda galdy. Alina onuň aýalydymy ýa-da Frediňkimi? Ol Alinany görüp, görüp biljekdigini anyklardy. Ol batyrgaýlyk bilen öýe gaýdyp geldi, gapydan ýakynlaşdy - özi indi hyzmatkär däldi. Her niçigem bolsa, ol Alinany ýene görerdi. Bir pursatda biz biri-birimiziň gözlerimize seredýärdik. Eger ol bilen hem, onuň bilen hem, ony göreninden bäri geçen hepdelerde hem birmeňzeş bolsady, onda ýag ýanyp, bir zat çözülerdi. Ahyrsoňy, erkekler erkek, aýallar bolsa aýal - durmuş durmuşdyr. Ol hakykatdanam kimdir biriniň ýaralanmagy üçin bütin ömrüni açlykda geçirmelidimi? Alina hem bardy. Belki, ol Brýusy diňe bir pursatlyk, diňe bir et meselesi, durmuşdan bizar bolan, bir pursatlyk tolgunma isleýän aýal isleýändir, soňra belki ol hem onuňky ýaly duýar. Etiň etinden, süňküň süňkünden. Pikirlerimiz gijäniň dymmasynda birleşýär. Şeýle bir zat. Brýus hepdeler boýy Alina hakda pikir edip, wagtal-wagtal iş alyp, pikirlenip, pikirlenip, pikirlenip ýördi. Oňa biynjalyk ediji pikirler geldi. "Meniň pulum ýok. Ol meniň bilen ýaşamaly bolar, Sponžyň garry aýaly Sponž bilen ýaşaýan ýaly." Ol Sponž bilen garry aýalynyň arasynda bolan bir zady, biri-birini köne derejede tanaýan zady ýadyna saldy. Tomusky aýyň aşagynda talaş üýşüginde erkek we aýal. Balyk tutmak üçin zynjyrlar çykdy. Ýumşak gije, garaňkylykda asuda akýan derýa, ýaşlyk gitdi, garrylyk gelýär, iki ahlaksyz, hristian däl adam talaş üýşüginde ýatyp, şol pursatdan lezzet alýar, biri-birinden lezzet alýar, gijäniň, ýyldyzly asmanyň, ýeriň bir bölegi bolýar. Köp erkekler we aýallar ömürboýy bile ýatýarlar, aç-açan aýry-aýry. Brýus Bernis bilen hem şeýle etdi, soňra gatnaşygy bes etdi. Bu ýerde galmak her gün özüne we Bernise dönüklik etmek diýmekdi. Alina hem şeýle etdimi we ol bilýärmidi? Muny bes edip bilendigine ol hem äri ýaly begenermidi? Ýüregi şatlykdan dyrmaşarmydy, ony haçan ýene görer? Ol ýene onuň gapysyna gelende bilip biljekdigini pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  OTUZ BÄŞINJI BAP
  
  Şol agşam ŞEÝLE ÇOTKA _ _ gelip, Alini haýran galan, gorkup we çäksiz bagtly tapdy. Ol ony öýe alyp girdi, barmaklary bilen paltosynyň ýeňine degdi, güldi, biraz aglady, oňa birnäçe aýdan doguljak bäbegi, bäbegi barada gürrüň berdi. Öýüň aşhanasynda iki garaýagyz aýal bir-birine seredip, gülüşdiler. Garaýagyz aýal başga bir erkek bilen ýaşamak isleýän wagty, ol şeýle edýär. Garaýagyz erkekler we aýallar biri-biri bilen "ýaryşýarlar". Köplenç olar ömürleriniň ahyryna çenli "işleýärler". Ak aýallar garaýagyz aýallara çäksiz sagatlap gyzykly pursatlar hödürleýärler.
  Alina bilen Brýus bagça çykdylar. Garaňkylykda durup, hiç zat aýtman, iki garaýagyz aýal - olaryň dynç güni - ýoldan gülüşip ýöräp gitdiler. Olar näme hakda gülýärdiler? Alina bilen Brýus öýe gaýdyp geldiler. Olar gyzgyn tolgunma bilen örtülipdi. Alina gülüp aglady: "Men munuň seniň üçin uly mesele däldigini pikir etdim. Men munuň seniň bilen diňe bir geçiji zatdygyny pikir etdim. Bagyşlaň." Olar az gürleşdiler. Alinanyň Brýus bilen gitjekdigi nähilidir bir geň, sessiz bir ýol bilen, adaty bir zat hökmünde kabul edildi. Brýus çuňňur ah çekdi we soňra bu hakykaty kabul etdi. "Aý, Hudaýym, men indi işlemeli. Men hökman ynanmaly." Brýusyň her bir pikiri hem Alinanyň kellesinde aýlanyp ýördi. Brýus onuň bilen ýarym sagat bolandan soň, Alina öýe girip, howlukmaçlyk bilen iki sumka ýygnady, olary öýden çykaryp, bagçada goýdy. Onuň pikirinde, Brýusyň pikirinde, agşam boýy bir adam bardy - Fred. Olar diňe onuň gelmegini garaşýardylar. Şonda näme bolar? Olar bu barada gürleşmediler. Näme bolsa-da, bolardy. Olar öňünden meýilnamalar düzmäge synanyşdylar - bilelikde bir durmuş. "Maňa pul gerek däl diýsem, ahmak bolardym. Maňa gaty gerek, ýöne näme edip bilerin? Maňa sen has köp gerek" diýdi Alina. Oňa ahyrsoňy ol hem belli bir zada öwrüljek ýalydy. "Aslynda, men Fred bilen şu ýerde ýaşaýan başga bir Estere öwrüldim. Bir gün Ester synaga duçar boldy we ol ony kabul etmäge het edip bilmedi. Ol kim bolsa şoňa öwrüldi" diýip, Alina pikir etdi. Ol Fred barada, oňa näme edendigi we näme etjekdigi barada pikir etmäge het edip bilmedi. Ol Frediň depä çykyp, öýe barýança garaşardy.
  Fred sesleri eşitmezden öň bagyň derwezesine ýetdi: aýalyň, Alinanyň, soňra bolsa erkek adamyň sesi. Depe çykanda, onuň pikirleri şeýle bir biynjalyk edijidi welin, ol eýýäm biraz çaşdy. Bütin agşam, Çikagonyň mahabatçylary bilen gürleşmekden alan ýeňiş we abadançylyk duýgusyna garamazdan, bir zat oňa howp salýardy. Onuň üçin gije başlangyç we soň bolmalydy. Adam durmuşda öz ornuny tapýar, hemme zat tertipleşdirilen, hemme zat gowy gidýär, geçmişiň ýakymsyz zatlary unudylýar, geljek gülgüne öwrülýär - we soňra adam ýeke galmak isleýär. Eger durmuş derýa ýaly göni aksady.
  Men özüme ýaşap biljek öý gurýaryn, ýuwaş-ýuwaşdan.
  Agşam, öýüm haraba bolup ýatyr, Döwülen diwarlaryň içinde otlar we üzümler ösüpdir.
  Fred sessizje öz bagyna girdi we başga bir agşam Alinanyň sessizje durup Brýusa sereden agajyň ýanynda saklandy. Brýusyň depä ilkinji gezek çykmagydy.
  Brýus ýene geldimi? Ol geldi. Fred garaňkylykda hiç zat görüp bilmeýändigini bilýärdi. Ol hemme zady, hemme zady bilýärdi. Içiniň düýbünde, ol muny başdan bäri bilýärdi. Onuň kellesine gorkunç bir pikir geldi. Fransiýada Alina bilen öýlenen şol günden bäri, ol özüne elhenç bir zadyň bolmagyny garaşýardy we indi ol boljakdy. Şol agşam Parižde Alinadan öýlenmegini soranda, ol onuň bilen Notre Dame soborynyň arkasynda oturypdy. Perişdeler, ak reňkli, arassa aýallar soboryň üçeginden asmana düşýärdiler. Olar diňe şol başga bir aýaldan, isterik aýaldan, durmuşda aldawçylyk edendigi üçin özüni näletlän aýaldan gelýärdiler. Fred hemişe aýallaryň aldamagyny isleýärdi, gerek bolsa aýaly Alinanyň aldamagyny isleýärdi. Siziň näme edýäniňiz möhüm däl. Siz elinizden gelenini edýärsiňiz. Esasy zat, siziň näme edýändigiňiz, başgalaryň siziň hakda näme pikir edýändigi - hemmesi şu. "Men medeniýetli adam bolmaga synanyşýaryn."
  Maňa kömek et, aýal! Biz erkekler näme bolsak, näme bolmaly bolsak, şony. Ak reňkli, arassa aýallar kafedralyň üçeginden asmana düşýärler. Muňa ynanmaga kömek et. Biz, soňky döwrüň adamlary, gadymyýetiň adamlary däl. Biz Wenusy kabul edip bilmeris. Bizi Gyz goýuň. Biz bir zat gazanmaly, ýogsam heläk bolarys."
  Alina bilen durmuş gurandan bäri, Fred belli bir sagady garaşyp, onuň gelmeginden gorkýardy, onuň gitmegi baradaky pikirleri kowýardy. Indi ol geldi. Aýdaly, geçen ýylyň islendik pursatynda Alina ondan: "Sen meni söýýärmiň?" diýip sorapdyr diýeliň, ol Alinadan şu soragy soramalydy. Nähili elhenç sorag! Bu näme diýmek? Söýgi näme? Fred iç ýüzünde pesgöwünlidi. Özüne, söýgini oýarmak ukybyna bolan ynamy gowşak we üýtgeşikdi. Ol amerikanlydy. Onuň üçin aýal hem köp, hem az diýmekdi. Indi ol gorkudan titräp durdy. Indi Parižde Alinany yzda galdyryp, Parižden uçup giden gününden bäri içinde saklaýan ähli belli däl gorkulary hakykata öwrüljekdi. Alinanyň ýanynda kimleriň bardygyna şübhelenmeýärdi. Bir erkek we bir aýal onuň golaýyndaky oturgyçda oturypdylar. Ol olaryň seslerini aýdyň eşitdi. Olar onuň gelip, oňa bir zat, elhenç bir zat aýtmagyny garaşýardylar.
  Şol gün ol depäniň üstünden ýöräp, parad meýdançasyna barýarka, hyzmatkärler hem şoňa eýerýärdiler... Şol günden soň, Aliniň pikirinde üýtgeşiklik boldy we ol munuň sebäbiniň onuň - adamsynyň - söýüp we haýran galmagy bilen baglanyşyklydygyny pikir eder ýaly ahmakdy. "Men ahmak boldum, ahmak". Frediň pikirleri onuň özüni ýaramaz duýmagyna sebäp boldy. Şol gün, ol parad meýdançasyna gidende, tutuş şäher ony şäheriň iň möhüm adamy diýip yglan edende, Aline öýde galdy. Şol gün ol isleýän zadyny, hemişe isleýän zadyny - söýgülisini almak bilen meşguldy. Bir pursatlyk Fred ähli zat bilen ýüzbe-ýüz boldy: Alini ýitirmek mümkinçiligi, munuň onuň üçin näme aňladýandygy. Nähili utançly, Old Harborly Greý - onuň aýaly adaty işçi bilen gaçyp gidipdi - erkekler köçede, ofisde - Harkortda - bu barada gürleşmekden gorkýardylar, bu barada gürleşmezlikden gorkýardylar.
  Aýallar hem oňa seredýärler. Aýallar has batyrgaý bolup, gynanç bildirýärler.
  Fred agaja söýenip durdy. Bir pursatdan soň onuň bedenine bir zat höküm sürer. Bu gaharmy ýa-da gorkymy? Ol özüne aýdýan elhenç zatlarynyň hakykatdygyny nädip bilýärdi? Bolýar, ol bilýärdi. Ol hemme zady bilýärdi. Alina ony hiç haçan söýmändi, onda söýgini oýaryp bilmedi. Näme üçin? Eger ol ýeterlik derejede batyrgaý bolmasady? Ol batyrgaý bolardy. Belki, heniz giç däldi.
  Ol gaharlandy. Nähili hile! Şübhesiz, ömründen hemişelik gitdi diýip pikir edýän Brýus atly adam Old Harbordan asla çykmady. Şol gün, şäherde paradda bolanda, raýat we esger hökmünde öz borjuny ýerine ýetirende, olar söýgüli bolanda, bir meýilnama düzüldi. Adam gözden gaçyp gizlendi, gözden gaçyp galdy, soňra Fred öz işi bilen meşgullananda, fabrikada işläp, onuň üçin pul gazananda, bu adam töwereginde gezip ýördi. Ol şeýle bagtly we buýsançly bolan, Alinany özüne gazanandygyny pikir edýän şol hepdeleriň dowamynda, Alina oňa bolan özüni alyp barşyny diňe başga bir adam, söýgülisi bilen gizlinlikde söýşýändigi üçin üýtgetdi. Wada berlen gelmegi ony buýsanç bilen dolduran çaga şol wagt onuň çagasy däldi. Öýündäki ähli hyzmatkärler garaýagyzdy. Şeýle adamlar! Negriň buýsanç ýa-da ahlak duýgusy ýok. "Negriňe ynanmak bolmaz." Alinanyň Brýusyň adamsyny saklap galmagy mümkin. Ýewropadaky aýallar şeýle zatlary edýärdiler. Olar özi ýaly zähmetsöýer, abraýly raýat bilen durmuş gurdular, ol özüni ýadadyp, wagtyndan öň garrap, aýaly üçin pul gazanyp, oňa owadan eşikler satyn alyp, ýaşamak üçin owadan jaý satyn alyp, soň bolsa? Ol näme etdi? Ol has ýaş, has güýçli we has owadan başga bir adamy - söýgülisini - gizläpdi.
  Fred Alinany Fransiýada tapmadymy? Ol amerikan gyzydy. Ol ony Fransiýada, şeýle bir ýerde, şeýle adamlaryň ýanynda tapdy... Ol Roza Frankyň Pariždäki kwartirasynda bir agşamy aýdyň ýadyna saldy, bir aýalyň gürleşýändigi - şeýle gürrüňler - otagyň howasyndaky dartgynlylyk - oturan erkekler we aýallar - çilim çekýän aýallar - aýallaryň dodaklaryndan çykýan sözler - şeýle sözler. Başga bir aýal - ol hem amerikanly - "Quatz Arts Ball" atly bir çykyşda bardy. Ol nämedi? Elbetde, çirkin duýgularyň gowşan ýeri.
  Bred pikir etdi - Alina -
  Bir pursat Fred sowuk, gazaply gahar-gazaby duýdy, beýleki pursat bolsa özüni şeýle ejiz duýdy welin, indi dik durup bilmejekdigini pikir etdi.
  Onuň ýadyna ýiti, agyryly ýatlama geldi. Birnäçe hepde mundan ozal başga bir agşam Fred bilen Alina bagda oturypdylar. Gije örän garaňkydy we ol bagtlydy. Ol Alina bilen bir zat barada gürleşýärdi, ähtimal, oňa zawod üçin planlary barada gürrüň berýärdi we Alina diňlemeýän ýaly uzak wagtlap oturdy.
  Soňra oňa bir zat aýtdy. "Men çaga dogurýaryn" diýip, ol parahat, parahat, şeýle diýdi. Käwagt Alina seni deli edip biler.
  Öýlenen aýalyň saňa şeýle bir zat aýdan wagtynda - ilkinji çaga...
  Maksat ony göterip, mähirli gujaklamakda. Ol biraz aglamaly, gorkmaly we şol bir wagtyň özünde bagtly bolmaly. Birnäçe gözýaş dünýädäki iň tebigy zat bolardy.
  Alina oňa şeýle parahat we dym-dym edip aýtdy welin, şol wagt ol hiç zat aýdyp bilmedi. Ol diňe oturyp, oňa seretdi. Bag garaňkydy, onuň ýüzi bolsa garaňkylykda ak owal ýalydy. Ol daş aýala meňzeýärdi. Şol pursatda, ol oňa seredip, gepläp bilmeýän geň bir duýgy ony gurşap alýarka, bir erkek adam bagyň içine girdi.
  Alina we Fred ikisi hem aýaklaryna böküp galdylar. Bir pursat gorkdular, gorkdular, nämeden gorkdular? Ikisi hem bir zady pikir edýärdilermi? Indi Fred munuň şeýledigini bilýärdi. Ikisi hem Brýusyň gelendigini pikir edýärdiler. Bar bolan zat şol. Fred titräp durdy. Alina titräp durdy. Hiç zat bolmandy. Şäheriň myhmanhanalarynyň birinden bir adam agşam gezelenje çykyp, ýoluny ýitirip, bagyň içine giripdi. Ol Fred we Alina bilen birneme durup, şäher, bagyň gözelligi we gijäniň barada gürleşdi. Ikisi hem özüne geldi. Adam gidende, Alina mähirli söz aýtmagyň wagty geçipdi. Ogul dünýä inmeginiň golaýlaşýandygy baradaky habar howanyň täsiri ýaly eşidildi.
  - diýip pikir etdi Fred, pikirlerini basyp ýatyrmaga synanyşyp... Belki - ahyrsoňy, onuň häzir başdan geçirýän pikirleri düýbünden ýalňyş bolup biler. Şol agşam, gorkanda, hiç zatdan, hatda kölegeden hem gorkmaýandygy düýbünden mümkindi. Onuň ýanyndaky oturgyçda, bagyň bir ýerinde bir erkek bilen bir aýal henizem gürleşýärdiler. Birnäçe sessiz söz, soňra uzak wagtlap dymmak. Özüne, onuň gelmegine garaşmak duýgusy bardy. Fred pikirleriň, elhençlikleriň suwundady - ganhorluga bolan teşnelik gaçmak, gaçmak islegi bilen geň bir derejede garyşypdy.
  Ol synaga boýun bolup başlady. Eger Alina söýgülisiniň özüne şeýle batyrgaýlyk bilen ýakynlaşmagyna rugsat berse, ol açyklanmakdan gaty gorkmazdy. Ol örän seresap bolmalydy. Maksat ony tanamak däldi. Ol oňa garşy çykmak isledi. Eger ol batyrgaýlyk bilen bu iki adama ýakynlaşyp, şeýle gorkýan zadyny tapsa, onda hemmeler derrew çykmaly bolardy. Ol düşündiriş talap etmäge mejbur bolardy.
  Ol düşündiriş talap edýän ýaly, sesini deňagramly saklamak üçin synanyşýan ýaly duýdy. Bu Alinadan geldi. "Men diňe anyklamak üçin garaşdym. Seniň bolar diýip pikir eden çagaň seniňki däl. Şol gün, sen şähere öwünmek üçin gideniňde, men söýgülimi tapdym. Ol indi meniň ýanymda."
  Eger şeýle bir zat bolan bolsa, Fred näme ederdi? Şeýle ýagdaýlarda adam näme edýär? Bolýar, ol adamy öldürdi. Ýöne bu hiç zady çözmedi. Sen erbet ýagdaýa düşdiň we ony hasam beterleşdirdiň. Sen sahna döretmekden gaça durmalydyň. Belki, bularyň hemmesi ýalňyşlykdyr. Fred indi Brýusdan has köp Alinden gorkýardy.
  Ol gül agaçlary bilen örtülen çagyl ýoldan ýuwaşlyk bilen süýşüp başlady. Öňe egilip, örän seresaply hereket edip, ol duýulman we eşidilmän öýe ýetip bilerdi. Şonda ol näme ederdi?
  Ol ýokarky gata çykyp, öz otagyna çykdy. Alina akylsyzlyk edip bilerdi, ýöne ol düýbünden ahmak bolup bilmezdi. Onuň puly, derejesi bardy, oňa isleýän ähli zadyny berip bilerdi - onuň jany howpsuzdy. Eger ol biraz seresapsyz bolsa, tiz wagtda hemmesini çözüp bilerdi. Fred öýe golaýlanda, onuň aňyna bir plan geldi, ýöne ol ýolda gaýdyp gelmäge het edip bilmedi. Emma, indi Alina bilen bile bolan adam gidende, ol öýden çykyp, sesli gaýdyp girerdi. Ol onuň hiç zat bilmeýändigini pikir ederdi. Aslynda, ol anyk hiç zat bilmeýärdi. Bu adam bilen söýüşýän wagty, Alina wagtyň geçmegini ýatdan çykardy. Ol hiç haçan tapyljak derejede batyrgaý bolmagy niýet etmedi.
  Eger ol tapylsa, eger ol onuň muny bilýändigini bilse, düşündiriş, skandal bolmalydy - Old Harbor Greýs - Fred Greýiň aýaly - Alina, belki, başga bir erkek bilen gidýär - bu adam adaty bir adam, ýönekeý zawod işçisi, bagban.
  Fred birden örän bagyşlaýjy boldy. Alina diňe samsyk çagady. Eger ol ony burça iteklese, bu onuň durmuşyny weýran edip bilerdi. Onuň wagty ahyrsoňy gelerdi.
  Indi bolsa ol Brýusa gaharlanypdy. "Men ony tutaryn!" Öýdäki kitaphanada, stoluň çekmejesinde doldurylan rewolwer ýatyrdy. Bir gezek, goşunda gulluk edýän wagty, ol bir adamy atyp öldüripdi. "Men garaşaryn. Meniň wagtym geler."
  Fred gurur bilen doldy we ýoluň ugrunda göni durdy. Ol öz gapysyndan ogry ýaly gizlin çykmazdy. Indi dik durup, iki-üç ädim ätdi, sesleriň çeşmesine däl-de, jaýa tarap ugrady. Batyrgaýlygyna garamazdan, aýaklaryny çagyl ýoluň üstünde örän ünsli goýdy. Eger ol tapylman, batyrlyk duýgusyna lezzet alyp bilse, hakykatdanam örän teselli bererdi.
  OceanofPDF.com
  OTUZ ALTYNJY BAP
  
  ÝÖNE, BU PEÝDASYZDY. Frediň aýagy tegelek daşa degdi, ol büdräp gitdi we ýykylmazlyk üçin çalt ädim ätmäge mejbur boldy. Alinanyň sesi ýaňlandy. "Fred" diýdi, soňra Fred ýolda titräp duran mahaly, örän manyly sessizlik çökdi. Erkek we aýal oturgyçdan turup, oňa ýakynlaşdylar we agyryly ýitgi duýgusy ony gurşap aldy. Ol hakykatdanam haklydy. Alinanyň ýanyndaky adam bagban Brýusdy. Olar ýakynlaşanda, üçüsi birnäçe pursat sessiz durdular. Fredi gaharlandyrdymy ýa-da gorky? Brýusyň aýtjak zady ýokdy. Çözülmeli mesele Alina bilen onuň adamsynyň arasyndady. Eger Fred zalym bir zat etse - mysal üçin, atyp öldürse - ol hökman sahnanyň gönüden-göni gatnaşyjysy bolardy. Beýleki iki aktýor öz rollaryny ýerine ýetirýän mahaly, ol bir gyrada duran aktýordy. Fredi gorkudan goraýardy. Ol Brýusdan däl-de, aýal Alinadan gaty gorkýardy.
  Ol öýe golaýlap ýetipdi, ýöne Alina bilen Brýus ýokarky terrasanyň ugrundan oňa golaýlaşyp, indi onuň bilen öýüň arasynda durdular. Fred özüni söweşe girjek bolýan esger ýaly duýýardy.
  Geň bir boş ýerde boşluk, doly ýalňyzlyk duýgusy bardy. Söweşe taýýarlanýarkaňyz, birden durmuş bilen ähli baglanyşygyňyzy ýitirýärsiňiz. Siz ölüm bilen meşgul bolýarsyňyz. Ölüm diňe size degişli, geçmiş bolsa ýitip barýan kölege. Geljek ýok. Siz söýülmeýärsiňiz. Siz hiç kimi söýmeýärsiňiz. Ýokardaky asman, aýaklaryňyzyň aşagynda ýer, ýoldaşlaryňyz siziň ýanyňyzdan ýöräp barýar, birnäçe ýüz başga erkek bilen bile ýöreýän ýoluňyzyň ugrunda - hemmesi size meňzeş, boş awtoulaglar - zatlar ýaly - agaçlar ösýär, ýöne asmanyň, ýeriň, agaçlaryň size hiç hili gatnaşygy ýok. Ýoldaşlaryňyzyň häzir siziň bilen hiç hili gatnaşygy ýok. Siz kosmosda ýüzýän, öldüriljek bolýan, ölümden gaçmaga we başgalary öldürmäge synanyşýan bölek-bölek jandarsyňyz. Fred häzir başdan geçirýän duýgusyny gowy bilýärdi; We uruş gutarandan soň, Alina bilen şu aýlarlap parahatçylykly durmuşdan soň, öz bagynda, öz öýüniň gapysynda ony ýene-de kabul etjekdigi ony şol bir gorky bilen doldurdy. Söweşde siz gorkmaýarsyňyz. Batyrlygyň ýa-da gorkaklygyň muňa hiç hili gatnaşygy ýok. Siz şol ýerde. Oklar seniň daşyňdan uçup geçer. Ýa urularsyňyz, ýa-da gaçarsyňyz.
  Alina indi Frede degişli däldi. Ol duşmana öwrüldi. Bir pursatdan soň, ol sözler aýdyp başlardy. Sözler ok ýalydy. Olar saňa degýärdi ýa-da degmeýärdi, sen bolsa gaçýardyň. Fred hepdeler boýy Alina bilen Brýusyň arasynda bir zadyň bolandygyna ynanyp göreşse-de, indi şol göreşi dowam etdirmeli däldi. Indi hakykaty tapmalydy. Indi, söweşdäki ýaly, ýa ýaralanardy ýa-da gaçardy. Bolýar, ol öň söweşlerde bolupdy. Ol bagtlydy, söweşlerden gaça bildi. Alina onuň öňünde durdy, onuň egniniň üstünde öý garaňky görünýärdi, kellesiniň üstünde asman, aýaklarynyň aşagyndaky ýer - indi hiç biri oňa degişli däldi. Ol bir zady ýadyna saldy - Fransiýada ýolda ýaş nätanyş, asmandan ýyldyzlary alyp, iýmek isleýän ýaş ýewreý ýigidi. Fred ýigidiň näme diýjek bolandygyny bilýärdi. Ol ýene-de zatlaryň bir bölegi bolmak isleýändigini, zatlaryň onuň bir bölegi bolmagyny isleýändigini aýdýardy.
  OceanofPDF.com
  OTUZ ÝEDINJI BAP
  
  HATAR GÜRLEŞÝÄRDI. Sözler onuň dodaklaryndan haýal we agyryly çykdy. Ol onuň dodaklaryny görüp bilmedi. Onuň ýüzi garaňkylykda ak owal ýalydy. Ol onuň öňünde duran daş aýala meňzeýärdi. Ol başga bir adamy söýýändigini we onuň üçin gelendigini bildi. Ol we Fred Fransiýada bolanda, ol gyzdy we hiç zat bilmeýärdi. Ol nikalaşmagy diňe iki adamyň bile ýaşaýandygy hökmünde pikir edýärdi. Ol Frede asla bagyşlanmaz bir zat etse-de, şeýle bir zat niýetlenilmändi . Ol öz adamysyny tapandan we söýgüli bolandan soň hem synanyşandygyny pikir edýärdi... Bolýar, ol Fredi onuň bilen ýaşaýan wagty hem söýmegi dowam etdirip biljekdigini pikir edýärdi. Aýalyň, erkek ýaly, ulalmak üçin wagta mätäçligi bar. Biz özümiz barada gaty az zat bilýäris. Ol özüne ýalan sözläp durdy, ýöne indi söýýän adamy gaýdyp geldi we ol oňa ýa-da Frede ýalan sözläp durdy. Fred bilen ýaşamagy dowam etdirmek ýalan bolardy. Söýgülim bilen gitmezlik ýalan bolardy.
  "Meniň garaşýan çagam seniň çagaň däl, Fred."
  Fred hiç zat diýmedi. Näme diýmelidi? Söweşde, ok degse ýa-da gaçyp gitseň, diri galýarsyň, durmuşdan lezzet alýarsyň. Agyr sessizlik çökdi. Sekuntlar haýal we agyryly dowam etdi. Söweş başlansoň, hiç haçan gutarmajak ýalydy. Fred, onuň pikiriçe, Amerikadaky öýüne gaýdyp gelende, Alina bilen durmuş guranda urşuň gutarjakdygyna ynanýardy. "Söweşi soňlamak üçin uruş."
  Fred ýoluň üstünde ýykylyp, elleri bilen ýüzüni ýapmak isledi. Ol aglamak isledi. Agyry çekýän wagtyňyz, şeýle edýärsiňiz. Gygyrýarsyňyz. Ol Alinanyň dymmagyny we başga hiç zat aýtmazlygyny isledi. Sözler nähili elhenç zatlar bolup biler. "Ýok! Dur! Başga bir söz aýtma" diýip, ol oňa ýalbarmak isledi.
  "Men bu barada hiç zat edip bilmerin, Fred. Biz häzir taýýarlanýarys. Biz diňe saňa aýtmagy garaşýardyk" diýip, Alina aýtdy.
  Indi bolsa bu sözler Frediň agzyna geldi. Nähili utançly! Ol oňa ýalbardy. "Bularyň hemmesi nädogry. Gitme, Alina! Bu ýerde gal! Maňa wagt ber! Maňa mümkinçilik ber! Gitme!" Frediň sözleri söweşde duşmana ok atmak ýalydy. Sen kimdir biriniň ýaralanjakdygyna umyt edip ok atdyň. Boldy. Duşman saňa elhenç bir zat etmäge synanyşýardy, sen bolsa duşmana elhenç bir zat etmäge synanyşýardyň.
  Fred şol bir iki ýa-da üç sözi gaýta-gaýta gaýtalaýardy. Bu söweşde tüpeň atmak ýalydy - atylyp, soňra ýene-de atylýardy. "Etme! Sen edip bilmersiň! Etme! Sen edip bilmersiň!" Ol onuň agyrysyny duýup bilýärdi. Bu gowydy. Alinanyň ýaralanandygyny pikir edip, ol diýen ýaly şatlyk duýdy. Ol biraz yza çekilip, erkek bilen aýaly biri-birine garşy goýan Brýusy diýen ýaly görmedi. Alina elini Frediň egnine goýdy. Onuň tutuş bedeni dartgynlydy.
  Indi bolsa, Alina we Brýus ikisi onuň duran ýolundan ýöräp barýardylar. Alina Frediň boýnundan gujaklap, ony öpjek boldy, ýöne ol biraz yza çekildi, bedeni dartgynlydy we erkek bilen aýal onuň ýanyndan geçip gitdiler, ol şol ýerde durka. Ol ony goýberýärdi. Ol hiç zat etmändi. Taýýarlyklaryň eýýäm görülendigi aýdyňdy. Brýus atly adam iki agyr sumka göterip barýardy. Olary bir ýerde maşyn garaşyp durdymy? Olar nirä barýardylar? Olar derwezä ýetip, bagdan ýola çykyp barýarkalar, ol ýene gygyrdy. "Muny etme! Sen edip bilmersiň! Muny etme!" diýip, ol gygyrdy.
  OceanofPDF.com
  ON IKINJI KITAP
  
  OceanofPDF.com
  OTUZ SEKIZINJI BAP
  
  LINE WE B RUS - gitdi. Ýagşy ýa-da ýaman bolsun, olar üçin täze durmuş başlandy. Durmuş we söýgi bilen tejribe geçirip, olar tutuldylar. Indi olar üçin täze bir bölüm başlanardy. Olar täze kynçylyklara, täze ýaşaýyş ýoluna duçar bolmalydylar. Bir aýal bilen durmuşy synap görüp, şowsuzlyga uçran Brýus ýene-de synanyşmalydy, Alina ýene-de synanyşmalydy. Öňde nähili geň tejribe sagatlary garaşýardy: Brýus işçi bolup bilerdi we Alinanyň erkin sarp etmäge puly ýokdy, kaşaňlyklar ýokdy. Olaryň eden işleri mynasypmydy? Her niçigem bolsa, olar muny etdiler; olar yza gaýdyp bilmejek ädimlerini ätdiler.
  Erkeklerde we aýallarda hemişe bolşy ýaly, Brýus biraz gorkýardy - ýarym gorkýardy, ýarym mähirli - we Aliniň pikirleri amaly öwrüm aldy. Ahyrsoňy, ol ýekeje çagady. Kakasy birnäçe wagtlap gaharlanardy, ýöne ahyrsoňy boýun bolmalydy. Çaga dünýä inende, Frediň hem kakasynyň erkek duýgudaşlygyny oýarardy. Brýusyň aýaly Bernisiň öhdüsinden gelmek has kyn bolup bilerdi. Soňra bolsa biraz pul meselesi bardy. Onuň ony gaýtadan almagy mümkin däldi. Tizden täze durmuş gurardy.
  Ol Brýusyň eline degmegini dowam etdirdi we garaňkylykda ýalňyz duran Fred sebäpli ol sessiz aglady. Ony şeýle bir isleýän we indi oňa eýe bolan Frediň derrew başga bir zat hakda pikir edip başlamagy geňdi. Ol dogry aýaly, hakykatdanam öýlenip biljek aýaly tapmak isleýärdi, ýöne bu diňe söweşiň ýarysydy. Ol şeýle hem dogry işi tapmak isleýärdi. Alinanyň Fredi taşlamagy, Bernisi taşlamagy ýaly, hökman gerekdi. Bu onuň meselesidi, ýöne onuň öz meselesi bardy.
  Derwezeden geçip, bagdan ýola düşüp barýarkalar, Fred bir pursat hereketsiz we doňup galdy, soňra basgançaklardan aşak ylgap, olaryň gidişine tomaşa etdi. Onuň bedeni henizem gorkudan we gorkydan doňup galan ýalydy. Nämeden? Duýduryşsyz, birbada başyna gelen ähli zatlardan. Içinde bir zat ony duýdurmaga synanyşýardy. "Nälet bolsun!" Çikagoly adam, ony ýaňy şäher merkezindäki myhmanhananyň gapysynda goýup gitdi, onuň sözleri. "Käbir adamlar bar, olar şeýle güýçli wezipä eýe bolup bilerler welin, olara degip bolmaýar. Olara hiç zat bolup bilmez." Elbetde, ol puly göz öňünde tutdy. "Hiç zat bolup bilmez. Hiç zat bolup bilmez." Bu sözler Frediň gulagynda ýaňlandy. Çikagoly adamdan nähili ýigrenýärdi. Bir pursatdan soň, depäniň depesindäki gysga ýolda söýgülisiniň ýanynda ýöreýän Alina yzyna dolanardy. Fred bilen Alina bilelikde täze durmuşa başlarlar. Şeýle bolardy. Şeýle bolmalydy. Onuň pikirleri pula gaýdyp geldi. Eger Alina Brýus bilen gitse, onuň puly bolmazdy. Ha!
  Brýus bilen Alina şähere girýän iki ýoluň birinden gitmän, dagyň eteginden aşaky derýa ýoluna barýan az ulanylýan ýoldan gitdiler. Bu Brýusyň ýekşenbe günleri Sponge Martin we onuň aýaly bilen naharlanmak üçin gidýän ýolydy. Ýol dik we ot-çöpler we gyrymsy agaçlar bilen örtülendi. Brýus iki sumka göterip öňe ýöräp barýardy, Alina bolsa yzyna seretmän yzyndan gelýärdi. Ol aglaýardy, ýöne Fred bilmeýärdi. Ilki onuň bedeni, soňra eginleri, ahyrsoňy bolsa kellesi ýitip gitdi. Ol ýere çümüp, garaňkylyga çümýän ýalydy. Belki, yzyna seretmäge het edip bilmedi. Eger seretse, batyrlygyny ýitirip bilerdi. Lutyň aýaly - duz sütüni. Fred bar güýjüni jemläp gygyrmak isledi...
  - Seret, Alina! Seret! Ol hiç zat diýmedi.
  Saýlanan ýol diňe depäniň üstündäki jaýlarda işleýän işçiler we hyzmatkärler tarapyndan ulanylýardy. Ol derýanyň kenaryndan geçýän köne ýola dik aşak düşýärdi we Fred çagalykda beýleki oglanlar bilen şol ýerden ýöräp geçenini ýadyna saldy. Sponge Martin şol ýerde, bir wagtlar myhmanhananyň athanasynyň bir bölegi bolan köne kerpiç jaýda ýaşaýardy, şol wagtlar ýol kiçi derýa şäherçesine alyp barýan ýeke-täk ýoldy.
  "Bularyň hemmesi ýalan. Ol gaýdyp geler. Eger ol irden bu ýerde bolmasa, gürrüňleriň boljakdygyny bilýär. Ol batyrgaýlyk etmezdi. Ol häzir depä gaýdyp gider. Men ony yzyna alyp giderin, ýöne mundan beýläk öýümizdäki durmuş biraz başgaça bolar. Men bu ýerde başlyk bolaryn. Oňa näme edip biljekdigini we näme edip bilmejekdigini aýdaryn. Başga boş sözler aýtmaň."
  Iki adam hem düýbünden ýitip gitdiler. Gije nähili asudady! Fred agyr hereket bilen öýe tarap gitdi we içeri girdi. Düwmä basdy we öýüň aşaky bölegi ýagtylandy. Onuň öýi, onuň duran otagy nähili geň görünýärdi. Ol ýerde uly kreslo bardy, ol adatça agşamlar oturyp, Alina bagda gezip ýörkä, agşam gazetlerini okaýardy. Fred ýaşlygynda beýsbol oýnaýardy we sporta bolan gyzyklanmasyny hiç haçan ýitirmeýärdi. Tomus agşamlarynda ol hemişe ligadaky dürli toparlaryň oýunlaryna tomaşa edýärdi. "Giants" ýene-de baýraga eýe bolarmyka? Ol awtomatiki usulda agşam gazetlerini alyp, zyňdy.
  Fred başyny ellerine goýup, oturgyçda oturdy, ýöne derrew turdy. Ol jaýyň birinji gatyndaky kiçijik otagyň çekmejesinde, kitaphana diýilýän ýerde, doldurylan rewolweriň bardygyny ýadyna saldy we ony çykaryp, ýagty otagda durup, elinde saklady. Elleri. Ol oňa samsyklyk bilen seretdi. Birnäçe minut geçdi. Jaý oňa çydap bolmajak ýaly boldy we ol ýene-de bagça çykyp, Alinanyň oňa çaga dogurjakdygy barada gürrüň beren wagty onuň bilen oturan oturgyçda oturdy - bu çaga onuňky däl.
  "Esger bolan, hakyky erkek bolan, öz ýoldaşlarynyň hormatyna mynasyp bolan erkek, başga bir erkegiň öz aýaly bilen gaçyp gitmegine ýol berip, sessiz oturmaz."
  Fred bu sözleri öz-özüne aýtdy, çaga bilen gürleşýän ýaly, oňa näme etmelidigini aýdýan ýaly. Soňra öýe gaýdyp girdi. Ol hereketli, amaly adamdy. Indi bir zat etmeli wagty geldi. Indi ol gaharlanyp başlady, ýöne Brýusa, Aline ýa-da özüne gaharlanýandygyny bilmeýärdi. Bilinçli bir tagalla bilen gaharyny Brýusa gönükdirdi. Ol erkekdi. Fred duýgularyny merkezleşdirmäge synanyşdy. Onuň gahary toplanmady. Ol bir sagat ozal bile bolan Çikagodan gelen mahabat agentine, öýündäki hyzmatkärlere, Brýusyň dosty Dadli bolan Sponge Martine gaharlanýardy. "Men bu mahabat meýilnamasyna asla goşulmaryn" diýip, öz-özüne aýtdy. Bir pursat öýüniň garaýagyz hyzmatkärleriniň biriniň otaga girmegini arzuw etdi. Ol rewolweri galdyryp, atyp öldürerdi. Kimdir biri öldürilerdi. Onuň erkekligi özüni görkezerdi. Garaýagyzlar şeýledi! "Olaryň ahlak düşünjesi ýok." Bir pursatlyk ol rewolweriň stwolyny öz kellesine basyp, atyp taşlamak isledi, ýöne soňra bu höwes derrew geçip gitdi.
  OceanofPDF.com
  OTUZ DOKUZYNJY BAP
  
  Biz ýuwaşlyk bilen gidýäris - Fred öýden çykyp, çyrany ýakyp, bag derwezesine barýan ýoldan howlukdy we ýola çykdy. Indi ol bu adam Brýusy tapyp öldürmegi berk karar etdi. Onuň eli rewolweriniň tutawaçyndan tutdy, ýol boýunça ylgady we aşaky ýola dik ýoldan çaltlyk bilen aşak düşüp başlady. Wagtal-wagtal ol ýykylýardy. Ýol örän dik we näbellidi. Alina we Brýus nädip aşak düşüp bildiler? Belki, olar aşakda bir ýerdedirler. Ol Brýusy atyp, soňra Alina gaýdyp gelerdi. Brýus peýda bolup, özüni we Alinany ýok etmezden öňki ýaly bolardy. Eger Fred, "Grey Wheels" zawodynyň eýesi bolansoň, şol garry aldawçy, Sponge Martini işden çykaran bolsady.
  Ol henizem islendik pursatda ýolda kynçylyk çekýän Alina bilen duşuşyp biljekdigi baradaky pikirde galdy. Wagtal-wagtal diňlemek üçin saklanýardy. Aşak ýola düşüp, birnäçe minutlap durdy. Ýakyn ýerde akymyň kenara golaýlan we köne derýa ýolunyň bir bölegi iýilip giden ýer bardy. Kimdir biri arabaly çöpleri, agaç brendisini we birnäçe agaç göwdesini taşlap, ýeri kemirýän aç derýanyň öňüni almaga synanyşypdy. Bu nähili samsyk pikir - Ogaýo ýaly derýanyň maksadyndan şeýle aňsatlyk bilen sowlup biljekdigi. Şeýle-de bolsa, kimdir biri gyrymsy agaçlaryň arasynda gizlenip biler. Fred oňa ýakynlaşdy. Derýa şol ýerde asuda ses çykardy. Uzak ýerde, derýanyň ýokarsynda ýa-da aşakynda, parohod pyşyrdysynyň gowşak sesi eşidilýärdi. Bu gijelerine garaňky öýde üsgürme ýaly eşidilýärdi.
  Fred Brýusy öldürmegi karar edipdi. Bu indi möhüm bolardy, şeýlemi? Bu iş gutarandan soň, başga söz aýtmagyň zerurlygy ýokdy. Alinanyň agzyndan başga elhenç sözler çykmady. "Meniň garaşýan çagam seniň çagaň däl." Nähili pikir! "Ol... ol şeýle samsyk bolup bilmez."
  Ol derýanyň ýoly bilen şähere tarap ylgady. Onuň kellesine bir pikir geldi. Belki, Brýus bilen Alina Sponge Martiniň öýüne gidendirler we ol olary şol ýerden tapar. Birhili dildüwşük bardy. Bu adam, Sponge Martin, hemişe Greýleri ýigrenýärdi. Fred çaga wagty, Sponge Martiniň dükanynda... Frediň kakasyna kemsitmeler aýdylypdy. "Eger synanyşsaň, seni ýeňerin. Bu meniň dükanym. Sen hem, başga hiç kim hem meni boş işe mejbur etmez." Frediň kakasynyň agalyk ediji raýat bolan şäherde pes derejeli işçi şeýle adamdy.
  Fred ylgaýarka büdräp durdy, ýöne rewolweriniň tutawaçyndan berk tutdy. Martinleriň öýüne ýetip, garaňky düşensoň, batyrgaýlyk bilen golaýlaşdy we Sessizlik rewolweriniň tutawaçyndan gapydan urmaga başlady. Fred ýene-de gaharlandy we ýola çykyp, rewolweri öýe däl-de, sessiz, garaňky derýa oklady. Nähili pikir! Atylandan soň, hemme zat sessiz boldy. Atylan ses hiç kimi oýarmady. Derýa garaňkylykda akýardy. Ol garaşdy. Uzakda bir ýerde gykylyk eşidildi.
  Ol indi ejiz we ýadaw ýolda yzyna gaýtdy. Ol uklamak isledi. Alina onuň üçin eje ýalydy. Ol lapykeç ýa-da gynananda, onuň bilen gürleşip bilýärdi. Soňky döwürde ol barha eje ýaly bolýardy. Ene çagasyny şeýle taşlap bilermi? Ol ýene-de Alinanyň gaýdyp geljekdigine ynanýardy. Ol ýoluň dagyň etegine çykýan ýerine gaýdyp gelende, ol garaşyp durardy. Belki, onuň başga bir adamy söýýändigi hakykatdyr, ýöne birden köp söýgi bolup biler. Goýber. Ol indi parahatçylyk isleýärdi. Belki, ol ondan Frediň berip bilmejek zadyny aldy, ýöne ahyrsoňy ol diňe birnäçe wagtlap gitdi. Ol adam ýurtdan ýaňy çykypdy. Ol gidende, onuň iki sumkasy bardy. Alina oňa hoşlaşmak üçin dagyň etegindäki ýoldan ýöräpdi. Söýgülileriň aýrylyşmagy, şeýlemi? Öýlenen aýal öz borçlaryny ýerine ýetirmeli. Köne modadaky ähli aýallar şeýledi. Alina täze aýal däldi. Ol gowy adamlardan geldi. Onuň kakasy hormatlanmaly adamdy.
  Fred ýene-de diýen ýaly şadyýandy, ýöne ýoluň aýagyndaky gyrymsy agaçlaryň üýşügine ýetip, ol ýerde hiç kimi tapmadyk mahaly, ýene-de gynanja boýun boldy. Garaňkylykda agaç üstünde oturyp, rewolweri aýagynyň aşagynda ýere taşlady we ýüzüni elleri bilen ýapdy. Ol uzak wagtlap şol ýerde oturyp, çaga ýaly aglady.
  OceanofPDF.com
  KYRKYNJY BAP
  
  GIJE DOWAM ETDI Örän garaňky we sessizdi. Fred dik depä çykdy we özüni öýünde tapdy. Otagyna girenden soň, garaňkyda awtomatiki usulda eşiklerini çykardy. Soňra ýatmaga gitdi.
  Ol düşeginde ýadaw ýatyrdy. Birnäçe minut geçdi. Uzakdan ädim seslerini, soňra sesleri eşitdi.
  Indi gaýdyp geldilermi, Alina we onuň adamsy, ony ýene-de gynamak isledilermi?
  Käşki ol häzir gaýdyp gelip bilsedi! Ol Greýleriň öýünde kimiň başlygydygyny görerdi.
  Eger ol gelmese, men bir zady düşündirmeli bolardym.
  Ol onuň Çikagoda bolandygyny aýdardy.
  "Ol Çikago gitdi." "Ol Çikago gitdi." Ol sözleri sesli pyşyrdady.
  Jaýyň öňündäki ýoldaky sesler iki garaýagyz aýalyňkydy. Olar agşam şäherden gaýdyp gelip, özleri bilen iki garaýagyz erkek kişini alyp gelipdiler.
  "Ol Çikago gitdi. - Ol Çikago gitdi."
  Ahyrsoňy adamlar sorag bermegi bes etmeli bolarlar. Fred Greý Old Harborda güýçli adamdy. Ol mahabat meýilnamalaryny durmuşa geçirmegini dowam etdirer, barha güýçlener.
  Bu Brýus! aýakgaplarynyň jübütleri ýigrimi-otuz dollar. Ha!
  Fred gülmek isledi. Ol synanyşdy, ýöne başartmady. Şol gülkünç sözler onuň gulagynda ýaňlanyp durdy. "Ol Çikago gitdi." Ol özüniň muny Harkorta we başgalara aýdýandygyny, şeýle edende ýylgyrýandygyny eşitdi.
  Batyr adam. Adamyň edýän işi ýylgyrmakdyr.
  Adam bir zatdan çykanda, rahatlyk duýýar. Uruşda, söweşde, ýaralananda - rahatlyk duýýar. Indi Fred indi rol oýnamaly däl, kimdir biriniň aýaly üçin erkek bolmaly däl. Bu Brýusa bagly bolar.
  Uruşda ýaralananda geň bir rahatlyk duýulýar. "Boldy. Indi sagal."
  "Ol Çikago gitdi." Şol Brýus! Aýakgaplaryň jübütleri ýigrimi-otuz dollara. Işçi, bagban. Ho, ho! Fred näme üçin gülüp bilmedi? Ol synanyşyp durdy, ýöne başa barmady. Jaýyň öňündäki ýolda garaýagyz aýallaryň biri indi gülýärdi. Gygyrdaýan ses eşidildi. Uly garaýagyz aýal ýaş garaýagyz aýaly ýuwaşlatmaga synanyşdy, ýöne ol garaýagyz gülüş bilen gülmegini dowam etdirdi. "Men muny bilýärdim, men muny bilýärdim, men muny başdan bäri bilýärdim" diýip, ol gygyrdy we güýçli, güýçli gülüş bagyň içinden geçip, Frediň düşeginde dik we hereketsiz oturan otagyna ýetdi.
  SOŇY
  OceanofPDF.com
  Tar: Orta Günbataryň Çagalygy
  
  "Tar" (1926) atly çeper ýatlamalar ilki "Boni & Liveright" tarapyndan neşir edildi we şondan bäri birnäçe gezek gaýtadan çap edildi, şol sanda 1969-njy ýylda tankydy neşir hem çap edildi. Kitap Edgar Murhediň (kakasynyň Demirgazyk Karolinadan gelip çykyşy sebäpli Tar-heel ýa-da Tar lakamy bilen atlandyrylan) çagalygyndan epizodlardan ybarat. Romanyň çeper gurşawy Andersonyň doglan ýeri bolan Ogaýo ştatynyň Kamden şäherine meňzeýär, emma ol ýerde ol diňe birinji ýylyny geçirdi. Kitapdan bir epizod soňra "Tokaýdaky ölüm" (1933) atly gysga hekaýa hökmünde täzeden işlenen görnüşde peýda boldy.
  Şerwud Anderson alymy Reý Lýuis Waýtyň aýtmagyna görä, awtor ilkinji gezek 1919-njy ýylda şol wagtky neşirýaty B.W. Huebşa ýazan hatynda "...kiçijik Orta Günbatar şäheriniň çetinde oba durmuşy" atly hekaýalar toplumyna esaslanýan gysga hekaýalar toplumyna gyzyklanýandygyny belläp geçipdir. Şeýle-de bolsa, bu pikir 1925-nji ýylyň fewral aýyna çenli, meşhur aýlyk "The Woman's Home Companion" žurnaly şeýle tapgyry çap etmäge gyzyklanma bildirýänçä hiç zat döremedi. Şol ýylyň dowamynda, şol sanda Anderson maşgalasy bilen Wirjiniýanyň Troutdeýl şäherinde ýaşaýan we agaç jaýda ýazan tomus paslynda "Kiçi: Orta Günbatar çagalygy" kitabynyň taslamasy ýazyldy. Kitap boýunça işler tomus paslynda garaşylýandan has haýal dowam etse-de, Anderson 1925-nji ýylyň sentýabr aýynda agenti Otto Liweraýta kitabyň takmynan üçden iki böleginiň tamamlanandygyny habar berdi. Bu "Aýalyň öý ýoldaşy" kitabynyň käbir bölekleriniň 1926-njy ýylyň fewral aýynda iberilip, 1926-njy ýylyň iýuny bilen 1927-nji ýylyň ýanwary aralygynda çap edilmegi üçin ýeterlik boldy. Soňra Anderson kitabyň galan bölegini tamamlady we ol 1926-njy ýylyň noýabrynda neşir edildi.
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşiriň daşky sahaby
  OceanofPDF.com
  MAZMUN
  ÖŇSÖZ
  I BÖLÜM
  I BAP
  II BAP
  III BAP
  IV BAP
  V BAP
  II BÖLÜM
  VI BAP
  VII BAP
  VIII BAP
  IX BAP
  X BAP
  XI BAP
  III BÖLÜM
  XII BAP
  XIII BAP
  IV BÖLÜM
  XIV BAP
  XV BAP
  V BÖLÜM
  XVI BAP
  XVII BAP
  XVIII BAP
  XIX BAP
  XX BAP
  XXI BAP
  XXII BAP
  
  OceanofPDF.com
  
  Andersonyň kitabyň bir bölegini ýazan Wirjiniýa ştatynyň Troutdale atly kiçijik şäheriniň häzirki zaman görnüşi.
  OceanofPDF.com
  
  Anderson, neşir wagtyna golaý
  OceanofPDF.com
  TO
  ELIZABET ANDERSON
  OceanofPDF.com
  ÖŇSÖZ
  
  MENIŇ YGLANYM BAR. Men ertekiçi, erteki gürrüň bermäge başlaýaryn we menden hakykaty aýtmagy talap edip bolmaz. Hakykat meniň üçin mümkin däl. Ol ýagşylyk ýaly: ymtylmaly, ýöne hiç haçan gazanylmaýan zat. Bir ýa-da iki ýyl mundan ozal çagalygymyň hekaýasyny gürrüň bermäge synanyşmagy makul bildim. Gowy, işe başladym. Nähili iş! Men bu işi batyrgaýlyk bilen öz üstüne aldym, ýöne tiz wagtdan çykalgasyz ýagdaýa düşdüm. Dünýädäki ähli erkekler we aýallar ýaly, men hem öz çagalygymyň hekaýasynyň gyzykly [örän gyzykly] boljakdygyny hemişe pikir edýärdim.
  Men ýazyp başladym. Bir-iki günläp hemme zat gowy boldy. Stoluň başynda oturyp, bir zatlar ýazdym. Men, amerikanly Şerwud Anderson, ýaşlygymda şeýle-şeýle zatlar edýärdim. Bolýar, men top oýnaýardym, baglardan alma ogurlaýardym, tiz wagtdan erkek bolanymdan soň, aýallar hakda pikir edip başladym, käte gijelerine garaňkyda gorkýardym. Bularyň hemmesi barada gürleşmek nähili manysyz zat. Men utanýardym.
  Şeýle-de bolsa, men utanmaly däl zady isleýärdim. Çagalyk ajaýyp zat. Erkeklik we kämillik ymtylmaga mynasyp, ýöne bigünälik biraz süýji. Belki, bigünä galmak has paýhasly bolardy, ýöne bu mümkin däl. Munuň mümkin bolmagyny isleýärin.
  Nýu-Orleandaky bir restoranda bir adamyň leňňeçleriň ykbalyny düşündirýändigini eşitdim. "Iki gowy görnüşi bar" diýdi ol. "Basterler şeýle ýaş we süýji bolýarlar. Ýumşak gabykly leňňeçlerde ýaşyň we ejizligiň süýjiligi bar".
  Ýaşlygym barada gürleşmek meniň ejizligim; belki-de, bu garramagyň alamatydyr, ýöne men utanýaryn. Utanmagymyň sebäbi bar. Özüm barada islendik düşündiriş egoistlikdir. Şeýle-de bolsa, başga bir sebäp bar.
  Men diri doganlary bolan adam, olar güýçli we, hakykatdanam, rehimsiz adamlar. Aýdaly, maňa belli bir görnüşli kaka ýa-da eje bolmagy halaýan bolsam. Bu ýazyjynyň [ýeke-täk] uly artykmaçlygydyr - durmuş fantaziýa meýdanynda yzygiderli täzeden döredilip bilner. Emma meniň doganlarym, hormatly adamlar, bu mynasyp adamlaryň, meniň ene-atamyň we olaryň ene-atalarynyň dünýä nähili görkezilmelidigi barada düýbünden başgaça pikirlerde bolup bilerler. Biz, häzirki zaman ýazyjylary, batyrgaýlyk bilen abraýa eýe, köp adamlar üçin juda batyrgaý, ýöne hiç birimiz öňki dostlarymyz ýa-da garyndaşlarymyz tarapyndan köçede ýykylmagy ýa-da pyçaklanmagy halamaýarys. Biz baýrak ugrunda göreşýänler däl, [at göreşýänler, köpüsimiz] hem däl. Dogrusyny aýtsam, gaty garyp halk. Sezar ýazyjylary ýigrenmekde gaty haklydy.
  Indi dostlarymyň we maşgalamyň meni köp derejede terk edendigi mälim boldy. Men özüm barada yzygiderli ýazýaryn we olary özüne çekýärin, ony öz islegime görä täzeden döredýärin, olar bolsa örän sabyrly boldular. Maşgalada ýazyjynyň bolmagy hakykatdanam erbet. Mümkin bolsa, ondan gaça duruň. Eger siziň şeýle meýilli ogluňyz bolsa, ony senagat durmuşyna çümdürmäge howlukmaň. Eger ol ýazyjy bolsa, sizi taşlap biler.
  Görýäňizmi, eger men çagalygym barada ýazsam, bu adamlaryň näçe wagta çenli çydap biljekdigini öz-özümden soramaly bolardym. Men ýok wagtym olara näme edip biljekdigimi Hudaý bilýär.
  Men ýazyp we aglap durdum. Uf! Meniň ösüşim örän haýaldy. Orta Günbatar Amerikanyň bir şäherinde ulalyp, köp sanly kiçijik Lord Fauntleroylary döredip bilmedim. Eger özümi juda gowy etsem, munuň işlemejekdigini bilýärdim we eger özümi gaty erbet etsem (bu bolsa höweslidi), hiç kim maňa ynanmazdy. Erbet adamlara ýakynlaşsaň, olar şeýle sadaja bolup çykýarlar.
  "Hakykat nirede?" diýip, öz-özüme soradym. "Aý, Hakykat, sen nirede? Sen nirede gizlendiň?" Men stoluň aşagyna, düşegiň aşagyna seretdim, düşüp, ýoly gözden geçirdim. Men bu aldawçyny hemişe gözledim, ýöne ony hiç haçan tapyp bilmedim. Ol özüni nirede saklaýar?
  "Hakykat nirede?" Eger siz hekaýaçy bolsaňyz, yzygiderli soralýan sorag nähili kanagatlanarsyz.
  Mümkin bolsa düşündirip beräýin.
  Hemmäňiziň bilşiňiz ýaly, gürrüň beriji öz dünýäsinde ýaşaýar. Onuň köçede ýöräp, ybadathana, dostunyň öýüne ýa-da restorana gidip ýörşüni görmek bir başga zat, ýazmak üçin oturanda bolsa düýbünden başga zat. Ol ýazyp otyrka, diňe onuň göz öňüne getirmeginden başga hiç zat bolmaýar we onuň göz öňüne getirmegi hemişe işleýär. Hakykatdan-da, siz şeýle adama hiç haçan ynanmaly dälsiňiz. Ony öz janyňyz ýa-da pul üçin sudda şaýat hökmünde ulanmaň we hiç hili ýagdaýda onuň aýdýanlaryna ynanmazlyga örän üns beriň.
  Mysal üçin, meni alyp göreliň. Aýdaly, men oba ýolundan ýöräp barýarkam, bir adam golaýdaky meýdandan ylgap geçýär. Bu bir gezek boldy we men bu barada nähili ajaýyp hekaýa oýlap tapdym.
  Men bir adamyň ylgap barýanyny görýärin. Başga hiç zat bolmaýar. Ol meýdandan ylgap geçýär we depäniň üstünden ýitip gidýär, ýöne indi maňa göz aýlaň. Soňra size bu adam barada bir hekaýa gürrüň berip bilerin. Bu adamyň näme üçin gaçandygy barada bir hekaýa oýlap tapmagy we ýazylandan soň öz hekaýama ynanmagy maňa goýuň.
  Ol adam depäniň üstündäki bir öýde ýaşaýardy. Elbetde, ol ýerde bir öý bardy. Men ony döretdim. Bilmeli. Näme üçin, men size bir öý çekip bilerin, hatda hiç haçan görmedim. Ol depäniň üstündäki bir öýde ýaşaýardy we öýde ýaňy tolgundyryjy we tolgundyryjy bir zat boldy.
  Men saňa dünýädäki iň çynlakaý ýüz bilen bolan wakany gürrüň berýärin, iň bolmanda men gürrüň berýänçäm, bu waka özüňiz ynanyň.
  Görýäňmi, nähili bolýar. Çagakam, bu ukyp meni gaharlandyrýardy. Ol meni yzygiderli gyzgyn suwa çümdürýärdi. Hemmeler meni biraz ýalançy hasaplaýardylar we elbetde, men şeýle pikir edýärdim. Men jaýyň ýanyndan on metr töweregi ýöräp, alma agajynyň arkasynda saklandym. Ol ýerde ýumşak depe bardy we depäniň depesinde birnäçe gyrymsy agaçlar bardy. Bir sygyr gyrymsy agaçlaryň arasyndan çykdy, ähtimal, biraz ot iýip, soňra gyrymsy agaçlaryň ýanyna gaýdyp geldi. Uçuş wagty geldi we gyrymsy agaçlar oňa teselli berdi öýdýän.
  Men sygyr barada bir hekaýa oýlap tapdym. Ol maňa aýy boldy. Goňşy şäherde sirk bardy we aýy gaçyp gutuldy. Kakamyň gazetlerde gaçyp gutulmagyň hekaýasyny okandygyny aýdandygyny eşitdim. Men hekaýama biraz ygtybarlylyk berdim we iň geň zady, ony oýlanyp görenimden soň, hakykatdanam ynandym . Meniň pikirimçe, ähli çagalar şeýle tilsimleri edýärler. Bu şeýle gowy işledi welin, eginlerine ýarag asylan ýerli erkekleri iki-üç günläp tokaýda daramagy tabşyrdym we ähli goňşy çagalar meniň gorkumy we tolgunmagymy paýlaşdylar.
  [Edebi üstünlik - men örän ýaş.] Ähli ertekiler, takyk aýdylanda, ýalandan başga zat däl. Adamlar muňa düşünip bilmeýärler. Hakykaty aýtmak örän kyn. Men bu synanyşygymdan köp wagt öň ýüz öwürdim.
  Emma öz çagalygymyň hekaýasyny gürrüň bermäge gelende - bu gezek, özüme: "Men çyzykda duraryn" diýdim. Ýene-de ýykylmazdan öň köp gezek düşen köne çukurym. Men öz wezipämi batyrgaýlyk bilen öz üstüne aldym. Men hakykaty ýadymda sakladym, gür gyrymsy agaçlaryň arasyndan towşany kowalaýan it ýaly. Öňümdäki kagyz sahypalaryna nähili zähmet, nähili ter döküldi. "Dogrusyny aýtmak gowy bolmak diýmekdir, we bu gezek men gowy bolaryn. Men häsiýetimiň nähili kämildigini subut ederin" diýdim öz-özüme. Meni hemişe tanaýan we belki-de geçmişde meniň sözüme şübhelenmäge köp sebäbi bolan adamlar indi geň galarlar we begenerler.
  Men adamlaryň maňa täze at dakandygyny düýşümde gördüm. Köçeden ýöräp barýarkam, adamlar biri-birine pyşyrdaşýardylar: "Ine, dogruçyl Şerwud gelýär." Belki, olar meni Kongrese saýlamagy ýa-da daşary ýurtdan ilçi hökmünde ibermegi talap ederler. Ähli garyndaşlarym nähili begenerlerdi.
  "Ol ahyrsoňy biziň hemmämize gowy häsiýet berýär. Ol bizi hormatly adamlar edýär."
  Meniň dogduk şäherimiň ýa-da şäherlerimiň ýaşaýjylaryna gelende bolsa, olar hem begenerler. Telegrammalar kabul ediler, duşuşyklar geçiriler. Belki, raýatlyk standartlaryny ýokarlandyrmak üçin bir gurama dörediler we men şol guramanyň prezidenti saýlanaryn.
  Men hemişe bir zadyň prezidenti bolmagy arzuw edýärdim. Nähili ajaýyp arzuw.
  Wah, bu işlemez. Men bir jümle, on, ýüz sahypa ýazdym. Olary ýyrtmaly boldy. Hakykat şeýle bir gatly tokaýlyga siňip gitdi welin, içine girip bolmaýardy.
  Dünýädäki ähli adamlar ýaly, men hem çagalygymy göz öňüne getirişimde şeýle bir düýpli täzeden döretdim welin, Hakykat düýbünden ýitip gitdi.
  Indi bolsa ykrarnama. Men ykrarnamalary gowy görýärin. [Öz ejemiň, öz kakamyň] ýüzüni ýadymda saklamaýaryn. Men oturyp ýazyp otyrkam, aýalym goňşy otagda, ýöne onuň nähili görünýändigini ýadymda saklamaýaryn.
  Aýalym meniň üçin pikir, ejem, ogullarym, dostlarym bolsa pikirler.
  Meniň fantaziýam meniň bilen Hakykatyň arasyndaky diwar. Men yzygiderli özümi çümdürýän we seýrek ýagdaýda doly çykýan bir fantaziýa dünýäsi bar. Men her günüň tolgundyryjy derejede gyzykly we tolgundyryjy bolmagyny isleýärin, eger şeýle bolmasa, men fantaziýam bilen ony şeýle etmäge synanyşýaryn. Eger sen, nätanyş bir adam, meniň ýanyma gelseň, bir pursat seni hakyky bolşyň ýaly görerin, ýöne başga bir pursatda sen ýitip gidersiň. Sen meni pikirlendirýän bir zat aýdýarsyň we men gidýärin. Bu gije belki seni düýşümde görerin. Biz ajaýyp gürrüňler ederis. Meniň fantaziýam seni geň, asylly we belki-de ýaramaz ýagdaýlara salar. Indi meniň şübhem ýok. Sen meniň towşanymsyň, men bolsa seni yzarlaýan it. Hatda seniň fiziki barlygyň hem meniň fantaziýamyň hüjümi bilen üýtgeýär.
  Bu ýerde ýazyjynyň döreden gahrymanlary üçin jogapkärçiligi barada bir zat aýtmaga rugsat beriň. Biz ýazyjylar hemişe jogapkärçilikden ýüz öwürmek bilen mundan çykýarys. Biz arzuwlarymyz üçin jogapkärçiligi inkär edýäris. Nähili absurd. Mysal üçin, men hakykatdanam meni islemeýän bir aýal bilen söýüşmegi näçe gezek arzuw etdim. Näme üçin şeýle arzuw üçin jogapkärçiligi inkär etmeli? Men muny edýärin, sebäbi men ondan lezzet alýaryn [ў - hatda muny aňly etmesem-de. Biz ýazyjylar hem aňsyz zatlar üçin jogapkärçiligi öz üstümize almaly ýaly.]
  Men günäkärmi? Men şeýle gurlan. Men hemmeleri ýaly. Sen boýun almak isleýşiňden has köp maňa meňzeýärsiň. Ahyrsoňy, bu bölekleýin seniň günäňdi. Näme üçin meniň göz öňüne getirişimi basyp aldyň? Hormatly okyjy, ynanýaryn, eger sen maňa gelseň, meniň göz öňüne getirişim derrew basyp alardy.
  Sud proseslerinde şaýatlar bilen iş salyşmaly bolan kazylar we aklawçylar meniň keselimiň nähili giňden ýaýrandygyny, hakykata nähili az adamyň bil baglap biljekdigini bilýärler.
  Men teklip edişim ýaly, özüm hakda ýazmak meselesine gelende, meni tassyklaýan diri şaýatlar bolmasa, men, gürrüň beriji, gowy bolardy. Elbetde, olar umumy durmuşymyzyň hakyky wakalaryny hem öz fantaziýalaryna laýyk getirip üýtgederdiler.
  Men ony edýärin.
  Sen ony et.
  Hemmeler muny edýär.
  Bu ýagdaýdan çykmagyň has gowy usuly, men şu ýerde edenim ýaly, öz goragyny alyp biljek Tara Murhedi döretmekdir.
  Iň bolmanda bu meniň dostlarymy we maşgala agzalarymy azat edýär. Munuň ýazyjynyň hilesidigini boýun alýaryn.
  Aslynda, diňe Tara Murheady döredip, ony öz fantaziýamda janlandyrandan soň, men çarşaflaryň öňünde oturyp, özümi rahat duýup bildim. Şondan soň men özüm bilen ýüzbe-ýüz boldum, özümi kabul etdim. "Eger sen dogumly ýalançy, fantaziýa adamy bolsaň, näme üçin özüň bolup bilmersiň?" diýip öz-özüme aýtdym we muny aýdandan soň, derrew täze rahatlyk duýgusy bilen ýazyp başladym.
  OceanofPDF.com
  I BÖLÜM
  
  OceanofPDF.com
  I BAP
  
  GARYP ADAMLARYŇ çagalary hiç hili begenç duýgusyny duýmaýarlar. Gynansak-da, çagalar täze döräp başlaýar. Bu ýene bir çaga we çagalar aňsatlyk bilen dünýä inýär. Bu ýagdaýda, erkek näme üçindir biraz utanýar. Aýal syrkaw bolany üçin gaçyp gidýär. Göreliň, indi iki oglan we bir gyz bardy. Häzirlikçe üç. Bu soňky oglanyň başga bir oglan bolmagy gowy. Ol uzak wagtlap köp gymmata eýe bolmaz. Ol uly doganynyň eşiklerini geýip biler, soňra ulalyp, öz zatlaryny talap edende, işläp biler. Işlemek adamyň umumy ykbalydyr. Bu başlangyçdan maksat edilipdi. Kabyl Habyly taýak bilen öldürdi. Bu meýdanyň gyrasynda boldy. Bu wakanyň suraty ýekşenbe mekdebiniň broşýurasynda bar. Habyl ýerde ölüp ýatyr we Kabyl elinde taýak bilen onuň üstünde durýar.
  Arka planda Hudaýyň perişdeleriniň biri elhenç bir jümle aýdýar: "Maňlaýyňyň deri bilen çöregiňi iýersiň". Bu jümle asyrlaryň dowamynda Ogaýodan bolan kiçijik oglany beýlekileriň arasynda tutmak üçin aýdylyp gelinýär. Dogrusy, oglanlar gyzlara garanyňda iş tapmakdan has aňsat. Olar has köp gazanýarlar.
  Edgar Murhed atly oglana diňe kiçijik wagty Edgar diýilýärdi. Ol Ogaýoda ýaşaýardy, ýöne kakasy Demirgazyk Karolinadandy we Demirgazyk Karolina erkeklerine [gülkünç] "Tar Heels" diýilýär. Goňşusy ony başga bir kiçijik "Tar Heel" diýip atlandyrdy we şondan soň oňa ilki "Tar Heel", soňra bolsa diňe "Tar" diýildi. Nähili gara, ýapyşykly at!
  Tar Murhed Ogaýo ştatynyň Kamden şäherinde doguldy, ýöne ol ýerden gidenden soň ejesiniň gujagyna alyndy. Ol wyždanly adam bolansoň, şäheri hiç haçan görmedi, köçelerinde hiç haçan ýöräp görmedi we soňra, ulalansoň, gaýdyp gelmezlige synanyşdy.
  Baý haýaly bolan we lapykeç bolmagy halamaýan çaga bolansoň, ol öz fantaziýasynyň miwesi bolan özüne mahsus bir ýeriň bolmagyny gowy görýärdi.
  Tar Murhed ýazyjy boldy we kiçi şäherlerdäki adamlar, olaryň nähili ýaşaýandygy, näme pikir edýändigi, başlaryna nämeleriň gelendigi barada hekaýalar ýazdy, ýöne ol hiç haçan Kamden barada ýazmady. Ýeri gelende aýtsak, şeýle ýer bar. Ol demir ýoluň ugrunda. Syýahatçylar ol ýerden geçip, benzin baklaryny doldurmak üçin saklanýarlar. Sagyz, elektrik enjamlary, tekerler we konserwirlenen miwe-gök önümleri satýan dükanlar bar.
  Tar Kamdeni göz öňüne getirende, bularyň hemmesini bir gyra taşlady. Ol ony öz şäheri, öz hyýalynyň miwesi hasaplaýardy. Käwagt ol uzyn düzlügiň gyrasynda ýerleşýärdi we onuň ýaşaýjylary penjirelerinden giň ýer we asmana seredip bilýärdiler. Giň, otluk düzlügiň içinde agşam gezelenç etmek üçin ýer, ýyldyzlary sanap, agşam şemalyny ýaňagyňda duýup, uzakdan gelýän gijäniň asuda seslerini eşitmek üçin ýer.
  Erkek adam hökmünde Tar, mysal üçin, şäher myhmanhanasynda oýandy. Ol ömrüniň dowamynda ýazan ertekilerine jan bermäge synanyşdy, ýöne işi kyn boldy. Häzirki zaman durmuşy çylşyrymly. Bu barada näme diýjek? Ony nädip düzetjek?
  Mysal üçin, bir aýaly alyp göreliň. Erkek hökmünde aýallary nähili düşünersiňiz? Käbir erkek ýazyjylar meseläni çözüpdik diýip pikir edýärler. Olar şeýle ynam bilen ýazýarlar welin, çap edilen hekaýany okanyňda, ol seni düýbünden ýykýar, ýöne soňra, oýlanyp görseň, bularyň hemmesi ýalan ýaly görünýär.
  Özüňi düşünip bilmeseň, aýallary nädip düşünersiň? Kimise ýa-da bir zada nädip düşünip bilersiň?
  Erkek adam hökmünde Tar käte şäherde düşeginde ýatyp, doglan şäheri, hiç haçan görmedik we görmek islemedik şäheri, düşünip bilýän we ony hemişe düşünen adamlar bilen dolu şäheri, Kamdeni ýatlaýardy. [Onuň bu ýere bolan söýgüsiniň sebäbi bardy.] Ol bu ýerde hiç kime pul bergili däldi, hiç kime aldamady, hiç haçan Kamden aýaly bilen söýüşmedi, soň bolsa muny islemeýändigini bildi.
  Kamden indi onuň üçin daglaryň arasyndaky ýere öwrüldi. Ol iki tarapynda beýik daglar bolan jülgede ýerleşýän kiçijik ak şäherdi. Oňa ýigrimi mil uzaklykdaky demir ýol şäherinden araba bilen baryp bolýardy. Ýazgylarynda we pikirlerinde realist bolan Tar öz şäheriniň öýlerini aýratyn rahat etmedi, adamlary hem aýratyn gowy ýa-da hiç hili üýtgeşik etmedi.
  Olar nähili bolsalar, şeýledi: ýönekeý adamlar, agyr durmuşda ýaşaýardylar, jülgelerdäki we dag eteklerindäki kiçi meýdanlardan güzeran görýärdiler. Ýerler gaty garyp we meýdanlar dik bolany üçin, döwrebap oba hojalyk gurallaryny ornaşdyryp bolmady we adamlaryň olary satyn almaga pullary ýetmeýärdi.
  Taryň doglan şäherinde, hakyky Kamdene asla meňzemeýän, diňe hyýaly ýerde elektrik çyrasy, suw akabasy we hiç kimiň awtoulagy ýokdy. Gündiz erkekler we aýallar el bilen mekgejöwen ekmek üçin meýdanlara çykyp, bugdaýy tagtalar bilen ýygýardylar. Gije sagat ondan soň, dargap giden garyp öýleri bolan köçeler yşyksyzdy. Hatda öýler hem garaňkydy, diňe kimdir biriniň syrkawlan ýa-da adamlaryň ýygnanýan seýrek öýleri. Gysgaça aýdylanda, bu ýer Köne Äht döwründe Ýahudada tapyp boljak ýerdi. Isa öz gullugy döwründe, soňra Ýahýa, Matta, şol geň, newropat Iuda we beýlekiler şeýle ýere aňsatlyk bilen baryp bilýärdiler.
  Syrly ýer - romantika öýi. Ogaýo ştatynyň Kamden şäheriniň ýaşaýjylary Taryň öz şäheri baradaky garaýşyny nähili derejede halamazlar?
  Aslynda, Tar öz şäherinde hakyky dünýäde gazanyp bolmajak bir zada ýetmäge synanyşýardy. Hakyky durmuşda adamlar hiç haçan bir ýerde durmadylar. Amerikada hiç zat uzak wagtlap bir ýerde durmaýar. Sen şäher oglany we bary-ýogy ýigrimi ýyl ýaşamaga gidýärsiň. Soňra bir gün gaýdyp gelip, şäheriň köçelerinde ýöräp gidýärsiň. Hemme zat bolmalysy ýaly däl. Köçeňde ýaşaýan we seniň ajaýyp diýip pikir edýän utanjaň kiçijik gyz indi aýal. Onuň dişleri çytylyp, saçlary eýýäm seýrelip başlady. Nähili utanç! Sen ony oglanlykda tanaýan wagtyňda, ol dünýäde iň ajaýyp zat ýaly görünýärdi. Mekdepden öýe gaýdyp barýarkaň, onuň öýüniň ýanyndan geçmek üçin elinden gelenini etdiň. Ol öňdäki howludady we seniň gelýändigiňi görüp, gapydan ylgap, öýüň içinde ýarym garaňkylykda durdy. Sen bir göz aýladyň, soňra ýene seretmäge het edip bilmediň, ýöne onuň nähili owadandygyny göz öňüne getirdiň.
  Çagalygyň hakyky ýerine gaýdyp geleniňde seniň üçin betbagt gün bolar. Hytaýa ýa-da Günorta deňizlerine gitmek has gowudyr. Gäminiň palubasy üstünde oturyp, arzuw et. Indi kiçijik gyz durmuşa çykdy we iki çaganyň ejesi. Beýsbol toparynda şortstop oýnan we seniň derdiňe çenli göriplik eden oglan saç ussasy boldy. Hemme zat ýalňyş boldy. Tar Murhediň meýilnamasyny kabul etmek, şäherden ir gitmek, hiç zady anyk ýadyňa salmaz ýaly ir gitmek we hiç haçan gaýdyp gelmezlik has gowudyr.
  Tar Kamden şäherini öz durmuşynda aýratyn bir zat hasaplaýardy. Uly ýaşly we üstünlikli hasaplanýan hem bolsa, ol ýer baradaky arzuwlaryna berk ýapyşýardy. Ol agşamy uly şäher myhmanhanasynda birnäçe erkek bilen geçirdi we giç bolýança otagyna gaýtmady. Bolýar, onuň kellesi ýadady, ruhy ýadady. Gürrüňler we belki-de käbir pikir alyşmalar boldy. Ol islemeýän zadyny etmegini isleýän semiz bir adam bilen jedelleşipdi.
  Soňra ol öz otagyna çykdy, gözlerini ýumdy we derrew özüni öz hyýallarynyň şäherinde, doglan ýerinde, hiç haçan aňly görmedik şäherinde, Ogaýo ştatynyň Kamden şäherinde tapdy.
  Gijedi, ol şäheriň üstündäki daglarda ýöräp barýardy. Ýyldyzlar ýalpyldap durdy. Ýeňilje şemal ýapraklaryň şyrpyldysyny çykardy.
  Ol ýadaw bolýança daglardan ýörände, sygyrlaryň otlaýan çemenliklerinden we jaýlaryň ýanyndan geçip bilýärdi.
  Ol köçelerdäki her bir öýdäki adamlary tanaýardy, olar barada hemme zady bilýärdi. Olar kiçijik oglanlykda arzuw eden adamlary ýalydy. Onuň batyr we mähirli hasaplaýan adamy hakykatdanam batyr we mähirlidi; owadan hasaplaýan kiçijik gyz bolsa owadan aýala öwrüldi.
  Adamlara ýakynlaşmak agyry getirýär. Adamlaryň biziň ýalydygyny görýäris. [Parahatçylyk isleýän bolsaňyz], daşda durup, adamlar barada arzuw etmek has gowudyr. Bütin ömrüni romantiki ýaly görkezýän erkekler, ahyrsoňy, [belki] hakykatdan hem dogrydyrlar. Hakykat örän erbet. "Maňlaýyňyň deri bilen çöregini gazanarsyň."
  Aldawçylyk we dürli hileler bilen birlikde.
  Kaýin meýdançada Habyly öldüreninde biziň hemmämiziň durmuşymyzy kynlaşdyrdy. Ol muny hokkeý taýagy bilen etdi. Taýak götermek nähili ýalňyşlyk bolmaly. Eger Kaýin şol gün taýak götermedik bolsa, Tar Murhediň doglan ýeri bolan Kamden onuň arzuwlaryndaky Kamdene has meňzejekdi.
  Ýöne onda, belki, ol muny islemezdi. Kemden Taryň göz öňüne getiren progressiw şäheri däldi.
  Kamdenden soň ýene näçe şäher galdy? Tar Murhediň kakasy, onuň ýaly, göçme adamdy. Durmuşda bir ýerde ýerleşip, şol ýerde ýaşap, ahyrsoňy öz yzyny galdyrýan käbir adamlar bar, ýöne Taryň kakasy Dik Murhead şeýle däldi. Eger ol ahyrsoňy ýerleşse, bu onuň başga bir ädim ätmäge gaty ýadaw we ýadaw bolandygy üçin boldy.
  Tar ertekiçi boldy, ýöne belläniňiz ýaly, ertekileri gaýgysyz gezelenççiler gürrüň berýärler. Ertekiçileriň az sanlysy gowy raýat. Olar diňe şeýle bolup görünýärler.
  Taryň kakasy Dik Murhed Demirgazyk Karolinadan günortalydy. Ol dagyň eteginden aşak düşüp, töweregine seredip, ýeri ysgap gören bolmaly, edil Nun ogly Joşuanyň Şittimden Ýerihony görmek üçin iberen iki adam ýaly. Ol Wirjiniýanyň köne ştatynyň burçuny, Ogaýo derýasyny geçdi we ahyrsoňy gülläp ösüp biljekdigine ynanýan şähere ýerleşdi.
  Ol ýolda näme etdi, gijäni nirede geçirdi, haýsy aýallary gördü, näme meýilleşdirýär diýip pikir etdi, hiç kim hiç haçan bilmez.
  Ol ýaşlygynda örän owadandy we puluň ýetmezçilik edýän ýerinde kiçijik baýlygy bardy. Ol Ogaýoda ädik dükanyny açanynda, adamlar oňa üýşüp geldiler.
  Birnäçe wagtlap deňizde ýüzmek aňsatdy. Şäherdäki beýleki dükanyň eýesi gowy ussat, ýöne gaty şadyýan däl garry, gaharjaň bir ýigidiňkidi. Şol günlerde Ogaýo jemgyýetlerinde teatrlar, kinolar, radio, janly, ýagty köçeler ýokdy. Gazetler seýrekdi. Žurnallar bolsa asla ýokdy.
  Dik Murhed ýaly adamyň şähere gelmegi nähili bagtdy. Uzakdan gelenligi üçin, onuň aýtjak zatlary bardy we adamlar ony diňlemek isleýärdiler.
  Onuň üçin nähili mümkinçilik. Puly az we günortaly bolansoň, ol, elbetde, işiniň köp bölegini etmek üçin bir adamy işe aldy we wagtyny lezzet bilen geçirmek üçin taýýarlandy, bu bolsa öz işine has laýyk gelýän işdi. Ol özüne gara kostýum we kümüş zynjyrly agyr kümüş sagat satyn aldy. Onuň ogly Tar Murhed sagady we zynjyry has soň gördü. Dik üçin kyn günler başlanda, olar onuň iň soňky goýberen zady boldy.
  Şol wagt ýaş we baý ýigit bolansoň, at-element satyjysy köpçüligiň söýgüli işgäridi. Ýer heniz täzedi, tokaýlar henizem arassalanýardy we ekin meýdanlary agaç kökleri bilen doldurylypdy. Gijelerine hiç zat ýokdy. Gyşyň uzyn günlerinde bolsa hiç zat ýokdy.
  Dik ýeke aýallaryň arasynda söýgüli adamdy, ýöne birnäçe wagtlap ol ünsüni erkeklere gönükdirdi. Onda belli bir derejede mekirlik bardy. "Eger aýallara aşa köp üns berseňiz, ilki öýlenersiňiz, soňra nähili ýagdaýda bolýandygyňyzy görersiňiz."
  Gara saçly Dikiň murtlary ösüpdi we bu onuň galyň gara saçlary bilen utgaşyp, oňa birneme daşary ýurtly keşp berýärdi. Onuň dükanlaryň öňünde köçeden arassa gara kostýumda, şol wagtky inçe belinden agyr kümüş sagat zynjyry sallanyp ýörşüni görmek haýran galdyryjydy.
  Ol ädim ätdi. "Bolýar, bolýa, hanymlar we jenaplar, maňa serediň. Ine, men siziň araňyzda ýaşamaga geldim." Şol wagtlar Ogaýonyň tokaýlarynda iş günleri tikilen kostýum geýýän we her gün irden syrylýan bir adam çuňňur täsir galdyrardy. Kiçi myhmanhanada stoluň başynda we otagyň iň gowy ýerinde ol bardy. Şähere myhmanhana hyzmatkäri bolup işe gelen ejiz oba gyzlary tolgunmadan titräp, onuň otagyna düşegini ýazyp, ýorgan-düşegini çalyşmak üçin gelýärdiler. Olar barada hem düýşler. Ogaýoda Dik şol wagtlar birhili patyşa ýalydy.
  Ol murtuny sypady, öý eýesi, ofisiant aýallar we hyzmatkärler bilen mähirli gürleşdi, ýöne şu wagta çenli hiç bir aýala ýüz tutmady. "Garaşyň. Goý, olar maňa ýüz tutsunlar. Men hereketli adam. Men işe başlamaly."
  Daýhanlar Dikiň dükanyna abatlamak üçin ädikler bilen gelýärdiler ýa-da täze ädikler satyn almak isleýärdiler. Şäher ilaty hem gelýärdi. Lukman, iki ýa-da üç aklawçy we etrap kazysy bardy. Şäherde gyzgalaň bardy. Bu ajaýyp gürrüňleriň wagtydy.
  Dik 1858-nji ýylda Ogaýo ştatyna geldi we onuň gelmeginiň hekaýasy Taryňkydan tapawutly. Şeýle-de bolsa, hekaýada onuň Orta Günbatardaky çagalygy barada, birneme az-kem bolsa-da, gürrüň berilýär.
  Aslynda, fonunda Günorta Ogaýodaky Ogaýo derýasyndan takmynan ýigrimi bäş mil uzaklykda ýerleşýän garyp, yşyklandyrylmadyk oba ýerleşýär. Ogaýonyň daglyk depeleriniň arasynda baý jülge bardy we häzirki wagtda Demirgazyk Karolina, Wirjiniýa we Tennessi daglyklarynda duş gelýän adamlaryň görnüşi ýaly adamlar ýaşaýardy. Olar ýurda gelip, ýeri eýelediler: jülgäniň özünde näçe bagtly bolsa, dag eteklerinde şonça bagtly däldi. Uzak wagtlap olar esasan awçylyk bilen ýaşaýardylar, soňra agaç kesip, ony daglardan derýa daşaýardylar we günorta satmak üçin satýardylar. Aw kem-kemden ýitip gitdi. Gowy oba hojalyk ýerleri birneme gymmata düşüp başlady, demir ýollar guruldy, derýada gaýyklar we parohodlar bolan kanallar peýda boldy. Sinsinnati we Pitsburg uzakda däldi. Gündelik gazetler ýaýrap başlady we tizden telegraf liniýalary peýda boldy.
  Bu jemgyýetde we bu oýanyş fonunda Dik Murhed birnäçe gülläp ösen ýyllaryny yhlas bilen geçirdi. Soňra Raýat urşy geldi we hemme zady dargady. Şol günleri ol hemişe ýadynda saklady we soňra wasp etdi. Ol gülläp ösen, meşhur we işewür adamdy.
  Ol şol wagt şäher myhmanhanasynda galypdy, gysga boýly, semiz bir adam tarapyndan dolandyrylýardy, ol aýalyna myhmanhanany dolandyrmaga rugsat berýärdi, şol bir wagtyň özünde ol barda işleýärdi we ýaryş atlary we syýasat barada gürrüň edýärdi, we Dik wagtynyň köp bölegini barda geçirýärdi. Bu aýallaryň işleýän wagtydy. Olar sygyr sagýardylar, kir ýuwýardylar, nahar bişirýärdiler, çagalary dogurýardylar we olara geýim tikýärdiler. Olar öýlenenlerinden soň, olar diýen ýaly gözden gaçdylar.
  Illinoýs ştatynda Abraham Linkoln, Duglas we Deýwis sud günlerinde baryp görmegi mümkin bolan şähere meňzeşdi. Şol agşam erkekler barda, at ädik dükanynda, myhmanhana ofisinde we at ädikleri athanasynda ýygnandylar. Gürrüňdeşlik dowam etdi. Erkekler wiski içdiler, ertekiler gürrüň berdiler, temmäki çeýnäp, atlar, din we syýasat barada gürleşdiler, Dik bolsa olaryň arasyndady, olary barda oturtdy, öz pikirlerini beýan etdi, ertekiler gürrüň berdi, degişmelere sebäp boldy. Şol agşam, sagat dokuz bolanda we şäher ilaty onuň dükanyna gelmedik bolsa, ol ýapylyp, at ädikleri athana tarap ugrady, ol ýerde olaryň bardygyny bilýärdi. Bolýar, gürleşmegiň wagty geldi we gürleşmeli köp zat bardy.
  Ilki bilen, Dik demirgazyk jemgyýetinden bolan günortalydy. Ony başgalardan tapawutlandyrýan zat hem şoldy. Ol wepalymydy? Men ynanýaryn. Ol günortalydy we negrleriň we negrleriň indi üns merkezindedigini bilýärdi. Pitsburgdan gazet geldi. Ogaýodan Samuel Çeýz çykyş edýärdi, Illinoýsdan Linkoln Stiwen Duglas bilen jedelleşýärdi, Nýu-Ýorkdan Seward uruş barada gürrüň edýärdi. Dik Duglas bilen ylalaşýardy. Negrler baradaky bu boş zatlar. Bolýar, bolýa! Nähili pikir! Kongresdäki günortalylar, Deýwis, Stiwens, Floýd örän çynlakaýdylar, Linkoln, Çeýz, Seward, Samner we beýleki demirgazyklylar örän çynlakaýdylar. "Eger uruş gelse, biz ony Günorta Ogaýoda taparys. Kentukki, Tennessi we Wirjiniýa geler. Sinsinnati şäheri örän wepaly däl."
  Ýakyndaky şäherleriň käbiri günorta ýaly duýulýardy, ýöne Dik özüni demirgazykda ýerleşýän yssy ýerde tapdy. Ilkinji günlerde köp alpinistler bu ýere göçüp gelipdiler. Bu diňe şowlulykdy.
  Ilki ol dymdy we diňledi. Soňra adamlar onuň gürlemegini islemäge başladylar. Bolýar, gürleşerdi. Ol günortalydy, Günortadan täze gelen. "Näme aýdyp bilersiňiz?" Bu çylşyrymly soragdy.
  - Näme diýerin, şeýlemi? Dik çalt pikirlenmeli boldy. "Negrler üçin uruş bolmaz." Demirgazyk Karolinada Dikiň halkynyň arasynda negrler we olaryň birnäçesi bardy. Olar pagta ekerançylary däldi, ýöne başga daglyk ýerlerde ýaşaýardylar we mekgejöwen we temmäki ösdürip ýetişdirýärdiler. - Görşüňiz ýaly. Dik ikirjiňlendi, soňra yza çekildi. Gulçulygyň oňa näme ähmiýeti bardy? Bu onuň üçin hiç zat aňlatmaýardy. Birnäçe negr aýlanyp ýördi. Olar gaty gowy işçi däldi. Hormatly bolmak we "garyp ak adam" diýilmezlik üçin öýde birnäçe negr bolmalydy.
  Dik berk abolýasiýa tarapdaryna we demirgazykly bolmaga tarap aýgytly ädim ätmezden öň ikirjiňlenip, dymyp dursa-da, köp pikir etdi.
  Onuň kakasy bir wagtlar baý adam bolup, ýeri miras alypdy, ýöne ol biperwaý adamdy we Dik öýünden gitmezden öň işler gowy gitmeýärdi. Moorheadlar garyp ýa-da agyr ýagdaýda däldi, ýöne olaryň sany iki müň gektardan dört ýa-da bäş ýüz gektara çenli azalypdy.
  Bir zat boldy. Dikiň kakasy goňşy şähere gidip, altmyş ýaşdan geçen birnäçe garaýagyz erkek satyn aldy. Garry garaýagyz aýalyň dişleri ýokdy, garry garaýagyz adamyň bolsa aýagy agyrýardy. Ol diňe eýgerip bilýärdi.
  Ted Murhed bu jübüti näme üçin satyn aldy? Olaryň eýesi garyp adamdy we olaryň öýüniň bolmagyny isleýärdi. Ted Murhed olary Murhed bolandygy üçin satyn aldy. Ol ikisini hem ýüz dollara satyn aldy. Şeýle gara derilileri satyn almak Murhed ýalydy.
  Garry garaýagyz adam hakyky betnebisdi. Tom daýysynyň öýündäki zatlardan hiç hili maýmyn işi ýokdy. Onuň Günortanyň çuňlugynda alty ýerde emlägi bardy we ol hemişe özüne ogurlyk edýän, çagalaryny dogurýan we oňa ideg edýän garaýagyz aýala bolan söýgüsini saklap bilýärdi. Günortanyň çuňlugynda, şeker plantasiýasyna eýe bolanda, ol özüne gamyş turbalaryny ýasap, olary çalyp bilýärdi. Ted Murhedi özüne çekýän zat turba çalmakdy.
  Слишком много таких негров.
  Dikiň kakasy gartaşan är-aýaly öýe getirende, olar köp zat edip bilmediler. Aýal aşhanada käbirlerine kömek edýärdi, erkek bolsa meýdanda Moorhead oglanlary bilen işleýän ýaly boldy.
  Garaýagyz garry adam ertekiler gürrüň berip, tüýküni çalýardy, Ted Murhed diňleýärdi. Meýdanyň gyrasyndaky agajyň aşagynda kölegeli bir ýer tapyp, garaýagyz garry alçak tüýküni çykaryp, aýdym çalýardy ýa-da aýdýardy. Murhed oglanlarynyň biri meýdandaky işe gözegçilik edýärdi, Murhed bolsa Murhed. Iş biderek boldy. Hemmeler töweregine ýygnandylar.
  Garry gara adam bütin gün we gijä şeýle dowam edip bilerdi. Geň ýerler, Günortanyň çuňlugy, şeker plantasiýalary, uly pagta meýdanlary, eýesiniň ony Missisipi derýa gämisinde kärendesine beren wagty baradaky hekaýalar. Gürrüňden soň, biz surnaýlary çalýardyk. Meýdanyň gyrasyndaky tokaýda süýji, geň saz ýaňlanyp, golaýdaky dagyň etegine çykýardy. Käwagt guşlaryň göriplik bilen aýdym aýtmagyny bes etmegine sebäp bolýardy. Garry adamyň şeýle zalym bolup, şeýle süýji, gök ýaly sesler çykaryp bilmegi geň. Bu sizi ýagşylygyň we şuňa meňzeş zatlaryň gymmatyna şübhelenmäge mejbur edýärdi. Emma, garry gara aýalyň gara adamyna ýakyp, oňa baglanmagy geň däldi. Mesele, tutuş Murhed maşgalasynyň diňlemeginde, işiň mundan beýläk dowam etmegine päsgel bermekdedi. Şeýle gara erkekler hemişe köpdi. Hudaýa şükür, at ertekiler aýdyp bilmeýär, sygyr süýt berilmeli wagty turba çalyp bilmeýär.
  Sygyr ýa-da gowy at üçin az töleýärsiňiz, sygyr ýa-da at bolsa uzak ýerler barada geň hekaýalary gürrüň berip bilmez, ýaşlara mekgejöwen sürmeli ýa-da temmäki çapmaly bolanda hekaýalar aýdyp berip bilmez, islendik işi ýerine ýetirmegiň zerurlygyny ýatdan çykarjak gamyş turbalarynda saz döredip bilmez.
  Dik Murhed öz işini başlamak isleýändigini karar edende, garry Ted oňa öňe çykmak üçin birnäçe gektar ýeri satdy. Dik birnäçe ýyl golaýdaky şäherde eýer dükanynda şägirt bolup işledi, soňra garry adam pul gazanyp başlady. "Meniň pikirimçe, sen demirgazyga gitmeli; bu has telekeçilik üçin niýetlenen ýer" diýdi ol.
  Hakykatdanam işewür. Dik işewür bolmaga synanyşýardy. Demirgazykda, esasanam abolýasiýa tarapdarlarynyň gelen ýerlerinde, olar hiç haçan israfçy gara derili adamlara çydamazdylar. Aýdaly, garry gara derili fleýta çalyp, sizi gynandyrýança, bagtly edýänçä we işiňizde biperwaý edýänçä. Sazy goýuň. [Häzirki wagtda şol bir zady gürleýän maşyndan hem alyp bilersiňiz.] [Bu iblis işi.] Işewürlik işewürlikdir.
  Dik töweregindäkileriň ynanýanlaryna ynanýanlaryň biridi. Ogaýonyň kiçijik şäherinde "Tom daýysynyň öýi" okaýardylar. Käwagt ol gara öýleri ýadyna salyp, gizlin ýylgyrýardy.
  "Men adamlaryň azgynçylyga garşy bolýan ýerine geldim. Garaýagyzlar jogapkär." Indi ol gulçulygy ýigrenmäge başlady. "Bu täze asyr, täze döwür. Günorta örän inadkär."
  Biznesde, iň bolmanda söwda ulgamynda telekeçilik bolmak, diňe adamlaryň ýanynda bolmak diýmekdi. Olary dükanyňyza çekmek üçin şol ýerde bolmalydyňyz. Eger siz demirgazyk jemgyýetinde günortaly bolsaňyz we olaryň garaýşyny kabul edýän bolsaňyz, demirgazykly bolup doglan wagtyňyzdakydan has ýakyn adamsyňyz. Jennetde bir günäkär üçin has köp şatlyk bar we ş.m.
  Dik nädip özüniň fleýta çalýandygyny aýdyp biler?
  Gamyş çöpleriňizi çalyň, çagalaryňyza ideg etmek üçin bir aýala ýüz tutuň - eger bir betbagtçylyk başyňyzdan geçse - ertekiler gürrüň beriň, köpçüligiň yzyna düşüň.
  Dik juda çenden geçipdi. Onuň Ogaýo jemgyýetindäki meşhurlygy gaýnap duran derejä ýetipdi. Hemmeler oňa bardan içgi satyn almak isleýärdi; şol agşam onuň dükany erkeklerden dolydy. Indi Jeff Deýwis, Jorjiýadan Stiwenson we beýlekiler Kongresde oňa haýbat atyp, gyzgyn çykyşlar edýärdiler. Illinoýsdan Abraham Linkoln prezidentlige dalaş edýärdi. Demokratlar bölünip, üç bilet aldylar. Akmaklar!
  Dik hatda gijelerine garalardan gaçýan märeke goşuldy. Eger bir zat edýän bolsaňyz, ony soňuna çenli dowam etdirmeli we her niçigem bolsa, garalardan gaçmak oýnuň ýarysy ýalydy. Bir tarapdan, bu kanuna garşydy - kanuna we ähli gowy, kanuna boýun bolýan raýatlara, hatda iň gowularyna-da garşydy.
  Olar hojaýynlaryna ýaltalap, aýallara we çagalara ýaltalap, örän rahat ýaşaýardylar. "Bu günorta gara derililer, akylly we mekir adamlar," diýip, Dik pikir etdi.
  
  Dik bu barada köp pikir etmedi. Gaçgak garaýagyzlar adatça ýolda ýerleşýän bir ferma jaýyna äkidilýärdi we iýmitlenenden soň, ambarda gizlenýärdi. Ertesi gije olar Ogaýo ştatynyň Zeýnswil şäherine, Oberlin diýen çet ýere, ýagny kultdan mahrum edijileriň köp bolýan ýerine iberilýärdi. "Her niçik bolsa, kultdan mahrum ediji." Olar Diki dowzaha saljakdylar.
  Käwagt gaçyp giden garaýagyzlary yzarlaýan eýeler tokaýda gizlenmäge mejbur bolýardylar. Günbatardaky indiki şäher öz duýgulary boýunça Dikiň şäheri ýaly güýçli Günorta tarapdardy. Iki şäheriň ýaşaýjylary biri-birinden ýigrenýärdiler we goňşy şäher garaýagyz gaçgaklary tutmak üçin eýeçilik gurýardy. Dik şol ýerde ýerleşmek bagty bolan bolsa, olaryň arasynda bolardy. Olar üçin hem bu oýundy. Toparyň hiç birinde gul ýokdy. Käwagt ok atylýardy, ýöne iki şäherde-de hiç kim şikes almady.
  Şol wagt Dik üçin bu gyzykly we tolgundyryjydy. Gunany ýok edijileriň hatarynda öň tarapa göterilmek ony belli bir şahsyýete, görnükli şahsyýete öwürdi. Ol hiç haçan öýüne hat ýazmaýardy we kakasy, elbetde, onuň näme edýändigini hiç zat bilmeýärdi. Başgalar ýaly, ol urşuň hakykatdanam başlajakdygyna ynanmaýardy, eger başlansa, näme bolar? Demirgazyk Günortany altmyş günüň içinde ýeňip biljekdigine ynanýardy. Günorta bolsa Demirgazyga hüjüm etmek üçin otuz günüň gerek boljakdygyna ynanýardy. "Birleşik saklanyp galmaly we saklanyp galar" diýip, saýlanan prezident Linkoln aýtdy. Her niçigem bolsa, bu sagdyn pikir ýalydy. Ol oba oglanydy, şu Linkoln. Bilýänler onuň uzyn boýly we özüne çekiji, adaty oba adamsydygyny aýtdylar. Gündogardan gelen akylly çagalar oňa gowy çemeleşerdiler. Soňky çaknyşykda ýa Günorta, ýa-da Demirgazyk boýun egerdi.
  Dik käwagt gijelerine ambarlarda gizlenip ýatan gaçyp giden negrleri gözleýärdi. Beýleki ak erkekler fermadady we ol iki ýa-da üç garaýagyz bilen ýeke galýardy. Ol olaryň üstünde durup, aşak seredýärdi. Günortanyň ýoly şeýle. Birnäçe söz aýdyldy. Garaýagyzlar onuň günortalydygyny bilýärdiler, bolýar . Onuň sesindäki bir zat olara aýtdy. Ol kakasyndan eşiden zatlary barada pikir etdi. "Günortadaky kiçi akýagyzlar, ýönekeý akýagyz daýhanlar üçin hiç haçan gulçulyk bolmadyk bolsa, hiç haçan garaýagyz bolmadyk bolsa has gowy bolardy." Olar ýanynda bolanda, bir zat boldy: işlemeli däldigiňizi pikir edýärdiňiz. Aýaly ölmezden öň, Dikiň kakasynyň ýedi güýçli ogly bardy. Aslynda, olar ejiz adamlardy. Dikiň özi islendik kärhana eýe bolan we gitmek isleýän ýeke-täk adamdy. Eger garaýagyzlar bolmadyk bolsa, oňa we ähli doganlaryna işlemek öwredilip bilnerdi, Demirgazyk Karolinadaky Murhed öýi bir zady aňladyp bilerdi.
  Ýatyrmak, şeýlemi? Kaşki ýatyrmak ýatyryp bilsedi. Uruş aklaryň garaýagyzlara bolan garaýyşlarynda düýpli üýtgeşiklik döretmezdi. Islendik garaýagyz erkek ýa-da aýal akýagyz erkege ýa-da aýala ýalan sözlärdi. Ol ambardaky garaýagyzlardan näme üçin gaçandygyny aýtmagyny talap etdi. Elbetde, olar ýalan sözlediler. Ol gülüp, öýe gaýdyp girdi. Eger uruş başlansa, kakasy we doganlary Günorta tarapda ýöriş ederler [Demirgazyk tarapda ýöriş eden ýaly, ýönekeýlik bilen]. Olaryň gulçulyk barada näme aladasy bardy? Olar hakykatdanam Demirgazyklaryň nähili gürleýändigine gyzyklanýardylar. Demirgazyk Günortanyň nähili gürleýändigine gyzyklanýardy. Iki tarap hem Kongrese sözçüler iberdi. Bu tebigy zatdy. Dikiň özi gürleýän, başdan geçirmelere höweslidi.
  Soňra uruş başlady we Taryň kakasy Dik Murhed oňa girdi. Ol kapitan boldy we gylyç göterdi. Ol garşylyk görkezip bilermidi? Dik däl.
  Ol günorta tarapdaky Orta Tennessi şäherine gitdi we Rouzkransyň goşunynda, soňra bolsa Grantyň goşunynda gulluk etdi. Onuň esbap dükany satyldy. Bergilerini üzýänçä, hiç zat galmady diýen ýaly. Ol çagyryşyň şol tolgundyryjy günlerinde olary meýhanada köp kabul edýärdi.
  Jaň edilmek nähili gyzyklydy, nähili tolgundyryjydy. Aýallar, erkekler we oglanlar gyşarnyksyzdy. Şol günler Dik üçin ajaýyp günlerdi. Ol şäheriň gahrymanydy. Pul gazanýan bolup dogulmasaňyz we görnükli wezipä ýetip bilmeseňiz, durmuşda şeýle mümkinçilikler köp bolmaýar. Parahatçylyk döwründe diňe ertekiler gürrüň berýärsiňiz, barda başga erkekler bilen içýärsiňiz, owadan kostýum we agyr kümüş sagada pul harçlaýarsyňyz, murt ösdürýärsiňiz, ony sypaýarsyňyz, başga bir erkek isleýän wagty gürleşýärsiňiz. Siziň ýaly gürleşýärsiňiz. Hatda ol has gowy gürleýän bolmagy mümkin.
  Käwagt gijelerine, tolgunma wagtynda Dik doganlarynyň Günorta goşunyna gidýändigini pikir edýärdi, ol Demirgazyk goşunyna giden ýaly ruhda. Olar çykyşlary diňleýärdiler, goňşuçylykdaky aýallar duşuşyklar geçirýärdiler. Olar nädip daşda durup bilýärdiler? Olar bu ýere şu ýalta garry negr ýaly ýigitleri daşda saklamak üçin geldiler, olar gamyş tüýküni çalýardylar, aýdymlary aýdýardylar, geçmişi barada ýalan sözleýärdiler, işlemeli bolmaz ýaly aklary göwün açýardylar. Dik we onuň doganlary bir gün biri-birini atyp bilerler. Ol meseläniň bu tarapy barada pikir etmekden ýüz öwürdi. Bu pikir diňe gijelerine geldi. Ol kapitan wezipesine bellenipdi we gylyç göteripdi.
  Bir gün özüni tapawutlandyrmak üçin mümkinçilik döräpdi. Onuň ýaşaýan demirgazyklylary, indi onuň taýpadaşlary, ajaýyp mergenlerdi. Olar özlerini "Ogaýo sinjap mergenleri" diýip atlandyrýardylar we Rebi nyşana alsalar näme etjekdikleri bilen öwünýärdiler. Rotalar döredilýän mahaly, olar tüpeň ýaryşlaryny geçirýärdiler.
  Hemme zat gowydy. Adamlar şäheriň golaýyndaky meýdanyň gyrasyna golaýlaşyp, kiçijik nyşana agaja daňdylar. Olar örän uzak aralykda durdular we tas ählisi nyşana degdi. Eger olar nyşana degmeseler, iň bolmanda oklaryň "kagyz dişlemek" diýip atlandyrýan zadyny etmegine sebäp boldular. Hemmeler uruşlarda gowy mergenleriň ýeňýändigine ynanýardylar.
  Dik hakykatdanam atmak isleýärdi, ýöne ol batyrgaýlyk etmedi. Ol rota kapitany saýlanypdy. "Seresap bol" diýip, öz-özüne aýtdy. Bir gün, ähli adamlar atyş meýdançasyna gidenlerinde, ol tüpeň aldy. Ol çagalykda birnäçe aw awlapdy, ýöne seýrek däldi we hiç haçan gowy ok atyp bilmedi.
  Indi ol elinde tüpeň bilen durdy. Kiçijik guş meýdanyň üstünde asmanda uçup barýardy. Ol düýbünden biperwaýlyk bilen tüpeňi galdyrdy, nyşana aldy we ok atdy, guş bolsa onuň aýagyna golaýlap düşdi. Ok kellesine degipdi. Bu hekaýalara öwrülýän, ýöne isleýşiň ýaly bolmadyk geň wakalaryň biri.
  Dik meýdany öwünjeňlik bilen terk etdi we yzyna gaýdyp gelmedi. Onuň üçin işler ýaramazlaşýardy; ol uruşdan öň hem gahrymandy.
  Kapitan, ajaýyp zyňyş. Ol eýýäm gylyjyny özi bilen alypdy we aýakgaplarynyň dabanlaryna zynjyrlar dakynypdy. Ol şäheriň köçelerinde ýöräp barýarka, ýaş aýallar perdeli penjireleriň arkasyndan oňa seredýärdiler. Her agşam diýen ýaly onuň esasy keşbi bolan oturylyşyk bolýardy.
  Uruşdan soň öýlenip, köp çagaly bolmalydygyny, hiç haçan gahryman bolmajagyny, ömrüniň galan bölegini şu günlerde gurup, hiç haçan bolmadyk müňlerçe başdan geçirmeleri öz göz öňüne getirmeginde döretmelidigini nädip bilipdir?
  Ertekiçileriň nesli hemişe bagtsyz bolýar, ýöne bagtlylykdan, olar özleriniň nähili bagtsyzdygyny hiç haçan duýmaýarlar. Olar hemişe şu umyt bilen ýaşaýan ynanýanlary bir ýerden tapmaga umyt edýärler. Bu olaryň ganynda bar.
  OceanofPDF.com
  II BAP
  
  MAŇLAÝY _ _ _ durmuş öýleriň ýörişi bilen başlady. Ilki başda olar onuň aňynda örän düşnüksizdi. Olar ýöriş edýärdiler. Ol erkek bolanda-da, öýler onuň göz öňüne getirişinde tozanly ýoldaky esgerler ýaly ýalpyldap durdy. Esgerleriň ýörişi ýaly, olaryň käbiri örän aýdyň ýadynda galdy.
  Jaýlar adamlara meňzeýärdi. Boş jaý boş erkek ýa-da aýala meňzeýärdi. Käbir jaýlar arzan bahadan guruldy, bir ýere jemlendi. Beýlekileri bolsa üns bilen guruldy we içlerinde üns bilen, üns bilen we söýgi bilen ýaşaldy.
  Boş öýe girmek käte gorkunç tejribe bolýardy. Sesler yzygiderli ýaňlanýardy. Olar şol ýerde ýaşaýan adamlaryň sesleri bolmaly. Bir gezek Tar oglan wagty şäheriň daşyndaky meýdanlarda ýabany miweleri ýygmaga ýeke özi çykanda, mekgejöwen meýdanynda duran kiçijik, boş öýi gördi.
  Bir zat ony içeri girmäge iterdi. Gapylar açykdy, penjireler bolsa aýna bilen doludy. Çal tozan ýerde ýatyrdy.
  Kiçijik guş, garlawaç, öýe uçup girdi we gaçyp bilmedi. Gorkup, ol göni Tar tarap uçdy, gapylara, penjirelere. Onuň bedeni penjire çarçuwasyna uruldy we gorky Taryň ganyna siňip başlady. Gorky nähilidir bir ýagdaýda boş jaýlar bilen baglanyşyklydy. Jaýlar näme üçin boş bolmaly? Ol gaçdy, meýdanyň gyrasyna seretdi we garlawaçyň gaçyp barýanyny gördü. Ol meýdanyň üstünde şatlykly, şatlykly uçdy. Tar ýerden çykyp, howada uçmak islegi bilen haýran galdy.
  Tar ýaly aň üçin - hakykat hemişe onuň göz öňüne getirýän reňkleri bilen ýuwulýardy - çagalyk döwründe ýaşan öýlerini anyklamak mümkin däldi. Hiç haçan ýaşamadygyna (ol doly ynanýardy), ýöne ony gowy ýadynda saklaýan bir öý bardy. Ol pes we uzyn, onda bir dükançy we onuň uly maşgalasy ýaşaýardy. Üstü aşhananyň gapysyna diýen ýaly degýän öýüň arkasynda uzyn, pes ammar bardy. Taryň maşgalasy golaýda ýaşaýan bolmaly we ol şübhesiz onuň üçeginiň aşagynda ýaşamagy isleýärdi. Çaga hemişe öz öýünden başga bir öýde ýaşamagy synanyşmak isleýär.
  Bakkalyň öýünde hemişe gülküli sesler eşidilýärdi. Agşam olar aýdym aýdýardylar. Bakkalyň gyzlarynyň biri pianino çalýardy, beýlekileri bolsa tans edýärdi. Şeýle hem iýmit köpdi. Taryň ýiti burnundan taýýarlanýan we berilýän iýmitiň ysy gelýärdi. Bakkal azyk satmadymy? Näme üçin şeýle öýde iýmit köp däldi? Gijeler ol öýünde düşeginde ýatyp, özüniň bakkalyň oglydygyny düýşünde görýärdi. Bakkal gyzyl ýaňakly we ak sakgally güýçli adamdy we ol gülende öýüniň diwarlary titräp gidýärdi. Ümitsizlik bilen Tar özüne hakykatdanam bu öýde ýaşaýandygyny, bakkalyň oglydygyny aýtdy. Onuň arzuw eden zady, iň bolmanda, onuň göz öňüne getirmeginde hakykata öwrüldi. Şeýlelikde, bakkalyň ähli çagalary gyz boldy. Näme üçin hemmeleri bagtly etjek söwda bilen meşgullanmaly däl? Tar bakkalyň gyzyny öz öýüne gelip ýaşamagy saýlady we ol onuň gyzyna ogul hökmünde gitdi. Ol kiçijik we örän sessizdi. Belki, ol beýlekiler ýaly köp protest bildirmezdi. Ol şeýle görünmeýärdi.
  Nähili ajaýyp arzuw! Bakkalçynyň ýekeje ogly Tar stoluň üstünde nähili iýmitiň bardygyny saýlamak hukugy berlendigi üçin, ol bakkalçynyň atyna münüp, aýdymlar aýdyp, tans edip, şazada ýaly kabul edilipdi. Ol özi ýaly şazadanyň şeýle ýerde ýaşamagy arzuw edýän ertekileri okapdy ýa-da eşidipdi. Bakkalçynyň öýi onuň galasydy. Şeýle köp gülki, şeýle köp aýdym we iýmit. Oglan başga näme isleýär?
  Tar ýedi adamdan ybarat maşgalada üçünji çagady, olaryň bäşisi oglandy. Ilkinji pursatdan başlap, öňki esger Dik Murhediň maşgalasy göçüp ýördi we bir öýde iki çaga dünýä inmedi.
  Çaganyň öýi näme bolmaly däl? Onuň gülleri, gök önümleri we agaçlary bolan bagy bolmaly. Şeýle hem, atlary saklanýan ammar we ammaryň arkasynda beýik otlaryň ösýän boş ýer bolmaly. Uly ýaşly çagalar üçin öýde awtoulagyň bolmagy, elbetde, gowy zat, ýöne kiçi çaga üçin hiç zat gara ýa-da çal reňkli ýumşak garry atyň ornuny tutup bilmez. Eger soňraky, ulalan Tar Murhed täzeden dünýä inse, ol, ähtimal, semiz, şadyýan aýaly bolan bakal dükançysyny ene-atasy hökmünde saýlar we onuň eltip beriji awtoulagynyň bolmagyny islemezdi. Ol onuň azyk önümlerini at bilen eltip bermegini we irden Tar uly oglanlaryň öýe gelip, olary alyp gitmegini isleýärdi.
  Soňra Tar öýden ylgap çykyp, her atyň burnuna degýärdi. Oglanlar oňa sowgatlar, alma ýa-da banan, dükandan satyn alan zatlaryny bererdiler, soňra bolsa ol ýeňişli ertirlik naharyny iýip, boş ambarda beýik otlaryň arasynda oýnardy. Otlaryň arasynda onuň kellesinden ýokary ösüp, ol olaryň arasynda gizlenip bilerdi. Ol ýerde garaňky tokaýlarda gorkusyz gezýän bir adam, islendik zat bolup bilerdi.
  Taranyň maşgalasynyň çagalyk döwründe ýaşan jaýlaryndan başga-da, köplenç bir köçede ýerleşýän jaýlarda bularyň hemmesi bardy, onuň öýi bolsa hemişe kiçijik, boş ýerde ýerleşýän ýalydy. Goňşunyň öýüniň arkasyndaky ambarda bir at, köplenç iki at we bir sygyr bardy.
  Irden goňşy jaýlardan we ambarlardan sesler geldi. Käbir goňşular doňuz we towuk saklaýardylar, olar bolsa howlydaky agyllarda ýaşaýardylar we stoluň galyndylary bilen iýmitlenýärdiler.
  Irden doňuzlar mürrüldäp, horazlar gygyryp, towuklar ýuwaşlyk bilen gakyldap, atlar kişneýärdi we sygyrlar möňňürdeýärdi. Bulajyklar dünýä indi - uzyn, egri-bugry aýakly geň, owadan jandarlar, olar derrew ejesiniň yzyndan ambaryň içinde gülkünç we ikirjiňlenýän ýagdaýda aýlanyp başladylar.
  Soňra Taryň irden düşekde, uly dogany bilen gyz doganynyň penjiräniň ýanynda oturanlaryny belli bir derejede ýatlamagy galdy. Murhed maşgalasynda eýýäm başga bir çaga dünýä indi, Tar doglandan bäri iki çaga dünýä indi. Çagalar göleler we taýlar ýaly turup ýöremeýärdiler. Olar düşekde arkanlaryna ýatyp, güjükler ýa-da pişikler ýaly uklaýardylar, soňra oýanyp, elhenç sesler çykarýardylar.
  Şol wagtky Tar ýaly durmuşy ýaňy düşünip başlan çagalar kiçi dogan-garyndaşlara gyzyklanmaýarlar. Pişikler bir zat, ýöne güjükler düýbünden başga zat. Olar peçiň arkasyndaky sebediň içinde ýatýarlar. Olaryň ýatan ýyly uýasyna degmek gowy, ýöne öýdäki beýleki çagalar oňa zyýan ýetirýär.
  It ýa-da pişik nähili gowy. Sygyrlar we atlar baý adamlar üçin, ýöne Moorheads it ýa-da pişik alyp bilerdi. Tar çagany it bilen nähili höwes bilen çalşardy we aty bolsa, onuň synaga garşy durandygy gowy boldy. Eger at ýumşak bolup, onuň arkasynda münmegine rugsat beren bolsady ýa-da ýaşaýan şäherleriniň birinde uly ýaşly goňşy oglan ýaly arabada ýeke özi oturyp, atyň arkasyndaky jylawy tutup bilsedi, ol tutuş Moorhead maşgalasyny satyp bilerdi.
  Murhed öýünde bir söz bardy: "Çaga burnuňy döwdi". Nähili elhenç söz! Täze doglan çaga aglady we Taryň ejesi ony götermäge gitdi. Ene bilen bäbegiň arasynda geň bir baglanyşyk bardy, Tar ýerde ýöremäge başlanda ony eýýäm ýitiripdi.
  Ol dört ýaşyndady, uly gyz dogany ýedi ýaşyndady, maşgaladaky ilkinji çaga bolsa dokuz ýaşyndady. Indi, nähilidir bir geň we düşnüksiz bir ýol bilen, ol uly doganynyň we gyz doganynyň dünýäsine, goňşularynyň çagalarynyň dünýäsine, beýleki çagalaryň onuň dogany we gyz dogany bilen oýnamaga gelýän öňdäki we arka howlularyna, indi ejesi üçin däl-de, ýaşamaga synanyşmaly boljak giň dünýäniň kiçijik bir bölegine degişlidi. Ejesi eýýäm biraz uzakda, garaňky, geň bir jandardy. Ol henizem aglap bilerdi, ejesi ony çagyrardy, ejesi bolsa saçyny sypap, ylgap baryp, kellesini onuň dyzyna goýup bilerdi, ýöne ol ýerde, uzakda, onuň gujagynda, şol soňky çaga, bäbek hemişe bardy. Onuň burny hakykatdanam ýalňyşdy. Bularyň hemmesini näme aýdyňlaşdyrar?
  Şeýlelik bilen aglap, merhemet gazanmak uly doganyň we gyzyň gözünde eýýäm utançly hereketdi.
  Elbetde, Tar hemişelik bäbek bolup galmak islemeýärdi. Ol näme isleýärdi?
  Dünýä nähili giňdi. Nähili geň we elhençdi. Howluda oýnaýan uly agasy we gyz dogany örän garrapdylar. Kaşki olar iki ýa-da üç ýyllap hereketsiz durup, ösmegini, garramagyny bes etselerdi. Olar beýle etmezdiler. Bir zat oňa munuň bolmajagyny aýtdy.
  Soňra onuň gözýaşlary kesildi; ol özüni näme agladýandygyny eýýäm ýatdan çykarypdy, göýä henizem bäbek ýaly. "Indi ylgap, beýlekiler bilen oýna" diýdi ejesi.
  Ýöne beýlekiler üçin nähili kyn! Kaşki, ol ýetip ýetýänçä olar bir ýerde dursalardy.
  Amerikanyň ortasyndaky bir şäherde köçede bir öýde bahar irden. Murhed maşgalasy öýler ýaly şäherden şähere göçýärdi, olary gijeki köýnek ýaly geýip, çykarýardy. Olaryň we şäheriň galan böleginiň arasynda belli bir derejede izolýasiýa bardy. Öňki esger Dik Murhed uruşdan soň hiç haçan ýerleşip bilmedi. Nikalaşmak ony gynandyran bolmagy mümkin. Doly raýat bolmagyň wagty geldi, emma ol dogry raýat bolup ýetişmedi. Şäherler we ýyllar bilelikde geçip gitdi. Ambarsyz boş ýerlerde jaýlaryň ýörişi, köçeleriň we şäherleriň hatary. Eje Tara hemişe işlidi. Çagalar örän köpdi we olar örän çalt geldiler.
  Dik Murhed baý aýala öýlenmedi, belki-de şeýle edip bilerdi. Ol italýan işçisiniň gyzyna öýlendi, ýöne gyz owadandy. Ol geň, garaňky gözellikdi, uruşdan soň onuň bilen tanyşan Ogaýo şäherinde tapyp boljak gözellik we gyz ony jadylaýardy. Ol hemişe Diki we onuň çagalaryny jadylaýardy.
  Ýöne indi, çagalaryň şeýle çalt ýakynlaşyp gelmegi bilen, hiç kimiň dem almaga ýa-da daşary seretmäge wagty ýokdy. Adamlaryň arasyndaky mähirlilik haýal-haýal ösýär.
  Amerikanyň ortasyndaky bir şäheriň köçesindäki bir öýde bahar irden. Indi ulalan we ýazyjy bolan Tar dostunyň öýünde galýardy. Dostunyň durmuşy onuň öz durmuşyndan düýbünden başgaçady. Öý pes bag diwary bilen gurşalyp alnypdy we Taryň dosty şol ýerde doguldy we ömrüniň ahyryna çenli şol ýerde ýaşady. Ol hem Tar ýaly ýazyjydy, ýöne iki durmuşyň arasynda nähili tapawut bar. Taryň dosty köp kitap ýazypdy - hemmesi başga döwürde ýaşan adamlaryň hekaýalary - esgerler, beýik serkerdeler, syýasatçylar, syýahatçylar barada kitaplar.
  
  Bu adamyň tutuş ömri kitaplarda ýaşaldy, ýöne Taranyň ömri adamlaryň dünýäsinde ýaşaldy.
  Indi onuň dostunyň aýaly bardy, ýumşak sesli, ýumşak aýaldy, Tar ony öýüň ýokarky gatyndaky otagda aýlanyp ýörkänini eşitdi.
  Taryň dosty ussahanasynda okaýardy. Ol hemişe okaýardy, ýöne Tar seýrek okaýardy. Çagalary bagda oýnaýardylar. Iki oglan we bir gyz bardy, garry garaýagyz aýal bolsa olara seredýärdi.
  Tar öýüň arkasyndaky eýwanyň burçunda, gül agaçlarynyň aşagynda oturyp, pikir etdi.
  Öňňin ol we bir dosty gürleşip otyrdylar. Dosty Taryň käbir kitaplaryny agzap, gaşyny galdyrdy. "Men seni halaýaryn" diýdi ol, "ýöne seniň ýazýan käbir adamlaryň bilen hiç haçan duşuşmadym. Olar nirede? Şeýle pikirler, şeýle erbet adamlar."
  Taryň dostynyň kitaplary barada aýdanlaryny başgalar hem aýtdylar. Ol dostunyň okamaga sarp eden ýyllaryny, Taryň her ýere aýlanyp ýören wagtynda bag diwarynyň arkasynda ýaşan ömrüni ýatlady. Şonda-da, ulalanda-da , onuň hiç haçan öýi bolmandy. Ol amerikanlydy, hemişe Amerikada ýaşaýardy we Amerika giňdi, ýöne onuň bir kwadrat fut hem oňa degişli bolmandy. Kakasynyň hiç haçan bir kwadrat fut hem onuňky bolmandy.
  Çyganlar, şeýlemi? Mülkçilik döwründe peýdasyz adamlar. Bu dünýäde kimdir biri bolmak isleseň, öz topragyň, öz emlägiňiň eýesi bol.
  Ol adamlar barada kitap ýazanda, kitaplar köplenç ýazgarylýardy, dosty olary ýazgaranda, sebäbi kitaplardaky adamlar adaty adamlardy, sebäbi olar köplenç hakykatdanam adaty zatlary aňladýardylar.
  "Ýöne men ýönekeý adam," diýip, Tar öz-özüne aýtdy. "Kakamyň ajaýyp adam bolmak isleýändigi hakykat, ol şeýle hem hekaýaçydy, ýöne onuň gürrüň beren hekaýalary hiç haçan ünsden düşürilmedi.
  "Dik Murhediň hekaýalary ýaş wagty onuň eýer dükanlaryna gelýän daýhanlar we fermerler tarapyndan lezzet alýardy, ýöne onuň olary halk üçin ýazmaga mejbur bolandygyny çaklaň - meniň häzir öýünde myhman bolýan adam ýaly" diýip, Tar pikir etdi.
  Soňra onuň pikirleri çagalygyna gaýdyp geldi. "Belki, çagalyk hemişe başgaça bolýar" diýip, ol öz-özüne aýtdy. "Diňe ulalanymyzda barha gödek bolýarys. Gödek çaga diýen zat hiç haçan boldumy? Şeýle zat bolup bilermi?"
  Ulalan wagty Tar çagalygy we öýleri barada köp pikir edýärdi. Ol erkek hökmünde hemişe ýaşaýan kiçijik kärende otaglarynyň birinde oturyp, galamy kagyzyň üstünde süýşüp ýördi. Irki ýazdy we ol otagyň ýeterlik derejede gowydygyny pikir etdi. Soňra ýangyn çykdy.
  Ol, hemişeki ýaly, öýler, adamlaryň ýaşaýan ýerleri, gijelerine we daşarda sowuk we tupanly wagty gelýän ýerleri - adamlaryň ýatýan, çagalaryň uklap, düýş görýän otaglary bolan öýler temasyndan ýene başlady.
  Soňra Tar bu meseläni biraz düşündi. Ol öz-özüne oturan otagynda onuň bedeni, ýöne pikirleri hem bardy diýip pikir etdi. Pikirler bedenler ýaly möhümdi. Näçe adam öz pikirlerini ýatan ýa-da naharlanan otaglaryna reňk bermäge synanyşdy, näçe adam otaglary öz bir bölegine öwürmäge synanyşdy. Gijeleri, Tar düşekde ýatanda we aý şöhle saçanda, diwarlarda kölegeler oýnaýardy we onuň fantaziýalary oýnaýardy. "Çaganyň ýaşamaly öýüni hapalama we seniň hem çagadygyňy, hemişe çagadygyňy ýadyňda sakla" diýip, öz-özüne pyşyrdady.
  Gündogarda myhman öýe girende, olaryň aýaklary ýuwulýardy. "Okyjyny fantaziýamyň öýüne çagyrmazdan öň, pollaryň ýuwulandygyny, penjireleriň aýaklarynyň süpürilendigini anyklamaly."
  Öýler köçede sessiz we ünsli duran adamlara meňzeýärdi.
  "Eger meni hormatlap, sylap, öýüme girseň, sessiz gel. Bir pursatlyk ýagşylyk hakda pikir et we durmuşyňdaky dawa-jenjelleri we çirkinlikleri öýümiň daşynda goý."
  Öý bar, çaga üçin bolsa daşardaky dünýä bar. Dünýä nähili? Adamlar nähili? Gartaşan adamlar, goňşular, Tar kiçijik çagaka Murhedleriň öýüniň öňündäki pyýada ýolunyň ugrundan ýöreýän erkekler we aýallar derrew öz işleri bilen meşgullanmaga başladylar.
  Welliwer atly aýal elinde bazar sebedini tutup, "şäheriň merkezi" diýlip atlandyrylýan syrly we özüne çekiji ýere tarap barýardy. Çaga Tar hiç haçan iň ýakyn burçdan öňe çykmaýardy.
  Gün geldi. Nähili waka! Öýüniň arkasyndaky ambarda iki aty bolansoň, baý bolmaly goňşusy Tary we onuň gyz doganyny - ["üç] ýaş ulyny" - arabada alyp gitmäge geldi. Olar oba gitmelidi.
  Olar Esasy Köçeniň aňyrsyndaky geň bir dünýä syýahat etmäge taýýarlanýardylar. Irden olara Taryň gitmeli däl uly doganynyň gaharlanýandygy, Taryň bolsa doganynyň betbagtçylygyna begenýändigi aýdyldy. Uly doganyň eýýäm köp zady bardy. Ol balak geýýärdi, Tar bolsa henizem ýubka geýýärdi. Şol wagtlar kiçi we ejiz bolup, bir zada ýetip bolýardy. Tar balaklary nähili arzuw edýärdi. Ol şäherden daşary syýahaty we doganynyň balaklaryny ýene bäş ýyllap çalşjakdygyna ynanýardy, ýöne dogan näme üçin bu durmuşdaky ähli gowy zatlary garaşmaly? Uly dogany gitmejekdigi üçin aglamak isledi, ýöne Tar näçe gezek agynyň Tarda bolup bilmejek zady bolandygy üçin aglamak isledi.
  Olar ýola düşdüler, Tar bolsa tolgundy we bagtlydy. Nähili giň, geň dünýä. Kiçijik Ogaýo şäheri Tar üçin ägirt uly şäher ýaly görünýärdi. Indi olar Esasy köçe ýetdiler we otla birikdirilen lokomotiwi gördüler, bu örän gorkunç zatdy. At motoryň öňünde relsleriň ýarysyndan ylgap geçdi we jaň kakyldy. Tar bu sesi öň - öňki gije, onuň ýatan otagynda - uzakdan motoryň jaňynyň kakylmagyny, pyşyrdyň gygyrmagyny, şäheriň içinden geçip barýan otlynyň gümmürdisini, garaňkylykda we dym-dyrslykda, öýüň daşynda, onuň ýatan otagynyň penjireleriniň we diwarynyň aňyrsynda eşidipdi.
  Bu ses atlaryň, sygyrlaryň, goýunlaryň, doňuzlaryň we towuklaryň seslerinden nähili tapawutlanýardy? Beýlekileriň sesleri mähirli, dostlukly seslerdi. Tar özi aglaýardy; gaharlananda gygyrýardy. Sygyrlar, atlar we doňuzlar hem ses çykarýardylar. Haýwanlaryň sesleri ýylylyk we ýakynlyk dünýäsine degişlidi, beýleki ses bolsa geň, romantiki we elhençdi. Tar gije motoryň sesini eşidende, gyz doganyna ýakynlaşdy we hiç zat diýmedi. Eger gyz oýansa, uly dogany oýansa, olar oňa gülerlerdi. "Bu diňe otly" diýip, sesleri ýigrenç bilen doludy. Tar diwarlardan otaga bir [uly] we elhenç zat ýaryljak ýalydy.
  Dünýä ilkinji uly syýahatynyň gününde, özi ýaly etden we gandan ybarat bolan bir at, ägirt uly demir atyň demi bilen gorkup, tizlikli arabany alyp barýarka, ol öwrülip seretdi . Motoryň uzyn, ýokary galdyrylan burnundan tüsse çykýardy we jaňyň elhenç metal sesi gulagyna ýaňlandy. Bir adam taksiniň penjiresinden başyny çykaryp, elini sallady. Ol motoryň golaýynda ýerde duran başga bir adam bilen gürleşýärdi.
  Goňşusy pul çykaryp, Taranyň gorkusyna ýokuşan tolgunan aty rahatlandyrmaga synanyşýardy, onuň gyz dogany bolsa dünýewi bilimden dolup, oňa biraz ýigrenç bilen garap, onuň eginlerinden gujaklady.
  Şeýdip, at asuda ýöräp gitdi we hemmeler yzyna seretmek üçin öwrüldiler. Lokomotiw ýuwaşlyk bilen hereket edip başlady, yzyndaky wagonlar poýezini ajaýyplyk bilen çekdi. Olaryň saýlan ýoluny yzarlamagy karar etmändigi nähili bagtlydy. Ol ýoluň üstünden geçip, uzakdaky meýdanlara tarap kiçi jaýlaryň hatarynyň ýanyndan geçdi. Taryň gorkusy geçdi. Geljekde, geçip barýan poýezdiň sesi ony gijelerine oýaranda, ol gorkmazdy. Iki ýaş kiçi dogany bir-iki ýaş ulalyp, gijelerine gorkup başlanda, ol sesinde oňa ýigrenç bilen gepleşip bilerdi. "Bu diňe poýezd" diýip, kiçi doganynyň çagalygyna ýigrenç bilen aýdyp bilerdi.
  Olar depäniň üstünden we köprüden geçdiler. Depäniň başynda saklandylar we Tara uýa aşakdaky jülgeden geçýän otlyny görkezdi. Şol ýerde, uzakda, gidýän otly owadan görünýärdi we Tar şatlykdan ellerini çarpdy.
  Çaganyň ýagdaýy nähili bolsa, adam hem şeýle boldy. Uzak jülgelerden geçýän otlylar, häzirki zaman şäherleriniň köçelerinden akýan awtoulag derýalary, asmandaky uçar eskadrilýalary - häzirki zaman mehaniki döwrüniň ähli täsinlikleri, uzakdan seredilende, soňky Tary haýran galdyryjy we haýran galdyryjy duýgular bilen doldurdy, ýöne olara ýakynlaşanda gorkdy. Motoryň içinde gizlenen güýç ony titretdi. Bu nireden geldi? "Ot" sözleri
  "suw",
  "Nebit" köne zady aňladýan köne sözdi, ýöne bu zatlaryň demir diwarlaryň içinde birleşmegi, düwmä ýa-da ryçaga basmak bilen güýç peýda bolýanlygy, şeýtanyň ýa-da hudaýyň işi ýalydy. Ol şeýtanlary ýa-da hudaýlary düşünýän ýaly bolup görünmeýärdi. Bu erkekler we aýallar üçin ýeterlik derejede kyndy.
  Ol täze dünýäde garry adamdymy? Sözler we reňkler birleşdirilip bilnerdi. Onuň daş-töweregindäki dünýäde onuň göz öňüne getirmesi käte gök reňke aralaşyp bilýärdi, ol bolsa gyzyl bilen utgaşdyrylanda geň bir zat döredýärdi. Sözler birleşip, jümleler döredip bilýärdi we jümleler adatdan daşary güýje eýedi. Jümle dostlugy bozup, aýaly ýeňip, uruş başlap bilýärdi. Merhum Tar sözleriň arasynda gorkusyz ýöräpdi, ýöne dar polat diwarlaryň içinde nämeleriň bolup geçýändigi oňa hiç haçan düşnükli bolmady.
  Ýöne indi ol henizem çagady, giň dünýä kowlupdy we eýýäm biraz gorkýardy we öýüni küýseýärdi. Ondan başga biri [soňra gujagyndaky çaga] tarapyndan uzakda galan ejesi, henizem onuň ömrüniň öýüni gurmaga synanyşýan gaýasydy. Indi ol özüni batgalyk çägede tapdy. Goňşusy geň we ýigrenji görünýärdi. Ol atyny dolandyrmak bilen meşguldy. Ýol ugrundaky jaýlar biri-birinden uzakdady. Giň açyk meýdanlar, meýdanlar, uly gyzyl ambarlar, miweli baglar bardy. Nähili giň dünýä!
  Tary we onuň uýasyny gezdiren aýal örän baý bolmaly. Onuň şäherde iki aty bolan öýü, obada bolsa öýü bolan fermasy, iki uly ambary we san-sajaksyz aty, goýuny, sygyryny we doňuzyny öz içine alýardy. Olar bir tarapynda alma bagy, beýleki tarapynda bolsa mekgejöweni bolan girelge öwrülip, fermanyň howlusyna girdiler. Öý Tar üçin müňlerçe mil uzaklykda ýalydy. Ol gaýdyp gelende ejesini tanarmy? Olar hiç haçan yzyna gaýdyp gelmek ýoluny taparlarmy? Uýasy gülüp, el çarpdy. Öňdäki çimde aýagy titräp duran göle ýüpe daňylypdy we ol oňa görkezdi. "Seret, Tar" diýip, ol gygyrdy we ol oňa çynlakaý, pikirli gözler bilen seretdi. Ol aýallaryň aşa ýeňil-ýelpiligine düşünip başlady.
  Olar uly gyzyl ambaryň garşysynda, ambaryň howlusyndadylar. Jaýyň arka gapysyndan bir aýal, ambardan bolsa iki erkek çykdy. Fermer aýaly Taryň ejesine meňzemeýärdi. Ol uzyn boýly, barmaklary uzyn we agyr işden gabykdy, ejesiniňki ýaly. Ol gapynyň ýanynda duran mahaly, iki çaga onuň ýubkasyndan ýapyşdy.
  Gürrüň bardy. Aýallar hemişe gürleşýärdiler. Onuň gyz dogany eýýäm nähili gepçidi. Ambardaky erkekleriň biri, şübhesiz, daýhanyň adamsy we nätanyş çagalaryň kakasy, öňe çykdy, ýöne aýdasy azdy. Şäher ilaty arabadan düşdi, erkek bolsa birnäçe söz aýdyp, iki çaganyň biri bilen ambara çekildi. Aýallar gürleşmegini dowam etdirýänlerinde, ambaryň gapysyndan bir çaga çykdy - Tar ýaly, ýöne iki-üç ýaş uly oglan, daýhanyň ägirt uly atyna münüp, kakasynyň ýolbaşçylygynda ýöräpdi.
  Tar aýallar, gyz dogany we başga bir ferma çagasy, hem bir gyz bilen galdy.
  Onuň üçin nähili pese gaçma! Iki aýal fermanyň öýüne gitdiler, ol bolsa iki gyz bilen galdy. Bu täze dünýäde ol özüni öz howlusynda öýünde ýaly duýdy. Öýde kakasy bütin gün dükanda boldy we uly doganynyň oňa mätäçligi ýokdy. Uly dogany ony bäbek hasaplaýardy, ýöne Tar indi bäbek däldi. Ejesiniň gujagynda başga bir çagasy ýokmydy? Gyzy oňa seredýärdi. Aýallar tomaşany alyp barýardylar. "Sen ony we kiçijik gyzy öz bilen oýnamaga alyp bar" diýip, daýhanyň aýaly gyzyna Tary görkezip aýtdy. Aýal barmaklary bilen onuň saçyna degdi we [iki aýal] ýylgyrdy. Bularyň hemmesi nähili uzakda ýaly görünýärdi. Gapyda aýallaryň biri başga görkezmeler bermek üçin saklandy. "Ýadyňda bolsun, ol diňe çaga. Onuň şikeslenmegine ýol bermäň." Nähili pikir!
  Fermer oglan atynyň üstünde oturdy, ikinji bir adam, şübhesiz, kireýine alnan adam, ambaryň gapysyndan başga bir aty alyp çykdy, ýöne Tarany äkitmek üçin hiç hili teklip bermedi. Adamlar we fermer oglan ambaryň ýanyndaky ýoldan uzakdaky meýdanlara tarap ýöräp gitdiler. Atly oglan yzyna seretdi, Taranyň däl-de, iki gyzyň ýüzüne.
  Taryň galýan gyzlary bir-birine seredip, gülüşdiler. Soňra olar ambara tarap ugradylar. Taryň gyz dogany ähli zadyň başynda durdy. Ol ony tanamadymy? Ol onuň elinden tutmak, ejesi ýaly bolup görünmek isledi, ýöne ol rugsat bermedi. Gyzlar hem şeýle etdiler. Olar size ideg edýän ýaly boldular, ýöne aslynda olar diňe özüni görkezýärdiler. Tar, birden [uly] geň ýerde taşlanyp gidendigi üçin aglamak isledi, ýöne özünden üç ýaş uly gyz doganyna geň bir gyza ideg edip, özüni görkezmek kanagatlanmasyny bermek islemedi. Eger aýallar enelik barada gizlinlikde alada etseler, has gowy bolardy.
  Tar indi şeýle giň, geň galdyryjy owadan we şol bir wagtyň özünde [gorkunç] töweregiň ortasynda düýbünden ýalňyz galdy. Gün nähili ýyly şöhle saçýardy. Şondan soň, uzak, uzak wagtlap, näçe gezek, ol bu sahnany arzuw etdi, ony ertekiler üçin fon hökmünde ulandy, ömrüniň dowamynda ony hemişe arzuw eden ajaýyp arzuwynyň fonunda ulandy, bir gün öz fermasyna eýe bolmak, wagtyň geçmegi bilen çal reňklenen boýalmadyk agaç şöhleleri bolan uly ammarlar, ot we haýwanlaryň baý ysy, gün şöhlesi düşen we gar bilen örtülen depeler we meýdanlar, şeýle hem fermanyň bacasyndan gyşky asmana çykýan tüsse.
  Tar üçin bular başga bir, has soňky döwrüň arzuwlary. Uly [esneýän] ammar gapylaryna tarap ýöreýän çaga, gyz dogany onuň elinden ýapyşyp, gürrüňleriň akymyna goşulýar, ol we daýhan gyzy Tary ýalňyzlykdan ýarym deli edýänçä yzda galmaga mejbur bolýardylar, şeýle pikirler ýokdy. Onda ammarlar we olaryň yslary, meýdanlarda ösýän beýik mekgejöwen, uzak depelerde garawul ýaly duran bugdaý süňkleri barada hiç hili aň ýokdy. Diňe kiçijik, gysga ýubkaly, ýalaňaç aýakly, aýaksyz bir jandar, Ogaýo obasyndan bolan eýerçiniň ogly, dünýäde terk edilen we ýalňyz duýýardy.
  Iki gyz giň açylýan gapylardan ambara girdiler we Tara uýa gapynyň golaýyndaky gutuny görkezdi. Ol kiçijik gutudy we onuň kellesine bir pikir geldi. Ol [birneme wagtlap] ondan dynmakçydy. Uýa gutuny görkezip we tabşyryk berende ejesiniň äheňini mümkin boldugyça kabul edip, oňa oturmagy buýurdy. "Men gaýdyp gelýänçäm şu ýerde gal, gitmäge het etme" diýip, ol barmagyny oňa silkäp aýtdy. Hm! Hakykatdanam! Ol özüni nähili kiçijik aýal hasaplaýardy! Onuň gara saçlary bardy, terlik geýýärdi we daýhanyň aýaly bilen Tara ýalaňaç ýören mahaly, Tara ejesi onuň ýekşenbe köýnegini geýmegine rugsat berdi. Indi ol ajaýyp aýaldy. Eger ol Taranyň onuň äheňine nähili gaharlanýandygyny bilsedi. Eger ol biraz ulyrak bolsady, oňa aýdyp bilerdi, ýöne şol pursatda geplemäge synanyşsady, hökman aglap giderdi.
  Iki gyz ýokardaky otluk jaýa basgançak bilen çykyp başladylar, daýhanyň aýaly öňde barýardy. Tara uýa dyrmaşyp, şäher gyzy we çekinjeň bolmak isleýärdi, ýöne uly aýalyň ["çagaly"] roluny öz üstüne alany üçin, ol muny görmeli boldy. Olar ýokardaky garaňky deşige ýitip gitdiler we birnäçe wagtlap çatmadaky otluk jaýda togalanyp, gyzlaryň şeýle wagtlarda edýän ýaly gülüşip we gygyryp ýördüler. Soňra ambaryň üstüne sessizlik çökdi. Indi gyzlar çatmada gizlenip, şübhesiz aýallaryň meseleleri barada gürleşýärdiler. Aýallar ýeke galanda näme hakda gürleşýärdiler? Tar hemişe bilmek isleýärdi. Fermadaky uly aýallar gürleşýärdi, çatmadaky gyzlar gürleşýärdi. Käwagt ol olaryň gülüşini eşitdi. Näme üçin hemmeler gülýärdi we gürleşýärdi?
  Aýallar hemişe onuň ejesi bilen gürleşmek üçin şäher öýüniň gapysyna gelýärdiler. Ýalňyz galanda, ol paýhasly dymyp bilerdi, ýöne olar ony hiç haçan ýalňyz goýmadylar. Aýallar erkekler ýaly biri-birini ýalňyz goýup bilmeýärdiler. Olar şeýle akylly ýa-da batyr däldi. Eger aýallar we bäbekler ejesinden daşda saklansalar, Tar ondan has köp zat alyp bilerdi.
  Ol ambaryň gapysynyň ýanyndaky gutuda oturdy. Ol ýeke galandygyna begenýärmidi? Ol ulalanda, durmuşynda hemişe bolýan geň zatlaryň biri. Aýratyn bir sahna, depä çykýan oba ýoly, demir ýol geçelgesinden gijelerine şähere seredýän köprüden görnüş, tokaýlyga alyp barýan otluk ýol, taşlanan, köne jaýyň bagy - iň bolmanda ýüzleý seredilende, belki-de şol gün onuň gözüniň öňünde ýaýylyp, aňynyň diwarlaryna ownuk jikme-jiklikler bilen ýazylan müňlerçe başga sahnadan has möhüm bolmadyk bir sahna. Onuň aň öýünde köp otag bardy we her otagda bir keýp bardy. Diwarlarda suratlar asylgydy. Ol olary şol ýere asypdy. Näme üçin? Belki, içki saýlama duýgusy işläp durandyr.
  Açyk ammar gapylary onuň suratynyň çarçuwasyny emele getirdi. Onuň arkasynda, ammaryň ammar ýaly girelgesinde, bir tarapynda boş ammar diwary görünýärdi, gyzlaryň dyrmaşýan çardagyna alyp barýan basgançak bardy. Diwarda agaçdan ýasalan dyrnaklar asylgydy, olarda kemerler, at ýakalary, demir nallaryň hatary we eýer bardy. Garşy diwarlarda atlar öz otluklarynda durup, başlaryny sokup bilýän deşikler bardy.
  Bir syçan hiç ýerden gelip, toprak poluň üstünden çaltlyk bilen ylgaşdy-da, ambaryň arka tarapyndaky ferma arabasynyň aşagynda ýitip gitdi, şol bir wagtyň özünde garry çal at başyny deşikleriň birinden çykaryp, Tara gynançly, şahsyýetsiz gözler bilen seretdi.
  Şeýdip, ol dünýä ilkinji gezek ýeke özi peýda boldy. Ol özüni nähili ýalňyz duýdy! Onuň gyz dogany, ähli ýetişen, enelik edep-terbiýesine garamazdan, işinden ýüz öwürdi. Oňa onuň bäbekdigini ýatda saklamagy aýdylypdy, ýöne ol beýle etmedi.
  Ol indi bäbek däldi, şonuň üçin aglamazlyga karar berdi. Ol açyk ammar gapylaryndan öňündäki waka seredip, berk oturypdy.
  Nähili geň sahna. Taryň soňky gahrymany Robinson Kruzo öz adasynda ýalňyz özüni şeýle duýan bolmaly. Ol nähili giň dünýä giripdi! Şeýle köp agaçlar, depeler, meýdanlar. Aýdaly, ol gutusyndan çykyp, ýöräp başlady. Seredýän deşiginiň burçunda, aýallaryň giren ak ferma öýüniň kiçijik bölegini görüp bilýärdi. Tar olaryň seslerini eşidip bilmeýärdi. Indi ol çardahdaky iki gyzyň sesini eşidip bilmeýärdi. Olar onuň kellesiniň üstündäki garaňky deşikden ýitip gitdiler. Wagtal-wagtal ol bir pyşyrdy, soňra bolsa gyzjagaz gülküsini eşitdi. Bu hakykatdanam gülkünçdi. Belki, dünýädäki her bir adam bir geň garaňky deşige girip, ony giň boşlugyň ortasynda oturandyr. Ony gorky gurşap aldy. Uzakda, ol ambaryň gapylaryndan seredende, depeler bardy we ol seredip oturanda, asmanda kiçijik gara nokat peýda boldy. Nokat ýuwaş-ýuwaşdan ulalyp, barha ulaldy. Uzak wagt ýaly görünýän zatdan soň, nokat uly guşa, gargyja öwrüldi we ol onuň kellesiniň üstündäki giň asmanda aýlanyp ýördi.
  Tar oturyp, garçynyň asmanda uly tegeleklerde ýuwaş-ýuwaş hereket edýändigine synlady. Onuň arkasyndaky ambarda garry atyň kellesi ýitip, gaýtadan peýda boldy. Indi at agzyny ot bilen dolduryp, iýip başlady. Ambaryň arkasyndaky arabanyň aşagyndaky garaňky deşige ylgap giren syçan çykyp, oňa tarap süýşüp başlady. Nähili ýagty gözler! Tar gygyrjak boldy, ýöne indi syçan isleýän zadyny tapdy. Ambaryň polunda mekgejöwen gulagy ýatyrdy we ol ony kemirmäge başlady. Onuň ýiti kiçi dişleri ýumşak, gygyrdaýan ses çykardy.
  Wagt haýal, şeýle haýal geçýärdi. Tara uýa onuň bilen nähili degişme oýnady? Ol näme üçin indi Elsa atly ferma gyzy bilen şeýle dymýardy? Olar gitdilermi? Amaryň başga bir ýerinde, atyň arkasyndaky garaňkylykda bir ýerde, bir zat hereket edip, ambaryň polundaky samanlary şyrpyldy. Köne ambar syçanlar bilen doldurylypdy.
  Tar öz gutusyndan düşüp, ambaryň gapylaryndan ýuwaşlyk bilen öýüň ýyly gün şöhlesine girdi. Goýunlar öýüň golaýyndaky otlakda otlap ýördüler we olaryň biri başyny galdyryp, oňa seretdi.
  Indi ähli goýunlar gözegçilik edýärdiler. Agtarlaryň we jaýyň arkasyndaky bagda gyzyl sygyr ýaşaýardy, ol hem başyny galdyryp seretdi. Nähili geň, şahsyýetsiz gözler.
  Tar fermanyň howlusyndan geçip, iki aýalyň çykan gapysyna tarap howlukdy, ýöne gapy gulplydy. Jaýyň içinde hem sessizlik höküm sürdi. Ol bäş minut töweregi ýalňyz galdy. Bu sagatlar ýaly duýuldy.
  Ol arka gapyny ýumruklary bilen urdy, ýöne jogap bolmady. Aýallar ýaňy öýe gelipdiler, ýöne oňa olar uzaklara giden bolmaly ýalydy - gyz dogany bilen daýhan gyzy uzaklara giden ýalydy.
  Ähli zat uzaklara süýşüpdi. Asmana seredip, ol ýokarda aýlanyp ýören gargynyň gördi. Töwerekler barha ulaldy, soňra birden gargynyň gök tarap uçup gitdi. Tar ony ilkinji gezek görende, ol kiçijik bir nokatdy, çybyndan uly däldi, indi bolsa ýene-de şol ýagdaýa gelýärdi. Ol synlanda, gara nokat barha kiçeldi. Ol onuň gözleriniň öňünde titräp, tans edip, soňra ýitip gitdi.
  Ol fermanyň howlusynda ýeke özidi. Indi goýunlar we sygyrlar oňa seretmän, ot iýýärdiler. Ol gyra tarap ýöräp, goýunlara seredip durdy. Olar nähili kanagatlanan we bagtly görünýärdiler. Iýýän otlary tagamly bolmalydy. Her goýun üçin başga-da köp goýun bardy; her sygyr üçin gijelerine ýyly ambar we başga-da sygyrlaryň topary bardy. Öýdäki iki aýalyň biri-biri bardy: onuň gyz dogany Margaretiň oba gyzy Elsa bardy; oba oglanynyň kakasy, işe alnan işçi, iş atlary we atlaryň yzyndan ylgaýan iti bardy.
  Dünýäde diňe Tar ýalňyzdy. Näme üçin ol goýun bolup dogulmady, şonuň üçin başga goýunlar bilen bile bolup, ot iýip bilmedi? Indi ol gorkmaýardy, diňe ýalňyz we gamgyndy.
  Ol ambaryň howlusyndan ýuwaşlyk bilen ýöräp, erkekler, oglanlar we atlar ýaşyl ýoldan ýöräp gitdiler. Ol ýöräp barýarka ýuwaşlyk bilen aglady. Köçedäki otlar ýalaňaç aýaklarynyň aşagynda ýumşak we sowukdy, uzakda gök depeleri, depeleriň aňyrsynda bolsa bulutsyz gök asmany görüp bilýärdi.
  Şol gün oňa şeýle uzyn ýaly görünýän köçe örän gysga bolup çykdy. Ol şol ýerden kiçijik bir tokaýlyk meýdanyna çykdy - uzyn, tekiz jülgede ýaýylyp ýatan meýdanlar we içinden derýa akyp dur - tokaýdaky agaçlar otluk ýola gök kölege salýardy.
  Tokaýda nähili sowuk we asudady. Taranyň bütin ömrüne ýaraşan yhlasy belki-de şol gün başlandy. Ol tokaýda saklanyp, agajyň aşagynda ýerde uzak wagtlap oturan ýaly boldy. Garynjalar ol ýerde-bu ýerde ylgaşyp, soňra ýerdäki çukurlara ýitip gitdiler, guşlar agaç şahalarynyň arasynda uçup gitdiler we onuň golaýlaşmagy bilen gizlenen iki örümjek ýene-de peýda bolup, torlaryny örüp başladylar.
  Eger Tar tokaýa girende aglap duran bolsa, indi saklandy. Ejesi uzakdady. Ol ony birjik-de tapmazlygy mümkin, ýöne tapmasa, bu onuň öz günäsi bolar. Ol ony başga bir ýaş maşgala agzasyny öz üstüne almak üçin gujagyndan aýyrypdy. Goňşusy, ol kimdi? Ol ony gyz doganynyň gujagyna itekläpdi, gyz bolsa gutuda oturmak baradaky gülkünç buýruk bilen ony derrew ýatdan çykardy. Oglanlaryň dünýäsi bardy, ýöne häzirki wagtda oglanlar Taryň ýoldaşlygyna birnäçe gezek ýigrenýändigini görkezýän uly dogany Jon we onuň bilen gürleşmäge-de, hatda aýrylyşmaga-da biynjalyk bolmaýan, atyň üstünde giden oba oglany ýaly adamlary göz öňünde tutýardylar.
  "Bolýar," diýip pikir etdi Tar, ajy nägilelik bilen dolup, "eger men bir dünýäden aýrylsam, başga bir dünýäde peýda bolar".
  Onuň aýagyndaky garynjalar örän bagtlydylar. Olar nähili täsin dünýäde ýaşaýardylar. Garynjalar ýerdäki deşiklerinden ýagtylyga tarap ylgaşyp, gum üýşüp durdular. Beýleki garynjalar dünýäniň aýlanyşyna syýahata çykyp, ýük bilen gaýdyp geldiler. Bir garynja öli sinegi ýeriň boýuna süýräp barýardy. Bir taýak onuň ýoluna päsgel berdi, indi bolsa sineginiň ganatlary taýaga ilişip, onuň hereket etmegine päsgel berdi. Ol taýagy, soňra sinegi çekip, deli ýaly ylgaýardy. Bir guş golaýdaky agaçdan uçup düşdi we ýykylan agajyň üstüne ýagtylyk saçyp, Tar-a seretdi we uzakda, tokaýda, agaçlaryň arasyndaky ýarykdan bir sinjab agajyň göwdesinden aşak düşüp, ýeriň boýuna ylgap başlady.
  Guş Tar tarap seretdi, sinjab ylgamagyny bes edip, seretmek üçin dikeldi, çybyny hereketlendirip bilmedik garynja bolsa kiçijik, tüý ýaly antennalary bilen howsala bilen alamatlar berdi.
  Tar tebigy dünýä kabul edildimi? Onuň aňynda uly meýilnamalar döräp başlady. Ol fermanyň golaýyndaky meýdandaky goýunlaryň ot iýmäge höweslidigini gördü. Näme üçin ol ot iýip bilmedi? Garynjalar ýerdäki çukurda ýyly we rahat ýaşaýardylar. Bir maşgalada köp garynja bardy, görünýän ýaly, ýaşy we ululygy birmeňzeşdi we Tar öz çukuryny tapyp, şeýle köp ot iýenden soň, goýun ýaly, hatda at ýa-da sygyr ýaly uly bolansoň, öz görnüşini tapdy.
  Goýunlaryň, sinjablaryň we garynjalaryň diliniň bardygyna onuň hiç hili şübhesi ýokdy. Indi sinjabyl gygyryp başlady, agaçdaky guş gygyrdy we tokaýyň bir ýerinde başga bir guş jogap berdi.
  Guş uçup gitdi. Sinjap ýitip gitdi. Olar ýoldaşlaryna goşulmaga gitdiler. Diňe Tar ýoldaşy ýokdy.
  Ol kiçijik garynja doganynyň işini dowam etdirmegi üçin egilip, taýagy aldy, soňra dört aýagyna münüp, gürrüňi eşidip biljekdigini görmek üçin gulagyny garynjanyň iligine goýdy.
  Ol hiç zat eşitmedi. Bolýa, ol örän ulydy. Özüniň ýaly beýlekilerden uzakda, ol uly we güýçli ýaly görünýärdi. Ol ýoluň yzyndan gitdi, indi goýun ýaly dört aýagyny basyp, guşuň bir pursat öň gonan agajyna ýetdi.
  
  Agaç bir ujy boşdy we biraz tagalla bilen oňa çykyp biljekdigi aýdyňdy. Gijelerine gitmeli ýeri bolardy. Ol birden erkin hereket edip, erkin we bagtly ýaşap biljek dünýäsine giren ýaly boldy.
  Ol ot iýmäge gitmegiň wagty geldi diýip karar berdi. Tokaýyň içinden geçýän ýolda ýöräp, jülgä alyp barýan ýola düşdi. Uzakdaky meýdanda, her biri ekerança daňylan iki aty sürýän iki adam mekgejöwen sürüp ýördüler. Mekgejöwen atlaryň dyzlaryna çenli ýetdi. Fermer oglany atlaryň birine mündi. Fermer iti beýleki atyň yzyndan çapdy. Uzakdan Taru atlar öýüň golaýyndaky meýdanda gören goýunlaryndan uly däl ýaly görünýärdi.
  Ol hasaryň ýanynda durup, meýdandaky adamlara, atlara we atly oglana seredýärdi. Ferma oglany ulalypdy - ol erkekleriň dünýäsine göçüpdi, Tar bolsa aýallaryň gözegçiliginde galdy. Emma ol zenan dünýäsinden ýüz öwürdi; ol derrew ýyly, rahat dünýä - haýwanat dünýäsine giderdi.
  Ol ýene-de dört aýagyna çöküp, köçedäki haýatyň golaýynda ösýän ýumşak otlaryň arasyndan süýrenip geçdi. Ak ýonja otlaryň arasynda ösüpdi we ilki bilen ýonja gülleriniň birini dişledi. Onuň tagamy beýle erbet däldi we ol barha köp iýdi. At ýa-da hatda goýun ýaly uly bolmazdan öň näçe iýmeli, näçe ot iýmeli? Ol süýrenip, otlary dişlemegini dowam etdirdi, ýöne pyçaklaryň gyralary ýiti we dodaklaryny kesipdi. Bir bölek ot çeýnände, tagamy geň we ajydy.
  Ol berk durdy, ýöne içinden bir zat oňa edýän işiniň gülkünçdigini we eger onuň gyz dogany ýa-da dogany Jon bilse, olaryň oňa güljekdiklerini duýdurýardy. Şonuň üçin wagtal-wagtal ol turup, hiç kimiň gelmeýändigine göz ýetirmek üçin tokaýyň içinden geçýän ýoldan yzyna seredýärdi. Soňra dört aýagyna gaýdyp, otlaryň arasyndan süýrenip geçýärdi. Otlary dişleri bilen ýyrtmak kyn bolany üçin, ellerini ulanýardy. Otlary ýuwutmazdan öň, ýumşaýança we tagamynyň nähili ýigrenjidigine çeýnäp bilmelidi.
  Ulalmak nähili kyn! Taryň ot iýip, birden uly bolmak arzuwy ýitip gitdi we ol gözlerini ýumdy. Gözlerini ýumup, käte gijelerine düşekde edýän tilsimini görkezip bilýärdi. Ol öz bedenini göz öňüne getirip, aýaklaryny we gollaryny uzyn, eginlerini giň edip bilýärdi. Gözlerini ýumup, ol islendik adam bolup bilýärdi: köçelerde çapyp ýören at, ýolda ýöreýän uzyn boýly adam. Ol gür tokaýda aýy, özüne iýmit getirýän gullaryň galasynda ýaşaýan şazada, ol bakalyň ogly bolup, aýallar öýüne höküm sürüp bilýärdi.
  Ol gözlerini ýumup, otlaryň üstünde oturyp, otlary çekip, iýmäge synanyşdy. Otlaryň ýaşyl suwy onuň dodaklaryny we eňegini boýady. Ol indi ulalyp başlan bolmaly. Ol eýýäm otlardan iki, üç, alty agyz iýipdi. Ýene iki ýa-da üç gezek gözlerini açyp, näme gazanandygyny görer. Belki, onuň eýýäm atyň aýaklary bar. Bu pikir ony biraz gorkuzdy, ýöne ol elini uzadyp, ýene otlary çekip, agzyna saldy.
  Elhenç bir zat boldy. Tar çalt aýagyna böküp, iki-üç ädim ylgap, çalt oturdy. Soňky owuç otuny alyp, ýonja gülleriniň birinden bal sorup duran ary tutup, dodaklaryna galdyrdy. Ary onuň dodagyna çakdy, soňra bolsa, bir pursatda eli bilen mör-möjegi ýarym basyp, bir gyra zyňdy. Ol onuň otlaryň üstünde ýatyp, turup uçmaga synanyşýandygyny gördü. Onuň döwülen ganatlary howada deli ýaly galgady we güýçli gygyrdady.
  Iň agyr agyry Tarda boldy. Ol elini dodagyna galdyrdy, arkasyna agdaryldy, gözlerini ýumdy we gygyrdy. Agyry güýçlendikçe, onuň gykylygy barha güýçlendi.
  Ol näme üçin ejesini taşlap gitdi? Ol gözlerini açmaga het edende seredýän asmany boşdy we ol ähli adamzatdan boş dünýä çekildi. Süýrenýän we uçýan jandarlaryň dünýäsi, onuň şeýle ýyly we howpsuz hasaplaýan dört aýakly haýwanlaryň dünýäsi indi garaňky we howply boldy. Golaýdaky otlaryň üstünde kiçijik, göreşýän ganatly haýwan ony ähli tarapdan gurşap alan ägirt uly ganatly jandarlaryň goşunynyň diňe biridi. Ol aýagyna galyp, tokaýyň içinden fermadaky aýallara tarap ylgamak isledi, ýöne hereket etmäge het edip bilmedi.
  Bu kemsidiji gygyrygy çykarmakdan başga çäre ýokdy, şonuň üçin Tar, gözlerini ýumup, köçede arkasy bilen ýatyp, birnäçe sagatlap gygyrmagyny dowam etdirdi. Indi onuň dodagy ýanyp, ulalýardy. Ol onuň barmaklarynyň aşagynda pulsasiýa edip, titräp durandygyny duýdy. Şol wagtlar ulalmak elhenç we agyryly bir zatdy. Ol nähili elhenç dünýäde doguldy.
  Tar at ýa-da adam ýaly ulalmak islemeýärdi. Ol kimdir biriniň gelmegini isleýärdi. Ösüş dünýäsi juda boş we ýalňyzdy. Indi onuň aglaýyşlary hüňürdeme bilen bölünýärdi. Hiç kim gelmezmi?
  Köçeden ylgaýan aýak sesleri eşidilýärdi. Iki erkek adam, it we bir oglan bilen birlikde meýdandan, aýallar öýden we gyzlar ambardan geldiler. Hemmeler ylgaşyp, Tarany çagyrdylar, ýöne ol seretmäge het edip bilmedi. Ferma aýaly oňa golaýlaşyp, ony göterende, ol gözlerini ýumdy we tizden gygyrmagyny bes etdi, emma onuň agysy öňküden-de güýçli boldy.
  Gyssagly maslahat boldy, köp ses birbada gepledi, soňra erkekleriň biri öňe çykdy we başyny aýalyň egninden galdyryp, Taryň elini ýüzünden itip aýyrdy.
  - Diňle, - diýdi ol, - towşan ot iýýärdi we ary ony çakdy.
  Daýhan güldü, hakyna tutulan işçi we daýhan oglan güldü, Tara uýa bilen daýhan gyzy bolsa begençden gygyrdylar.
  Tar gözlerini ýumup durdy we oňa bedenini titredýän aglamalaryň barha çuňlaşýandygy ýaly boldy. Içinde, çuňňur ýerde aglamalaryň başlanýan ýeri bardy we ol onuň şişen dodagyndan has agyrylydy. Eger şeýle agyry bilen ýuwdan ot indi onuň içinde bir zadyň ösmegine we ýanmagyna sebäp bolýan bolsa, dodagy ulalan ýaly, bu nähili elhenç bolardy.
  Ol ýüzüni daýhanyň egnine goýdy we dünýä seretmekden ýüz öwürdi. Daýhanyň ogly ýaralanan ary tapyp, ony gyzlara görkezdi. "Ol ony iýjek boldy. Ol ot iýdi" diýip, ol pyşyrdady we gyzlar ýene-de gygyrdylar.
  Bu elhenç aýallar!
  Indi onuň gyz dogany şähere gaýdyp, Jona gürrüň bererdi. Ol Moorhediň howlusynda oýnamaga gelen goňşy çagalara gürrüň berdi. Taryň içindäki ýer öňküden-de has agyrýardy.
  Kiçi topar tokaýyň içinden öýe tarap ýol aldy. Tary adamzatdan, düşünip bolmajak dünýäden doly aýyrmaly bolan uly syýahatyň özi birnäçe minutda tamamlandy. Iki daýhan we oglan meýdana gaýdyp geldiler, Tary şäherden getiren at bolsa araba goşulyp, öýüň gapdalyndaky sütüne daňyldy.
  Taranyň ýüzi ýuwular, ony arabasyna dolduryp, şähere alyp giderler. Daýhanlar we onuň hiç haçan görmejek oglany. Ony gujagynda saklaýan daýhan aýaly onuň uýasyny we daýhan gyzyny güldürmegi bes etdirdi, ýöne onuň uýasy şähere doganyny görmek üçin gaýdyp gelende saklanarmy?
  Wah, ol aýaldy, Tar bolsa muňa ynanmady. Kaşki aýallar erkeklere has meňzeş bolup bilselerdi. Ferma aýaly ony öýe alyp girdi, ýüzündäki ot tegmillerini ýuwdy we şişen dodagyna rahatlandyryjy losýon sürtdi, ýöne onuň içinde bir zat şişmegini dowam etdirdi.
  Ol göz öňüne-de, howluda gyz doganynyň, doganynyň we goňşy çagalaryň pyşyrdaşyp, gülüşýänlerini eşitdi. Ejesiniň gujagynda iň kiçi çaganyň bolmagy we howludaky gaharly sesleriň: "Towşan ot iýjek boldy; ary ony çakdy" diýip gaýta-gaýta gaýtalamagy bilen ejesi bilen arasy kesildi. Ol nire öwrülip biler?
  Tar bilmeýärdi we pikirlenip hem bilmeýärdi. Ol ýüzüni daýhanyň döşüne goýup, ajy-ajy aglamagyny dowam etdirdi.
  Şol wagt göz öňüne getirip biljek islendik görnüşde ulalmak, mümkin däl bolmasa-da, elhenç bir iş ýaly görünýärdi. Häzirlikçe, ol başga bir bäbegiň ýok ýerinde, başga bir bäbegiň ýok ýerinde, nätanyş bir aýalyň gujagynda bäbek bolmaga razydy.
  OceanofPDF.com
  III BAP
  
  ERKEKLER BIR DÜNÝÄDE, AÝALLAR BAŞGA DÜNÝÄDE ÝAŞAÝARLAR. Tar kiçijikkä, adamlar Meri Murhed bilen gürleşmek üçin aşhananyň gapysyna hemişe gelerdiler. Jaýdan ýykylyp arkasyny şikeslendiren we käte biraz serhoş bolýan garry agaç ussasy bardy. Ol öýe girmeýärdi, aşhananyň gapysynyň ýanyndaky basgançaklarda oturyp, aýal ütük tagtasynda işleýän mahaly onuň bilen gürleşýärdi. Lukman hem geldi. Ol uzyn boýly, arryk, geň elli adamdy. Onuň elleri agaç süňklerine ýapyşan garry üzümlere meňzeýärdi. Adamlaryň elleri, öýlerdäki otaglar, meýdanlaryň ýüzleri - çaga bularyň hemmesini ýadynda saklaýardy. Garry agaç ussasynyň gysga, gyýak barmaklary bardy. Onuň dyrnaklary gara we döwülendi. Lukmanyň barmaklary ejesiniňki ýaly uzyndy. Tar soňra lukmany birnäçe çap edilen hekaýalarynda ulandy. Oglan ulalanda, garry lukmanyň nähili görünýändigini anyk ýadyna salyp bilmeýärdi, ýöne şol wagta çenli onuň göz öňüne getirmegi onuň ornuny tutup biljek bir keşbi döredipdi. Lukmandan, garry agaç ussasyndan we birnäçe aýal myhmanlardan ol ýumşaklyk duýgusyny aldy. Olaryň hemmesi durmuşda ýeňilen adamlardy. Taranyň ejesi bilen bir zat ýalňyş bolan ýaly, olar bilen hem bir zat ýalňyşdy.
  Bu onuň öýlenmegi bilen baglanyşykly bolup bilermi? Ol bu soragy özünden has soň sorady. Ulalanda, Tar köne sandykdan kakasynyň uruş döwründe we uruşdan soň ýazan gündeligini tapdy. Ýazgylar gysga boldy. Birnäçe günläp hiç zat ýazylmady, soňra esger sahypa-sahypa ýazýardy. Şeýle hem, onuň ýazmaga höwesi bardy.
  Uruşyň dowamynda esgeriň wyždanynda bir zat kemsidýärdi. Doganlarynyň Günorta goşuna ýazyljakdygyny bilýänligi üçin, bir gün söweşde olaryň biri bilen duşuşyp biljekdigi baradaky pikir ony yzarlaýardy. Soňra, has erbet zat bolmasa, onuň tapyljakdygy. Muny nädip düşündirip bilerdi? "Aýallar el çarpyşýardylar, baýdaklar galgaýardy, orkestrler çalýardy." Söweşde ok atanda, demirgazyklylar bilen günortalylaryň arasyndaky boşlukdan uçup geçýän ok doganynyň döşünde ýa-da hatda kakasynyň döşünde galardy. Belki, kakasy hem Günorta goşuna ýazylypdyr. Ol özi hem jenaýat ýazgysy bolmazdan urşa gitdi, tötänleýin, sebäbi töweregindäki adamlar kapitan eşigini we ýanlarynda asmak üçin gylyç isleýärdiler. Eger bir adam uruş barada köp pikir etse, elbetde gitmezdi . Garaýagyzlara gelende bolsa - olar azat adamlar ýa-da gulçulardy... Ol henizem günortalynyň pozisiýasyny saklady. Eger Dik Murhed bilen köçede ýöräp barýarkaňyz, özüne mahsus owadan, ýeňil, aladasyz arabada ýöreýän, owadan altyn-goňur derili negr aýaly görseňiz we onuň gözelligi barada aýtsaňyz, Dik Murhed size haýran galyp serederdi. "Owadan! Men aýdýaryn! Eziz dostum! Ol negr." Negrlere seredip, Dik hiç zat görmedi. Eger negr öz maksadyna ýeten bolsa, eger ol gülkünç bolsa - örän gowy. "Men ak adam we günortaly. Men hökümdarlyk edýän rasa degişli. Biziň öýümizde garry gara adam bardy. Onuň tüýkü çalýandygyny eşitmelidiňiz. Negrler nähili bolsa, şolar. Olary diňe biz günortalylar düşünýäris."
  Esgeriň uruş döwründe we ondan soň saklan kitaby aýallar baradaky ýazgylardan dolydy. Käwagt Dik Murhed dindar adam we yzygiderli ybadathana gidýärdi, käwagt bolsa gitmeýärdi. Uruşdan soň ýaşaýan bir şäherinde ýekşenbe mekdebiniň müdiri, başga birinde bolsa Injil sapaklaryny berýärdi.
  Ulalan wagty Tar depdere begenç bilen seretdi. Ol kakasynyň şeýle sada, şeýle owadan ynsan we düşnükli bolandygyny düýbünden ýatdan çykarypdy. "Men Baptist ybadathanasyndadym we Gertrudany öýüne alyp gitdim. Biz köpriniň ýanyndan uzak ýol ýöräp, bir sagada golaý saklandyk. Men ony öpjek boldum, ýöne ilki ol rugsat bermedi, ýöne soň rugsat berdi. Indi men oňa aşyk boldum."
  "Çarşenbe güni agşam Mabel dükanyň ýanyndan geçdi. Men derrew ýapdym we onuň yzyndan Esasy köçesiniň ahyryna çenli gitdim. Harri Tompson onuň yzyndan düşüp, başlygyndan bahana bilen goýbermegini sorady. Ikimiz hem köçeden ýöräp gitdik, ýöne men ilki ýetdim. Men onuň bilen öýüne gitdim, ýöne onuň kakasy we ejesi henizem oýady. Men gitmeli bolýança olar oýa galdylar, şonuň üçin men hiç zat almadym. Onuň kakasy gaty gepçi. Onuň täze münýän aty bar we ol bütin agşam bu barada gürrüň berdi we öwündi. Bu meniň üçin betbagtçylykly agşam boldy."
  Ýaş esger uruşdan gaýdyp gelip, şäherden şähere ýörişine başlandan soň ýazan gündeligini şuňa meňzeş ýazgylar doldurýar. Ahyrsoňy, ol şäherleriň birinde Mariýa atly bir aýaly tapdy we oňa öýlendi. Durmuş onuň üçin täze bir öwüşgin aldy. Aýaly we çagalary bilen ol indi erkekleriň ýoldaşlygyny gözleýärdi.
  Dikiň uruşdan soň göçüp gelen käbir şäherlerinde durmuş gowydy, ýöne beýlekilerinde ol bagtsyzdy. Birinjiden, ol Demirgazyk tarapynda urşa girse-de, özüniň günortaly we şonuň üçin demokrat bolandygyny hiç haçan ýatdan çykarmady. Bir şäherde oglanlar tarapyndan degişdirilýän ýarym deli adam ýaşaýardy. Ol ýerde, ýaş söwdagär, öňki goşun ofiseri Dik Murhed bardy, içki duýgulary nähili bolsa-da, Birleşen Ştatlary bir ýerde saklamaga kömek eden Bileleşigi gorap saklamak üçin göreşdi we şol köçede deli adam bardy. Deli adam agzyny açyp, geň, boş bakyş bilen ýöräpdi. Gyşda-tomuzda ol palto geýmeýärdi, ýeňli köýnek geýýärdi. Ol şäheriň çetinde kiçijik bir öýde gyz dogany bilen ýaşaýardy we adatça zyýansyzdy, ýöne kiçijik oglanlar agaçlaryň arkasynda ýa-da dükanlaryň gapylarynda gizlenip, oňa "demokrat" diýip gygyranda, ol gaharlanýardy. Köçä ylgap çykyp, daşlary alyp, seresapsyzlyk bilen zyňýardy. Bir gün ol dükanyň penjiresini döwdi we onuň üçin gyzy tölemeli boldy.
  Bu Dik üçin kemsitme dälmidi? Hakyky Demokrat! Ol muny depderine ýazanda eli titräp gitdi. Şäherdäki ýeke-täk hakyky demokrat bolansoň, kiçijik oglanlaryň gykylygy onuň ylgap baryp, olary urmagy islemegine sebäp boldy. Ol öz mertebesini saklady, özüni elinden bermedi, ýöne mümkin boldugyça derrew dükanyny satdy we ýola düşdi.
  Köýnek ýeňli deli aslynda demokrat däldi; ol doglan günortaly Dik ýaly däldi. Oglanlar tarapyndan eşidilip, gaýta-gaýta gaýtalanýan bu söz onuň ýarym gizlin deliligini döretdi, ýöne Dik üçin bu täsir aýratyn bir zatdy. Bu oňa uzak we gazaply uruşda göreşen hem bolsa, boşuna göreşendigini duýdurdy. "Şeýle adamlar şeýle adamlar" diýip, ol howlukmaçlyk bilen gidip barýarka öz-özüne mürrüldäp aýtdy. Dükanyny satandan soň, goňşy şäherden kiçi dükan satyn almaga mejbur boldy. Uruşdan we öýlenenden soň, Dikiň maliýe ýagdaýy yzygiderli pese gaçdy.
  Çaga üçin öýüň eýesi, ata bir zat, emma eje düýbünden başga zat. Ene ýyly we howpsuz zat, çaganyň baryp biljek zady, kaka bolsa dünýä çykýan adam. Indi ol Taryň ýaşaýan öýüni az-azdan düşünip başlady. Köp şäherlerde köp öýlerde ýaşasaňyz-da, öý öýdür. Diwarlar we otaglar bar. Gapylardan howlynyň içine girýärsiňiz. Başga öýler we başga çagalar bolan köçe bar. Köçäniň ugrunda uzyn ýol görüp bolýar. Käwagt şenbe agşamlary bu maksat bilen işe alnan goňşusy beýleki çagalara seretmäge gelýärdi we Taryň ejesi bilen şäher merkezine gitmegine rugsat berildi.
  Tar indi bäş ýaşyndady, uly dogany Jon bolsa on ýaşyndady. Indi üç ýaşly Robert we täze doglan bäbek hemişe bäşigindedi. Bäbek aglaman durup bilmese-de, onuň eýýäm ady bardy. Onuň ady Willdi we öýde bolanda, ol hemişe ejesiniň gujagynda bolýardy. Nähili kiçijik bir zyýankeş! Adyň bolmagy, oglan ady! Daşarda başga bir Will bardy, käwagt Jon bilen oýnamaga öýe gelýän, çilli ýüzli uzyn boýly oglan. Ol Jony "Jek" diýip atlandyrýardy, Jon bolsa oňa "Bill" diýip atlandyrýardy. Ol topy ýumruk ýaly zyňyp bilýärdi. Jon Will atly oglanyň aýaklaryndan asylýan agajyndan trapesiýa asdy. Ol Jon we Margaret ýaly mekdebe gitdi we özünden iki ýaş uly oglan bilen söweşdi. Tar Jonuň bu barada gürleşýändigini eşitdi. Jon ýok wagty, ol Roberte söweşi gören ýaly bolup, özi gürrüň berdi. Bill oglany urdy, ýykdy. Ol oglanyň burnuny ganatdy. - Sen muny görmelidiň.
  Şeýle adamyň Will we Bill diýlip atlandyrylmagy gowy zatdy, ýöne ol bäşlikdäki bäbek, kiçijik gyzjagaz, hemişe ejesiniň gujagynda. Nähili manysyz zat!
  Käwagt şenbe agşamlary Taranyň ejesi bilen şähere gitmegine rugsat berilýärdi. Çyra ýanýança işe başlap bilmeýärdiler. Ilki bilen gap-gaçlary ýuwmaly, Margarete kömek etmeli we soňra çagany ýatmalydylar.
  Ol nähili dawa-jenjel döretdi, şol kiçijik nadan. Indi ol öz dogany [Tar] bilen paýhasly bolup, aňsatlyk bilen özüne ýaranyp bildigi üçin, aglady-aglady. Ilki Margaret ony gujaklamalydy, soňra Taryň ejesi hem öz nobatyny almalydy. Margaret şatlanýardy. Ol aýal we şeýle gyzlar bolup görünýärdi. Çagalar ýok wagty, olar ýyrtyk eşiklerden ýasalýar. Olar gepleşýärler, sögýärler, gygyrýarlar we ellerinde zatlary saklaýarlar. Tar eýýäm ejesi ýaly geýinipdir. Şähere syýahatyň iň gowy tarapy, onuň bilen ýeke galmak duýgusydy. Häzirki wagtda şeýle zat seýrek bolýar. Çaga hemme zady zaýalaýardy. Tizden gitmäge giç bolardy, dükanlar ýapylardy. Tar howlynyň içinde ynjalyksyz aýlanyp, aglamak isledi. Eger şeýle etse, [öýde galmaly bolardy]. Ol ýönekeý görünmeli we hiç zat aýtmaly däldi.
  Goňşy geldi we çaga ýatdy. Indi ejesi aýal bilen gürleşmek üçin saklandy. Olar gürleşdiler, gürleşdiler. Tar ejesiniň elinden tutup, çekmegini dowam etdirdi, ýöne ejesi oňa üns bermedi. Emma, ahyrsoňy olar köçä çykyp, garaňkylyga çümdüler.
  Tar ejesiniň elinden tutup, on, ýigrimi, ýüz ädim ýöräp gitdi. Ol ejesi bilen derwezäden geçip, pyýada ýoluň ugrundan ýöräp gitdiler. Olar Musgrewsiň, Welliwerleriň öýüniň ýanyndan geçdiler. Rojersiň öýüne ýetip, burçdan öwrülenlerinde, howpsuz bolardylar. Soňra çaga aglasa, Taryň ejesi eşidip bilmeýärdi.
  Ol özüni rahat duýup başlady. Onuň üçin nähili döwürdi. Indi ol dünýä öz düzgünleri bolan we özi we islegleri barada aşa köp pikir edýän uýasy bilen däl-de, ýa-da arabadaky goňşusy bilen, hiç zat düşünmeýän aýal bilen, diňe ejesi bilen däl-de, daşary çykýardy. Meri Murhed gara ýekşenbe köýnegini geýdi. Bu ajaýypdy. Gara köýnek geýende, boýnuna ak kružewa we bileklerine beýleki jikme-jiklikleri hem geýýärdi. Gara köýnek ony ýaş we inçe görkezýärdi. Kružewa inçe we akdy. Ol möýüň toruna meňzeýärdi. Tar barmaklary bilen oňa degmek isledi, ýöne ol het edip bilmedi. Ony ýyrtyp bilerdi.
  Olar bir köçe çyrasynyň, soňra başga biriniň ýanyndan geçdiler. Elektrik tupanlary heniz başlamandy we Ogaýo şäheriniň köçeleri sütünlere oturdylan kerosin lampalary bilen ýagtylandyryldy. Olar bir-birinden uzak aralykda, esasan köçe burçlarynda ýerleşýärdi we lampalaryň arasynda garaňkylyk höküm sürýärdi.
  Garaňkyda, howpsuz duýup ýöremek nähili gyzyklydy. Ejesi bilen islendik ýere gitmek, şol bir wagtyň özünde öýde we daşary ýurtda bolmak ýalydy.
  Ol ejesi bilen köçesinden çykanda, başdan geçirmeler başlady. Şu günler Murhedler hemişe şäheriň çetinde kiçi jaýlarda ýaşaýardylar, ýöne olar Esasy köçä çykanda, beýik jaýlar bilen gurşalan köçelerden ýöräp barýardylar. Jaýlar çemenlikleriň arasynda, uly agaçlar bolsa pyýada ýollarynyň ugrunda ýerleşýärdi. Giň eýwanda aýallar we çagalar oturan uly ak jaý bardy we Tar ejesi bilen onuň ýanyndan geçip barýarka, gara sürüjisi bolan araba awtoulag ýoluň içine girdi. Aýal we çaga onuň geçmegine ýol bermek üçin bir gyra çekilmeli boldular.
  Nähili şa jaý. Ak öýüň azyndan on otagy bardy we onuň öz çyralary eýwanyň üçeginden asylgy durdy. Margaret bilen ýaşynda, ak geýimli bir gyz bardy. Araba - Tar ony garaýagyz adamyň sürýändigini gördü - öýe göni girip bilýärdi. Ol ýerde porte-coshère bardy. Ejesi oňa bu barada gürrüň berdi. Nähili ajaýyp!
  [Tar nähili dünýä gelipdi.] Murhedler garyplaşyp, ýyl-ýyldan garyplaşýardylar, ýöne Tar muny bilmeýärdi. Ol özüne şeýle owadan görünýän ejesiniň näme üçin diňe bir gowy köýnek geýip, başga bir aýal arabada ýöräp barýarka, Murhedleriň näme üçin gyşda gar siňýän kiçijik bir öýde ýaşaýandygyna, beýlekileriň bolsa ýyly, ýagty jaýlarda ýaşaýandygyna haýran galmady.
  Dünýä dünýädi we ol ony ejesiniň elini tutup görýärdi. Olar ýene-de köçe çyralarynyň ýanyndan, ýene-de birnäçe garaňky ýerden geçdiler we indi burçdan öwrülip, Esasy köçäni gördüler.
  Indi durmuş hakykatdanam başlady. Şeýle köp çyralar, şeýle köp adam! Şenbe güni agşam oba ýaşaýjylarynyň köpüsi şähere geldi we köçeler atlar, arabalar we arabalar bilen doldy. [Görmeli zatlar şeýle köpdi.]
  Bütin hepde mekgejöwen meýdanlarynda işlän gyzyl ýüzli ýaş ýigitler iň gowy eşiklerini we ak ýakalaryny geýip şähere geldiler. Olaryň käbiri ýeke özi at münýärdi, beýlekileri bolsa, has bagtly, gyzlary bilen geldiler. Olar atlaryny köçäniň ugrundaky sütünlere baglap, pyýada ýolunyň ugrunda ýöräp gitdiler. Uly erkekler atly köçeden ýöräp barýardylar, aýallar bolsa dükanlaryň gapylarynyň ýanynda durup gürrüň edýärdiler.
  Murhedler indi uly bir şäherde ýaşaýardylar. Ol welaýat merkezi bolup, onuň meýdançasy we esasy köçeden geçýän sud jaýy bardy. Gapdal köçelerde hem dükanlar bardy.
  Patentlenen derman satyjysy şähere gelip, burçda öz dükanyny gurdy. Ol batly gygyryp, adamlary durup diňlemäge çagyrdy we birnäçe minutlap Meri Murhed bilen Tar köpçüligiň gyrasynda durdular. Sütüniň ujunda alaw ýandy we iki garaýagyz adam aýdym aýtdy. Tar goşgularyň birini ýadyna saldy. Ol näme aňladýardy?
  
  Ak adam, ol uly kerpiç jaýda ýaşaýar,
  Sary adam hem şeýle etmek isleýär,
  Garaýagyz garry adam etrap türmesinde ýaşaýar,
  Ýöne onuň öýi henizem kerpiçden gurlan.
  
  Garaýagyz erkekler goşgy aýdymlaryny aýdyp başlanda, märeke şatlykdan gygyrdy, Tar hem güldi. Ol örän tolgunanlygy üçin güldi. Onuň gözleri tolgunmadan ýalpyldap durdy [indi]. Ulalansoň, ol ähli wagtyny märekäniň arasynda geçirmäge başlady. Ol ejesi bilen köçeden ýöräp barýardy, çaga aýalyň eline ýapyşypdy. Ol bir zady sypdyrmakdan gorkup, göz gyrpmaga het etmedi. [Ýene-de] Murhediň öýi uzakda, başga bir dünýäde ýalydy. Indi hatda çaga hem ejesi bilen onuň arasyna girip bilmeýärdi. Kiçijik nadan aglap bilýärdi [we aglap bilýärdi], ýöne [oňa parh ýok], onuň dogany Jon Murhed tas [ulalypdy]. Şenbe agşamlary ol Esasy köçede gazet satýardy. Ol Sinsinnati Enquirer atly we Çikago Bleýd atly başga bir gazet satýardy. Bleýdde ýagty suratlar bardy we bäş sente satylýardy.
  Bir adam stoluň üstünde goýlan pul üýşüginiň üstünde egilipdi, şol bir wagtyň özünde başga bir gazaply görnüşli adam elinde açyk pyçak bilen oňa gizlinlik bilen golaýlaşyp gelýärdi.
  Ýabany görnüşli bir aýal çagany [beýik] köprüden aşaky gaýalara zyňjak bolýardy, ýöne bir oglan öňe ylgap, çagany halas etdi.
  Indi otly daglaryň bir burçunyň daşyndan geçip barýardy we atly dört adam, ellerinde ýaraglary bilen garaşyp durdy. Olar relslere daşlary we agaçlary üýşürip goýupdylar.
  Olar poýezi saklap, soňra ony talamagy maksat edinýärdiler. Bu Jessi Jeýms we onuň toparydy. Tar öz dogany Jonuň Bill atly oglana suratlary düşündirýändigini eşitdi. Soňra, hiç kim ýok wagty, ol olara uzak wagtlap seretdi. Suratlara seretmek oňa gijelerine erbet düýşler berýärdi, ýöne gündizleri olar ajaýyp tolgundyryjydy.
  Gündiz erkekleriň dünýäsinde, durmuşyň başdan geçirýän wakalarynyň bir bölegi hökmünde özümi göz öňüne getirmek gyzyklydy. Jonyň gazetlerini satyn alan adamlar, belki-de, bäş sente köp zat alypdyrlar. Ahyrsoňy, şeýle bir sahnany alyp, ähli zady üýtgedip bolýardy.
  Sen öýüň eýwanynda oturyp, gözleriňi ýumdyň. Jon bilen Margaret mekdebe gitdiler, bäbek bilen Robert ikisi hem uklap ýatyrdylar. Tar ejesi bilen hiç ýere gitmek islemeýän wagty, bäbek ýeterlik derejede gowy uklady.
  Sen öýüň eýwanynda oturyp, gözleriňi ýumdyň. Ejeň ütükläp otyrdy. Ütükläp duran çygly, arassa eşikleriň ysly ýakymlydy. Işläp bilmeýän, esger bolup, "pensiýa" diýilýän pul alýan bu garry, maýyp agaç ussasy öýüň arka eýwanynda gürleýärdi. Ol [Taranyň] ejesine ýaşlygynda işlän jaýlary barada gürrüň berýärdi.
  Ol ýurduň ýaş döwründe tokaýlarda agaç öýleriň nähili gurlandygyny we adamlaryň ýabany hindi we keýik awlamaga çykandygyny gürrüň berdi.
  Köne agaç ussasynyň gürrüňlerini diňlemek ýeterlik derejede gyzyklydy, ýöne öz gürrüňiňi oýlap tapmak, öz dünýäňi gurmak has-da gyzyklydy.
  Jonuň şenbe günleri satýan gazetlerdäki reňkli suratlar hakykatdanam janlandy. Onuň göz öňüne getirmeginde Tar adama öwrüldi, şol bir wagtyň özünde batyrgaý adama öwrüldi. Ol her bir umytsyz sahnada gatnaşdy, olary üýtgetdi, durmuşyň girdabyna we howsalasyna özüni taşlady.
  Uly ýaşly adamlaryň dünýäsi hereket edýär, olaryň arasynda Tar Murhed hem bar. Köçedäki köpçüligiň arasynda Jon gazetlerini satyp, ylgap ýördi. Ol gazetlerini adamlaryň burnunyň aşagyna tutup, olara reňkli suratlary görkezýärdi. Uly ýaşly adam ýaly, Jon salonlara, dükanlara, kazyýete gidýärdi.
  Tizden Tar özi ulaljakdy. Bu köp wagt talap edip bilmezdi. Käwagt günleriň nähili uzyn ýaly görünýändigine.
  Ol ejesi bilen märekäniň arasyndan geçdiler. Erkekler we aýallar onuň ejesi bilen gürleşýärdiler. Uzyn boýly bir adam Tary görmän, gapysyny kakdy. Soňra agzynda turba bolan başga bir örän uzyn bir adam ony ýene-de sikdi.
  Ol adam beýle bir ýagşy däldi. Ol ötünç sorap, Tardan bir nikel berdi, ýöne bu hiç hili peýda bermedi. Onuň muny etmegi partlamadan has köp agyrdy. Käbir erkekler çaganyň diňe çagadygyny pikir edýärler.
  Şeýdip, olar Esasy köçeden öwrüldiler we özlerini Dikiň dükanynyň ýerleşýän ýerinde tapdylar. Şenbe gijesidi we köp adam bardy. Köçäniň beýleki tarapynda iki gatly bina tans edilýän ýerde durdy. Bu dörtburç tansdy we bir adamyň sesi eşidildi. "Ediň, ediň, ediň. Jenaplar, hemmeler sag tarapa barýar. Hemme zady deňagramlaşdyryň." Skripkalaryň nalyş sesleri, gülki, köp sanly gürleýän sesler.
  [Olar dükana girdiler.] Dik Murhed henizem birneme stilde geýinip bilýärdi. Ol sagadyny galyň kümüş zynjyrda dakynýardy we şenbe agşamyndan öň murtuny syryp, mumlapdy. Taryň ejesine baryp gören agaç ussasyna meňzeýän sessiz garry adam dükanda işleýärdi we indi agaç atynyň üstünde oturyp, şol ýerde işleýärdi. Ol guşak tikýärdi.
  Tar kakasynyň durmuşyny ajaýyp hasaplaýardy. Dükana bir aýal we çaga girende, Dik derrew çekmeje tarap ylgap, bir owuç pul çykaryp, aýalyna hödürledi. Belki, bu onuň ähli pulydyr, ýöne Tar muny bilmeýärdi. Pul zatlary satyn alýan zatdy. Ol ýa bardy, ýa-da ýokdy.
  Taryň öz puly bardy. Onuň köçede bir adamyň beren bir sentlik sentligi bardy. Ol adam oňa şarpyk çalyp, sentlik ...
  Dükanda Tar arkadaky oturgyçda, ejesi bolsa başga bir oturgyçda oturdy. Ol Dikiň hödürlän birnäçe teňňesini aldy.
  Gürrüň ýene başlady. Uly adamlar hemişe gürrüňdeş bolýarlar. Dükanda alty daýhan bardy we Dik aýalyna pul hödürlände, ol muny ökünç bilen edýärdi. Dik ähli zady ökünç bilen edýärdi. Bu onuň tebigatydy. Ol aýallaryň we çagalaryň gymmaty barada bir zatlar aýtdy. Ol köçedäki erkek ýaly gödekdi, ýöne Dikiň gödekligi hiç haçan ähmiýete eýe bolmady. Ol aýdanlaryny çynlakaý aýtmady.
  Her niçik bolsa-da, Dik işewür adamdy.
  Ol nähili howlukdy. Dükana erkekler yzygiderli girip, howpsuzlyk kemerlerini getirip, ýere zyňýardylar. Erkekler gürleşýärdiler, Dik hem [hem] gürleýärdi. Ol hemmelerden has köp gürleýärdi. Dükanyň arka tarapynda diňe Tar, ejesi we guşak tikýän atly garry adam bardy. Bu adam Tar öýde bolanda öýe gelen agaç ussasyna we lukmana meňzeýärdi. Ol kiçijik, utanjaň we çekinjeň gürleýärdi, Meri Murhedden beýleki çagalar we bäbek barada soraýardy. Tizden ol oturgyçdan turdy we Taryň ýanyna gelip, oňa ýene bir sent berdi. Tar nähili baýady. Bu gezek ejesiniň soramagyny garaşman, derrew aýtmaly zatlaryny aýtdy.
  Taryň ejesi ony dükanda goýup gitdi. Erkekler gelip-gidip durdy. Olar gürleşdiler. Dik birnäçe erkek bilen daşary çykdy. Täze kemer üçin sargyt alan işewüriň ony düzetmegi garaşylýardy. Şeýle syýahatdan her gezek gaýdyp gelende, Dikiň gözleri has ýagty ýalpyldap, murtlary düzelýärdi. Ol gelip, Taryň saçlaryny sypady.
  "Ol akylly adam" diýdi ol. Dik [ýene-de] öwünýärdi.
  Ol beýlekiler bilen gürleşende has gowy bolýardy. Ol degişmeler aýtdy, erkekler gülüşdiler. Erkekler iki esse gülüşende, Tar we atyň üstündäki garry ädik biri-birine seredip, gülüşdiler. Goja adam: "Biz mundan çykdyk, oglum. Sen gaty ýaş, men hem gaty garry" diýen ýalydy. Aslynda, goja hiç zat aýtmady. Hemmesi oýlap tapyldy. Oglan üçin iň gowy zatlar hemişe göz öňüne getirilýär. Şenbe güni agşam ejeňiz söwda edýän mahaly kakaňyzyň dükanynyň arkasyndaky oturgyçda oturýarsyňyz we şeýle pikirler başyňyzdan geçýär. Daşardaky tans zalynda skripkanyň sesini we uzakdan erkekleriň sesleriniň ýakymly sesini eşidip bolýar. Dükanyň öňünde lampa asylgy, diwarlarda ädikler asylgy. Hemme zat arassa we tertipli. Ädikleriň kümüş tokalary we bürünç tokalary bar. Süleýmanyň ybadathanasy bardy, ybadathanada bürünçden galkanlar bardy. Kümüşden we altyndan ýasalan gap-gaçlar bardy. Süleýman dünýäniň iň akylly adamydy.
  Şenbe agşamy eýer ussahanasynda ýag çyralary potolokdan ýuwaşlyk bilen yranýar. Bürünç we kümüş bölekleri her ýerde. Çyralar ylgalanda, kiçijik alowlar peýda bolýar we ýitip gidýär. Çyralar tans edýär, erkekleriň sesleri, gülküler we skripkalaryň sesleri eşidilýär. Adamlar köçede öňe-yza ýöräp barýarlar.
  OceanofPDF.com
  IV BAP
  
  OGLAN _ _ ÜÇIN Ynsan üçin göz öňüne getirme dünýäsi we faktlar dünýäsi bar. Käwagt faktlar dünýäsi örän garaňky bolýar.
  Süleýmanyň kümüş gap-gaçlary bardy, altyn gap-gaçlary bardy, ýöne Tar Murhediň kakasy Süleýman däldi. Şenbe agşamy Tar kakasynyň dükanynda oturyp, yranýan çyralarda tokalaryň ýagty ýalpyldawuklygyny göreninden bir ýyl soň, dükan Dikiň bergilerini tölemek üçin satyldy we Murhedler başga bir şäherde ýaşaýardylar.
  Dik tutuş tomus boýagçy bolup işledi, ýöne indi sowuk howa geldi we ol iş tapdy. Indi ol at ädikleriniň üstünde oturyp, kemer tikýän at ädikleri dükanynda işçi bolup işleýärdi. Kümüş sagat we zynjyr ýokdy.
  Moorheadlar çirkli öýde ýaşaýardylar we Tar bütin güýzde syrkawlady. Güýz golaýlanda, örän sowuk günler başlady, ondan soň ýumşak [ýyly] günler geldi.
  Tar ýorgana bürenip, eýwanda oturypdy. Indi uzakdaky meýdanlardaky mekgejöwen şokdady, galan hasyl bolsa daşalypdy. Ýakyndaky kiçi meýdanda, mekgejöwen hasylynyň pes bolan ýerinde, bir daýhan mekgejöweni ýygmaga çykdy we soňra sygyrlary meýdana sürüp, sapaklary dişledi. Tokaýda gyzyl we sary ýapraklar çalt düşýärdi. Her gezek ýeliň öwüsmegi bilen olar Taryň görüş meýdanynyň üstünden ýagty guşlar ýaly uçýardylar. Kom meýdanynda sygyrlar gurak mekgejöwen sapaklarynyň arasyndan ýol saýlap, pes gygyrdaýardylar.
  Dik Murhediň Taryň öň hiç haçan eşitmedik atlary bardy. Bir gün ol öýüniň eýwanynda oturanda, tagta göterýän bir adam öýüň ýanyndan geçip barýarka, Dik Murhediň gapydan çykýandygyny görüp, saklanyp, oňa ýüzlendi. Ol Dik Murhedi "Major" diýip atlandyrdy.
  "Salam, Maýor" diýip, ol gygyrdy.
  Ol adamyň şlýapasy şadyýanlyk bilen açylypdy we ol trubka çekýärdi. Ol we Dik ýolda bile ýöräp gidenlerinden soň, Tar oturgyjyndan turdy. Ol özüni ýeterlik derejede güýçli duýan günleriniň biridi. Gün şöhle saçýardy.
  Öýüň içinde aýlanyp ýörkä, ol haýatdan ýykylan tagta tapdy we ýoldaky adamyň edişi ýaly ony götermäge synanyşdy. Ol howlydaky ýolda öňe-yza ýöräp barýarka, ony egninde deňagramlaşdyrdy, ýöne tagta ýykyldy we ujy onuň kellesine degip, uly bir döňňeme döretdi.
  Tar gaýdyp geldi we eýwanda ýeke özi oturdy. Täze doglan bäbek dünýä injekdi. Ol şol gije kakasy bilen ejesiniň bu barada gürleşýändigini eşitdi. Öýde özünden kiçi üç çaga bolansoň, onuň ulalmagynyň wagty geldi.
  Onuň kakasynyň atlary "Kapitan" we "Maýor"dy. Ejesi Tara käwagt adamsyna "Riçard" diýip ýüzlenerdi. Erkek bolup, şeýle köp adyň bolmagy nähili ajaýyp.
  Tar özüniň hiç haçan erkek bolup biljekdigine şübhelenip başlady. Nähili uzak garaşmak! Keselläp, mekdebe gidip bilmezlik nähili gynandyryjy bolardy.
  Şu gün, naharyny iýenden soň, Dik Murhed öýden howlukmaç çykdy. Şol agşam hemmeler ýatýança öýüne gaýdyp gelmedi. Täze şäherinde ol üflemeli saz gurallary orkestrine goşuldy we birnäçe lojanyň agzasydy. Gijelerine dükanda işlemeýän wagty, ol lojanyň ýanyna baryp bilýärdi. Eşikleri köne bolsa-da, Dik paltosynyň ýakasynda iki ýa-da üç sany açyk reňkli nyşan, aýratyn günlerde bolsa reňkli lentalar dakynardy.
  Bir şenbe agşamy, Dik dükandan öýüne gaýdyp gelende, bir zat boldy.
  Bütin öý muny duýdy. Daşarda garaňkydy, agşamlyk nahary bolsa köpden bäri garaşylypdy. Çagalar ahyrsoňy kakalarynyň derwezeden öňki gapylara barýan ýolda aýak seslerini eşidenlerinde, hemmeler dymdylar.
  Nähili geň! Daşardaky gaty ýolda aýak sesleri ýaňlanyp, jaýyň öňünde saklandy. Indi öňdäki derweze açyldy we Dik jaýyň içinden aşhana gapysyna tarap ýöräp, Murhed maşgalasynyň galan agzalary garaşyp oturandy. Taryň özüni güýçli duýup, stola golaýlaşan günleriniň biridi. Aýak sesleri ýolda ýaňlanyp durka, ejesi otagyň ortasynda sessiz durdy, ýöne olar jaýyň içinden geçip barýarkalar, ejesi peje tarap howlukdy. Dik aşhana gapysyna ýetende, oňa seretmedi we tutuş naharyň dowamynda, täze geň sessizlige gark bolup, adamsy ýa-da çagalary bilen gürleşmedi.
  Dik içdi. Şol güýz öýüne gelende köp gezek serhoşdy, ýöne çagalar ony hiç haçan hakykatdanam akylyndan az görmändiler. Ol ýolda we öýüň töweregindäki ýodada ýöräp barýarka, ähli çagalar onuň aýak seslerini tanaýardylar, şol bir wagtyň özünde olaryňky hem däldi. Bir zat nädogrydy. Öýdäki hemmeler muny duýýardylar. Her ädim ikirjiňlenýärdi. Bu adam, belki-de, aňly ýagdaýda, özüniň bir bölegini daşarky güýje tabşyrypdy. Ol öz ukyplarynyň, aňynyň, göz öňüne getirmeleriniň, diliniň, bedeniniň myşsalarynyň gözegçiligini taşlapdy. Şol wagt ol çagalarynyň düşünip bilmejek zadynyň elinde düýbünden ejizdi. Bu öýüň ruhuna hüjüm etmek ýalydy. Aşhana gapysynda ol biraz gözegçiligi ýitirdi we derrew özüni tutup, elini gapynyň daşyna daýanmaly boldy.
  Otaga girip, şlýapasyny bir gyra goýup, derrew Taryň oturan ýerine tarap ugrady. "Bolýar, bolýa, nähili, kiçijik maýmyn?" diýip, Taryň oturgyjynyň öňünde durup, biraz samsyk gülüp gygyrdy. Ol şübhesiz hemmeleriň gözleriniň oňa düşendigini, otagyň gorkudan dymýandygyny duýdy.
  Muny aýtmak üçin, ol Tarany göterip, stoluň başyndaky ýerine baryp oturmaga synanyşdy. Ol tas ýykyljak boldy. "Nähili uly bolýarsyň" diýip, ol Tarana aýtdy. Ol aýalyna seretmedi.
  Kakasynyň gujagynda bolmak ýel öwüsýän agajyň üstünde bolmak ýalydy. Dik deňagramlylygyny tapanda, oturgyja tarap ýöräp, ýaňagyny Taryňky bilen daňyp oturdy. Ol birnäçe gün bäri syrmady, ýarym ösen sakgaly Taryň ýüzüni kesdi, kakasynyň uzyn murtlary bolsa çyglydy. Onuň demi geň we ýiti yslydy. Ys Tary biraz erbet duýdy, ýöne ol aglamady. Ol aglamaga gaty gorkýardy.
  Çaganyň gorkusy, otagdaky ähli çagalaryň gorkusy aýratyn bir zatdy. Öýe birnäçe aýlap aralaşan gamgynlyk duýgusy iň ýokary derejä ýetdi. Dikiň içgi içmegi birhili tassyklamady. "Bolýar, durmuş gaty kyn boldy. Men ähli zady goýbererin. Içimde erkek bar, başga bir zat bar. Men erkek bolmaga synanyşdym, ýöne başartmadym. Maňa serediň. Indi men özüme öwrüldim. Bu size nähili ýaraýar?"
  Tar öz mümkinçiligini görüp, kakasynyň gujagyndan çykyp, ejesiniň ýanyna oturdy. Öýdäki ähli çagalar içgüdüsel oturgyçlaryny ýere ýakynlaşdyrdylar we kakasyny iki tarapynda giň we açyk ýerler bilen doly ýalňyz galdyrdylar. Tar özüni gyzgyn güýçli duýdy. Onuň aňynda geň suratlar bir-biriniň yzyndan peýda boldy.
  Ol agaçlar barada pikir edýärdi. Indi kakasy giň açyk çemenligiň ortasyndaky agaç ýalydy, ýeliň täsiri bilen zyňylýan agaç ýalydy, çemenligiň gyrasynda duranlaryň hemmesiniň duýup bilmeýän ýel ýalydy.
  Öýe birden giren nätanyş adam Taryň kakasydy, ýöne ol onuň kakasy däldi. Adamyň elleri ikirjiňlenip hereket edýärdi. Ol agşamlyk nahary üçin bişirilen kartoşkany berýärdi we çagalara kartoşkanyň içine çatalyny sançmak bilen bermäge synanyşdy, ýöne ol başartmady we çatal tabagyň gyrasyna degdi. Ol ýiti, metal ses çykardy. Ol iki-üç gezek synanyşdy, soňra Meri Murhed ýerinden turup, stoluň daşyndan aýlanyp, tabagy aldy. Hemmeler tabaga berlenden soň, olar sessiz naharlandylar.
  Dik üçin dymmak çydap bolmajak derejededi. Bu birhili aýyplamady. Onuň tutuş durmuşy, indi öýlenip, çagalaryň kakasy bolansoň, birhili aýyplamady. "Aşa köp aýyplamalar. Erkek nähili bolsa, şoldur. Senden ulalyp, erkek bolmagyň garaşylýar, ýöne eger sen şeýle döredilmedik bolsaň näme bolar?"
  Dikiň içip, pul tygşytlamaýandygy hakykat, ýöne beýleki erkekler hem şeýledi. "Şu şäherde hepdede iki ýa-da üç gezek içýän bir aklawçy bar, ýöne oňa serediň. Ol üstünlik gazanýar. Ol pul gazanýar we gowy geýinýär. Men hemmesini garyşdyrdym. Açyk aýtsam, men esger bolup, kakama we doganlaryma garşy çykyp ýalňyşdym. Men hemişe ýalňyşdym. Erkek bolmak görünýän ýaly aňsat däl.
  "Öýlenenimde ýalňyşlyk goýberdim. Men aýalymy söýýärin, ýöne onuň üçin hiç zat edip bilmeýärin. Indi ol meni kimdigim ýaly görer. Çagalarym meni kimdigim ýaly görerler. Munuň maňa näme peýdasy bar?"
  Dik özüni gaty gaharlandyrypdy. Ol aýalyna we çagalaryna däl-de, otagyň burçundaky peje ýüzlenip, geplemäge başlady. Çagalar sessiz nahar iýýärdiler. Hemmeleriň reňki akardy.
  Tar öwrülip, peje seretdi. Uly adamyň peç bilen gürleşmeginiň nähili geňdigini pikir etdi. Onuň ýaly çaganyň otagda ýeke özi şeýle edip biljek zadydy, ýöne erkek adamdyr. Kakasy gepleýärkä, peçiň arkasyndaky garaňkylykda ýüze çykyp-ýitip barýan ýüzleri aýdyň gördü. Kakasynyň sesi bilen janlanan ýüzler peçiň arkasyndaky garaňkylykdan aýdyň çykdy we soňra şol bir wagtyň özünde çalt ýitip gitdi. Olar howada tans edip, soňra ulalyp, kiçeldi.
  Dik Murhed çykyş edýän ýaly gürledi. Başga bir şäherde ýaşap, ädik dükanynyň eýesi bolanda, häzirki ýaly ýönekeý işçi däl-de, işjeň adam bolanda, dükanyndan satyn alnan ädikler üçin tölemeýän käbir adamlar bardy. "Tölemeseler, men nädip ýaşap bilerin?" diýip, ol sesli sorady. Indi ol çatalynyň ujunda kiçijik bişirilen kartoşkany tutup, ony el bilen sallap başlady. Eje Tara tarelkasyna seretdi, ýöne onuň dogany Jon, onuň uýasy Margaret we kiçi dogany Robert kakalaryna giň gözleri bilen seretdiler. Eje Tara bolsa, onuň düşünmeýän ýa-da garşy çykmadyk bir zat bolanda, ol öýüň içinde geň, ýitirilen gözleri bilen aýlandy. Gözler gorkdy. Olar Dik Murhed we çagalary gorkuzdy. Hemmeler utandy, gorkdy. Ol urlan ýalydy we oňa seredip, derrew urgynyň öz eliňiz bilen urlandygyny duýduňyz.
  Murhedleriň häzir oturan otagy diňe stoluň üstündäki kiçijik ýag çyrasy we peçden düşýän çyra ýagtylandyrýardy. Eýäm giç bolany üçin, garaňky düşüpdi. Aşhana peçinde kül we ýanýan kömür bölekleri wagtal-wagtal düşýän köp ýaryklar bardy. Peç simler arkaly birikdirilipdi. Murhedler şol wagt hakykatdanam örän kyn ýagdaýdadylar. Olar soňra Taranyň çagalygy baradaky ýatlamalarynyň iň pes derejesine ýetipdiler.
  Dik Murhed durmuşyndaky ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy. Öýde, stoluň başynda, ol aşhana peçiniň garaňkylygyna seredip, özüne pul bergisi bolan erkekler barada pikir etdi. "Maňa serediň. Men belli bir ýagdaýda. Meniň aýalym we çagalarym bar. Meniň çagalarymy iýmitlendirmeli, bu erkekler maňa pul bergili, ýöne olar maňa tölemeýärler. Men umytsyz we olar maňa gülýärler. Men erkek ýaly öz borjumy ýerine ýetirmek isleýärin, ýöne nädip edip bilerin?"
  Serhoş adam özüne bergili diýip aýdan adamlarynyň uzyn sanawyny gygyryp başlady we Tar haýran galyp diňledi. Ulalyp, ertekiçi bolanda, Taryň kakasynyň şol agşam aýdan köp atlaryny ýadynda saklamagy geňdi. Olaryň köpüsi soňra onuň ertekilerindäki gahrymanlara degişli boldy.
  Onuň kakasy baý wagtynda we öz dükanynyň eýesi bolanda satyn alnan esbaplar üçin pul tölemedik adamlaryň atlaryny aýdypdy we ýazgarypdy, ýöne Tar soňra bu atlary kakasy bilen ýa-da oňa edilen adalatsyzlyk bilen baglanyşdyrmady.
  [Tara] bir zat boldy. [Tar] burçdaky peje seredip, ejesiniň ýanyndaky oturgyçda oturypdy.
  Çyra diwarda ýanyp-ýalpyldap durdy. Dik gürrüň berýärkä, çatalynyň ujunda kiçijik bişirilen kartoşkany tutdy.
  Bişirilen kartoşka diwara tans edýän kölegeleri taşlady.
  Ýüzleriň şekilleri görünmäge başlady. Dik Murhed gürlän wagty, kölegede hereket başlady.
  Atlar bir-birden agzalyp, soňra ýüzler peýda boldy. Tar bu ýüzleri öň nirede görüpdi? Olar Murhed öýüniň ýanyndan maşyn bilen geçip barýarka görülen adamlaryň ýüzleri, otlularda görülen ýüzler, Tar şäherden çykanda arabanyň oturgyjyndan görünen ýüzlerdi.
  Altyn dişli bir adam we gözüniň üstüne şlýapaly garry adam, olaryň yzyndan başgalar geldi. Egnine tagta tutup, Taryň kakasyna "maýor" diýip ýüzlenýän adam kölegeden çykyp, Taryň ýanyna seretdi. Taryň çeken we sagalyp başlan keseli indi gaýtadan gaýdyp gelýärdi. Peçdäki ýaryklar ýerde tans edýän alawlary döretdi.
  Taryň gören ýüzleri garaňkylykdan şeýle bir duýdansyz peýda boldy-da, soňra şeýle çalt ýitip gitdi welin, kakasy bilen baglanyşyp bilmedi. Her ýüziň onuň üçin aýratyn durmuşy bar ýalydy.
  Kakasy garyk, gaharly ses bilen geplemegini dowam etdirdi, ýüzler peýda bolup, ýitip gitdi. Nahar dowam etdi, ýöne Tar iýmedi. Kölegede gören ýüzleri ony gorkuzmady; olar çagany haýran galdyrdy.
  Ol stoluň başynda oturyp, wagtal-wagtal gaharly kakasyna, soňra bolsa otaga syrly ýagdaýda giren erkeklere seredýärdi. Ol ejesiniň şol ýerde bolandygyna nähili begenýärdi. Beýlekiler onuň gören zadyny gördülermikä?
  Otagyň diwarlarynda tans edýän ýüzler erkekleriň ýüzleridi. Bir gün onuň özi hem erkek bolar. Ol seredip, garaşdy, ýöne kakasy gepleýärkä, ol ýüzleri dodaklaryndan çykýan ýazgaryş sözleri bilen baglanyşdyrmady.
  Jim Gibson, Curtis Brown, Andrew Hartnett, Jacob Wills - kiçi bir önüm öndürijiden ädik satyn alyp, soň töleg tölemedik oba Ogaýodan gelen erkekler. Atlaryň özi oýlanmanyň temasydy. Atlar öýler ýalydy, adamlaryň otaglarynyň diwarlaryna asýan suratlary ýalydy. Surat göreniňizde, ony çeken adamyň gören zadyny görmeýärsiňiz. Öýe gireniňizde, ol ýerde ýaşaýan adamlaryň näme duýýandygyny duýmaýarsyňyz.
  Agzalýan atlar belli bir täsir döredýär. Sesler hem suratlary döredýär. Aşa köp surat. Çaga we syrkaw wagtyňyz suratlar gaty çalt ýygnanýar.
  Indi syrkawlansoň, Tar köp wagtyny ýalňyz geçirýärdi. Ýagyşly günlerde penjiräniň ýanynda, açyk günlerde bolsa eýwandaky oturgyçda oturýardy.
  Kesel ony adaty dymmaga mejbur edipdi. Keseliniň dowamynda Taranyň uly agasy Jon we onuň gyz dogany Margaret mähirli boldular. Howluda we ýolda öý işleri bilen meşgul bolýan we başga oglanlar tarapyndan köplenç zyýarat edilýän Jon oňa birnäçe mermer getirmäge geldi, Margaret bolsa onuň bilen oturyp, mekdepdäki wakalar barada gürrüň bermäge geldi.
  Tar töweregine seredip, hiç zat diýmän oturdy. Içinde nämeleriň bolýandygyny nädip birine aýdyp bilerdi? Içinde örän köp zat bolýardy. Ol ejiz bedeni bilen hiç zat edip bilmeýärdi, ýöne onuň içinde güýçli hereketler joşýardy.
  Içinde geň bir zat bardy, yzygiderli ýyrtylyp, soňra gaýtadan ýygnalýan bir zat. Tar muňa düşünmedi we hiç haçan düşünmezdi.
  Ilki bilen, hemme zat uzakda ýalydy. Moorheadleriň öýüniň öňündäki ýoluň gyrasynda, ýerden çykyp, asmana galýan bir agaç bardy. Taranyň ejesi onuň bilen otagda oturmaga geldi. Ol hemişe işdedi. Kir ýuwýan maşynyň ýa-da ütük tagtasynyň üstünde egilmedik wagty, tikin tikýärdi. Ol, oturan oturgyjy, hatda otagyň diwarlary hem ýüzüp gidýän ýalydy. Taranyň içinde bir zat her zady yzyna gaýtaryp, öz ýerine goýmak üçin yzygiderli göreşýärdi. Eger hemme zat öz ýerinde galsa, durmuş nähili parahat we ýakymly bolardy.
  Tar ölüm barada hiç zat bilmeýärdi, ýöne gorkýardy. Kiçi bolmaly zat uly boldy, uly galmaly zat bolsa kiçi boldy. Köplenç Taryň ak we kiçi elleri öz ellerinden aýrylyp, uçup gidýän ýalydy. Olar penjireden görünýän agaçlaryň depeleriniň üstünde, asmana tas ýitip gidýärdi.
  Taryň işi ähli zadyň ýitip gitmeginiň öňüni almakdy. Bu meseläni hiç kime düşündirip bilmedi we bu mesele ony düýbünden ýok edýärdi. Köplenç ýerden çykyp, uçup gidýän agaç asmanda gara nokada öwrülýärdi, ýöne onuň işi ony göz öňünde tutmakdy. Eger siz agajy gözden gaçyrsaňyz, ähli zady gözden gaçyrýarsyňyz. Tar munuň näme üçin hakykatdygyny bilmeýärdi, ýöne şeýledi. Ol ýüzüni gamgyn saklady.
  Eger ol agajy berk saklasady, hemme zat öz ýagdaýyna gaýdyp gelerdi. Bir gün ol ýene-de uýgunlaşardy.
  Eger Tar çydasa, hemme zat ahyrsoňy gowy bolardy. Ol muňa doly ynanýardy.
  Murhedleriň ýaşaýan jaýlarynyň öňündäki köçedäki ýüzler käwagt syrkaw oglanyň göz öňüne getirmesinde ýüzýärdi, edil häzir Murhediň aşhanasynda şol ýüzler peçiň arkasyndaky diwarda ýüzýän ýaly.
  Taryň kakasy täze atlary dakmagyny dowam etdirdi we täze ýüzler peýda bolmagy dowam etdirdi. Tar örän ak reňke öwrüldi.
  Diwardaky ýüzler öňküden-de çalt peýda bolup, ýitip gitdi. Taryň kiçi ak elleri oturgyjynyň gyralaryndan tutdy.
  Eger onuň üçin ähli ýüzleri öz göz öňüne getirmegi bilen yzarlamak synag bolsa, agaçlar asmana galýan ýaly bolanda, olary yzarlaýşy ýaly yzarlamalymy?
  Ýüzler aýlanyp duran bir massa öwrüldi. Kakanyň sesi uzakdan eşidilýän ýalydy.
  Bir zat süýşdi. Taryň oturgyjynyň gyralaryny berk tutup, elleri gysyşdy we ýumşak bir ah çekip, oturgyçdan ýere, garaňkylyga süýşdi.
  OceanofPDF.com
  V BAP
  
  KWARTIRADA Amerikan şäherleriniň etraplary, kiçi şäherlerdäki garyplaryň arasynda - oglan üçin görmäge geň zatlar. Orta Günbataryň kiçi şäherlerindäki jaýlaryň köpüsiniň mertebesi ýok. Olar arzan gurulýar, bir ýere zyňylýar. Diwarlary inçe. Hemme zat howlukmaçlyk bilen edildi. Bir otagda nämeleriň bolup geçýändigini goňşy otagdaky syrkaw çaga bilýär. Ol hiç zat bilmeýär. Başga bir zat, onuň näme duýýandygydyr. Ol näme duýýandygyny aýdyp bilmeýär.
  Käwagt Tar kakasyna, şeýle hem kiçi çagalaryň bardygyna nägile bolýardy. Ol keselden henizem ejiz bolsa-da, şol wagt, serhoşlykdan soň, ejesi göwrelidi. Ol bu sözi bilmeýärdi, başga bir çaganyň dünýä injekdigini anyk bilmeýärdi. Şeýle-de bolsa, ol bilýärdi.
  Käwagt ýyly we açyk günlerde ol eýwanda sallanýan oturgyçda oturýardy. Gijelerine bolsa, aşaky gatda, ene-atasynyň otagynyň gapdalyndaky otagda düşekde ýatýardy. Jon, Margaret we Robert ýokarky gatda ýatýardy. Çaga ene-atasy bilen düşekde ýatyrdy. Heniz dünýä inmedik başga bir çaga bardy.
  Tar eýýäm köp zady görüp we eşidipdi.
  Ol syrkawlamazdan öň, ejesi uzyn boýly we inçedi. Ol aşhanada işleýärkä, bäbek ýassyklaryň arasyndaky oturgyçda ýatyrdy. Birnäçe wagtlap bäbek emdirdi. Soňra ol çüşüden iýmitlendirmäge başlady.
  Nähili kiçijik doňuz! Çaganyň gözleri biraz gyşarypdy. Ol çüýşäni almazdan öň hem aglaýardy, ýöne soňra, çüýşe agzyna giren badyna, ol saklandy. Onuň kiçijik ýüzi gyzardy. Çüýşe boşalanda, çaga uklap galdy.
  Öýde çaga bolanda, hemişe ýakymsyz yslar bolýar. Aýallar we gyzlar muňa garşy däl.
  Ejeň birdenkä çelek ýaly tegelek bolanda, munuň bir sebäbi bar. Jon we Margaret bilýärdiler. Bu öň hem bolupdy. Käbir çagalar töwereginde bolup geçýän zatlary görüp-eşiden zatlaryny öz durmuşlarynda ulanmaýarlar. Beýlekiler bolsa ulanýarlar. Üç uly çaga howada bolup geçýän zatlar barada biri-biri bilen gürleşmeýärdiler. Robert muny bilmek üçin gaty ýaşdy.
  Çaga we kesel wagtyňda, Taryňky ýaly, ynsanyň ähli zady aňyňda haýwanat dünýäsi bilen garyşýar. Pişikler gijelerine gygyrýardy, sygyrlar ambarlarda möňňürdeýärdi, itler öýüň öňündäki ýolda sürü-sürük bolup ylgaşýardy. Adamlarda, haýwanlarda, agaçlarda, güllerde, otlarda bir zat hemişe hereket edýär. Haýsy zadyň ýigrenji we haýsynyň gowydygyny nädip kesgitlemeli? Pişikler, göleler, taýlar dünýä indi. Goňşuçylyk aýallarynyň çagalary boldy. Moorheads golaýynda ýaşaýan bir aýal ekiz çaga dünýä indi. Adamlaryň aýtmagyna görä, has pajygaly zadyň bolmagy mümkin däldi.
  Kiçi şäherçelerde oglanlar mekdebe gidenlerinden soň, synp otagyndan ogurlaýan bok bilen gardlara ýazýarlar. Olar ambarlaryň gyralarynda we ýodalaryň ugrunda surat çekýärler.
  Tar mekdebe gitmezden öň hem bir zady bilýärdi. [Ol nädip bilýärdi?] Belki, keseli ony has [habardar etdi]. Içinde geň bir duýgy bardy - [onda] gorky artýardy. Onuň ejesi, öz garyndaşy, Murhediň öýünde aýlanyp, öý işlerini edýän uzyn boýly aýal, bu işe belli bir derejede gatnaşypdy.
  Taryň keseli meseleleri çylşyrymlaşdyrdy. Ol howlyda ylgap, top oýnap ýa-da golaýdaky meýdanlara syýahat edip bilmeýärdi. Çaga çüýşe alyp uklap galanda, ejesi ony tikinçi getirip, onuň ýanyna oturdy. Öýde hemme zat henizem bardy. Kaşki zatlar şeýle bolup galsady. Wagtal-wagtal gyzyň eli onuň saçyny sypaýardy we gyz saklanda, oglan ondan muny hemişelik dowam etdirmegini haýyş etmek isleýärdi, ýöne sözleri düzüp bilmeýärdi.
  Jon bilen ýaşdaş iki şäher oglany bir gün kiçijik derýanyň köçäniň üstünden geçýän ýerine gitdiler. Taxtalaryň arasynda boşluklary bolan agaç köpri bardy we oglanlar onuň aşagyndan sürünüp, uzak wagtlap asuda ýatdylar. Olar bir zat görmek islediler. Soňra olar Moorheadleriň howlusyna gelip, Jon bilen gürleşdiler. Olaryň köpriniň aşagynda galmagy aýallaryň köpriden geçmegi bilen baglanyşyklydy. Olar Moorheadleriň öýüne gelenlerinde, Tar eýwanda günüň aşagynda ýassyklaryň arasynda oturypdy we olar gürleşmäge başlanda, ol uklap ýatan ýaly boldy. Jona başdan geçirmeleri barada gürrüň beren oglan iň möhüm bölegine ýetende pyşyrdady, ýöne Tar üçin, gözlerini ýumup, ýassyklaryň üstünde ýatan oglanyň pyşyrdamagynyň özi ýyrtylýan mata ýalydy. Bu perdäniň ýyrtylmagy we bir zada ýüzbe-ýüz bolmagyň ýalydy? [Belki, ýalaňaçlyk. Ýalaňaçlyga garşy durmak üçin güýç toplamak üçin wagt we kämillik gerek. Käbirleri muny hiç haçan düşünmeýärler. Näme üçin düşünmeli? Arzuw hakykatdan has möhüm bolup biler. Bu siziň näme isleýändigiňize bagly.
  Başga bir gün, Robert daşarda oýnap ýörkä, Tar şol bir oturgyçda eýwanda oturypdy. Ol ýoldan meýdana tarap ýöräp, tizden ylgap gaýdyp geldi. Meýdanda Tar-a görkezmek isleýän zadyny gördü. Ol nämedigini aýdyp bilmedi, ýöne gözleri uly we tegelekdi we bir sözi gaýta-gaýta pyşyrdady. "Gel, gel" diýip pyşyrdady we Tar oturgyjyndan turup, onuň yzyna düşdi.
  Şol wagt Tar şeýle bir ejizdi welin, Robertiň yzyndan howlukyp, ýoluň gyrasynda oturmak üçin birnäçe gezek saklanmaly boldy. Robert ýoluň ortasyndaky tozanyň içinde biynjalyk bilen tans etdi. "Bu näme?" Tar yzygiderli soraýardy, ýöne kiçi dogany aýdyp bilmedi. Eger Meri Murhed eýýäm doglan we dünýä injek çaga bilen şeýle meşgul bolmadyk bolsa, Tary öýünde goýup giderdi. Şeýle köp çaga bilen bir çaga ýitirip galýar.
  Iki çaga, töweregi haýat bilen gurşalan meýdanyň gyrasyna golaýlaşdylar. Haýat bilen ýoluň arasynda zülp we miweli agaçlar ösüp, olar [indi] gülleýärdi. Tar we onuň dogany gyrymsy agaçlaryň içine çykyp, haýatyň üstünden, reýkalaryň arasyna seretdiler.
  Olaryň gören zady örän geň galdyryjydy. Robertiň begenmegine geň galmaly däl. Doňuz ýaňy doňuz çagalaryny dogurypdy. Bu Robert [Tarany getirmek üçin] öýe ylgap barýarka bolan bolmaly.
  Ene doňuz ýola seredip durdy we iki çagasy [gözlerini giň açyp] durdy. Tar onuň gözüne göni seredip bilýärdi. Onuň üçin bularyň hemmesi gündelik işleriň, doňuzyň durmuşynyň bir bölegidi. Bu ýazda agaçlar ýaşyl reňke öwrülende, miweli agaçlar gülläp, soňra miwe berende boldy.
  Diňe agaçlar, otlar we miweli gyrymsy agaçlar zatlary gözden gizleýärdi. Agaçlaryň we gyrymsy agaçlaryň gözleri ýokdy, olaryň üstünde agyry kölegeleri ýalpyldap durdy.
  Ene Doňuz bir pursat durdy, soňra ýatdy. Ol henizem Taryň ýüzüne göni seredýän ýalydy. Onuň gapdalynda otlaryň üstünde bir zat bardy - gygyrýan durmuş. Doňuzlaryň gizlin içki durmuşy çagalara açyldy. Ene Doňuzyň burnundan galyň ak saçlar ösüp çykýardy we gözleri ýadawlykdan agyrdy. Taryň ejesiniň gözleri köplenç şeýle görünýärdi. Çagalar Ene Doňuza şeýle ýakyndylar welin, Tar elini uzadyp, onuň tüýli tumşugyna degip bilerdi. Şol ertirden soň, ol hemişe onuň gözlerindäki keşbi, onuň ýanyndaky gygyrýan jandarlary ýadyna salýardy. Ol ulalyp, özi ýadaw ýa-da syrkawlanda, şäheriň köçelerinde ýöräp, gözlerinde şeýle garaýyş bolan köp adamy görýärdi. Şäher köçelerinde, şäher kwartiralarynda ýygnanýan adamlar Ogaýo meýdanynyň gyrasyndaky otlaryň üstünde gygyrýan jandarlara meňzeýärdi. Ol gözlerini pyýada ýoluna öwrüp ýa-da bir pursat ýumup, ýene-de doňuzyň titräp aýaklary bilen turmaga synanyşýandygyny, otlaryň üstünde ýatyp, soňra ýadawlyk bilen turýandygyny gördü.
  Tar bir pursat öňündäki wakany synlady, soňra ýaşulularyň aşagyndaky otlaryň üstünde ýatyp, gözlerini ýumdy. Onuň dogany Robert ýokdy. Ol eýýäm täze başdan geçirmeleri gözläp, galyň gyrymsy agaçlaryň içine süýşüp gidipdi.
  Wagt geçdi. Hasaryň golaýyndaky moruq gülleri örän hoşboý yslydy we arylar top-top bolup geldiler. Olar Taryň kellesiniň üstündäki howada ýumşak, boş ses çykardylar. Ol özüni örän ejiz we syrkaw duýdy we [öýüne] gaýdyp biljekdigine pikir etdi. Ol şol ýerde ýatyrka, bir adam ýanyndan geçip gitdi we oglanyň gyrymsy agaçlaryň aşagynda bardygyny duýan ýaly, durup, oňa seretdi.
  Ol Murhedlerden birnäçe gapy aşakda, şol bir köçede ýaşaýan deli ýigitdi. Ol otuz ýaşyndady, ýöne dört ýaşly çaganyň aňyndady. Orta Günbataryň her bir şäherinde şeýle çagalar bar. Olar ömürboýy ýumşak bolýarlar ýa-da olaryň biri birden zalym bolýar. Kiçi şäherlerde olar garyndaşlary bilen, adatça işleýän adamlar bilen ýaşaýarlar we hemmeler olara üns bermeýär. Adamlar olara bedenleri üçin gaty uly ýa-da gaty kiçi köne eşikleri berýärler.
  [Bolýar, olar peýdasyz. Olar hiç zat gazanmaýarlar. Olara ölýänçä iýmit bermeli we ýatjak ýer bermeli.]
  Däli adam Tarany görmedi. Belki, ol ene donuzyň gyrymsy agaçlaryň arkasyndaky meýdanda aýlanyp ýörenini eşidendir. Indi ol durdy, bäş sany donuz çagasy bolsa özlerini arassalap, durmuşa taýýarlanýardylar. Olar eýýäm iýmitlenmäge synanyşýardylar. Iýmitlenende, donuz çagalary bäbegiň sesine meňzeş ses çykarýarlar. Olar gözlerini hem gyşarýarlar. Olaryň ýüzleri gyzarýar we iýmitlenenden soň, uklap galýarlar.
  Doňuz çagalaryny iýmitlendirmegiň manysy barmy? Olar çalt ösýär we pula satylyp bilner.
  Ýarym akylly adam ýerinden turup, meýdana seretdi. Durmuş diňe ejiz pikirli adamlar üçin düşnükli komediýa bolup biler. Adam agzyny açyp, ýuwaşja güldi. Taranyň ýadynda bu sahna we şu pursat üýtgeşik bolup galdy. Soňra oňa şol pursatda ýokardaky asman, gülleýän gyrymsy agaçlar, howada gygyrdaýan arylar, hatda onuň ýatan ýeri hem gülýän ýaly boldy.
  [Soňra] täze [Murhed] bäbegi dünýä indi. Bu gije boldy. Bu zatlar adatça bolýar. Tar [Murhed] öýüniň myhman otagynda, doly huşundady, ýöne ol uklap ýatan ýaly görkezmegi başardy.
  Başlan gijesi nalyş eşidildi. Ol Taryň ejesine meňzemeýärdi. Ol hiç haçan nalyş etmedi. Soňra goňşy otagdaky düşekde biraz hereket eşidildi. Dik Murhed [oýandy]. "Belki, tursam gowy bolardy?" diýip, ýuwaş ses jogap berdi we ýene bir nalyş eşidildi. Dik geýinmäge howlukdy. Ol elinde lampa bilen myhman otagyna girdi we Taryň düşeginiň ýanynda saklandy. "Ol [şu ýerde] uklap ýatyr. Belki, ony oýaryp, ýokary gata çykarsam gowy bolardy?" Has köp pyşyrdalan sözler has köp nalyş bilen bölündi. Ýatylýan otagdaky lampa açyk gapydan otaga gowşak yşyk düşdi.
  Olar ony galdyrmagy makul bildiler. Dik paltosyny geýip, aşhananyň arka gapysyndan çykdy. Ýagyş ýagýandygy üçin paltosyny geýdi. Ýagyş öýüň diwaryna yzygiderli urýardy. Tar öýüň daş-töweregindäki derwezä alyp barýan tagtalarda onuň aýak seslerini eşitdi. Tagtalar taşlanypdy, käbiri köne we egridi. Olaryň üstüne basanda seresap bolmaly. Garaňkyda Dikiň şansy bolmady. Ol deminiň aşagynda nälet mürrüldäpdi. Ol ýagyşyň aşagynda durup, baldagyny owkalady. Tar daşardaky pyýada ýolunda onuň aýak seslerini eşitdi, soňra ses ýitip gitdi. Ol öýüň gapdal diwarlaryndaky ýagyşyň yzygiderli sesiniň arasynda ýitip gitdi.
  [ўTar] üns bilen diňleýärdi. Ol ýapraklaryň aşagynda gizlenen ýaş guş ýalydy, it bolsa meýdanda gezip ýördi. Onuň bedeninde hiç bir myşsa hereket etmedi. Moorheadlaryň öýi ýaly öýde çaga instinktiw ýagdaýda ejesine ylgamaýar. Söýgi, ýylylyk, tebigy söýgi beýanlary, şuňa meňzeş ähli [impulslar] gömülipdi. Tar öz durmuşyny ýaşamaly, asuda ýatmaly we garaşmalydy. [Köne günlerde] Orta Günbatar maşgalalarynyň köpüsi şeýledi.
  Tar [ýatakda] ýatyp, [uzak wagtlap] diňledi. Ejesi ýuwaşlyk bilen ynjalyk çekdi. Ol düşeginde hereket etdi. Näme bolýardy?
  Tar muny bilýärdi, sebäbi ol meýdanda doglan doňuzlary görüpdi, [ol] bilýärdi, sebäbi Murhediň öýünde bolan zatlar hemişe Murhediň ýaşaýan köçesiniň aşagyndaky bir öýde bolýardy. Bu goňşularyň, atlaryň, itleriň we sygyrlaryň başyna gelýärdi. Ýumurtgalardan towuklar, hindiler we guşlar çykýardy. Has gowydy. Ene guş [bolanda] agyrydan ynjalmady.
  Tar meýdandaky şol jandary, doňuzyň gözlerindäki agyryny görmedik bolsa, has gowy bolardy diýip pikir etdi. Onuň öz keseli aýratyn bir zatdy. Onuň bedeni käwagt gowşak bolýardy, ýöne agyry ýokdy. Bu düýşler, hiç haçan gutarmaýan bulan düýşlerdi. Kyn günler gelende, ol hemişe bir zady ýapyşdyryp, ýatdan çykmazlyk, gara, sowuk, garaňky ýere düşmezlik üçin saklamalydy.
  Eger Tar ejesiniň meýdanda ekýändigini görmedik bolsa, uly oglanlar howla gelip [Jon bilen] gürleşmedik bolsa...
  Meýdanda duran ene doňuzyň gözlerinde agyry bardy we ynjalyk ýaly ses çykardy.
  Onuň burnunda uzyn, hapa-ak saçlary bardy.
  Goňşy otagdan gelýän ses Taryň ejesinden gelmeýän ýalydy. Ol onuň üçin owadan bir zatdy. [Dogluş çirkin we şok ediji boldy. Bu onuň özi bolup bilmezdi.] [Ol bu pikire ýapyşdy. Bolup geçýän zat şok edijidi. Bu onuň başyna gelip bilmezdi.] Bu [gelende] teselli beriji bir pikirdi. Ol [bu pikiri] saklady. Kesel oňa bir hile öwredipdi. [Ol garaňkylyga, ýokluga düşjek bolýan ýaly duýanda], [ol] diňe saklady. Onuň içinde kömek edýän bir zat bardy.
  Bir gije, garaşylýan döwürde Tar düşekden turdy. Ol ejesiniň goňşy otagda däldigine, ol ýerde eşiden nalyşynyň ejesi däldigine doly ynanýardy, ýöne doly ynamly bolmak isleýärdi. Ol gapydan eňňedi we seretdi. Aýaklaryny ýere düşürip, dik duranda, otagdaky nalyş kesildi. "Görýäňmi," diýip, öz-özüne aýtdy, "eşiden zadym diňe bir fantaziýady." Ol sessiz-üýnsüz düşege gaýdyp geldi we nalyş ýene başlady.
  Onuň kakasy lukman bilen geldi. Ol bu öýde öň hiç haçan bolmandy. Bu zatlar garaşylmadyk ýagdaýda bolýar. Siziň görmegi meýilleşdirýän lukmanyňyz şäherden gitdi. Ol obadaky bir hassany görmäge gitdi. Siz elinizden gelenini edýärsiňiz.
  [Gelen] lukman uly boýly, sesi batly adamdy. Ol öýe batly ses bilen girdi, goňşy aýal hem geldi. Ata Tara gelip, ýatylýan otagyň gapyny ýapdy.
  Ol ýene-de düşeginden turdy, ýöne ýatylýan otagyň gapysyna barmady. Ol düşegiň gapdalynda dyza çökdi we ýassygy tutup, ýüzüni ýapýança töweregini el bilen ele aldy. Ýassygy ýaňaklaryna basdy. Şeýdip, ol ähli sesleri ýapyp bildi.
  Tar [ýumşak ýassygy gulagyna basyp, ýüzüni köne ýassykda gömüp] ejesine ýakynlyk duýgusyny gazandy. Ol goňşy otagda durup ynjalyk edip bilmedi. Ol nirededi? Doglum doňuzlaryň, sygyrlaryň we atlaryň [we beýleki aýallaryň] dünýäsiniň işidi. Goňşy otagda bolup geçýän zatlar onuň bilen bolmady. Ýüzüni birnäçe pursat ýassykda gömüp goýandan soň, onuň öz dem almagy ony ýyly ýer etdi. Öýüň daşyndaky ýagyşyň dymyk sesi, lukmanyň gümmürdeýän sesi, kakasynyň geň, ötünç soraýan sesi, goňşusynyň sesi - ähli sesler dymykdy. Ejesi bir ýere gidipdi, ýöne ol ejesi baradaky pikirlerini saklap bildi. Bu onuň keseliniň oňa öwreden hilesidi.
  Ol şeýle zatlary düşünip biljek derejede ýaşy bolansoň, esasanam syrkawlandan soň, ejesi ony gujagyna alyp, ýüzüni [aşak] öz bedenine basdy. Bu öýdäki iň kiçi çaganyň uklap ýatyrka wagtydy. Eger çagalar bolmadyk bolsa, bu has köp gaýtalanardy.
  Ýüzüni ýassyga gömüp, elleri bilen berk tutup, ol illýuziýa gazandy.
  Ol ejesiniň ýene bir çaga dogurmagyny islemeýärdi. Ol ejesiniň düşekde ynjalyk çekip ýatmagyny islemeýärdi. Ol ejesiniň özi bilen garaňky [öňdäki] otagda bolmagyny isleýärdi.
  Göz öňüne getirmek arkaly ol ony şol ýere [äkidip] bilerdi. Eger siziň bir illýuziýaňyz bar bolsa, [ony] saklaň.
  Tar gamgyn galdy. Wagt geçdi. Ahyrsoňy ýüzüni ýassykdan galdyranda, öý asudady. Dymyşlyk ony biraz gorkuzdy. Indi ol hiç zadyň bolmandygyna doly ynanýardy.
  Ol ýatylýan otagyň gapysyna ýuwaşlyk bilen bardy we ony ýuwaşlyk bilen açdy.
  Stol üstünde lampa bardy, ejesi bolsa gözlerini ýumup düşekde ýatyrdy. Ol örän ak reňklidi. Dik Murhed aşhanada peçiň ýanyndaky oturgyçda oturypdy. Ol eşiklerini guratmak üçin ýagyşa çykansoň, suwa çümüpdi.
  Goňşunyň gazanynda suw bardy we ol bir zatlary ýuwýardy.
  Täze doglan bäbek aglap başlanýança Tar gapynyň ýanynda durdy. Indi ony geýindirmelidi. Indi ol geýinmäge başlardy. Ol doňuz çagasy, güjük ýa-da pişik ýaly bolmazdy. Onuň üstünde geýimler ösmezdi. Oňa ideg etmek, geýindirmek we ýuwmak gerek bolardy. Birnäçe wagtdan soň, ol özüni geýinmäge we ýuwunmaga başlady. Tar eýýäm şeýle edipdi.
  Indi ol çaganyň dünýä inmeginiň hakykatyny kabul edip bilýärdi. Bu onuň çydap bilmejek dogluş meselesidi. Indi bolsa boldy. [Indi bu barada hiç zat edip bolmaýardy.]
  Ol gapydan titräp durdy, çaga aglamaga başlanda, ejesi gözlerini açdy. Ol öň hem aglapdy, ýöne Tar onuň gulagyna ýassyk goýup, eşitmedi. Aşhanada oturan kakasy hereket etmedi [ýa-da ýokary seretmedi]. Ol oturyp, ýanýan peje [ruhy düşen keşbi] seretdi. Onuň [çygly] eşiklerinden bug çykdy.
  Taranyň ejesiniň gözlerinden başga hiç zat hereket etmedi we ol ejesiniň ony şol ýerde duranyny görüp-görmändigini bilmedi. Gözler oňa käýeýän ýaly bolup göründi we ol ýuwaşlyk bilen otagdan [öňki otagyň] garaňkylygyna çekildi.
  Irden Tar Jon, Robert we Margaret bilen ýatylýan otaga girdi. Margaret derrew täze doglan çaganyň ýanyna bardy. Ol ony öpdi. Tar seretmedi. Ol, Jon we Robert düşegiň aýagynda durup, hiç zat aýtmadylar. Enäniň ýanyndaky ýorganyň aşagynda bir zat hereket etdi. Olara oglandygy aýdyldy.
  Olar daşary çykdylar. Gije ýagyşdan soň, irden ýagty we arassa boldy. Jon üçin bagtlylykdan, köçede onuň ýaşyndaky bir oglan peýda boldy, ony çagyrdy we howlukmaçlyk bilen gitdi.
  Robert öýüň arkasyndaky agaç ammaryna girdi. Ol ol ýerde agaç bilen işleýärdi.
  Bolýar, ol gowydy, Tar hem [indi] gowydy. Iň erbet zat gutardy. Dik Murhed şäher merkezine baryp, salonda saklanardy. Ol agyr gije geçirdi we içmek isledi. Içýärkä, bu habary barmene aýdardy, barmen bolsa ýylgyrardy. Jon goňşy oglana aýdardy. Belki, ol eýýäm bilýändir. Kiçi şäherde şeýle habarlar çalt ýaýraýar. [Birnäçe günläp] oglanlar we olaryň kakalary geň, gizlin utanç bilen [ýarym] utanardylar, soňra bolsa geçip giderdi.
  Wagtyň geçmegi bilen, olar [ählisi] täze doglan çagany öz çagasy ýaly kabul ederler.
  Gije başdan geçiren wakalaryndan soň Tar hem, ejesi hem ejizdi. Jon bilen Robert hem şeýle pikir edýärdiler. [Öýde geň, kyn gije boldy we indi ol gutarandan soň, Tar rahatlandy.] Ol bu barada [ýene-de] pikir etmeli däldi. Çaga diňe çaga, ýöne [oglan üçin] öýdäki dogulmadyk çaga bir zat [onuň dünýä inmegine begenýär].
  OceanofPDF.com
  II BÖLÜM
  
  OceanofPDF.com
  VI BAP
  
  HENRI FULTON Tardan has uly, ýogyn eginli, ýogyn kelleli oglandy. Olar Ogaýonyň şäheriň bir böleginde ýaşaýardylar we Tar mekdebe gidende, Fulton öýüniň ýanyndan geçmelidi. Köprüden uzak bolmadyk derýanyň kenarynda kiçijik çarçuwaly jaý bardy, onuň aňyrsynda, derýanyň emele getiren kiçijik jülgesinde mekgejöwen meýdany we orulmadyk topragyň gyrymsy agaçlary ýatyrdy. Henriniň ejesi howlyda ýalaňaç aýak ýöreýän, semiz, gyzyl ýüzli aýaldy. Onuň adamsy araba sürüpdi. Tar mekdebe başga ýol bilen gidip bilerdi. Ol demir ýoluň kenaryndan ýa-da ýoldan ýarym mil uzaklykda ýerleşýän suw desgasynyň howuzundan aýlanyp geçip bilerdi.
  Demirýol kenarynda gyzyklydy. Belli bir howp bardy. Taru derýanyň üstünde gurlan demirýol köprüsinden geçmelidi we ortada özüni tapanda, aşak seretdi. Soňra relsleriň üstünden howsala bilen seretdi we içinden titräp başlady. Eger otly geljek bolsa näme? Ol näme etjekdigini meýilleşdirdi. Ol relsleriň üstünde ýatyrdy we otlynyň üstünden geçmegine rugsat berdi. Mekdepdäki bir oglan oňa muny eden başga bir oglan barada gürrüň berdi. Size aýdýaryn, bu howsala gerekdi. Blinçik ýaly ýatyryp, myşsasyny hereketlendirmeli däl.
  Soňra poýezd gelýär. Maşinist seni görýär, ýöne poýezi saklap bilmeýär. Ol ylgap barýar. Eger häzir öz-özüňi saklasaň, nähili hekaýa gürrüň bermeli bolarsyň. Poýezdlere urlup, sag-aman gutulan oglanlar az. Käwagt Tar demir ýoluň kenaryndan mekdebe barýan wagty, ol poýezdiň gelmegini arzuw edýärdi. Ol sagatda altmyş mil tizlik bilen ýöreýän ekspres ýolagçy poýezi bolmalydy. "Sorujy" diýilýän zada üns bermeli. Tar we mekdep dostu bu barada gürrüň edýärdiler. "Bir gün bir oglan demir ýoluň ýanynda durka, poýezd geçip barýardy. Ol gaty ýakynlaşdy. Sorujy ony poýezdiň aşagyna çekdi. Sorujy seni çekýär. Onuň gollary ýok, ýöne seresap bolmaly."
  Genri Fulton näme üçin Tar-a hüjüm etdi? Jon Murhed onuň öýüniň ýanyndan iki gezek pikirlenmezden geçdi. Häzir başlangyç mekdebiň oýun otagynda oturan kiçijik Robert Murhed hem şol ýoldan iki gezek pikirlenmezden geçdi. Sorag şeýle: Genri hakykatdanam Tar-a urmak isleýärmidi? Tar nädip bilýärdi? Genri Tar-y görende gygyryp, oňa tarap ylgady. Genriniň geň, kiçijik çal gözleri bardy. Saçlary gyzyl we kellesiniň üstünde dik durdy, Tar-a hüjüm edende bolsa güldi we Tar demir ýol köprüsinden geçýän ýaly gülküden titräp gitdi.
  Indi bolsa, demir ýol köprüsinden geçip barýarkaňyz tutulanda, sorujylyk barada aýtsak. Otly golaýlaşanda, köýnegiňizi balagyňyza sokmak isleýärsiňiz. Eger köýnegiňiziň ujy ýokary galsa, ol otlynyň aşagynda aýlanýan bir zada ilişýär we siz ýokary çekilýärsiňiz. Kolbasa barada gürrüň ediň!
  Iň gowy tarapy, otly eýýäm geçende bolýar. Ahyrsoňy, maşynyň maşynyny öçürýär. Ýolagçylar düşýärler. Elbetde, hemmeleriň reňki solgun. Tar birnäçe wagtlap hereketsiz ýatdy, sebäbi ol indi gorkmaýardy. Ol olary diňe göwün açmak üçin biraz aldardy. Olar onuň ýerine, ak, howsala düşen adamlara ýetende, ol böküp, hyýar ýaly asuda gidip giderdi. Bu hekaýa şähere ýaýrardy. Bu bolandan soň, eger Genri Fulton ýaly oglan onuň yzyna düşen bolsa, Taryň roluny ýerine ýetirip biljek uly oglan hemişe bolardy. "Bolýar, onuň ahlak taýdan batyrlygy bar, bolany şol. Generallaryň söweşde şeýle zady bar. Olar söweşmeýärler. Käwagt kiçi ýigitler söweşýär. Napoleon Bonaparty çüýşäniň boýnuna goýup bilersiňiz."
  Tar "ahlak batyrlygy" barada bir-iki zat bilýärdi, sebäbi kakasy bu barada köp gürrüň berýärdi. Bu sorujy ýalydy. Ony suratlandyryp ýa-da görüp bolmaýardy, ýöne ol at ýaly güýçlidi.
  Şeýlelik bilen, Tar Jon Murhedden Genri [Fultona] garşy çykyş etmegini sorap bilerdi, ýöne ahyrsoňy ol muny edip bilmedi. Şeýle zatlar barada uly doganyňyza aýdyp bilmersiňiz.
  Eger batyrlygy bolsa, otly kaksa, onuň edip biljek ýene bir zady bardy. Otly özüne golaýlaýança garaşyp bilerdi. Soňra iki ýatan adamyň arasyna düşüp, ýarasa ýaly gollaryndan asylgy durardy. Belki, bu iň gowy wariant bolardy.
  Murhedleriň häzirki ýaşaýan jaýy Taryň döwründe bolan öýlerinden has ulydy. Hemme zat üýtgedi. Taryň ejesi çagalaryny öňküden has köp sypaýardy, has köp gürleşýärdi we Dik Murhed öýde has köp wagt geçirýärdi. Indi ol öýüne gidende ýa-da şenbe günleri ýazgylary çekende çagalaryň birini ýany bilen alyp gidýärdi. Ol az içýärdi, ýöne içýän ýaly köp içmeýärdi, diňe aýdyň gepleşmek üçin ýeterlikdi. Bu köp wagt almady.
  Tar bolsa, indi gowydy. Ol mekdebiň üçünji otagyndady. Robert başlangyç synplardady. Onuň iki täze doglan çagasy bardy: doglanyndan bir aý soň aradan çykan kiçijik Fern, henizem bäbek ýaly bolan Will we Jo. Tar muny bilmese-de, Fern maşgalada doglan iň soňky çaga bolmalydy. Näme üçindir, ol Roberte hemişe gaharlansa-da, Will we kiçijik Jo örän şadyýandylar. Tar hatda Jonyň aladasyny etmek isleýärdi, ýöne wagtal-wagtal. Siz onuň aýaklaryny gyjyrdadyp bilýärdiňiz, ol bolsa iň gülkünç sesleri çykarýardy. Bir wagtlar şeýle boldugyňyzy pikir etmek gülkünçdi: gepläp bilmeýärdiňiz, ýöräp bilmeýärdiňiz we kimdir biriniň sizi iýmitlendirmegine mätäçdiňiz.
  Köplenç oglan gartaşan adamlary düşünip bilmeýärdi we synanyşmagyň manysy ýokdy. Käwagt Taranyň ene-atasy birhili, käwagt başgaça pikir edýärdi. Eger ol ejesine garaşly bolsa, bu işlemezdi. Onuň çagalary bardy we olar doglandan soň olaryň barada pikirlenmeli boldy. Çaga ilkinji iki ýa-da üç ýyllap peýdasyz bolýar, ýöne at, nähili uly bolsa-da, üç ýaşyna çenli işläp bilýär we ş.m.
  Käwagt Taryň kakasy gowy bolýardy, käwagt bolsa ýalňyşýardy. Tar we Robert onuň bilen bile at çapyp, şenbe günleri haýatlara ýazgylar çekende we töwereginde gartaşan adamlar ýok wagty, ol ýalňyz galýardy. K. Käwagt ol Wiksburg söweşi barada gürrüň berdi. Ol söweşde ýeňiş gazandy. Bolýar, iň bolmanda ol general Granta näme etmelidigini aýtdy we ony etdi, ýöne general Grant soňra Dikiň hormatyna hiç haçan ynanmady. Mesele şunda, şäher basylyp alnandan soň, general Grant Taryň kakasyny Günbatarda basyp alyjy goşun bilen galdyrdy we generallar Şermany, Şeridany we başga-da köp ofiserleri gündogara alyp gitdi we olara Dikiň hiç haçan bolmadyk mümkinçiligini berdi. Dik hatda wezipä hem ýokarlandyrylmady. Ol Wiksburg söweşinden öň kapitan, soň bolsa kapitan boldy. General Granta söweşde nädip ýeňiş gazanmalydygyny aýtmasa has gowy bolardy. Eger Grant Diki Gündogara alyp giden bolsa, general Liniň üstünden köp wagt sarp etmezdi. Dik bir meýilnama oýlap tapardy. Ol bir meýilnama oýlap tapdy, ýöne hiç kime aýtmady.
  "Bilýäňmi näme? Eger başga bir adama bir zady nädip etmelidigini aýtsaň, ol hem ony etse we ol netijeli bolsa, soň ol seni gaty halamaz. Ol ähli şöhraty özüne isleýär. Sanki olaryň sany ýeterlik däl ýaly. Erkekler şeýle bolýar."
  Dik Murhed başga erkekler ýok wagty gowydy, ýöne başga bir erkek girmäge rugsat berdi, soň näme? Olar gürleşdiler, esasan hiç zat hakda däldi. Sen hiç haçan diýen ýaly bellikleri çekmeýärdiň.
  Tar iň gowy zat, ondan on ýaş uly başga bir oglanyň dostunyň bolmagy bolar diýip pikir etdi. Tar akyllydy. Ol mekdepde eýýäm tutuş bir synpy sypdyrypdy we islese, başga bir synpy sypdyryp bilerdi. Belki, sypdyrar. Iň gowy zat, öküz ýaly güýçli, ýöne akylsyz dostuň bolmagy bolardy. Tar oňa sapak bererdi we Tar üçin göreşerdi. Irden ol Taryň ýanyna onuň bilen mekdebe gitmäge gelerdi. Ol we Tar Genri Fultonyň öýüniň ýanyndan geçdiler. Genri gözden daşda bolmalydy.
  Garry adamlaryň geň pikirleri bar. Tar başlangyç mekdebiň birinji synpynda okaýarka (ol ol ýerde diňe iki-üç hepde galdy, sebäbi ejesi oňa syrkaw wagty ýazmagy we okamagy öwredipdi), başlangyç mekdepde okaýarka Tar ýalan sözledi. Ol mekdep binasynyň penjiresini döwen daşy zyňmandygyny, hemmeleriň onuň zyňandygyny bilse-de, aýtdy.
  Tar muny etmedigini aýtdy we ýalan sözledi. Nähili dawa-jenjel boldy. Mugallym Taryň ejesi bilen gürleşmek üçin Murhediň öýüne geldi. Hemmeler, eger ol günäsini boýun alsa, özüni has gowy duýjakdygyny aýtdylar.
  Tar muňa köp wagt bäri çydapdy. Oňa üç günläp mekdebe gitmäge rugsat berilmedi. Ejesi nähili geň, şeýle akylsyzdy. Siz ondan muny garaşmaýardyňyz. Ol öýüne tolgunyp gelip, ejesiniň manysyz hekaýanyň hemmesini ýatdan çykaryp-ýatdan çykarmadygyny görmek üçin gelerdi, ýöne ol hiç haçan şeýle etmedi. Ol mugallym bilen ylalaşypdy, eger ol boýun alsa, hemme zat gowy bolardy. Hatda Margaret hem şeýle diýip bilerdi. Jonyň has sagdyn pikirleri bardy. Ol özüni saklady, bir söz hem aýtmady.
  Bularyň hemmesi manysyzdy. Tar ahyrsoňy boýun aldy. Hakykatda, şol wagta çenli şeýle bir gykylyk-gürrüň bolupdy welin, ol daşy zyňandygyny ýa-da zyňmandygyny hakykatdanam ýadyna salyp bilmeýärdi. Emma zyňan bolsa näme bolardy? Onda näme bolardy? Penjirede eýýäm başga bir aýna bardy. Ol diňe kiçijik daşdy. Tar ony zyňmady. Esasy mesele şundady.
  Eger ol şeýle zady boýun alsa, hiç haçan etmek islemedik zady üçin ykrar edilerdi.
  Tar ahyrsoňy boýun aldy. Elbetde, ol üç gün bäri özüni erbet duýýardy. Onuň nähili duýýandygyny hiç kim bilmeýärdi. Şeýle wagtlarda ahlak taýdan batyrgaýlyk bolýar we muny adamlaryň düşünip bilmeýän zady. Hemmeler saňa garşy bolsa, sen näme edip bilersiň? Käwagt, üç günläp, hiç kim seretmeýän wagty aglaýardy.
  Ony günäsini boýun almaga mejbur eden ejesi boldy. Ol ejesi bilen arka eýwanda oturypdy, ejesi bolsa ýene-de günäsini boýun alsa, özüni has gowy duýjakdygyny aýtdy. Ol ejesiniň özüni gowy duýmaýandygyny nädip bildi?
  Ol pikirlenmän, birden boýun aldy.
  Soňra ejesi begendi, mugallym begendi, hemmeler begendi. Ol olara hakykat diýip pikir edýän zatlaryny aýdandan soň, ambara gitdi. Ejesi ony gujaklady, ýöne şol gezek onuň gollary gowy duýulmady. Hemmeler şeýle dawa-jenjel edýän wagty, oňa muny aýtmazlyk has gowydy, [ýöne] sen oňa aýdanyňdan soň... Iň bolmanda üç günläp; hemmeler bir zady bilýärdi. Tar karara gelse, bir zada ýapyşyp bilerdi.
  Murhedleriň häzirki ýaşaýan ýeriniň iň gowy zady ambardy. Elbetde, ol ýerde at ýa-da sygyr ýokdy, ýöne ambar ambardyr.
  Tar şol gezek günäsini boýun alandan soň, ol ambara çykyp, boş çardaga çykdy. Içinde nähili boşluk duýulýardy - ýalan ýitip gitdi. Ol özüni saklanda, hatda wagyz etmeli bolan Margaret hem oňa birhili haýran galdy. Eger Tar ulalanda, Jessi Jeýms ýa-da başga bir adam ýaly uly jenaýatçy bolup, tutulsa, ondan başga bir günäsini boýun almazlar. Ol şeýle karara gelipdi. Ol olaryň hemmesine garşy çykar. "Bolýar, meni asyň." Daraganyň üstünde durup, ýylgyryp, elini sallady. Eger olar oňa rugsat beren bolsalar, ýekşenbe günki eşiklerini geýerdi - hemmesi ak. "Hanymlar we jenaplar, men, meşhur Jessi Jeýms, öljek bolýaryn. Meniň aýtjak zadym bar. Siz meni bu ýerden çykaryp biljekdigiňizi pikir edýärsiňizmi? Bolýar, synanyşyň."
  "Siziň hemmäňiz dowzaha gidip bilersiňiz, şol ýere gidip bilersiňiz."
  Ine, şuňa meňzeş zady nädip etmeli. Ulularyň şeýle çylşyrymly pikirleri bar. Olaryň hiç haçan düşünip bilmeýän zatlary şeýle köp.
  On ýaş uly, semiz, ýöne samsyk ýigidiň bolsa, sen gowy bolýarsyň. Bir wagtlar Elmer Kowli atly bir oglan bardy. Tar bu işe laýyk gelýändigini pikir edýärdi, ýöne ol juda samsykdy. Mundan başga-da, ol Tar-a hiç haçan üns bermedi. Ol Jonuň dosty bolmak isleýärdi, ýöne Jon ony islemeýärdi. "Aý, ol samsyk" diýdi Jon. Eger ol şeýle samsyk bolmasady we Tar bilen pikirini aýtmasady, belki-de, bu diňe bir zat bolardy.
  Şeýle samsyk oglanyň meselesi, onuň hiç haçan manysyny düşünmänligindedi. Genri Fulton irden mekdebe taýýarlanýarka Tary azar berse, Elmer diňe gülüp bilerdi. Eger Genri Tary hakykatdanam urmaga başlan bolsa, ol hüjüm edip bilerdi, ýöne mesele bu däldi. Urulmak iň erbet tarapy däldi. Urulmagy garaşmak iň erbet tarapydy. Eger oglan muny bilmäge ýeterlik derejede akylly bolmasa, onda ol näme üçin gowy bolardy?
  Demir ýol köprüsiniň ýa-da suw desgasynyň howuzunyň daşyndan aýlanyp geçmegiň meselesi Taryň özüne gorkaklyk edýändigindedi. Hiç kim bilmese näme bolar? Munuň nähili tapawudy bar?
  Genri Fultonyň Taryň ähli zadyny berip biljek sowgady bardy. Ol, belki-de, Taryň ony mekdepde ýetip alandygy üçin, diňe Tary gorkuzmak isleýändir. Genri ondan iki ýaş ulydy, ýöne ikisi hem bir otagy paýlaşýardy we gynansak-da, ikisi hem şäheriň bir tarapynda ýaşaýardylar.
  Genriniň aýratyn ukyplary barada. Ol tebigy "ýag"dy. Käbir adamlar şeýle dogulýar. Tar onuň şol ýerde bolmagyny isleýärdi. Genri başyny aşak egip, islendik zada garşy çykyp bilýärdi we bu onuň kellesini asla agyrtýan ýaly däldi.
  Mekdebiň howlusynda beýik agaç haýat bardy we Genri yza çekilip, ähli güýji bilen haýata urlup, soňra bolsa ýylgyryp bilýärdi. Haýatyň tagtalarynyň gygyrdaýandygyny eşitmek bolýardy. Bir gezek, öýde, ambarda Tar muny synap gördü. Ol doly tizlikde ylgamady we soňra ylgamadygyna begendi. Onuň kellesi eýýäm agyryp başlady. Eger seniň sowgadyň ýok bolsa, onda seniň sowgadyň hem ýok. Mundan ýüz öwürseň gowy bolardy.
  Taryň ýeke-täk sowgaty onuň akylly bolmagydy. Mekdepde alýan sapaklaryňy almak üçin hiç zat tölemeli däl. Synpyňyz hemişe samsyk oglanlardan doly we tutuş synp olary garaşmaly bolýar. Eger biraz sagdyn pikirli bolsaňyz, köp işlemegiňiz gerek bolmaz. Akylly bolmak köp gyzykly däl. Munuň näme peýdasy bar?
  Genri Fulton ýaly oglan on iki akylly oglandan has gyzyklydy. Dynç alyş wagtynda beýleki oglanlaryň hemmesi onuň daşyna ýygnanýardy. Tar diňe Genriniň onuň göreldesine eýermek pikirinde bolandygy üçin ünsden düşürýärdi.
  Mekdebiň howlusynda beýik haýat bardy. Dynç alyş wagtynda gyzlar haýatyň bir tarapynda, oglanlar bolsa beýleki tarapynda oýnaýardylar. Margaret gyzlar bilen şol ýerde, beýleki tarapda bardy. Oglanlar haýatyň üstüne surat çekýärdiler. Olar daş zyňýardylar, gyşda bolsa gar toplaryny haýatyň üstünden zyňýardylar.
  Genri Fulton tagtalaryň birini kellesi bilen ýykdy. Ulyrak oglanlaryň käbiri ony şeýle etmäge höweslendirdi. Genri hakykatdanam samsykdy. Ol Taryň iň gowy dosty, mekdebiň iň gowy okuwçysy bolup bilerdi, ýöne bu bolmady.
  Genri hasara tarap doly tizlikde ylgady, soňra ýene ylgady. Tagta ýeňil-ýeňil gygyrdap başlady. Ol gygyrdap başlady. Olaryň tarapyndaky gyzlar nämeleriň bolup geçýändigini bilýärdiler we ähli oglanlar töweregine ýygnandylar. Tar Genriden şeýle bir göriplik edýärdi welin, içi agyrýardy.
  Bang, Genriniň kellesi hasara degdi, soňra yza çekildi we zarb etdi, urgy ýene geldi. Ol hiç hili agyrmaýandygyny aýtdy. Belki, ol ýalan sözleýändir, ýöne kellesi güýçli bolmaly. Beýleki oglanlar ony duýmaga geldiler. Hiç hili düwünçek galmady.
  Soňra tagta boýun egdi. Ol giň tagtady we Genri ony derrew haýatdan çykardy. Gyzlaryň ýanyna süýşüp baryp bolýardy.
  Soňra, olar hemmesi otaga gaýdyp gelenlerinde, gözegçi Tar bilen Genriniň oturan otagynyň gapysyna golaýlady. Ol, gözegçi, gara sakgally, iri adamdy we Tary haýran galdyrýardy. Ähli uly Murhedler, Jon, Margaret we Tar, özleriniň akyllylygy bilen tapawutlanýardylar we gözegçi ýaly adam hut şuňa "haýran galýar".
  "Meri Murhediň ýene bir çagasy. Sen bolsa bir synpy galdyrdyň. Bolýar, siz akylly adamlar."
  Onuň bu sözlerini tutuş mekdep otagy eşitdi. Bu oglany erbet ýagdaýa saldy. Näme üçin ol adam dymmady?
  Ol, gözegçi, Jon bilen Margarete hemişe kitap karz berýärdi. Ol Murhedli üç uly çaganyň hemmesine islendik wagt öýüne gelip, islendik kitaby karz almagy tabşyrdy.
  Hawa, kitaplary okamak gyzyklydy. Rob Roý, Robinson Kruzo, Şweýsar maşgalasy Robinson. Margaret Elsi kitaplaryny okady, ýöne ol olary direktordan almady. Poçta bölüminde işleýän gara reňkli solgun aýal olary oňa karz berip başlady. Olar ony aglatdylar, ýöne ol muny halaýardy. Gyzlar aglamakdan gowy zat halamaýarlar. Elsi kitaplarynda Margaretiň ýaşyndaky bir gyz pianino başynda oturypdy. Ejesi aradan çykypdy we ol kakasynyň otagda oturan başga bir aýala, başdan geçirmeçi aýala öýlenmeginden gorkýardy. Ol, başdan geçirmeçi aýal, kiçijik bir gyzyň üstünden dawa edýän, kakasy ýanynda bolanda ony öpýän we sypaýan, soňra bolsa kakasy seretmedik mahaly, ýagny kakasyna öýlenenden soň, kellesine gysgyç bilen urýan aýaldy.
  Margaret Elsiniň kitaplarynyň biriniň şu bölegini Tarana okap berdi. Ol ony diňe birine okap bermeli boldy. "Ol şeýle duýgulara baýdy" diýdi ol. Ol ony okanda aglady.
  Kitaplar ajaýyp, ýöne başga oglanlara olary halaýandygyňy bildirmezlik iň gowusy. Akylly bolmak gowy, ýöne mekdep direktory seni hemmeleriň öňünde öňe çykaranda, munuň näme gyzykly tarapy bar?
  Genri Fulton arakesme wagtynda haýatdan tagta kakyp düşüren güni, müdir elindäki gamçy bilen otagyň gapysyna golaýlaşyp, Genri Fultony içeri çagyrdy. Otagyň içinde sessizlik çökdi.
  Genri ýeňiljek bolýardy, Tar bolsa begenýärdi. Şol bir wagtyň özünde ol begenmeýärdi.
  Netijede, Genri derrew gidip, isleýşiňiz ýaly sowukganlylyk bilen kabul eder.
  Ol mynasyp bolmadyk köp öwgüleri alar. Eger Taryň kellesi şeýle ýasalsa, ol haýatdan tagta hem kakyp bilerdi. Eger oglany akyllydygy, derrew sapaklary goýberip bilmegi üçin derrew gamçylasa, mekdepdäki islendik oglan ýaly köp ýalama alardy.
  Mugallym synpda dymdy, ähli çagalar dymdy, Genri bolsa ýerinden turup, gapydan ýöredi. Ol aýaklary bilen batly depişýän ses çykardy.
  Tar onuň şeýle batyrlygy üçin ýigrenmegini saklap bilmedi. Ol gapdalyndaky oturgyçda oturan oglana tarap egilip: "Sen... şeýle pikir edýärsiňmi?" diýip soramak isledi.
  Taryň oglandan soramak isleýän zadyny söz bilen beýan etmek kyn boldy. Gipotetiki sorag ýüze çykdy. "Eger sen ýogyn kelleli we haýatlardan tagtalary kakmaga ukyply oglan bolsaň we gözegçi seni tanasa (ähtimal, bir gyzyň aýtmagyna görä), seni gamçylajak bolsalar we koridorda gözegçi bilen ýeke bolsaň, haýata kelle bilen uranda beýleki oglanlaryň kellesini almagynyň öňüni almaga mejbur eden şol bir gödeklik, şol wagt gözegçini kelle bilen urmaga mejbur eden şol bir gödeklik bolarmy?"
  Diňe dik durup, aglaman ýalamagyň hiç hili manysy ýok. Belki, hatda Tar hem muny edip biler.
  Indi Tar oýlanma döwrüne girdi, bu onuň sorag berýän keýpleriniň biridi. Kitap okamagyň gyzykly bolmagynyň sebäpleriniň biri, okaýan wagtyňyz, kitap asla gowy bolsa we gyzykly parçalary bolsa-da, okaýan wagtyňyz oňa pikir etmeýärdiňiz ýa-da sorag bermeýärdiňiz. Başga wagtlarda bolsa-da, bolýar.
  Tar häzirki wagtda iň agyr döwürleriniň birini başdan geçirýärdi. Şol döwürlerde ol mümkinçiligi bolanda hiç haçan edip bilmejek zatlary öz göz öňüne getirmeginde etmäge mejbur edýärdi. Soňra käwagt, hakykat hökmünde göz öňüne getiren zatlaryny başgalara aýtmaga aldanýardy. Bu hem gowydy, ýöne her gezek diýen ýaly kimdir biri ony tutýardy. Bu Taryň kakasynyň hemişe edýän zadydy, ýöne ejesi hiç haçan etmeýärdi. Şonuň üçin hemmeler diýen ýaly ejesine şeýle hormat goýýardylar, kakasyny söýýärdiler we oňa asla hormat goýmaýardylar. Hatda Tar hem tapawudy bilýärdi.
  Tar ejesine meňzemek isleýärdi, ýöne gizlinlikde kakasyna barha meňzeýändiginden gorkýardy. Käwagt ol bu pikirden ýigrenýärdi, ýöne şol birligine galýardy.
  Ol häzir muny edýärdi. Genri Fultonyň ýerine, ol, Tar Murhed, otagdan çykyp gitdi. Ol ýag bolmak üçin dogulmady; näçe synanyşsa-da, kellesi bilen haýatyň tagtasyny kakyp bilmedi, ýöne bu ýerde ol muny edip bilýän ýaly edýärdi.
  Oňa synpdan çykarylyp, çagalar şlýapalaryny we paltolaryny asyp oturan koridorda direktor bilen ýeke galan ýaly görünýärdi.
  Aşak düşýän basgançak bardy. Taranyň otagy ikinji gatdady.
  Gözegçi isleýşiňiz ýaly sowukganlydy. Bularyň hemmesi onuň bilen bir günüň dowamynda edilýän işiň bir bölegidi. Bir oglany bir zat edýän wagty tutup, oňa urduňyz. Eger aglasa, bolýar. Eger aglamasa, aglamaýan inadkär çaga bolsa, oňa şowlulyk üçin birnäçe goşmaça gysgyç berip, goýbererdiňiz. Başga näme edip bilersiňiz?
  Basgançaklaryň ýokarsynda boş ýer bardy. Başlyk şol ýerde urdy.
  Genri Fulton üçin gowy, ýöne Tara barada näme aýdyp bilersiňiz?
  Ol, Tar, şol ýerde bolanda, onuň göz öňüne getirişinde nähili tapawut döredi? Ol diňe Henri ýaly ýöreýärdi, ýöne ol pikir edýärdi we meýilnama düzýärdi. Ine, şu ýerde çeýelik peýda bolýar. Eger seniň ýogyn kelläň hasarlardan tagtalary ýykyp düşürse, gowy baha alýarsyň, ýöne pikirlenip bilmeýärsiň.
  Tar gözegçiniň gelip, Murhed ýaly başarnygyny tutuş otaga görkezen wagty barada oýlandy. Indi ar almagyň wagty geldi.
  Baş müdir Murhedden asla hiç zat garaşmaýardy. Ol munuň sebäbiniň olaryň akylly, şeýle aýallar bolandygy üçindigini pikir ederdi. Bolýar, bu dogry däldi. Margaret olaryň biri bolmagy mümkin, ýöne Jon däldi. Onuň Elmer Kowliniň eňegine nähili urandygyny görmelidiňiz.
  Hiýkleri urup bilmeýändigiň, adamlary urup bilmejekdigiňi aňlatmaýar. Adamlar, esasan, örän ýumşak. Dik Napoleon Bonaparty şeýle beýik adam eden zadyň, onuň hemişe hiç kimiň garaşmaýan zadyny etmegidigini aýtdy.
  Taryň pikirinde, ol menejeriň öňünden geçip, basgançaklaryň ýokarsyndaky ýere çykdy. Ol biraz öňe süýşdi, diňe oňa uçmaga mümkinçilik bermek üçin ýeterlikdi we soňra yzyna öwrüldi. Ol diňe Genriniň haýatlarda ulanan usulyny ulandy. Bolýar, ol muny köp gezek synlapdy. Ol muny nädip etmelidigini bilýärdi.
  Ol güýçli gaçdy-da, merkeziň başynda duran müdiriň ýumşak nokadyna göni nyşana aldy-da, ony hem urdy.
  Ol müdiri basgançaklardan aşak düşürdi. Bu bolsa şowhun döretdi. Adamlar ähli otaglardan zala ylgaşyp girdiler, şol sanda zenan mugallymlar we alymlar hem bardy. Taryň bedeni titräp durdy. Baý göz öňüne getirýän adamlar şeýle bir zat edende, hemişe soňundan titräp durlar.
  Tar mekdep otagynda titräp oturypdy, hiç zat etmedi. Ol muny pikir edende, şeýle bir titräpdi welin, hatda tagta ýazjak bolanda-da, ýazyp bilmeýärdi. Onuň eli şeýle bir titräpdi welin, galamy zordan tutup bilýärdi. Eger kimdir biri Dik öýe serhoş gelende näme üçin şeýle erbet duýandygyny bilmek islese, onda ol şu zat. Eger sen şeýle bolmaly bolsaň, onda şeýlesiň.
  Genri Fulton otagyna isleýşiňiz ýaly parahat gaýdyp geldi. Elbetde, beýlekiler oňa seredýärdiler.
  Ol näme etdi? Ol ýalady we aglamady. Adamlar ony batyr hasaplaýardylar.
  Ol Tar ýaly müdiri basgançaklardan aşak düşürdimi? Ol öz beýnisini ulandymy? Eger dogry zady dogry pursatda urmak üçin ýeterlik bilimiň ýok bolsa, haýatyň tagtalaryna degip biljek aňyň bolmagynyň näme manysy bar?
  OceanofPDF.com
  VII BAP
  
  HAKYKATDAN NÄME BOLDY Tar üçin iň kyn we iň ajy zat, onuň ýaly adamyň ajaýyp meýilnamalarynyň hiç birini amala aşyrmadygydy. Tar muny bir gezek etdi.
  Ol mekdepden öýüne pyýada barýardy, Robert bolsa onuň bilendi. Bahar paslydy we sil boldy. Fulton öýüniň golaýynda derýa dolup, öýüň gapdalyndaky köpriniň aşagyndan ýarylypdy.
  Tar şeýle ýol bilen öýüne gitmek islemeýärdi, ýöne Robert onuň ýanyndady. Muny hemişe düşündirip bolmaýar.
  Iki oglan köçeden aşak düşüp, şäheriň ýaşaýan ýerine alyp barýan kiçijik jülgeden ýöräp barýardylar we şol ýerde Genri Fulton bilen Taryň tanamaýan başga iki oglan köprüde durup, derýa taýaklaryny zyňýardylar.
  Olar olary zyňdylar we soňra köprüden ylgap geçip, olaryň ot açýandygyny gördüler. Belki, Genri şol gezek Tary yzarlap, ony gorkak edip görkezmek islemedikdir.
  Kim bilýär, kimdir biri näme pikir edýär, niýeti näme? Sen nädip bilýärsiň?
  Tar Robertiň ýanynda, Genri ýok ýaly ýöredi. Robert gürrüňleşip, gepleşdi. Oglanlaryň biri uly taýagy derýa zyňdy we ol köpriniň aşagyndan geçdi. Birden üç oglan hem öwrülip, Tar bilen Roberte seretdi. Robert bu şatlyga goşulmaga, birnäçe taýagy alyp, zyňmaga taýýardy.
  Tar ýene-de kyn günlere düşdi. Eger siz şeýle pursatlary başdan geçirýän adamlardan bolsaňyz, hemişe: "Indi filan adam şeýle-şeýle eder" diýip pikir edýärsiňiz. Belki, olar asla bolmaýar. Siz nädip bilýärsiňiz? Eger siz şeýle adam bolsaňyz, adamlaryň hem özleri ýaly erbet işleri etjekdigini çaklaýarsyňyz. Genri Tary ýeke görende, hemişe başyny aşak salyp, gözlerini gysyp, onuň yzyna düşýärdi. Tar gorkan pişik ýaly ylgaýardy, soňra Genri saklanyp gülýärdi. Muny görenleriň hemmesi gülýärdi. Ol Taryň ylgap barşyny tutup bilmedi we tutup bilmejekdigini hem bilýärdi.
  Tar köpriniň gyrasynda saklandy. Beýleki oglanlar seretmeýärdi, Robert bolsa üns bermedi, ýöne Genri üns berdi. Onuň şeýle geň gözleri bardy. Ol köpriniň demirlerine daýandy.
  Iki oglan aýak üstünde durup, birek-birege seretdiler. Nähili ýagdaý! Tar şonda ömrüniň dowamynda nähili bolan bolsa, şoňa meňzeýärdi. Ony goýuň, pikirlenmäge we haýal etmäge rugsat beriň, şonda ol islendik zat üçin ajaýyp meýilnama düzüp bilerdi. Soňra bu oňa hekaýalar gürrüň bermäge mümkinçilik berdi. Hekaýalar ýazanyňyzda ýa-da gürrüň berseňiz, hemme zat gowy bolup biler. Dik raýat urşundan soň general Grantyň ýerinde galmaly bolsa näme ederdi diýip pikir edýärsiňiz? Bu onuň stilini elhenç derejede bozup bilerdi.
  Ýazyjy ýazyp biler, hekaýaçy hem hekaýalary gürrüň berip biler, ýöne eger olar hereket etmeli ýagdaýa düşseler näme bolar? Şeýle adam hemişe ýa nädogry wagtda dogry zady, ýa-da dogry wagtda nädogry zady edýär.
  Belki, Genri Fultonyň Taryň göreldesine eýerip, ony Robertiň we iki geň oglanyň öňünde gorkak edip görkezmek niýeti ýokdy. Belki, Genriniň derýa taýak zyňmakdan başga pikiri ýokdy.
  Tar nädip bilip bilerdi? Ol: "Indi ol başyny aşak salyp, meniň kelläme urar" diýip pikir etdi. Eger men Roberti saýlasam, beýlekiler gülüp başlarlar. Robert, ähtimal, öýüne baryp, Jonuň ýanyna geler. Robert çaga üçin gaty gowy oýunçydy, ýöne ýaş çaganyň akylly hereket etmegini garaşyp bolmaz. Onuň haçan agzyny ýapmalydygyny bilmegini garaşyp bolmaz.
  Tar köprüden Genri tarap birnäçe ädim ätdi. Uf, indi ol ýene-de titräp başlady. Oňa näme boldy? Ol näme etjekdi?
  Bularyň hemmesi seniň akyllydygyň we bir zat etjekdigiňi pikir edýändigiň üçin boldy, emma sen şeýle etmeýärsiň. Mekdepde Tar adamlaryň arasyndaky ejiz ýeri, direktoryň başyny basgançakdan urmagy hakda pikir edýärdi - onuň hiç haçan batyrgaýlygy ýetmejek zady - we indi.
  Ol çempiony ýag bilen urjak bolýarmydy? Nähili samsyk pikir. Taru öz-özüne gülmek isledi. Elbetde, Genri şeýle zady garaşmandy. Bir oglanyň ony urmagyny garaşmak üçin ol örän akylly bolmaly, emma ol akylly däldi. Bu onuň pikiri däldi.
  Ýene-de bir ädim, ýene-de bir ädim. Tar köpriniň ortasyndady. Ol derrew gaçdy we - beýik Skott - muny etdi. Ol Genrini urup, onuň göni ortasyndan urdy.
  Iň erbet pursat bu iş edilende geldi. Bolup geçen zat şeýle boldy: Hiç zat garaşmadyk Genri düýbünden seresapsyz boldy. Ol iki esse aýlanyp, köpriniň demirinden geçip, derýa tarap gitdi. Ol köpriniň ýokarky akymyndady we onuň jesedi derrew ýitip gitdi. Ol ýüzüp bilýärmi ýa-da bilmeýärmi, Tar bilmeýärdi. Sil bolandygy üçin derýa joşup başlady.
  Görünýän ýaly, bu Taryň ömründe hakykatdanam işleýän bir zady eden seýrek wakalarynyň biri bolupdyr. Ilki başda ol diňe titräp durdy. Beýleki oglanlar haýran galyp dilsiz galdylar we hiç zat etmediler. Genri ýitip gitdi. Belki, ol gaýtadan peýda bolança bary-ýogy bir sekunt geçdi, ýöne Tar sagatlar ýaly duýuldy. Ol hem beýlekiler ýaly köpriniň demir diregine ylgady. Geň oglanlaryň biri Genriniň ejesine habar bermek üçin Fulton öýüne ylgady. Bir-iki minutdan Genriniň jesedi kenara çykarylar. Genriniň ejesi onuň üstünde egilip aglaýardy.
  Tar näme ederdi? Elbetde, şäher häkimi onuň üçin gelerdi.
  Galyberse-de, ýagdaý şeýle erbet bolmazdy - eger ol özüni saklap, gaçmasa, aglamasa. Olar ony şäheriň içinden geçirerler, hemmeler oňa seredip, hemmeler görkezýärler. "Bu ganhor Tar Murhed. Ol ýag çempiony Genri Fultony öldürdi. Ol ony öldürýänçä urdy."
  Eger ahyrynda asylyp öldürilmedik bolsa, şeýle erbet bolmazdy.
  Bolup geçen zat, Genri derýadan özi çykdy. Ol görünýän ýaly çuň däldi we ol ýüzüp bilýärdi.
  Eger Tar şeýle köp titräp durmadyk bolsa, bularyň hemmesi onuň üçin gowy gutarardy. Iki nätanyş oglanyň onuň nähili sowukganly we özüne erk edýändigini görüp biljek ýerinde galmagyň ýerine, ol gitmeli boldy.
  Ol hatda Robert bilen bile bolmak islemeýärdi, iň bolmanda birnäçe wagtlap. "Öýe ylgap bar we agzyňy ýap" diýip, ol aýtmagy başardy. Ol Robertiň nähili gynanýandygyny, sesiniň nähili titreýändigini duýmajagyna umyt edýärdi.
  Tar derýanyň howuzuna bardy we agajyň aşagyna oturdy. Ol özünden ýigrenýärdi. Genri Fultonyň ýüzünde gorkunç alamat bardy, ol derýadan süýräp çykanda, Tar belki-de Genriniň indi hemişe ondan gorkýandygyny pikir etdi. Bir sekuntlap Genri derýanyň kenarynda durup, Tar-a seretdi. [Tar] aglamaýardy [iň bolmanda]. Genriniň gözleri şeýle diýdi: "Sen deli. Elbetde, men senden gorkýaryn. Sen deli. Adam seniň näme etjekdigiňi aýdyp bilmez."
  "Ol gowy we girdejili boldy" diýip, Tar pikir etdi. Mekdebe başlany bäri ol bir zady meýilleşdiripdi we indi ony amala aşyrdy.
  Eger siz oglan bolsaňyz we okaýan bolsaňyz, hemişe şeýle zatlar barada okaýarsyňyzmy? Mekdepde bir zorba we bir akylly oglan bar, reňki solgun we sagdyn däl. Bir gün, hemmeleriň geň galmagyna, ol mekdep zorbasyny ýalaýar. Onuň "ahlak batyrlygy" diýilýän bir zady bar. Bu "sormak" ýaly. Bu ony dowam etdirýär. Ol beýnisini ulanýar, boks oýnamagy öwrenýär. Iki oglan duşuşanda, bu akyl we güýç bäsleşigi bolýar we beýni ýeňýär.
  "Hiç zat däl" diýip, Tar pikir etdi. Bu onuň hemişe etmek isleýän, ýöne hiç haçan etmedik zadydy.
  Ähli zat şuňa gelip galardy: eger ol Genri Fultony ýeňmegi öňünden meýilleşdiren bolsady, eger ol, meselem, Robert ýa-da Elmer Kowli bilen türgenleşen bolsady, soňra bolsa arakesme wagtynda mekdepde hemmeleriň öňünde Genriniň ýanyna baryp, oňa çagyryş eden bolsady...
  Munuň nähili peýdasy bolar? Tar nerwleri rahatlanýança suw üpjünçilik howuzunyň ýanynda galdy, soňra öýüne gitdi. Robert hem, Jon hem şol ýerdedi we Robert muny Jona aýtdy.
  Bu düýbünden adaty zatdy. Galyberse-de, Tar gahrymandy. Jon onuň barada uly bir zat aýdypdy we onuň bu barada gürleşmegini isledi we şeýle hem etdi.
  Ol özüni gowy diýende. Bolýar, belki-de, birnäçe gülkünç goşup bilerdi. Ýeke galanda ony biynjalyk edýän pikirler ýitip gitdi. Ol muny gowy edip aýdyp bilerdi.
  Ahyrsoňy hekaýa ýaýrap başlar. Eger Genri Fulton onuň, Taryň, biraz deli we umytsyzdygyny pikir eden bolsa, ol ýerden daşda durardy. Taryň nämeleri bilýändiginden habarsyz uly oglanlar, Taryň ähli zady meýilleşdirip, ony sowukganlylyk bilen ýerine ýetirendigini pikir ederdiler. Uly oglanlar onuň dosty bolmak isleýärdiler. Ol şeýle oglandy.
  Galyberse-de, bu örän gowy zat eken, diýip Tar pikir etdi we biraz özüni görkezmäge başlady. Köp däl. Indi seresap bolmaly. Jon örän mekirdi. Eger ol aşa köp gitse, paş bolardy.
  Bir zady etmek bir başga, ol barada gürleşmek başga.
  Şol bir wagtyň özünde, Tar özüniň şeýle erbet däldigini pikir edýärdi.
  Her niçik bolsa-da, bu hekaýany gürrüň bereniňizde, beýniňizi ulansaňyz gowy bolar. Taryň eýýäm şübhelenip başlan ýaly, Dik Murhediň meselesi, ol öz hekaýalaryny gürrüň berende, olary ulaldyp görkezýärdi. Başgalaryň gürlemegine rugsat bermek has gowy. Eger başgalar, Robertiň häzirki ýaly, ulaldyp aýtsa, eginlerini gysyň. Inkär ediň. Hiç hili abraý almak islemeýän ýaly boluň. "Aý, men hiç haçan hiç zat etmedim."
  Ýol şudy. Indi Taryň aýaklarynyň aşagynda ýer bardy. Köprüde bolan wakalaryň hekaýasy, ol pikirlenmän, nähilidir bir geň bir ýol bilen hereket edende, onuň göz öňüne gelip başlady. Eger ol hakykaty birneme gizläp bilse, hemme zat gowy bolardy. Ol bularyň hemmesini öz islegine görä täzeden gurup bilerdi.
  Gorkmaly bolan ýeke-täk adamlar Jon we onuň ejesidi. Eger ejesi bu hekaýany eşiden bolsa, belki-de ýylgyrardy.
  Tar Robert diňe asuda bolsa, gowy boljakdygyny pikir etdi. Eger Robert gaty aladalanmasady we diňe wagtlaýynça Tary gahryman hasaplaýandygy üçin, ol köp zat aýtmazdy.
  Jon bolsa, onda köp enelik duýgusy bardy. Robertiň gürrüň beren wakasyny ýuwutýan ýaly bolmagy Taranyň teselli tapmagyna sebäp boldy.
  OceanofPDF.com
  VIII BAP
  
  ATLAR ÝÜRÜŞÝÄR - Ýekşenbe güni irden Ogaýo şäherindäki at çapyşyk meýdançasynyň daşyndan sinjaplar tomusda köne haýatyň depesinden ylgaşýarlar, baglarda almalar ýetişýär.
  Murhedli çagalaryň käbiri ýekşenbe günleri ýekşenbe mekdebe gatnaýardy, käbirleri bolsa gatnamaýardy. Tar ýekşenbe günleri arassa eşik geýen wagty, käwagt gidýärdi. Mugallym Dawudyň Goliaty we Ýunusy öldürip, Rebden gaçyp, Tarşişe barýan gämide gizlenendigi baradaky hekaýany gürrüň berdi.
  Bu Tarşiş nähili geň ýer bolmaly. Sözler Taryň aňynda suratlary emele getirýär. Mugallym Tarşiş barada az zat aýdypdy. Bu ýalňyşlykdy. Tarşiş hakda pikir etmek Taryň ünsüni sapagyň galan böleginden saklady. Eger kakasy synpda mugallymçylyk edýän bolsa, ol gidip, şäheriň, ýurduň ýa-da başga bir ýere ýaýrap bilerdi. Näme üçin Ýunus Tarşiş gitmek isledi? Şol wagt Taryň ýaryş atlaryna bolan höwesi ýeňlipdi. Ol aňynda sary çägeli we gyrymsy agaçlary bolan ýabany ýeri - ýeliň sowrulýandygyny gördü. Deňiz kenarynda at çapýan adamlar. Belki, ol bu pikiri suratly kitapdan aldy.
  Köp wagt geçirmek üçin ýerler erbet ýerlerdir. Ýunus Rebden gaçdy. Belki, Tarşiş at çapyşyk meýdançasynyň adydyr. Bu gowy at bolardy.
  Murhedleriň hiç haçan atlary ýa-da sygyrlary bolmandyr, ýöne atlar Murhedleriň öýüniň golaýyndaky meýdanda otlap ýörüpdirler.
  Atyň geň galdyryjy derejede galyň dodaklary bardy. Tar almany alyp, elini gyrymdan geçirende, atyň dodaklary almanyň üstüne şeýle ýumşak ýapyldy welin, ol hiç zat duýmady.
  Hawa, şeýledi. Atyň gülkünç, tüýli, galyň dodaklary onuň golunyň iç tarapyny gyjyndyrdy.
  Haýwanlar gülkünç jandarlardy, ýöne adamlar hem şeýledi. Tar dosty Jim Mur bilen itler barada gürrüň berdi. "Geň bir it, eger siz ondan gaçyp, gorksaňyz, sizi yzarlar we ol sizi iýjek ýaly hereket eder, ýöne siz bir ýerde durup, onuň gözüne göni seretseňiz, ol hiç zat etmez. Hiç bir haýwan adam gözüniň güýçli, çuňňur bakyşyna çydap bilmez." Käbir adamlaryň başgalaryna garanda has çuňňur bakyşlary bar. Bu gowy zat.
  Mekdepdäki bir oglan Thara geň, wagşy it sizi yzarlaýan wagty, iň gowy zat arkaňyzy öwürmek, egilmek we ite aýaklaryňyzyň arasyndan seretmekdigini aýtdy. Thara hiç haçan muny synap görmändi, ýöne ulalanda köne kitapda şol bir zady okady. Gadymy Skandinawiýa sagalarynyň döwründe oglanlar mekdebe barýarka beýleki oglanlara şol bir hekaýany gürrüň bererdiler. Thara Jimden muny synap görüpdimi diýip sorady. Olar ikisi hem bir gün synap görjekdiklerine ylalaşdylar. Şeýle-de bolsa, eger netije bermese, şeýle ýagdaýa düşmek gülkünç bolardy. Bu, elbetde, it üçin kömek bolardy.
  "Iň gowy meýilnama daşlary göterýän ýaly bolmakdyr. Sizi wagşy it kowalaýan wagty, gowy daşlary tapmagyňyz mümkin däl, ýöne it aňsatlyk bilen aldanýar. Daşy hakykatdan götermekden has gowy daşy göterýän ýaly bolmakdyr. Eger daş zyňyp, ony ýitirseňiz, nirede bolarsyňyz?"
  Şäherlerdäki adamlara öwrenişmeli. Käbirleri bir tarapa, käbirleri başga tarapa gidýär. Gartaşan adamlar özüni şeýle geň alyp barýarlar.
  Şol gezek Tar syrkawlanda, öýe garry lukman geldi. Ol Murhedler bilen köp işlemeli boldy. Meri Murhediň ýalňyşlygy, onuň juda gowy bolmagydy.
  Eger siz juda mähirli bolsaňyz, "Bolýar, men sabyrly we mähirli bolaryn. Nähili bolsa-da, size käýinmerin" diýip pikir edýärsiňiz. Käwagt salonlarda Dik Murhed öýüne alyp gitmeli puluny harçlaýan wagty, başga erkekleriň aýallary barada gürleşýändigini eşidýärdi. Köp erkekler aýallaryndan gorkýarlar.
  Erkekler dürli zatlary aýdýardylar. "Men garry aýalyň boýnumda oturmagyny islemeýärin." Bu diňe bir aýtmagyň usulydy. Aýallar hakykatdanam erkekleriň boýnunda oturmaýarlar. Keýigiň yzyndan kowalaýan pantera aýalyň boýnuna böküp, ony ýere sanjaýar, ýöne salondaky adam muny aýtjak bolmady. Ol öýüne gelende "Viva Columbia" aljakdygyny aýtdy we Dik hiç haçan "Viva Columbia" almady. Doktor Rifi ony has köp almalydygyny aýtdy. Belki, ol ony Dikiň özüne berdi. Ol Meri Murhed bilen berk gürleşip bilerdi. Tar bu barada hiç zat eşitmändi. Ol: "Seret, aýal, seniň adamsyň wagtal-wagtal oňa zyýan ýetýär" diýip bilerdi.
  Murhediň öýünde hemme zat üýtgedi, gowulaşdy. Dikiň gowy adam bolandygy däldi. Muny hiç kim garaşmaýardy.
  Dik öýde has köp galýardy we öýe has köp pul getirýärdi. Goňşular has köp gelýärdiler. Dik öz uruş hekaýalaryny eýwanda goňşusynyň, taksi sürüjisiniň ýa-da Wheeling demir ýolunda bölüm başlygynyň ýanynda gürrüň berip bilýärdi, çagalar bolsa oturyp diňläp bilýärdiler.
  Eje Tara hemişe adamlaryň gözüni ýumup, käte kiçijik sözler aýdyp ýörmek endigine eýe bolýardy, ýöne ol özüni barha saklaýardy. Käbir adamlar ýylgyranda bütin dünýäni ýylgyrdýarlar. Olar doňanda, töweregindäkileriň hemmesi doňýar. Robert Murhed ulalanda ejesine örän meňzeýärdi. Jon we Will berk pikirlidi. Olaryň iň kiçisi, kiçijik Jo Murhed, maşgala suratkeşi bolmak üçin niýetlenipdi. Soňra ol dahi diýlip atlandyrylýan adama öwrüldi we onuň üçin durmuş gurmak kyn boldy.
  Çagalygy gutaryp, ejesi aradan çykandan soň, Tar ejesiniň akylly bolmalydygyny pikir etdi. Ol ejesine bütin ömrüni aşyk boldy. Birini kämil göz öňüne getirmegiň bu hilesi olara köp mümkinçilik bermeýär. Ulalanda, Tar kakasyny hemişe ýalňyz goýup gitdi - ol bolşy ýaly. Ol ony süýji, gaýgysyz ýigit hasaplamagy halaýardy. Ol hatda soňra hiç haçan etmedik köp günälerini Dikiň üstüne atyp goýan bolmagy mümkin.
  
  Dik garşy bolmazdy. "Maňa üns ber. Eger meniň gowydygymy aýdyp bilmeýän bolsaň, onda meni erbet hasapla. Näme etseň-de, maňa biraz üns ber." Dik şeýle bir zady duýardy. Tar hemişe Dik ýalydy. Ol hemişe üns merkezinde bolmak pikirini halaýardy, ýöne şol bir wagtyň özünde ondan ýigrenýärdi.
  Siz öz ýaly bolup bilmejek adamy söýmegiňiz has ähtimal. Doktor Rifi Murhediň öýüne gelip başlandan soň, Meri Murhed üýtgedi, ýöne beýle däldi. Olar ýatyp başlandan soň, ol çagalaryň otagyna girip, olaryň hemmesini öpdi. Ol ýaş gyz ýaly hereket etdi we gündiz olary sypap bilmeýän ýalydy. Çagalarynyň hiç biri onuň Diki öpendigini hiç haçan görmändi we bu görnüş olary gorkuzardy, hatda biraz şok ederdi.
  Eger siziň Meri Murhed ýaly ejeňiz bar bolsa we oňa seretmek örän gyzykly bolsa (ýa-da siz onuň şeýledigini pikir edýän bolsaňyz, bu hem şol bir zat) we ol siz ýaş wagtyňyzda ölse, siz bütin ömrüňizi ony arzuw materialy hökmünde ulanyp geçirersiňiz. Bu oňa adalatsyzlyk, ýöne siz şeýle edýärsiňiz.
  Ony öňküsinden has süýji, öňküsinden has mähirli, öňküsinden has akylly edip goýmagyňyz gaty mümkin. Zyýany näme?
  Özüňiň şeýle bolup bilmejekdigiňi bilýäniň üçin, kimdir biri tarapyndan hemişe kämil hasaplanmak isleýärsiň. Eger synanyşsaň, belli bir wagtdan soň ýüz öwürersiň.
  Kiçijik Fern Murhed üç hepdelik wagtynda aradan çykdy. Şol wagt Tar hem düşekde ýatyrdy. Jo doglan gijeden soň, onuň gyzzyry ýokarlandy. Ol ýene bir ýyllap özüni gowy duýmady. Doktor Rifini öýe getiren zat hem şoldy. Ol Taryň ejesi bilen gürleşen ýeke-täk adamydy. Ol ejesini aglatdy. Lukmanyň uly, gülkünç elleri bardy. Ol Abraham Linkolnyň suratlaryna meňzeýärdi.
  Fern aradan çykanda, Tara hatda jaýlanmaga-da gitmäge mümkinçiligi bolmady, ýöne ol muňa garşy bolmady, hatda ony gutlady. "Eger ölmeli bolsaň, bu gaty erbet, ýöne adamlaryň edýän dawasy gaty erbet. Bu hemme zady şeýle köpçülige mälim we elhenç edýär."
  Tar bularyň hemmesinden gaça durdy. Bu Dikiň iň erbet ýagdaýynda boljak, Dikiň bolsa iň erbet ýagdaýynda örän erbet boljak wagty bolar.
  Taryň keseli ony hemme zady küýsemäge mejbur etdi, gyz dogany Margaret bolsa onuň bilen öýde galmaly boldy, ol hem ony küýsedi. Oglan syrkawlanda gyzlardan we aýallardan hemişe iň gowy zatlary alýar. "Bu olaryň iň gowy wagty" diýip, Tar pikir etdi. Käwagt ol düşekde bu barada pikir edýärdi. "Belki, şonuň üçin erkekler we oglanlar hemişe syrkawlaýarlar".
  Tar syrkawlap, gyzgyny bolanda, ol birnäçe wagtlap akylyny ýitirýärdi we gyz dogany Fern barada bilýän zady, käte gijelerine goňşy otagda agaç gurbagasyna meňzeş sesdi. Ol gyzgyny wagtynda düýşüne girip, şol ýerde galýardy. Soňra ol Ferniň başgalardan has hakykydygyny pikir etdi.
  Erkek bolsa-da, Tar köçeden ýöräp, käte onuň hakda pikir edýärdi. Ol başga bir erkek bilen ýöräp, gürleşýärdi, gyz bolsa onuň öňünde durardy. Ol ony beýleki aýallaryň edýän her bir owadan hereketinde görýärdi. Eger ol ýaş ýigit we zenan gözelligine örän duýgur bolanda, bir aýala: "Sen maňa ölen uýam Ferni ýatladýarsyň" diýse, bu onuň aýdyp biljek iň gowy öwgüsidi, ýöne aýal muňa minnetdar bolmaýan ýalydy. Owadan aýallar öz aýaklarynda durmak isleýärler. Olar size hiç kimi ýatlatmak islemeýärler.
  Maşgalada bir çaga ölende we siz onuň diridigini bilseňiz, ony hemişe ölüm pursadyndaky ýaly pikir edýärsiňiz. Çaga konwulsiýadan ölýär. Bu barada pikir etmek gorkunç.
  Ýöne eger siz hiç haçan çaga görmedik bolsaňyz.
  Tar on dört ýaşyndaka Ferni on dört ýaşynda hasaplap bilerdi. Ol kyrk ýaşyndaka Ferni kyrk ýaşynda hasaplap bilerdi.
  Tary ulalan adam hökmünde göz öňüne getiriň. Ol aýaly bilen söweşip, öýden gaharlanyp çykyp gidýär. Indi Fern barada pikir etmegiň wagty geldi. Ol uly ýaşly aýal. Ol ölen ejesiniň keşbi bilen biraz çaşgyn.
  Tar ulalanda - kyrk ýaşyna golaýlanda - Ferni hemişe on sekiz ýaşynda göz öňüne getirýärdi. Uly ýaşly erkekler kyrk ýaşly akyldarlyga, beden gözelligine we gyzyň näzikligine eýe bolan on sekiz ýaşly aýalyň pikirini halaýarlar. Olar şeýle adamyň özlerine demir kemer bilen baglydygyny pikir etmek isleýärler. Uly ýaşly erkekler şeýle bolýarlar.
  OceanofPDF.com
  IX BAP
  
  OGAÝO [baharda ýa-da tomusda] ýaryş atlary ýolda çapýar, meýdanlarda mekgejöwen ösýär, dar jülgelerde kiçi derýalar akýar, adamlar ýazda sürüm üçin çykýarlar, güýzde Ogaýo şäheriniň golaýyndaky tokaýlarda hozlar ýetişýär. Ýewropada hemmeler hasyl ýygnaýar. Olaryň köp adamy bar, ýeri köp däl. Erkek bolanda, Tar Ýewropany görüp, ony halaýardy, ýöne ol ýerde bolan ähli wagtlarynda Amerikada açlyk boldy we bu "Ýyldyzly Baýdak" açlygy däldi.
  Ol boş ýerler we açyk meýdanlar isleýärdi. Ol ösýän haşal otlary, taşlanan köne baglary, boş, perili jaýlary görmek isleýärdi.
  Garaguşa we ir-iýmişleriň ýabany ösýän köne ýowşan gardy köp ýeri zaýalaýar, tikenli sim gardy bolsa ony halas edýär, ýöne ol gowy. Bu ýerde oglanjyk birnäçe wagtlap süýşüp, gizlenip bilýär. Eger erkek adam gowy bolsa, hiç haçan oglanlykdan dynmaýar.
  Taryň döwründe Orta Günbatar şäherleriniň töweregindäki tokaýlar boş ýerleriň dünýäsidi. Tar sagalyp, mekdebe gidenden soň, Murhedleriň ýaşaýan depäsinden başlap, diňe mekgejöwen meýdanyndan we Şopardlaryň sygyrlaryny saklaýan çemenliginden geçip, Skwirkel derýasynyň ugrundaky tokaýlyga ýetmek gerekdi. Jon gazet satmak bilen meşguldy, şonuň üçin belki-de, Robert gaty ýaş bolany üçin gidip bilmedi.
  Jim Mur köçeden aşakda, täze reňklenen ak öýde ýaşaýardy we hemişe erkin çykyp bilýärdi. Mekdepdäki beýleki oglanlar oňa "Pi-wi Mur" diýýärdiler, ýöne Tar diýmeýärdi. Jim bir ýaş ulydy we güýçlidi, ýöne bu ýeke-täk sebäp däldi. Tar bilen Jim mekgejöwen meýdanlaryndan we çemenlikden geçdiler.
  Eger Jim gidip bilmese, bolýar.
  Tar ýeke özi ýöräp barýarka, dürli zatlary göz öňüne getirýärdi. Onuň göz öňüne getirmegi ony käte gorkuzýardy, käte bolsa begendirýärdi.
  Mekgejöwen beýikleşende, onuň aşagynda hemişe geň, ýumşak yşyk şöhle saçýan tokaýa meňzeýärdi. Mekgejöweniň aşagynda ol gyzgyndy we Tar derleýärdi. Agşam ejesi ony ýatmazdan öň aýaklaryny we ellerini ýuwmaga mejbur etdi, şonuň üçin ol isleýşi ýaly hapa boldy. Arassalygy saklamak bilen hiç zat halas bolmady.
  Käwagt ol ýerde uzalyp, uzak wagtlap terläp ýatyp, mekgejöweniň aşagyndaky ýerde ýatan garynjalary we böjekleri synlardy.
  Garynjalaryň, çekirgeleriň we böjekleriň öz dünýäsi, guşlaryň öz dünýäsi, ýabany we eldeki haýwanlaryň öz dünýäsi bardy. Doňuz näme pikir edýär? Biriniň howlusyndaky eldeki ördekler dünýädäki iň gülkünç jandarlardyr. Olar daş-töwerege ýaýrap, biri signal berýär we hemmesi ylgap başlaýar. Ördegiň arka tarapy ylgaýarka ýokary-aşak gygyrýar. Olaryň ýassyk aýaklary iň gülkünç sesi çykarýar. Soňra hemmesi bir ýere jemlenýär we hiç hili üýtgeşik zat bolmaýar. Olar birek-birege seredip, şol ýerde durýarlar. "Bolýar, näme üçin signal berdiň? Näme üçin bizi çagyrdyň, ahmak?"
  Çöl oba ýerinde, derýanyň boýundaky tokaýda çüýrän agaçlar ýatyr. Ilki bilen, açyk meýdan, soňra bolsa hiç zat görünmeýän ýaly, gyrymsy agaçlar we miweli agaçlar bilen örtülen ýer bar. Bu ýer towşanlar ýa-da ýylanlar üçin gowy ýer.
  Şeýle tokaýda her ýerde ýollar bar, hiç ýere alyp barmaýar. Siz agaç üstünde oturýarsyňyz. Eger öňüňizdäki tokaýlaryň arasynda towşan bolsa, siz onuň näme pikir edýändigini pikir edýärsiňiz? Ol sizi görýär, ýöne siz ony görmeýärsiňiz. Eger adam bilen towşan bolsa, olar biri-birine näme diýýärler? Siz towşan hiç haçan biraz tolgunyp, öýüne gelip, goňşularyna goşunda nähili gulluk edendigini we goňşularynyň kapitan bolanda diňe raýower bolandygyny öwünip oturarmyka diýip pikir edýärsiňizmi? Eger adam-towşan şeýle etse, ol hökman örän ýuwaş gepleýär. Siz onuň aýdýan bir sözüni hem eşidip bilmeýärsiňiz.
  OceanofPDF.com
  X BAP
  
  TAB _ kesel wagty öýüne gelen doktor Rifi arkaly erkek dostyny kabul etdi. Onuň ady Tom Waýtheddi, ol kyrk iki ýaşyndady, semizdi, ýaryş atlarynyň we fermasynyň eýesidi, semiz aýaly bardy we çagalary ýokdy.
  Ol doktor Rifiniň dostydy, onuň hem çagasy ýokdy. Lukman kyrk ýaşdan geçende ýigrimi ýaşly bir gyza öýlendi, ýöne ol bary-ýogy bir ýyl ýaşady. Aýaly aradan çykandan soň we ol işde bolmadyk mahaly, lukman Tom Waýthed, Jon Speýnis atly garry çagalar bagynyň işgäri, kazy Bleýr we köp içýän, ýöne serhoş wagty gülkünç we kinaýaly zatlar aýdýan samsyk ýaş ýigit bilen duşuşdy. Ýaş ýigit indi aradan çykan Birleşen Ştatlaryň senatorynyň oglydy we oňa biraz pul galdyrylypdy; hemmeler onuň mümkin boldugyça çaltdygyny aýdýardylar.
  Lukmanyň dostlarynyň hemmesi birden Murhed çagalaryna ýarady we çapuw aty Tarany saýlan ýaly boldy.
  Beýlekiler Jona pul gazanmaga kömek etdiler we Margaret bilen Roberte sowgat berdiler. Lukman ähli zady etdi. Ol ähli zady hiç hili kynçylyksyz çözdi.
  Taryň başyna gelen zat, günortan agşam, ýa-da şenbe günleri, ýa-da käte ýekşenbe günleri Tom Waýthed Murhediň öýüniň ýanyndan ýolda awtoulag sürüp, onuň üçin saklanýardy.
  Ol arabada, Tar bolsa onuň dyzynda oturypdy.
  Ilki bilen olar tozanly ýoldan suw desgalary bolan howuzyň ýanyndan ýöräp, soňra kiçijik depä çykyp, ýarmarka meýdançasyna girdiler. Tom Waýthediň ýarmarka meýdançasynyň ýanynda athanasy we onuň ýanynda öýi bardy, ýöne at çapyşyk meýdançasyna gitmek has gyzyklydy.
  Tar köp oglanyň şeýle mümkinçiligine eýe bolmandy diýip pikir etdi. Jon köp işlemeli bolandygy üçin şeýle mümkinçilik döretmedi, ýöne Jim Mur şeýle etmedi. Jim dul galan ejesi bilen ýeke ýaşaýardy we ejesi onuň üçin köp alada edýärdi. Ol Tar bilen çykanda, ejesi oňa köp görkezme berdi. "Irki ýaz, ýer çygly. Ýerde oturma."
  "Ýok, siz heniz suwa düşüp bilmersiňiz. Men siziň kiçijikleriňiziň töweregiňizde garrylar ýok wagty suwa düşmegini islemeýärin. Gyjyndy bolup biler. Tokaýa gitmäň. Töwerekde hemişe tüpeň atýan awçylar bolýar. Geçen hepde gazetde bir oglanyň öldürilendigini okadym.
  Hemişe howsala düşmekden, düýpden ölmek gowudyr. Eger seniň şeýle söýgüli we howsala düşýän ejeň bolsa, çydamaly bolarsyň, ýöne bu betbagtçylyk. Meri Murhediň şeýle köp çagasynyň bolmagy gowy zatdy. Bu ony iş bilen meşgul edýärdi. Ol oglanyň etmeli däl zatlary barada köp pikir edip bilmeýärdi.
  Jim bilen Tar bu barada pikir alyşdylar. Murlaryň köp puly ýokdy. Hanym Muruň fermasy bardy. Käbir taraplardan aýalyň ýeke-täk çagasy bolmak gowydy, ýöne umuman, bu kemçilikdi. "Towuklar we jüýjeler bilen hem şeýle" diýip, Tar Jime aýtdy we Jim razy boldy. Jim munuň nähili agyryly bolup biljekdigini bilmeýärdi - ejeňiň seniň üçin alada etmegini isleýän wagtyň, ýöne ol beýleki çagalaryň biri bilen şeýle meşgul bolansoň, saňa hiç hili üns berip bilmedi.
  Tom Waýthed ony kabul edeninden soň, Taranyň mümkinçiligi az oglanlarda bardy. Tom birnäçe gezek onuň ýanyna baryp görenden soň, ol çagyrylmagy garaşmandy; ol her gün diýen ýaly gelýärdi. Ol athana baranda, ol ýerde hemişe erkekler bolýardy. Tomyň obada birnäçe taý bakýan fermasy bardy we ol ýazda Kliwlendde geçirilen söwdada başgalaryny bir ýaşly taýlar hökmünde satyn aldy. Ýaryş taýlaryny bakýan beýleki erkekler olary satuwa getirýärler we olar auksionda satylýar. Siz şol ýerde durup, baha berýärsiňiz. At üçin gowy göz aýlamak şu ýerde peýdaly bolýar.
  Siz asla tälim almadyk taý satyn alýarsyňyz, ýa-da iki, ýa-da dört, ýa-da belki-de on iki taý satyn alýarsyňyz. Käbirleri mantar dakyp, käbirleri bolsa gaýtalap dakyp bilerler. Tom Waýthed ýaly gowy gözli we ştatyň ähli ýerinde atly hökmünde tanalýan bolsa-da, ol köp ýalňyşlyk goýberdi. Taý ejiz bolup çykanda, ol töweregindäki adamlara: "Men süýşüp barýaryn. Bu buxtada hiç hili kemçilik ýok diýip pikir edýärdim. Onuň gany gowy, ýöne ol hiç haçan çalt gitmeýär. Onuň artykmaç zady ýok. Bu onda däl. Meniň pikirimçe, optometriste baryp, gözlerimi bejertmeli. Belki, men garrap, biraz kör bolýandyryn" diýdi.
  Waýthed athanasynda gyzyklydy, ýöne Tomyň öz taýlaryny tälim berýän ýarmarka meýdançasyndaky ýaryş meýdançalarynda has-da gyzyklydy. Doktor Rifi athana gelip oturdy, Margarete mähirli bolan we oňa sowgatlar beren owadan ýigit Will Trusdeýl geldi we kazy Bleýr geldi.
  Bir topar erkek oturyp, gürrüň edýärdi - hemişe atlar hakda. Öňde oturgyç bardy. Goňşulary Meri Murhede oglunyň şeýle ýoldaş bolmagyna ýol bermeli däldigini aýtdylar, ýöne ol gitdi. Köp gezek Tar gürrüňi düşünip bilmedi. Erkekler hemişe biri-birine kinaýaly sözler aýdýardylar, ejesi käte adamlara edýän ýaly.
  Erkekler din we syýasat, şeýle hem adamlaryň jany barmy, atlaryň jany ýokmy diýen meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar. Käbirleri bir pikirde, käbirleri başga pikirdedi. Tar iň gowy zat athana gaýdyp barmak diýip pikir etdi.
  Her tarapda tagta döşenen pol we uzyn hatar otluklar bardy, her otlugyň öňünde bolsa demir tirkegli deşik bardy, şonuň üçin ol şol deşigi görüp bilýärdi, ýöne içindäki at çykyp bilmeýärdi. Bu hem gowy zatdy. Tar ýuwaşlyk bilen ýöräp, içine seretdi.
  "Fassigiň irlandiýaly hyzmatkäri; Köne Ýüz; Tipton Ten; Taýýar; Birinji Şaul; Ýolagçy Oglan; Mukaddes Skumbriya."
  Atlar kiosklaryň öň tarapyna berkidilen kiçijik biletlerde bardy.
  Ýolagçy oglan gara pişik ýaly garaýagyzdy we çalt münende pişik ýaly ýöreýärdi. Saýaçylaryň biri Genri Bardşer, mümkinçiligi bolsa, patyşanyň kellesinden täjini ýykyp biljekdigini aýtdy. "Ol baýdakdaky ýyldyzlary, ýüzüňizdäki sakgaly ýykyp taşlardy" diýdi. "Ol ýaryşy gutaranda, men ony özümiň saç ussasy ederin".
  Tomus günlerinde at çapyşyk meýdançasy boş bolanda, athananyň öňündäki oturgyçda erkekler gürrüň edýärdiler - käte aýallar hakda, käte Hudaýyň näme üçin käbir zatlara rugsat berýändigi hakda, käte daýhanyň näme üçin hemişe hüňürdeýändigi hakda. Tar gürrüňden tiz wagtdan ýadady. "Onuň kellesinde eýýäm köp gürrüň bar" diýip pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  XI BAP
  
  Irden YZARLAMAK, näme tapawut döretdi? Atlar indi jogapkärdi. Ýolagçy Oglan, Garry Ýüz we Mukaddes Skumbriya ýokdy. Tom Ýolagçy Oglany özi ösdürmek bilen meşguldy. Ol, aýgyr Mukaddes Skumbriya we Tomyň öz eýeçilik eden iň çalt atdygyna ynanýan üç ýaşly at, gyzanlaryndan soň bilelikde bir mil ylgamagy meýilleşdirýärdiler.
  Ýolagçy oglan on dört ýaşyndady, ýöne muny hiç haçan çaklap bilmersiňiz. Onuň gülkünç, pişik ýaly ýöreýşi bardy - ýumşak, pes we çalt ýaly duýulmaýan wagty çalt.
  Tar ýoluň merkezinde birnäçe agaç ösýän ýere geldi. Käwagt, Tom onuň ýanyna gelmese ýa-da [oňa] üns bermese, ol ýeke özi ýöräp, irden şol ýere gelerdi. Eger ol ertirlik naharyny iýmese, uly mesele däl. Sen ertirlik naharyny garaşýarsyň, näme bolýar? Uýaň Margaret: "Tardan odun tap, suw getir, men dükana gidýänçäm öýe gözegçilik et" diýýär.
  "Passenger Boy" ýaly garry atlar käbir garry adamlara meňzeýär diýip, Tar has soň, erkek bolanda düşündi. Garry adamlara köp ýylynmak, olary iteklemek gerek bolýar, ýöne olar dogry işläp başlanda, seresap bol, oglan. Edilmeli zat olary ýylytmak. Bir gün athanada Tar ýaş Bill Truesdaleniň gadymy adamlar diýip atlandyran köp adamyň hem şeýle hereket edendigini aýdandygyny eşitdi. "Indi Patyşa Dawide serediň. Olar ony soňky gezek ýylytmak üçin köp kynçylyk çekdiler. Adamlar we atlar az üýtgeýär."
  Will Truesdale hemişe gadymyýet barada gürrüň berýärdi. Adamlar onuň dogluşly alymdygyny aýdýardylar, ýöne oňa hepdede üç gezek neşe serişdesi berilýärdi. Ol munuň köp sanly mysallarynyň bardygyny öňe sürdi. "Dünýäniň iň akylly adamlarynyň köpüsi meni stoluň aşagyna sokup bilerdi. Meniň olaryňky ýaly garnym ýok."
  Şeýle gürrüňler, ýarym şatlykly, ýarym çynlakaý, erkekleriň oturan athanalarynda bolup geçýärdi, at çapuw meýdançasynda bolsa, esasan sessizlik höküm sürýärdi. Gowy at çalt çapanda, hatda gepçi adam hem köp zat aýdyp bilmeýär. Iň ortasynda, oval ýoluň içinde uly bir agaç, dub agajy ösýärdi we onuň aşagynda oturyp, ýuwaşlyk bilen aýlanyp ýörkäň, aty her bir ädimde görüp bolýardy.
  Bir gün irden Tar şol ýere baryp oturdy. Ýekşenbe irdendi we ol gitmegiň gowy wagtydygyny pikir etdi. Eger ol öýde galan bolsa, Margaret: "Ýekşenbe mekdebine gitseň gowy bolardy" diýerdi. Margaret Taryň hemme zady öwrenmegini isleýärdi. Ol oňa uly höwes bilen garaýardy, ýöne dag eteginde hem köp zat öwrenýärsiň.
  Ýekşenbe güni, geýinýän wagtyňyz, ejeňiz köýnegiňizi ýuwmaly bolýar. Siz ony hapa etmezlikden özňizi saklap bilmeýärsiňiz. Onuň häzirki ýagdaýy ýaly edýän işleri ýeterlik.
  Tar irden demir ýoluna ýetende, Tom, onuň adamlary we atlary eýýäm şol ýerdedi. Atlar birin-birin daşary çykaryldy. Käbirleri çalt işledi, beýlekileri bolsa diňe kilometrlerçe ylgaýardy. Bu olaryň aýaklaryny berkitmek üçin edildi.
  Soňra Ýolagçy Oglan peýda boldy, ilki biraz gatydy, ýöne biraz silkilenden soň, ol ýuwaş-ýuwaşdan şol ýeňil, pişik ýaly ýöreýşine öwrenişdi. Mukaddes Skumbriya ýokary galdy we buýsançly boldy. Onuň kynçylygy, eger ol öz tizliginde bolsa, örän seresap bolmasaň we gaty iteklenmeseň, ähli zady döwüp we zaýalap bilerdi.
  Tar indi hemme zady kämil derejede özleşdiripdi: ýaryş sözlerini, žargon sözlerini. Ol atlaryň atlaryny, ýaryş sözlerini, at sözlerini aýtmagy gowy görýärdi.
  Ol agajyň aşagynda ýeke özi oturyp, atlar bilen pes ses bilen gürleşmegini dowam etdirdi. "Gowşak bol, oglan, indi... häzir ol ýere bar... salam oglan... salam oglan..." ["salam, oglan... salam, oglan"...] sürüp barýan ýaly bolup göründi.
  Atyň dogry ädim ätmegini isleýän wagtyňyzda çykarýan sesiňiz "Salam, oglan"dy.
  Eger siz heniz erkek däl bolsaňyz we erkekleriň edýän işini edip bilmeýän bolsaňyz, hiç kim görmeýän ýa-da diňlemeýän bolsa, muny edýän ýaly bolup görünmekden hem şeýle köp lezzet alyp bilersiňiz...
  Tar atlary synlap, bir gün çapyksuwar bolmagy arzuw etdi. Ýekşenbe güni, ol ýaryş meýdançasyna çykyp barýarka, bir zat boldy.
  Ol irden şol ýere ýetende, gün köp ýekşenbe günleri ýaly çal reňkli başlady we ýeňil ýagyş ýagyp başlady. Ilki başda ýagyşyň şatlygy bozup biljekdigini pikir etdi, ýöne ol uzak dowam etmedi. Ýagyş diňe ýoluň tozanyny süpürdi.
  Tar öýden ertirlik naharyny iýmän çykdy, ýöne tomus gutaryp barýarka we Tom tizden atlarynyň käbirini ýaryşlara ibermeli bolansoň, onuň käbir adamlary atlaryny şol ýerde saklap, naharlaryny şol ýerden alyp, ýaryş meýdançalarynda ýaşaýardylar.
  Olar daşarda nahar bişirip, kiçi ot ýakdylar. Ýagyşdan soň, gün ýarym ýagtylyp, ýumşak ýagtylyk döredi.
  Ýekşenbe güni irden Tom Taryň sergi meýdançasyna girýändigini görüp, ony çagyryp, oňa gowrulan bekon we çörek berdi. Ol örän tagamlydy, Taryň öýde tapyp boljak islendik zatdan has gowydy. Belki, ejesi Tom Waýthediň onuň açyk howada dynç almaga şeýle bir gyzyklanýandygyny we köplenç öýden ertirlik naharyny iýmän çykýandygyny aýdandyr.
  Ol Tar bekon bilen çörek berenden soň (Tar ony sendwiç etdi), Tom oňa indi üns bermedi. Bu hem gowy boldy. Tar üns bermek islemedi [şol gün däl]. Käwagt hemmeler sizi ýalňyz goýsa, bu gowy bolýar. Durmuşda şeýle zatlar köp bolmaýar. Käbir adamlar üçin iň gowy gün öýlenende, beýlekiler üçin bolsa baýaýanlarynda, köp pul galanda ýa-da şuňa meňzeş zatlarda bolýar.
  Her niçik bolsa-da, hemme zadyň gowy gidýän ýaly bolýan günler bolýar, mysal üçin, Sent Skumbriya ýoluň başyndan sowulmaýan wagty ýaly ýa-da garry Ýolagçy oglan ahyrsoňy ýumşak, pişik ýaly ýöreýşine öwrenişýän wagty ýaly. Şeýle günler gyşda agaçda ýetişen alma ýaly seýrek bolýar.
  Bekon bilen çöregi gizläninden soň, Tar agaja tarap ýöräp, ýoly synlap bildi. Ot suwlydy, ýöne agajyň aşagynda gurakdy.
  Ol Jim Muruň ýokdugyna begendi, dogany Jonuň ýa-da Robertiň ýokdugyna begendi.
  Bolýa, ol ýeke galmak isleýärdi, bolany şol.
  Irden ol agşama çenli däl, bütin gün öýüne gitmejeklige karar berdi.
  Ol dub agajynyň aşagynda ýerde ýatyp, atlaryň işleýşine tomaşa etdi. Holy Skumbriya bilen Ýolagçy Oglan işe başlanda, Tom Waýthed elinde sekundomer bilen emin oturgyjynyň ýanynda durup, ýeňil atly adamyň sürüp barmagyna rugsat berdi; bu, elbetde, tolgundyryjydy. Köp adamlar bir atyň beýlekisini simden dişlemeginiň ajaýypdygyny pikir edýärler, ýöne eger siz çapyksuwar bolsaňyz, haýsy atyň beýlekisini dişlemeginiň ähtimaldygyny gowy bilmeli. Ol simiň ýanynda däl-de, belki-de, hiç kimiň görüp bilmeýän arka tarapynda durdy. Tar munuň dogrudygyny bilýärdi, sebäbi Tom Waýthediň şeýle diýýändigini eşidipdi. Tomyň şeýle semiz we agyr bolmagy gynandyryjydy. Eger şeýle semiz bolmasa, ol Pop Gears ýa-da Walter Koks ýaly gowy sürüji bolardy.
  Atyň kimdigi belli bolan ýer, sebäbi bir at beýlekisiniň yzyndan: "Ýör, uly garynja, nämeleriň bardygyny göreliň" diýýär. At çapyşyklarynda nämeleriň bardygy ýa-da ýokdugy bilen ýeňiş gazanylýar.
  Bolup geçýän zat, bu gyjyklaýjylar hemişe gazetlerde we makalalarda peýda bolýar. Bilşiňiz ýaly, gazet ýazyjylary şeýle zatlary halaýarlar: "Simiň täsirini duýýarsyňyz, şemal güýçli öýkenleriňizde yslanýar". Gazet ýazyjylary hem şeýle zatlary halaýarlar, ýaryşlardaky tomaşaçylar hem şeýle zatlary halaýarlar. [Käbir sürüjiler we ýaryşçylar hemişe tribunalarda işleýärler.] Käwagt Tar sürüji bolan bolsa, kakasynyň hem şeýle mähirli boljakdygyny, belki-de özüniň hem şeýle boljakdygyny pikir edýärdi, ýöne bu pikir ony utandyrýardy.
  Käwagt Tom Waýthed ýaly adam sürüjileriniň birine: "Mukaddes Makareliň öňe çykmagyna rugsat beriň. Garry ýolagçyny biraz yza, nobatyň öň tarapyna äkidiň. Soňra ony çykaryň" diýer.
  Düşünýärsiňiz. Bu Ýolagçy Oglanyň ýeňip bilmejekdigini aňlatmaýar. Bu, eger ony şeýle yzyna alyp gitseler, onuň ýeňip bilmejekdigini aňladýar. Bu Mukaddes Makreli öňde düşmek endigine öwürmelidi. Garry Ýolagçy Ogla muňa üns bermedi. Ol her niçigem bolsa üstünlik gazanjakdygyny bilýärdi. Eger siz öňde köp gezek bolup, el çarpyşmalary we şuňa meňzeş zatlary eşiden bolsaňyz, size näme alada bar?
  Ýaryş ýa-da başga bir zat barada köp zat bilmek bir zady alyp gidýär, ýöne şol bir wagtyň özünde size bir zat berýär. Dogry ýeňmeseňiz, bir zady ýeňmegiň özi manysyzlyk. "Ogaýoda bu barada bilýän üç adam bar we olaryň dördüsi öldi" diýip, Tar bir gezek Will Truesdale-iň aýdanlaryny eşitdi. Tar munuň näme aňladýandygyny doly düşünmedi, ýöne belli bir derejede düşündi.
  Esasy zat, atyň hereket ediş usulynyň özi bir zat.
  Muňa garamazdan, ýekşenbe irden "Passenger Boy" ýaryşyň başynda yzyna düşürilenden soň, "Holy Squareel" ýeňiş gazandy we Tar onuň düşürilmegine tomaşa etdi, soňra "Passenger Boy"-yň olaryň arasyndaky boşlugy iýip, "Holy Squareli" pellehanada ylgamaga mejbur edýändigine tomaşa etdi. Bu örän möhüm pursatdy. Eger "Passenger Boy"-yň münýän Çarli Fridli ýaryşda bolşy ýaly, dogry pursatda belli bir gygyryk çykaran bolsa, ol ylgap bilerdi.
  Ol muny we atlaryň tutuş ýol boýunça hereketlerini gördü.
  Soňra ýene-de birnäçe at, esasan taýçanaklar, tälim aldylar, günortan geldi we günortan boldy, Tar bolsa hereket etmedi.
  Ol özüni gowy duýýardy. Bu diňe hiç kimi görmek islemeýän bir gündi.
  Atlylar işlerini gutarandan soň, ol adamlaryň bolýan ýerine gaýdyp gelmedi. Olaryň käbiri gidipdi. Olar irlandiýaly we katolikdi we belki-de messa gelerdiler.
  Demir dub agajynyň aşagynda arkasy bilen ýatyrdy. Dünýädäki ähli ýagşy adamlaryň şeýle güni başdan geçirdi. Şeýle günler gelende, adamyň näme üçin şeýle azdygyny pikir etmegine sebäp bolýar.
  Belki, bu diňe parahatçylyk duýgusydyr. Tar agajyň aşagynda arkasy bilen ýatyp, asmana seredýärdi. Guşlar ýokardan uçup geçýärdi. Wagtal-wagtal agajyň üstünde guş gonýardy. Birnäçe wagtlap ol atlar bilen işleýän adamlaryň seslerini eşitdi, ýöne bir söz hem eşitmedi.
  "Uly agaç özi bir zat. Agaç käte gülüp, käte ýylgyryp, käte gamgyn bolup biler. Aýdaly, siz uly agaç we uzak wagtlap guraklyk möwsümi gelýär. Uly agaja köp suw gerek bolmaly. Suwsamakdan we içmäge hiç zat ýokdugyny bilmekden erbet duýgy ýok."
  "Agaç bir zat, ot başga zat. Käbir günler asla aç dälsiň. Öňüňe iýmit goýsaň, hatda ony islemersiň. Eger ejeň seniň diňe şol ýerde oturyp, hiç zat aýtmaýandygyňy görse, eger ony meşgul etjek başga çagalary köp bolmasa, ol ynjalyk çeker. Onuň pikirine ilkinji gelen zat iýmit däl-de, "bir zat iýseň gowy bolar". Jim Muruň ejesi şeýledi. Ol ony şeýle semiz bolýança, hasardan zor bilen çykyp bilýänçä doýurdy."
  Tar agajyň aşagynda uzak wagtlap galdy, soňra uzakdan pes bir ses eşitdi, wagtal-wagtal güýçlenip, soňra ýene-de ýuwaşlaýan pes bir gygyrdaýan ses.
  Ýekşenbe güni üçin nähili gülkünç ses!
  Tar munuň nämedigini bilýän ýaly boldy we tizden turup, meýdanyň üstünden ýuwaşlyk bilen ýöräp, bir haýata çykdy, demir ýoldan geçdi we soňra başga bir haýata çykdy. Ol demir ýoldan geçende, ýokary-aşak seredýärdi. Ol demir ýolda duranda, hemişe özüniň at bolmagyny, Mukaddes Skumbriya ýaly ýaş, Ýolagçy oglan ýaly akyldarlyga, tizlige we erbetlige baý bolmagyny arzuw edýärdi.
  Tar eýýäm ýaryş ýolundan çykypdy. Ol gyrymsy meýdandan geçdi, sim haýatdan aşdy we ýola çykdy.
  Ol uly ýol däldi, kiçijik oba ýolydy. Şeýle ýollaryň çuň oýuklary bar we köplenç daşlar çykyp durýar.
  Indi ol eýýäm şäherden çykypdy. Eşiden sesi biraz güýçlendi. Ol ferma jaýlarynyň ýanyndan geçdi, tokaýyň içinden ýöräp, depä çykdy.
  Tizden ol ony gördi. Bu onuň pikir edýän zadydy. Käbir adamlar meýdanda däne döwüp ýördüler.
  "Nähili betbagtçylyk! Ýekşenbe güni!"
  "Olar nemesler ýa-da başga bir zat ýaly daşary ýurtly bolmaly. Olar örän medeniýetli bolup bilmezler."
  Tar öň hiç haçan ol ýerde bolmandy we ol adamlaryň hiç birini tanamaýardy, ýöne haýatdan aşyp, olara tarap ýöräp gitdi.
  Bugdaý üýşmeleri tokaýyň golaýyndaky depäniň üstünde durdy. Ol golaýlaşdygyça, has haýal ýöräp gitdi.
  Onuň ýaşyndaky köp oba oglanlary töwereginde durdy. Käbirleri ýekşenbe günleri geýinýärdi, käbirleri bolsa gündelik eşiklerdedi. Olaryň hemmesi geň görünýärdi. Erkekler geňdi. Tar wagon bilen lokomotiwiň ýanyndan geçip, haýatyň ýanyndaky agajyň aşagynda oturdy. Çal sakgally uly garry adam şol ýerde oturyp, çilim çekýärdi.
  Tar onuň ýanynda oturyp, oňa, işdäki erkeklere, töwereginde duran öz ýaşyndaky oba oglanlaryna seredýärdi.
  Ol nähili geň duýgyny başdan geçirdi. Sende hem şeýle duýgy bar. Müň gezek geçen köçeden ýöräp barýarsyň we birden hemme zat başgaça [we täze] bolýar. Her ýere barsaň, adamlar bir zat edýärler. Käbir günlerde olaryň edýän ähli işleri gyzykly bolýar. Eger olar at çapyşyk meýdançasynda taýlary tälim bermeseler, bugdaý döwýärler.
  Bugdaýyň däne döwýän maşyndan derýa ýaly akyp çykmagyna haýran galarsyňyz. Bugdaý una öwrülýär we çörek bişirilýär. Gaty uly bolmadyk we çalt geçip bolýan meýdan köp mukdarda bugdaý berer.
  Adamlar bugdaý üweýänlerinde, taýlary ýaryşa taýýarlaýan ýaly hereket edýärler. Olar gülkünç sözler aýdýarlar. Olar birnäçe wagtlap örän gowy işleýärler, soňra dynç alýarlar we hatda göreşýärler.
  Tar bugdaý üýşügini üstünde işleýän ýaş ýigidiň başga birini ýere itekleýändigini gördü. Soňra ol yzyna süýşdi we ikisi hem çatallaryny goýup, göreşe başladylar. Beýik platformada bölüji enjama bugdaý berýän bir adam tans etmäge başlady. Ol bugdaý dessesini alyp, howada silkdi, uçmaga synanyşýan, ýöne uçup bilmeýän guş ýaly hereket etdi we soňra ýene-de tans etmäge başlady.
  Saman üýşüginiň içinde oturan iki adam ähli güýçleri bilen göreşip, hemişe gülüşýärdiler, Taranyň golaýyndaky haýatyň ýanyndaky garry adam bolsa olara hüňürdeýärdi, ýöne onuň aýdanlaryny diýjek bolup durmandygy aýdyňdy.
  Ähli däne döwmek işleri togtadyldy. Hemmeler bir ýigit beýlekisini ýere ýykýança, ot üýşüginiň arasyndaky söweşe tomaşa etmäge üns berdiler.
  Birnäçe aýal sebetler bilen ýolda ýöräp barýardy, ähli erkekler bolsa maşyndan aýrylyp, haýatyň ýanynda oturdylar. Günortan wagtydy, ýöne obada adamlar däne döwýän wagty şeýle edýärler. Olar islendik wagt iýip-içýärler. Tar kakasynyň bu barada gürrüň berýändigini eşidipdi. Dik däne döwýän maşynlar gelende oba öýüni boýamagy halaýardy. Şol wagt köpüsi şerap berýärdi, käbirleri ony özi ýasaýardy. Gowy nemes daýhany iň gowusydy. "Nemesleriň iýip-içmelidigi gerek" diýip, Dik köp aýdýardy. Gülkünç zat, Dik öýünden daşarda iýip biljek derejede semiz däldi we ony iýip bilýärdi.
  
  Fermanyň ýaşaýjylary, myhman harmançylar we kömek etmäge gelen goňşulary haýatyň ýanynda oturyp, iýip-içip ýörkäler, olar Tar-a az-kem hödürlemegini dowam etdirdiler, ýöne ol ony almady. Näme üçindigini bilmeýärdi. Ýekşenbe güni bolany üçin we adamlaryň işde bolmagyny görmek geň bolany üçin däldi. Onuň üçin bu geň gün, samsyk gündi. Ferma oglanlarynyň biri, onuň ýaşynda, gelip, uly sendwiç tutup, onuň ýanyna oturdy. Tar ýolda ertirlik naharyndan bäri hiç zat iýmändi we ir sagat alty töweregidi. Olar hemişe atlary mümkin boldugyça ir işledýärler. Sagat eýýäm dörtden geçipdi.
  Tar we nätanyş oglan köne bir kötüküň ýanynda oturypdylar, ol içi boşdy we onuň içinde bir möjek toruny örüpdi. Uly bir garynja daýhanyň aýagyna çykyp, ony ýere ýykanda, toruna düşdi. Ol gaty göreşdi. Toruna üns bilen seretseňiz, garry, semiz möjegiň konus şekilli ýerden çykyp gelýändigini görüp bilersiňiz.
  Tar we nätanyş oglan möýjä, göreşýän garynja we birek-birege seretdiler. Käbir günlerde özüňi halas etmek üçin gürleşip bilmeýänligiň geň. "Ol gutardy" diýip, ferma oglany göreşýän garynjany görkezip aýtdy. "Garaşýaryn" diýdi Tar.
  Adamlar işe gaýdyp geldiler, oglan bolsa ýitip gitdi. Hasaryň ýanynda oturyp, çilim çekip oturan garry adam işe gitdi. Ol çilimleri ýerde galdyryp gitdi.
  Tar gidip olary getirdi. Ol samany ýygnady we köýneginiň içine saldy. Ol näme üçin kibritleriň we samanlaryň gerekdigini bilmeýärdi. Käwagt oglanjyk zatlara degmegi halaýar. Ol daşlary ýygnaýar we hakykatdanam gerek bolmadyk mahaly olary daşaýar.
  "Hemme zady halaýan günleriňiz hem, halamaýan günleriňiz hem bolýar. Başga adamlar siziň nähili duýýandygyňyzy asla bilmeýärler."
  Tar döwme maşynlaryndan daşlaşyp, haýatyň boýundan aýlanyp, aşakdaky çemenlige düşdi. Indi ol fermanyň öýüni görüp bilýärdi. Döwme maşynlary işläp duran wagty, köp goňşular fermanyň öýüne gelýärler. Mundan hem köp. Olar köp nahar bişirýärler, ýöne köp wagtlap oýnaýarlar. Olar gürleşmegi halaýarlar. Siz hiç haçan şeýle gürrüň eşitmändiňiz.
  Emma olaryň muny ýekşenbe güni edýändikleri gülkünçdi.
  Tar çemenlikden geçdi, soňra ýykylan agaçlaryň üstünde derýadan geçdi. Ol şäheriň we Murhediň öýüniň haýsy tarapa gidýändigini takmynan bilýärdi. Eger ol bütin gün gitse, ejesi näme pikir ederdi? Aýdaly, işler Rip Wan Winkl ýaly bolup, ol ýyllarboýy gitmedi. Adatça, ol irden ýeke özi ýaryş meýdançasyna gidende, öýe on sagatda gelýärdi. Eger şenbe güni bolsa, hemişe köp iş bolýardy. Şenbe güni Jon üçin uly kagyz işleri günidi we Tar hökman işli bolardy.
  Ol odun çapyp getirmeli, suw ýygnamaly we dükana gitmelidi.
  Ahyrsoňy ýekşenbe has gowy boldy. Bu onuň üçin geň bir gün, adatdan daşary bir gün boldy. Ajaýyp bir gün gelende, diňe aňyňa gelen zady etmeli. Eger etmeseň, hemme zat bozular. Iýmek isleseň, iý; iýmek islemeseň, iýme. Başga adamlar we olaryň isleýän zatlary bu gün hasaplanmaýar.
  Tar kiçijik bir depäniň üstüne çykyp, tokaýdaky başga bir haýatyň ýanynda oturdy. Tokaýdan çykyp, ol ýarmarka haýatyny görüp, on ýa-da on bäş minutdan soň - islese, öýüne gaýdyp biljekdigine düşündi. Ol gaýdyp bilmedi.
  Ol näme isleýärdi? Eýäm giçdi. Ol tokaýda azyndan iki sagat bolan bolmaly. Wagt nähili çalt geçýärdi - käte.
  Ol depäniň aşagyndan aşak düşüp, gidrotehniki desgalar bolan howuza alyp barýan derýa geldi. Howuzda suwy saklaýan bent guruldy. Howuzuň gapdalynda şäherde ýangyn bolanda doly güýjünde işleýän we şähere elektrik çyralaryny hem berýän maşyn jaýy bardy. Aý şöhlesi düşende, olar çyralary ýakyp goýýardylar. Dik Murhed hemişe bu barada zeýrenýärdi. Ol hiç hili salgyt tölemeýärdi we hiç hili salgyt tölemeýän adam hemişe zeýrenýär. Dik hemişe salgyt töleýjileriň mekdep kitaplaryny hem bermelidigini aýdýardy. "Esger öz ýurduna gulluk edýär we bu salgyt tölemezligiň öwezini dolýar" -diýdi Dik. Tar käwagt Dikiň esger bolmak mümkinçiligi bolmadyk bolsa näme etjekdigini pikir edýärdi. Bu oňa zeýrenmek, öwünmek we gürleşmek üçin köp zat berdi. Ol esger bolmagy hem halaýardy. "Bu meniň üçin döredilen durmuşdy." "Eger men West Pointde bolsam, goşunda galardym. Eger siz West Point adamy bolmasaňyz, beýlekiler size pes seredýärler" -diýdi Dik.
  Suw stansiýasynyň maşyn otagynda başyň beýikliginden iki esse uly tigirli bir motor bardy. Ol şeýle bir çalt aýlanýardy we aýlanýardy welin, spikerleri zor bilen görüp bolýardy. Inžener hiç zat diýmeýärdi. Gapydan ýakynlaşyp, içeri seredip saklansaňyz, ol size hiç haçan seretmeýärdi. Bir balagynda şeýle semiz adamy hiç haçan görmändiňiz.
  Taryň ýaňy gelen derýanyň ýokarsynda bir wagtlar bir öý bardy, ýöne ol ýanyp gutarypdy. Şol ýerde köne alma bagy bardy, ähli agaçlar ýykylypdy, şahalardan şeýle köp kiçijik şahalar ösüp çykýardy welin, oňa çykmak kyndy. Bag derä gönüden-göni barýan depäniň ýapgydynda ýerleşýärdi. Golaýda mekgejöwen meýdany bardy.
  Tar derýanyň kenarynda, mekgejöwen meýdanynyň we bagyň gyrasynda oturypdy. Ol şol ýerde biraz oturandan soň, derýanyň garşysyndaky bir suwurtan çukuryndan çykyp, yzky aýaklarynyň üstünde turup, Tar-a seretdi.
  Tar hereket etmedi. Köýneginiň aşagyndan saman göterip ýören bu pikir geň bir pikirdi. Ol gyjyndyrdy.
  Ol ony çykardy, suw doňuzy bolsa öz çukuryna girip ýitip gitdi. Eýýäm garaňky düşüpdi. Ol gaty tiz wagtdan öýüne gitmelidi. Ýekşenbe güni gülkünç boldy: käbir adamlar ybadathana gitdiler, käbirleri öýlerinde galdylar.
  Öýde galanlar henizem geýinýärdiler.
  Tara şu gün Hudaýyň günidigini aýtdylar. Ol bagyň golaýyndaky haýatyň ugrundan birnäçe gurak ýaprak ýygnady, soňra mekgejöwene tarap biraz öňe gitdi. Mekgejöwen ýetişip ýetişende, hemişe gurap, solup galan daşky ýapraklar bolýar.
  "Çygsyz bölek çöregi ajy edýär." Tar bir gün Will Truesdale-iň Tom Waýthed-iň athanasynyň öňündäki oturgyçda başga erkekler bilen oturyp, şeýle diýenini eşitdi. Ol munuň näme aňladýandygyny pikir etdi. Bu Will-iň sitata getirýän goşgusydy. Will-iňki ýaly bilim almak gowy bolardy, ýöne sapper bolmazdan we ähli sözleri we olaryň manylaryny bilmek. Eger sözleri belli bir usulda birleşdirseňiz, olaryň manysyny bilmeseňiz-de, olar owadan eşidilýär. Käbir adamlaryň edýän ýaly, olar bir-biri bilen gowy utgaşýar. Soňra ýeke özüňiz ýöräp, sözleri sessiz aýdýarsyňyz, olaryň çykarýan sesinden lezzet alýarsyňyz.
  Köne bagyň we aragatnaşyk meýdanynyň gijelerine eşidilýän ýakymly sesleri, belki-de, eşidip boljak iň gowy seslerdir. Bu sesleri çygyrdaklar, gurbagalar we çekirgeler çykarýar.
  Tar kiçijik bir üýşüm ýapraklary, guradylan mekgejöwen gabyklaryny we samanlary ýakdy. Soňra birnäçe çöp ýakdy. Ýapraklar gaty gurak däldi. Uly, çalt ot ýokdy, diňe ak tüsseli sessiz ot bardy. Tüsse bagdaky köne alma agaçlarynyň biriniň şahalaryndan sowlup geçýärdi, ony derýanyň kenarynda öý gurjak bolan bir adam ekdi. "Ol ýadady ýa-da lapykeç boldy" diýip, Tar pikir etdi, "we öýi ýanyp gutarandan soň, ol gitdi. Adamlar hemişe bir ýerden gidip, başga ýere göçýärdiler."
  Tüsse agaç şahalaryna ýaltalyk bilen ýokary galdy. Ýeňil şemal öwsende, onuň bir bölegi galyň ekin meýdanlarynyň arasyndan geçip gitdi.
  Adamlar Hudaý barada gürleşýärdiler. Taranyň pikirinde anyk zat ýokdy. Köplenç bir zat edýärsiň - meselem, köýnegiň bilen gün boýy harmandan saman daşaýarsyň (bu seni gyjyklaýar) - we näme üçin şeýle edýändigiňi bilmeýärsiň.
  Hiç haçan pikirlenip bilmejek pikirlenmeli zatlar bar. Eger siz bir oglan bilen Hudaý barada gürleşseňiz, ol çaşyp başlar. Bir gezek çagalar ölüm barada gürleşýärdiler we Jim Mur ölende, olaryň öz jynazasynda "Ýarmarka awtoulagynda gitmek" atly aýdymy aýtmagyny isleýändigini we golaýda duran uly oglanyň öldürmäge taýýar bolup gülendigini aýtdy.
  Ol Jimiň näme diýjek bolandygyny aýtjak däldigini düşüner ýaly sagdyn pikirli däldi. Ol sesi halaýandygyny aýdýardy. Belki, ol kimdir biriniň aýdym aýtýandygyny, ýakymly sesli birini eşidendir.
  Bir gün Murhedleriň öýüne gelip, Hudaý we dowzah barada köp gürrüň beren wagyzçy Tary gorkuzdy we Meri Murhediň gaharyny getirdi. Şeýle howsala düşmegiň näme manysy bardy?
  Eger siz mekgejöwen meýdanynyň we bagyň gyrasynda oturyp, kiçijik ot ýakyp, gijä golaýlap, mekgejöwen meýdany bolsa, tüsse ýaltalyk bilen we haýal-haýal asmana galyp, ýokary seretseňiz...
  Tar ot ýanýança garaşyp, öýüne gitdi.
  Ol şol ýere gelende garaňkydy. Eger ejeňiň sagdyn pikirliligi bolsa, ol belli günleriň belli günlerdigini bilýän derejede bilýär. Eger şol günleriň birinde onuň garaşmaýan bir zadyny etseň, ol hiç haçan bir söz aýtmaz.
  Taranyň ejesi hiç zat diýmedi. Ol öýe gaýdyp gelende, kakasy hem, Jon hem gidipdi. Agşamlyk nahary gutardy, ýöne ejesi oňa nahar getirdi. Margaret howlyda goňşy gyz bilen gürleşýärdi, Robert bolsa diňe töwereginde oturypdy. Çaga uklap ýatyrdy.
  Nahardan soň, Tar ejesi bilen eýwanda oturypdy. Ol ejesiniň ýanynda oturyp, wagtal-wagtal barmaklary bilen oňa degýärdi. [Ol özüni birhili dabara geçirýän ýaly duýýardy. Sebäbi, umuman, hemme zat şeýle gowydy we hemme zat gowydy. Injil döwründe ot ýakyp, tüssäniň göterilişini synlamagy halaýardylar. Bu köp wagt mundan ozal bolupdy. Şeýle ot ýakanda, ýeke özüňde tüssäniň köne alma agaçlarynyň şahalaryndan we kelläňden ýokary ösüp çykan mekgejöwenleriň arasyndan ýaltalyk bilen göterilýändigini we ýokary seredende, eýýäm agşamyň giç bolandygyny, diýen ýaly garaňkydygyny, ýyldyzlaryň ýerleşýän asmanyň birneme uzakdadygyny görýärsiň.]
  OceanofPDF.com
  III BÖLÜM
  
  OceanofPDF.com
  XII BAP
  
  OL _ garry aýaldy we Moorheadleriň ýaşaýan şäherinden uzak bolmadyk ýerde fermada ýaşaýardy. Obalarda we şäherlerde hemmeler şeýle garry aýallary görüpdir, ýöne olar barada az adam bilýär. Şeýle garry aýal şähere garry, ýadaw atyň üstünde münýär ýa-da sebet bilen pyýada gelýär. Onuň satmak üçin birnäçe towugy we ýumurtgasy bolmagy mümkin. Ol olary sebede getirip, azyk dükanyna äkidýär. Ol ýerde olary satýar. Ol duzly doňuz eti we käbir noýba alýar. Soňra bir ýa-da iki funt şeker we biraz un alýar.
  Şondan soň, ol gassaphana baryp, it eti soraýar. Ol on ýa-da on bäş senti harçlap bilerdi, ýöne harçlanda bir zat soraýar. Taryň döwründe gassaplar ony isleýänlere bagyr berýärdiler. Murhed maşgalasynda hemişe şeýle bolýardy. [Bir gün] Taryň doganlarynyň biri janköýer meýdançasynyň golaýyndaky gassaphanadan tutuş sygyr bagryny çykardy. Ol ony alyp öýlerine gaýtdy, soňra Murhedler ony iýip, ýadaýança sakladylar. Ol hiç haçan bir sente hem düşmedi. Tar bu pikirden ömrüniň ahyryna çenli ýigrendi.
  Fermadan bir garry aýal oňa bagyr we şorba süňküni getirdi. Ol hiç kimiň ýanyna gitmedi we isleýän zadyny alan badyna öýüne gitdi. Şeýle garry beden üçin bu örän agyr ýükdi. Hiç kim ony awtoulagyna mündürmedi. Adamlar ýoluň ugrundan maşyn sürüp barýardylar we şeýle garry aýaly görmediler.
  Tomusda we güýzde, Tar syrkawlanda, garry aýal Murhed öýüniň ýanyndan şähere gelýärdi. Soňra ol arkasynda agyr sumka bilen öýüne pyýada barýardy. Iki ýa-da üç sany uly, arryk görünýän itler onuň yzyndan gelýärdi.
  Onda üýtgeşik zat ýokdy. Ol az adamyň tanaýan adamydy, ýöne ol Taryň pikirlerine aralaşypdy. Onuň ady Grimesdi we ol adamsy we ogly bilen şäherden dört mil uzaklykda kiçi bir derýanyň kenaryndaky kiçijik, boýalmadyk öýde ýaşaýardy.
  Är bilen ogul kyn jübütdi. Ogul bary-ýogy ýigrimi bir ýaşynda bolsa-da, ol eýýäm türmede oturypdy. Aýalyň adamsynyň atlary ogurlap, başga bir etrapa äkidip barandygy barada myş-myşlar ýaýrady. Wagtal-wagtal at ýitip gidende, erkek hem ýitip gidýärdi. Ol hiç haçan tutulmaýardy.
  Bir gün soň, Tar Tom Waýthediň ambarynyň töwereginde aýlanyp ýörkä, bir adam gelip, öňdäki oturgyja oturdy. Kazy Bleýr we başga iki-üç adam bardy, ýöne hiç kim onuň bilen gürleşmedi. Ol birnäçe minutlap şol ýerde oturdy, soňra turup gitdi. Ol gidýän mahaly öwrülip, adamlara seretdi. Onuň gözlerinde garşylykly bir alamat bardy. "Bolýar, men dostlukly bolmaga synanyşýardym. Sen meniň bilen gürleşmeýärsiň. Bu şäherde nirä barsam-da, hemişe şeýle boldy. Eger seniň ajaýyp atlaryň biri ýitse, onda näme bolar?"
  Ol hakykatdanam hiç zat diýmedi. "Men seniň bir çeneňi döwmek isleýärin" diýip, gözleri aýtdy. Tar soňra bu bakyşyň onuň bedenini nähili titretendigini ýadyna saldy.
  Bu adam bir wagtlar pully bolan maşgaladandy. Onuň kakasy Jon Graýms ýurduň ýaşlygynda agaç kesiji zawod eýeçilik edip, güzeranyny geçirýärdi. Soňra ol içip, aýallary yzarlap başlady. Ol ölenden soň, ondan az zat galdy.
  Jeýk Graýms galan bölegini partlatdy. Tizden agaçlar ýok boldy we onuň ýeri diýen ýaly doly ýok boldy.
  Ol aýalyny iýun aýynyň bir güni bugdaý ýygmaga giden nemes daýhanyndan aldy. Şol wagt aýaly ýaşdy we ölümden gorkýardy.
  Görşüňiz ýaly, daýhan "baglanan gyz" diýip atlandyrýan gyz bilen bir zat edipdi we aýalynyň şübhesi bardy. Ol daýhan ýok wagty gyza garşy çykdy. Soňra aýaly azyk üçin şähere gitmeli bolanda, daýhan onuň yzyna düşdi. Ol ýaş Jeýke hiç zadyň bolmandygyny aýtdy, ýöne ol oňa ynanmalymy ýa-da ynanmamalymy bilmeýärdi.
  Ol onuň bilen ilkinji gezek bolanda ony aňsatlyk bilen ele geçirdi. Eger nemes daýhany oňa halatlary görkezmäge synanyşmadyk bolsa, ol oňa öýlenmezdi. Bir agşam Jeýk ony ýeri döwýänçä arabasynda özi bilen gitmäge ynandyrdy, soňra indiki ýekşenbe agşamy onuň üçin gaýdyp geldi.
  Ol iş berijisiniň görmän öýden gizlin çykyp bildi, soňra arabasyna münüp barýarka, ol peýda boldy. Garaňky düşüpdi we ol birden atyň kellesinde peýda boldy. Ol atyň jylawyndan tutdy, Jeýk bolsa gamçysyny çykardy.
  Olar muny hut şol ýerde bildiler. Nemes berk adamdy. Belki, aýalynyň bilýändigine üns bermeýändir. Jeýk onuň ýüzüne we egnine gamçy bilen urdy, ýöne at hereket edip başlady we ol çykmaly boldy.
  Soňra iki adam at bilen hüjüm etdiler. Gyz ony görmedi. At ylgap başlady we gyz ony saklamazdan öň ýolda bir mil töweregi gitdi. Soňra ony ýoluň gyrasyndaky agaja daňmagy başardy. Tar bularyň hemmesini soň öwrendi. Ol muny erkekleriň gürleşýän ýerlerinde eşiden kiçi şäher hekaýalaryndan ýadyna salan bolmaly. Jeýk ony nemes bilen iş salyşandan soň tapdy. Ol arabanyň oturgyjynda bükülip aglaýardy, ölümden gorkýardy. Ol Jeýe köp zatlary gürrüň berdi: nemes ony nädip almaga synanyşandygyny, bir gezek ony ambara nädip kowandygyny, başga bir gezek öýde ýeke galanlarynda onuň köýnegini gapynyň öňünde ýyrtandygyny. Ol nemes, eger garry aýalynyň derwezeden at çapandygyny eşitmedik bolsa, ony şonda ele geçirip biljekdigini aýtdy. Onuň aýaly şähere azyk üçin gidipdi. Bolýar, ol aty ambara goýupdy. Nemes meýdana duýdurman gaçyp gitdi. Ol gyza aýtsa öldürjekdigini aýtdy. Ol näme edip biler? Ol mallara iýmit berýärkä köýnegini ambarda ýyrtandygy barada ýalan sözledi. Ol daňylan gyzdy we kakasynyň we ejesiniň kimdigini ýa-da nirededigini bilmeýärdi. Belki, onuň kakasy ýokdy. Okyjy düşüner.
  Ol Jeýk bilen durmuş gurdy we bir ogly we bir gyzy boldy, ýöne gyzy ýaş wagtynda aradan çykdy.
  Soňra aýal mallara iýmit bermäge başlady. Bu onuň işidi. Ol nemes we onuň aýaly üçin nahar bişirýärdi. Nemesiň aýaly güýçli, uly billi aýaldy we wagtynyň köp bölegini adamsy bilen meýdanlarda işleýärdi. [Gyz] olary we ambardaky sygyrlary, doňuzlary, atlary we towuklary iýmitlendirýärdi. Çagalykda her günüň her pursady bir zady iýmitlendirmek bilen geçýärdi.
  Soňra ol Jeýk Grimes bilen durmuş gurdy we oňa goldaw gerek boldy. Onuň boýy gysgady we üç-dört ýyllap durmuşa çykyp, iki çagasynyň dünýä inmeginden soň, onuň inçe eginleri egilip başlady.
  Jeýkiň öýünde hemişe köp uly itleri bolýardy, olar derýanyň boýundaky taşlanan köne agaç kesiji zawodyň golaýynda durýardylar. Ol hiç zat ogurlamaýan wagty hemişe at satýardy we onuň köp garyp, arryk atlary bardy. Şeýle hem, ol üç-dört doňuz we bir sygyr saklaýardy. Olaryň hemmesi Grimes öýünden galan birnäçe gektar ýerde otlaýardy we Jeýk diýen ýaly hiç zat etmeýärdi.
  Ol bir gyrymsy maşyn üçin bergilere batdy we ony birnäçe ýyllap saklady, ýöne ol özüni ödemedi. Adamlar oňa ynanmadylar. Olar onuň gijelerine däne ogurlamagyndan gorkýardylar. Iş tapmak üçin uzaklara gitmeli boldy we bu ýol gaty gymmatdy. Gyşda ol aw edip, golaýdaky şäherde satmak üçin biraz odun ýygnady. Ogly ulalanda, kakasy ýaly boldy. Olar bilelikde serhoş boldular. Öýe gelenlerinde öýde iýjek zat bolmasa, garry adam garry aýalyň kellesine gysgyç bilen urýardy. Onuň öz towuklarynyň birnäçesi bardy we olaryň birini gyssagly öldürmeli boldy. Olaryň hemmesi öldürilende, şähere gidende satjak ýumurtgasy galmady, soň bolsa näme ederdi?
  Ol bütin ömrüni haýwanlary nädip iýmitlendirmelidigini meýilleşdirmek bilen geçirmeli boldy, şeýlelikde doňuzlar güýzde soýuljak derejede semiz bolar ýaly iýmitlendirdi. Olar soýlanda, adamsy etiň köp bölegini şähere alyp gitdi we satdy. Eger ilki özi etmese, oglan satdy. Käwagt olar dawalaşýardylar, edenlerinde bolsa, garry aýal titräp, bir gyra çekilýärdi.
  Onuň eýýäm dymmak endigi bardy - bu düzedildi.
  Käwagt, ol garrap başlanda - heniz kyrk ýaşyna ýetmänkä - we adamsy bilen ogly at alyş-çalyş edip, içip, aw awlap ýa-da ogurlyk edip gidende, ol öýüň we ambaryň howlusynda aýlanyp, öz-özüne mürrüldäp ýörärdi.
  Onuň hemmeleri nähili iýmitlendirmegi onuň meselesidi. Itlere iýmit gerekdi. Atlar we sygyrlar üçin ammarda ot ýetmeýärdi. Eger ol towuklary iýmitlendirmese, olar nädip ýumurtga goýardy? Satmaga ýumurtga bolmasa, şäherde iş alyp barmak üçin zerur zatlary nädip satyn alyp bilerdi? Hudaýa şükür, ol adamsyny belli bir usulda iýmitlendirmeli däldi. Bu olaryň toýundan we çagalary doglandan soň köp dowam etmedi. Onuň uzak syýahatlarynda nirä gidendigini ol bilmeýärdi. Käwagt ol hepde-hepde gidipdi we oglan ulalanda, olar bile syýahat edýärdiler.
  Olar öýdäki ähli zady oňa goýup gitdiler, onuň bolsa puly ýokdy. Ol hiç kimi tanamaýardy. Hiç kim onuň bilen gürleşmeýärdi. Gyşda ol mallary örän az däne, örän az ot bilen üpjün etmek üçin ot üçin odun ýygnamaly bolýardy.
  Amardaky mallar oňa höwes bilen gygyrdylar, itler bolsa onuň yzyndan geldiler. Towuklar gyşda köp ýumurtga goýdular. Olar ambaryň burçlarynda üýşüp oturdylar, ol bolsa olara gözegçilik etmegini dowam etdirdi. Eger towuk gyşda ambarda ýumurtga goýsa we siz ony tapmasaňyz, ol doňup, döwüler.
  Gyş günleriniň birinde, bir garry aýal birnäçe ýumurtga bilen şähere gitdi we onuň itleri onuň yzyndan geldi. Ol işe sagat üçe golaý wagtlap başlamady we güýçli gar ýagyp başlady. Ol birnäçe gün bäri özüni gowy duýmaýardy, şonuň üçin ol ýarym geýinmiş, eginlerini egip, myldanyp ýöräpdi. Onuň aşagynda gizlenen köne däne haltasy bardy. Ýumurtgalar köp däldi, ýöne gyşda ýumurtgalaryň bahasy ýokarlanýar. Ol [ýumurtgalaryň ýerine] biraz et, biraz duzly doňuz eti, biraz şeker we belki-de biraz kofe alardy. Belki, gassap oňa bir bölek bagyr bererdi.
  Ol şähere gelip, ýumurtga satanda, itler gapynyň daşynda ýatyrdy. Ol başardy, gerek bolan ähli zady, hatda umyt edeninden hem köp zady aldy. Soňra ol gassapa gitdi, ol bolsa oňa bagyr we it etinden biraz berdi.
  Uzak wagtdan bäri ilkinji gezek kimdir biri onuň bilen dostlukly gürleşdi. Ol girende, gassap dükanynda ýeke özi şeýle syrkaw görnüşli garry aýalyň şeýle günde çykmagyndan gaharlanypdy. Howa örän sowukdy we günortan gowşan gar ýene-de ýagyp başlady. Gassap adamsy we ogly barada bir zatlar aýdyp, olara nälet okady, garry aýal bolsa oňa geň galyp seretdi. Ol adamsy ýa-da ogly onuň däne haltasyna goýan bagryny ýa-da et bölekleri asylgy agyr süňklerini alsa, onuň açlykdan ölendigini ilkinji bolup görjekdigini aýtdy.
  Açlykdan ölýärmi? Bolýar, olar iýmitlendirmelidi. Adamlary, peýdasyz, ýöne belki çalşyp boljak atlary we üç aý bäri süýt bermedik garyp, arryk sygyry iýmitlendirmelidi.
  Atlar, sygyrlar, doňuzlar, itler, adamlar.
  Garry aýal mümkin bolsa, garaňky düşmezden öň öýüne gaýtmalydy. Itler onuň yzyndan ýakyndan yzarlap, arkasyna daňan agyr däne haltasyny ysgaýardylar. Şäheriň çetine ýetende, ol bir haýatyň ýanynda saklandy we bu maksat üçin köýneginiň jübüsinde göterýän ýüp bilen haltany arkasyna daňdy. Ony götermegiň has aňsat usulydy. Onuň gollary agyrýardy. Haýatlardan çykmak oňa kyn boldy we bir gezek ýykylyp, garyň içine düşdi. Itler oýnap başladylar. Ol aýagyna durup göreşdi, ýöne başardy. Haýatdan çykmagyň maksady, depeden we tokaýdan gysga ýol bardygydy. Ol ýoluň daşyndan geçip bilerdi, ýöne bir mil uzaklykdady. Ol muny edip bilmejekdiginden gorkýardy. Soňra mallara iýmit bermek gerekdi. Biraz ot, biraz mekgejöwen galdy. Belki, adamsy we ogly gelenlerinde öýe bir zat getirerler. Olar Grimes maşgalasynyň ýeke-täk arabasynda, döwülen aty daňylan döwülen maşynda we jylawlary alyp barýan ýene iki döwülen atda gitdiler. Olar atlary çalşyp, mümkin bolsa, pul aljakdylar. Olar öýlerine serhoş bolup gaýdyp gelmegi mümkin. Olar gaýdyp gelenlerinde öýde bir zat bolsa gowy bolardy.
  Ogul bu ýerden on bäş mil uzaklykda, etrap merkezinde bir aýal bilen gatnaşykda bolýardy. Ol erbet, gödek aýaldy. Bir tomusda ogly ony öýüne getirdi. Ol hem, ogly hem içýärdi. Jeýk Greýms ýokdy, ogly we aýaly garry aýaly hyzmatkär ýaly dolandyrýardylar. Ol köp alada etmeýärdi; ol muňa öwrenişipdi. Näme bolsa-da, ol hiç zat aýtmaýardy. Bu onuň düşünişmeginiň usulydy. Ol ýaş gyz wagty nemes bilen bolanda we Jeýk bilen durmuş gurandan bäri muny başarypdy. Şol gezek ogly aýalyny öýüne getirdi we olar bütin gijäni öýlenen ýaly bile ýatyp, galdylar. Bu garry aýaly gaty bir şok etmedi. Ol bu şoku ýaşlykda ýeňip geçdi.
  Arkasynda sumka bilen açyk meýdanda göreşip, çuň garyň arasyndan geçip, tokaýyň içine ýetdi. Kiçijik bir depä çykmaly boldy. Tokaýda köp gar ýokdy.
  Ýol bardy, ýöne ýolda ýöremek kyndy. Depäniň iň gür tokaýly ýerinde, depäniň depesinden birneme aňyrda kiçijik bir meýdan bardy. Ol ýerde öý gurmak barada kimdir biri pikir edipdimi? Bu meýdan şäher gurluşygy üçin niýetlenen ýer ýaly ulydy, öý we bag üçin ýeterlikdi. Ýol meýdanyň ugrundan geçýärdi we ol ýere ýetende, garry aýal agajyň eteginde dynç almak üçin oturdy.
  Bu samsyklykdy. Sumkasy agajyň göwdesine degip, ýatyp oturmak gowy boldy, ýöne gaýtadan turmak näme bolar? Ol bir pursat bu barada alada etdi, soňra gözlerini ýumdy.
  Ol birnäçe wagt bäri uklap ýatan bolmaly. Şeýle sowukda howa hiç hili sowuk bolmaýar. Gün biraz ýylydy we gar öňküden-de güýçli ýagdy. Soňra, birnäçe wagtdan soň, howa arassalandy. Hatda aý hem çykdy.
  Grimes hanymyň yzyndan şähere Grimesiň dört iti geldi, hemmesi uzyn boýly, arryk ýigitlerdi. Jeýk Grimes we onuň ogly ýaly erkekler itleri hemişe şeýle saklaýarlar. Olar itleri depýärler we kemsidýärler, ýöne olar galýarlar. Grimesiň itleri açlykdan ölmezlik üçin iýmit gözlemeli bolýardylar we garry aýal meýdanyň gyrasyndaky agaja arkasyny goýup ýatanda şeýle edýärdiler . Olar tokaýda we töweregindäki meýdanlarda towşanlary kowaladylar we ýene üç sany ferma iti tutdular.
  Birnäçe wagtdan soň, ähli itler meýdana gaýdyp geldiler. Olar bir zatdan tolgunýardylar. Şeýle gijeler - sowuk, açyk we aýly - itlere bir zat edýär. Belki, gyş gijelerinde tokaýda top-top bolup gezýän wagtlaryndan miras galan köne bir instinkt gaýdyp gelýärdi.
  Meýdançadaky itler garry aýaldan öň iki ýa-da üç towşan tutdular we olaryň derrew açlygy gandy. Olar meýdançanyň daşyndan aýlanyp ylgaşyp oýnamaga başladylar. Her bir itiň burny beýlekisiniň guýrugyna degip, aýlaw boýunça ylgaşdylar. Meýdançada, gar bilen örtülen agaçlaryň we gyş aýynyň aşagynda, olar ýumşak garda ylgaşmagy bilen döredilen aýlaw boýunça sessiz ylgaşyp, geň bir suraty görkezdiler. Itler ses çykarmadylar. Olar aýlaw boýunça ylgaşdylar we ylgaşdylar.
  Belki, garry aýal ölmezinden öň olaryň şeýle edýändigini görendir. Belki, ol bir-iki gezek oýanyp, garaňky, garry gözleri bilen geň görnüşe seredendir.
  Ol häzir gaty sowuk bolmazdy, diňe uklamak isleýärdi. Durmuş uzaga çekýär. Belki, garry aýal deli bolandyr. Ol gyzlygyny nemes bilen arzuw eden bolmagy mümkin, ondan öň, çagalykda we ejesi ony taşlap gitmezden öň.
  Onuň düýşleri gaty ýakymly bolup bilmezdi. Onuň başyndan köp ýakymly zatlar geçmeýärdi. Wagtal-wagtal Grimesiň itleriniň biri ylgaýan aýlawdan çykyp, onuň öňünde saklanýardy. It agzyny oňa tarap egýärdi. Gyzyl dili çykyp gidýärdi.
  Itler bilen ylgamak bir görnüşli ölüm dabarasy bolup bilerdi. Belki, itleriň gije we ylgamak bilen oýanan ilkinji böri instinkti olary gorkuzypdyr.
  "Biz indi möjek däl. Biz itler, adamlaryň hyzmatkärleri. Ýaşa, adam. Ynsan ölende, biz ýene-de möjek bolýarys."
  Itleriň biri garry aýalyň agaja arkasyny goýup oturan ýerine gelip, burnuny ýüzüne basanda, ol kanagatlanan ýaly bolup, sürü bilen ylgamaga gaýdyp geldi. Grimesiň ähli itleri muny onuň ölmezinden bir gün öň agşam edipdiler. Tar Murhed bularyň hemmesini soň, erkek bolanda, bir gyş gijesi tokaýda itleriň sürüsiniň şeýle hereket edýändigini gördü. Itler onuň ölmegini garaşýardylar, şol gije garry aýalyň çagalygynda garaşan ýaly, [ýöne] bu onuň başyna gelende, ol ýaş ýigitdi we ölmek niýetinde däldi.
  Garry aýal sessiz we parahat öldi. Ol ölende we Grimesiň itleriniň biri oňa ýakynlaşyp, ony öli halda görende, ähli itler ylgamagyny bes etdiler.
  Olar onuň daşyna ýygnandylar.
  Bolýa, ol indi ölidi. Ol diri wagty Grimes itlerini iýmitlendiripdi, ýöne indi näme bolar?
  Onuň arkasynda sumka, duzlanan doňuz eti, gassapyň beren bagyry, it eti we şorba süňkleri goýlan däne haltasy ýatyrdy. Şäher gassapy birden rehimsizlik bilen onuň däne haltasyny agyr ýükläpdi. Garry aýal üçin bu uly ýükdi.
  Indi itler üçin uly bir aw bar.
  Grimesiň itleriniň biri birden köpçüligiň arasyndan böküp çykdy-da, garry aýalyň arkasyndaky sürüden çekip başlady. Eger itler hakykatdanam möjek bolsa, olaryň biri sürüniň baştutany bolardy. Ol näme eden bolsa, beýlekiler hem şeýle etdiler.
  Hemmeler garry aýalyň arkasyna halat bilen daňyp goýan däne haltasyna dişlerini batyrdylar.
  Garry aýalyň jesedi açyk meýdana sürüklendi. Onuň köne, köne köýnegi derrew egninden ýyrtyldy. Bir-iki günden soň tapylanda, köýnek onuň bedeninden biline çenli ýyrtylypdy, ýöne itler oňa degmändi. Olar däne haltasyndan et alypdylar, bolany şol. Ol tapylanda, jesedi doňup galypdy, eginleri şeýle dar, bedeni şeýle ejizdi welin, ölümde ýaş gyzyňky ýalydy.
  Şeýle zatlar Tar Murhed çagaka Orta Günbatar şäherlerinde, şäheriň daşyndaky fermalarda bolup geçdi. Towşan awçysy garry aýalyň jesedini tapyp, ony ýeke goýup gitdi. Bir zat - gar bilen örtülen kiçijik meýdanyň arasyndaky aýlaw ýol, bu ýeriň asudalygy, itleriň jesedi azar berip, däne haltasyny çykarmaga ýa-da ony ýyrtmaga synanyşýan ýeri - adamy bir zat gorkuzdy we ol şähere howlukdy.
  Tar gündelik gazetleri dükanlara eltip berýän dogany Jon bilen Esasy köçededi. Gijä golaýlapdy.
  Awçy azyk dükanyna girip, öz hekaýasyny gürrüň berdi. Soňra gurluşyk dükanyna we dermanhana bardy. Adamlar ýodalaryň ugrunda ýygnanyşyp başladylar. Soňra olar ýol bilen tokaýyň içinde bir ýere gitdiler.
  Elbetde, Jon Murhed gazet paýlamak işini dowam etdirmelidi, ýöne ol dowam etmedi. Hemmeler tokaýlyga tarap gidýärdi. Öýüň bekeri we şäher marşaly gitdiler. Birnäçe adam araba münüp, ýoluň ýoldan aýrylýan ýerine gitdiler, ýöne atlar gowy aýakgap geýmändi we taýgak ýerde süýşüp ýöräpdi. Olaryň wagty pyýada ýöreýänlerden gowy däldi.
  Şäher marşaly Raýat urşy döwründe aýagy ýaralanan iri boýly adamdy. Ol agyr taýagy göterip, ýolda çalt agsaklap ýöräpdi. Jon bilen Tar Murhed yzyndan ýakynlaşyp gelýärdiler we olar öňe barýarka, başga oglanlar we erkekler köpçüligiň arasyna goşuldylar.
  Garry aýalyň ýoldan çykan ýerine ýetende, eýýäm garaňky düşüpdi, ýöne aý dogupdy. Marşal ganhorluk bolandygyny pikir etdi. Ol awçydan sorag bermegini dowam etdirdi. Awçy tüpeňini egnine alyp, iti yzyndan düşüp ýöräpdi. Towşan awçysynyň şeýle görünmek mümkinçiligi seýrek duş gelýän zat däl. Ol mundan doly peýdalanyp, şäher marşaly bilen ýörişi alyp bardy. "Men hiç hili ýara görmedim. Ol ýaş gyzdy. Onuň ýüzi gar bilen örtülipdi. Ýok, men ony tanamadym." Awçy jesede üns bilen seretmedi. Ol gorkdy. Ol öldürilip bilnerdi ýa-da kimdir biri agajyň arkasyndan böküp çykyp, ony öldürip bilerdi. Tokaýda, agşamara, agaçlar ýalaňaç we ýer ak gar bilen örtülende, hemme zat asuda bolanda, jesediň üstünden geň bir zat sürünýär. Goňşy türmede geň ýa-da adatdan daşary bir zat bolan bolsa, ol ýerden mümkin boldugyça çalt nädip çykmalydygyň barada pikir edýärsiň.
  Erkekleriň we oglanlaryň topary garry aýalyň meýdany geçen ýerine ýetip, marşalyň we awçynyň yzyna düşüp, tokaýyň içine girýän kiçijik eňňitden çykdylar.
  Tar bilen Jon Murhed dymdylar. Jonuň sumkasynda kagyzlaryň bir dessesini egnine asypdy. Şähere gaýdyp gelende, agşamlyk naharyna öýüne gitmezden öň kagyzlaryny paýlamagy dowam etdirmelidi. Eger Tar, Jonuň eýýäm karar beren ýaly, onuň bilen gitse, ikisi hem gijä galarlardy. Taryň ejesi ýa-da gyz dogany agşamlyk naharyny gyzdyrmaly bolardy.
  Bolýa, olaryň gürrüň bermeli ertekisi bolardy. Oglanyň şeýle mümkinçiligi köplenç bolmaýardy. Bagtymyza, awçy girende olar dükanda bolýardylar. Awçy oba oglanydy. Iki oglan hem ony öň hiç haçan görmändi.
  Indi erkekleriň we oglanlaryň köpçüligi açyk meýdana ýetdi. Şeýle gyş gijelerinde garaňkylyk çalt düşýär, ýöne doly aý hemme zady aýdyňlaşdyrdy. Murhediň iki ogly garry aýalyň ölen agajynyň ýanynda durdy.
  Ol bu ýagtylykda garry, doňup ýatan ýaly görünmeýärdi. Erkekleriň biri ony garda agdardy we Tar hemme zady gördi. Onuň bedeni, doganynyňky ýaly, titräp durdy. Belki, sowukdandyr.
  Olaryň hiç biri öň hiç haçan aýalyň jesedini görmändi. Belki, onuň doňan etine ýapyşan gar ony şeýle ak, şeýle mermer ýaly edendir. Şäherden gelen ýoldaşlar bilen bir aýal hem gelmedi, ýöne erkekleriň biri, şäher demirçisi, paltosyny çykaryp, özüne örtüpdi. Soňra ol aýalyň jesedini göterip, şähere tarap ýola düşdi, beýlekiler bolsa sessizje onuň yzyndan gitdiler. Şol wagt hiç kim onuň kimdigini bilmeýärdi.
  Tar hemme zady gördi, itleriň gyralary bolan kiçijik ippodroma meňzeýän garyň üstündäki tegelek [ýollary] gördi, adamlaryň nähili geň galandygyny gördi, ak ýalaňaç ýaş eginlerini gördi, erkekleriň pyşyrdaýan sözlerini eşitdi.
  Adamlar diňe geň galdylar. Olar jesedi jesedi äkidýän ýere äkiddiler we demirçi, awçy, marşal we başga-da birnäçe adam içeri girende, gapyny ýapdylar. Eger Dik Murhed şol ýerde bolan bolsa, ol içeri girip, hemme zady görüp we eşidip bilerdi, ýöne [iki] Murhed oglany görüp bilmedi.
  Tar öz dogany Jon bilen [galan] kagyzlary paýlamaga gitdi we olar öýlerine gaýdyp gelenlerinde, wakany Jon gürrüň berdi.
  Tar dymdy we ir ýatdy. Belki, ol Jonyň hekaýany gürrüň bermeginden razy bolmadykdyr.
  Soňra, şäherde, ol garry aýalyň hekaýasynyň başga böleklerini hem eşiden bolmaly. Ol onuň syrkaw wagty Moorhead öýüniň ýanyndan geçip barşyny ýadyna saldy. Ertesi gün onuň kimdigi anyklandy we derňew başlandy. Onuň adamsy we ogly bir ýerden tapylyp, şähere getirildi. Olary aýalyň ölümi bilen baglanyşdyrmaga synanyşyldy, ýöne bu netije bermedi. Olaryň gowy alibisi bardy.
  Ýöne şäher olara garşydy. Olar gaçmaly boldular. Tar olaryň nirä gidendigini hiç haçan eşitmedi.
  Ol diňe şol ýerdäki, tokaýdaky keşbi, töwereginde duran erkekleri, garda ýüzüni aşak salyp ýatan ýalaňaç gyzjagazy, ylgaýan itleriň emele getiren tegelegini we ýokardaky arassa, sowuk gyşky asmany ýadyna saldy. Ak bulut bölekleri asmanda uçup, agaçlaryň arasyndaky kiçijik açyk meýdanda ylgaýardy.
  Taranyň bilmeýän tokaý keşbi çaganyň düşünip bilmeýän we düşünmegi talap edýän hekaýasynyň esasyna öwrüldi. Uzak wagtlap bölekleri ýuwaş-ýuwaşdan birleşdirmeli boldy.
  Bir zat boldy. Tar ýaş wagty nemes fermasynda işlemäge gitdi. Bir gyz işe alyndy we ol iş berijisinden gorkýardy. Daýhanyň aýaly ony ýigrenýärdi.
  Tar bu ýerde bir zat görüpdi. Gyş gijeleriniň birinde, aýly gijede, ol tokaýda itler bilen ýarym garaňky, syrly başdan geçirdi. Mekdep okuwçysy bolanda, tomus güni, ol we bir dosty şäheriň daşyndaky birnäçe mil uzaklykdaky derýanyň ugrundan ýöräp, garry aýalyň ýaşaýan öýüne geldiler. Ol aradan çykandan bäri, öý boş galypdy. Gapylar menteşelerinden aýrylypdy, penjirelerdäki çyralaryň hemmesi döwülipdi. Oglan bilen Tar öýüň golaýyndaky ýolda duranlarynda, öýüň burçundan iki it ylgap çykdy - şübhesiz, diňe sowlan ferma itleri. Itler uzyn boýly, arryk ýigitlerdi; olar haýata golaýlaşyp, ýolda duran oglanlara üns bilen seretdiler.
  Bu tutuş hekaýa, garry aýalyň ölümi baradaky hekaýa, Tar ulalanda uzakdan eşidilýän saz ýalydy. Notalary ýuwaş-ýuwaşdan, bir-birden ýatda saklamalydy. Bir zady düşünmelidi.
  Ölen aýal [haýwanlary] iýmitlendirýänleriň biridi. Çagalykdan bäri ol haýwanlary: adamlary, sygyrlary, towuklary, doňuzlary, atlary, itleri iýmitlendirýärdi. Ol ömrüni dürli [haýwanlary] iýmitlendirmek bilen geçirdi. Äri bilen bolan tejribesi diňe haýwan tejribesi boldy. Çaga dogurmak onuň üçin haýwan tejribesi boldy. Gyzy çagalykda aradan çykdy we görnüşi ýaly, ýeke-täk ogly bilen ynsan gatnaşygy bolmady. Ol ony hem adamsyny iýmitlendirýän ýaly iýmitlendirdi. Ogly ulalanda, ol bir aýaly öýüne getirdi we garry aýal olary hiç zat aýtman iýmitlendirdi. Ölen gijesi ol bedeninde haýwanlar üçin iýmit göterip, öýüne howlukdy.
  Ol tokaýdaky açyk meýdanda öldi we hatda ölenden soň hem haýwanlary - şäherden onuň yzyndan gaçyp çykan itleri iýmitlendirmegini dowam etdirdi.
  OceanofPDF.com
  XIII BAP
  
  Tary köp wagt bäri bir zat biynjalyk edýärdi. On üçünji ýaşynyň tomusunda ýagdaý hasam erbetleşdi. Ejesi köp wagt bäri özüni gowy duýmaýardy, ýöne şol tomusda ýagdaýy gowulaşan ýalydy. [Indi gazetleri Jon däl-de, Tar satýardy], ýöne bu köp wagt almady. Ejesi gaty gowy däldi we howlukmaýan başga kiçi çagalary bolany üçin, ol [Tara] köp üns berip bilmedi.
  Nahardan soň, ol we Jim Mur tokaýa gidýärdiler. Käwagt olar diňe ýaltalap gezýärdiler, käwagt bolsa balyk tutmaga ýa-da suwa düşmäge gidýärdiler. Derýanyň boýunda daýhanlar öz meýdanlarynda işleýärdiler. Olar "Mama Culwer's Hole" atly ýerde suwa düşenlerinde, şäherden başga oglanlar gelýärdiler. Ýaşlar käwagt meýdanlardan aşak düşüp, derýa tarap ýöreýärdiler. Tutgaý tut ...
  Ol adam Taryň düşünip bilmeýän sözlerini myldyrdady. Käwagt gijelerine görýän erbet düýşüň ýaly bolup bilerdi. Ol diňe bir pursat seretdi. Tizden ol adam turup, geýindi. Ol meýdanyň üstünden haýal ýöräp, kellesini aşak salyp, arkasyny agaja daýanyp oturdy. Ol nähili solgundy.
  Uly oglanlar we ýaş ýigitler hammama gelende, Tar we Jim Mur gaharlandylar. Şeýle ýerlerde uly oglanlar gaharlaryny kiçi oglanlardan çykarmagy halaýarlar. Kiçi oglanlar hammamdan ýarym geýimli çykandan soň, olaryň jesetlerine palçyk sepýärler. Ol seni tutanda, sen ýene-de ýuwunmaly bolýarsyň. Käwagt olar muny onlarça gezek edýärler.
  Soňra olar eşikleriňizi gizläp ýa-da suwa batyryp, köýnegiňiziň ýeňine düwün daňýarlar. Geýinip gitmek isleýän wagtyňyz, gidip bilmeýärsiňiz.
  [Käwagt kiçi şäher oglanlary ýaly ýumşak topar bolýar.]
  Olar köýnegiň ýeňini alyp, suwa batyrýarlar. Soňra berk düwün daňýarlar we ähli güýçleri bilen çekýärler, bu bolsa oglanyň düwüni çözmegini kynlaşdyrýar. Eger synanyşmaly bolsa, suwdaky uly oglanlar gülýärler we gygyrýarlar. Bu barada islendik athanada eşidip bolmajak sözler bilen dolu bir aýdym bar. "Sygyr etini iý" diýip, uly oglanlar gygyrýarlar. Soňra olar bir aýdym aýdýarlar. Bütin zat şoňa ýaňlanýar. Bu bir hili owadan aýdym däl.
  Tarany biynjalyk edýän zat Jim Mury hem biynjalyk edýärdi. Käwagt, olar tokaýda, adaty suwa düşýän ýerleriniň arkasyndaky derýanyň kenarynda ýeke galanda, bile girýärdiler. Soňra çykyp, günüň aşagynda derýanyň kenaryndaky otlaryň üstünde ýalaňaç ýatýardylar. Bu ýakymlydy.
  [Soňra] olar mekdepde eşiden zatlary barada hammamdaky ýaşlaryň arasynda gürrüň bermäge başladylar.
  "Aýdaly, sen bir gyz bilen tanyşmaga mümkinçilik alsaň näme bolar?" Belki, mekdepden öýe oglanlarsyz bile barýarkak kiçijik gyzlar hem şol bir zat gürleşýändirler.
  "Aý, maňa şeýle mümkinçilik berilmez. Men gorkardym, şeýlemi?"
  "Meniň pikirimçe, sen gorkuňy ýeňip bilersiň. Geliň gideliň."
  Sen köp zatlar barada gürleşip we pikirlenip bilersiň, soň bolsa ejeňiň we uýanyň ýanyna gaýdyp geleniňde, munuň kän bir ähmiýeti ýok ýaly görünýär. Eger mümkinçiligiň bolup, bir zat eden bolsaň, hemme zat başgaça bolup bilerdi.
  Käwagt Tar bilen Jim derýanyň kenarynda şeýle ýatanda, olaryň biri beýlekisiniň bedenine degýärdi. Bu geň bir duýgydy. Bu bolanda, ikisi hem böküp, ylgap başladylar. Derýanyň kenarynda şol tarapda birnäçe ýaş agaç ösüp, olar agaçlaryň üstüne çykdylar. Agaçlar kiçi, tekiz we inçedi, oglanlar bolsa maýmyn ýa-da başga bir ýabany haýwan ýaly bolup görünýärdiler. Olar muny uzak wagtlap dowam etdirdiler, ikisi hem örän geň hereket etdiler.
  Bir gün, olar şeýle edip otyrkalar, bir adam ýakynlaşdy we olar gaçyp, gyrymsy agaçlaryň arasynda gizlenmeli boldular. Olar dar ýerdedi we biri-birine ýakynlaşmaly boldular. Adam gidenden soň, olar derrew eşiklerini almaga gitdiler, ikisi hem geň galdylar.
  Näme geň? Näme diýýärsiň? Käwagt ähli oglanlar şeýle bolýar.
  Jim bilen Taryň tanaýan, islendik zady etmäge howlukýan oglan bardy. Bir gün ol bir gyz bilen bile bolýardy we olar ambara girýärler. Gyzyň ejesi olaryň içeri girýändigini görüp, onuň yzyndan gidýär. Gyza urulýar. Tar hem, Jim hem hakykatdanam bir zadyň bolandygyny pikir etmeýärdiler, ýöne oglan munuň bolandygyny aýdýardy. Ol bu barada öwünýärdi. "Bu ilkinji gezek däl."
  Şeýle gürrüň. Tar bilen Jim oglanyň ýalan sözleýändigini pikir etdiler. "Sen onuň batyrgaýlygynyň ýokdugyny pikir edýärsiňmi?"
  Olar bu zatlar barada isleýşlerinden has köp gürleşdiler. Özlerini saklap bilmediler. Olar köp gürleşenlerinde, ikisi hem özüni rahatsyz duýýardylar. Eýsem, bir zady nädip öwrenjek? Erkekler gürleşende, mümkin boldugyça köp diňleýärsiň. Eger erkekler seniň aýlanyp ýöreniňi görseler, git diýerler.
  Tar agşam öýlere kagyz eltip berýärkä, zatlary görüpdi. Bir erkek at we araba bilen gelip, garaňky köçede belli bir ýerde garaşýardy, birnäçe wagtdan soň bolsa bir aýal oňa goşulýardy. Aýal öýlenendi, erkek hem öýlenendi. Aýal gelmezden öň, erkek arabasynyň gapdal perdelerini çekdi. Olar bile gitdiler.
  Tar olaryň kimdigini bilýärdi we birnäçe wagtdan soň, ol adam onuň tanaýandygyny duýdy. Bir gün ol köçede Tar bilen duşuşdy. Ol adam durup gazet satyn aldy. Soňra ol ellerini jübüsine salyp, Tar-a seretdi. Bu adamyň şäherden birnäçe mil daşarda uly fermasy bardy, onuň aýaly we çagalary şol ýerde ýaşaýardy, ýöne ol wagtynyň köpüsini diýen ýaly şäherde geçirýärdi. Ol oba hojalyk önümlerini satyn alýardy we ony golaýdaky şäherlere iberýärdi. Taryň araba münüp gören aýaly söwdagäriň aýalydy.
  Ol adam Taranyň eline bäş dollarlyk pul berdi. "Meniň pikirimçe, sen agzyňy ýapmak üçin ýeterlik bilýärsiň" diýdi. Bary-ýogy şu.
  Muny aýdandan soň, adam köşeşdi we gitdi. Taranyň hiç haçan şeýle köp puly bolmandy, hiç haçan hasapda garaşmaýan puly bolmandy. Bu ony almagyň aňsat ýolydy. Murhed çagalarynyň biri pul gazananda, ony ejesine berýärdi. Ol hiç haçan şeýle zat soramaýardy. Bu tebigy ýalydy.
  Tar özüne çärýek penselik süýjülik we bir gutu "Sweet Caporal" sigaretlerini satyn aldy. Ol we Jim Mur tokaýda bolanda olary çekmäge synanyşardylar. Soňra elli sente gymmatbaha galstuk satyn aldy.
  Hemme zat gowydy. Onuň jübüsinde dört dollardan biraz gowrak pul bardy. Ol gaýtargysyny kümüş dollar bilen aldy. Şäherde kiçi myhmanhananyň eýesi bolan Ernest Raýt hemişe elinde kümüş dollar bilen myhmanhanasynyň öňünde durup, olar bilen kumar oýnaýardy. Güýzde geçirilýän ýarmarkada, şäherden daşary ýurtlardan köp sanly aldawçylar ýarmarka gelende, kumarhana kabinalaryny gurýardylar. Üzügini dakmak bilen taýak, altyn sagat ýa-da tigirde dogry nomeri saýlamak bilen rewolwer utup bolýardy. Şeýle ýerler köpdi. Bir gün Dik Murhed işden çykyp, olaryň birinde işe girdi.
  Bu ýerleriň ählisinde kümüş dollarlaryň üýşüp duran ýerleri göze ilýän ýerlerde ýerleşýärdi. Dik Murhed daýhanyň ýa-da hakyna tutulan işçiniň pul gazanmak mümkinçiliginiň dowzahdaky gar topu ýaly köpdigini aýtdy.
  Ýöne kümüş dollarlaryň üýşmegini görmek gowy boldy, şeýle hem Ernest Raýtyň myhmanhanasynyň öňündäki pyýada ýolunda durup, elinde kümüş dollarlary jyňňyrdadyp durandygyny görmek gowy boldy.
  Taryň hasaplaşygynyň zerurlygyny duýmadyk dört sany uly kümüş dollarynyň bolmagy gowy boldy. Olar onuň eline gökden düşen ýaly düşdi. Iýip biljek süýjülikleri, Jim Mur bilen bir gün çekmäge synanyşjak çilimleri. Täze galstuk almak biraz kynçylyk dörederdi. Öýdäki beýlekilere ony alandygyny nireden aýtjak? Şäherde onuň ýaşyndaky oglanlaryň köpüsi hiç haçan elli sentlik galstuk almaýardy. Dik ýylda iki gezekden köp täze galstuk almaýardy - GAR konwensiýasy ýa-da başga bir zat bolanda. Tar ony tapdym diýip bilerdi, şeýle hem dört kümüş dollar tapdym. Soňra puly ejesine berip, ony unudyp bilerdi. Jübüsinde agyr kümüş dollarlaryň bolmagy gowy duýulýardy, ýöne olar geň bir ýol bilen oňa gelipdi. Kümüşiň bolmagy kupyuralardan has gowydy. Has köp ýaly duýulýardy.
  Bir erkek öýlenende, siz ony aýaly bilen görýärsiňiz we hiç zat hakda pikir etmeýärsiňiz, ýöne şeýle bir erkek köçede arabada garaşyp dur, soňra bir aýal gelýär, goňşusynyň ýanyna barjak ýaly hereket etmäge synanyşýar - eýýäm agşam boldy, agşamlyk nahary gutardy we onuň adamsy dükanyna gaýdyp geldi. Soňra aýal töweregine seredýär we çalt araba münýär. Olar perdeleri açyp, maşyn sürýärler.
  Amerikanyň şäherlerinde köp sanly Madam Bowariler bar - näme!
  Tar bu barada Jim Murda aýtmak isledi, ýöne ol het edip bilmedi. Onuň bilen bäş dollary alan adamyň arasynda birhili ylalaşyk bardy.
  Aýal onuň hem erkek ýaly bilýändigini bilýärdi. Ol ýalaňaýak, sessiz, goltugynda kagyzlar üýşmesi bilen köçeden çykdy we göni olara tarap ylgady.
  Belki, ol muny bilgeşleýin edendir.
  Aýalyň adamsy irdenki gazetleri dükanyndan alypdyr, günortanky gazet bolsa öýüne getirilipdir. Soňra dükanyna baryp, ony ol ýerde hiç zat bilmeýän bir adam, Tar, köp zat bilýän çaga bilen gürleşip duranyny görmek gülkünçdi.
  Onda ol näme bilýärdi?
  Kynçylyk şunda, şeýle zatlar oglany pikirlendirýär. Köp zady görmek isleýärsiň, emma görseň, bu seni tolgundyrýar we ony görmändigiňe ökündirýärsiň. Tar gazeti öýüne getirende, aýal hiç zat görkezmedi. Ol düýbünden haýran galdy.
  Olar näme üçin şeýle ýitip gitdiler? Oglan bilýär, ýöne bilmeýär. Eger Tar muny diňe Jon ýa-da Jim Mur bilen gürleşip bilse, bu rahatlyk bolardy. Maşgalaňyzdaky hiç kim bilen şeýle zatlar barada gürleşip bilmersiňiz. Daşary çykmaly.
  Tar başga zatlary hem gördü. Keriniň dermanhanasynda işleýän Win Konnell, ilkinji adamsy aradan çykandan soň, Greý hanym bilen durmuş gurdy.
  Ol ondan uzyndy. Olar öý kireýine alyp, ony ilkinji adamsynyň mebelleri bilen üpjün etdiler. Bir agşam, ýagyş ýaganda we garaňky wagty, sagat ýedi töwereginde, Tar öýleriniň arkasynda gazetleri eltip berýärdi, olar bolsa penjirelerdäki perdeleri ýapmagy ýatdan çykardylar. Olaryň hiç birinde hiç zat ýokdy, ol bolsa ony her ýere kowýardy. Men ulularyň şeýle hereket edip biljekdigine hiç wagt pikir etmedim.
  Tar arabadaky adamlary gören wagty ýaly, köçededi. Otly gijä galanda köçelerden geçmek [resminamalary eltmäge] wagty tygşytlaýar. Ol kagyzlarynyň suwlanmagynyň öňüni almak üçin paltosynyň aşagynda durup durdy, onuň ýanynda bolsa şeýle hereket edýän iki uly adam bardy.
  Ol ýerde bir görnüşli myhman otagy we ýokary çykýan basgançak, soňra bolsa birinji gatda asla çyrasy bolmadyk ýene-de birnäçe otag bardy.
  Taryň ilki gören zady, otagyň içinde ýalaňaç ylgaýan aýal we onuň yzyndan gelýän adamsy boldy. Bu Tary güldürdi. Olar maýmynlara meňzeýärdi. Aýal ýokarky gata ylgady, adamsy hem onuň yzyndan gitdi. Soňra aýal aşak düşdi. Olar garaňky otaglara girip, ýene-de çykdylar. Käwagt ol ony tutdy, ýöne ol süýşýän bolmaly. Ol her gezek gaçyp gutuldy. Olar muny dowam etdirdiler we dowam etdirdiler. Görmek örän geňdi. Taryň seredýän otagynda diwan bardy we ol oturan badyna, adamsy öňdedi. Ol ellerini diwanyň arka tarapyna goýup, bökdi. [Narkotika söwdagäriniň] muny edip biljekdigine pikir etmezdiňiz.
  Soňra ol ony garaňky otaglaryň birine kowdy. Tar garaşdy, garaşdy, ýöne olar çykmadylar.
  Win Konnell ýaly ýigit agşamlyk naharyndan soň dükanda işlemeli boldy. Ol geýinip, şol ýere gitdi. Adamlar reseptler, belki-de sigara üçin geldiler. Win kassanyň arkasynda durup ýylgyrdy. "Başga bir zat barmy? Elbetde, bir zat kanagatlandyrmasa, ony yzyna gaýtaryp beriň. Biz razy bolmaga çalyşýarys."
  Tar ýoldan çykyp, agşamlyk naharyna öňküden giç gelýär, Keriniň dermanhanasynyň ýanyndan geçip, Winiň ol ýerde, beýleki adamlar ýaly, her gün edýän işini edýändigini görmek üçin içeri girýär. Bir sagatdan hem az wagt ozal...
  Win heniz şeýle garramady, ýöne ol eýýäm kel saçlydy.
  Garrylaryň dünýäsi kagyzlaryny göterýän oglana kem-kemden açylýar. Garrylaryň käbiri uly mertebeli ýalydy, käbirleri bolsa ýokdy. Tara bilen deň ýaşdaky oglanlaryň gizlin kemçilikleri bardy. Hamamdaky käbir oglanlar bir zatlar edýärdiler, bir zatlar aýdýardylar. Erkekler ulaldygyça, köne hammam barada duýgudaş bolýarlar. Olar diňe bolan ýakymly zatlary ýatlaýarlar. Aňyň bir hilesi bar, ol [ýakymsyz] zatlary ýatdan çykarmaga mejbur edýär. Bu iň gowusy. Eger siz durmuşy aýdyň we gönüden görüp bilseňiz, belki ýaşap bilmezdiňiz.
  Bir oglan şäheriň içinde gyzykly zatlara doly aýlanyp ýör. Ol betnebis itleriň nirededigini, adamlaryň oňa mähirli gürleşýändigini bilýär. Her ýerde keseller bar. Olardan hiç zat alyp bolmaýar. Eger gazet bir sagat gijä galsa, olar size hüňürdeýärler we gaharlanýarlar. Bu näme? Siz demir ýoly dolandyrmaýarsyňyz. Eger otly gijä galsa, bu siziň günäňiz däl.
  Bu Win Konnell şeýle edýär. Tar käte gijelerine düşekde munuň üstünden gülýärdi. Başga näçe adam öýleriniň perdeleriniň arkasynda dürli kapersleri kesýärdi? Käbir öýlerde erkekler we aýallar yzygiderli söweşýärdiler. Tar köçeden ýöräp, derwezäni açyp, howla girdi. Ol gazeti arka gapysynyň aşagyna goýjak boldy. Käbir adamlar ony şol ýere goýmagy isleýärdiler. Ol öýüň içinde aýlanyp ýörkä, içeriden jedel sesleri eşidilýärdi. "Men hem etmedim. Sen ýalançy. Men seniň kelläňi ýararyn. Bir gezek synanyşyp gör." Erkek adamyň pes, hüňürdeýän sesi, gaharly aýalyň ýiti, kesiji sesi.
  Tar arka gapydan kakdy. Belki, onuň kitap ýygnaýan gijesidi. Erkek hem, aýal hem gapa golaýlaşdylar. Olar ikisi hem onuň goňşusy bolmagy we jedelde tutulandyklaryny pikir etdiler. ["Bolýar, bu diňe oglan."] Olar görenlerinde, [Smolyň] ýüzünde diňe rahatlyk alamaty bardy. Erkek Tar bilen hüňürdedi. "Sen şu hepde iki gezek gijä galdyň. Öýe gelenimde gazetimi şu ýerde almak isleýärin."
  Gapy gatlyşdy we Tar bir pursat saklandy. Olar ýene jedelleşjekmi? Olar jedelleşdiler. Belki, olara bu ýarady.
  Ýapyk perdeli öýleriň gijeki köçeleri. Erkekler şäher merkezine gitmek üçin gapylaryndan çykýarlar. Olar salonlara, dermanhana, saç ussahanasyna ýa-da temmäki dükanyna gidýärdiler. Ol ýerde käte öwünýän, käte bolsa diňe sessiz oturýardylar. Dik Murhed aýaly bilen dawalaşmaýardy, ýöne şonda-da öýde bir zat, erkekleriň arasynda agşam gezelenje çykanda başga zatdy. Tar kakasy gepleýärkä toparlaryň arasyndan geçip gitdi. Ol gaty çalt çykyp gitdi. Öýde Dik gaty ýuwaş aýdym aýtmaly boldy. Tar näme üçin diýip pikir etdi. Meri Murhediň ony käýemegi sebäpli däldi.
  Ol baryp gören her bir öýde diýen ýaly erkek ýa-da aýal otagy dolandyrýardy. Şäher merkezinde, beýleki erkekleriň arasynda, [erkek] hemişe [özüniň] başlykdygy barada täsir döretmäge synanyşýardy. "Men garry aýalyma: 'Bu ýere serediň' diýdim, 'Sen ony-muny et' diýdim. Men onuň muny edendigine ynanýaryn."
  
  Sen etdiňmi? Taryň baryp gören öýleriniň köpüsi Murhedleriňki bilen birmeňzeşdi - aýallar güýçlidi. Käwagt olar ajy sözler bilen, käwagt gözýaş bilen, käwagt bolsa dymmak bilen höküm sürýärdiler. Dymmak Meri Murhediň endigidi.
  OceanofPDF.com
  IV BÖLÜM
  
  OceanofPDF.com
  XIV BAP
  
  INE _ Tara bilen ýaşdaş bir gyz Maumee köçesindäki polkownik Farliniň öýüne myhmançylyga geldi. Köçe Farliniň öýüniň arkasyndan geçip, şäher gonamçylygynda gutarýardy. Farli Pleýs köçedäki ikinji jaýdy, Tompsonlaryň ýaşaýan köne [sert] jaýy.
  Farliniň öýi ulydy we onuň üstünde gümmez bardy. Öýüň öňünde, ýola seredip, pes gyrymsy agaç, gapdalynda bolsa alma bagy bardy. Bagyň aňyrsynda uly gyzyl ambar bardy. Ol şäherdäki iň kaşaň jaýlaryň biridi.
  Farliler Tar gazet satyp başlandan soň oňa hemişe gowy garaýardylar, ýöne ol olary köp görmeýärdi. Polkownik Farli Taryň kakasy ýaly uruşda gulluk edipdi we goşuna ýazylanda öýlenendi. Onuň iki ogly bardy, ikisi hem uniwersitetde okaýardy. Soňra olar bir şähere ýaşamaga gitdiler we baýadylar. Käbirleri baý aýallara öýlenendiklerini aýtdylar. Olar polkownige we onuň aýalyna öýlerine köp pul iberýärdiler. Polkownik aklawçydy, ýöne onuň köp tejribesi ýokdy - ol diňe köne esgerler we ş.m. üçin pensiýa ýygnap, aldawçylyk edýärdi. Käwagt ol gün boýy ofisinden daşarda galýardy. Tar onuň eýwanda oturyp kitap okaýandygyny görýärdi. Aýaly tikinçilik edýärdi. Ol gysga we semizdi. Ol gazet üçin pul ýygnaýan wagty, polkownik Tar-a hemişe bir sent goşmaça pul berýärdi. Tar şeýle adamlaryň gowydygyny pikir edýärdi.
  Başga bir gartaşan är-aýal olaryň ýanynda ýaşaýardy. Erkek adam olaryň arabasyna seredip, polkownik bilen aýalyny gowy günlerde aýlanyp ýördi, aýal bolsa nahar bişirip, öý işlerini edýärdi. Tar öýiň örän rahatdygyny pikir etdi.
  Olar Tompsonlara asla meňzemeýärdiler, olar özlerinden has uzakda, gonamçylygyň derwezesiniň içinde ýaşaýandylar.
  Tompsonlar berk topardy. Olaryň üç uly ogly we Tara bilen ýaşda bir gyzy bardy. Tara garry Boss Tompsony ýa-da oglanlary hiç haçan görmändi diýen ýaly. Her tomusda olar sirke ýa-da köçe ýarmarkasyna gidýärdiler. Bir gezek olaryň wagonunda doldurylan kit bardy.
  Olar ony mata bilen gurşap aldylar, şäherlere aýlanyp, oňa seretmek üçin on sent aldylar.
  Öýlerinde Tompsonlar, ata we ogullary, salonlarda gezip, özlerini görkezerdiler. Garry Boss Tompsonyň hemişe köp puly bardy, ýöne ol aýallaryny it ýaly ýaşatýardy. Garry aýaly hiç haçan täze köýnek geýmeýärdi we köne görünýärdi, garry adam we oglanlar bolsa hemişe Esasy köçeden ýöräp ýörýärdiler. Şol ýyl Garry Kit Tompson şlýapa geýýärdi we hemişe owadan ýelek geýýärdi. Ol salona ýa-da dükana baryp, uly pul rulonyny çykarmagy halaýardy. Eger piwo içmek isleýän wagty jübüsinde nikel bar bolsa, ony hiç haçan görkezmeýärdi. Ol on dollarlyk pul çykaryp, ony uly rulondan aýryp, bara zyňýardy. Käbir erkekler rulonyň köp böleginiň bir dollarlyk pullardan ybaratdygyny aýtdylar. Oglanlar hem şeýledi, ýöne olaryň gezip ýöremek üçin ýeterlik pullary ýokdy. Garry adam hemmesini özi üçin saklaýardy.
  Şol tomusda Farlilere myhmançylyga gelen gyz olaryň oglunyň gyzydy. Onuň kakasy bilen ejesi Ýewropa gidipdi, şonuň üçin ol olar gaýdyp gelýänçä galmagy meýilleşdirýärdi. Tar bu barada ol gelmezden öň eşidipdi - şeýle zatlar şähere çalt ýaýrady - we [ol şu ýerde] ol girende kagyzlaryny almak üçin wokzalda durdy.
  Ol gowydy. Onuň gözleri gök, saçlary sarydy, ak köýnek we ak jorap geýipdi. Polkownik, onuň aýaly we arabany sürýän garry adam ony stansiýada garşyladylar.
  Tar kagyzlaryny aldy - ýük daşaýjy olary hemişe wokzal platformasynda onuň aýagynyň aşagynda taşlaýardy - we olary otla münüp-düşýän adamlara satyp biljekdigini görmek üçin howlukdy. Gyz düşende - ol konduktora ynanylypdy, ol bolsa ony özi tabşyrypdy - polkownik Taryň ýanyna gelip, gazetini sorady. - Eger ýolumyzdan çyksaň, seni halas edip bilerin - diýdi ol. Ol gyzyň elinden tutdy. - Bu meniň [agtym], Miss Ester Farley - diýdi ol. Tar gyzardy. Ony ilkinji gezek bir aýal bilen tanyşdyrdy. Ol näme etjekdigini bilmedi, şonuň üçin kepkasyny çykardy, ýöne hiç zat diýmedi.
  Gyz hatda gyzarmady-da. Ol diňe oňa seretdi.
  "Isa," diýip Tar pikir etdi. Ol gazeti ertesi gün Farleýiň öýüne äkitmeli bolýança, ony ýene görmek üçin garaşmak islemedi, şonuň üçin şol gün günortan ol ýere gitdi, ýöne hiç zat görmedi. Iň ýamany, Farleýiň öýüniň ýanyndan geçende, iki zadyň birini etmeli boldy. Köçe hiç ýere gitmedi, diňe gonamçylygyň derwezesine çenli saklandy we ol gonamçylyga, onuň içinden we hasardan [we] başga bir köçä çykmalydy ýa-da ýene Farleýiň öýüniň ýanyndan gaýdyp gitmelidi. Bolýar, ol polkownigiň, aýalynyň ýa-da gyzynyň onuň bu ýerde aýlanyp ýörenini pikir etmegini islemedi.
  Gyz ony derrew oýardy. Şeýle zat ilkinji gezek bolupdy. Ol gijelerine onuň hakda düýş görüpdi we hatda ony Jim Murda agzamaga-da het edip bilmedi. Bir gün Jim onuň hakda bir zat aýtdy. Tar gyzardy. Ol [derrew] temany üýtgetmeli boldy. Ol aýtjak zat tapyp bilmedi.
  [Tar] özbaşyna gidip başlady. Ol demir ýoldan bir mil töweregi ýöräp, kiçijik Grinwil şäherine tarap gitdi, soňra meýdanlaryň arasyndan geçip, [onuň] şäherinden asla akmaýan derýa geldi.
  Islese, Grinwile çenli pyýada gidip bilerdi. Ol muny bir gezek etdi. Ol bary-ýogy bäş mildi. Hiç kimi tanamaýan şäherde bolmak gowydy. Esasy köçe öz şäherindäki köçeden iki esse uzyndy. Öň hiç haçan görmedik adamlary dükanlaryň gapylarynda, köçelerde gezýän geň adamlar durdy. Olar oňa gyzyklanma bilen seredýärdiler . Ol indi öz şäherinde ertir-agşam gazetler bilen ylgaýan tanyş bir adama öwrüldi.
  Şol tomusda ýeke özi gitmegi halaýanlygynyň sebäbi, ýeke wagty ýanynda täze bir gyzyň bardygyny duýmagydy. Käwagt, gazeti alanda, ony Farliniň öýünde görýärdi. Käwagt gyzy hatda ondan gazet almaga çykyp, ýüzüni gizlin ýylgyryp gelýärdi. Eger gyzynyň ýanynda utanýan bolsa, utanmaýardy.
  
  Ol oňa "ertiriňiz haýyrly bolsun" diýdi, ol bolsa diňe onuň eşitmeýän zadyny mürrüldäp bilýärdi. Köplenç, öýlän gazetler bilen daşarda bolanda, ol onuň ene-atasynyň we mamasynyň ýanynda at çapyp ýörenini görýärdi. Hemmeler onuň bilen gürleşýärdi, ol bolsa kepkasyny oňaýsyz ýagdaýda çykarýardy.
  Galyberse-de, ol diňe bir gyzdy, onuň uýasy Margaret ýaly.
  Tomus günlerinde şäherden ýeke çykanda, ol onuň özi bilen biledigini göz öňüne getirip bilýärdi. Olar ýöräp barýarka, ol onuň elinden tutdy. Şonda ol gorkmady.
  Iň gowy ýer demirýollardan ýarym mil uzaklykda ýerleşýän buk tokaýydyr.
  Buk agaçlary kiçijik, otluk jülgede ösýärdi, ol derýa we ýokardaky depä alyp barýardy. Irki ýazda derýanyň bir şahasy jülgeden geçýärdi, ýöne tomusda ol gurap galýardy.
  "Buk tokaýy ýaly tokaý ýok" diýip, Tar pikir etdi. Agaçlaryň aşagyndaky ýer arassa, kiçi gyrymsy agaçlardan azatdy we ýerden çykyp duran uly kökleriň arasynda düşekde ýaly ýatyp biljek ýerleri bardy. Sinjaňlar we burçuklar her ýere ylgaýardylar. Ol heniz uzak wagtlap ýokka, olar [gaty] ýakynlaşdylar. Şol tomusda Tar näçe sinjaňy atyp bilerdi we belki-de, eger ol şeýle edip, olary öýlerine äkidip nahar bişirse, bu Moorhead-lere uly kömek bolardy, ýöne ol hiç haçan ýarag götermeýärdi.
  Jonyň biri bardy. Ol ony arzan, ulanylan satyn aldy. Tar ony aňsatlyk bilen karz alyp bilerdi. Ol islemeýärdi.
  Ol şäherdäki täze gyz barada arzuw etmek, onuň özi bilen biledigini görkezmek üçin buk tokaýyna gitmek isledi. Ol ýere ýetenden soň, kökleriň arasyndaky rahat bir ýere ýerleşdi we gözlerini ýumdy.
  Onuň göz öňüne getirýän ýerinde onuň ýanynda bir gyz bardy [elbetde]. Ol [gyz bilen] az gepleýärdi. Näme diýjekdi? Ol gyzyň elini öz eline aldy, elini ýaňagyna basdy. Gyzyň barmaklary şeýle ýumşak we kiçidi welin, gyzyň elini tutanda, öz barmaklary erkek adamyň eli ýaly uly görünýärdi.
  Ol ulalanda Farli gyzyna öýlenjekdi. Ol şeýle karara gelipdi. Nikanyň nämedigini bilmeýärdi. Hawa, bilýärdi. Onuň ýanyna baranda şeýle utanmagynyň we gyzarmagynyň sebäbi, ol ýok wagty hemişe şeýle pikirleriň bolmagydy. Ilki bilen, ol ulalyp, şähere gitmelidi. Ol onuň ýaly baý bolmalydy. Bu wagt gerekdi, ýöne köp däldi. Tar gazet satyp hepdede dört dollar gazanýardy. Ol köp adamyň bolmadyk şäherinde ýaşaýardy. Eger şäher iki esse uly bolsa, iki esse köp gazanardy; eger dört esse uly bolsa, dört esse köp gazanardy. Dört gezek dört on alty bolýar. Bir ýylda elli iki hepde bar. Dört gezek elli iki iki iki ýüz sekiz dollar. Hudaýym, bu köp zatdy.
  Ol diňe gazet satmaz. Belki, oňa dükan satyn alar. Soňra oňa araba ýa-da awtoulag satyn alar. Ol aýalyň öýüne tarap maşyn bilen barýardy.
  Tar gyzyň öýde bolanda ýaşaýan şäher jaýynyň nähili bolandygyny göz öňüne getirmäge synanyşdy. Maumee köçesindäki Farley jaýy belki-de şäheriň iň kaşaň ýeridi, ýöne polkownik Farleyiň baýlygy şäherdäki ogullarynyň baýlygyna deň däldi. Şäherdäki hemmeler şeýle diýýärdi.
  Tomus günlerinde buk tokaýlygynda Tar gözlerini ýumup, sagatlap düýşlerini görerdi. Käwagt ol uklap giderdi. Indi ol hemişe gijelerine oýa galýardy. Tokaýda ol ukyny we oýalygy tapawutlandyryp bilmeýärdi. Şol tomusyň dowamynda maşgalasyndan hiç kim oňa üns bermeýän ýalydy. Ol diňe Murhediň öýüne gelip-gidýärdi, köpüsi sessizdi. Käwagt Jon ýa-da Margaret onuň bilen gürleşýärdi. "Näme boldy?"
  "Aý, hiç zat." Belki, ejesi onuň ýagdaýyna biraz geň galandyr. Ýöne ol hiç zat aýtmady. Tar muňa begendi.
  Ol buk tokaýlygynda arkasy bilen ýatyp, gözlerini ýumdy. Soňra olary haýallyk bilen açdy. Jülgäniň etegindäki buk agaçlary ägirt uly, iri agaçlardy. Olaryň ýüňleri reňkli tegmiller bilen örtülendi: ak gabyk we dişli goňur ýerler çalşyp durdy. Dag eteginde bir ýerde ýaş buk agaçlarynyň topary ösýärdi. Tar üstündäki tokaýyň çäksiz dowam edýändigini göz öňüne getirip bilýärdi.
  Kitaplarda wakalar hemişe tokaýda bolup geçýärdi. Bir ýaş gyz şeýle ýerde azaşyp galýardy. Ol şähere gelen täze gyz ýaly örän owadandy. Ol tokaýda ýeke özidi we gije düşdi. Ol boş agaçda ýa-da agaç kökleriniň arasyndaky ýerde ýatmaly boldy. Ol şol ýerde ýatyp, garaňky düşende, bir zady gördi. Birnäçe erkek adam tokaýa girip, onuň ýanynda saklandy. Ol örän sessizdi. Erkekleriň biri atyndan düşüp, geň sözler aýtdy: "Açyň Sesame" - we onuň aýaklarynyň aşagyndaky ýer açyldy. Ýapraklar, daşlar we toprak bilen şeýle ussatlyk bilen örtülen uly gapy bardy welin, onuň şol ýerdedigini hiç haçan çaklap bilmersiňiz.
  Adamlar basgançaklardan aşak düşüp, uzak wagtlap şol ýerde galdylar. Olar çykanda, atlaryna mündüler we başlyk - adatdan daşary owadan adam - Taryň ulalanda nähili boljakdygyny göz öňüne getiren adam - ýene-de birnäçe geň söz aýtdy. - Ýap, Sezam, - diýdi we gapy ýapyldy we hemme zat öňküsi ýaly boldy.
  Soňra gyz synanyşdy. Ol ýere golaýlaşyp, sözleri aýtdy we gapy açyldy. Soňra köp geň başdan geçirmeler boldy. Tar olary Dik Murhediň gyşky agşamlarda çagalara sesli okaýan kitabyndan belli bir derejede ýadyna saldy.
  Başga hekaýalar hem bardy; tokaýda hemişe başga zatlar bolup geçýärdi. Käwagt oglanlar ýa-da gyzlar guşlara, agaçlara ýa-da haýwanlara öwrülýärdiler. Jülgäniň gyrasynda ösýän ýaş buk agaçlarynyň bedenleri ýaş gyzlaryňky ýalydy. Ýeňil şemal öwsende, olar ýuwaşlyk bilen ylgaýardylar. Taru gözlerini ýumup duranda, agaçlar ony özüne çekýän ýalydy. Bir ýaş [buk] bardy - ol ony näme üçin saýlaýandygyny hiç haçan düşünmedi - belki-de, ol polkownik Farleýiň agtygydyr.
  Bir gün Tar onuň duran ýerine golaýlaşyp, barmagy bilen degdi. Şol pursatda başdan geçiren duýgusy şeýle hakykydy welin, ol şeýle edende gyzardy.
  Ol gijelerine buk bagyna çykmak pikirine aldandy we bir gije şeýle etdi.
  Ol aýly gijäni saýlady. Goňşysy Murhedleriň öýündedi, Dik bolsa eýwanda gürleşýärdi. Meri Murhed hem şol ýerdedi, ýöne adatça bolşy ýaly, ol hiç zat aýtmady. Taryň ähli kagyzlary satylypdy. Eger ol birneme wagtlap ýok bolsa, ejesi muňa üns bermezdi. Ol sallanýan oturgyçda sessiz oturypdy. Hemmeler Diki diňleýärdi. Ol adatça olary şeýle etmäge mejbur edýärdi.
  Tar arka gapydan öwrülip, arka köçelerden demir ýol relslerine tarap howlukdy. Şäherden çykanda, ýük otlusy geldi. Boş kömür wagonunda bir topar sowulýan adam oturdy. Tar olary gün ýaly aýdyň gördü. Olaryň biri aýdym aýdýardy.
  Ol relsleri aýyrmaly ýerine ýetdi we buk agajyna tarap aňsatlyk bilen ýol tapdy.
  [Hemme zat gündizkiden tapawutlydy.] [Hemme zat geňdi.] Hemme zat asuda we gorkunçdy. Ol rahat ýatyp biljek ýer tapdy we garaşmaga başlady.
  [Näme üçin?] Ol näme garaşýardy? Ol bilmeýärdi. Belki, ol gyzyň ýanyna gelmegini, gyzyň azaşandygyny we ol ýere baranda tokaýyň bir ýerinde boljakdygyny pikir edendir. Garaňkyda, gyz golaýda bolanda, ol şeýle utanmazdy.
  Elbetde, ol ol ýerde ýokdy. [Ol hakykatdanam muny garaşmandy.] Ol ýerde hiç kim ýokdy. Atly talaňçylar gelmedi, hiç zat bolmady. Ol uzak wagtlap düýbünden hereketsiz galdy we hiç hili ses eşidilmedi.
  Soňra gowşak sesler eşidilip başlady. Gözleri garaňky yşygyna öwrenişip başlanda, ol zatlary has aýdyň görüp başlady. Däräniň düýbünden bir sinjab ýa-da towşan ylgap ýöräp gitdi. Ol ak bir zadyň ýalpyldawuklygyny gördi. Onuň arkasyndan kiçijik haýwanlaryň gijelerine hereket edende çykarýan ýumşak sesleriniň biri bolan bir ses geldi. Onuň bedeni titräp başlady. Egin-eşikleriniň aşagynda, bedeniniň üstünden bir zat geçýän ýalydy.
  Ol belki-de garynjadyr. Ol garynjalaryň gijelerine daşaryk çykýandygyny pikir etdi.
  Ýel barha güýçlenýärdi - şemal däl-de, diňe derýanyň jülgesinden ýokaryk yzygiderli öwüsýärdi. Ol derýanyň gygyrdaýandygyny eşidýärdi. Golaýda gaýalaryň üstünden maşyn sürmeli bolan ýeri bardy.
  Tar gözlerini ýumdy we uzak wagtlap ýumdy. Soňra ol uklap galandygyna pikir etdi. Eger uklap galandygyna ynanmasa-da, köp wagt gerek bolmazdy.
  Ol gözlerini ýene-de açanda, ýaş buk agaçlarynyň ösýän ýerine göni seredip durdy. Ol jülgeden geçip, degmek üçin gelen ýekeje ýaş buk agajyny, beýlekilerden tapawutlanyp duranyny gördü.
  Ol syrkaw wagty, zatlar - agaçlar, jaýlar we adamlar - ýerden yzygiderli göterilip, ondan uzaklaşýardylar. Ol bir zady berk saklamalydy. Eger berk saklamasa, ölüp bilerdi. Muny ondan başga hiç kim düşünmeýärdi.
  Indi ak ýaş buk agajy oňa golaýlaşýardy. Belki, munuň ýagtylyk, şemal we ýaş buk agaçlarynyň yranmagy bilen baglanyşykly bolmagy mümkin.
  Ol bilmeýärdi. Bir agaç beýlekilerini taşlap, oňa tarap barýan ýalydy. Ol polkownik Farliniň agtygy gazeti öýüne getirende, onuň bilen gürleşende bolşy ýaly gorkdy, ýöne başgaça.
  Ol şeýle bir gorkdy welin, böküp ylgady we ylgaýarka has-da gorkdy. Ol tokaýdan gaçyp, demir ýol relslerine nädip şikes almazdan gaýdyp gelendigini hiç haçan bilmedi. Relslere ýetenden soň hem ylgamagyny dowam etdirdi. Ol ýalaňaç aýak ýöredi we közler agyrdy, bir gezek aýagyny şeýle bir berk urdy welin, gan akdy, ýöne şähere gaýdyp, öýüne gaýdyp gelýänçä ylgamagyny we gorkmagyny hiç haçan bes etmedi.
  Ol uzak wagtlap gidip bilmedi. Ol gaýdyp gelende, Dik henizem eýwanda işläp ýördi, beýlekiler bolsa diňleýärdiler. Tar oduň ýanynda uzak wagtlap durdy, demini alyp, ýüreginiň urmagyny bes etdi. Soňra ol ýokarky gatlara çykyp, ýatmazdan öň aýaklaryny ýuwup, ýaralanan barmagyndaky guradylan gany süpürmeli boldy. Ol ýorganlaryň ganly bolmagyny islemedi.
  Ol ýokarky gata çykyp, düşege girenden soň, goňşulary öýlerine gidenden we ejesi onuň we beýlekileriň sag-amanlygyny barlamak üçin ýokarky gata çykandan soň, ol uklap bilmedi.
  Şol ýazda Taryň köp gijeler uzak wagtlap uklap bilmeýän wagty boldy.
  OceanofPDF.com
  XV BAP
  
  ÝENE BIR MACARA - Şol tomusda bir günortan düýbünden başga bir waka boldy. Tar Momi köçesinden daşda durup bilmedi. Irden sagat dokuza çenli ol gazetlerini satyp gutardy. Käwagt ol kimdir biriniň otuny biçýän işde işleýärdi. Şeýle işden soň, başga oglanlar hem köpdi. Olar gaty semiz däldi.
  Öýde gybat etmek gowy däl. Tar şol tomusda dosty Jim Mur bilen bolanda, ol, belki, dymýardy. Jime bu ýaramady, şonuň üçin ol özi bilen tokaýlyga ýa-da suwa düşmek üçin başga birini tapdy.
  Tar sergi meýdançasyna baryp, adamlaryň at çapuw atlary bilen işleýändigini, Waýthediň ambarynyň töwereginde aýlanyp ýörenini synlady.
  Odunhanada hemişe köne, satylmadyk gazetler ýalpyldap durardy. Tar birnäçe gazetleri goltugyna salyp, Momi köçesinden Farlileriň öýüniň ýanyndan geçdi. Käwagt ol gyzy görýärdi, käwagt görmeýärdi. Gyzy görende, gyz mamasy bilen eýwanda, howlyda ýa-da bagda bolanda, ol seretmäge het edip bilmeýärdi.
  Onuň goltugyndaky kagyzlar onuň şeýle iş alyp barýandygy ýaly täsir galdyrmalydy.
  Ol örän inçedi. Kagyzy şeýle kim çykaryp bilerdi? Tompsonlardan başga hiç kim.
  Olar bir kagyz bölegini alýarlar - aha!
  Indi garry Boss Tompson we oglanlar sirkde bir ýerdedi. Tar ulalanda muny etmek gyzykly bolardy, ýöne sirkler, elbetde, özleri bilen köp adamy getirýärdi. Sirk Taryň ýaşaýan şäherine gelende, ol ir turdy, meýdança düşdi we başyndan bäri hemme zady, çadyryň gurulýandygyny, haýwanlaryň iýmitlenýändigini, hemme zady gördü. Ol adamlaryň Esasy köçede parada taýýarlanýandygyny gördü. Olar köne at eşikleriniň üstünden, döküne çümdürilen, açyk gyzyl we gyrmyzy paltolar geýýärdiler. Adamlar hatda ellerini we ýüzlerini ýuwmaga-da üns bermediler. Käbirlerine hiç haçan ýuwunmasalar-da, seredip durdular.
  Sirkdäki aýallar we çaga artistler özlerini şeýle alyp bardylar. Olar paradda ajaýyp görünýärdiler, ýöne olaryň nähili ýaşaýandygyny görmeli. Tompsonlaryň aýallary hiç haçan şähere gelýän sirkde bolmandylar, ýöne olar şeýledi.
  Tar Farli gyzy şähere geleninden bäri hakyky uly bir wakanyň nähili boljakdygy barada bir-iki zat bilýän ýalydy. Tar ony günüň haýsy wagtynda görse-de, ol hemişe arassa eşikler geýýärdi. Ol her gün arassa suw bilen ýuwulýandygyna islendik zada pul goýardy. Belki, ol her gün her ýerde ýuwunýandyr. Farliniň şäherdäki seýrek duş gelýän wannalarynyň biri bolan wannasy bardy.
  Moorheads, esasanam Margaret, gaty arassady, ýöne köp zat garaşmaň. Gyşda yzygiderli ýuwunmak hakyky kynçylyk döredýär.
  Ýöne başga biriniň, esasanam, seniň göwün açýan gyzyň şeýle edýändigini göreniňde gowy bolýar.
  Garry Boss Tompsonyň ýeke-täk gyzy Meým Tompsonyň kakasy we doganlary bilen sirke goşulmaýandygy geň galdyryjy zat. Belki, ol aýak üstünde at münmegi ýa-da trapesiýada çykyş etmegi öwrenendir. Sirklerde şeýle zatlary edýän ýaş gyzlar köp däldi. Olar aýak üstünde at münýärdiler. Onda näme? Adatça, islendik adamyň münüp bilýän garry, ynamly atdy. Kakasynyň azyk dükany bolan we ambarda sygyr saklaýan Hal Braun her gije sygyrlary getirmek üçin meýdana çykmalydy. Ol Taryň dostydy we käwagt Tar onuň bilen gidýärdi, soňra bolsa Tar bilen bile kagyzlary eltip berýärdi. Hal ata aýak üstünde münüp bilýärdi. Ol şeýle edip sygyr münüp bilýärdi. Ol muny köp gezek edýärdi.
  Tar Mame Tompson hakda pikirlenip başlady, şol bir wagtyň özünde, onuň oňa üns berip başlady. [Ol] belki-de, onuň üçin Farli gyzy onuň üçin nähili bolsa, şeýle pikirlenmeli adamdy. Garry Boss Tompson pul harçlap, öwünse-de, Tompsonlar şäherde gowy abraýa eýe däldi. Garry aýal hiç ýere gitmeýärdi. Ol Taryň ejesi ýaly öýde galýardy, ýöne şol bir sebäp bilen däldi. Meri Murhediň işi köpdi, çagalary köpdi, ýöne garry hanym Tompson näme etmelidi? Kiçijik Mameden başga tutuş tomus öýde hiç kim ýokdy we ol işe kömek etmäge ýeterlik derejede ulydy. Garry hanym Tompson ýalňyz görünýärdi. Ol hemişe kirli eşiklerdedi, Mame öýde bolanda bolşy ýaly.
  Tar ony ýygy-ýygydan görüp başlady. Hepdede iki ýa-da üç gezek, käte her gün, ol şu ýoldan gaçyp gidýärdi we öýlerine barýarka Farleýiň ýanyndan geçip gidýärdi.
  Ol Farliniň öýüniň ýanyndan geçende, ýolda gaýa we tutuş tomus gurak bolan hendekiň üstünden köpri görünýärdi. Soňra ol Tompsonyň ambaryna geldi. Ol ýoluň ugrunda ýerleşýärdi, jaý bolsa garşy tarapda, biraz uzakda, gonamçylygyň derwezesiniň ýanynda ýerleşýärdi.
  Olar öz gonamçylyklarynda bir generaly jaýladylar we daşdan ýadygärlik dikdiler. Ol bir aýagyny topuň üstünde goýup, barmagyny göni [Tompsonyň öýüne] gönükdirdi.
  Şäheriň ölen generaly bilen şeýle buýsanýandygy üçin şeýle günäkärlenýän bolsa, onuň görkezmegi üçin has owadan zady taýýarlap berjekdigini pikir ederdi.
  Öý kiçijik, boýalmadyk, damynda köp şiferler ýitgilidi. Ol Garry Garri ýaly görünýärdi. Öň eýwan bardy, ýöne pollaryň köpüsi çüýräpdi.
  Tompsonlaryň ammary bardy, ýöne ol ýerde at ýa-da hatda sygyr hem ýokdy. Üstünde diňe köne, ýarym çüýremiş ot bardy, aşakda bolsa towuklar ylgaşyp ýördi. Ot ammarda köp wagt bäri bolmaly. Onuň käbiri açyk gapydan çykyp durdy. Hemme zat gara we küýzelidi.
  Mame Tompson Tardan bir ýa-da iki ýaş ulydy. Onuň tejribesi has köpdi. Ilki başda, ol şeýle hereket edip başlanda, Tar onuň hakda asla pikir etmedi, ýöne soňra ýadyna düşdi. Ol oňa üns bermäge başlady.
  Ol onuň näme edýändigine düşünmäge başlady, hemişe özüni şeýle görkezerdi. Ol ony günäkärlemedi, ýöne näme etmelidi? Ol köprüden yzyna öwrülip bilerdi, ýöne köçäniň aşagyndan gitse, manysyz bolardy. Ol hemişe blöf etmek üçin ýany bilen birnäçe kagyz alyp gidýärdi. Bolýar, mümkin bolsa, blöf etmegini dowam etdirmeli diýip pikir edýärdi.
  Mameniň şeýle bir endigi bardy: onuň golaýlaşýandygyny görende, ýoluň üstünden geçip, açyk ammar gapysynyň ýanynda durardy. Tar garry hanym Tompsony asla görmedi diýen ýaly. Ol ammaryň ýanyndan geçmeli ýa-da yzyna öwrülmelidi. Mame, hemişe ony görmeýän ýaly bolup, ammar gapysynyň daşynda durdy.
  Ol barha erbetleşýärdi we erbetleşýärdi.
  Mame Farley gyzy ýaly inçe däldi. Ol biraz semiz we uly aýaklary bardy. Ol diýen ýaly hemişe hapa köýnek geýýärdi, käte ýüzi hapa bolýardy. Saçlary gyzyldy we ýüzünde çiller bardy.
  Şäherdäki başga bir oglan, Pit Uelç, gyz bilen birlikde ambaryň içine girdi. Ol bu barada Tar bilen Jim Murga gürrüň berdi we öwündi.
  Tar özüne garamazdan, Mame Tompson barada pikirlenip başlady. Bu ajaýyp işdi, ýöne ol bu barada näme edip bilerdi? Mekdepdäki käbir oglanlaryň gyz dosty bardy. Olar olara bir zatlar berdiler we mekdepden öýlerine gaýdyp barýarkalar, batyrlaryň birnäçesi hatda gyz dostlary bilen gysga gezelenje çykdylar. Bu howsala gerekdi. Bir oglan şeýle edende, beýlekiler onuň yzyndan gygyryp we gülüp gelýärdiler.
  Eger mümkinçiligi bolan bolsa, Tar Farliniň gyzyna hem şeýle edip bilerdi. Ol hiç haçan etmezdi. Birinjiden, gyz sapaklar başlamazdan öň giderdi we hatda galsa-da, oňa gerek bolmazdy.
  Eger Mame Tompson onuň gyzy bolsa, ol hiç zat aýtmaga het edip bilmezdi. Nähili ideal. Bu Pit Uelç, Hal Braun we Jim Mur üçin hakyky delilik bolardy. Olar hiç haçan ýüz öwürmezler.
  Aý, hökümdar. Tar indi gijelerine Mame Tompson hakda pikirlenip başlady, ony Farli gyzy baradaky pikirleri bilen garyşdyrdy, ýöne onuň gyzy baradaky pikirleri buk agaçlary, asmandaky bulutlar ýa-da şuňa meňzeş zatlar bilen garyşmady.
  Käwagt onuň pikirleri aýdyňlaşýardy. Onuň hiç haçan batyrlygy ýetermikä? Wah, Hudaýym. Özüne nähili sorag bermek gerek. Elbetde, bermezdi.
  Ol ahyrsoňy beýle erbet däldi. Ol ýanyndan geçip barýarka oňa seretmelidi. Käwagt ol ýüzüni elleri bilen ýapyp, gülýärdi, käwagt bolsa ony görmeýän ýaly edýärdi.
  Bir gün şeýle boldy. Ol hiç haçan muny etmek islemedi. Ol ambara bardy we ony [asla] görmedi. Belki, ol ýokdy. Köçäniň beýleki tarapyndaky Tompsonyň öýi hemişeki ýaly görünýärdi: ýapyk we garaňky, howlyda asylyp duran kir ýuwýan maşyn ýok, töwereginde pişikler ýa-da itler ýok, aşhananyň bacasyndan tüsse çykmaýardy. Garry adam we oglanlar daşarda bolanda, garry hanym Tompson bilen Mame hiç haçan iýmändigini ýa-da ýuwunmandygyny pikir edersiňiz.
  Tar ýolda we köprüden geçip barýarka Mameni görmedi. Ol hemişe ambarda durup, bir zat edýän ýaly edýärdi. Ol näme edýärdi?
  Ol ammaryň gapysynda saklanyp, içine seretdi. Soňra hiç zat eşidip-görmän, içeri girdi. Ony näme üçin şeýle etmäge mejbur edendigini bilmeýärdi. Ol ammaryň ýarysyna ýetdi, soňra daşary çykmak üçin öwrülende, ol ine, gapynyň arkasynda gizlenipdi [ýa-da başga bir zat].
  Ol hiç zat diýmedi, Tar hem. Olar durup, biri-birine seretdiler, soňra ol çardaga alyp barýan köne, köne basgançaklara tarap ýöräp gitdi.
  Onuň yzyna düşüp-düşmezligi Taryň özüne baglydy. Ol "bolýar, bolýar" diýjek bolýardy. Ol aýaga galyp barýarka, öwrülip oňa seretdi, ýöne hiç zat diýmedi. Onuň gözlerinde bir zat bardy. Eý, Lordi.
  Tar hiç haçan şeýle batyr bolup biljekdigini pikir etmeýärdi. Ol batyr däldi. Ol ambaryň üstünden titräp, basgançagyň aýagyna bardy. Onuň elleriniň we aýaklarynyň [ýokary çykmaga] güýji ýetmeýän ýalydy. Şeýle ýagdaýda oglan gorkýar. Pit Uelşiň aýdyşy ýaly, tebigy batyrgaý we muňa üns bermeýän oglanlar bolup biler. Olara diňe mümkinçilik gerek. Tar şeýle däldi.
  Ol özüni öli ýaly duýdy. Onuň edýän işini Tar Murhediň özi edip bilmezdi. Bu örän batyrgaý we elhençdi, ýöne şol bir wagtyň özünde owadandy.
  Tar ambaryň çardagyna çykanda, Mame gapynyň golaýyndaky kiçijik köne gara ot üýşüginiň üstünde oturypdy. Çardanyň gapysy açykdy. Birnäçe kilometr uzakdan görüp bolýardy. Tar Farliniň howlusyna gönüden-göni seredip bilýärdi. Aýaklary şeýle gowşakdy welin, gyzyň ýanynda oturdy, ýöne oňa seretmedi, batyrgaýlyk etmedi. Ol ambaryň gapysyndan seretdi. Azyk dükanynyň oglany Farli üçin zatlar getiripdi. Ol elinde sebet bilen öýüň daşyndan arka gapysyna çenli ýöräp gitdi. Ol öýüň daşyndan gaýdyp gelende, atyny öwrüp gitdi. Wagneriň dükanyna eltip berýän arabany Kal Sleşinger sürüp barýardy. Onuň gyzyl saçlary bardy.
  Mama hem. Onuň saçlary düýbünden gyzyl däldi. Ol ýer çägeli ýerdi. Gaşlary hem çägelidi.
  Indi Tar onuň köýneginiň, barmaklarynyň we belki-de ýüzüniň hapa bolandygy barada pikir etmeýärdi. Ol onuň [ýüzüne] seretmäge het edip bilmedi. Ol pikir edýärdi. Ol näme hakda pikir edýärdi?
  "Eger meni Esasy köçede görseň, meniň bilen gürleşmezdiň diýip pikir edýärin. Sen öz ýoluňda juda kynçylyk çekipsiň."
  Mame rahatlanmak isledi. Tar jogap bermek isledi, ýöne jogap berip bilmedi. Ol gyza şeýle ýakyndy welin, elini uzadyp, oňa degip bilerdi.
  Ol bir-iki zat aýtdy. "Eger şeýle özüne berlen bolsaň, näme üçin şeýle gürleýärsiň?" Onuň sesi biraz ýitidi [indi].
  Onuň Tara bilen Farliniň gyzy barada bilmeýändigi, pikirlerinde olary baglanyşdyrmaýandygy bellidi. Ol onuň bu ýere özüni görmek üçin gelendigini pikir edýärdi.
  Şol gezek Pit Welç ejesi myhmançylyga gelýän gyz bilen ambara girdi. Pit ylgady we gyza uruldy. Tar olaryň çardaha çykandyklaryny pikir etdi. Ol näçeräk bökmelidigini görmek üçin çardagyň gapysyndan aşak seretdi. Pit bökmek barada hiç zat aýtmady. Ol diňe öwündi. Jim Mur yzygiderli: "Men seniň hiç haçan şeýle etmändigiňe ynanýaryn. Men seniň hiç haçan şeýle etmändigiňe ynanýaryn" diýip gaýtalaýardy we Pit jogap berdi: "Biz hem şeýle etmändik. Men saňa aýdýaryn, biz muny etdik".
  Taryň batyrlygy bolsa, belki şeýle bolardy. Eger bir gezek batyrlyk eden bolsaňyz, belki indiki gezek bu öz-özünden bolar. Käbir oglanlar dogulanda howsala düşýärler, käbirleri bolsa beýle däl. Olar üçin hemme zat aňsat.
  [Indi] Taranyň sessizligi we gorkusy Mame-e ýokuşdy. Olar oturyp, ambaryň gapysyndan seretdiler.
  Başga bir zat boldy. Garry hanym Tompson ambara girip, Mameni çagyrdy. Ol Taryň içeri girenini gördümi? Iki çaga sessiz oturdylar. Garry aýal aşakda durdy. Tompsonlar birnäçe towuk saklaýardylar. Mame Tary rahatlandyrdy. "Ol ýumurtga gözleýär" diýip, ol ýuwaşlyk bilen pyşyrdady. Tar onuň sesini eşitmeýärdi.
  Olar [ikisi] ýene-de dymdylar we garry aýal ambardan çykanda, Mame turup, basgançaklardan ýokaryk çykmaga başlady.
  Belki, ol Tary ýigrenmäge başlandyr. Ol aşak düşende-de, gidende-de oňa seretmedi, Tar onuň ambardan çykanyny eşidende, ol birnäçe minut oturyp, gapydan çardaga seretdi.
  Ol aglamak isledi.
  Iň erbet tarapy, Farliniň gyzy Farliniň öýünden çykyp, ýola [ambara tarap] seredip durdy. Ol penjireden seredip, onuň we Mameniň [ambara] girýändigini görüp bilýärdi. Indi, eger Tara mümkinçiligi bolsa, ol hiç haçan onuň bilen gürleşmezdi, hiç haçan onuň bolýan ýerinde bolmaga het edip bilmezdi.
  Ol hiç haçan gyz bilen tanyşmaz. Eger batyrlygyň bolmasa, şeýle bolýar. Ol özüni urmak, özüne nähilidir bir ýol bilen zyýan ýetirmek isledi.
  Farliniň gyzy öýe gaýdyp gelende, ol çardagyň gapysyna baryp, mümkin boldugyça aşak düşdi, soňra ýykyldy. Onuň ýalňyş pikirleriniň bir bölegi hökmünde, ol özi bilen birnäçe köne gazetleri getirip, çardagyň içinde goýupdy.
  Eý Hudaý. Onuň şu wagtky deşiginden çykmagyň diňe emlägiň üstünden geçmekden başga ýoly ýokdy. Kiçijik gurak hendekiň ugrunda dyza çenli çuňluga çümüp boljak çöketlik bardy. Indi ol Tompsonlaryň ýa-da Farlileriň ýanyndan geçmezden gidip biljek ýeke-täk ýoldy.
  Tar ýumşak palçyga batyp, şol ýere ýöräp gitdi. Soňra ol itburun agaçlarynyň aýaklaryny ýyrtyp ýatan miweli gyrymsy agaçlaryň arasyndan geçmeli boldy.
  Ol muňa örän begendi. Agyrýan ýerleriň ýagdaýy diýen ýaly ýeňilleşdi.
  Eý, hökümdarym! [Hiç kim oglanyň käte hemme zatdan utananda nämeleri duýýandygyny bilmeýär.] Eger onuň batyrlygy bolsady. [Eger onuň batyrlygy bolsady.]
  Tar, eger ... bolsa, zatlaryň nähili boljakdygyny pikir etmezden saklanyp bilmedi.
  Eý, hökümdarym!
  Şondan soň, öýüňe baryp, Margareti, ejesini we beýlekileriň hemmesini gör. Ol Jim Mur bilen ýeke galanda, sorag berip bilerdi, ýöne alan jogaplary köp bolmazdy. "Eger mümkinçiligiň bolsa... Eger sen ambarda Pit ýaly gyz bilen bolsaň, şol wagt bolardy..."
  Sorag bermegiň näme manysy bar? Jim Mur diňe gülýärdi. "Ah, maňa hiç haçan şeýle mümkinçilik berilmez. Pitiň muny etmedigine ynanýaryn. Onuň diňe ýalançydygyna ynanýaryn."
  Tar üçin iň erbet zat öýde bolmazlykdy. Hiç kim hiç zat bilmeýärdi. Belki, şäherdäki nätanyş gyz, Farleýiň gyzy bilýärdi. Tar aýdyp bilmedi. Belki, ol köp nädogry zatlary pikir edýändir. [Hiç zat bolmady.] Şeýle gowy gyzyň näme pikir etjekdigini hiç haçan bilmersiň.
  Tar üçin iň erbet zat Farlileriň Esasy köçede arabada, ýanynda bir gyzyň oturanyny görmek bolardy. Eger Esasy köçede bolsa, ol dükana girip bilerdi, [we] ýaşaýyş jaý köçesinde bolsa, göni kimdir biriniň howlusyna girerdi. [Ol islendik howla] it bilen ýa-da itsiz girerdi. "Häzir it bilen ýüzbe-ýüz bolmakdan itiň dişlemegi gowy" diýip pikir etdi ol.
  Ol garaňky düşýänçä gazeti Farleýe äkitmedi we polkownige Esasy köçede duşuşanda pul tölemäge rugsat berdi.
  Polkownik şikaýat edip biler. "Sen öň şeýle çalt gelýärdiň. Poýezd her gün gijä galyp bilmez."
  Tar gazet bilen gijä galmagyny dowam etdirdi we güýz gelip, nätanyş gyz şähere gaýdyp gelýänçä, iň amatly däl pursatlarda gizlin çykyp gitdi. Şonda onuň ýagdaýy gowy bolardy. [Ol] Mame Tompsondan gaça biljekdigini pikir etdi. Ol şähere köp gelmeýärdi we mekdep başlanda, ol başga synpda okaýardy.
  Ol gowy bolardy, sebäbi belki ol hem utanýardy.
  Belki, käwagt, olar söýşüp ýörenlerinde, ikisi hem uly bolanda, gyz oňa gülüpdir. Bu pikir Tar üçin çydap bolmajak derejede kyn pikirdi, ýöne ol ony bir gyra goýdy. Ol gijelerine gaýdyp gelmegi mümkin - belli bir wagta çenli] [ýöne bu köp bolmaýardy. Şeýle bolanda, esasan gijelerine, ol düşekde ýatan wagty bolýardy.]
  [Belki, utanç duýgusy uzak dowam etmez. Gije düşende, ol tiz wagtdan uklap galdy ýa-da başga bir zat hakda pikirlenip başlady.]
  [Indi ol batyrlygy bolsa näme bolup biljekdigi barada pikir etdi. Bu pikir gijelerine oňa gelende, uklap galmagy üçin has köp wagt gerek boldy.]
  OceanofPDF.com
  V BÖLÜM
  
  OceanofPDF.com
  XVI BAP
  
  GÜNLER _ _ Ogaýo ştatynyň Tar şäheriniň toprakly köçelerinde gar ýagyp, soňra çuň, palçykly ýagyş ýagdy. Mart aýy hemişe birnäçe ýyly günleri getirýär. Tar, Jim Mur, Hal Braun we başga-da birnäçe adam suwa düşmek üçin ýere gitdiler. Suw ýokarydy. Derýanyň kenarynda sögütler gülleýärdi. Oglanlara tebigatyň hemmesi "Bahar geldi, ýaz geldi" diýip gygyrýan ýalydy. Agyr paltolary we agyr ädikleri çykarmak nähili gyzyklydy. Murhedli oglanlar arzan ädikleri geýmeli boldular, mart aýyna çenli olarda deşikler bardy. Sowuk günlerde gar döwülen dabanlardan ýarylyp gidýärdi.
  Oglanlar derýanyň kenarynda durup, biri-birine seretdiler. Birnäçe mör-möjek ýitip gitdi. Taranyň ýüzünden bir ary uçup geçdi. "Hudaý! Synap gör! Sen gir, men hem girerin."
  Oglanlar geýimlerini çykaryp, suwa çümdüler. Nähili lapykeçlik! Çalt akýan suw nähili buzlydy! Olar derrew suwa çykyp, titräp geýindiler.
  Ýöne derýalaryň kenarynda, ýapraksyz tokaý zolaklarynda, ýagty we açyk günüň aşagynda gezmek gyzykly. Mekdebe gitmezlik üçin ajaýyp gün. Aýdaly, bir oglan gözegçiden gizlenýär. Tapawudy näme?
  Sowuk gyş aýlarynda Taryň kakasy köplenç öýünden daşarda bolýardy. Onuň durmuşa çykan inçe aýal ýedi çaganyň ejesidi. Munuň aýala nähili täsir edýändigini bilýärsiňiz. Ol özüni gowy duýmadyk wagty, ol şeytana meňzeýär. Aryk ýaňaklar, egri eginler, yzygiderli el gysyşýan.
  Ata Tara ýaly adamlar durmuşy nähili bolsa, şeýle kabul edýärler. Durmuş olaryň üstünden suw akyp geçýän ýaly akýar. Howanyň gamgyn, çözüp bilmeýän meseleleriň bilen dolu ýerinde, diňe özüň bolup ýaşamagyň manysy näme?
  Dik Murhed adamlary söýýärdi, olar hem ony söýýärdiler. Ol fermalarda ertekiler gürrüň berýärdi we güýçli alma şerabyny içýärdi. Tar ömrüniň dowamynda Dik bilen şäherden daşary çykan birnäçe syýahatyny soň ýadyna salýardy.
  Bir öýde ol iki sany görnükli nemes aýalyny gördü: biri öýlenen, beýlekisi bolsa boýdak we onuň gyz dogany bilen ýaşaýardy. Nemes aýalynyň adamsy hem täsirlidi. Olaryň stolunda bir çelek içgi we köp mukdarda iýmit bardy. Dik şäherde, Murhedleriň öýünde däl-de, ol ýerde öz öýünde ýalydy. Şol agşam goňşular geldi we hemmeler tans edýärdi. Dik uly gyzlary silkýän çaga ýaly görünýärdi. Ol ähli erkekleri güldürýän degişmeleri aýdyp bilýärdi, aýallar bolsa gülüşip, gyzarýardylar. Tar degişmeleri düşünip bilmedi. Ol burçda oturyp, tomaşa etdi.
  Başga bir ýazda, bir topar erkek obadaky derýanyň kenaryndaky tokaýda düşelge gurdy. Olar öňki esgerlerdi we gijäni şoňa baý geçirdiler.
  Garaňky düşensoň, aýallar geldi. Dik şonda şöhle saçyp başlady. Adamlar ony halaýardylar, sebäbi ol hemme zady janlandyrýardy. Şol gije otda, hemmeler Taryň uklap ýatyr diýip pikir edende, erkekler we aýallar biraz ýagtylandylar. Dik aýal bilen garaňkylyga gaýdyp gitdi. Aýallaryň kimdigini we erkekleriň kimdigini aýtmak mümkin däldi. Dik dürli adamlary tanaýardy. Onuň şäherde öýünde bir durmuşy bardy, daşary ýurtda bolsa başga bir durmuşy bardy. Näme üçin ogluny şeýle ekspedisiýalara alyp gitdi? Belki, Meri Murhed ondan oglany alyp gitmegini haýyş edendir we ol nädip ret etmelidigini bilmeýärdi. Tar uzak wagtlap gidip bilmedi. Ol şähere gaýdyp, resminamalary bilen meşgullanmalydy. Iki gezek hem agşam şäherden çykdylar we Dik ony ertesi gün yzyna getirdi. Soňra Dik ýene-de ýeke özi uklady. Taryň kakasy bolan adamyň ýolbaşçylygyndaky iki durmuş, şäheriň köp sessiz görünýän adamlarynyň ýolbaşçylygyndaky iki durmuş.
  Tar zatlary düşünmekde haýaldy. Oglan wagtyň gazetleri gözüň ýumulyp satmaga çykmaýarsyň. Köp görseň, şonça-da gowy görýärsiň.
  Belki, soňra özüňiz birnäçe bäşlik görnüşini alyp bararsyňyz. Şu gün siz başga zat, ertir başga zat, howa ýaly üýtgeýärsiňiz.
  Hormatly adamlar hem, şeýle hem abraýly däl adamlar hem bar. Umuman, örän abraýly bolmazlyk has gyzykly. Hormatly, gowy adamlar köp zady ýitirýärler.
  Belki, Taranyň ejesi hiç haçan aýtmadyk zatlaryny bilýändir. Onuň bilýän ýa-da bilmeýän zatlary Tarany ömrüniň ahyryna çenli oýlanmaga we oýlanmaga mejbur etdi. Kakasyna bolan ýigrenç duýuldy we soň, uzak wagtdan soň, [düşünje başlandy]. Köp aýallar ärleri üçin ene ýalydyr. Şeýle bolmaly. Käbir erkekler ulalyp bilmeýärler. Aýalyň köp çagasy bar we ol şeýle-şeýle zatlary alýar. Erkekden isleýän zadyny indi ilki bilen islemeýär. Ony goýberip, öz işiňi etmek has gowudyr. Durmuş hiç birimiz üçin şeýle gyzykly däl, hatda garyp bolsak-da. Aýalyň çagalaryna mümkinçilik bermegini isleýän wagty gelýär we ol diňe şuny isleýär. Ol munuň bolup geçjekdigini görmek üçin ýeterlik ýaşamak isleýär, soňra bolsa...
  Tara eje çagalarynyň köpüsiniň oglan bolandygyna begenen bolmaly. Kartlar oglanlar üçin amatly tertipde düzülýär. Men muny inkär etmerin.
  Tara ejesiniň hemişe ýarym keselli we yzygiderli ejiz bolýan Murhed öýi Dik ýaly adam üçin ýer däldi. Indi öýüň eýesi dartgynly ýaşaýardy. Ol heniz ölmek islemeýänligi üçin ýaşaýardy.
  Şeýle aýal örän tutanýerli we sessiz ulalýar. Onuň äri, çagalaryndan has köp, onuň sessizligini bir görnüşli käýinç hökmünde kabul edýär. Hudaýym, adam näme edip biler?
  Meri Murhediň bedenini näbelli bir kesel gurşap alýardy. Ol öý işlerini Margaretiň kömegi bilen edýärdi we eşiklerini ýuwmagyny dowam etdirýärdi, ýöne onuň reňki barha solýardy we elleri barha titräp başlady. Jon her gün fabrikada işleýärdi. Ol hem hemişe dymýardy. Belki, bu iş onuň ýaş bedeni üçin juda agyrdy. Çagalykda hiç kim Tara bilen çagalaryň zähmeti baradaky kanunlar barada gürleşmeýärdi.
  Taryň ejesiniň inçe, uzyn, çürt-küýr barmaklary ony özüne çekdi. Ol olary has soň, onuň keşbi ýadyndan çykyp başlanda aýdyň ýadyna saldy. Belki, ejesiniň elleriniň ýady ony başgalaryň elleri barada şeýle köp pikirlendirdi. Ýaş aşyklaryň biri-birine mähir bilen degýän, suratkeşleriň uzak ýyllaryň dowamynda ellerini öz göz öňüne getirmeleriniň görkezmelerine eýermek üçin tälim berýän, ussahanalardaky erkekleriň gurallary tutýan elleri. Süňksüz, ýumşak adamlaryň elleriniň ujundaky ýaş we güýçli, süňksüz, ýumşak eller, başga adamlary ýykýan söweşijileriň elleri, ägirt uly lokomotiwleriň gaz pedallarynda demir ýol inženerleriniň durnukly, sessiz elleri, gijelerine jesetlere tarap süýşýän ýumşak eller. Garramaga, titräp başlaýan eller - bäbege degýän enäniň elleri, aýdyň ýadynda galan enäniň elleri, ýatdan çykarylan kakanyň elleri. Kakam ertekiler gürrüň berýän, uly nemes aýallaryny batyrgaýlyk bilen tutup, eline gelenini tutup, öňe barýan ýarym gozgalaňçy adamy ýadyna saldy. Eýsem, erkek näme etmeli?
  Gyşda, Mame Tompson bilen hammamda geçiren tomusdan soň, Tar öň hiç haçan hakykatdanam pikir etmeýän köp zady we adamlary ýigrenmäge başlady.
  Käwagt ol kakasyndan, käwagt Hokins atly adamdan ýigrenýärdi. Käwagt şäherde ýaşaýan, ýöne aýda bir gezek öýüne gaýdyp gelýän syýahatçy. Käwagt bolsa aklawçy bolan Ueýli atly adama ýigrenýärdi, ýöne Taryň pikiriçe, bu manysyzdy.
  Taryň ýigrenji diýen ýaly doly pul bilen baglanyşyklydy. Ony gije-gündiz gynaýan pula bolan teşnelik gynaýardy. Bu duýgy ejesiniň keselinden has-da güýçlendi. Murhedleriň puly bolsady, uly, ýyly öýleri bolsady, ejesiniň gazet bilen baryp gören käbir aýallary ýaly köp ýyly eşikleri bolsady...
  Taranyň kakasy başgaça adam bolup bilerdi. Geýler size aýratyn bir zat üçin gerek bolmadyk, ýöne diňe göwün açmak isleýän wagtyňyz gowy bolýar. Olar sizi güldürip bilerler.
  Aýdaly, hakykatdanam gülmek islemeýärsiňiz.
  Şol gyşda, Jon zawodda işläninden soň, ol garaňky düşenden soň öýüne gaýdyp geldi. Tar garaňkyda gazetleri eltip berýärdi. Margaret mekdepden öýüne howlukdy we ejesine kömek etdi. Margaret Kaka K.dy.
  Tar pul hakda köp pikir edýärdi. Ol iýmit we egin-eşik hakda pikir edýärdi. Şäherden bir adam gelip, howuzda typmak üçin gitdi. Ol polkownik Farleýe myhmançylyga gelen gyzyň kakasydy. Tar şeýle maşgaladan şeýle gyza ýakynlaşyp biljekdigini pikir edip, örän howsala düşýärdi. Jenap Farleý howuzda typmak üçin Tardan paltosyny saklamagyny haýyş etdi. Ol ony almaga gelende, Tardan elli sente berdi. Ol Taryň kimdigini bilmeýärdi, göýä paltosyny asýan taýagy ýalydy.
  Taryň ýigrimi minutlap saklaýan paltosy ýüň bilen örtülipdi. Ol Taryň öň hiç haçan görmedik matadan ýasalypdy. Bu adam, Taryň kakasy bilen ýaşdaş bolsa-da, oglan ýaly görünýärdi. Onuň geýen ähli zatlary şatlykly we gynançlydy. Bu patyşanyň geýip biljek paltosydy. "Eger seniň ýeterlik puluň bolsa, sen patyşa ýaly hereket edýärsiň we alada etjek zadyň ýok" diýip, Tar pikir etdi.
  Taryň ejesiniň şeýle paltosy bolsady. Pikirlenmegiň manysy näme? Pikirlenip başlaýarsyň we barha gynanýarsyň. Munuň peýdasy näme? Eger şeýle dowam etseň, belki çagany oýnap bilersiň. Başga bir çaga gelip: "Näme boldy, Tar?" diýýär. Näme diýjek bolýarsyň?
  Tar pul gazanmagyň täze usullaryny oýlap tapmaga sagatlap synanyşdy. Şäherde iş bardy, ýöne köp oglanlar ony gözleýärdi. Ol syýahat edýän erkekleriň, otlulardan owadan, ýyly eşikler bilen düşýänlerini we ýyly geýinýän aýallaryň bardygyny gördü. Şäherde ýaşaýan bir syýahatçy aýalyny görmek üçin öýüne geldi. Ol Şuteriň barynda iki erkek bilen içgi içip durdy we Tar ony gazet üçin bergili puluny alanda, jübüsinden uly bir bukja kagyz pul çykardy.
  - Aý, haý, dostum, meniň gaýry pulum ýok. Muny indiki gezek üçin sakla.
  Hakykatdanam, olary goýberiň! Şeýle adamlar kyrk sentiň nämedigini bilmeýärler. Bular başgalaryň puluny jübüsinde saklap ýören adamlar! Eger siz gaharlanyp, berk dursaňyz, olar gazeti çykarmagy bes ederler. Müşderileri ýitirmäge mümkinçiligiňiz ýok.
  Bir agşam Tar iki sagatlap pul almaga synanyşyp, Aklawçy Ueýliniň ofisinde garaşdy. Roždestwo golaýlap gelýärdi. Aklawçy Ueýli oňa elli sent bergilidi. Ol aklawçynyň ofisine basgançaklardan çykýan bir adamy görüp, belki-de, bu adamyň müşderisidigini pikir etdi. Ol [Aklawçy Ueýli] ýaly adamlara üns bermelidi. Ol tutuş şähere pul bergilidi. Şeýle adamyň puly bolsa, ony ýygnap alardy, ýöne ol oňa köp gelmeýärdi. Sen ol ýerde bolmalydyň.
  Şol agşam, Roždestwodan bir hepde öň, Tar bir daýhanyň ofise golaýlaşýandygyny gördü we kagyzlary bilen otlusy gijä galandygy üçin, onuň yzyndan geldi. Aklawçynyň oturan ýerinde kiçijik, garaňky daşky ofis we ojakly içki ofis bardy.
  Daşarda garaşmaly bolsaň, sowuklamaga uçrardyň. Iki ýa-da üç arzan oturgyç, ejiz arzan stol. Hatda seretmäge žurnal hem ýok. Eger şeýle bir žurnal bolsa-da, hiç zat görüp bilmejek derejede garaňky bolardy.
  Tar öz ofisinde oturyp, ýigrenç bilen garaşdy. Ol şäherdäki beýleki aklawçylar barada pikir etdi. Aklawçy Kingiň uly, owadan we arassa ofisi bardy. Adamlar onuň başga adamlaryň aýallary bilen gezýändigini aýdýardylar. Ol akylly adamdy, şäherdäki ähli gowy amallaryň eýesidi. Eger şeýle adamyň size bergisi bolsa, alada etmezdiňiz. Siz oňa bir gezek köçede gabat geldiňiz we ol size hiç zat aýtman töleýärdi, diňe özi çözüp, görnüşi ýaly, size çärýek puluny köp bermeýärdi. Roždestwoda şeýle adamyň bahasy bir dollara deňdi. Eger Roždestwodan bäri iki hepde geçen bolsa, ol sizi gören badyna ondan ýüz öwürerdi.
  Şeýle adam başga adamlaryň aýallary bilen erkin bolup bilerdi, ol ajaýyp tejribe üçin taýýar bolup bilerdi. Belki, beýleki aklawçylar onuň muny diňe göriplik sebäpli edendigini aýtdylar, mundan başga-da, onuň aýaly gaty biperwaýdy. Käwagt Tar gündelik gazet bilen aýlanyp ýörende, aýaly hatda saçyny hem düzetmeýärdi. Howlydaky ot hiç haçan biçilmeýärdi, hiç zat saklanmaýardy, ýöne Aklawçy King öz ofisini nähili gurandygy bilen munuň öwezini doldy. Belki, ony şeýle gowy aklawçy eden zat, öýünde däl-de, ofisde galmaga bolan höwesidi.
  Tar uzak wagtlap Aklawçy Ueýliň ofisinde oturdy. Ol içeridäki sesleri eşidip bilýärdi. Daýhan ahyrsoňy gitmäge başlanda, iki adam daşky gapynyň ýanynda bir pursat durdular, soňra daýhan jübüsinden biraz pul çykaryp, aklawça berdi. Ol gidýän mahaly, Taryň üstüne düşüp galdy, ol eger kanuny işi bolsa, ony Ueýli ýaly adama däl-de, Aklawçy Kinge äkider öýdüpdi.
  Ol ýerinden turup, Whaleýiň aklawçysynyň kabinetine girdi. "Onuň maňa başga bir güne çenli garaşmagy aýtmagy mümkin däl." Adam penjiräniň ýanynda puluny saklap durdy.
  Ol Taryň näme isleýändigini bilýärdi. "Men size näçe bergili?" diýip sorady. Ol elli sentdi. Ol iki dollarlyk banknot çykardy we Tar çalt pikirlenmeli boldy. Eger oglan onuň gyzarýandygyny görüp, bagtly bolsa, ol adam oňa Roždestwo üçin bir dollar berip biler ýa-da hiç zat berip bilmez. Tar özünde gaýtargy ýok diýmegi makul bildi. Ol adam Roždestwonyň golaýlaşýandygyny pikir edip, oňa goşmaça elli sent berip biler ýa-da "Bolýar, indiki hepde gaýdyp gel" diýip biler we Tar boşuna garaşmaly bolar. Ol hemmesini täzeden etmeli bolar.
  - Meniň gaýry pulum ýok, - diýdi Tar. Her niçigem bolsa, ol bu işe girişdi. Adam bir pursat ikirjiňlendi. Onuň gözlerinde näbelli bir ýagtylyk bardy. Tar ýaly oglana pul gerek bolanda, ol adamlaryň gözüne seretmegi öwrenýär. Ahyrsoňy, Aklawçy Ueýliniň üç-dört çagasy bardy we müşderileri köp gelmeýärdi. Belki, ol çagalary üçin Roždestwo baýramyny pikir edýändir.
  Şeýle adam karara gelip bilmese, ol bir samsyklyk edip biler. Şonuň üçin ol şeýle edýär. Tar elinde iki dollarlyk pul bilen garaşyp durdy, ony gaýtaryp bermegi teklip etmedi, adam bolsa näme etjegini bilmedi. Ilki bilen ol eli bilen kiçijik, gaty güýçli bolmadyk hereket etdi, soňra ony güýçlendirdi.
  Ol çümdü. Tar biraz utanç we biraz buýsanç duýdy. Ol adam bilen gowy gatnaşykda bolupdyr. "Aý, gaýryny sakla. Bu Roždestwo üçin" diýdi adam. Tar goşmaça bir ýarym dollar alanyna şeýle geň galdy welin, jogap berip bilmedi. Daşaryk çykanda, hatda Aklawçy Whaleýe minnetdarlyk bildirmändigini düşündi. Ol yzyna gaýdyp, goşmaça dollary aklawçynyň stolunyň üstüne goýmak isledi. "Siziň ýaly adamdan Roždestwo üçin elli sent ýeterlik. Roždestwo gelende, onuň çagalaryna sowgat satyn almaga bir sent hem galmazlygy mümkin." Aklawçy gara palto geýipdi, ýalpyldawukdy we kiçijik gara galstuk hem ýalpyldawukdy. Tar yzyna gaýdyp gitmek islemedi we puly saklamak isledi. Ol näme etjegini bilmedi. Ol adam bilen oýun oýnapdy, gaýryny alanda gaýrynym ýok diýipdi we oýun gaty gowy işläpdi. Eger ol meýilleşdirişi ýaly azyndan elli sent alan bolsady, hemme zat gowy bolardy.
  Ol bir ýarym dollary özi üçin saklap, ejesine alyp gitdi, ýöne birnäçe günläp bu waka barada her gezek oýlananda utanýardy.
  Şeýle-de bolsa, şeýle. Bir zady mugt almak üçin akylly bir meýilnama oýlap tapýarsyň we ony alýarsyň, [we] soň bolsa ony alanyňda, ol umyt edeniň ýaly gowy bolmaýar.
  OceanofPDF.com
  XVII BAP
  
  HEMMELER IÝMIT IÝÝÄR. [Tar Murhed iýmit barada köp pikir edýärdi.] Dik Murhed şäherden daşary çykanda, onuň ýagdaýy gowydy. Köp adamlar iýmit barada gowy zatlar aýdýardylar. Käbir aýallar tebigy aşpezlerdi, käbirleri bolsa beýle däldi. Bakkal dükanynda iýmit satýardy we ony öýüne getirip bilýärdi. Zawodda işleýän Jonyň uly bir zada mätäçligi bardy. Ol eýýäm ulalypdy we erkek ýaly görünýärdi. Öýde , gijelerine we ýekşenbe günleri ejesi ýaly dymýardy. Belki, bu onuň aladalanmagyndan, belki-de köp işlemeli bolmagyndandyr. Ol welosipedleriň öndürilýän ýerinde işleýärdi, ýöne onuň welosipedleri ýokdy. Tar köplenç uzyn kerpiç zawodynyň ýanyndan geçýärdi. Gyşda ähli penjireler ýapykdy we penjirelerde demir torlar bardy. Bu ogrylaryň gijelerine içeri girmeginiň öňüni almak üçin edildi, ýöne binany şäher türmesine meňzetdi, diňe has ulydy. Birnäçe wagtdan Tara [işlemek üçin] şol ýere gitmeli bolar we Robert gazet satmak bilen meşgullanar. Wagty golaýlap geldi.
  Tar zawodyň işçisi boljak wagty hakda pikir etmekden gorkýardy. Ol geň düýşler görýärdi. Aýdaly, ol asla Murhed däl eken. Ol daşary ýurda gidýän baý adamyň ogly bolup biler. Ol adam ejesiniň ýanyna gelip: "Ine, meniň çagam. Onuň ejesi öldi, men daşary ýurda gitmeli bolaryn. Eger men gaýdyp gelmesem, ony öz çagaňyz ýaly saklap bilersiňiz. Oňa bu barada hiç haçan aýtmaň. Bir gün men gaýdyp gelerin, soň bolsa näme görýändigimizi göreris" diýdi.
  Bu düýşi görende, Tar ejesine üns bilen seretdi. Ol kakasyna, Jon, Robert we Margarete seretdi. Bolýar, ol özüni beýlekilerden tapawutlandyrýandygyny göz öňüne getirmäge synanyşdy. Düýş oňa biraz wepaly däl ýaly duýdurdy. Ol barmaklary bilen burnuny eli bilen tutdy. Ol Jonuň ýa-da Margaretiňki bilen birmeňzeş däldi.
  Ahyrsoňy onuň başga nesildendigi mälim bolanda, ol hiç haçan başgalaryň artykmaçlygyndan peýdalanmazdy. Onuň köp puly bolardy we ähli Murhedler öz deň-duşlary ýaly kabul edilerdi. Belki, ol ejesiniň ýanyna baryp: "Hiç kime bildirme. Bu syr meniň sandygymda gömülipdir. Ol şol ýerde hemişelik möhürlenip galar. Jon kolleje gider, Margaretiň owadan eşikleri bolar, Robertiň bolsa welosiped bolar" diýerdi.
  Şeýle pikirler Taryň beýleki Murhedleriň hemmesine örän söýgüsini döretdi. Ol ejesi üçin nähili ajaýyp zatlar satyn alardy. Dik Murhediň şäherde aýlanyp, aýnalary goýup ýörenini pikir edip, ol ýylgyrmalydy. Onuň modaly ýelekleri, tüýli paltosy bolup bilerdi. Onuň işlemegi hökman däldi; ol diňe şäher orkestriniň ýolbaşçysy ýa-da şuňa meňzeş bir zat bolup wagtyny geçirip bilerdi.
  Elbetde, Jon bilen Margaret Taryň kellesinde nämeleriň bolup geçýändigini bilseler, gülüp bilerlerdi, ýöne hiç kimiň bilmegi zerur däldi. Elbetde, bu hakykat däldi; bu onuň gijelerine ýatyp galandan soň we gyş agşamlarynda kagyzlary bilen garaňky köçelerden geçip barýarka pikir edip biljek zadydy.
  Käwagt, gowy geýinen bir adam otludan düşende, Tar arzuwynyň hasyl boljak ýaly duýýardy. Kaşki, şol adam onuň ýanyna baryp: "Oglum, oglum. Men seniň kakaň. Men daşary ýurtlara syýahat etdim we ägirt uly baýlyk topladym. Indi seni baýatmaga geldim. Sende ýüregiň isleýän ähli zat bolar" diýse, Tar gaty geň galmaz diýip pikir etdi. Her niçigem bolsa, ol muňa taýýardy, ol hemme zady göz öňünde tutupdy.
  Taryň ejesi we onuň gyz dogany Margaret hemişe iýmit barada pikir etmeli bolýardylar. Aç oglanlar üçin günde üç gezek nahar. Ýygnap goýmaly zatlar. Käwagt, Dik uzak wagtlap ýok wagty, öýüne köp mukdarda oba kolbasasy ýa-da doňuz eti bilen gelerdi.
  Başga wagtlarda, esasanam gyşda, Moorheads gaty pese gaçýardy. Olar hepdede diňe bir gezek et iýýärdiler, ýag iýmeýärdiler, pirog iýmeýärdiler, hatda ýekşenbe günleri hem iýmeýärdiler. Olar mekgejöwen unundan tort we kelem şorbasyny bişirip, içine ýagly doňuz etiniň böleklerini goýýardylar. Çöregi siňdirip bolýardy.
  Meri Murhed duzly doňuz etiniň böleklerini alyp, onuň içindeki ýagy gowrudy. Soňra sous taýýarlady. Ol çörek bilen gowy boldy. Lobýa möhümdir. Siz duzly doňuz etinden şorba taýýarlaýarsyňyz. Her niçigem bolsa, ol gaty erbet däl we doýgun.
  Hal Braun we Jim Mur käwagt Tary öýlerine nahara gitmäge ynandyrýardylar. Kiçi şäherliler muny hemişe edýärler. Belki, Tar Hal öý işlerine kömek edýändir we Hal onuň bilen bile gazet ýazyp ýördi. Wagtal-wagtal kimdir biriniň öýüne baryp görmek bolýar, ýöne eger siz muny köp etseňiz, ony öýüňize çagyryp bilersiňiz. Gowşak ýa-da kelem şorbasy zerur bolanda ýeterlik bolar, ýöne myhmanyňyzdan oturyp naharlanmagyny haýyş etme. Eger siz garyp we mätäç bolsaňyz, tutuş şäheriň muny bilmegini we bu barada gürleşmegini islemeýärsiňiz.
  Lobýa ýa-da kelem şorbasy, belki-de, aşhana stolunda peçiň ýanynda iýilýändir, ah! Käwagt gyşda Moorheadlar birden köp ot ýakyp bilmeýärdiler. Olar iýmeli, öý işlerini etmeli, ýatmaga geýinmeli we aşhanadaky ähli zady etmeli bolýardylar. Olar iýip otyrka, Tara eje Margaretden iýmit getirmegini haýyş etdi. Bu, çagalaryň öňki gün gap-gaçlary ýuwandan soň elleriniň nähili titräp durandygyny görmezligi üçin edildi.
  Tar ol ýere gidende, Braunlar maşgalasy şeýle köpçülikdi. Dünýäde şeýle köp zat bar diýip pikir etmezdiň. Eger elinden geleniniň hemmesini alsaň, hiç kim görmezdi. Diňe stola seretmegiň özi gözleriňi agyrdýardy.
  Olaryň ajaýyp kartoşka ezilen tabaklary, gowy sously gowrulan towuk eti bardy - belki-de, içinde suwda ýüzýän kiçijik et bölekleri - inçe hem däl - stakanlarda on iki görnüşli jele we žele - ol şeýle owadan, şeýle owadan görünýärdi welin, çemçe alyp, onuň görnüşini bozmak mümkin däldi - goňur şekerde bişirilen süýji kartoşka - şeker ereýär we olaryň üstünde goýy süýjülik emele getirýär - alma, banan we apelsin bilen doldurylan uly gaplar, uly gapda bişirilen lobya - hemmesiniň üstünde goňur - käwagt Roždestwo ýa-da Şükür güni ýa-da şuňa meňzeş zatlar bolmadyk wagtlarda hindi, üç ýa-da dört görnüşli pirog, gatlakly tortlar we gatlaklaryň arasynda goňur süýjülikler - üstünde ak glazur, käwagt içine gyzyl süýjülikler sokup goýlup - alma köfteleri.
  Tar her gezek gelende, stoluň üstünde dürli zatlar bolýardy - olaryň köpüsi, we hemişe gowylary. Hal Braunyň semiz bolmandygy geň galdyrýar. Ol Tar ýaly arrykdy.
  Eger Mama Braun aşpezlik etmeýän bolsa, Braun gyzlarynyň biri aşpezlik edýärdi. Olaryň hemmesi gowy aşpezlerdi. Tar, mümkinçilik berilse, Margaretiň hem şeýle aşpezlik edip biljekdigine pul goýmaga taýýardy. Seniň bişirip bilýän ähli zadyň, şeýle hem ýeterlik naharyň bolmaly.
  Howa nähili sowuk bolsa-da, şeýle iýmitlendirmeden soň özüňizi doly ýyly duýýarsyňyz. Paltoňyzyň düwmelerini açyp, köçede ýöräp bilersiňiz. Daşarda, hatda howanyň tersliginde-de, diýen ýaly derleýärsiňiz.
  Hal Braun Tar bilen ýaşdady we hemmeleriň ulalan maşgalasynda ýaşaýardy. Braun gyzlary - Keýt, Su, Salli, Jeýn we Meri - uly, güýçli gyzlardy - olaryň bäşisi - we şäheriň merkezinde Braun dükanynda işleýän uly dogany bardy. Ol örän uzyn we iri bolany üçin oňa gysga Braun diýýärdiler. Bolýa, onuň boýy alty fut üç dýuýmdy. Braunyň iýmitleniş usuly, hawa, oňa kömek etdi. Ol bir eli bilen Halyň paltosynyň ýakasyndan, beýleki eli bilen Taryňkysyndan tutup, ikisini hem azajyk tagalla bilen ýerden galdyryp bilýärdi.
  Ma Braun şeýle uly däldi. Ol Taryň ejesi ýaly uzyn däldi. Onuň Şorti ýaly ogly ýa-da onuň ýaly gyzlary bolup biljekdigini hiç haçan göz öňüne getirip bilmersiňiz. Tar bilen Jim Mur käwagt bu barada gürleşýärdiler. "Wah, bu mümkin däl ýaly" diýdi Jim.
  Gysga boýly Braunyň eginleri at ýalydy. Belki, bu iýmitdir. Belki, Hal bir gün şeýle bolar. Şeýle-de bolsa, Murlar gowy iýýärdi we Jim Tar ýaly uzyn däldi, ýöne biraz semizdi. Ma Braun beýlekiler ýaly iýmit iýýärdi. Oňa serediň.
  Pa Braun we gyzlar ulydy. Öýde bolanda, Pa Braun - olar oňa Kal diýýärdiler - seýrek bir söz aýdardy. Gyzlar öýde iň sesli gyzlardy, Şorti, Hal we ejesi bilen birlikde. Ejeleri olary yzygiderli käýeýärdi, ýöne ol hiç zat diýmeýärdi we hiç kim oňa üns bermedi. Çagalar gülüşýärdiler we degişmeler edýärdiler, käte agşamlyk naharyndan soň ähli gyzlar Şortiniň üstüne ylgap, ony ýere zyňmaga synanyşýardylar. Eger olar bir-iki gap döwseler, Ma Braun olara käýeýärdi, ýöne hiç kimiň aladasy ýokdy. Olar döwende, Hal uly doganyna kömek etmäge synanyşýardy, ýöne ol muňa üns bermedi. Bu tomaşa etmek üçin ajaýyp bir zatdy. Gyzlaryň köýnekleri ýyrtyk bolsa, bu hiç hili ähmiýete eýe däldi. Hiç kim gaharlanmaýardy.
  Agşamlyk naharyndan soň Kal Braun myhman otagyna girip, kitap okamaga oturdy. Ol hemişe "Ben Hur", "Romola" we "Dikkensiň eserleri" ýaly kitaplary okaýardy we gyzlaryň biri gelip pianino çalsa, derrew dowam ederdi.
  Öýünde bolanda elinde hemişe kitap bolýan adam! Ol şäherdäki iň uly erkek geýimleri dükanynyň eýesidi. Uzyn stollaryň üstünde müň sany kostýum bolmaly. Öňünden bäş dollara we hepdede bir dollara kostýum alyp bolýardy. Ine, Tar, Jon we Robert özleriniňkini şeýle aldylar.
  Bir gyş agşamy nahardan soň Braunyň öýünde ähli zat açylyp başlanda, Ma Braun gygyryp: "Indi özüňi gowy alyp bar. Kakaňyň okaýandygyny görmeýärsiňmi?" diýip soraýardy. Emma hiç kim üns bermedi. Kal Braun muňa üns bermeýän ýalydy. Ol bir zat aýdanda: "Aý, olary rahat goýuň" diýerdi. Köplenç, ol muňa üns bermedi.
  Tar biraz gyrada durup, gizlenmäge synanyşdy. Braunlaryň öýüne naharlanmak gowydy, ýöne ol muny köp edip bilmeýärdi. Dik Murhed ýaly kakanyň we Meri Murhed ýaly ejesiniň bolmagy Braunlar ýaly maşgalanyň bir bölegi bolmak ýaly däldi.
  Ol Hal Brauny ýa-da Jim Mury Murhedleriň öýüne gelip, kelem şorbasyny içmäge çagyryp bilmedi.
  Bolýar, iýmit ýeke-täk zat däl. Jim ýa-da Hal muňa üns bermezligi mümkin. Emma Meri Murhed, Taranyň uly dogany Jon, Margaret muňa üns bererdi. Murhedler munuň bilen buýsanýardylar. Taranyň öýünde hemme zat gizlindi. Sen düşekde ýatardyň, doganyň Jon bolsa seniň ýanyňda, şol bir düşekde ýatardy. Margaret goňşy otagda ýatardy. Onuň öz otagy gerekdi. Sebäbi ol gyzdy.
  Sen düşekde ýatyp pikirlenýärsiň. Jon hem şeýle edýän bolmagy mümkin, Margaret hem şeýle edýän bolmagy mümkin. Murhed şol sagatda hiç zat aýtmady.
  Tar [Brownsda] uly naharhana otagynyň burçunda gizlenip, Hal Braunyň kakasyna seredýärdi. Adam garrap, saçy çal reňke boýalypdy. Gözleriniň töwereginde kiçijik gyrymsyklar bardy. Kitap okanda, ol gözlük dakynardy. Egin-eşik satyjysy baý daýhanyň oglydy. Ol başga bir [baý] daýhanyň gyzyna öýlendi. Soňra şähere gelip, dükan açdy. Kakasy ölenden soň, ol fermany miras aldy, soňra bolsa aýaly hem puly miras aldy.
  Bu adamlar hemişe bir ýerde ýaşaýardylar. Iýmit, egin-eşik we ýyly jaýlar hemişe köpdi. Olar bir ýerden beýleki ýere göçüp-gonmaýardylar; olar kiçi, hapa jaýlarda ýaşaýardylar we birden öý töleginiň tölenmelidigi we ony töläp bilmeýändigi üçin gitdiler.
  Olar gururlanmaýardylar, gururlanmaga zerurlyk ýokdy.
  Braunlaryň öýi ýyly we howpsuz duýulýar. Güýçli, owadan gyzlar ýerde uzyn boýly doganlary bilen göreşýärler. Köýnekler ýyrtylyp dur.
  Goňur gyzlar sygyr sagmagy, nahar bişirmegi, islendik zady etmegi bilýärdiler. Olar ýaş ýigitler bilen tans etmäge gidýärdiler. Käwagt öýde, Taryň we kiçi doganlarynyň ýanynda, erkekler, aýallar we haýwanlar barada Taryň ýüzüni gyzardýan zatlar aýdýardylar. Gyzlar şeýle oýnap ýörkä, olaryň kakasy golaýda bolsa, ol hatda geplemeýärdi.
  Ol we Tar Braun öýünde ýeke-täk sessiz adamlardy.
  Taryň öz öýünde nähili bagtlydygyny, şeýle ýylydygyny, bolup geçýän ähli gyzykly wakalary görüp, şeýle köp iýmit iýýändigini bilmegini islemeýändigi üçinmi?
  Stol başynda kimdir biri ondan ýene-de soranda, ol hemişe başyny ýaýkap, gowşaklyk bilen "Ýok" diýerdi, ýöne hyzmat edýän Kal Braun üns bermedi. "Tarelkasyny ber" diýip, gyzlaryň birine aýtdy we gyz Taryň ýanyna üýşüp tarelka alyp gaýdyp geldi. Has köp gowrulan towuk, has köp sous, ýene-de uly üýşüp kartoşka ezmesi, ýene-de bir bölek pirog. Uly gyzlar Braun we gysga Braun biri-birine seredip ýylgyrdylar.
  Käwagt Braun gyzlarynyň biri Tary beýlekileriň gözüniň öňünde gujaklap, öpýärdi. Bu ýagdaý olar stoldan çykandan soň we Tar bir burçda gizlenmäge synanyşanda boldy. Muny edip bilende, ol dymyp, kitap okaýarka Kal Braunyň gözleriniň aşagyndaky gyrymsylyklary görüp, tomaşa edýärdi. [Söwdagäriň] gözlerinde hemişe gülkünç bir zat bardy, ýöne ol hiç haçan sesli gülmeýärdi.
  Tar Şorti bilen gyzlaryň arasynda göreşiň başlanmagyna umyt edýärdi. Soňra olaryň hemmesiniň äkidilmegine we ony ýeke galdyrmagyna umyt edýärdi.
  Ol Braunlaryň ýa-da Jim Murlaryň öýüne köp baryp bilmeýärdi, sebäbi olary öýüne gelip, aşhana stolundan bir tagam hem iýmäge çagyrmak islemeýärdi, belki-de bäbek aglaýandyr.
  Gyzlaryň biri ony öpjek bolanda, ol gyzarman bilmedi, bu bolsa beýlekileriň gülmegine sebäp boldy. Uly gyz, diýen ýaly aýal, ony degişdirmek üçin şeýle etdi. Braun gyzlaryň ählisiniň güýçli gollary we uly, ene döşleri bardy. Ony degişdirýän gyz ony berk gujaklady, soňra ýüzüni galdyryp, ol garşylyk görkezende öpdi. Hal Braun gülüp başlady. Olar Halyň gyzarmaýandygy üçin hiç haçan öpmäge synanyşmadylar. Tar gyzarmasady diýip arzuw etdi. Ol özünden başga hiç zat edip bilmedi.
  Dik Murhed gyşda hemişe bir fermadan beýleki fermalara aýlanyp, surat çekmek we kagyz asmak üçin iş gözläp ýören ýaly edýärdi. Belki, şeýle hem edýärdi. Eger uly bir ferma gyzy, goňur gyzlaryň biri ýaly gyz ony öpjek bolsa, ol hiç haçan gyzarmazdy. Oňa bu ýarardy. Dik şeýle gyzarmaýardy. Tar muny bilmek üçin ýeterlik görendi.
  Goňur gyzlar we gysga saçly Braun beýle gyzarmadylar, ýöne olar Dik ýaly däldi.
  Şäherden daşary çykan Dikiň hemişe iýmiti köpdi. Adamlar ony gyzykly bolandygy üçin halaýardylar. Tarany "Murlar we Braunlar" öýüne çagyrdylar. Jon bilen Margaretiň dostlary bardy. Olar hem çagyryldy. Meri Murhed öýde galdy.
  Aýal çagaly bolanda, erkegi gowy üpjün ediji bolmadyk mahaly iň erbet ýagdaýa düşýär, hawa. Taryň ejesi hem Tar ýaly gyzarýardy. Tar ulalanda, belki, munuň öhdüsinden geler. Onuň ejesi ýaly aýallar hiç haçan bolmandy.
  OceanofPDF.com
  XVIII BAP
  
  BAR _ Şäherdäki adam Hog Hokinsdi. Adamlar ony ýüzüne şol at bilen çagyrýardylar. Ol Moorhead oglanlaryna köp kynçylyk döretdi.
  Kliwlendiň irdenki gazetleriniň her biri iki sentdi, ýöne öýüňize ýa-da dükanyňyza gazet getirilse, ony alty gün üçin on sente alýardyňyz. Ýekşenbe günleri gazetler ýöritedi we bäş sente satylýardy. Öýdäki adamlar adatça agşamky gazetleri alýardylar, ýöne dükanlar, birnäçe aklawçy we başgalar irdenki gazetleri isleýärdiler. Irdenki gazet sagat sekizde geldi, bu bolsa gazetler bilen ylgamak we mekdebe gitmek üçin iň amatly wagtdy. Köp adam gazetleri [şol ýerden] almak üçin otla geldi.
  Hog Hokins hemişe şeýle edýärdi. Oňa gazet gerekdi, sebäbi ol doňuz söwdasyny edýärdi, olary fermerlerden satyn alýardy we şäher bazarlaryna iberýärdi. Ol şäheriň bazar bahalaryny bilmelidi.
  Jon gazet satýan wagty, Hog Hokins bir gezek oňa kyrk sent bergili bolupdyr we ol tölemedik hem bolsa, ony töländigini aýdypdyr. Soňra dawa başlapdyr we ol ýerli gazete hat ýazyp, Jonuň agentligini öz eline almaga synanyşypdyr. Hatda ol Jonuň ynsapsyz we biperwaýdygyny aýdypdyr.
  Bu köp kynçylyklary döretdi. Jon Kingiň aklawçysyndan we üç-dört söwdagärden işden çykandygyny ýazdyrmagy talap etmeli boldy. K. Muny soramak gaty gowy zat däl. Jon muny ýigrenýärdi.
  Soňra Jon Hog Hokinsden öç almak isledi we ol şeýle etdi. Eger ol gowy işlän bolsa, hepdede iki sent tygşytlap bilerdi we hemmeler iki sentiň şeýle adam üçin köp zady aňladýandygyny bilýärdi, ýöne Jon ony her gün nagt tölemäge mejbur etdi [şondan soň]. Eger ol bir hepde öňünden tölese, Jon köne bergisini üzerdi. Hog Hokins oňa hiç haçan on sentini ynanmazdy. Ol muny hemmelerden gowy bilýärdi.
  Ilki başda Hog kagyz satyn almajak boldy. Ony saç ussahanasyndan we myhmanhanadan alypdylar we ol hemme ýerde ýalpyldap ýatyrdy. Ol iki ýeriň birine baryp, birnäçe gün irden oňa seredip oturardy, ýöne bu dowam etmedi. Garry doňuz satyn alýan adamyň hiç haçan gyrkmadyk kiçijik, hapa ak sakgaly bardy we ol kelledi.
  Şeýle adamyň saç ussasyna puly ýok. Saç ussahanasynda onuň golaýlaşýandygyny görenlerinde gazeti gizläp başladylar, myhmanhananyň işgäri hem şeýle etdi. Hiç kim ony ýanlarynda islemeýärdi. Ol bir zady gaty erbet duýýardy.
  Jon Murhediň başynyň gabygy çykanda, ol kerpiç diwar ýaly hereketsizdi. Ol az gepledi, ýöne hereketsiz durup bilýärdi. Eger Hog Hokins gazet islese, elinde iki sent bilen wokzala ylgamalydy. Eger ol köçäniň beýleki tarapynda gygyryp dursa, Jon üns bermedi. Adamlar ony görenlerinde ýylgyrmalydylar. Garry adam Jona iki sent bermezden ozal hemişe gazete elini uzadýardy, ýöne Jon gazeti arkasynda gizleýärdi. Käwagt olar diňe şol ýerde durup, biri-birine seredýärdiler, soňra garry adam boýun egýärdi. Bu wokzalda bolanda, ýük daşaýjy, elçi we demir ýol işgärleri gülýärdiler. Hog arkasyny öwürende, olar Jona pyşyrdaýardylar. "Boýun egme" diýdiler. Munuň mümkinçiligi köp däldi.
  Tizden [tas] hemmeler Hoga aşyk boldy. Ol köp adamy aldady we şeýle bir gysgançdy welin, bir teňňe hem harçlamady. Ol gonamçylygyň arkasyndaky köçede kiçijik kerpiç jaýda ýeke ýaşaýardy we howluda hemişe doňuzlar aýlanyp ýörýärdi. Yssy howada bu ýeriň ysyny ýarym mil uzaklykda duýup bolýardy. Adamlar ony bu ýeri şeýle hapa saklaýandygy üçin tussag etmäge synanyşdylar, ýöne ol nähilidir bir ýol bilen jezadan gutuldy. Eger olar şäherde hiç kimiň doňuz saklap bilmejekdigi barada kanun kabul etseler, bu başga köp adamlary [aňsat arassa] doňuz saklamak mümkinçiliginden mahrum ederdi we olar muny islemeýärdiler. Doňuzy it ýa-da pişik ýaly arassa saklap bolýar, ýöne şeýle adam hiç haçan hiç zady arassa saklamaz. Ýaşlygynda ol daýhanyň gyzyna öýlendi, ýöne onuň hiç haçan çagasy bolmady we üç-dört ýyldan soň aradan çykdy. Käbirleri aýaly diri wagty onuň şeýle erbet däldigini aýtdylar.
  Tar gazet satyp başlanda, Hog Hawkins bilen Mooreheads arasyndaky dawa dowam etdi.
  Tar Jon ýaly mekir däldi. Ol on sente Hogy içine girmäge rugsat berdi we bu goja uly kanagatlanma berdi. Bu ýeňişdi. Jonuň usuly hemişe bir söz hem aýtmazlykdy. Ol gazeti arkasynda tutup durdy we garaşdy. "Pul ýok, kagyz ýok". Bu onuň sözleridi.
  Tar öz teňňesini yzyna almak üçin [Hoagy] käýemäge synanyşdy we bu gojanyň [oňa] gülmegine mümkinçilik berdi. Jonyň döwründe gülki hasaryň beýleki tarapyndady.
  [We] soň bir zat boldy. Bahar geldi we uzak, ýagyşly döwür boldy. Bir gije şäheriň gündogaryndaky köpri suwa çümdi we irdenki otly gelmedi. Wokzal ilki üç sagat, soňra bäş sagat gijikendigini belledi. Günortanky otly dört ýarymda gelmelidi we mart aýynyň ahyrynda Ogaýoda ýagyş we pes bulutlar bilen howa bäşe çenli garaňky düşdi.
  Sagat altyda Tar otlulary barlamak üçin aşak düşdi, soňra agşamlyk nahary üçin öýüne gitdi. Ol sagat ýedide we dokuzda ýene gitdi. Bütin gün otlular ýokdy. Telegraf operatory oňa öýüne gidip, bu barada ýatdan çykarmalydygyny aýtdy we ol ýatjak bolup öýe gitdi, ýöne Margaret onuň gulagyna degdi.
  Tar özüne näme bolandygyny bilmeýärdi. Ol adatça şol gije özüni şeýle alyp barmaýardy. Jon işden ýadaw gelip, ýatmaga gitdi. Meri Murhed, solgun we syrkaw, ir ýatmaga gitdi. Howa örän sowuk däldi, ýöne yzygiderli ýagyş ýagýardy we daşarda garaňkylyk bardy. Belki, kalendara aýly gije bolmaly diýilýärdi. Şäheriň ähli ýerinde elektrik çyralary öçürilipdi.
  Margaret Taranyň işine näme etmelidigini aýtjak bolýan däldi. Ol diňe hiç hili sebäpsiz howsala we alada edýärdi we ýatsa, uklap bilmejekdigini bilýändigini aýtdy. Gyzlar käwagt şeýle edýärler. Belki, ýazdyr. "Aý, otly gelýänçä şu ýerde oturalyň, soňra kagyzlary eltip bereris" diýip, ol gaýtalap durdy. Olar aşhanadadylar we ejesi ýatmaga öz otagyna giden bolmaly. Ol bir söz hem aýtmady. Margaret Jonuň ýagyş paltosyny we rezin ädiklerini geýdi. Tara ponçon geýipdi. Ol kagyzlaryny onuň aşagyna goýup, gurak saklap bilerdi.
  Şol agşam olar sagat onda, ýene-de sagat on birde wokzala gitdiler.
  Esasy köçede hiç kim ýokdy. Hatda gijeki garawul hem gizlenipdi. [Ol hatda ogrynyň hem öýden çykmaýan gijesidi.] Telegraf operatory galmaly boldy, ýöne ol mürrüldäp durdy. Tar ondan otly barada üç-dört gezek sorandan soň, ol jogap bermedi. Bolýar, ol öýde düşekde bolmak isledi. Margaretden başga hemmeler jogap berdi. Ol Taryň howsalasyny [we tolgunmasyny] ýokuşdyrdy.
  Sagat on birde stansiýa gelip, olar galmagy makul bildiler. "Eger biz ýene öýe barsak, ejemizi oýararys" diýdi Margaret. Wokzalda semiz oba aýaly skameýkada agzyny açyp uklap ýatyrdy. Çyrany ýakyp goýupdylar, ýöne howa gaty garaňkydy. Şeýle aýal başga bir şähere gyzyny, syrkaw ýa-da çaga dogurjak gyzyny ýa-da şuňa meňzeş zady görmäge gidýärdi. Oba adamlary köp syýahat etmeýärler. Bir karara gelensoň, olar islendik zada çydap bilerler. Olary başlatsaňyz, olary saklap bilmersiňiz. Tara şäherinde gyzyny görmäge Kanzasa giden, ähli iýmitini özi bilen alyp, ýoluň dowamynda gündizki arabada oturan bir aýal bardy. Tara bir gün öýüne gaýdyp gelende dükanda onuň bu hekaýany gürrüň berýändigini eşitdi.
  Poýezd sagat bir ýarymda geldi. Bagaj işgäri we bilet ýygnaýjy öýlerine gitdiler, telegraf operatory bolsa öz işini etdi. Ol her niçigem bolsa galmalydy. Ol Tar bilen onuň gyz doganynyň delidigini pikir etdi. "Eý, siz deli çagalar. Bu agşam gazet alsalar-almasalar, olaryň näme tapawudy bar? Ikiňizi hem urmaly we ýatmaga ibermeli. Telegraf operatory şol agşam mürrüldäpdi [bolýar-bolsun]."
  Margaret gowydy, Tar hem şeýledi. Indi ol söweşe başlansoň, Tar gyz dogany ýaly oýa galmagy halaýardy. Şeýle gijede sen şeýle bir uklamak isleýärsiň welin, başga bir minut hem çydap bilmejekdigiňi pikir edýärsiň, soň bolsa birden asla uklamak islemeýärsiň. Bu ýaryş wagtynda ikinji gezek dem almak ýalydyr.
  Gije şäher, ýary gijeden soň we ýagyş ýaganda, gündiz ýa-da agşamara, garaňky, ýöne hemmeler oýa bolan şäherden tapawutlanýar. Tar adaty agşamlarda kagyzlary bilen daşary çykanda, onuň hemişe köp gysga ýoly bolýardy. Dogrusy, ol itleriniň nirede saklanýandygyny we köp ýeri nädip tygşytlamalydygyny bilýärdi. Ol köçelerden geçýärdi, haýatlara çykýardy. Köp adamlaryň muňa parhy ýokdy. Oglan ol ýere baranda, köp zatlaryň bolup geçýändigini gördü. Tar Win Konnell bilen täze aýalynyň özlerini kesýändigini göreninden başga-da başga zatlary gördü.
  Şol gije ol we Margaret onuň adatdakysy ýaly ýoluny saýlajakdygyny ýa-da pyýada ýolunyň ugrunda galjakdygyny pikir etdiler. Margaret kellesinde nämeleriň bolup geçýändigini duýýan ýaly, iň gysga we iň garaňky ýoly saýlamak isledi.
  Ýagyşda we garaňkyda kölçeklemek, garaňky jaýlara golaýlaşmak, gapylaryň aşagyna ýa-da perdeleriň arkasyna kagyz goýmak gyzyklydy. Garry hanym Stiwens ýeke ýaşaýardy we keselden gorkýardy. Onuň puly azdy, başga bir garry aýal bolsa onuň üçin işleýärdi. Ol hemişe sowuklamadan gorkýardy we gyş ýa-da sowuk howa gelende, Tar-a hepdede goşmaça bäş sent töleýärdi, ol bolsa aşhanadan gazet alyp, ony peçiň üstünde saklaýardy. Howa ýyly we gurak bolanda, aşhanada işleýän garry aýal onuň bilen bilelikde zala ylgaýardy. Öňdäki gapynyň ýanynda kagyzy çygly howada gurak saklamak üçin gutu bardy. Tar bu barada Margarete gürrüň berdi we ol güldi.
  Şäher dürli adamlardan, dürli pikirlerden dolupdy we indi olaryň hemmesi uklap ýatyrdy. Olar öýe ýetende, Margaret daşarda durdy, Tar bolsa çykyp, gazeti tapyp biljek iň gurak ýere goýdy. Ol şol gije itleriň köpüsiniň [we her niçigem bolsa] ýagyşdan daşarda, içerdedigini bilýärdi.
  Tar bilen Margaretden başga hemmeler ýagyşdan gizlenipdi, olar düşeklerinde bukulyp ýatyrdylar. Eger özüňizi gezmäge goýberseňiz, olaryň nähili görünýändigini göz öňüne getirip bilersiňiz. Tar ýeke gezende, köplenç öýlerde nämeleriň bolýandygyny göz öňüne getirip wagt geçirýärdi. Ol öýleriň diwarlarynyň ýokdugyny ýasap bilýärdi. Bu wagty geçirmegiň gowy usulydy.
  Jaýlaryň diwarlary şeýle garaňky gijeden başga hiç zady ondan gizläp bilmeýärdi. Tar gazet bilen öýe gaýdyp gelende we Margaret daşarda garaşanda, ol ony görüp bilmeýärdi. Käwagt ol agajyň arkasynda gizlenýärdi. Ol ony batly pyşyrdap çagyrdy. Soňra ol çykdy we olar gülüşdiler.
  Olar Taryň gijelerine, howa ýyly we açyk bolanda asla gitmeýän gysga ýola geldiler. Ol Farli Tompson tarapyndan däl-de, beýleki tarapdan gonamçylygyň içinden geçýärdi.
  Sen bir haýatdan aşyp, mazarlaryň arasyndan ýöräp gitdiň. Soňra başga bir haýatdan aşyp, miweli bagyň içinden geçdiň we özüňi başga bir köçede tapdyň.
  Tar Margareti diňe onuň bilen oýnaşmak üçin gonamçylyga barýan gysga ýol barada gürrüň berdi. Ol örän batyrgaýdy we hemme zady etmäge taýyndy. Ol diňe ony synap görmek kararyna geldi we ol ony işe alanda geň galdy we biraz gynandy.
  "Aý, gel. Geliň, muny edeliň" diýdi ol. Şondan soň Tar başga hiç zat edip bilmedi.
  Olar şol ýeri tapdylar, haýatdan aşdylar we özlerini mazarlaryň arasynda tapdylar. Olar daşlara büdräp ýördüler, ýöne indi gülmeýärdiler. Margaret batyrlygyna ökündi. Ol Taryň ýanyna süýşüp geldi we onuň elinden tutdy. Garaňkylaşyp başlady. Olar hatda ak mazar daşlaryny hem görüp bilmeýärdiler.
  Bu waka şol ýerde boldy. Hog Hokins ýaşaýardy. Onuň doňuzhanasy gonamçylykdan çykmak üçin geçmeli bolan bagyň golaýynda ýerleşýärdi.
  Olar diýen ýaly geçip barýardylar, Tar bolsa Margaretiň elinden tutup, ýoluny tapmaga synanyşyp, öňe ýöräp barýarka, olar Hogyň üstüne ýykylyp, mazaryň üstünde dyza çöküp galdylar.
  Ilki başda olar onuň kimdigini bilmediler. Onuň üstüne ýetjek bolanlarynda, ol ynjalyk çekdi we saklandy. Ilki başda olar onuň bir ruhdygyny pikir etdiler. Näme üçin olar howlukman gaçyp gitmediler, hiç haçan bilmediler. Olar [belki] gaty gorkdylar.
  Olar ikisi hem titräp, bir-birine üýşüp durdular, soňra ýyldyrym çakdy we Tar onuň kimdigini gördü. Şol gije ýeke-täk ýyldyrym çakdy we ol geçenden soň, diýen ýaly ýyldyrym bolmady, diňe ýumşak gümmürdi eşidildi.
  Garaňkylykda bir ýerde pes gürrüldüş we Taryň aýagynyň aşagynda mazaryň ýanynda dyza çöküp oturan adamyň ynjalygy eşidilýärdi. Garry doňuz satyn alýan adam şol gije uklap bilmedi we gonamçylyga, aýalynyň mazaryna doga etmäge geldi. Belki, ol her gije uklap bilmeýän wagty şeýle edýärdi. Belki, şonuň üçin ol gonamçylyga şeýle ýakyn ýerde ýaşaýardy.
  Hiç haçan diňe bir adamy söýmeýän şeýle adam hiç haçan diňe bir adamy söýmändi. Olar durmuş gurdylar, soňra aýal öldi. Şondan soň diňe [ýalňyzlyk] boldy. Ol adamlary ýigrenýän we ölmek isleýän derejä ýetdi. Bolýar, ol aýalynyň Jennete gidendigine diýen ýaly ynanýardy. Eger mümkin bolsa, ol hem şol ýere gitmek isleýärdi. Eger aýal Jennetde bolsa, oňa bir söz aýdyp bilerdi. Ol aýalynyň şeýle etjekdigine diýen ýaly ynanýardy.
  Aýdaly, ol bir gije öýünde öldi we töwereginde birnäçe doňuzdan başga hiç bir jandar galmady. Şäherde bir waka boldy. Hemmeler bu barada gürrüň edýärdi. Bir daýhan şähere doňuzlary üçin alyjy gözleýärdi. Ol poçta müdiri Çarli Darlam bilen duşuşdy, ol öýi görkezdi. "Ony şol ýerde taparsyňyz. Ony doňuzlardan tanap bilersiňiz, sebäbi ol şlýapa geýýär."
  Gonamçylyk onuň gijelerine köp gidýän doňuz satyn alýanlaryň ybadathanasyna öwrülipdi. Adaty ybadathananyň agzasy bolmak başgalar bilen birhili düşünişmek diýmekdi. Wagtal-wagtal pul bermeli bolardy. Gijelerine gonamçylyga gitmek aňsatdy.
  Tar bilen Margaret dyza çöküp duran adamyň ýanyndan ýuwaşlyk bilen çykdylar. Ýekeje ýyldyrym çakmagy garaňkylaşdyrdy, ýöne Tar hasara tarap ýol tapyp, Margareti bagyň içine alyp girmegi başardy. Olar tiz wagtdan titräp we gorkup, başga bir köçä çykdylar. Köçeden garaňkylykdan gelýän doňuz satyn alýan adamyň ynjalyk sesi eşidilýärdi.
  Olar Taryň ýolunyň galan bölegi boýunça howlukdylar, köçelere we pyýada ýollaryna ýapyşdylar. Margaret indi beýle çeýe däldi. Olar Murhedleriň öýüne ýetende, aşhana çyrasyny öçürjek boldy we elleri titräp başlady. Tar kibrit alyp, işi ýerine ýetirmeli boldy. Margaret solgundy. Tar oňa gülen bolmagy mümkin, ýöne özüniň nähili görünýändigine düşünmeýärdi. Olar ýokarky gata çykyp, ýatmaga gidenlerinde, Tar uzak wagtlap oýa ýatdy. Ýyly düşegi bolan we hiç haçan oýanmaýan Jon bilen düşekde bolmak gowydy.
  Taryň bir zady göz öňünde tutýandygyna garamazdan, bu barada Jona aýtmazlygyň iň gowusydygyna karar berdi. Moorheads-iň Hog Hokins bilen alyp barýan söweşi Jonuňkydy, onuňky däl. Ol on sent kemdi, ýöne on sent näme?
  Ol bagajyň, ekspresiň ýa-da adatça otly gelende wokzalda aýlanyp ýören adamlaryň onuň ýüz öwürendigini bilmegini islemeýärdi.
  Ol ertesi gün Hog Hokins bilen gürleşmegi karar etdi we şeýle etdi. Hiç kim seretmeýänçä garaşdy, soňra garaşyp duran adamyň ýanyna bardy.
  Tar gazet çykardy, Hog Hokins bolsa ony aldy. Ol blöf edip, jübülerinden teňňeleri gözleýärdi, ýöne elbetde, hiç zat tapyp bilmedi. Ol bu mümkinçiligi goýberjek däldi. "Bolýar, bolýa, men gaýry puly ýatdan çykardym. Garaşmaly bolarsyňyz." Ol muny aýdyp, güldi. Ol stansiýa işgärleriniň hiç biriniň näme bolandygyny we Murhed oglanlarynyň birini nähili geň galdyrandygyny görmändigini arzuw etdi.
  Bolýar, ýeňiş ýeňişdir.
  Ol gazet bilen gülüp, köçeden aşak düşdi. Tar durup synlady.
  Eger Tar günde iki sent ýitirse, hepdede üç ýa-da dört gezek, köp zat bolmazdy. Wagtal-wagtal syýahatçy otludan düşüp, oňa bir sent berip: "Gaýtargysyny özüňde sakla" diýerdi. Günde iki sent köp zat däldi. Tar muňa çydap biljekdigini pikir etdi. Ol Hog Hokinsiň ondan kagyzlary talap edip, nähili kanagatlanýan pursatlaryny alýandygyny pikir etdi we oňa rugsat bermegi karar etdi.
  [Ýagny] ol muny töwereginde köp adam ýok wagty ederdi, [ol pikir etdi].
  OceanofPDF.com
  XIX BAP
  
  [X OY oglan, hemmesini düşünmek üçinmi? Bütin şäherde bolşy ýaly, Tara şäherinde näme bolýar.] Indi [Tar] uly, uzyn we uzyn aýakly boldy. Ol çagaka, adamlar oňa az üns berýärdiler. Ol top oýunlaryna, opera teatryndaky çykyşlara gidýärdi.
  Şäheriň çäklerinden daşarda durmuş gaýnap durdy. Gündogardan kagyzlary alyp gelýän otly günbatara tarap dowam etdi.
  Şäherde ýaşaýyş ýönekeýdi. Baý adamlar ýokdy. Bir tomus agşamy ol agaçlaryň aşagynda gezelenç edýän jübütleri gördi. Olar ýaş ýigitler we aýallar, diýen ýaly ululardy. Käwagt öpüşýärdiler. Tar muny görende begendi.
  Şäherde erbet aýallar ýokdy, belki-de...
  Gündogarda Kliwlend, Pitsburg, Boston we Nýu-Ýork ýerleşýär. Günbatarda bolsa Çikago ýerleşýär.
  Şäherdäki ýeke-täk gara derili adamyň ogly gara derili adam kakasyny görmäge geldi. Ol saçakhanada - geýim dükanynda gürleşýärdi. Bahar paslydy we ol tutuş gyşyny Ogaýo ştatynyň Springfild şäherinde ýaşapdy.
  Raýat urşy döwründe Springfild ýerasty demir ýolunyň duralgalarynyň biridi - gulçulygy ýatyrýanlar garaýagyzlary ýygnaýardylar. Taranyň kakasy bu barada hemmesini bilýärdi. Başga biri Kliwlendiň golaýyndaky Zeýnswil we Oberlindi.
  Şeýle ýerleriň ählisinde garaýagyzlar henizem bardy we olaryň sany hem köpdi.
  Springfildde "dyke" atly ýer bardy. Esasan garaýagyz jelepler ýaşaýardy. Kakasyny görmäge şähere gelen garaýagyz bir adam maňa bu barada athanada gürrüň berdi. Ol açyk reňkli eşikler geýýän güýçli ýigitdi. Ol tutuş gyşyny Springfildde iki garaýagyz aýalyň goldawy bilen geçirdi. Olar köçelere çykyp, pul gazanyp, puluny oňa gaýtaryp berdiler.
  "Bu olar üçin has gowy bolardy. Men hiç hili akmaklyga çydap bilmeýärin."
  "Olary ýyk. Olara gödek çemeleş. Meniň ýolum şeýle."
  Ýaş gara ýigidiň kakasy şeýle hormatly garry adamdy. Hatda ömrüniň ahyryna çenli garaýagyzlara günortaly garaýşy saklaýan Dik Murhed hem: "Garry Pit garaýagyz adam bolsa, oňa hiç zat ýok" diýdi.
  Garry garaýagyz adam, kiçijik, gurak aýaly ýaly, köp işledi. Olaryň ähli çagalary gidip, başga garaýagyzlaryň ýaşaýan ýerine syýahata gitdiler. Olar garry är-aýalyň ýanyna seýrek gelýärdiler we kimdir biri gelende, olar köp galmaýardylar.
  Garaýagyz ýigit hem uzak galmady. Ol şeýle diýdi. "Bu şäherde meniň ýaly garaýagyz ýigit üçin hiç zat ýok. Bu sport, men şeýle adam."
  Bu geň zat - erkek bilen aýalyň arasyndaky şeýle gatnaşyk - hatda garaýagyz erkekler üçin hem - aýallar erkekleri şeýle goldaýarlar. Liweri ambarda işleýän erkekleriň biri ak erkekleriň we aýallaryň käte şeýle edýändigini aýtdy. Ambardaky erkekler we saç ussahanasyndaky käbir erkekler göriplik edýärdiler. "Erkek işlemek hökman däl. Pul gelýär."
  Otlylaryň gelýän şäherlerinde we günbatara barýan otlylaryň ugraýan şäherlerinde dürli zatlar bolup geçýär.
  Ýaş negr sportunyň atasy bolan garry Pit ak reňkli boýalan, baglarda işleýän, aýaly bolsa kir ýuwýan, Meri Murhed ýaly. Garry adamy her gün ak reňkli bedre we çotgalar bilen Esasy köçeden ýöräp barýarka görmek bolýardy. Ol hiç haçan käýemeýärdi, içmeýärdi ýa-da ogurlyk etmeýärdi. Ol hemişe şadyýan, ýylgyrýan we ak reňkli adamlara şlýapasyny galdyrýan adamdy. Ýekşenbe günleri ol we garry aýaly iň gowy eşiklerini geýip, Metodist ybadathanasyna gidýärdiler. Olaryň ikisiniň hem ak, buýra saçlary bardy. Wagtal-wagtal, doga wagtynda garry adamyň sesi eşidilýärdi. "Eý, Reb, meni halas et" diýip, ol nalaýardy. "Hawa, Reb, meni halas et" diýip, aýaly gaýtalady.
  Ogluna, şol garry garaýagyz adama asla meňzemeýär. Şol wagt şäherde bolanda [men ynanýaryn], akylly ýaş garaýagyz adam hiç haçan ybadathananyň golaýyndan gitmeýärdi.
  Metodist ybadathanasynda ýekşenbe agşamy - gyzlar çykýarlar, ýaş ýigitler olary öýlerine äkitmek üçin garaşýarlar.
  "Şu agşam sizi öýde görüp bilerinmi, Miss Smit?" Men örän sypaýy bolmaga synanyşýaryn - ýuwaş we ýumşak gürleýärin.
  Käwagt ýigit isleýän gyzyny alýardy, käwagt bolsa almaýardy. Ol başartmadyk mahaly, golaýda duran kiçijik oglanlar oňa: "Ýa! Ýa! Ol saňa rugsat bermedi! Ýa! Ýa!" diýip gygyrýardylar.
  Jon bilen Margaretiň ýaşyndaky çagalar ortadady. Olar garaňkyda uly oglanlara gygyrmaga sabyrsyzlyk bilen garaşyp bilmediler we henizem başgalaryň öňünde durup, ýaş ýigit haýyş etse, gyzdan öýüne äkitmäge rugsat bermegini sorap bilmediler.
  Margaret üçin bu tiz wagtda bolup biler. Tizden Jon beýleki ýaşlar bilen birlikde ybadathananyň gapysynyň öňünde nobata durdy.
  Çaga bolmak, arasynda we arasynda bolmakdan has gowudyr.
  Käwagt oglan "Ýa! Ýa!" diýip gygyranda, ol tutulýardy. Ulyrak oglan ony yzarlap, garaňky ýolda tutup, kellesine urýardy. Eýsem näme? Esasy zat, aglaman kabul etmekdi.
  Soňra garaşyň.
  [Uly oglan] ýeterlik derejede uzaklara gidende - we siz onuň sizi ýene tutup bilmejekdigine diýen ýaly ynanýan wagtyňyz - siz oňa töleg tölediňiz. "Hawa! Hawa! Ol sizi goýbermedi. Ol gitdi, şeýlemi? Hawa! Hawa!"
  Tar "orta" we "orta" bolmak islemeýärdi. Ol ulalanda, birden ulalmak - oglan bolup ýatyp, uly we güýçli bir adamy oýarmak isleýärdi. Käwagt ol bu barada düýş görýärdi.
  Eger türgenleşmäge has köp wagty bolan bolsa, ol gowy top oýnap bilerdi; ol ikinji bazany saklap bilerdi. Mesele, uly topar - onuň ýaş topary - hemişe şenbe günleri oýnaýardy. Şenbe günleriniň öýlänleri ol ýekşenbe gazetlerini satmak bilen meşguldy. Ýekşenbe gazetiniň bahasy bäş sente düşýärdi. Beýleki günlere garanyňda has köp pul gazanýardyň.
  Bill Makkarti MakGoverniň athanasynda işe geldi. Ol professional boksçydy, adaty boksçydy, ýöne indi ol pese gaçýardy.
  Şerap we aýallar juda köp. Muny özi aýtdy.
  Ol bir-iki zady bilýärdi. Ol oglanlara boks oýnamagy, ringde toparlaýyn işlemegi öwredip bilerdi. Ol bir wagtlar deňsiz-taýsyz Kid Makallisteriň sparring hyzmatdaşy bolupdy. Oglanlaryň şeýle adamyň ýanynda bolmak mümkinçiligi köplenç bolmaýardy - durmuşda şeýle seýrek däl.
  Bill sapaga geldi. Bäş sapagyň bahasy üç dollardy we Tar ony aldy. Bill ähli oglanlardan öňünden tölemegi talap etdi. On oglan geldi. Bularyň ýokarky gatda, ambarda, her gezek bir oglandan hususy sapaklar bolmalydy.
  Olaryň hemmesi Tar bilen birmeňzeş boldy. Bu hapa bir hiledi. Bill birnäçe wagtlap her bir oglan bilen jedelleşdi, soňra bolsa - ol elini goýberen ýaly boldy - tötänleýin.
  Oglan ilkinji sapagynda gözi garaldy ýa-da başga bir zat boldy. Hiç kim başga zat üçin gaýdyp gelmedi. Tar gelmedi. Bill üçin bu iň aňsat ýoldy. Oglany kellesine urup, ambaryň polundan zyňyp, üç dollar alarsyňyz - beýleki [dört] sapak barada alada etmegiňiz gerek däl.
  Muny eden öňki söweşiji we Springfilddäki bendde şu ýol bilen güzeranyny geçirýän ýaş, türgen garaýagyz ýigit Tar bilen hem şol bir netijä geldiler.
  OceanofPDF.com
  XX BAP
  
  [Oglanyň aňynda ÄHLI ZATLAR GARYŞYK. Günä näme? Adamlaryň gürleşýändigini eşidýärsiň. Hudaý barada iň köp gürleýän adamlaryň käbiri dükanlarda we at söwdasynda iň uly aldawçylardyr.] [Tar şäherinde köp] adamlar, meselem, Aklawçy King we Kazy Bleýr, ybadathana gitmeýärdiler. Doktor Rifi hiç haçan gitmeýärdi. Olar meýdançadady. Olara ynanyp bolýardy.
  Taryň döwründe şähere "erbet" bir aýal geldi. Hemmeler onuň erbetdigini aýdýardylar. Şäherde hiç bir gowy aýalyň onuň bilen işi ýokdy.
  Ol bir erkek bilen ýaşaýardy we [onuň bilen] durmuşa çykmady. Belki, onuň başga bir aýaly bardy. Hiç kim bilmeýärdi.
  Olar şenbe güni şähere geldiler, Tar bolsa demir ýol menzilinde gazet satýardy. Soňra olar myhmanhana, soňra bolsa at we araba kireýine alan liweri ammaryna gitdiler.
  Olar şäheriň içinde awtoulag bilen aýlanyp, soňra Wudhausyň jaýyny kireýine aldylar. Ol uly, köne jaýdy, köp wagtdan bäri boş durdy. Wudhauslaryň hemmesi öldi ýa-da göçüp gitdi. Aklawçy King agentdi. Elbetde, ol olara rugsat berdi.
  Olar mebel, aşhana enjamlary we şuňa meňzeş zatlaryň hemmesini satyn almalydylar.
  Tar hemmeleriň bu aýalyň erbetdigini nädip bilýändigini bilmeýärdi. Olar diňe şeýle etdiler.
  Elbetde, ähli söwdagärler olara zatlary [çalt], ýeterlik derejede çalt satdylar. Adam puluny sowrup goýberdi. Garry hanym Krouli olaryň aşhanasynda işleýärdi. Ol muňa parh etmeýärdi. Aýal şeýle garry we garyp bolanda, onuň [beýle] saýlama bolmagy hökman däl.
  Tar hem muny etmedi, oglan hem etmeýär. Ol erkekleriň gürleşýändigini eşitdi - wokzalda, geýimde, saç ussahanasynda, myhmanhanada.
  Erkek aýalyň isleýän ähli zatlaryny satyn aldy we soňra gitdi. Şondan soň, ol [diňe] dynç günleri, aýda iki gezek gelýärdi. Olar irdenki we günortanky gazetleri, şeýle hem ýekşenbe gazetlerini satyn aldylar.
  Taru näme üçin alada edýärdi? Ol adamlaryň gepleýşinden ýadady.
  Hatda mekdepden öýlerine gaýdyp gelýän çagalar, oglan-gyzlar hem bu ýeri bir görnüşli zyýarathana öwürdiler. Olar ol ýere bilgeşleýin baryp, beýik gyrymsy agaç bilen gurşalan jaýa golaýlanda, birden dymdylar.
  Ol ýerde kimdir biri öldürilen ýalydy. Tar derrew kagyzlar bilen içeri girdi.
  Adamlar onuň şähere çaga dogurmak üçin gelendigini aýtdylar. Ol uly ýaşly adama durmuşa çykmady. Ol şäher ýaşaýjysy we baý adamdy. Ol baý adam ýaly pul harçlaýardy. Ol hem şeýledi.
  Öýünde - adamyň ýaşaýan şäherinde - onuň hormatly aýaly we çagalary bardy. Hemmeler şeýle diýýärdi. Ol kilisede agza bolup bilerdi, ýöne wagtal-wagtal - dynç günleri - kiçijik Tara şäherine gidýärdi. Ol bir aýaly goldaýardy.
  Her niçik bolsa-da, ol owadan we ýalňyzdy.
  Onuň ýanynda işleýän garry hanym Krouli gaty uly däldi. Onuň adamsy taksi sürüjisi bolup işläpdi we aradan çykypdy. Ol şeýle gaharjaň we gamgyn garry aýallaryň biridi, ýöne ol gowy aşpezdi.
  Aýal - "erbet" aýal - Tary görüp başlady. Ol gazet getirende, gyz onuň bilen gürleşip başlady. Munuň sebäbi onuň aýratyn bir zat bolandygy üçin däldi. Bu onuň ýeke-täk mümkinçiligidi.
  Ol ondan ejesi we kakasy, Jon, Robert we çagalary barada soraglar berdi. Ol ýalňyzdy. Tar Wudhaus öýüniň arka eýwanynda oturyp, onuň bilen gürleşýärdi. Smokey Pit atly bir adam howlyda işleýärdi. Ol dünýä inmezden öň, onuň hiç haçan durnukly işi bolmandy, ol hemişe salonlarda aýlanyp, tüýkürijileri arassalaýardy - şeýle işler.
  Ol oňa gowy adam ýaly töleg töledi. Aýdaly, hepdäniň ahyrynda, ol Tar-a töleg töleýän wagty, oňa ýigrimi bäş sent bergili bolýar.
  Ol oňa ýarym dollar berdi. Bolýar, oňa bir dollar bererdi, ýöne ol onuň juda köp bolmagyndan gorkýardy. Ol onuň utanjagyndan ýa-da gururynyň degmeginden gorkýardy we ony kabul etmedi.
  Olar öýüň arka eýwanynda oturyp, gürleşdiler. Şäherde bir aýal hem ony görmäge gelmedi. Hemmeler onuň şähere diňe nikasyz erkekden çaga dogurmak üçin gelendigini aýtdylar, ýöne Tar oňa üns bilen seredip dursa-da, olary görmedi.
  - Men muňa ynanmaýaryn. Ol adaty boýly aýal, inçe, - diýip, ol Hal Brauna aýtdy.
  Soňra agşamlyk naharyndan soň liwer ammaryndan at we araba alyp, Tary özi bilen alyp gitmeli boldy. "Ejeň gyzyklanar öýdýäňmi?" diýip sorady. Tar: "Ýok" diýdi.
  Olar oba baryp, gül satyn aldylar, olaryň deňizleri örän köpdi. Ol köplenç arabada oturýardy, Tar bolsa gül ýygýardy, daglaryň eteginde dyrmaşyp, jülgelere düşýärdi.
  Öýe gelenlerinde, ol oňa çärýekden bir bölegini berýärdi. Käwagt ol gyza öýe gül daşamaga kömek edýärdi. Bir gün ol gyzyň ýatylýan otagyna girdi. Şeýle köýnekler, inçe, inçe zatlar. Ol durup seredip, baryp olara degmek isleýärdi, ejesi kiçijikkä geýen gara ýekşenbe köýneginiň örgüsine hemişe degmek isleýän ýaly. Onuň ejesiniň hem şeýle gowy başga bir köýnegi bardy. Aýal - erbet köýnek - onuň gözlerindeki keşbi görüp, uly ýük maşynyndan ähli köýnekleri alyp, düşegiň üstüne goýdy. Olaryň ýigrimi sanysy bolmaly. Tar dünýäde şeýle owadan [ajaýyp] zatlaryň bolup biljekdigini hiç haçan pikir etmeýärdi.
  Tar giden güni aýal ony öpdi. Bu onuň öpüşini eden ýeke-täk gezekdi.
  Ýaman aýal Tara şäherinden gelen ýaly birden gitdi. Hiç kim onuň nirededigini bilmeýärdi. Ol gündiz telegramma alyp, gijeki otluda gitdi. Hemmeler telegrammada nämeleriň bardygyny bilmek isleýärdi, ýöne telegraf operatory Waş Williams, elbetde, aýtmady. Telegrammada nämeleriň bardygyny gizlin saklaýar. Aýtmaga het edip bolmaýar. Operatora muny etmek gadagan, ýöne Waş Williams henizem nägiledi. Ol azajyk maglumat syzdyran bolmagy mümkin, ýöne hemmeleriň yşarat edip, soň hiç zat aýtmamagy oňa ýaraýardy.
  Tar barada aýdylanda bolsa, ol bir aýaldan hat aldy. Ol hanym Kroulide galdy we onuň içinde bäş dollar bardy.
  Tar şeýle gidende örän gynandy. Onuň ähli zatlary Kliwlenddäki salga iberilmelidi. Hatda: "Hoş gal, sen gowy oglan" diýilýärdi, başga hiç zat ýokdy.
  Soňra, birnäçe hepdeden soň, şäherden bir posylka geldi. Onuň içinde Margaret, Robert we Will üçin käbir eşikler, şeýle hem özi üçin täze sweter bardy. Başga hiç zat ýokdy. Ekspres poçta tölegi öňünden tölenipdi.
  [Bir aýdan soň, bir gün, Taryň ejesi öýdekä, goňşusy onuň ýanyna geldi. Aýallaryň arasynda ýene-de "erbet" gürrüňler boldy we Tar ony eşitdi. Ol goňşy otagdady. Goňşy bu geň aýalyň nähili erbetdigini aýtdy we Meri Murhedi Taryň özi bilen bolmagyna rugsat berendigi üçin günäkärledi. Ol oglunyň şeýle adamyň ýanyna hiç haçan gitmegine rugsat bermejekdigini aýtdy.
  [Elbetde, Meri Murhed hiç zat aýtmady.]
  [Şeýle gürrüňler tutuş tomus dowam edip bilerdi. Iki ýa-da üç erkek adam Tarany sorag etmäge synanyşardy. "Ol saňa näme diýýär? Sen näme hakda gürleýärsiň?"
  ["Seniň işiň däl."
  [Ondan sorag edilende, ol hiç zat diýmän, howlukmaçlyk bilen gaçyp gitdi.]
  [Ejesi diňe temany üýtgetdi, gürrüňi başga zada gönükdirdi. Onuň öz islegi şeýle bolardy.]
  Tar biraz wagtlap diňledi, soňra bolsa aýaklarynyň ujunda öýden çykdy.
  [Ol bir zada begenýärdi, ýöne nämedigini bilmeýärdi. Belki, ol erbet aýal bilen duşuşmaga mümkinçilik tapandygyna begenýärdi.]
  [Belki, ol ejesiniň ony ýeke goýup gitmek üçin akyllydygyna begenýändir.]
  OceanofPDF.com
  XXI BAP
  
  Tara Murhediň ejesiniň ölümi aýratyn dramatik däldi. Ol gije öldi we otagda onuň bilen diňe doktor Rifi bardy. Ölüm ýatakda hiç hili sahna ýokdy; onuň adamsy we çagalary töweregine ýygnandylar, soňky birnäçe batyrgaý sözler, çagalaryň aglamalary, göreş, soňra bolsa ruh gitdi. Doktor Rifi onuň ölümine köpden bäri garaşýardy we geň galmady. Ony öýe çagyryp, çagalar ýokarky gatda ýatmaga iberende, ol ejesi bilen gürleşmek üçin oturdy.
  Ýokardaky otagda oýa ýatan Taryň eşidip bilmeýän sözleri aýdylýardy. Soňra ýazyjy bolansoň, ol köplenç aşakdaky otagda bolup geçýän wakany aňynda täzeden janlandyrýardy. Çehow-Russkiniň bir hekaýasynda şeýle bir waka bardy. Okyjylar ony ýadynda saklaýarlar - rus fermasyndaky waka, howsala düşen oba lukmany, ölümden öň söýgini arzuw edýän ölýän aýal. Dogrusy, doktor Rifi bilen ejesiniň arasynda hemişe birhili gatnaşyk bardy. Bu adam hiç haçan öz dosty bolmady, onuň bilen hiç haçan ýürekden gürleşmedi, kazy Bleýr soňra eden ýaly, ýöne kiçi Ogaýodaky kiçijik çarçuwaly jaýda erkek bilen aýalyň arasyndaky soňky söhbetdeşligiň ikisi üçin hem manyly bolandygyny pikir etmek isleýärdi. Soňra Tar adamlaryň gülläp ösmeginiň olaryň ýakyn gatnaşyklaryndadygyny bildi. Ol ejesi üçin şeýle gatnaşygy isleýärdi. Durmuşda ol şeýle bir üzňe keşp ýalydy. Belki, ol kakasyny kem baha beripdir. Ejesiniň keşbi, soňra onuň göz öňüne getirişinde ýaşan ýaly, şeýle inçe deňagramly, duýgularyň çalt partlamagyna ukyply ýalydy. Başga adamlarda bolup geçýän durmuş bilen çalt we ýakyn baglanyşyk gurmasaň, asla ýaşamaýaň. Bu kyn iş we durmuşyň köp kynçylyklaryny döredýär, ýöne synanyşyp durmaly. Bu seniň işiň, eger ondan gaça dursaň, durmuşdan [bütinleý] gaça durarsyň.
  Soňra Taranyň özi baradaky şuňa meňzeş pikirleri köplenç ejesiniň keşbine geçýärdi.
  Kiçijik çarçuwaly jaýyň aşaky gatdaky otagyndan sesler eşidilýär. Dik Murhed, äri, şäherden daşarda, boýagçy bolup işleýärdi. Şeýle wagt iki uly adam näme hakda gürleşýärdi? Aşakdaky otagdaky erkek bilen aýal ýuwaşlyk bilen gülüşdiler. Doktor ol ýerde birnäçe wagt bolandan soň, Meri Murhed uklap galdy. Ol ukuda öldi.
  Ol ölenden soň, lukman çagalary oýarman, öýden çykyp, goňşusyndan Diki şäherden alyp gitmegini haýyş etdi. Ol gaýdyp geldi we oturdy. Ol ýerde birnäçe kitap bardy. Birnäçe gezek, Dikiň pulsyz bolan uzak gyşlarynda, ol kitap agenti boldy - bu oňa daşary ýurtlara syýahat etmäge, obalarda öýden öýe aýlanmaga mümkinçilik berdi, ol ýerde ol diňe birnäçe kitap satsa-da, myhmansöýerlik görkezip bildi. Elbetde, onuň satmaga synanyşan kitaplary esasan Raýat urşy baradady.
  "Karporal C. Klegg" atly gahryman barada kitap bolardy, ol ýaşyl oba oglany hökmünde urşa gidip, kapral boldy. C. öň hiç haçan buýruklara boýun bolmadyk erkin ruhly amerikan oba oglanynyň sadalygy bilen doludy. Şeýle-de bolsa, ol örän batyrgaýdygyny subut etdi. Dik kitapdan örän begendi we ony çagalaryna sesli okady.
  Uruş barada başga-da, has tehniki kitaplar bardy. General Grant Şilo söweşiniň ilkinji gününde serhoşdymy? General Mid näme üçin Lini Gettisburgdaky ýeňşinden soň yzarlamady? Makklellan hakykatdanam Günortanyň ýalanmagyny isledimi? Grantyň ýatlamalary.
  Ýazyjy Mark Twen neşirýatçy boldy we "Grantyň ýatlamalaryny" neşir etdi. Mark Tweniň ähli kitaplary gapydan gapya agentler tarapyndan satyldy. Öň tarapynda boş, çyzykly sahypalary bolan ýörite agentiň nusgasy bardy. Şol ýerde Dik kitap çykanda birini almaga razy bolan adamlaryň atlaryny ýazdy. Dik her satuwda şeýle köp wagt sarp etmedik bolsa, has köp kitap satyp bilerdi. Ol köplenç birnäçe gün fermada galýardy. Agşam tutuş maşgala ýygnanardy we Dik sesli okaýardy. Ol gepleýärdi. Eger ömrüňi oňa bil baglamasaň, ony diňlemek gülkünçdi.
  Doktor Rifi Murhediň öýünde oturypdy, goňşy otagdaky ölen aýal bolsa Dikiň kitaplarynyň birini okaýardy. Lukmanlar köp ölümlere öz gözleri bilen şaýat bolýardylar. Olar ähli adamlaryň ölmelidigini bilýärler. Onuň elinde kitap, ýönekeý matadan, ýarym marokko derisinden we has köp zatlardan ýasalandy. Kiçijik şäherde köp sanly owadan jildleri satyp bolmaýardy. Grantyň ýatlamalaryny satmak iň aňsatdy. Demirgazykdaky her bir maşgala şeýle bir jildiň bolmalydygyna ynanýardy. Dikiň hemişe nygtaýşy ýaly, bu ahlak borjydy.
  Doktor Rifi kitaplarynyň birini okap otyrdy we özi hem uruşda bolupdy. Uolt Uitmen ýaly, ol hem şepagat uýasydy. Ol hiç haçan hiç kimi atmady, hiç haçan hiç kimi atmady. Lukman näme pikir edýärdi? Ol uruş barada, Dik barada, Meri Murhed barada pikir etdimi? Ol garry adama golaýlanda ýaş gyza öýlenipdi. Çagalykda biraz tanaýan we ömrüňiziň dowamynda düşünip bilmeýän adamlar bar. Ýazyjylaryň kiçijik bir hilesi bar. Adamlar ýazyjylaryň öz gahrymanlaryny durmuşdan alýandyklaryny pikir edýärler, ýöne olar beýle etmeýärler. Olar näme üçindir olaryň gyzyklanmasyny döredýän erkek ýa-da aýal tapýarlar. Şeýle erkek ýa-da aýal ýazyjy üçin gymmatly zat. Ol bilýän az sanly faktlaryny alyp, tutuş durmuş gurmaga synanyşýar. Adamlar onuň üçin başlangyç nokatlaryna öwrülýärler we ol şol ýere ýetende, köplenç ýeterlik bolýar, netijeleriň onuň bilen başlan adam bilen az ýa-da hiç hili baglanyşygy bolmaýar.
  Meri Murhed güýz gijeleriniň birinde aradan çykdy. Tar gazet satýardy, Jon bolsa zawodda gidipdi. Tar şol agşam irden öýüne gaýdyp gelende, ejesi stoluň başynda ýokdy we Margaret özüni gowy duýmaýandygyny aýtdy. Daşarda ýagyş ýagýardy. Çagalar sessiz naharlanýardylar, kyn günlerde ejesi bilen hemişe bile bolýan depressiýa öýüň üstünde galýardy. Depressiýa göz öňüne getirmegi güýçlendirýär. Nahar gutaranda, Tar Margarete gap-gaçlary ýuwmaga kömek etdi.
  Çagalar töwereginde oturdylar. Ejesi hiç zat iýmek islemeýändigini aýtdy. Jon ir ýatdy, Robert, [Will we Jo] hem şeýle. Jon zawodda bölekleýin işleýärdi. Işe başlap, gowy aýlyk alyp bileniňizden soň, içiňizde hemme zat üýtgeýär. Welosiped ramasyny jylamak üçin kyrk sent tölemegiň ýerine, olar bahasyny otuz iki sente düşürýärler. Näme etmekçi bolýarsyňyz? Siziň [hökman] işiňiz bolmaly.
  Tar hem, Margaret hem uklamak islemeýärdi. Margaret beýlekileri ejesiniň - eger ol uklap ýatan bolsa - biynjalyk etmezligi üçin, sessiz ýokaryk çykmaga mejbur etdi. Iki çaga mekdebe gitdiler, soňra Margaret kitap okady. Bu poçta bölüminde işleýän aýalyň oňa beren täze sowgadydy. Şeýle oturanyňyzda, öýüň daşynda bir zat hakda pikir etmek iň gowusy. Şol gün Tar Jim Mur we başga bir oglan bilen beýsbol pitçerligi barada jedelleşipdi. [Jim] Aýk Frieriň şäherde iň gowy pitçer bolandygyny, sebäbi onuň iň tiz we iň gowy egridigini aýtdy, Tar bolsa Harri Griniň iň gowusydygyny aýtdy. Elbetde, şäher toparynyň agzalary bolan ikisi biri-birine garşy pitçer etmediler, şonuň üçin anyk aýdyp bolmazdy. Gören we duýan zatlaryňyza görä baha bermelidiňiz. Harriniň şeýle tizligi ýokdy, ýöne ol pitçerlände bir zada has ynamly bolýardyňyz. Bolýar, onuň aňy bardy. Ol özüniň şeýle gowy däldigini bilende, şeýle diýdi we Aýky içeri goýberdi, ýöne Aýk şeýle gowy bolmasa, ol inadkär bolup başlardy we eger ony daşarda goýsalar, oňa zyýan ýeterdi.
  Tar ertesi gün Jim Mur bilen duşuşanda oňa köp jedel etmek barada oýlandy we soňra domino daşlaryny alyp geldi.
  Domino daşlary stoluň üstünde sessiz süýşüp gitdi. Margaret kitabyny bir gyra goýdy. Iki çaga aşhanada, naharhana otagy hökmünde hem hyzmat edýärdi, stoluň üstünde bolsa ýagly lampa durdy.
  Domino ýaly oýny uzak wagtlap hiç zat hakda pikirlenmezden oýnap bolýar.
  Meri Murhed agyr günleri başdan geçirýän wagty, ol hemişe şokda bolýardy. Onuň ýatylýan otagy aşhananyň gapdalynda, öýüň öň tarapynda bolsa soňra jaýlanyş dabarasy geçirilýän myhman otagy ýerleşýärdi. Eger ýokarky gatda ýatjak bolsaňyz, ejeňiziň ýatylýan otagyndan göni geçmelidiňiz, ýöne diwarda oýuk bardy we seresap bolsaňyz, duýulman turup bilersiňiz. Meri Murhediň agyr günleri barha köp bolýardy. Çagalar olara diýen ýaly öwrenişipdi. Margaret mekdepden öýüne gaýdyp gelende, ejesi düşekde ýatyrdy, reňki solgun we ejiz görünýärdi. Margaret Roberti lukmana ibermek isledi, ýöne ejesi: "Heniz däl" diýdi.
  Şeýle uly adam we ejeň... Olar "ýok" diýenlerinde, sen näme edersiň?
  Tar stoluň daşynda domino daşlaryny itekläp, wagtal-wagtal gyz doganyna seredip durdy. Pikirler gelip durdy. "Garri Grinde Aýk Frieriňki ýaly tizlik bolmasa-da, onuň kellesi bar. Gowy kellesi ahyrsoňy hemme zady aýdyp berer. Maňa näme edýändigini bilýän adam ýaraýar. Meniň pikirimçe, ýokary ligada, elbetde, akylly oýunçylar bar, ýöne munuň ähmiýeti ýok. Kiçijik zady bilen köp zat edip bilýän adamy alyp bolýar. Maňa bir adam ýaraýar.
  Dik obada, Harri Fitzsimmons tarapyndan gurlan täze jaýyň içini boýaýardy. Ol şertnama boýunça işe girdi. Dik şertnama boýunça işe girende, ol diýen ýaly pul gazanmaýardy.
  Ol [köp zady] düşünip bilmedi.
  Her niçik bolsa-da, bu ony iş bilen meşgul edýärdi.
  Şeýle gije sen öýde oturyp, gyz doganyň bilen domino oýnaýarsyň. Kim ýeňýär, munuň nähili tapawudy bar?
  Wagtal-wagtal Margaret ýa-da Tar peje odun goýup giderdi. Daşarda ýagyş ýagýardy we şemal gapysyň aşagyndaky ýarykdan içeri girerdi. Murhedleriň öýlerinde hemişe şeýle deşikler bolýardy. Olara pişik taşlap bolýardy. Gyşda Eje, Tar we Jon aýlanyp, ýaryklary agaç zolaklary we mata bölekleri bilen çüýlärdiler. Bu bolsa sowukdan goraýardy.
  Wagt geçdi, belki bir sagat. Has uzak ýaly boldy. Taryň bir ýyl bäri başdan geçirýän gorkularyny Jon we Margaret paýlaşdylar. Sen bir zatlary pikir edýän we duýýan ýeke-täk adamyň özüňdigini pikir edýärsiň, ýöne eger şeýle bolsaň, sen akmaksyň. Başgalar hem şol bir pikirleri pikir edýärler. General Grantyň "Ýatlamalarynda" bir adamyň söweşe girmezden öň gorkýandygyny soranda, ol: "Hawa, ýöne men beýleki adamyň hem gorkýandygyny bilýärin" diýip jogap berendigi gürrüň berilýär. Tar general Grant barada az zat ýadyna saldy, ýöne ol muny ýadyna saldy.
  Meri Murhediň ölen gijesi birden Margaret bir zat etdi. Olar domino oýnap otyrkalar, goňşy otagda ejesiniň dem alyşyny eşitdiler. Ses ýuwaş we aralyklydy. Margaret oýnuň ortasynda turup, gapydan ýuwaşlyk bilen çykdy. Ol ejesiniň gözünden gizlenip, birnäçe wagtlap diňledi, soňra aşhana gaýdyp geldi we Taranyň ýanyna yşarat etdi.
  Ol diňe şol ýerde oturyp, örän tolgundy. Bolany şu.
  Daşarda ýagyş ýagýardy, onuň paltosy we şlýapasy ýokarky gatda ýatyrdy, ýöne ol olary almaga synanyşmady. Tar onuň öz şlýapasyny almagyny isledi, ýöne ol razy bolmady.
  Iki çaga öýden çykdylar we Tar nämeleriň bolup geçýändigini derrew düşündi. Olar biri-biri bilen gürleşmän, köçeden aşaklap doktor Rifiniň ofisine tarap ýöräp gitdiler.
  Doktor Rifi ol ýerde ýokdy. Gapyda "Sagat 10-da gaýdyp geldi" diýen ýazgy bardy. Ol iki ýa-da üç günläp şol ýerde bolmagy mümkin. Şeýle lukman, tejribesi we ambisiýasy az bolsa-da, örän biperwaý bolýar.
  - Ol belki kazy Bleýr bilen biledir - diýdi Tar we olar ol ýere gitdiler.
  Bir zadyň bolmagyndan gorkýan wagtyňyz, gorkan we hemme zadyň gowy bolan başga wagtlaryňyzy ýadyňyza salmaly. Bu iň gowy ýol.
  Şeýdip, siz lukmana gidýärsiňiz, ejeňiz öljek bolýar, emma siz muny heniz bilmeýärsiňiz. Köçede duşýan beýleki adamlar hemişeki ýaly hereket edýärler. Olary günäkärläp bolmaz.
  Tar we Margaret kazy Bleýriň öýüne golaýlaşdylar, ikisi hem suwa çümüpdi, Margaret bolsa palto ýa-da şlýapasyzdy. Bir adam Tiffaniniň öýünden bir zat satyn alýardy. Başga bir adam bolsa egninde kürek bilen ýöräp barýardy. Siziň pikiriňizçe, ol şeýle gije näme gazýardy? Şäher häkimliginiň koridorynda iki adam jedelleşdi. Olar gurak galmak üçin koridora çykdylar. "Men munuň Pasha baýramynda bolandygyny aýtdym. Ol muny inkär etdi. Ol Injili okamaýar."
  Olar näme hakda gürleşdiler?
  "Harri Griniň Aýk Frierden has gowy beýsbol pitçer bolmagynyň sebäbi, onuň erkek adama has meňzeş bolmagydyr. Käbir erkekler diňe güýçli dogulýarlar. Ýokary ligada tizligi ýa-da egriligi köp bolmadyk ajaýyp pitçerler bardy. Olar diňe şol ýerde durup, erişte iýdiler we bu uzak wagtlap dowam etdi. Olar diňe güýji bolanlardan iki esse köp dowam etdiler."
  Taryň satýan gazetlerinde iň gowy ýazyjylar top oýunçylary we sport barada ýazýanlardy. Olaryň aýtjak zatlary bardy. Eger olary her gün okasaňyz, bir zat öwrenersiňiz.
  Margaret suwa çümüpdi. Eger ejesi onuň şeýle ýagdaýda, paltosyz ýa-da şlýapasyz daşarda ýörenini bilse, ol howatyrlanardy. Adamlar zontikleriň aşagynda ýöräp ýördüler. Taryň kagyzlaryny alyp öýüne gaýdyp gelmeginden bäri köp wagt geçen ýalydy. Käwagt şeýle duýgy bolýar. Käbir günler uçup geçýär. Käwagt on minutda şeýle köp zat bolýar welin, sagatlar ýaly duýulýar. Bu iki at çapyşyk meýdançasynda, beýsbol oýnunda, kimdir biri uranda, iki adam oýundan çykarylanda, iki adam belki bazada söweşýän ýaly.
  Margaret we Tar kazy Bleýriň öýüne geldiler we lukman ol ýerdedi. Içer ýyly we ýagtydy, ýöne olar içeri girmediler. Kazy gapydan geldi we Margaret: "Lukmana ejesiniň syrkawdygyny aýt" diýdi we sözlerini gutaryp ýetmänkä, lukman çykdy. Ol iki çaga bilen ýöräp gitdi we olar kazynyň öýünden çykýarka, kazy gelip, Taryň arkasyndan kakdy. "Sen suwly" diýdi. Ol Margaret bilen hiç haçan gürleşmedi.
  Çagalar lukmany öýlerine alyp gitdiler we soňra ýokary gata çykdylar. Olar ejesine lukmanyň tötänleýin gelendigini, çagyrmak üçin gelendigini görkezmek islediler.
  Olar basgançaklardan mümkin boldugyça sessiz çykdylar we Tar Jon we Robert bilen ýatan otagyna girende, geýimlerini çykaryp, gurak eşiklerini geýdi. Ýekşenbe güni geýýän kostýumyny geýdi. Onuň ýeke-täk gurak kostýumy bardy.
  Aşakda ol ejesi bilen lukmanyň gürleşýändigini eşitdi. Ol lukmanyň ejesine ýagyşly ýol barada aýdandygyny bilmeýärdi. Bolup geçen zat şeýle boldy: Doktor Rifi basgançaklara golaýlaşyp, ony aşak çagyrdy. Şübhesiz, ol iki çagany hem çagyrmak isledi. Ol ýuwaşja pyşyrdady we Margaret Tar ýaly gurak eşikleri geýip, otagyndan çykdy. Ol hem iň gowy eşiklerini geýmelidi. Beýleki çagalaryň hiç biri lukmanyň çagyryşyny eşitmedi.
  Olar aşak düşüp, düşegiň ýanynda durdular, ejesi bolsa birnäçe wagtlap gürledi. "Men gowy. Hiç zat bolmaz. Biynjalyk bolma" diýdi. Ol hem muny çyn ýürekden aýtdy. Ol iň soňuna çenli özüni gowy hasaplapdy. Gowy tarapy, eger gitmeli bolsa, şeýle edip, uklap ýatyrka gidip bilerdi.
  Ol ölmejekdigini aýtdy, ýöne öldi. Çagalara birnäçe söz aýdandan soň, olar ýokarky gata gaýdyp geldiler, ýöne Tar uzak wagtlap uklamady. Margaret hem uklamady. Tar şondan soň ondan bu barada hiç haçan soramady, ýöne ol onuň muny etmändigini bilýärdi.
  Şeýle ýagdaýda uklap bilmeýärsiň, näme etmeli? Käbir adamlar bir zady, käbirleri başga zady synap görýärler. Tar goýun sanamak meýilnamalary barada eşidipdi we käte uklap bilmejek derejede tolgunan [ýa-da gynanan] wagty synap görüpdi, ýöne muny edip bilmedi. Ol başga-da köp zatlary synap görüpdi.
  Özüňizi ulalyp, isleýän adamyňyza öwrülýändigiňizi göz öňüne getirip bilersiňiz. Özüňizi ýokary liganyň beýsbol oýunçysy, demir ýol inženeri ýa-da ýaryş awtoulagynyň sürüjisi hökmünde göz öňüne getirip bilersiňiz. Siz inžener, howa garaňky we ýagyşly, lokomotiwiňiz bolsa relslerde titreýär. Özüňizi heläkçiligiň ýa-da başga bir zadyň gahrymany hökmünde göz öňüne getirmezlik iň gowusydyr. Diňe öňüňizdäki relslere üns beriň. Garaňkylygyň diwaryny kesýärsiňiz. Indi siz agaçlaryň arasynda, indi açyk meýdanda. Elbetde, şeýle inžener bolanyňyzda, hemişe tiz ýolagçy otlusyny sürýärsiňiz. Ýük bilen meşgullanmak islemeýärsiňiz.
  Sen şu we başga-da köp zatlar hakda pikir edýärsiň. Şol gije Tar wagtal-wagtal ejesi bilen lukmanyň gürleşýändigini eşitdi. Käwagt olar gülýän ýalydy. Ol muny aýdyp bilmedi. Belki, bu diňe öýüň daşyndaky ýeldir. Bir gün ol lukmanyň aşhananyň polundan ylgap geçýänini eşidendigine doly ynanýardy. Soňra ol gapysyň ýuwaşlyk bilen açylyp-ýapylýandygyny eşitdi öýdüpdi.
  Belki, ol hiç zat eşitmedikdir.
  Tara, Margaret, Jon we olaryň hemmesi üçin iň erbet pursat ertesi gün, indiki gün we indiki gün boldy. Adamlar bilen dolu öý, wagyz edilmeli wagz, tabut göterýän adam, gonamçylyga syýahat. Margaret iň gowy netije görkezdi. Ol öýüň töwereginde işledi. Olar ony saklap bilmediler. Aýal: "Ýok, maňa rugsat beriň" diýdi, ýöne Margaret jogap bermedi. Ol ak reňklidi we dodaklaryny berk gysdy. Ol gidip, özi etdi.
  Adamlar, bütin dünýäler Taryň hiç haçan görmedik öýüne geldi.
  OceanofPDF.com
  XXII BAP
  
  IŇ GEREK ZAT Jaýlanyşdan soňky gün näme boldy. Tar köçeden ýöräp, mekdepden gaýdyp gelýärdi. Mekdep sagat dörtde başlady we kagyzlar bilen otly sagat bäşe çenli gelmedi. Ol köçeden ýöräp, Waýlderiň ambarynyň ýanyndaky boş meýdançanyň ýanyndan geçdi we awtoduralgada şäheriň käbir oglanlary top oýnaýardylar. Riçmondly oglan Klark Waýlder we başga-da köp adamlar şol ýerdedi. Ejeň ölende, sen köp wagtlap top oýnamaýaň. Bu dogry hormat goýmazlyk. Tar muny bilýärdi. Beýlekiler hem bilýärdi.
  Tar saklandy. Geň zat, ol şol gün hiç zat bolmadyk ýaly top oýnapdy. Dogrusy, asla beýle däl. Ol hiç haçan oýnamagy niýet etmedi. Onuň eden işi ony we beýlekileri geň galdyrdy. Olaryň hemmesi ejesiniň ölümi barada bilýärdi.
  Oglanlar "Üç garry pişik" oýnaýardylar, Bob Mann bolsa top atýardy. Onuň egri topy, gowy urgusy we on iki ýaşly oglan üçin ajaýyp tizligi bardy.
  Tar hasara dyrmaşdy, meýdançany geçdi, urujynyň ýanyna bardy we taýagy onuň elinden aldy. Başga wagt bolsa, dawa bolardy. "Üç garry pişik" oýnunda, topa urmazdan öň ilki topu atyp, soňra bazany saklap, soňra topu atyp, tutmaly.
  Tara muňa üns bermedi. Ol Klark Waýlderiň elinden taýagy alyp, tarelkanyň ýanynda durdy. Ol Bob Manny masgaralap başlady. "Geliň, ony nähili goýýandygyňy göreliň. Nämeleriň bardygyny göreliň. Başla. Olary içeri sür."
  Bob birini, soňra ýene birini zyňdy, Tar bolsa ikinjisini urdy. Bu homerun boldy we ol bazalary aýlanda, derrew taýagy alyp, başga birini urdy, hatda onuň nobaty gelmese-de. Beýlekiler oňa rugsat berdiler. Olar bir söz hem aýtmadylar.
  Tar gygyrdy, beýlekileri gygyrdy we deli ýaly hereket etdi, ýöne hiç kimiň aladasy bolmady. Takmynan bäş minutdan soň, ol gelen ýaly duýdansyz gitdi.
  Bu hereketden soň, ejesiniň jaýlanyşyndan soň, şol gün wokzala gitdi. Dogrusy, otly ýokdy.
  Wokzalda Sid Greýiň liftiniň golaýyndaky demir ýolda birnäçe boş ýük wagonlary durdy we Tar wagonlaryň birine mündi.
  Ilki başda ol şol maşynlaryň birine münüp uçup gitmek isleýändigini pikir etdi, nirä gitmelidiginiň ähmiýeti ýokdy. Soňra başga bir zat hakda pikir etdi. Maşynlara däne ýüklenmelidi. Olar liftiň we ammaryň gapdalynda goýuldy, şol ýerde garry kör at maşynlaryň işlemegini dowam etdirmek üçin aýlanyp ýöräp, däneleri binanyň depesine göterýärdi.
  Däne ýokary galdy we soňra turba arkaly maşynlara düşdi. Olar maşyny gysga wagtyň içinde dolduryp bildiler. Olaryň etmeli zady diňe ryçagy çekmekdi, däne bolsa aşak düşdi.
  Tar maşynda galyp, däneleriň aşagynda gömülip galmak gowy bolardy diýip pikir etdi. Bu sowuk topragyň aşagynda gömülip galmak bilen deň däldi. Däne gowy materialdy, eliňde saklamak ýakymlydy. Ol altyn-sary maddady, ýagyş ýaly akýardy, seni dem alyp bilmejek ýeriňe gömüp, ölerdiň.
  Tar awtoulagyň polunda uzak wagtlap ýatyp, özi üçin şeýle ölümiň boljakdygyny pikir etdi, soňra agdarylyp, ambarynda garry aty gördü. At oňa kör gözleri bilen seretdi.
  Tar ata seretdi, at hem oňa seretdi. Ol kagyzlaryny daşaýan otlynyň golaýlaşýandygyny eşitdi, ýöne ol hereket etmedi. Indi ol şeýle bir güýçli aglaýardy welin, tas kör bolup galdy. "Beýleki Murhed çagalarynyň hem, şäherdäki oglanlaryň hem görüp bilmeýän ýerinde aglamak gowy" diýip pikir etdi ol. Murhed çagalarynyň hemmesi şuňa meňzeş bir zady duýýardylar. Şeýle pursatda adam özüňi açyp görkezmeli däl.
  Tar otly gelip-gidýänçä wagonda ýatdy, soňra gözlerini süpürip, sürünüp çykdy.
  Otly garşylamaga çykan adamlar köçeden aşak düşüp barýardylar. Indi, Murhediň öýünde, Margaret mekdepden gaýdyp, öý işlerini edýärdi. Jon zawoddady. Jon muňa gaty begenmeýärdi, ýöne şonda-da işini dowam etdirýärdi. Işler dowam etmelidi.
  Käwagt, näme üçindigini bilmän, jaýa däne göterýän kör garry at ýaly, diňe dowam etmeli bolýardyň.
  Köçeden ýöreýän adamlara gelende bolsa, belki-de, olaryň käbirine gazet gerek bolar.
  Oglan, eger ol gowy bolsa, öz işini gowy ýerine ýetirmelidi. Ol turup, howlukmalydy. Olar jynaza garaşyp durkalar, Margaret özüni görkezmek islemedi, şonuň üçin dodaklaryny berk gysdy we işe başlady. Taryň boş ýük wagonunda titräp ýatyp bilmeýändigi gowy zatdy. Onuň etmeli zady öýüne elinden geleniniň hemmesini getirmelidi. Hudaý olaryň bularyň hemmesine mätäç boljakdygyny bilýärdi. Ol işe gitmelidi.
  Bu pikirler Tar Murhead gazetleriň bir dessesini alyp, eliniň tersi bilen gözlerini süpürip, köçäniň aşagyndan ylgaýarka, onuň kellesinde aýlanyp ýördi.
  Tar muny bilmese-de, belki-de şol pursatda çagalygyndan aýrylyp gidendir.
  SOŇY
  OceanofPDF.com
  Islegden daşary
  
  1932-nji ýylda neşir edilen "Arzuwdan daşary" romany Amerikanyň günortasyndaky işçileriň agyr ýagdaýyna ünsi çekip, dokma zawodlarynda işleýän erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň başdan geçirýän agyr şertlerini suratlandyrýar. Bu roman Genri Rotyň we Jon Steýnbekiň eserleri bilen deňeşdirilýär, olar amerikan işçi synpy üçin agyr kynçylyklara sebäp bolan sosial we ykdysady deňsizligi hem şeýle belläp geçýärler we kommunizmi bu kynçylyklara, esasanam 1929-njy ýyldaky birža bazarynyň çökmeginden soňky Beýik Depressiýa sebäpli mümkin bolan çözgüt hökmünde goldaýardylar.
  OceanofPDF.com
  
  Birinji neşiriň daşky sahaby
  OceanofPDF.com
  MAZMUN
  BIRINJI KITAP. ÝAŞLYK
  1
  2
  3
  IKINJI KITAP. DEGIRMEN GYZLARY
  1
  2
  ÜÇÜNJI KITAP. ETHEL
  1
  2
  3
  4
  5
  DÖRDÜNJI KITAP. ISLEGIŇ ÖŇÜNDEN
  1
  2
  3
  4
  5
  6
  7
  8
  9
  
  OceanofPDF.com
  
  Anderson 1933-nji ýylda öýlenen Eleonora Gladys Kopenhawer. "Arzuwdan daşary" filmi oňa bagyşlanýar.
  OceanofPDF.com
  TO
  ELENOR
  OceanofPDF.com
  BIRINJI KITAP. ÝAŞLYK
  OceanofPDF.com
  1
  
  N. EIL BRADLEY dosty Red Oliwere hat ýazdy. Neil Kanzas-Siti şäherinden bir aýal bilen durmuş gurjakdygyny aýtdy. Ol rewolýusiýaçydy we Neil onuň bilen ilkinji gezek duşuşanda, özüniň rewolýusiýaçydygyny ýa-da däldigini bilmedi. Ol şeýle diýdi:
  "Ine, Red. Mekdepde bile okaýan wagtymyz başdan geçiren boş duýgumyzy ýadyňa salýarmyň. Bu ýerde bolanyňda saňa ýaran däldi öýdýän, ýöne men ýarandym. Uniwersitetde we öýe gelenimden soň hem şeýle boldum. Ejem we kakam bilen bu barada köp gürleşip bilmeýärin. Olar düşünmezlerdi. Bu olara zyýan ýetirerdi."
  - Men pikir edýärin, - diýdi Nil, - içimizde jany bolan biziň ähli ýaş ýigitlerimizde we gyzlarymyzda häzir şeýle zat bar.
  Nil hatynda Hudaý hakda gürrüň berdi. "Bu biraz geňdi" diýip, Red Nilden pikir etdi. Ol muny aýalynyň özünden alan bolmaly. "Biz Onuň sesini eşidip ýa-da Ýer ýüzünde duýup bilmeýäris" diýdi. Ol Amerikanyň garry erkekleriniň we aýallarynyň, belki-de, onuň we Rediň ýitirýän bir zadynyň bardygyny pikir etdi. Olaryň "Hudaýy" bardy, bu olar üçin näme aňladýandygyna garamazdan. Intellektual taýdan şeýle agdyklyk edýän we tutuş ýurduň pikirine şeýle uly täsir eden irki Täze Angliýa ýaşaýjylary, hakykatdanam Hudaýyň bardygyny pikir eden bolmaly.
  Eger olarda bar bolan zatlar bolsa, Nil bilen Red belli bir manyda ep-esli gowşap, ýitip giderdiler. Nil şeýle pikir edýärdi. Onuň aýtmagyna görä, din indi köne eşikler ýaly, inçelip, reňkleri ýitip gidýärdi. Adamlar henizem köne eşikleri geýýärdiler, ýöne indi olary ýyly saklamaýardylar. Nil adamlaryň ýylylyga mätäçdigini, olaryň romantika we iň esasysy, duýgularyň romantikasyna, bir ýere gitmäge synanyşmak pikirine mätäçdigini pikir edýärdi.
  Onuň aýtmagyna görä, adamlaryň daşardan gelýän sesleri eşitmegi zerurdyr.
  Ylym hem dowzaha sebäp boldy, arzan meşhur bilim... ýa-da indi hemme ýere ýaýran bilim diýilýän zat... has-da köp dowzaha sebäp boldy.
  Işlerde, ybadathanalarda, hökümetde boşluk örän köpdi diýip, ol hatlarynyň birinde aýtdy.
  Bredli fermasy Kanzas-Siti şäheriniň golaýynda ýerleşýärdi we Nil şähere ýygy-ýygydan baryp görýärdi. Ol öýlenmek isleýän aýaly bilen duşuşdy. Ol ony Red bilen suratlandyrmaga synanyşdy, ýöne başartmady. Ol ony energiýaly adam hökmünde suratlandyrdy. Ol mekdep mugallymydy we kitap okamaga başlady. Ol ilki sosialist, soňra kommunist boldy. Onuň pikirleri bardy.
  Ilki bilen, ol we Nil öýlenmek kararyna gelmezden ozal birneme bile ýaşamaly. Ol olaryň bile ýatmaly, biri-birine öwrenişmeli diýip pikir etdi. Şeýdip, Kanzasdaky kakasynyň fermasynda ýaşaýan ýaş daýhan Nil onuň bilen gizlin ýaşamaga başlady. Gyzyl kiçi we gara saçlydy diýip, Red düşündi. "Ol seniň bilen, başga bir erkek bilen onuň barada gürleşmek üçin biraz adalatsyzlyk duýýar... belki, sen onuň bilen bir gün duşuşyp, meniň aýdanlarym barada oýlanarsyň" diýip, ol hatlarynyň birinde aýtdy. "Ýöne men şeýle etmeli diýip pikir edýärin" diýip, ol aýtdy. Nil has jemgyýetçilikçileriň biridi. Ol hatlarda Redden has açyk we açyk bolup bilýärdi we duýgularyny paýlaşmakdan az utanýardy.
  Ol hemme zat barada gürrüň berdi. Duşanan aýal şäherdäki örän abraýly, baý adamlaryň öýüne göçüp gelipdi. Ol adam kiçi önümçilik kompaniýasynyň hazynaçysydy. Olar mekdep mugallymyny işe aldylar. Ol mekdep ýapyk wagty tomusda şol ýerde galdy. Ol: "Ilkinji iki ýa-da üç ýyl görkezer" diýdi. Ol Neil bilen nikasyz ýaşamak isledi.
  "Elbetde, biz ol ýerde bile ýatyp bilmeris" diýip, Nil onuň ýaşaýan öýüne salgylanyp aýtdy. Ol Kanzas-Siti şäherine gelende - kakasynyň fermasy bir sagatda maşyn bilen baryp biljek derejede ýakyndy - Nil hazynadaryň öýüne gitdi. Niliň şeýle agşamlary suratlandyrýan hatlarynda ýumor ýaly bir zat bardy.
  Şol öýde kiçijik we garaňky, hakyky rewolýusioner bir aýal bardy. Ol Gündogarda kolleje giden daýhanyň ogly Nil we Red Oliwer ýalydy. Ol Kanzasyň kiçijik şäherçesinde abraýly ybadathana gatnaýan maşgaladan gelipdi. Ol orta mekdebi tamamlap, soňra döwlet mekdebine gidipdi. "Şeýle ýaş aýallaryň köpüsi gaty samsyk" -diýdi Nil, ýöne bu aýal beýle däldi. Ol başyndan bäri diňe bir aýalyň meselesi bilen däl, eýsem jemgyýetçilik meselesi bilen hem ýüzbe-ýüz bolmalydygyny duýýardy. Niliň hatlaryndan Red onuň seresap we dartgynlydygyny netijä geldi. "Onuň owadan kiçijik bedeni bar" -diýdi ol Rede ýazan hatynda. "Men boýun alýaryn" -diýdi ol, "başga bir adama şeýle sözler ýazanymda, olaryň hiç hili manysy ýok".
  Ol islendik aýalyň bedeniniň ony söýýän erkek üçin owadanlaşýandygyna ynanýandygyny aýtdy. Ol aýalyň bedenine degip başlady we aýal hem oňa rugsat berdi. Häzirki zaman gyzlary käte ýaş ýigitler bilen has uzaklara gidýärdiler. Bu özlerini terbiýelemegiň bir usulydy. Elleri bedenlerine goýýardy. Şeýle zatlaryň bolmagy, hatda uly ýaşly, has gorkak kakalar we eneler tarapyndan hem, umumy kabul edildi. Bir ýaş ýigit muny ýaş aýal bilen synap görüpdir, soňra belki ony taşlapdyr, belki-de, aýal hem muny birnäçe gezek synap görüpdir.
  Nil Kanzas-Siti şäherinde mekdep mugallymynyň ýaşaýan öýüne gitdi. Öý şäheriň çetinde ýerleşýärdi, şonuň üçin aýalynyň ýanyna myhmançylyga gelen Nil şäherden geçmeli däldi. Olaryň dördüsi - özi, mekdep mugallymy, hazynadar we aýaly - birnäçe wagtlap eýwanda oturdylar.
  Ýagyşly gijelerde olar oturyp, kart oýnaýardylar ýa-da gürleşýärdiler - hazynadar öz işleri bilen, Nil bolsa daýhanyň işi bilen. Hazynadar örän intellektual adamdy... "köne görnüşli" diýip, Nil aýtdy. Şeýle adamlar hatda öz pikirlerinde hem liberal, örän liberal bolup bilerler, hakykatda däl. Eger olar muny bilselerdi, käwagt ýatyp galandan soň... öýüň eýwanynda ýa-da içinde, diwanda. "Ol pes eýwanyň gyrasynda oturýar, men bolsa eýwanyň gyrasyndaky otlaryň üstünde dyza çökýärin... Ol açyk gül ýaly."
  Ol Neýle: "Men öz erkim bolýança ýaşamaga, pikirlenmäge, erkekden başga näme isleýändigimi bilmäge başlap bilmerin" diýdi. Red kiçijik, garaňky mekdep mugallymy Niliň tapan bu adamyň özüniň girmek isleýän täze dünýäsine degişlidigini düşündi. Niliň onuň baradaky hatlary... käte olar örän şahsy bolsa-da... Nil hatda onuň bedenine degende barmaklaryndaky duýgulary, bedeniniň ýylylygyny, özüne bolan süýjiligini suratlandyrmaga synanyşdy. Rediň özi şeýle aýaly tapmagy bütin durky bilen isleýärdi, ýöne hiç haçan tapmady. Niliň hatlary ony durmuş bilen duýgudaş we bedeni bolan, ýöne diňe bedenden daşary çykýan bir gatnaşyk üçin arzuw etdi. Nil muny dostuna ýazan hatlarynda beýan etmäge synanyşdy.
  Rediň erkek dostlary hem bardy. Erkekler, käte ondan hem ir, oňa içginlik bilen ýüzlenip, onuň ýanyna gelýärdiler. Ahyrsoňy ol özüniň hiç haçan aýal bolmandygyna düşündi.
  Nil Kanzasdaky fermada bolsa-da ýa-da agşam şähere aýalyny görmek üçin gitse-de, ol durmuşdan doly, durmuşdan baý ýalydy. Ol kakasynyň fermasynda işleýärdi. Kakasy garrap barýardy. Tizden ol ölýärdi ýa-da pensiýa çykýardy we ferma Niliňki bolardy. Bu baý we ýakymly ýurtda ýakymly fermady. Niliň kakasy ýaly we Nil ýaly daýhanlar az pul gazanýardylar, ýöne gowy ýaşaýardylar. Kakasy Nil Isti kolleje ibermegi başardy we ol ýerde Red Oliwer bilen tanyşdy. Olar ikisi bir kollejiň beýsbol toparynda oýnaýardylar: Nil ikinji bazada, Red bolsa gysga aralykda. Oliwer, Bredli we Smit. Zip! Olar bilelikde gowy goşa oýun görkezdiler.
  Red Kanzasdaky bir ferma gitdi we ol ýerde birnäçe hepde galdy. Bu Neil şäherde bir mekdep mugallymy bilen duşuşmazdan öň boldy.
  Nil şol wagtlar radikaldy. Onuň radikal pikirleri bardy. Bir gün Red ondan: "Sen kakaň ýaly daýhan boljakmy?" diýip sorady.
  "Hawa."
  "Siz munuň eýeçiliginden ýüz öwürersiňizmi?" diýip, Red sorady. Şol gün olar mekgejöwen meýdanynyň gyrasynda durdular. Şol fermada ösdürilip ýetişdirilen ajaýyp mekgejöwen şeýledi. Niliň kakasy maldarçylyk edýärdi. Güýzde ol mekgejöwen ösdürip, ony uly gabaklara ýygnaýardy. Soňra Günbatara gidip, bugalary satyn aldy we gyşda semretmek üçin ferma getiripdi. Mekgejöwen satuw üçin fermadan alynman, mallara berildi we gyşda toplanan baý dökün daşalyp, ýere sepildi. "Siz bularyň hemmesiniň eýeçiliginden ýüz öwürersiňizmi?"
  - Hawa, şeýle pikir edýärin, - diýdi Nil. Ol güldi. - Dogrudanam, olar ony menden almaly bolmagy mümkin, - diýdi ol.
  Şonda-da, Niliň kellesine pikirler gelipdi. Ol soňra hatlarynda ýazan ýaly, bu aýalyň täsiri bilen özüni açyk kommunist diýip atlandyrmazdy.
  Ol gorkdy diýmek däldi.
  Hawa, ol gorkýardy. Mekdep mugallymy bilen tanyşyp, Red hat ýazandan soň hem, ene-atasyna zyýan ýetirmekden gorkýardy. Red ony munuň üçin günäkärlemedi. Ol Niliň ene-atasyny gowy, dogruçyl we mähirli adamlar hökmünde ýatlaýardy. Niliň uly gyz dogany bardy, ol goňşy ýaş daýhana durmuşa çykdy. Ol ejesi ýaly uly, güýçli we gowy aýaldy we Niliň ejesini örän gowy görýärdi we onuň bilen buýsanýardy. Red şol tomusda Kanzasda bolanda, bir hepde soňunda adamsy bilen öýe gelip, Red bilen Nil barada gürleşdi. "Men onuň kolleje gidip, bilim alandygyna begenýärin" diýdi ol. Şeýle hem, ol doganynyň bilimine garamazdan, öýüne gaýdyp, beýlekiler ýaly ýönekeý daýhan bolmak isleýändigine begenýärdi. Ol Niliň hemmelerden has akylly we giň dünýägaraýşa eýedigini pikir edýändigini aýtdy.
  Neil bir gün miras aljak fermasy barada gürrüň edip: "Hawa, men ony şeýle taşlardym öýdýän" diýdi. "Meniň pikirimçe, men gowy daýhan bolardym. Men daýhançylykdan lezzet alýaryn". Ol käwagt gijelerine kakasynyň meýdanlaryny düýşünde görýändigini aýtdy. "Men hemişe meýilnama düzýärin" diýdi. Ol her meýdan bilen näme etjekdigini ýyllar öňünden meýilleşdirýändigini aýtdy. "Men ony taşlardym, sebäbi men ony taşlap bilmerin" diýdi. "Adamlar hiç haçan ýerden çykyp bilmezler". Ol örän başarjaň daýhan bolmak isleýändigini aýtdy. "Eger ýer ahyrsoňy hökümete geçse, meniň ýaly adamlara nähili tapawut bolar? Olara meniň olary döretmegi meýilleşdirýän adamlarym gerek bolar".
  Bu ýerde onuň ýaly başarnykly bolmadyk başga daýhanlar hem bardy. Munuň näme ähmiýeti bardy? "Giňelmek ajaýyp bolardy" diýip, Neil aýtdy. "Eger olar maňa rugsat berseler, men hiç hili töleg soramazdym. Men diňe janym üçin soraýaryn."
  - Ýöne olar saňa muny etmäge rugsat bermezler, - diýdi Red.
  "Bir gün biz olary muny etmäge mejbur etmeli bolarys" diýip, Nil jogap berdi. Nil, ähtimal, şol wagtlar kommunist bolupdyr we muny bilmeýärdi.
  Görünýän ýaly, tapan aýaly oňa käbir maglumatlary beripdir. Olar bilelikde bir zady çözüpdirler. Nil onuň we onuň bilen gatnaşygynyň barada hat ýazyp, näme edendiklerini beýan edipdir. Käwagt aýal hazynaçy we onuň bile ýaşaýan aýalyna ýalan sözläpdir. Ol Nil bilen gijäni geçirmek isleýändigini aýdypdyr.
  Soňra ol Kanzasdaky öz şäherine gije öýüne gitmek barada hekaýa oýlap tapdy. Ol sumkasyny ýygnady, şäherde Nil bilen duşuşdy, onuň awtoulagyna mündi we olar bir şähere gitdiler. Olar är-aýal bilen bir kiçi myhmanhana ýerleşdiler. Olar heniz öýlenmediler, diýdi Nil, sebäbi ikisi hem göz ýetirmek islediler. "Men munuň seniň ýerleşmegiňi islemeýärin we özüm hem ýerleşmek islemeýärin" diýip, ol Nil bilen söhbetdeş boldy. Ol onuň diňe orta derejeli baý Orta Günbatar daýhany bolmak bilen razy bolmagyndan gorkýardy... söwdagärden... bankirden ýa-da pula açlyk çekýän islendik adamdan gowy däl" diýdi. Ol Nil bilen onuň ýanyna gelmezden ozal başga iki adamy synap görendigini aýtdy. "Ýoluň ahyryna çenlimi?" diýip, ol ondan sorady. "Elbetde" diýdi ol. "Eger" diýdi ol, "bir erkek diňe söýýän aýalynyň bagtyna begenýän bolsa ýa-da ol diňe oňa berlip, çagalary bolan bolsa..."
  Ol hakyky Gyzyl boldy. Ol islegden daşary bir zadyň bardygyna ynanýardy, ýöne ilki bilen şol isleg kanagatlandyrylmaly, onuň ajaýyplyklaryny düşünip we baha bermelidi. Onuň seni ýeňip biljekdigine, başga ähli zady ýatdan çykaryp biljekdigine göz ýetirmelidiň.
  Ýöne ilki bilen ony süýji tapmalydyň we onuň süýjidigini bilmelidiň. Eger onuň süýjiligine çydap bilmeseň we öňe gitmeseň, peýdasyz bolardyň.
  Aýal muny Nilde gaýtalap gürrüň berýärdi. Ol täze döwrüň gelendigini pikir edýärdi. Dünýä täze adamlary, täze görnüşli adamlary garaşýardy. Ol Niliň ýa-da özüniň uly adamlar bolmagyny islemeýärdi. Ol oňa dünýäniň indi uly kiçi adamlaryň, olaryň köpüsiniň gerekdigini aýtdy. Şeýle adamlaryň hemişe bolandygyny, ýöne indi olar özlerini tassyklamaga, seslerini çykarmaga başlamalydyklaryny aýtdy.
  Ol özüni Niliň eline berip, ony synlady we Red onuň hem özüne meňzeş bir zat edýändigini düşündi. Red muny Niliň hatlaryndan bildi. Olar biri-biriniň gujagynda ýatmak üçin myhmanhanalara gidýärdiler. Bedenleri rahatlananda, olar gürleşýärdiler. "Meniň pikirimçe, biz öýleneris" diýip, Nil Red Oliwere ýazan hatynda aýtdy. "Näme üçin bolmaz?" diýip, ol sorady. Ol adamlaryň taýýarlanmaga başlamalydygyny aýtdy. Rewolýusiýa gelýärdi. Bu bolanda, diňe sesli, taýýarlygy pes adamlar däl-de, işlemek isleýän güýçli, sessiz adamlar gerek bolardy. Ol her bir aýalyň nähili bahadan bolsa-da öz erkek adamsyny tapmakdan başlamalydygyna we her bir erkek öz aýalyny tapmakdan başlamalydygyna ynanýardy.
  "Muny täze usulda etmelidi" diýip, Neil pikir etdi, "köne usuldan has gorkusyz". Eger dünýä gaýtadan şirinleşjek bolsa, peýda bolmaly täze erkekler we aýallar, iň esasysy, gorkusyz, hatda seresapsyz bolmagy öwrenmelidi. Olar ýaşaýşy söýýän, hatda ýaşaýşyň özüni hem oýna goşmaga taýýar bolmalydy.
  *
  Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäherindäki pagta fabrikasyndaky maşynlar ýumşak zyňňyldap durdy. Ýaş Gyzyl Oliwer şol ýerde işledi. Bütin hepde dowamynda ses gije-gündiz dowam etdi. Gijelerine bolsa, fabrik ýagtylandyrylyp durdy. Fabrikanyň ýerleşýän kiçijik platosynyň üstünde Langdon şäheri ýerleşýärdi, bu bolsa birneme köne ýerdi. Ol fabrik peýda bolmazdan öňki ýaly hapa däldi, Red Oliwer kiçijik oglan wagty, ýöne oglan şäheriň hapa bolýandygyny asla bilmeýär.
  Ol nädip bilsin? Eger ol şäher oglany bolsa, şäher onuň dünýäsidi. Ol başga dünýäni bilmeýärdi, deňeşdirmeýärdi. Red Oliwer ýalňyz oglandy. Onuň kakasy Lengdonda lukman bolup işläpdi, ondan öň bolsa atasy hem şol ýerde lukman bolup işläpdi, ýöne Rediň kakasy gowy işläp bilmedi. Ol ýaş wagty hem solgunlaşypdy, könelipdi. Şol wagt lukman bolmak soňraky ýaly kyn däldi. Rediň kakasy okuwyny tamamlap, öz lukmançylygyna başlady. Ol kakasy bilen bile işläp, onuň bilen ýaşaýardy. Kakasy aradan çykanda - lukmanlar hem ölýär - ol miras galan köne lukmanyň öýünde, öňünde giň eýwany bolan ýagty köne çarçuwaly jaýda ýaşaýardy. Eýwan aslynda daş ýaly görünmek üçin oýulan beýik agaç sütunlar bilen goldanylýardy. Rediň döwründe olar daş ýaly görünmeýärdi. Köne agaçda uly ýaryklar bardy we jaý köp wagt bäri boýalmandy. Günortada jaýyň içinden "it ylgaw" diýilýän zat bardy we öňdäki köçäniň üstünde durup, tomus, ýaz ýa-da güýz günlerinde jaýyň içinden we yssy, dymýan pagta meýdanlaryndan göni seredip, uzakdaky Jorjiýa daglaryny görüp bolýardy.
  Garry lukmanyň köçäniň gapdalyndaky howlynyň burçunda kiçijik çarçuwaly ofisi bardy, ýöne ýaş lukman ony ofis hökmünde berdi. Onuň Esasy köçedäki jaýlaryň birinde ýokarky gatda ofisi bardy. Indi köne ofis üzüm agaçlary bilen örtülip, harabaçylyga düşüpdi. Ol ulanylmaýardy we gapysy aýrylypdy. Ol ýerde aşagy öwrülýän köne oturgyç durdy. Ol şol ýerde, üzüm agaçlarynyň arkasyndaky garaňky yşykda köçeden görünýärdi.
  Red Demirgazykda okan mekdebinden tomusky dynç alyş üçin Lengdona geldi. Mekdepde ol soňra oňa hat ýazan Nil Bredli atly ýaş ýigidi tanaýardy. Şol tomusda ol degirmende işçi bolup işledi.
  Onuň kakasy gyşda aradan çykdy. Red Demirgazyk kollejinde birinji ýyl talybydy.
  Rediň kakasy aradan çykanda eýýäm ýaşulydy. Ol orta ýaşyna çenli durmuşa çykmady, soňra şepagat uýasyna durmuşa çykdy. Şäherde pyşyrdap, lukmanyň durmuşa çykan aýaly, Rediň ejesi, gaty gowy maşgaladan däldigi barada gürrüňler ýaýrady. Ol Atlantadandy we Langdona gelip, möhüm iş bilen doktor Oliwer bilen tanyşdy. Şol wagt Langdonda tälim alan şepagat uýalary ýokdy. Ol adam, ýerli bankyň prezidenti, soňra Langdon pagta zawody kompaniýasynyň prezidenti boljak ýaş ýigit, agyr keselläpdi. Bir şepagat uýasy çagyryldy we biri geldi. Doktor Oliwer işi alyp barýardy. Bu onuň işi däldi, ýöne ony maslahat üçin çagyrdylar. Şol wagt bu ýerde diňe dört lukman bardy we olaryň hemmesi çagyryldy.
  Doktor Oliwer bir şepagat uýasy bilen tanyşdy we olar durmuş gurdylar. Şäher ilaty haýran galdy. "Bu zerurmydy?" diýip soradylar. Görünüşinden, şeýle däldi. Ýaş Gyzyl Oliwer üç ýyl geçensoň dünýä inmedi. Onuň nikadan ýeke-täk çaga bolandygy mälim boldy. Şeýle-de bolsa, şäherde myş-myşlar ýaýrady. "Ol ony munuň zerurdygyna ynandyran bolmaly." Şeýle hekaýalar günorta şäherleriniň köçelerinde we öýlerinde, şeýle hem Gündogaryň, Orta Günbataryň we Uzak Günbataryň şäherlerinde pyşyrdap ýör.
  Günorta şäherleriniň köçelerinde we öýlerinde hemişe dürli myş-myşlar ýaýrap durýar. Köp zat maşgala baglydyr. "Ol nähili maşgala?" Hemmeleriň bilşi ýaly, Günorta ştatlaryna, köne Amerikanyň gulçulyk döwletlerine hiç haçan köp göçüp gelmeýärdi. Maşgalalar diňe dowam edýärdi we dowam edýärdi.
  Köp maşgalalar dargady, ýykyldy. Soňky ýigrimi bäş ýa-da otuz ýylda Lengdonda we Günortanyň beýleki köp şäherlerinde bolşy ýaly, senagat ösmedik Günorta şäherçeleriniň geň galdyryjy sanynda erkekler galmady. Şeýle maşgalada iki ýa-da üç sany geň, gylykly garry aýaldan başga hiç kimiň galmagy mümkin. Birnäçe ýyl mundan ozal, olar Raýat urşunyň günleri ýa-da Raýat urşundan öňki günler, Günortanyň hakykatdanam kimdir biri bolan köne gowy günler barada yzygiderli gürrüň ederdiler. Olar size kümüş çemçelerini göterip, başgaça zalymlyk we rehimsizlik bilen garaýan Demirgazyk generallarynyň hekaýalaryny gürrüň bererdiler. Şeýle garry Günorta aýaly häzir diýen ýaly ýok boldy. Galanlary şäherde ýa-da obada bir ýerde, köne öýde ýaşaýarlar. Ol bir wagtlar uly öýdi ýa-da iň bolmanda köne günlerde Günortada uly hasaplanýan öýdi. Oliweriň öýüniň öňünde agaç sütunlar eýwany saklaýar. Ol ýerde iki ýa-da üç sany garry aýal ýaşaýar. Şübhesiz, Raýat urşundan soň, Günortada Täze Angliýada bolan zatlaryň biri boldy. Has güýçli ýaşlar gitdiler. Raýat urşundan soň, Demirgazykda häkimiýet başynda bolan adamlar, Linkolnyň ölüminden we Endrýu Jonsonyň wezipesinden boşadylmagyndan soň häkimiýete gelen adamlar häkimiýetlerini ýitirmekden gorkýardylar. Olar garaýagyzlara ses bermek hukugyny berýän kanunlary kabul etdiler, olary gözegçilikde saklamak umytlary bilen. Birnäçe wagtlap olar ýagdaýy gözegçilikde sakladylar. Dikeldiş döwri diýilýän döwür boldy, ol hakykatda uruş ýyllaryndan has ajy, weýrançylyk döwri boldy.
  Emma indi Amerikanyň taryhyny okaýan her bir adam muny bilýär. Milletler şahsyýetler ýaly ýaşaýarlar. Belki, köp adamyň durmuşyna çuňňur aralaşmak iň gowusydyr. Hatda Endrýu Jonson hem häzir taryhçylaryň göwnünden turýar. Bir wagtlar ýigrenilýän we üstünden gülünýän Tennessi ştatynyň Nokswil şäherinde uly myhmanhana indi onuň adyny göterýär. Ol indi diňe bir serhoş dönük hasaplanmaýar, tötänleýin saýlanyp, hakyky prezident bellenýänçä birnäçe ýyl prezident bolup işleýär.
  Günortada hem, grek medeniýetiniň örän gülkünç pikirine garamazdan, şübhesiz kabul edildi, sebäbi grek we günorta medeniýetleriniň ikisi hem gulçulyga esaslanýandy - Günortada gadymy Gresiýadaky ýaly sungat görnüşine öwrülmedik, ýöne uzyn paltoly birnäçe dabaraly günortalynyň dodaklarynda boş beýanat bolup galan medeniýet we günortalylara mahsus aýratyn rysarlyk düşünjesi, Mark Tweniň bir gezek aýdan ýaly, ser Walter Skottyň köp okamagyndan dörän bolmagy mümkin ... bu zatlar Günortada gürrüň edilip gelindi we häzir hem gürrüň edilýär. Kiçijik pyçaklar edilýär. Bu maşgala uly ähmiýet berýän siwilizasiýa bolmaly we bu ejiz ýer. "Şeýle-şeýle maşgalada biraz gatranyň degmesi bar." Başlar gyşarýar.
  Olar ýaş doktor Oliwere, soňra bolsa duýdansyz şepagat uýasyna durmuşa çykan orta ýaşly doktor Oliwere tarap öwrüldiler. Lengdonda çaga edinmegi talap edýän reňkli bir aýal bardy. Ýaş Oliwer onuň lukmanydy. Ol birnäçe ýyllap köplenç onuň öýüne, Oliweriň öýüniň arkasyndaky oba ýolundaky kiçijik bir öýe gelýärdi. Oliweriň öýi bir wagtlar Lengdonyň iň gowy köçesinde ýerleşýärdi. Bu pagta meýdanlary başlamazdan öňki iň soňky öýdi, ýöne soňra, pagta zawody gurlandan soň, täze adamlar göçüp başlandan soň, Esasy köçede täze jaýlar we täze dükanlar gurlandan soň, iň gowy adamlar şäheriň beýleki tarapynda gurluşyk işlerini başladylar.
  Ol reňkli aýal, uzyn boýly, göni, sary reňkli, owadan eginli we göni kelleli aýal, işe ýaramady. Adamlar onuň ak erkek däl-de, gara erkekleriň gara derisidigini aýdýardylar. Ol bir wagtlar ýaş gara derili ýigide durmuşa çykypdy, ýöne ol ýitipdi. Belki, ol ony kowupdyr.
  Lukman onuň öýüne ýygy-ýygydan gelýärdi. Ol işlemeýärdi. Ol ýönekeý ýaşaýardy, ýöne ýaşaýardy. Lukmanyň awtoulagy käte, hatda gijelerine-de, öýüniň öňündäki ýolda saklanýan ýaly görünýärdi.
  Ol syrkawdymy? Adamlar ýylgyrdylar. Günortalylar şeýle zatlar barada gürleşmegi halamaýarlar, esasanam nätanyş adamlar töwereginde bolanda. Öz aralarynda... - Bilýärsiňizmi. Sözler dowam edýärdi. Sary aýalyň çagalarynyň biri diýen ýaly ak reňklidi. Ol oglanjyk, häzir ýazyp ýören wagtymyzdan soň, Gyzyl Oliwer hem kiçijik oglanjyk wagty ýitip gitdi. Erkek we aýal ýaly köne başlaryň, tomus gijeleriniň pyşyrdylaryndan, lukman onuň aýaly we ogly bolandan soň hem şol ýerde at çapyp ýörenini gördü... Langdon şäherinde kakasyna garşy pyçak ýaly hüjümleriň hemmesinden Gyzyl Oliwer hiç zat bilmeýärdi.
  Belki, doktor Oliweriň aýaly, Rediň ejesi bilýändir. Belki, ol hiç zat aýtmazlygy saýlady. Onuň Atlantada bir dogany bardy, doktor Oliwer bilen durmuş gurandan bir ýyl soň, kynçylyga düşdi. Ol bankda işleýärdi, biraz pul ogurlady we öýlenen aýal bilen gidişdi. Soňra ony tutdular. Onuň ady we suraty Langdonda ýaýradylýan Atlanta gazetlerinde çap edildi. Emma, onuň gyz doganynyň ady agzalmady. Doktor Oliwer zady gören bolsa, ol hiç zat aýtmady, gyz hem hiç zat aýtmady. Ol tebigaty boýunça gaty sessiz aýaldy we durmuşa çykandan soň has-da sessiz we has saklandy.
  Soňra birden ol yzygiderli ybadathana gatnap başlady. Ol dinini üýtgetdi. Red orta mekdepde okaýarka, bir agşam ol ybadathana ýeke özi gidýärdi. Şäherde bir rewidensiýonist, metodist rewidensiýonist bardy. Red şol agşamy hemişe ýadynda saklaýardy.
  Güýzüň ahyrynda agşamdy we Red indiki ýazda şäheriň orta mekdebini gutarmalydy. Şol agşam ony bir oturylyşyga çagyrdylar we ýaş gyzy alyp gitmelidi. Ol ir geýinip, onuň yzyna düşdi. Onuň bu ýaş gyz bilen gatnaşygy gysga wagtlykdy we hiç hili ähmiýete eýe bolmady. Kakasy ýokdy. Öýlenenden soň, ol içmäge başlady.
  Ol ýeke özi içýän adamdy. Ol ejizlik bilen serhoş bolmaýardy, ýöne şeýle bir serhoş bolanda, birneme düşnüksiz we ýöreýän wagty büdräp gitmäge meýilli bolanda, ýany bilen bir çüýşe alyp, gizlin içýärdi we köplenç bir hepdeläp şeýle ýagdaýda galýardy. Ýaşlygynda ol, umuman, gaty gürleýän, egin-eşiklerine biperwaý, adam hökmünde söýülýän, ýöne lukman, ylym adamy hökmünde gaty hormatlanmaýan adamdy... hakyky üstünlik gazanmak üçin, belki, hemişe biraz dabaraly we biraz samsyk bolmaly... lukmanlar, hakyky üstünlik gazanmak üçin, ýaşlykdan başlap, dinsiz adamlara belli bir garaýyş ösdürmeli... olar hemişe biraz syrly görünmeli, köp gürlemeli däl... adamlar lukmanlar tarapyndan biraz güldürilmegi halaýarlar... Doktor Oliwer şeýle zatlary etmeýärdi. Aýdaly, ony biraz geň galdyran bir waka boldy. Ol syrkaw bir erkek ýa-da aýala seretmäge gitdi. Ol onuň ýanyna bardy.
  Ol çykanda, syrkaw aýalyň garyndaşlary şol ýerdedi. Içinde bir zat ýalňyşdy. Ol agyry çekýärdi we gyzgyny ýokarydy. Onuň adamlary alada edýärdi we gynanýardylar. Hudaý bilýär, olar näme umyt edýärdiler. Olar onuň sagalmagyna umyt edendirler, ýöne ýene-de...
  Muny ara alyp maslahatlaşmagyň manysy ýok. Adamlar adam. Olar lukmanyň daşyna ýygnandylar. "Näme boldy, lukman? Ol sagalarmy? Ol gaty syrkawmy?"
  "Hawa. Hawa." Doktor Oliwer ýylgyran bolmagy mümkin. Ol geň galdy. "Men ol aýala näme bolandygyny bilmeýärin. Men nädip bilmeli?"
  Käwagt ol hatda töwereginde duran aladaly adamlaryň ýüzüne gülýärdi. Bu onuň biraz utançly bolandygy üçin boldy. Ol hemişe nädogry pursatlarda gülýärdi ýa-da gaşlaryny çytýardy. Öýlenip, içmäge başlandan soň, hatda käwagt syrkawlaryň ýanynda hem gülýärdi. Ol muny niýet etmeýärdi. Lukman samsyk däldi. Mysal üçin, ýönekeý adamlar bilen gürleşende, ol keselleri tanyş atlary bilen atlandyrmaýardy. Ol hatda hiç kimiň bilmeýän iň köp duş gelýän keselleriň atlaryny hem ýatda saklamagy başarýardy. Adatça latyn dilinden alnan uzyn, çylşyrymly atlar hemişe bolýar. Ol olary ýatda saklaýardy. Ol olary mekdepde öwrenýärdi.
  Emma hatda doktor Oliwer bilen hem, ol örän gowy gatnaşykda bolan adamlar bardy. Langdonda birnäçe adam ony düşünýärdi. Ol barha şowsuz bolup, köplenç ýarym serhoş bolandan soň, birnäçe erkek we aýal oňa goşuldy. Şeýle-de bolsa, olar, ähtimal, örän garyp we adatça geňdi. Hatda birnäçe erkek we gartaşan aýallar hem bardy, olara ol öz şowsuzlygyny ynanýardy. "Men gowy däl. Meni näme üçin işe alýandygyna düşünmeýärin" diýdi ol. Muny aýdanda, ol güljek boldy, ýöne bu başa barmady. "Beýik Hudaý, gördüňmi? Men az galdy agladym. Men özüm hakda duýgudaşlyk bilen pikirlenýärin. Men özüme gynanýaryn" diýip, ol käwagt duýgudaşlyk bildirýän biri bilen bolandan soň özüne aýdýardy; şeýlelik bilen, ol ýagdaýy goýberýärdi.
  Bir agşam ýaş Red Oliwer, şol wagt mekdep okuwçysy, ýaş uly ýaşly gyzy, uzyn we inçe bedenli owadan gyzy alyp, oturylyşyga gidende... onuň ýumşak, açyk reňkli saçlary we ýaňy gülleýän döşleri bardy, onuň geýen ýumşak, ýapyşýan tomusky köýneginiň düwmelerini açýan döşlerini ýaňy görüpdi... onuň billeri oglanyň billeri ýaly örän inçedi... şol agşam ol Oliweriň öýündäki ýokarky gatdaky otagyndan aşak düşdi we ejesi gara geýimdedi. Ol ony öň hiç haçan şeýle geýinendigini görmändi. Bu täze köýnekdi.
  Rediň ejesi, uzyn boýly, güýçli, uzyn we gamgyn ýüzli aýal, ogly ýa-da adamsy bilen asla gürleşmeýän günleri bardy. Onuň belli bir keşbi bardy. Ol sesli: "Men özümi bu işe saldym. Men bu şähere galmagy garaşman geldim we şu lukman bilen tanyşdym. Ol menden has ulydy. Men oňa durmuşa çykdym" diýen ýalydy.
  "Meniň halkym köp bolmasa gerek. Meniň kynçylyga düşüp, türmä düşen bir doganym bardy. Indi meniň oglum bar."
  "Men bu işe girişdim we indi işimi elimden geleniniň iň gowy ýerine ýetirerin. Aýaklaryma gaýdyp gelmäge synanyşaryn. Men hiç kimden hiç zat soramaýaryn."
  Oliweriň howlusyndaky toprak biraz çägelidi we onda az ösýärdi, ýöne doktor Oliweriň aýaly onuň ýanyna göçüp geleninden soň, ol hemişe gül ösdürip ýetişdirmäge synanyşdy. Her ýyl ol başa barmady, ýöne täze ýylyň gelmegi bilen ol ýene-de synanyşdy.
  Garry Doktor Oliwer hemişe Lengdondaky Preswiterian kilisesine degişlidi we ýaş ýigit, Rediň kakasy, hiç haçan kilise gitmese-de, kilise bilen gatnaşyklary barada soralsa, ol özüni Preswiterian diýip atlandyrardy.
  "Eje, daşaryk çykýarmyň?" diýip, şol agşam ýokarky gatdan aşak düşüp, ony şeýle ýagdaýda görüp, Red ondan sorady. "Hawa," diýdi ol, "Men ybadathana gidýärin." Ol ondan özi bilen gitmegini ýa-da nirä gitjekdigini soramady. Ol onuň şol waka üçin geýinendigini gördü. Eger gyzyklanýan bolsa, ony gizledi.
  Şol agşam ol Metodist ybadathanasyna ýeke özi gitdi, ol ýerde täzeden dikeldiliş dowam edýärdi. Red ybadathananyň ýanyndan oturylyşyga äkiden ýaş gyz bilen geçdi. Ol şäheriň "hakyky maşgalalar" diýlip atlandyrylýanlarynyň biriniň gyzydy, inçe ýaş gyz we eýýäm agzalyp geçilişi ýaly, örän özüne çekiji. Red diňe onuň bilen bolany üçin begenýärdi. Ol aşyk däldi we aslynda, şol agşamdan soň bu ýaş gyz bilen hiç haçan bolmandy. Şeýle-de bolsa, ol içinde bir zady duýdy, kiçijik pikirler, ýarym islegler, täze açlyk. Soňra, kakasynyň we Oliwer maşgalasynyň baýlygynyň aradan çykmagyndan soň, kollejden Langdondaky pagta zawodynda adaty işçi bolup işlemek üçin gaýdyp gelende, bu aýratyn ýaş gyz bilen oturylyşyga gitmegi teklip ediljekdigine asla garaşmady. Tötänleýin, ol keseli sebäpli ejesini Langdon şäherine getiren adamyň, soňra Langdon tegirmeniniň prezidenti bolan adamyň gyzy bolup çykdy, şol adam Red işçi boldy. Ван вечер он шел вместе с за, идя на вечеринку, прождав полчаса на ступеньках перед домом ее отца, пока она в последнюю минуту делала некот чее женские приведения в порядог про чилилось собрание Кажуждения. Там был проповедник, незнакомец из города, привезенный в город для Кануждения, довольно вульгарного видековек с лысой головой и большим черными умаси, һәм он уже чалал проповедовать. Он действительно кричал. Методисты в Лэнгдоне сделали это. Они кричали. "Как негры", - сказала Рэду в чек вечер девушка, с которой он был. Она этого не сказала. "Как негры", - вка что она сказала. "Послушайте их", - сказала она. В ее голосе было презрение. Она не ходила в среднюю школу в Ленгдоне, посещала женскую семинарю где-то недалеко от Атланты. Она б кон дома в гостях, потому что ее мать заболела. Рэд не знал, поему его попросили сопро митить е на вечеринку. Ol: "Kakamdan maňa maşynyny bermegini sorap bilerin öýdýän" diýip pikir etdi. Ol hiç haçan soramady. Lukmanyň maşyny arzan we gaty könedi.
  Köçeniň gapdalyndaky kiçijik çarçuwaly ybadathanada ak tenli adamlar wagyzçynyň: "Hudaýy tapyň, size aýdýaryn, Hudaýy tapmasaňyz, ýoldan azaşarsyňyz" diýip gygyrýandygyny diňleýärler.
  "Bu seniň mümkinçiligiň. Ony yza tesdirme."
  "Sen betbagtsyň. Eger Hudaýyň ýok bolsa, sen ýitgi çekýäň. Durmuşdan näme alýarsyň? Hudaýy tap, saňa aýdýaryn."
  Şol gije şol ses Rediň gulagynda ýaňlandy. Näme üçindir, ol soňra günorta şäherindäki kiçijik köçäni we şol agşam oturylyşyk geçirilýän jaýa barýan ýoly hemişe ýadyna salardy. Ol ýaş gyzy oturylyşyga alyp baryp, soňra ony öýüne äkidipdi. Soňra ol Metodist ybadathanasynyň ýerleşýän kiçijik köçesinden çykanda nähili rahatlanandygyny ýadyna saldy. Şol agşam şäherde başga hiç bir ybadathana gulluk geçirmeýärdi. Onuň öz ejesi hem şol ýerde bolmalydy.
  Langdondaky şol Metodist ybadathanasyndaky Metodistleriň köpüsi garyp ak tenli adamlardy. Pagta zawodynda işleýän erkekler şol ýerdäki ybadathana gatnaýardylar. Zawodyň ýerleşýän obasynda ybadathana ýokdy, ýöne ybadathana obanyň çäginden daşarda we zawodyň prezidentiniň öýüniň golaýynda ýerleşýän bolsa-da, zawodyň eýeçiliginde ýerleşýärdi. Zawod ybadathananyň gurluşygy üçin puluň köp bölegini berdi, ýöne şäher ilaty oňa doly erkin baryp bilýärdi. Zawod hatda yzygiderli wagyzçynyň aýlygynyň ýarysyny hem töleýärdi. Red Esasy köçede bir gyz bilen ybadathananyň ýanyndan geçdi. Adamlar Red bilen gürleşdiler. Onuň ýanyndan geçýän erkekler bile bolan ýaş gyza uly dabara bilen baş egdiler.
  Red, eýýäm uzyn boýly we henizem çalt ösýän oglan, täze şlýapa we täze kostýum geýýärdi. Ol özüni oňaýsyz duýýardy we bir zatdan biraz utanýardy. Soňra ol muny utanç duýgusy bilen garyşyk duýandygyny ýatlady. Ol tanaýan adamlarynyň ýanyndan geçip barýardy. Ýagty çyralaryň aşagynda bir adam gatyryň üstünde Esasy köçeden geçip barýardy. "Salam, Red" diýip, ol gygyrdy. "Nähili gülkünç" diýip, Red pikir etdi. "Men bu adamy hem tanamaýaryn. Meniň beýsbol oýnaýandygymy gören bir akylly adam bolmaly."
  Ol adamlara şlýapasyny dirände utanjaň we çekinjeňdi. Saçlary otly gyzyldy we ony gaty uzyn edip goýupdy. "Saçy kesdirmelidi" diýip pikir etdi. Onuň burnunda we ýaňaklarynda uly çiller bardy, gyzyl saçly ýaş ýigitlerde köplenç bolýan çiller ýaly.
  Hakykatdanam, Red şäherde meşhurdy, onuň pikir edişinden has meşhurdy. Ol şol wagtlar orta mekdebiň beýsbol toparynda, toparyň iň gowy oýunçysydy. Ol beýsbol oýnamagy gowy görýärdi, ýöne hemişe bolşy ýaly, adamlaryň oýnamaýan wagtlarynda beýsbol barada edýän dawa-jenjelini ýigrenýärdi. Ol uzakdan uranda, belki üçünji baza ýetende, golaýda adamlar, adatça sessiz adamlar, esasy çyzyklardan ýokary-aşak ylgap, gygyrýardylar. Ol üçünji bazada durardy, hatda adamlar gelip, onuň egnine çarpardylar. "Nälet bolsun ahmaklar" diýip pikir etdi. Ol onuň hakda edýän dawa-jenjelini gowy görýärdi we ondan ýigrenýärdi.
  Ol bu gyz bilen bolmakdan lezzet alýardy we şol bir wagtyň özünde muny edip bilmejekdigini arzuw edýärdi. Ol gyzyň öýünde sag-aman oturylyşykdan gaýdyp gelýänçä, bütin agşam dowam eden bir oňaýsyz duýgy döräpdi. Kaş bir erkek gyza şeýle degip bilsedi. Red şol wagt hiç haçan şeýle zat etmändi.
  Почему его зан вдруг вздумалось пойти в эту церковь? Девушка, с которой он был, презирала людей, кот че ходили в церковь. "Они кричат, как негры, не так ли", - сказала она. Они тоже это сделали. Он чанливо с сюрал голос проповедника, доношшийся до Мя-стрит Мальчика поставили в странное положение. Он не мог презирать собственную мать. Странно было, что она вдруг решила пойти в эту церковь. Возможно, подумал он, он ушла просто из любопытства или потому, что ей вдруг стало одиноко.
  *
  OL muny etmedi. Red muny şol agşam bildi. Ahyrsoňy ol ýaş aýaly bir oturylyşykdan öýüne getirdi. Toý kiçi bir fabrik işgäriniň öýünde geçirildi, onuň ogullary we gyzlary hem şäher orta mekdebinde okadylar. Red ýaş aýaly öýüne alyp gitdi we olar bir wagtlar bankir bolup işlän we häzir üstünlikli fabrik prezidenti bolan adamyň gapysynyň öňünde bir pursat bile durdular. Bu Langdondaky iň täsirli jaýdy.
  Agaçlaryň kölegesinde we gyrymsy agaçlar ekilen uly howly bardy. Bile bolan ýaş gyz ondan hakykatdanam razydy, ýöne ol muny bilmeýärdi. Gyz onuň oturylyşykdaky iň owadan ýaş ýigitdigini pikir edýärdi. Ol uly we güýçlidi.
  Emma ol ony çynlakaý kabul etmeýärdi. Ýaş gyzlar ýaly, ol hem oňa biraz türgenleşipdi; hatda onuň ýanynda utanjaňlygy hem ýakymlydy diýip pikir etdi. Ol gözlerini ulanypdy. Ýaş aýalyň öz bedeni bilen edip biljek käbir inçe zatlar bar. Muňa rugsat berilýär. Ol nädip etmelidigini bilýär. Oňa bu sungaty öwretmeli däl.
  Gyzyl kakasynyň howlusyna girip, bir pursat onuň ýanynda durup, gijäňiz hoş bolsun diýmäge synanyşdy. Ahyrsoňy ol geň bir söz aýtdy. Gyzyň gözleri oňa seretdi. Gözleri ýumşaklaşdy.
  "Bu manysyz zat. Men oňa gyzyklanmazdym" diýip, ol pikir etdi. Ol aýratyn gyzyklanmaýardy. Ol kakasynyň öýüniň aşaky basgançagynda durup, kellesini biraz yza egip, soňra aşak düşürip, gözlerini onuňky bilen deňeşdirdi. Onuň kiçi, ösmedik döşleri öňe çykyp durdy. Gyzyl barmaklaryny balagynyň aýaklaryna sürtdi. Elleri uly we güýçlidi; olar beýsbol topuny tutup bilýärdiler. Olar topy aýlandyryp bilýärdiler. Ol... onuň bilen... derrew... isleýärdi.
  Bu barada pikir etmegiň manysy ýok. "Gijäňiz haýyrly bolsun. Men gowy wagt geçirdim" diýdi ol. Men nähili söz ulandym! Ol asla gowy wagt geçirmedi. Ol öýüne gitdi.
  Ol öýüne gaýdyp, bir zat bolanda ýatdy. Ol muny bilmese-de, kakasy heniz öýüne gaýdyp gelmedi.
  Red ýuwaşlyk bilen öýe girdi, ýokarky gata çykdy we şol gyz hakda pikir edip, geýimlerini çykardy. Şol gijeden soň, ol gyz hakda hiç haçan pikir etmedi. Şondan soň, başga gyzlar we aýallar onuň ýaly etmek üçin onuň ýanyna geldiler. Onuň oňa hiç zat etmek niýeti ýokdy, iň bolmanda aňly däldi.
  Ol düşekde ýatdy we birden uly elleriniň barmaklaryny ýumruklaryna düwdi. Ol düşekde gyşardy. "Hudaý, kaş... Kim etmezdi..."
  Ol şeýle çeýe, düýbünden ösmedik bir jandardy, bu gyz. Bir erkek onuň ýaly birini alyp bilerdi.
  "Aýdaly, bir erkek ondan aýal ýasap biler. Muny nädip edýärkä?"
  "Dogrudanam nähili gülkünç. Men özüme erkek diýer ýaly kim?" Elbetde, Gyzylyň bu ýerde beýan edilen ýaly anyk pikirleri ýokdy. Ol düşekde ýatyrdy, örän dartgynly, erkek adam hökmünde, ýaş adam hökmünde, ýumşak köýnek geýen inçe bedenli ýaş aýal bilen... birden ýumşak bolup biljek gözler... kiçijik, berk döşler öňe çykyp durdy.
  Red ejesiniň sesini eşitdi. Oliweriň öýünde hiç haçan şeýle ses eşidilmändi. Ol doga edýärdi, sessiz hyňňyldy çykarýardy. Red bu sözleri eşitdi.
  Ýatakdan turup, ol aşaky gatdaky, kakasy bilen ejesiniň ýatan ýerine çykýan basgançaklara ýuwaşlyk bilen ýakynlaşdy. Olar ol ýadyna düşeninden bäri şol ýerde bile ýatypdylar. Şol gijeden soň, olar saklandylar . Şondan soň, Rediň kakasy, özi ýaly, ýokardaky otagda ýatdy. Şol gijeden soň ejesi kakasyna: "Git. Men indi seniň bilen ýatmak islemeýärin" diýenmi ýa-da ýokmy, elbetde, Red bilmeýärdi.
  Ol basgançaklardan aşak düşüp, aşakdaky sesi diňledi. Munuň ejesiniň sesi bolandygyna hiç hili şübhe ýokdy. Ol aglaýardy, hatda hüňürdeýärdi. Ol doga edýärdi. Sözler ondan geldi. Sözler asuda öýde ýaňlandy. "Ol hakykatdanam hakly. Durmuş onuň aýdýanlarydyr. Aýal hiç zat almaýar. Men dowam etdirmerin."
  "Olaryň näme diýýändigine parhym ýok. Men olara goşularyn. Olar meniň halkym."
  "Hudaý, Sen maňa kömek et. Reb, maňa kömek et. Isa, Sen maňa kömek et."
  Bu sözleri Red Oliweriň ejesi aýtdy. Ol bu ybadathana gatnap, dine geçdi.
  Ol ybadathanada olara nähili tolgunandygyny aýtmaga utanýardy. Indi ol öz öýünde howpsuzdy. Ol adamsynyň öýe gaýdyp gelmändigini, Rediň gelendigini bilmeýändigini, onuň içeri girendigini eşitmändigini bilýärdi. Doganlary, ol ýekşenbe mekdebine gidýärdi. "Isa," ol pes, dartgynly ses bilen aýtdy, "Men Seniň hakda bilýärin. Sen salgytçylar we günäkärler bilen oturandygyňy aýdýarlar. Meniň bilen otur."
  Aslynda, Rediň ejesiniň Hudaýa şeýle ýakyn gepleşmeginde negriň özüne mahsus bir zat bardy.
  "Gel-de, meniň ýanymda otur. Men Seni isleýärin, Isa." Jümleler ynjalyk we hyňňyldamak bilen bölündi. Ol uzak wagtlap dowam etdi, ogly bolsa basgançaklarda garaňkylykda oturyp diňledi. Ol onuň sözlerinden has täsirlenmedi, hatda utandy we şeýle pikir etdi: "Eger ol muny amala aşyrmak isleýän bolsa, näme üçin preswiterianlara gitmedi?" Emma bu duýgynyň daşynda başga bir duýgy bardy. Ol oglanlyk gynanç bilen doldy we birnäçe minut ozal pikirlerini öz içine alýan ýaş aýaly ýatdan çykardy. Ol diňe ejesiniň birden oňa aşyk bolandygyny pikir etdi. Ol onuň ýanyna gitmek isledi.
  Şol agşam Rediň basgançaklarynda ýalaňaç we pijama geýip oturan mahaly, kakasynyň maşynynyň öýüň öňündäki köçä gelýändigini eşitdi. Ol her gije maşynyny şol ýerde goýup, şol ýerde durdy. Ol öýe golaýlaşdy. Red ony garaňkyda görüp bilmedi, ýöne eşidip bildi. Lukman biraz serhoş bolmaly. Ol eýwana alyp barýan basgançaklarda büdräp gitdi.
  Eger Rediň ejesi dine geçen bolsa, ol Oliwerleriň howlusynyň çäge topragynda gül ösdürip ýetişdiren wagty eden işini ederdi. Ol Isanyň özi haýyş eden ýaly gelip, onuň bilen oturmagyna sebäp bolup bilmezligi mümkin, ýöne ol synanyşmagyny dowam etdirerdi. Ol tutanýerli aýaldy. Şeýdip, netije çykdy. Soňra bir gaýtadan janlandyryjy öýe gelip, onuň bilen bilelikde doga etdi, ýöne ol gelende, Red bir gyra çekildi. Ol bir adamyň golaýlaşýandygyny gördi.
  Şol gije ol basgançaklarda garaňkylykda uzak minutlap oturyp diňledi. Onuň içinden titreme geçdi. Kakasy öňki gapyny açyp, gapynyň tutawaçyny elinde tutup durdy. Ol hem diňledi; minutlar barha haýallaşyp barýan ýalydy. Äri ogly ýaly geň galyp, haýran galan bolmaly. Gapyny bir çyrt açanda, köçeden kiçijik yşyk düşdi. Gyzyl kakasynyň keşbini görüp bildi, ol ýerde garaňky görnüşdedi. Soňra, uzak wagtdan soň, gapy ýuwaşlyk bilen ýapyldy. Ol kakasynyň aýak sesleriniň eýwanda ýumşak eşidilýändigini eşitdi. Lukman eýwandan howlynyň içine düşjek bolanda ýykylan bolmaly. "Nälet bolsun" diýdi. Gyzyl bu sözleri örän aýdyň eşitdi. Ejesi doga etmäge dowam etdi. Ol kakasynyň maşynynyň işleýändigini eşitdi. Ol gijä bir ýere gidýärdi. "Hudaý, bu meniň üçin juda agyr" diýip pikir eden bolmagy mümkin. Gyzyl bilmeýärdi. Ol bir pursat oturyp diňledi, bedeni titräp, soňra ejesiniň otagyndan ses ýitip gitdi. Ol ýene-de sessiz basgançaklardan çykdy, öz otagyna gitdi we düşeginde ýatdy. Ýalaňaç aýaklary ses çykarmady. Ol indi şol agşam bile bolan gyzy hakda pikir etmedi. Ol ejesiniň ýerine pikir etdi. Ine, ejesi hem, özi ýaly, ýalňyzdy. Ony geň, ýumşak duýgy gurşap aldy. Ol öň hiç haçan şeýle duýmandy. Ol hakykatdanam kiçijik çaga ýaly aglamak isledi, ýöne onuň ýerine düşeginde ýatyp, Oliweriň öýündäki otagynyň garaňkylygyna seretdi.
  OceanofPDF.com
  2
  
  RED OLIVER HAMEL ejesine täze bir duýgudaşlyk we belki-de, oňa täze bir düşünjä eýe boldy. Belki, ilkinji gezek fabrikada işlemek kömek edendir. Onuň ejesine, Lengdonyň "gowy adamlar" diýip atlandyrýan adamlary şübhesiz kemsidilipdi we ol dine geçip, fabrika işçileriniň, gygyrýan metodistleriň, nalynýan metodistleriň we indi şäheriň aşagyndaky aşaky platoda manysyz jaýlarda ýaşaýan we degirmende işleýän Jorjiýa Krekerleriň gatnaýan ybadathanasyna goşulandan soň, onuň ýagdaýy gowulaşmady.
  Red degirmende adaty işçi bolup başlady. Ol işe girmek üçin degirmeniň prezidentine ýüz tutanda, ol razy bolan ýalydy. "Dogry. Iň aşakdan başlamakdan gorkmaň" diýdi. Ol degirmeniň brigadirine jaň etdi. "Bu ýaş ýigide ýer beriň" diýdi. Brigir biraz garşy çykdy. "Ýöne bize hiç hili adam gerek däl."
  "Bilýärin. Sen oňa ýer taparsyň. Sen ony öz ýanyňa alarsyň."
  Zawodyň prezidenti kiçijik çykyş etdi. "Muny ýadyňyzda saklaň; ahyrsoňy, ol günortaly oglan." Täze Angliýa ştatyndan Langdona gelen uzyn boýly, egri adam bolan zawod müdiri munuň ähmiýetini doly düşünmedi. Ol hatda öz-özüne: "Onda näme?" diýen bolmagy mümkin. Günortada ýaşamaga gelen demirgazyklylar günortalylar baradaky gürrüňlerden bizar bolýarlar. "Ol günortaly oglan. Näme bolýar? Munda nähili tapawut bar? Men dükany dolandyrýaryn. Erkek erkek. Ol işini meniň isleýşim ýaly edýär ýa-da islemeýär. Onuň ene-atasynyň kimdigi ýa-da nirede doglandygy meniň näme parhy bar?"
  "Meniň gelip çykyşym bolan Täze Angliýada 'Şol ýumşak kiçijik ösümlige seresap bol' diýmeýärler." Ol Täze Angliýaly.
  "Orta Günbatarda şeýle zatlar hem gözegçilikden çykmaýar. 'Onuň atasy şeýle-şeýle adamdy, ýa-da enesi şeýle-şeýle adamdy'."
  "Onuň ata-enesi bilen dowzaha gitsin."
  "Siz menden netije almagymy soraýarsyňyz. Men siziň günortalylaryň, ähli uly gürrüňleriňize garamazdan, netije isleýändigiňizi gördüm. Siz girdeji isleýärsiňiz. Seret boluň. Günortaly doganlaryňyzy ýa-da beýleki garyp garyndaşlaryňyzy maňa garşy goýmaga het edip bilmeň."
  "Eger olary işe almak isleseňiz, olary şu ýerde, öz ofisiňizde saklaň."
  Red ilkinji gezek Langdon dükanynyň müdiri ol ýerde işe başlanda, ähtimal, şeýle pikir edipdir. Siziň, okyjyňyzyň çak edişiňiz ýaly, ol hiç haçan şeýle zatlary sesli aýtmandyr. Ol şahsyýetsiz ýüzli, höwesli adamdy. Ol awtoulaglary söýýärdi, olary diýen ýaly çäksiz söýýärdi. Amerikada şeýle adamlaryň sany barha artýar.
  Bu adamyň gözleri adatdan daşary, birneme mat gök reňkdedi, ol Amerikanyň Orta Günbatar ştatlarynyň köpüsinde oba ýollarynyň ugrunda köp ösýän gök mekgejöwen güllerine örän meňzeýärdi. Degirmende iş wagtynda, ol uzyn aýaklaryny birneme egip, kellesini öňe süýşürip ýöräpdi. Ol ýylgyrmady we hiç haçan sesini çykarmady. Soňra, Red degirmende işläp başlanda, ol bu adama gyzyklanyp başlady we ondan birneme gorkdy. Ýagyşdan soň ýaşyl çimenlikde duran bir gyzylbalygy gördüňiz. Oňa serediň. Onuň kellesi birneme gapdala öwrüldi. Birdenkä, ol öňe bökdi. Ol tumşugyny ýumşak ýere çalt sokdy. Döwülen gurçuk çykdy.
  Ol ýeriň aşagynda, şol ýerde gurçugyň hereket edýändigini eşitdimi? Bu mümkin däl ýaly.
  Burç gurçugy ýumşak, çygly, süýşýän zatdyr. Belki, gurçugyň ýerasty hereketleri topragyň ýüzündäki birnäçe dänejiklerini birneme bozupdyr.
  Lengdon ussahanasynda fabrik müdiri öňe-yza aýlanyp ýördi. Ol ammarlaryň birinde, fabrik derwezesinden pagtanyň düşürilmegine, soňra egirme otagyna, soňra dokma otagyna tomaşa edýärdi. Ol penjiräniň ýanynda, fabrikiň aşagyndan akýan derýa seredip durdy. Birden kellesi öwrüldi. Ol indi nähili gyzylbaga meňzeýärdi. Ol otagyň belli bir ýerine ok atdy. Bir enjamyň käbir bölegi ýalňyşypdyr. Ol bilýärdi. Ol şol ýere uçdy.
  Görünüşine görä, adamlaryň oňa hiç hili ähmiýeti ýokdy. "Ine, sen. Adyň näme?" diýip, ol işçi, aýal ýa-da çaga aýdardy. Bu degirmende birnäçe çaga işleýärdi. Ol muňa hiç wagt üns bermedi. Bir hepde dowamynda ol şol bir işçiniň adyny birnäçe gezek soraýardy. Käwagt ol bir erkek ýa-da aýal adamy işden çykarýardy. "Ine, sen. Sen indi bu ýerde gerek däl. Çyk." Degirmen işçisi munuň näme aňladýandygyny bilýärdi. Degirmen baradaky myş-myşlar giňden ýaýrandy. Işçi derrew gitdi. Ol gizlendi. Başgalar kömek etdiler. Tizden ol öňki ýerine gaýdyp geldi. Başlyk üns bermedi, eger duýsa-da, hiç zat aýtmady.
  Agşam, onuň günlük işi gutaranda, ol öýüne gitdi. Ol degirmen obasyndaky iň uly jaýda ýaşaýardy. Myhmanlar seýrek gelýärdi. Ol kresloda oturyp, jorap aýaklaryny başga bir oturgyja goýup, aýaly bilen gürleşmäge başlady. "Gazet nirede?" diýip sorady. Aýaly ony aldy. Gazet agşamlyk naharyndan soňdy we birnäçe minutdan soň uklap galdy. Ol turup ýatdy. Onuň pikirleri henizem degirmendedi. Ol işläp durdy. "Ol ýerde näme bolýandygyny bilmek isleýärin?" diýip pikir etdi. Aýaly we çagalary hem ondan gorkýardylar, emma ol olara seýrek gödek gürleýärdi. Ol seýrek gürleýärdi. "Näme üçin sözler boşuna ýazylýar?" diýip pikir etdi belki.
  Fabrigiň prezidentiniň bir pikiri bardy ýa-da şeýle pikir etdi. Ol Rediň kakasyny we atasyny ýatlaýardy. Rediň atasy çagalyk döwründe maşgala lukmany bolupdyr. Ol: "Bu oglanyň eden işini maşgalasy bolan ýaş günortalylar az bolardy. Ol gowy oglan" diýip pikir etdi. Red ýaňy fabrikiň edarasyna gelipdi. "Işe girip bilerinmi, jenap Şou?" diýip, ol on minut garaşandan soň jenap Şowyň edarasyna kabul edilenden soň fabrikiň prezidentine aýtdy.
  "Işe girip bilerinmi?"
  Zawodyň prezidentiniň ýüzünde ejiz ýylgyryş peýda boldy. Kim zawodyň prezidenti bolmak islemez? Ol iş orunlaryny üpjün edip bilerdi.
  Her bir ýagdaýyň öz aýratynlyklary bar. Zawodyň prezidentiniň gowy tanaýan kakasy Rediň üstünlik gazanyp bilmedi. Ol lukmandy. Durmuş ýoluna çykan beýleki adamlar ýaly, onuň hem mümkinçiligi bardy. Şonuň üçin ol öz işini dowam etdirmedi we içgi içmäge başlady. Onuň ahlagy barada myş-myşlar bardy. Obada şol sary aýal bardy. Zawodyň prezidenti hem bu barada myş-myşlar eşidipdi.
  Soňra olar onuň özünden aşak bir aýala öýlenendigini aýtdylar. Langdondaky adamlar şeýle diýdiler. Olar onuň pes derejeli maşgaladan gelip çykandygyny aýtdylar. Olar onuň kakasynyň hiç kim däldigini aýtdylar. Ol Atlantanyň işçi synpynyň golaýynda kiçi bir umumy dükany dolandyrýardy, onuň dogany bolsa ogurlyk üçin türmededi.
  "Şeýle-de bolsa, bu oglany hemme zat üçin günäkärlemegiň manysy ýok" diýip, zawodyň prezidenti pikir etdi. Bu barada oýlananda, ol özüni nähili mähirli we adalatly duýdy. Ol ýylgyrdy. "Näme etmek isleýärsiň, ýaş ýigit?" diýip sorady.
  "Maňa parh ýok. Elimden gelenini ederin." Bu dogry sözdi. Bularyň hemmesi iýun aýynyň yssy gününde, Rediň Demirgazykdaky mekdepdäki birinji ýylyndan soň bolmalydy. Red birden karara geldi. "Iş tapyp bilerinmi, görerin" diýip pikir etdi. Ol hiç kim bilen maslahatlaşmady. Ol fabrikanyň prezidenti Tomas Şowyň kakasyny tanaýandygyny bilýärdi. Rediň kakasy şol wagt ýakynda aradan çykypdy. Ol yssy irden fabrikanyň edarasyna bardy. Howa agyrdy we ol aradan çykanda Esasy köçede henizem agyrdy. Şeýle pursatlar oglan ýa-da ýaş ýigidiň göwreli bolup biljekdigiň pursatlarydyr. Ol ilkinji gezek işe gidýär. Seret, oglan. Sen başlaýarsyň. Nädip, haçan we nirede durmaly? Bu pursat durmuşyňda dogluş, toý ýa-da ölüm ýaly möhüm bolup biler. Söwdagärler we satyjylar Langdonyň esasy köçesindäki dükanlaryň gapylarynda durdular. Olaryň köpüsi köýnekleriniň ýeňlerini aşak salypdylar. Köýnekleriň köpüsi örän arassa görünmeýärdi.
  Tomusda Langdonyň erkekleri ýeňil keten eşikler geýýärdiler. Bu eşikler hapa bolanda, olary ýuwmaly bolýardylar. Jorjiýada tomus şeýle yssydy welin, hatda ýöreýänler hem derrew derden derleýärdiler. Olaryň geýen keten kostýumlary dyrnaklaryndan we dyzlaryndan tiz sallanyp, derrew hapa bolýardy.
  Lengdonyň ýaşaýjylarynyň köpüsi üçin bu möhüm däl ýalydy. Käbirleri hepdeläp şol bir hapa kostýumy geýdiler.
  Esasy köçedäki görnüş bilen degirmen edarasynyň arasynda düýpli tapawut bardy. Lengdon degirmen edarasynyň özi degirmeniň içinde däl-de, aýratyn ýerleşýärdi. Ol öň tarapynda ýaşyl çimenlik we öň gapysynyň ýanynda gülli gyrymsy agaçlar bolan täze kerpiç jaýdy.
  Degirmen düýbünden döwrebapdy. Günorta degirmenleriniň köpüsiniň üstünlik gazanmagynyň we Täze Angliýanyň degirmenlerini çaltlyk bilen gysyp çykarmagynyň sebäpleriniň biri, Günorta senagat gülläp ösmeginden soň Täze Angliýada senagat taýdan keskin pese gaçmagyň sebäbi, täze gurlan Günorta degirmenlerinde iň täze enjamlary gurnamakdy. Amerikada, maşynlar barada aýdylanda... maşyn iň täze zat, iň netijeli bolup bilerdi, soňra bolsa... bäş, on ýa-da iň soňunda ýigrimi ýyl soň...
  Elbetde, Red şeýle zatlar barada bilmeýärdi. Ol bir zady belli däl bilýärdi. Lengdonda degirmen gurlanda ol çagady. Bu diýen ýaly ýarym dini wakady. Birden kiçi, ukyly Günorta şäheriniň esasy köçesinde gürrüňler başlandy. Köçelerde, ybadathanalarda, hatda mekdeplerde hem gürrüňler eşidildi. Bu waka bolanda Red kiçijik çagady, şäher mekdebiniň üçünji synp okuwçysydy. Ol bularyň hemmesini belli däl ýadynda saklady. Häzirki wagtda degirmeniň prezidenti bolan we şol wagt kiçijik ýerli bankyň kassasy bolan adam... onuň kakasy Jon Şou prezidentdi... ýaş kassa hemmesini başlapdy.
  Şol wagt ol beden taýdan kiçijik, ejiz bedenli ýaş ýigitdi. Şeýle-de bolsa, ol höwesini görkezip, başgalara ylham berip bilýärdi. Demirgazykda, esasanam Amerikanyň uly Orta Günbatarynda, hatda Raýat urşunyň şol ýyllarynda-da bolan zatlar Günortada hem bolup başlady. Ýaş Tom Şou kiçi Günorta şäherlerinde ylgap, gürrüň berip başlady. "Günorta boýunça nämeleriň bolýandygyny görüň" diýdi ol. "Günorta boýunça nämeleriň bolýandygyny görüň. Demirgazyk Karolina we Günorta Karolina serediň". Bir zadyň bolandygy hakykat. Şol wagt Atlantada ýerli gazet bolan "Daily Constitution"-yň redaktory, birden Günortanyň täze Musasy bolan Gredi atly bir adam ýaşaýardy. Ol Demirgazykda we Günortada çykyşlar edýärdi. Ol redaksiýa makalalaryny ýazýardy. Günorta bu adamy henizem ýatlaýar. Onuň heýkeli Atlantadaky Konstitusiýa edarasynyň golaýyndaky jemgyýetçilik köçesinde dur. Mundan başga-da, heýkele ynanmaly bolsa, ol gysga boýly, birneme ejiz bedenli we Tom Şou ýaly tegelek, dolgun ýüzli adamdy.
  Ýaş Şou öz "Genri Greýdi" atly kitabyny okady. Ol geplemäge başlady. Ol derrew ybadathanalaryň ünsüni özüne çekdi. "Gep diňe pulda däl" diýip, ol adamlara dowam etdi. "Geliň, birneme pul hakda ýatdan çykaralyň".
  "Günorta weýran boldy" diýip, ol yglan etdi. Langdondaky adamlar pagta zawodyny gurmak barada gürrüň edip başlanda, Günortadaky beýleki şäherler ýaly, Langdona bir gaýtadan dörediji geldi. Soňra Red Oliweriň ejesini dinine geçiren gaýtadan dörediji ýaly, ol hem metodistdi.
  Ol wagyzçynyň ygtyýaryna eýe bolan adamdy. Red orta mekdepde okaýarka gelen soňky dikeldilýän adam ýaly, ol hem murtly we sesi batly, iri adamdy. Tow Şou ony görmäge gitdi. Iki adam gürleşdi. Jorjiýanyň tutuş bu böleginde diňe pagta ekilýärdi. Raýat urşundan öň, meýdanlar pagta üçin ösdürilip ýetişdirilýärdi we häzir hem şeýle. Olar çalt könelişdi. "Indi serediň" diýip, Tom Şou wagyzçy tarap öwrüldi. "Biziň halkymyz her ýyl barha garyplaşýar."
  Tom Şou Demirgazykda, Demirgazykda mekdebe gidýärdi. Onuň gürleşýän gaýtadan döredijisi... iki adam birnäçe gün bile bolup, şol wagtlar Esasy köçedäki köne çarçuwaly jaýda ýerleşýän Langdon tygşytlaýyş bankynyň kiçijik otagynda gulplanypdylar... onuň gürleşýän gaýtadan dörediji wagyzçysy bilimsiz adamdy. Ol okamak üçin kynçylyk çekýärdi, ýöne Tom Şou Tomyň diýýän zadynyň doly durmuşda bolmagyny isleýändigini asla kabul etmeýärdi. "Men size aýdýaryn" diýip, ol wagyzçy bilen ýüzi gyzaryp, içinden bir hili mukaddes höwes geçip, "Men size aýdýaryn..." diýdi.
  "Sen hiç haçan Demirgazykda ýa-da Gündogarda bolduňmy?"
  Wagyzçy ýok diýdi. Ol garyp daýhanyň oglydy, aslynda özi hem Jorjiýadan krakerdi. Ol Tom Şowa şeýle diýdi. "Men diňe krakerdi" diýdi ol. "Men munuň üçin utanmaýaryn". Ol bu temany goýup gitmek isledi.
  Ilki başda ol Tom Şowa şübhelendi. Bu garry günortalylar. Bu aristokratlar, diýip pikir etdi. Bankir ondan näme isleýärdi? Bankir ondan çagalarynyň bardygyny sorady. Bolýar, bardy. Ol ýaş öýlenipdi we şondan bäri aýaly her ýyl diýen ýaly täze çaga dogurýardy. Ol indi otuz bäş ýaşyndady. Ol näçe çagasynyň bardygyny asla bilmeýärdi. Olaryň bir topary, inçe aýakly çagalar, Jorjiýanyň başga bir şäherinde, köne şäher bolan Lengdona meňzeş kiçijik köne çarçuwaly jaýda ýaşaýardylar. Şeýle diýdi. Dikeldişçi hökmünde hereket edýän wagyzçynyň girdejisi örän azdy. "Meniň köp çagam bar" diýdi ol.
  Ol näçedigini anyk aýtmady, Tom Şou bolsa oňa bu barada basyş etmedi.
  Ol bir ýere barýardy. "Biz, günortalylar, işe başlamagyň wagty geldi" diýip, şol günler ol yzygiderli aýdýardy. "Geliň, köne Günorta üçin bu ýaslara soň goýalyň. Işe başlaýaly."
  Eger bir erkek, şol wagyzçy ýaly bir erkek, adaty bir adam... Eger onuň çagalary bolsa, islendik erkek...
  "Biz Günortanyň çagalary barada pikir etmeli" diýip, Tom hemişe aýdardy. Käwagt ol zatlary biraz garyşdyrýardy. "Günortanyň çagalarynda geljegiň göwresi ýatyr" diýip, ol aýtdy.
  Bu wagyzçy ýaly adamyň şahsy maksatlary örän ýokary bolup bilmez. Ol diňe aýlanyp, köp sanly garyp ak adamlara Hudaý barada gygyryp bilse-de, kanagatlanmaly bolup bilerdi... ýöne... eger adamyň çagalary bolsa... Wagyzçynyň aýaly özi ýaly garyp ak günortalylaryň maşgalasyndan gelipdi. Ol eýýäm agramyny ýitirip, sary reňke öwrülipdi.
  Gaýtadan dikeldişçi bolmagyň örän ýakymly tarapy bardy. Erkek hemişe öýde galmaly däldi. Ol bir ýerden beýleki ýere gitdi. Aýallar onuň daşyna üýşüpdi. Metodist aýallaryň käbiri owadandy. Käbirleri owadandy. Ol olaryň arasynda iň uly erkekdi.
  Ol şeýle adamyň ýanynda dyza çöküp doga etdi. Ol dogalaryna nähili yhlasly çemeleşdi!
  Tom Şou we wagyzçy ýygnandylar. Şäherde we Langdonyň töweregindäki oba jemgyýetlerinde täze oýanyş möwç alýardy. Tizden täzeden janlandyryjy ähli zady taşlady we ölümden soňky durmuş barada gürleşmegiň ýerine, diňe häzirki zaman hakda gürrüň berdi... Gündogar we Orta Günbatar şäherleriniň köpüsinde eýýäm bar bolan we onuň aýtmagyna görä, Günortada, Langdonda hem ýaşap biljek täze janly durmuş ýörelgesi hakda. Birneme kinaýaly Langdon ýaşaýjysy soňra şol günleri ýatlap: "Wagyzçynyň ömürboýy syýahatçy bolandygyny we hiç haçan alty Jorjiýa okrugyndan başga ýere syýahat etmändigini pikir edersiňiz" diýdi. Wagyzçy iň gowy eşiklerini geýip, Tom Şou bilen barha köp gürleşmäge başlady. "Biz, günortalylar, oýanmaly" diýip gygyrdy. Ol Gündogar we Orta Günbatardaky şäherleri suratlandyrdy. "Raýatlar," diýip gygyrdy, "olara baryp görmeli." Indi ol Ogaýodaky bir şäheri suratlandyrýardy. Bu kiçijik, ukyly, düşnüksiz ýerdi, Jorjiýa ştatynyň Langdon şäheri ýaly. Bu diňe çatrykda ýerleşýän kiçijik bir şäherdi. Langdondaky ýaly, birnäçe garyp daýhan bu ýere söwda etmäge geldi.
  Soňra demir ýol guruldy we tiz wagtdan zawod peýda boldy. Onuň yzyndan başga-da zawodlar peýda boldy. Ýagdaý ajaýyp tizlik bilen üýtgedi. "Biz, günortalylar, şeýle durmuşyň nämedigini bilmeýäris" diýip, wagyzçy yglan etdi.
  Ol welaýat boýunça aýlanyp, çykyşlar etdi; Langdon sud binasynda we şäheriň ähli künjeklerindeki ybadathanalarda çykyş etdi. Ol Demirgazykdaky we Gündogardaky şäherleriň özgerişlere sezewar bolandygyny yglan etdi. Demirgazykdaky, Gündogardaky ýa-da Orta Günbatardaky şäher biraz uklap ýatyrdy, soňra birden zawodlar peýda boldy. Işsiz galan adamlar, hiç haçan adyna bir teňňe hem ýazylmadyk köp adamlar birden aýlyk aldylar.
  Ähli zat nähili çalt üýtgedi! "Muny görmelidiňiz" diýip, wagyzçy gygyrdy. Ol özüne çekildi. Onuň uly bedeni höwes bilen titräpdi. Ol minbarlary kakdy. Birnäçe hepde öň şähere geleninde, ol birnäçe garyp metodistleriň arasynda diňe gowşak höwes döredip bildi. Indi hemmeler diňlemek üçin gelipdi. Uly bir başagaýlyk bardy. Wagyzçynyň täze temasy bolsa-da, indi adamlaryň girip biljek täze jenneti barada gürrüň berse-de we ölümiň girmegini garaşmaly bolmasa-da, ol henizem wagyz edýän adamyň äheňini ulanýardy we gürlände ýygy-ýygydan sözleri kakýardy. Ol minbary kakdy we tomaşaçylaryň öňünde öňe-yza ylgaýardy, başagaýlyk döredýärdi. Dini ýygnaklardaky ýaly, fabrik ýygnaklarynda gykylyklar we nalalar eşidilýärdi. "Hawa, Hudaý, bu hakykat" diýip, bir ses gygyrdy. Wagyzçy zawodlaryň Gündogar we Orta Günbatardaky köp şäherlere getiren ajaýyp täze durmuşynyň netijesinde olaryň her biriniň birden gülläp ösýändigini aýtdy. Durmuş täze şatlyklar bilen doldy. Indi şeýle şäherlerde islendik adam awtoulag eýe bolup bilerdi. "Ol ýerde adamlaryň nähili ýaşaýandygyna göz ýetirmeli. Men baý adamlary däl-de, meniň ýaly garyp adamlary göz öňünde tutýaryn."
  - Hawa, Hudaý, - diýip, tomaşaçylaryň arasyndan biri yhlasly aýtdy.
  "Men muny isleýärin. Men muny isleýärin. Men muny isleýärin" diýip, aýal sesi gygyrdy. Bu ýiti, gamgyn sesdi.
  Wagyzçynyň beýan eden demirgazyk we günbatar şäherlerinde, ol hemmeleriň fonograflarynyň bardygyny, awtoulaglarynyň bardygyny aýtdy. Olar dünýädäki iň gowy sazlary diňläp bilýärdiler. Olaryň öýleri gije-gündiz aýdym-saz bilen doldy...
  "Altyn köçeler" diýip, bir ses gygyrdy. Täze pagta zawodynda önümleri satmak boýunça deslapky işler dowam edýän mahaly Langdona gelen nätanyş adam wagyzçynyň sesine jogap berýän adamlaryň sesleriniň hakykatdanam özüne gülýändigini pikir edip bilerdi. Ol ýalňyşardy. Şäheriň birnäçe ýaşaýjysynyň, birnäçe günortaly garry aýalyň we bir-iki garry adamyň "Biz bu Ýanki boş sözlerini islemeýäris" diýendigi hakykatdy, ýöne şeýle sesler köp eşidilmedi.
  "Olar täze jaýlar we täze dükanlar gurýarlar. Ähli jaýlarda hammamlar bar."
  "Daş pollarda ýöreýän adamlar bar, baý adamlar däl, meniň ýaly ýönekeý adamlar bar."
  Ses: "Sen hammam diýdiňmi?"
  "Amin!"
  "Bu täze durmuş. Biz şu ýerde, Langdonda pagta zawodyny gurmaly. Günorta gaty köp wagt öň öldi."
  "Garyp adamlar gaty köp. Daýhanlarymyz pul gazanmaýarlar. Biz, Günortanyň garyplary, näme alýarys?"
  "Amin. Hudaýa şükür."
  "Her bir erkek we aýal häzir öz jübülerine çuňňur pul sarp etmeli. Eger siziň kiçijik emlägiňiz bar bolsa, banka baryp, onuň üçin karz alyň. Zawodyň paýnamalaryny satyn alyň."
  "Hawa, Hudaý. Bizi halas et, Hudaý."
  "Çagalaryňyz ýarym açlykdan ölýärler. Olarda rahit bar. Olar üçin mekdep ýok. Olar nadan bolup ulalýarlar."
  Langdondaky wagyzçy käte gepleýärkä ýumşaklaşýardy. "Maňa serediň" diýip, ol adamlara ýüzlendi. Ol öýdäki aýalyny, ýakynda owadan ýaş aýal bolan aýaly ýadyna saldy. Indi ol dişsiz, ýadaw garry aýala öwrüldi. Onuň bilen bolmak, onuň golaýynda bolmak gyzykly däldi. Ol hemişe örän ýadawdy.
  Gije bir erkek oňa ýakynlaşanda...
  Wagyz etmek has gowudy. "Men özümem nadan adam" diýip, ol pesgöwünlik bilen aýtdy. "Ýöne Hudaý meni bu işi etmäge çagyrdy. Meniň halkym bir wagtlar Günortada buýsançly halkdy."
  "Indi meniň köp çagam bar. Olara bilim berip bilmeýärin. Olary nähili iýmitlendirmeli bolsa, şoňa görä iýmitlendirip bilmeýärin. Olary pagta zawodyna höwes bilen goýardym."
  "Hawa, Hudaý. Bu hakykat. Bu hakykat, Hudaý."
  Lengdondaky täzeden dikeldiliş kampaniýasy üstünlikli boldy. Wagyzçy köpçüligiň öňünde çykyş edýän mahaly, Tom Şou sessiz we joşgunly işledi. Pul ýygnaldy. Lengdondaky degirmen guruldy.
  Käbir maýanyň Demirgazykdan karz alynmaly bolandygy; enjamlary karza satyn almaly bolandygy; degirmeniň ýykyljak ýaly bolan garaňky ýyllar boldy. Tizden adamlar üstünlik üçin doga etmediler.
  Şeýle-de bolsa, iň gowy ýyllar geldi.
  Langdondaky degirmen obasy gyssagly ýykyldy. Arzan agaç materiallary ulanyldy. Jahan urşundan öň degirmen obasyndaky jaýlar boýalman galdy. Işçileriň ýaşamaga gelýän ýerlerinde çarçuwaly jaýlar hatar-hatar bolup durdy. Esasan kiçi, köne Jorjiýa fermalaryndan garyp adamlar. Olar degirmen ilkinji gezek gurlanda bu ýere geldiler. Ilki başda işe ýerleşip boljak adamlaryň sanyndan dört ýa-da bäş esse köpdi. Jaýlar az guruldy. Ilki başda has gowy jaýlary gurmak üçin pul gerekdi. Jaýlar köp adamlydy.
  Ýöne köp çagaly bu wagyzçy ýaly adam üstünlik gazanyp bilerdi. Jorjiýanyň çaga zähmeti barada az kanunlary bardy. Degirmen işleýän wagty gije-gündiz işleýärdi. On iki, on üç we on dört ýaşly çagalar degirmene işe gidýärdiler. Ýaşyň barada ýalan sözlemek aňsatdy. Langdonyň degirmen obasyndaky kiçi çagalaryň hemmesi diýen ýaly iki ýaşyndady. "Çagam, sen näçe ýaşyňda?"
  "Sen näme diýjek bolýarsyň, meniň hakyky ýaşymmy ýa-da meniň ýaşymmy?"
  "Hudaý üçin, seresap bol, çaga. Şeýle gürlemek bilen näme diýjek bolýarsyň? Biz, fabrika işçileri, mulat aýallar... şäher adamlary, bizi şeýle atlandyrýarlar... şeýle gürleme." Näme üçindir, Langdonda degirmen gurulmazdan öň wagyzçy tarapyndan suratlandyrylan altyn köçeler we işçi halkynyň owadan durmuşy peýda bolmady. Jaýlar gurlan ýaly galdy: tomusda yssy, gyşda bolsa gaty sowuk bolan kiçijik ammarlar. Öňdäki çemenlerde ot ösmeýärdi. Jaýlaryň arkasynda köne jaýlaryň hatarlary durdy.
  Şeýle-de bolsa, çagaly adam gowy iş alyp baryp bilerdi. Ol köplenç işlemeli bolmaýardy. Jahan urşundan we Beýik ösüşden öň, Langdon pagta zawodynyň obasynda köp sanly fabrik eýeleri bardy, olar bolsa gaýtadan dikeldilýän wagyzçy ýalydy.
  *
  Langdondaky degirmen şenbe güni öýlän we ýekşenbe günleri ýapyk bolýar. Ol ýekşenbe güni ýary gije ýene başlady we indiki şenbe güni öýläne çenli gije-gündiz yzygiderli dowam etdi.
  Red degirmende işçi bolandan soň, ýekşenbe güni öýlän ol ýere gitdi. Ol Lengdonyň esasy köçesinden degirmen obasyna tarap ýöräp gitdi.
  Lengdonda Esasy köçe öli we asudady. Şol gün irden Red giç ýatdy. Red bäbekliginden bäri öýde ýaşaýan garaýagyz aýal oňa ýokarky gatda ertirlik naharyny getirdi. Ol orta ýaşa ýetipdi we indi uly, garaýagyz, uly billeri we döşleri bolan aýala öwrüldi. Ol Red üçin enelikdi. Ol öz ejesi bilen däl-de, ejesi bilen has erkin gürleşip bilýärdi. "Näme üçin aşakda, şol ýerde işlemek isleýärsiň ?" diýip, ol işe gidende sorady. "Sen garyp ak adam dälsiň" diýdi ol. Red oňa güldi. "Kakaň seniň edýän işiňi islemez" diýdi ol. Red düşekde kollejden öýüne getiren kitaplarynyň birini okap ýatyrdy. Özüne çeken ýaş iňlis dili professory köne kitaplary kitaplar bilen dolduryp, oňa tomusky okamak teklip edipdi. Ol ejesi ybadathana üçin öýden çykýança geýinmedi.
  Soňra ol daşary çykdy. Onuň ýörişi ony ejesiniň gatnaýan kiçijik ybadathanasynyň ýanyndan, tegirmen obasynyň çetinde alyp gitdi. Ol şol ýerde we şäheriň içinden geçip barýarka beýleki ybadathanalarda aýdym-saz eşidildi. Aýdym nähili içgysgynç, dartgynly we agyrdy! Görünýän ýaly, Langdonyň halky Hudaýyndan köp lezzet almaýardy. Olar özlerini Hudaýa gara derililer ýaly şatlyk bilen bermeýärdiler. Esasy köçede ähli dükanlar ýapykdy. Hatda Günortanyň umumy içgisi bolan Koka-Kolany satyn alyp bolýan dermanhanalar hem ýapykdy. Şäher ilaty ybadathanadan soň kokain alýardy. Soňra dermanhanalar serhoş bolmak üçin açylýardy. Red şäher türmesinden geçip, kazyýet binasynyň arkasynda durdy. Demirgazyk Jorjiýanyň daglaryndan gelen ýaş aý şöhlesi çalýanlar şol ýere ýerleşipdi we olar hem aýdym aýdýardylar. Olar ballada aýtdylar:
  
  Meniň gezip ýören adamdygymy bilmeýärsiňmi?
  Hudaý meniň gezip ýören adamdygymy bilýär.
  
  Täze ýaş sesler aýdymy lezzet bilen aýtdylar. Korporasiýanyň çäklerinden daşardaky degirmen obasynda birnäçe ýaş ýigitler we gyzlar jaýlaryň öňündäki eýwanlarda toparlara bölünip gezýärdiler ýa-da oturýardylar. Olar ýekşenbe günleri geýinýärdiler, gyzlar bolsa açyk reňklerdedi. Ol degirmende işleýän bolsa-da, olaryň hemmesi Gyzylyň olaryň biri däldigini bilýärdiler. Degirmen obasy, soňra bolsa degirmen howlusy bolan degirmen bardy. Degirmen howlusy beýik simli haýat bilen gurşalyp alnypdy. Siz oba derwezeden girýärdiňiz.
  Derwezäniň öňünde hemişe bir adam durardy, agsak aýakly garry adam, ol Red-i tanaýardy, ýöne ony degirmene goýbermeýärdi. "Näme üçin ol ýere gitmek isleýärsiň?" diýip sorady. Red bilmedi. "Aý, bilmeýärin" diýdi. "Men diňe seredýärdim." Ol ýaňy gezelenje çykypdy. Degirmene haýran galdymy? Beýleki ýaş ýigitler ýaly, ol ýekşenbe günleri amerikan şäherleriniň üýtgeşik ölümçiligini ýigrenýärdi. Ol goşulan degirmen toparynyň şol gün top oýnuny geçirmegini isleýärdi, ýöne Tom Şowyň muňa rugsat bermejekdigini hem bilýärdi. Degirmen işläp duran wagty, ähli enjamlar uçup ýören wagty, aýratyn bir zatdy. Derwezedäki adam Red-e ýylgyrman seredip, gitdi. Ol degirmeniň daşyndaky beýik simli haýatyň ýanyndan geçip, derýanyň kenaryna düşdi. Lengdona barýan demir ýol derýanyň ugrundan geçýärdi we degirmeniň içine bir gyrymsy liniýa alyp barýardy. Red näme üçin ol ýerdedigini bilmeýärdi. Belki, ejesi ybadathanadan gaýdyp gelende, onuň bilen gitmeýändigi üçin özüni günäkär duýjakdygyny bilýänligi üçin öýünden gitdi.
  Şäherde ejesi bilen bir ybadathana gatnaýan işçi synpyndan bolan birnäçe garyp ak maşgala bardy. Şäheriň ýokarsynda başga bir metodist ybadathanasy we garaýagyz metodist ybadathanasy bardy. Fabrikanyň prezidenti Tom Şou preswiteriandy.
  Ol ýerde preswiterian we baptist ybadathanalary bardy. Gara ybadathanalar, şeýle hem kiçi gara sektalar bardy. Langdonda katolikler ýokdy. Jahan urşundan soň, Ku-kluks-klan ol ýerde güýçlidi.
  Lengdon zawodyndan käbir oglanlar beýsbol toparyny döretdiler. Şäherde sorag ýüze çykdy: "Red Oliver olar bilen oýnarmy?" Şäher topary bardy. Ol şäheriň ýaş ýigitlerinden, dükan satyjysyndan, poçta bölüminde işleýän adamdan, ýaş lukmandan we başgalardan ybaratdy. Ýaş lukman Rediň ýanyna geldi. "Görýärin," diýdi ol, "seniň fabrikada işiň bar. Zawod toparynda oýnajakmy?" Ol muny aýdyp ýylgyrdy. "Eger işiňi saklamak isleseň, oýnamaly bolarsyň öýdýän, şeýlemi?" Ol muny aýtmady. Şähere täze wagyzçy geldi, ýaş preswiterian wagyzçysy, gerek bolsa, şäher toparynda Rediň ornuny tutup bilerdi. Zawod topary we şäher topary biri-biri bilen oýnamadylar. Zawod topary Jorjiýa we Günorta Karolina ştatlarynyň zawodlary bolan beýleki şäherlerinden beýleki zawod toparlary bilen oýnady, şäher topary bolsa golaýdaky şäherlerden şäher toparlary bilen oýnady. Şäher topary üçin "zawod oglanlaryna" garşy oýnamak garaýagyzlara garşy oýnamak ýalydy. Olar muny aýtmazdylar, ýöne duýýardylar. Olar öz duýgularyny Red-e ýetirmegiň bir usuly bardy. Ol bilýärdi.
  Bu ýaş wagyzçy şäher toparynda Rediň ornuny tutup bilerdi. Ol akylly we ünsli görünýärdi. Ol wagtyndan öň saçyny ýitiripdi. Ol kollejde beýsbol oýnapdy.
  Bu ýaş ýigit şähere wagyzçy bolmak üçin gelipdi. Red gyzyklanýardy. Ol Rediň ejesini dinine geçiren gaýtadan dörediji ýa-da bir wagtlar Tom Şowa zawod önümlerini satmaga kömek eden adama meňzemeýärdi. Bu ýigit has köp Rediň özüne meňzeýärdi. Ol kolleje gidip, kitap okapdy. Onuň maksady medeniýetli ýaş ýigit bolmakdy.
  Red muny isleýändigini ýa-da isleýän däldigini bilmeýärdi. Şol wagt ol heniz näme isleýändigini bilmeýärdi. Ol Lengdonda hemişe biraz ýalňyz we daşlaşan duýýardy, belki-de, şäher ilatynyň ejesine we kakasyna edýän garaýşy sebäpli; we ol degirmende işe başlandan soň, bu duýgy hasam güýçlendi.
  Ýaş wagyzçy Lengdonyň durmuşyna aralaşmagy maksat edinýärdi. Ol Ku-Kluks-Klany makullamasa-da, oňa hiç haçan açyk garşy çykmady. Lengdondaky beýleki wagyzçylaryň hiç biri şeýle etmedi. Şäherdäki käbir tanymal adamlaryň, ybadathanalarda tanymal adamlaryň Klan agzasydygy barada myş-myşlar ýaýrady. Ýaş wagyzçy oňa garşy gowy tanaýan iki ýa-da üç adam bilen gizlinlikde çykyş etdi. "Meniň pikirimçe, adam özüni zorluga däl-de, hyzmata bagyşlamaly" diýdi ol. "Meniň etmek isleýän zadym şu". Ol Lengdondaky "Kiwanis kluby" atly gurama goşuldy. Tom Şou seýrek gatnaşsa-da, şol gurama degişlidi. Roždestwo baýramynda, şäheriň garyp çagalary üçin sowgatlar gerek bolanda, ýaş wagyzçy sowgat gözläp ylgaýardy. Red Demirgazykda birinji ýylynda, kollejde okaýarka, şäherde elhenç bir zat boldy. Şäherde şübheli bir adam bardy.
  Ol günortaly aýallar üçin žurnala gol çeken ýaş satyjydy.
  Onuň... diýildi.
  Şäherde ýaş ak tenli gyz bardy, adamlaryň aýdyşy ýaly, ol adaty bir kemçindi.
  Ýaş erkin aklawçy, Rediň kakasy ýaly, alkogol bilen içgi içýärdi. Ol içende, dawa-jenjel edýärdi. Ilki başda aýalyny serhoş wagty urandygy aýdylýardy. Adamlar onuň gijelerine öýünde aglaýandygyny eşidýärdiler. Soňra bolsa onuň aýalyň öýüne tarap ýöräp barýandygyny görendigi aýdylýar. Şeýle erbet abraýa eýe bolan aýal ejesi bilen şäheriň aşaky böleginde, arzan dükanlaryň we garaýagyzlaryň hyzmat edýän dükanlarynyň ýerleşýän ýerinde, Esasy köçesiniň golaýynda kiçijik çarçuwaly jaýda ýaşaýardy. Onuň ejesiniň alkogol satýandygy aýdylýardy.
  Ýaş aklawçynyň öýe girip-çykýandygy görüldi. Onuň üç çagasy bardy. Ol şol ýere baryp, soňra aýalyny urmak üçin öýüne gitdi. Bir gije maskaly adamlar gelip, ony tutdular. Olar onuň bile bolan ýaş gyzyny hem tutdular we ikisi hem şäheriň daşyndaky birnäçe mil uzaklykdaky ýeke ýola äkidilip, agaçlara daňyldy. Olara gamçy uruldy. Aýal diňe inçe köýnek geýip, tussag edildi we iki adam hem doly urlandan soň, erkek adam şähere mümkin boldugyça gidip bilmegi üçin goýberildi. Indi diýen ýaly ýalaňaç, ýyrtyk we ýyrtyk inçe köýnekde, solgun we sessiz aýal ejesiniň öýüniň girelgesine äkidilip, maşyndan iteklendi. Ol nähili gygyrdy! "Gyz!" Erkek muny garaňky sessizlikde kabul etdi. Gyzyň ölmegi mümkin diýen gorky bardy, ýöne ol sagaldy. Ejesini hem tapyp, gamçy urmaga synanyşdylar, ýöne ol ýitip gitdi. Soňra ol ýene peýda boldy we şäheriň erkeklerine içgi satmagyny dowam etdirdi, gyzy bolsa erkekler bilen söýüşmegini dowam etdirdi. Bu ýere öňküden has köp erkek gelen diýilýärdi. Awtomobiliniň eýesi bolan ýaş aklawçy aýalyny we çagalaryny alyp gitdi. Ol hatda mebellerini hem alyp gaýtmady we ony Langdonda hiç kim bir gezek görmedi. Bu waka bolanda, ýaş preswiterian wagyzçysy şähere ýaňy gelipdi. Atlanta gazeti bu meseläni gozgady. Habarçy birnäçe tanymal adamlar bilen söhbetdeşlik geçirmek üçin Langdona gelipdi. Başgalaryň arasynda ol ýaş wagyzçynyň ýanyna bardy.
  Ol onuň bilen köçede, birnäçe adamyň duran dermanhananyň öňünde gürleşdi. "Olar hak edenlerini aldylar" diýip, Langdonyň adamlarynyň köpüsi aýtdy. "Men ol ýerde däldim, ýöne men hem şol ýerde bolmagy arzuw edýärin" diýip, dermanhananyň eýesi aýtdy. Jemgyýetiň içinden kimdir biri pyşyrdady: "Bu şäherde başga-da adamlaryň başyna şeýle zat köp wagt mundan ozal gelmelidi".
  "Jorj Rikard we onuň aýaly barada näme diýjek bolýaryn... näme diýjek bolýandygymy bilýärsiňizmi?" Atlanta gazetiniň žurnalisti bu sözleri eşitmedi. Ol ýaş wagyzçyny gaharlandyrmagyny dowam etdirdi. "Näme pikir edýärsiňiz?" diýip sorady. "Näme pikir edýärsiňiz?"
  "Men şäheriň iň gowy adamlarynyň hiç biriniň ol ýerde bolup biljekdigine düşünmeýärin" diýip, wagyzçy aýtdy.
  "Ýöne munuň arkasyndaky pikir barada näme pikir edýärsiňiz? Bu barada näme pikir edýärsiňiz?"
  "Bir minut garaşyň" diýdi ýaş wagyzçy. "Men derrew gaýdyp gelerin" diýdi. Ol dermanhana girdi, ýöne çykmady. Ol öýlenmedikdi we awtoulagyny köçedäki garažda saklaýardy. Ol awtoulaga münüp, şäherden çykdy. Şol agşam ol ýaşaýan öýüne jaň etdi. "Men şu gije öýde bolmaryn" diýdi. Ol syrkaw aýal bilen bolandygyny we syrkaw aýalyň gije ölmeginden gorkýandygyny aýtdy. "Oňa ruhy ýolbaşçy gerek bolup biler" diýdi. Ol gijä galmagyň has gowy boljakdygyny pikir etdi.
  Ýekşenbe güni Lengdon degirmeniniň şeýle sessiz bolmagyny görmek biraz geňdi diýip pikir etdi Red Oliwer. Ol şol bir degirmen ýaly däldi. Şol ýekşenbe güni geleninde ol degirmende birnäçe hepde işläpdi. Ýaş preswiterian wagyzçysy hem ondan degirmen toparynda oýnamak barada sorady. Bu Red degirmende işe başlandan gysga wagt soň boldy. Wagyzçy Rediň ejesiniň esasan degirmen işçileriniň gatnaýan ybadathanasyna gatnaýandygyny bilýärdi. Ol Red üçin gynandy. Başga bir günorta şäherinden bolan öz kakasy iň gowularynyň biri hasaplanmaýardy. Ol garaýagyzlaryň söwda edýän kiçi dükanyny dolandyrýardy. Wagyzçy öz mekdebini tamamlady. "Men oýunçy hökmünde seniň ýaly däl" diýip, ol Redden sorady. Ol: "Sen haýsydyr bir ybadathana gatnaýarmyň?" diýip sorady. Red "ýok" diýdi. "Bolýar, sen biziň bilen gelip ybadat edip bilersiň."
  Degirmen oglanlary Rediň degirmende işe gideninden soň bir-iki hepde olar bilen oýnandyklaryny aýtmadylar, soňra bolsa Rediň şäher toparynda oýnamagy bes edendigini bilende, ýaş brigadir oňa ýakynlaşdy. "Sen bu ýerde, degirmende toparda oýnajakmy?" diýip sorady. Sorag çaklaýjydy. Binanyň käbir agzalary brigadir bilen gürleşdiler. Ol degirmen maşgalasyndan bolan we karýera basgançaklarynda ýokary galyp başlan ýaş ýigitdi. Belki, ýokary derejeli adam hemişe belli bir derejede hormat goýmaly. Bu adam Lengdondaky iň gowy adamlara uly hormat goýýardy. Galyberse-de, Rediň kakasy şäherde şeýle möhüm şahsyýet bolmadyk bolsa, onuň atasy şeýle bolardy. Hemmeler oňa hormat goýýardylar.
  Garry Doktor Oliwer Raýat urşy döwründe Konfederasiýa goşunynda hirurg bolup işläpdi. Onuň Günorta Konfederasiýasynyň wise-prezidenti bolup işlän Aleksandr Stiwenson bilen garyndaşdygy aýdylýardy. "Oglanlar gowy oýnamaýarlar" diýip, brigadir Red bilen söhbetdeşlikde aýtdy. Red şäher orta mekdebinde ýyldyz oýunçy bolup, eýýäm kollejiň birinji ýyl toparynyň ünsüni özüne çekipdi.
  "Biziň ýigitlerimiz gowy oýnamaýarlar."
  Ýaş brigadir, Red onuň tabşyrygy boýunça dükanda ýönekeý işçi bolsa-da... Red zawodda süpüriji bolup işe başlapdy... ol pollary süpürýärdi... elbetde, ýaş brigadir hormat goýýardy. "Eger oýnamak isleseňiz... Oglanlar minnetdar bolarlar. Olar muňa minnetdar bolarlar. Ol: "Sen olara ýagşylyk edersiň" diýen ýalydy. Näme üçindir, adamyň sesinde bir zat Rediň titremegine sebäp boldy.
  "Elbetde," diýdi ol.
  Ýöne... şol gezek Red ýekşenbe güni gezelenje çykdy we degirmen obasynyň içinden geçip, asuda degirmene baryp gördü... irden giçdi... adamlar tizden ybadathanadan çykyp başlarlar... ýekşenbe agşamlyk naharyna giderler.
  Adaty adamlar bilen beýsbol toparynda bolmak bir başga, ejem bilen bu ybadathana gitmek bolsa düýbünden başga bir zat.
  Ol ejesi bilen birnäçe gezek ybadathana gatnady. Ahyrsoňy, ejesi bilen örän az ýere bardy. Şol wagtdan başlap, ejesi dinini öwrenenden soň, ejesiniň öýde doga edýändigini eşidenlerinde, ejesiniň ýetmeýän we durmuşda hiç haçan almaýan zadyny arzuw edýärdi.
  Ol dinden bir zat gazandymy? Gaýtadan dikeldilýän ruhany Oliweriň öýüne onuň bilen doga etmek üçin gelende başdan geçiren ilkinji şokdan soň, Red özüniň sesli doga edýändigini bir gezek eşitmedi. Ol her ýekşenbe güni iki gezek ybadathana we hepde dowamynda doga ýygnaklaryna berk gatnaşýardy. Ybadathanada ol hemişe bir ýerde oturýardy. Ol ýeke oturýardy. Ybadathana agzalary dabaralar wagtynda köplenç tolgunýardylar. Olardan sessiz, düşnüksiz sözler çykýardy. Bu, esasanam, doga wagtynda şeýle boldy. Gyzyl ýüzli kiçijik ruhany adamlaryň öňünde durup, gözlerini ýumdy. Ol sesli doga etdi. "Eý, Reb, bize döwülen ýürekleri ber. Bizi pesgöwünli sakla."
  Ýygnagyň ähli agzalary diýen ýaly fabriklerden gelen gartaşan adamlardy. Red olaryň örän pesgöwünli bolmalydygyny pikir etdi... "Hawa, Reb. Amin. Bize kömek et, Reb" diýip, ýuwaş sesler eşidildi. Zaldan sesler eşidildi. Wagtal-wagtal ybadathananyň agzasyndan namaza ýolbaşçylyk etmek soralýardy. Rediň ejesi soralmady. Ondan bir söz hem çykmady. Ol eginlerini aşak egip, ýere seretmegini dowam etdirdi. Onuň bilen ybadathana gitmek isleýändigi üçin däl-de, onuň hemişe ýeke özi ybadathana gidýändigini görüp günäkär bolan Red, onuň eginleriniň titreýändigini görýändigini pikir etdi. Özüne gelende bolsa, näme etjekdigini bilmedi. Ilkinji gezek ejesi bilen gidende we namaz wagty gelende, ejesi ýaly başyny egdi, indiki gezek bolsa başyny galdyryp oturdy. "Men hakykatdanam şeýle däl bolsam, pesgöwünli ýa-da dindar bolup görünmäge hakym ýok" diýip pikir etdi.
  Gyzyl degirmeniň ýanyndan geçip, demir ýol relsleriniň üstünde oturdy. Derýa tarap dik kenar aşak düşýärdi we kenarda birnäçe agaç ösýärdi. Iki garaýagyz adam ýekşenbe güni balyk tutmaga taýýarlanyp, dik kenaryň aşagynda gizlenip balyk tutýardylar. Olar Gyzyla üns bermediler, belki-de, ony görmändirler. Onuň bilen balykçylaryň arasynda kiçijik bir agaç bardy. Ol demir ýol bagynyň çykyp duran ujunda oturypdy.
  Şol gün ol agşamlyk naharyna öýüne gitmedi. Ol şäherde özüni geň bir ýagdaýda tapdy we muny öz ýaşyndaky beýleki ýaşlaryň durmuşyndan ýarym daşda, bir wagtlar olaryň arasynda şeýle meşhur bolan we zawod işçileriniň durmuşyndan hakykatdanam daşda galan ýaşlaryň durmuşyndan ýarym daşda duýup başlady. Ol şolaryň biri bolmak isleýärdimi?
  Onuň beýsbol oýnaýan fabrika çagalary ýeterlik derejede gowydylar. Fabrigiň ähli işçileri hem, şäher ilaty hem oňa gowy garaýardylar. "Men näme depýärin?" diýip, ol ýekşenbe güni özünden sorady. Käwagt şenbe günleri öýlänler fabrika topary awtobus bilen başga bir şäherdäki başga bir fabrika topary bilen oýnamaga gidýärdi we Red hem olaryň bilen gidýärdi. Ol gowy oýnanda ýa-da gowy top uranynda, onuň toparyndaky ýaş ýigitler el çarpyşyp, şatlanýardylar. "Gowy" diýip gygyrýardylar. Onuň barlygynyň topary güýçlendirýändigine şübhe ýokdy.
  Şeýle-de bolsa, oýundan soň öýlerine gaýdyp baranlarynda... ejesi öz ybadathanasynda ýeke oturyp, oňa gönüden-göni ýüzlenmänkä, Rediň özi bu waka üçin kireýine alan awtobusyň yzky böleginde ýeke oturyp goýup gitdiler. Käwagt, ol irden irden degirmene barýança ýa-da gije çykanda, bir adam ýa-da kiçi bir topar erkek bilen degirmen obasyna ýetýärdi. Olar ol olara goşulýança erkin gürleşýärdiler, soňra birden gürrüň kesilýärdi. Sözler erkekleriň dodaklarynda doňup galan ýalydy.
  Red pikir etdi, degirmen gyzlary bilen işler biraz gowulaşdy. Wagtal-wagtal olaryň biri oňa seredýärdi. Ilkinji tomusda ol olar bilen köp gürleşmedi. "Garaşýaryn, degirmende işlemek ejemiň ybadathana goşulmagy ýalymy?" diýip pikir etdi. Ol degirmen edarasynda iş sorap bilerdi. Degirmende işleýän şäher ýaşaýjylarynyň köpüsi edarada işleýärdi. Top oýny bolanda, olar tomaşa etmäge gelýärdiler, ýöne oýnamaýardylar. Red şeýle işi islemeýärdi. Ol näme üçin şeýledigini bilmeýärdi.
  Şäherde ejesi sebäpli oňa edilýän garaýyşda hemişe bir kemçilik bardymy?
  В его отце б а какая-то загадка. Рэд не знал этой һәм зирии. Когда он играл в мяч в школьной команде, в последний год обучения в старшей школе он соскользнул на вторую басу и случайно порезал шипами игрока провоположной команды. Он был игроком средней школы из соседнего города. Он рассердился. "Это ниг зарские штучки", - сердито сказал он Рэду. Он двинулся к Рэду, как будто хотел драться. Рэд питался извиниться. - Что ты имеешь виду под "негритянскәм штучками"? спросил.
  "Aý, bilýänsiň öýdýän" diýip, oglan aýtdy. Bary-ýogy şol. Başga hiç zat aýdylmady. Beýleki oýunçylaryň käbiri ylgaşyp geldi. Bu waka ýatdan çykaryldy. Bir gün dükanda durup, käbir erkekleriň kakasy barada gürleşýändigini eşitdi. "Ol örän mähirli" diýip, ses doktor Oliweri göz öňünde tutup aýtdy.
  "Ol pes derejeli, pes derejeli ak we gara reňklileri halaýar." Şol boldy. Gyzyl şonda henizem oglandy. Erkekler ony dükanda duranyny görmändiler we ol göze ilmän gitdi. Ýekşenbe güni, ol demir ýolda pikirlenip oturyp, köp wagt mundan ozal eşiden bir jümlesini ýadyna saldy. Ol nähili gaharly bolandygyny ýadyna saldy. Kakasy barada şeýle gürleşmek bilen näme diýjek boldular? Wakadan soňky gije ol ýatmaga gidende pikirlenip, biraz gynanypdy, ýöne soňra muny ýatdan çykarypdy. Indi ol ýene gaýdyp geldi.
  Belki, Gyzyl diňe gynanç duýýandyr. Ýaş ýigitler, garrylar ýaly, gynanýarlar. Ol öýüne gitmegi ýigrenýärdi. Ýük poýezi geldi we ol derýa alyp barýan ýapgytdaky beýik otlaryň arasynda ýatdy. Indi ol düýbünden gizlendi. Gara balykçylar gitdiler we şol günüň günortan degirmen obasyndan birnäçe ýaş ýigit suwa düşmek üçin derýa geldi. Olaryň ikisi uzak wagtlap oýnadylar. Olar geýinip gitdiler.
  Günüň ikinji ýarymynda howa güýçlenýärdi. Red üçin nähili geň bir gün boldy! Degirmen obasyndan gelen ýaş gyzlaryň topary demir ýollaryň ugrundan ýöräp barýardylar. Olar gülüşýärdiler we gürleşýärdiler. Olaryň ikisi örän owadandy diýip, Red pikir etdi. Degirmende ýyllarboýy işlän gartaşan adamlaryň köpüsi gaty güýçli däldi, çagalaryň köpüsi bolsa ejiz we syrkawdy. Şäher ilaty munuň sebäbiniň özlerine nähili ideg etmelidigini bilmeýändikleri üçindigini aýtdylar. "Eneler çagalaryna nähili ideg etmelidigini bilmeýärler. Olar nadan" diýip, Langdonyň ýaşaýjylary yglan etdiler.
  Olar hemişe zawod işçileriniň nadanlygy we akmaklygy barada gürrüň edýärdiler. Şol gün Rediň gören zawod gyzlary akmak däldi. Ol olary halaýardy. Olar ýoldan ýöräp, onuň beýik otlaryň arasynda ýatan ýerine golaýlaşdylar. Olaryň arasynda Rediň degirmende gören gyzy hem bardy. Ol gyzyň oňa göz beren gyzlaryň biridigini pikir etdi. Ol kiçijik, gysga bedenli we uly kellelidi we Red onuň owadan gözleriniň bardygyny pikir edýärdi. Onuň galyň dodaklary bardy, garaýagyz adamyňky ýaly.
  Ol işçileriň arasynda, elbetde, öňdebaryjydy. Olar onuň daşyna ýygnandylar. Olar Rediň ýatan ýerinden birnäçe fut uzaklykda saklandylar. "Ýör. Bize täze aýdymyňyzy öwrediň" diýip, olaryň biri galyň dodakly gyza aýtdy.
  "Klara täzesini aldyňyz diýýär" diýip, gyzlaryň biri berk durdy. "Ol gyzgyn diýýär." Galyň dodakly gyz aýdym aýtmaga taýýarlandy. "Hemmäňiz kömek etmeli. Hemmäňiz hor toparyna goşulmaly" diýdi.
  - Bu suw jaýy barada, - diýdi ol. Gyzyl otlaryň arasynda gizlenip, ýylgyrdy. Ol degirmendäki gyzlaryň hajathanalary "suw gyzdyryjy" diýip atlandyrýandygyny bilýärdi.
  Egirme fabrikasynyň brigadiri, Redden top topary bilen oýnamak barada soran şol ýaş ýigidiň ady Lýuisdi.
  Yssy günlerde şäher ilatyna kiçi araba bilen degirmeniň içinden geçmäge rugsat berilýärdi. Ol Koka-Kola çüýşelerini we arzan süýjülikleri satýardy. Arzan süýjüligiň bir görnüşi bardy, "Süýt ýoly" diýlip atlandyrylýan uly ýumşak arzan süýjülik bölegi.
  Gyzlaryň aýdýan aýdymy degirmendäki durmuş hakdady. Red birden Lýuisiň we beýleki brigadirleriň gyzlaryň hajathana köp gidýändiginden şikaýat edýändiklerini ýadyna saldy. Olar uzak we yssy günlerde ýadaw bolanda, dynç almaga gidýärdiler. Trekdäki gyz bu hakda aýdym aýdýardy.
  "Ellerini arassalaýan itleriň gepleşýändigini eşidip bolýar" diýip, ol başyny yza atyp aýdym aýtdy.
  
  Maňa Koka-Kola we Süýt Ýolyny ber.
  Maňa Koka-Kola we Süýt Ýolyny ber.
  Günde iki gezek.
  
  Maňa Koka-Kola we Süýt Ýolyny ber.
  
  Beýleki gyzlar onuň bilen bile aýdym aýdyp, gülüşdiler.
  
  Maňa Koka-Kola we Süýt Ýolyny ber.
  Biz dört-dört otagyň üstünden ýöräp geçýäris,
  Suw gyzdyryjynyň gapysyna tarap.
  Maňa Koka-Kola we Süýt Ýolyny ber.
  Garry Lýuis, ant içýärin, garry Lýuis kakýar,
  Men ony daş bilen urmak isleýärin.
  
  Gyzlar relsleriň boýundan gülüp gygyryp ýöräp gitdiler. Gyzyl olaryň ýöräp barýarka aýdym aýtýanlaryny uzak wagtlap eşitdi.
  
  Koka-Kola we Süýt Ýoly.
  Suw diňiniň öýünde Pilin.
  Suw öýünden çykyň.
  Suw gyzdyryjynyň gapysyndan.
  
  Görünüşine görä, Lengdon degirmeninde Red Oliweriň hiç zat bilmeýän bir durmuş bar eken. Şol galyň dodakly gyz degirmende öz durmuş aýdymyny nähili lezzet bilen aýtdy! Ol bu agyr sözlere nähili duýgulary goşup bildi. Lengdonda işçileriň Tom Şowa bolan garaýşy barada yzygiderli gürrüň edilýärdi. "Serediň, ol olar üçin näme etdi" diýerdiler. Red ömrüniň dowamynda Lengdonyň köçelerinde şeýle gürrüňleri eşidipdi.
  Degirmen işçileri oňa minnetdar bolupdyrlar diýilýär. Näme üçin däl? Olaryň köpüsi degirmenine gelenlerinde okap-ýazyp bilmeýärdiler. Şäheriň iň gowy aýallarynyň käbiri gijelerine degirmeni bilen oba gidip, olara okamagy we ýazmagy öwretmeýärdilermi?
  Olar Jorjiýanyň düzlüklerine we depelerine gaýdyp gelenlerinde bilýän öýlerinden has gowy jaýlarda ýaşaýardylar. Şol wagtlar şeýle kulbalarda ýaşaýardylar.
  Indi olar lukmançylyk kömegini aldylar. Olaryň ähli zady bardy.
  Olar, görnüp duran ýaly, bagtsyzdylar. Bir zat ýalňyşdy. Gyzyl otlaryň üstünde ýatyp, eşiden zatlary barada pikir edýärdi. Ol garaňky düşýänçä, derýanyň kenaryndaky dagyň we demir ýoluň aňyrsynda galdy.
  
  Garry Lýuis, ant içýärin, garry Lýuis kakýar,
  Men ony daş bilen urmak isleýärin.
  
  Gyzlary işe gaýtarmaga synanyşyp, hajathananyň gapylaryny kakyp, egirme fabrikasynyň brigadiri Lýuis bolmaly. Gyzlar gödek sözleri aýdanda, olaryň sesinde zäher bardy. "Garaýaryn," diýip, Red pikir etdi, "Garaýaryn, bu Lýuisiň muňa batyrlygy ýetermikä". Lýuis Red bilen fabrikanyň oglanlary bilen bir toparda oýnamagy barada gürleşende örän hormat goýýardy.
  *
  Degirmeniň egirme otagyndaky uzyn hatarlar elhenç tizlikde öňe gidýärdi. Uly otaglar nähili arassa we tertiplidi! Bu tutuş degirmeniň ähli ýerinde şeýledi. Şeýle çalt hereket edýän we işini şeýle takyklyk bilen ýerine ýetirýän ähli enjamlar ýagty we ýalpyldawuk bolup galýardy. Baş müdir muny üpjün edýärdi. Onuň gözleri hemişe enjamlara dikilipdi. Otaglaryň potoloklary, diwarlary we pollary arassady. Degirmen Langdon şäherindäki durmuşdan, jaýlardaky, köçelerdäki we dükanlardaky durmuşdan düýbünden tapawutlanýardy. Hemme zat tertiplidi, hemme zat tertipli tizlik bilen bir uja - mata önümçiligine tarap hereket edýärdi.
  Maşynlar näme etmelidigini bilýärdiler. Olara aýtmagyň zerurlygy ýokdy. Olar durmadylar ýa-da ikirjiňlenmediler. Bütin günläp, gygyrdap we gygyrdap, öz işlerini ýerine ýetirdiler.
  Polat barmaklar hereket edýärdi. Fabrikde ýüz müňlerçe kiçijik polat barmaklar sapak bilen, pagta bilen sapak ýasap, sapak bilen mata dokaýardylar. Fabrigiň giň dokma otagynda her reňkdäki sapaklar bardy. Kiçijik polat barmaklar matada nagyş döretmek üçin dogry reňkdäki sapaklary saýlaýardylar. Gyzyl reňk otaglarda belli bir tolgundyryjy duýulýardy. Ol muny egirme otaglarynda duýupdy. Ol ýerde sapaklar howada tans edýärdi; goňşy otagda bolsa sargyçlar we zarb edijiler bardy. Ajaýyp barabanlar bardy. Zarb ediji maşynlar ony haýran galdyrdy. Saplar ýüzlerçe rulondan uly bir çyzyk üstüne düşýärdi, her sapak öz ýerindedi. Ol uly rulonlardan dokma stanoklaryna birikdirilerdi.
  Gyzyl ýaşlyk döwründe hiç haçan bolmadyk derejede degirmende ynsan aňynyň belli bir we tertipli bir zat edýändigini duýdy. Ägirt uly maşynlar pagtany jinlerden çykanda gaýtadan işläp çykarýardy. Olar kiçi pagta süýümlerini darap, sypap, olary göni, parallel çyzyklar boýunça ýerleşdirip, sapaklara öwürýärdiler. Pagta ägirt uly maşynlardan ak reňkde, inçe, giň örtük bilen çykdy.
  Rediň ol ýerde işlemegi haýran galdyryjy bir zatdy. Käbir günler onuň bedenindäki her bir nerw tans edip, enjamlar bilen işleýän ýaly duýulýardy. Özüne näme bolýandygyny bilmeýänligi sebäpli, ol amerikan zehininiň ýoluna düşüpdi. Ondan öňki nesiller Amerikanyň iň gowy akyllary onuň degirmende tapan enjamlarynyň üstünde işleýärdiler.
  Iri awtoulag zawodlarynda, polat zawodlarynda, konserw zawodlarynda we polat zawodlarynda başga-da ajaýyp, diýen ýaly adamdan daşary enjamlar bardy. Red zawodyň edarasynda işe ýüz tutmadygyna begendi. Kim buhgalter bolmak isleýär: alyjy ýa-da satyjy? Red muňa düşünmän, Amerikanyň iň gowy zarbasyny urdy.
  Aý, ägirt uly ýagty otaglar, aýdym aýdýan enjamlar, gygyrýan tans edýän enjamlar!
  Şäherleriň asman çyzygynyň fonunda olara serediň! Müňlerçe fabrikde işleýän maşynlara serediň!
  Red iç ýüzünde fabrikiň gündizki müdirine, zawoddaky her bir enjamy bilýän, onuň näme etmelidigini anyk bilýän, enjamlaryna şeýle ünsli seredýän adama uly haýran galýardy. Näme üçin, bu adama bolan haýranlygy artdygyça, onda Tom Şowa we fabrik işçilerine belli bir derejede ýigrenç hem artdy? Ol Tom Şowy gowy tanamaýardy, ýöne ol birhili ýagdaýda hemişe öwünýändigini bilýärdi. Ol Rediň indi ilkinji gezek görýän zadyny edendigini pikir edýärdi. Ol gören zadyny hakykatdanam şu müdiriň ýaly işçiler eden bolmaly. Degirmeniň enjam abatlaýjylary hem bardy: enjamlar arassalap, döwülenleri abatlaýan adamlar. Şäheriň köçelerinde erkekler hemişe öwünýärdiler. Her bir adam başgalardan has uly görünmäge synanyşýan ýalydy. Degirmeniň içinde şeýle öwünmek ýokdy. Red uzyn boýly, egri fabrik müdiriniň hiç haçan öwünmejekdigini bilýärdi. Şeýle enjamlaryň ýanynda özüni tapýan adam enjamlara duýsa, nädip öwünýän bolup biler?
  Tom Şou ýaly adamlar bolmaly... Red işe girenden soň Tom Şowy köp görmedi... ol zawoda seýrek gelýärdi. "Men näme üçin onuň hakda pikir edýärin?" diýip, Red özünden sorady. Ol şu ajaýyp, ýagty, arassa ýerdedi. Ol onuň arassalygyny saklamaga kömek etdi. Ol arassaçy boldy.
  Howada tüýjügiň bardygy hakykatdy. Ol howada inçe ak tozan ýaly asylyp durdy, asylyp durdy, asla görünmeýärdi. Potolokyň ýokarsynda tekiz diskler görünýärdi, olardan inçe ak çişmeler düşýärdi. Käwagt çiş gök bolýardy. Gyzyl reňk gök reňkde görünýän bolmaly diýip pikir etdi, sebäbi potolokda gök reňke boýalan agyr tirler bardy. Otagyň diwarlary akdy. Hatda birneme gyzyl reňk hem bardy. Egirme otagynda işleýän iki ýaş gyz gyzyl pagta köýnek geýýärdi.
  Degirmende durmuş bardy. Egirme otagyndaky ähli gyzlar ýaşdy. Olar çalt işlemelidi. Sakgyz çeýnärdiler. Käbirleri temmäki çeýnärdiler. Agzlarynyň burçlarynda garaňky, reňksiz tegmiller emele geldi. Uly agzy we uly burny bolan, Rediň demir ýolda beýleki gyzlar bilen bile ýöreýänini gören, aýdym ýazýan gyz bardy. Ol Rediň gözüne seretdi. Onuň gözlerinde bir zat gaharlandyryjydy. Olar garşy çykdylar. Red näme üçin şeýledigini düşünip bilmedi. Ol owadan däldi. Ol gyza ýakynlaşanda, içinden titräp gitdi we gijelerine ony düýşünde gördü.
  Bular ýigidiň zenan arzuwlarydy. "Näme üçin biri meni şeýle gaharlandyrýar, beýlekisi bolsa gaharlandyrmaýar?" Ol gülýän we gürleýän gyzdy. Eger bu fabrikada aýallaryň arasynda zähmet kynçylyklary bolsa, ol ýolbaşçy bolardy. Beýlekiler ýaly, ol döwülen sapaklary daňmak üçin uzyn hatarlaryň arasynda öňe-yza ylgaýardy. Şu maksat bilen ol golunda zehinli kiçijik örme maşynyny göterýärdi. Gyzyl ähli gyzlaryň ellerine syn edýärdi. "Bu işçileriň nähili ajaýyp elleri bar" diýip pikir etdi. Gyzlaryň elleri döwülen sapaklary daňmak ýaly kiçijik işi şeýle çalt ýerine ýetirýärdi welin, göz olary yzarlap bilmeýärdi. Käwagt gyzlar haýal öňe-yza ýöräp, käwagt ylgaýardylar. Olaryň ýadap, dynç almak üçin köllere gitmegi geň däl. Gyzyl onuň gepleýän gyzyň yzyndan maşynlaryň hatarlarynyň arasynda öňe-yza ylgaýandygyny düýşünde gördü. Ol beýleki gyzlaryň ýanyna ylgaýardy we olara bir zatlar pyşyrdaýardy. Ol oňa gülüp aýlanýardy. Onuň güýçli, kiçijik bedeni we uzyn beli bardy. Ol onuň berk, ýaş döşlerini, geýen inçe köýneginiň içinden egrilikleri görünýärdi. Ol düýşlerinde onuň yzyndan kowalanda, ol çaltlygynda guş ýalydy. Onuň gollary ganat ýalydy. Ol ony hiç haçan tutup bilmedi.
  Red pikir etdi: "Egirme fabrikasyndaky gyzlar bilen olaryň ideg edýän maşynlarynyň arasynda belli bir ýakynlyk bardy. Käwagt olar birleşen ýaly bolýardylar. Uçýan maşynlara baryp gören ýaş gyzlar, tas çagalar, kiçijik eneler ýaly görünýärdi. Enjamlar çagalardy, olara yzygiderli üns gerekdi. Tomusda otagyň howasy boğulýardy. Howa ýokardan uçýan çilim sebäpli çygly saklanýardy. Olaryň inçe köýnekleriniň ýüzünde gara tegmiller peýda bolýardy. Gyzlar gün boýy biynjalyk bilen öňe-yza ylgaýardylar. Rediň işçi hökmünde ilkinji tomsunyň ahyryna golaý, ol gijeki nobatçylyga geçirildi. Gündiz ol fabrikada hemişe bolýan dartgynlylykdan, bir zadyň uçýan, uçýan, uçýan ýaly duýgydan, howadaky dartgynlylykdan birneme rahatlyk tapyp bilýärdi. Ol seredip bilýän penjireler bardy. Ol fabrika obasyny ýa-da otagyň beýleki tarapynda derýany we demir ýol relslerini görüp bilýärdi. Käwagt otly geçýärdi. Penjiräniň daşynda başga bir durmuş bardy. Tokaýlar we derýalar bardy. Çagalar golaýdaky fabrika obasynyň ýalaňaç köçelerinde oýnaýardylar.
  Gijeler hemme zat başgaçady. Degirmeniň diwarlary Gyzyla ýakynlaşýardy. Ol özüni batýan ýaly duýýardy, batýar, aşak, aşak - näme? Ol ýagtylygyň we hereketiň geň dünýäsine düýbünden çümýärdi. Kiçijik barmaklary hemişe onuň nerwlerine degýän ýalydy. Gijeler nähili uzyndy! Käwagt ol örän ýadawdy. Ol fiziki taýdan ýadaw däldi. Bedeni güýçlidi. Ýadawlyk diňe maşynlaryň yzygiderli tizligine we olara hyzmat edýänleriň hereketlerine tomaşa etmekden gelip çykýardy. Şol otagda Millball toparynda üçünji bazada oýnaýan we betpäl bir ýaş ýigit bardy. Ol maşyndan sapaklaryň bobinlerini çykaryp, ýalaňaçlaryny goýdy. Ol şeýle çalt hereket edýärdi welin, käwagt ony synlamak Gyzyly gaty ýadadýardy we şol bir wagtyň özünde ony biraz gorkuzýardy.
  Geň gorku pursatlary boldy. Ol öz işi bilen meşgullanýardy. Birden saklandy. Ol bir maşyna seredip durdy. Ol nähili çalt hereket edýärdi! Bir otagda müňlerçe şpindel aýlanýardy. Enjamlara hyzmat edýän adamlar bardy. Müdir otaglaryň içinden sessiz-üýnsüz geçdi. Ol gündizki adamdan ýaşdy, bu hem Demirgazykdan geldi.
  Degirmende gije geçirenden soň gündizlerine uklamak kyn boldy. Gyzyl birden oýanyp durdy. Ol düşeginde oturdy. Ol ýene uklap galdy we düýşlerinde hereket dünýäsine çümdi. Düýşünde uçýan lentalar, tans edýän dokma enjamlary hem bardy, olar tans edende şaňňyldy ses çykarýardy. Kiçijik polat barmaklar dokma enjamlarynda tans edýärdi. Egirme fabrikasynda bobinler uçýardy. Kiçijik polat barmaklar Gyzylyň saçyndan dyrnaýardy. Bu hem mata dokalýardy. Köplenç, Gyzyl hakykatdanam rahatlananda, turup, ýene-de fabrika gitmegiň wagty geldi.
  Ýylboýy işleýän gyzlaryň, aýallaryň we ýaş oglanlaryň ýagdaýy nähilidi, olaryň köpüsi ömrüniň ahyryna çenli degirmende işledimi? Olar üçin hem şeýlemidi? Red soramak isledi. Ol henizem olaryň ýanynda, olar onuň ýanynda bolşy ýaly utanýardy.
  Fabrigyň her otagynda brigadir bardy. Pagtanyň ilkinji gezek mata öwrülmäge başlan otaglarynda, pagta toplarynyň maşynlardan alynýan platformanyň golaýyndaky otaglarda, uly garaýagyz adamlaryň toplary işledýän, döwülýän we arassalanýan ýerlerinde howadaky tozan galyňdy. Bu otagda ägirt uly maşynlar pagtany gaýtadan işleýärdi. Olar ony toplardan çykaryp, düräp, üwürýärdiler. Garaýagyz erkekler we aýallar maşynlara seredýärdiler. Ol bir uly maşyndan beýlekisine geçýärdi. Tozan buluta öwrüldi. Bu otagda işleýän erkekleriň we aýallaryň burma saçlary çal reňke öwrüldi. Olaryň ýüzleri çal reňkdedi. Kimdir biri Gyzyla pagta fabrikalarynda işleýän garaýagyzlaryň köpüsiniň inçekeselden ýaş ölýändigini aýtdy. Olar garaýagyzdy. Gyzyla habar beren adam güldi. "Bu näme diýmek? Garaýagyzlar az" diýdi. Beýleki ähli otaglarda işçiler akýagyzdy.
  Red gijeki smena gözegçisi bilen tanyşdy. Nähili bolsa-da, ol Rediň zawod şäherinden däl-de, şäherdendigini, geçen tomusda demirgazyk kollejinde okaýandygyny we gaýdyp gelmegi meýilleşdirýändigini bildi. Gijeki smena gözegçisi ýigrimi ýedi-sekiz ýaşlaryndaky, kiçi bedenli we adatdan daşary uly kellesi bolan, inçe, gysga gysga sary saçlary bilen örtülen ýaş ýigitdi. Ol zawoda Demirgazyk Tehniki Mekdebinden geldi.
  Ol Lengdonda ýalňyz duýdy. Günorta ony geň galdyrdy. Günorta siwilizasiýasy çylşyrymly. Dürli görnüşli gapma-garşylyklar bar. Günortalylar: "Hiç bir demirgazykly düşünip bilmez. Ol nädip düşünip biler?" diýýärler. Ak derili durmuş bilen şeýle berk baglanyşykly, ýöne ondan şeýle aýrylan gara derili durmuş barada geň bir hakykat bar. Kiçijik jedeller ýüze çykýar we örän möhüm bolýar. "Negriň "Jenap" ýa-da gara derili aýalyň "Hanym" diýmeli däl. Gara derilileriň neşir edilmegini isleýän gazetler hem seresap bolmaly. Dürli görnüşli geň hileler ulanylýar. Goňur we ak reňkleriň arasyndaky durmuş garaşylmadyk ýagdaýda ýakynlaşýar. Gündelik durmuşyň iň garaşylmadyk jikme-jiklikleri barada ol düýpli tapawutlanýar. Bulaşyklyk döreýär. Soňky ýyllarda senagat peýda bolýar we garyp ak derililer birden, birden we birden döwrebap senagat durmuşyna çekilýärler...
  Maşyn hiç hili tapawut goýmaýar.
  Ak derili satyjy aýakgap dükanynda reňkli aýala aýakgap satmak üçin onuň öňünde dyza çöküp biler. Bu gowy. Eger ol: "Miss Greýson, aýakgaplar size ýaraýarmy?" diýip sorasa, "Miss" sözüni ulanardy. Ak derili günortaly: "Men muny etmezden öň elimi keserdim" diýýär.
  Pulyň hiç hili tapawudy ýok. Satylýan aýakgaplar bar. Erkekler aýakgap satyp, güzeran geçirýärler.
  Erkekler bilen aýallaryň arasynda has ýakyn gatnaşyklar bar. Bu barada dymmak has gowudyr.
  Eger bir adam ähli zady azaldyp, ýaşaýyş hilini ýokarlandyryp bilsedi... Rediň duşuşan ýaş degirmen ussady oňa soraglar berdi. Ol Red üçin täze adamdy. Ol şäherdäki myhmanhanada ýaşaýardy.
  Ol Red bilen bir sagatda degirmenden çykdy. Red gijelerine işläp başlanda, olar irden bir sagatda degirmenden çykdylar.
  "Diýmek, sen diňe ýönekeý işçimi?" Ol Rediň edýän işiniň wagtlaýynçadygyny düşünipdi. "Dynç alyşda bolanyňda, şeýlemi?" diýdi. Red bilmedi. "Hawa, şeýle pikir edýärin" diýdi. Ol Redden durmuşynda näme etmekçidigini sorady, Red jogap berip bilmedi. "Bilmeýärin" diýdi we ýaş ýigit oňa seredip durdy. Bir gün ol Redi myhmanhana otagyna çagyrdy. "Bu gün günortan ýeterlik uklap alanyňdan soň gel" diýdi.
  Ol awtoulaglaryň onuň durmuşynda möhüm zatdygyny göz öňünde tutup, gündizki gözegçi ýalydy. "Günortadaky şeýle-beýle diýende, olar näme diýjek bolýarlar? Olar näme diýjek bolýarlar?"
  Hatda zawodyň prezidenti Tom Şowda hem işçilere geň bir utanjaňlyk duýulýardy. "Näme üçin," diýip ýaş demirgazykly sorady, "ol hemişe 'meniň halkym' hakda gürleýärmi? Siz olaryň 'onuň halky' diýmek näme? Olar erkekler we aýallar, şeýlemi? Olar öz işlerini gowy ýerine ýetirýärlermi ýa-da ýok?"
  "Näme üçin reňkli adamlar bir otagda, ak adamlar bolsa başga otagda işleýär?" Ýaş ýigit gündizki gözegçi ýaly görünýärdi. Ol adam maşynydy. Şol gün Red öz otagynda bolanda, demirgazyk maşyn gurluşykçysy tarapyndan çykarylan katalogy çykardy. Ol zawodda ornaşdyrmak üçin maşyny almaga synanyşýardy. Ol adamyň kiçi, örän inçe ak barmaklary bardy. Onuň saçlary inçe we açyk çäge reňklidi. Kiçijik Günorta myhmanhana otagynda yssydy we ol köýnek ýeňlerini geýipdi.
  Ol katalogy düşegiň üstüne goýup, Red-e görkezdi. Ak barmaklary hormat bilen sahypalary açdy. "Görýärsiňmi?" diýip gygyrdy. Ol Günorta Degirmene Rediň işe başlan döwründe gelipdi, birden ölen başga bir adamyň ýerine gelipdi we ol geleninden bäri işçileriň arasynda kynçylyklar döräpdi. Red bu barada az zat bilýärdi. Bile oýnan ýa-da degirmende gören adamlarynyň hiç biri bu barada oňa aýtmady. Aýlyklar on göterim azaldylypdy we nägilelik bardy. Degirmeniň ussady bilýärdi. Degirmeniň ussady oňa aýtdy. Degirmeniň işçileriniň arasynda hatda birnäçe höwesjeň agitatorlar hem bardy.
  Baş müdir Red-e ägirt uly, çylşyrymly maşynyň suratyny görkezdi. Onuň barmaklary oňa görkezip, onuň nähili işleýändigini düşündirmäge synanyşanda begençden titräp durdy. "Seret," diýdi ol. "Ol häzirki wagtda ýigrimi ýa-da otuz adamyň edýän işini edýär we awtomatiki usulda ýerine ýetirýär."
  Bir gün irden Red demirgazykdan gelen bir ýaş ýigit bilen degirmenden şähere barýardy. Olar bir obadan geçýärdiler. Gündizki nobatçylykda işleýän erkekler we aýallar eýýäm degirmende, gijeki nobatçylykda işleýänler bolsa gidýärdiler. Red we gözegçi olaryň arasyndan geçýärdiler. Ol Rediň düşünip bilmeýän sözlerini ulanýardy. Olar ýola düşýärler. Olar ýöräp barýarkalar, gözegçi degirmenden gelen adamlar barada gürrüň berýärdi. "Olar gaty samsyk, şeýlemi?" diýip, ol sorady. Belki, ol Rediň hem samsykdygyny pikir edýärdi. Ýolda saklanyp, degirmeni görkezýärdi. "Bu boljak zadyň ýarysy däl" diýdi ol. Ol ýöräp barýarka, ol hem ýöräp, hem gürleşýärdi. Onuň aýtmagyna görä, degirmeniň prezidenti täze enjam satyn almaga razy bolupdyr we suratyny Red-e görkezipdir. Bu Rediň hiç haçan eşitmedik enjamy eken. Ony iň gowy zawodlara ornaşdyrmak synanyşygy bolupdyr. "Maşynlar barha awtomatlaşar" diýdi ol.
  Ol ýene-de fabrikadaky işçileriň arasyndaky piwo bişirmek meselelerini gozgady, bu barada Red eşitmedi. Ol günorta zawodlaryny kärdeşler arkalaşygyna birleşdirmek synanyşyklarynyň bardygyny aýtdy. "Olar mundan ýüz öwürseler gowy bolar" diýdi.
  "Eger olaryň haýsydyr biri iş tapsa, olar tiz wagtda bagtly bolarlar."
  "Biz barha az adamly zawodlary dolandyrarys, barha köp awtomatlaşdyrylan enjamlary ulanarys. Her bir fabrika awtomatlaşdyryljak wagty geler." Ol Rediň hakykatdanam dogrydygyny çaklady. "Sen fabrikada işleýärsiň, ýöne sen biziň birimizsiň" diýip, onuň sesi we özüni alyp barşy ýaňlandy. Işçiler onuň üçin hiç zat däldi. Ol özüniň işlän demirgazyk fabrikalary barada gürrüň berdi. Onuň käbir dostlary, özi ýaly ýaş tehnikler, başga zawodlarda, awtoulag zawodlarynda we polat zawodlarynda işleýärdiler.
  "Demirgazykda," diýdi ol, "Demirgazyk zawodlarynda işçi güýjüni nähili dolandyrmalydygyny bilýärler." Awtomatlaşdyrylan enjamlaryň peýda bolmagy bilen, artykmaç işçi güýji hemişe barha köpdi. " Ýeterlik möçberde artykmaç işçi güýjüni saklamak zerurdyr," diýdi ol, "soňra islendik wagt aýlygy peseldip bilersiňiz. Islän zadyňyzy edip bilersiňiz," diýdi.
  OceanofPDF.com
  3
  
  I N T O MILL hemişe tertip-düzgün, zatlaryň tertipli tamamlanmaga tarap hereket edýändigi duýgusy bardy, soňra bolsa Oliweriň öýünde ýaşaýyş höküm sürýärdi.
  Oliweriň uly köne öýi eýýäm betbagtçylykdady. Rediň atasy, Konfederasiýa hirurgy, ony gurupdy, kakasy bolsa şol ýerde ýaşap, aradan çykypdy. Köne Günortanyň beýik adamlary uly jaý gurupdylar. Öý Red we onuň ejesi üçin gaty ulydy. Boş otaglar köpdi. Öýüň arkasynda, ýapyk ýol bilen birikdirilen uly aşhana bardy. Ol myhmanhananyň aşhanasy üçin ýeterlikdi. Semiz garaýagyz aýal Oliwerler üçin nahar bişirýärdi.
  Rediň çagalyk döwründe öýde düşekleri ýazýan we pollary süpürýän başga bir garaýagyz aýal bardy. Ol Rediň kiçijik çagalygynda oňa ideg edýärdi, ejesi bolsa goja doktor Oliweriň gulydy.
  Garry lukman bir wagtlar kitap okamaga höwesli adamdy. Aşakdaky jaýyň myhman otagynda, aýna örtülen, indi köne kitap tekjelerinde köne kitaplaryň hatarlary, boş otaglaryň birinde bolsa kitap gutulary durdy. Rediň kakasy hiç haçan kitap açmady. Lukman bolandan soň, köp ýyllaryň dowamynda ýany bilen lukmançylyk žurnalyny göterýärdi, ýöne ony seýrek gaplamasyndan çykarýardy. Boş otaglaryň birinde, ýokarky gatdaky polda şu žurnallaryň kiçijik bir bölegi ýatyrdy.
  Rediň ejesi ýaş lukmana durmuşa çykandan soň köne öý bilen bir zat etmäge synanyşdy, ýöne az öňegidişlik gazandy. Lukman onuň tagallalaryna gyzyklanmady we onuň etjek bolýan zady hyzmatkärleri gaharlandyrdy.
  Ol käbir penjireler üçin täze perdeler ýasady. Garry lukmanyň ölüminden bäri oturgyçlary döwülen ýa-da ýok bolan we burçlarda görünmän duran köne oturgyçlar daşalyp, düzedildi. Sarp etmek üçin köp pul ýokdy, ýöne hanym Oliwer şäherden oýlap tapyjy ýaş garaýagyz ýigidi kömek üçin işe aldy. Ol çivi we çekiç bilen geldi. Ol hyzmatkärlerinden dynmaga synanyşyp başlady. Ahyrsoňy köp zat gazanmady.
  Ýaş lukman durmuşa çykanda öýde işläp ýören garaýagyz aýal aýalyny halamaýardy. Aşpez öýlenen bolsa-da, olar ikisi hem heniz ýaşdy. Soňra onuň adamsy ýitip gitdi we ol örän semiz boldy. Ol aşhananyň gapdalyndaky kiçijik otagda ýatýardy. Iki garaýagyz aýal täze ak aýala ýigrenç bilen garaýardy. Olar oňa: "Ýok. Men muny etmerin" diýmäge het edip bilmediler. Garaýagyzlar aklara şeýle garamaýardylar.
  "Hawa, hakykatdanam. Hawa, Miss Susan. Hawa, hakykatdanam, Miss Susan" diýdiler. Iki reňkli aýal bilen ak aýalyň arasynda birnäçe ýyllap dowam eden göreş başlady. Lukmanyň aýalynyň ady gönüden-göni çyzyk bilen ýazgarylmady. Ol: "Bu meniň maksadyma garşy çykmak üçin edildi" diýip bilmedi. Düzedilen oturgyçlar ýene-de döwüldi.
  Oturgyç düzedilip, myhman otagyna goýuldy. Nähili bolsa-da, ol koridorda galdy we şol agşam öýe giç gelen lukman onuň üstünden büdräp ýykyldy. Oturgyç ýene döwüldi. Ak aýal adamsyna şikaýat edende, ol ýylgyrdy. Ol gara reňklileri gowy görýärdi; olary halaýardy. "Olar ejesi diri wagty şu ýerdedi. Olaryň halky uruşdan öň bize degişlidi" diýdi. Öýdäki çaga hem soň bir zadyň bolandygyny düşündi. Ak aýal näme üçindir öýden çykanda, tutuş atmosfera üýtgedi. Gara gülküler öýde ýaňlandy. Çagalykda Red ejesi daşarda bolanda has gowy görýärdi. Gara aýallar Rediň ejesine gülýärdi. Ol muny bilmeýärdi, ol muny bilmek üçin gaty ýaşdy. Ejesi daşarda bolanda, goňşy öýlerden beýleki gara hyzmatkärler gizlin içeri girýärdiler. Rediň ejesi özi bazarçydy. Ol şeýle edýän ýokary synpdaky ak aýallaryň biridi. Käwagt ol elinde azyk sebedi bilen köçelerde aýlanýardy. Gara aýallar aşhanada ýygnanýardylar. "Sýuzan hanym nirede? Ol nirede gitdi?" diýip, aýallaryň biri sorady. Gürrüň beren aýal hanym Oliweriň gidenini görüpdi. Ol muny bilýärdi. "Ol ajaýyp aýal dälmi?" diýip, ol sorady. "Ýaş doktor Oliwer, elbetde, gowy iş etdi, şeýlemi?"
  "Ol bazara gitdi. Ol dükana gitdi."
  Gyzylyň şepagat uýasy bolan aýal, ýokarky gatdaky gyz, sebedi alyp, aşhananyň polundan ýöräp gitdi. Gyzylyň ejesiniň ýöreýşinde hemişe birhili garşylyk bardy. Ol başyny berk dik tutdy. Ol gamgyndy we agzynyň daşynda dartgynly çyzyk emele geldi.
  Garaýagyz aýal onuň ýöreýşini gaýtalap bilýärdi. Gelen ähli garaýagyz aýallar gülmekden titräp durdular, hatda çaga hem golunda sebetli we kellesi hereketsiz ýaş garaýagyz aýal öňe-yza ýören wagty güldi. Gyzyl, çaga, näme üçin gülýändigini bilmedi. Ol güldi, sebäbi beýlekiler hem güldüler. Ol begençden gygyrdy. Iki garaýagyz aýal üçin hanym Oliwer aýratyn bir zatdy. Ol garyp akdy. Ol garyp ak çöpdi. Aýallar muny çaganyň öňünde aýtmadylar. Gyzylyň ejesi aşaky gatdaky penjireleriň käbirine täze ak perdeleri asdy. Perdeleriň biri ýandy.
  Ýuwup bolandan soň, olar ony ütüklediler we üstünde gyzgyn ütük bardy. Bu dowam edýän zatlaryň biridi. Onda uly deşik ýanypdy. Bu hiç kimiň günäsi däldi. Red koridorda ýerde ýeke galdy. It peýda boldy we ol aglap başlady. Ütükleýän aşpez onuň ýanyna ylgady. Bu bolan wakanyň ajaýyp düşündirişidi. Perde naharhana üçin satyn alnan üç perdeden biridi. Rediň ejesi ony çalşyrmak üçin mata satyn almaga gidende, ähli mata satylypdy.
  Käwagt, kiçijik çagalykda, Red gijelerine aglaýardy. Çagalyk döwründe käbir kynçylyklary bardy. Onuň aşgazan agyrysy bardy. Ejesi ýokary gata ylgap çykdy, ýöne çaga ýetmänkä, gara derili aýal eýýäm ol ýerde durup, Gyzyly gujagyna gysyp durdy. "Indi ol gowy" diýdi ol. Ol çagany ejesine bermedi, ejesi bolsa ikirjiňlendi. Çagany gujaklap, ony teselli etmek islegi bilen onuň döşi agyrýardy. Öýdäki iki gara derili aýal garry lukman bilen aýaly diri wagty öýde nähili ýagdaýlaryň bolandygy barada yzygiderli gürrüň edýärdiler. Elbetde, olar özleri çagady. Şeýle-de bolsa, olar ýadynda sakladylar. Bir zat göz öňünde tutulypdy. "Hakyky günorta aýaly, aýal şeýle-şeýle edýär." Hanym Oliwer otagdan çykyp, çaga degmezden düşegine gaýdyp geldi.
  Çaga gyzgyn goňur döşe gujaklaşdy. Onuň kiçijik elleri uzalyp, gyzgyn goňur döşe degdi. Kakasynyň döwründe zatlar şeýle bolmagy mümkindi. Günortadaky aýallar, köne Günorta, köne Doktor Oliweriň döwründe aýallar zenanlardy. Gul eýeçilik synpyndan bolan günortaly ak erkekler bu barada köp gürleşýärdiler. "Men aýalymyň ellerini hapalamagyny islemeýärin." Köne Günortadaky aýallardan arassa ak bolmagy garaşylýardy.
  Gyzyl kiçijikkä onuň emzirijisi bolan güýçli, garaýagyz aýal düşeginiň örtügini yzyna çekdi. Ol bäbegi göterip, öz düşegine alyp gitdi. Ol döşlerini açdy. Süýt ýokdy, ýöne bäbege emdirmäge rugsat berdi. Onuň uly, ýyly dodaklary ak bäbeginiň ak bedenini öpdi. Bu ak bäbeginiň bilýäninden has köp zatdy.
  Suzan Oliweriň hiç haçan bilmeýän köp zady bardy. Red kiçijik wagty, kakasyny köplenç gijelerine çagyrýardylar. Kakasy aradan çykandan soň, ol belli bir wagtlap köp tejribe toplady. Ol at münýärdi we öýüň arkasyndaky athanada - soňra garaža öwrülen athanada - üç at bardy. Atlara bakýan ýaş garaýagyz ýigit bardy. Ol athanada ýatýardy.
  Jorjiýanyň arassa, yssy tomus gijeleri gelipdi. Oliweriň öýüniň penjirelerinde we gapylarynda hiç hili tor ýokdy. Köne öýüň öň gapysy hem, arka gapysy hem açyk galdyrylypdy. Öýüň içinden "it gaçgagy" diýlip atlandyrylýan koridor geçýärdi. Gapylar ýel öwüsýän wagty... ýel öwüsýän wagty, ýel üçin açyk galdyrylypdy.
  Gijelerine öýde sahyp itler hakykatdanam ylgaýardy. Pişikler hem ylgaýardy. Wagtal-wagtal geň, gorkunç sesler eşidilýärdi. "Bu näme?" Rediň ejesi aşaky gatdaky otagynda oturdy. Bu sözler onuň agzyndan çykdy. Olar öýde ýaňlandy.
  Negr aşpez eýýäm semremäge başlap, aşhananyň gapdalyndaky otagynda oturypdy. Ol düşeginde arkasy bilen ýatyp güldi. Onuň otagy we aşhanasy esasy jaýdan aýrydy, ýöne ýapyk koridor naharhana alyp barýardy, şonuň üçin gyşda ýa-da ýagyşly howada iýmiti suwlanman getirip bolýardy. Esasy jaý bilen aşpeziň otagynyň arasyndaky gapylar açykdy. "Bu näme?" Rediň ejesi howsala düşdi. Ol howsala düşýän aýaldy. Aşpeziň sesi batlydy. "Bu diňe it, Miss Susan. Bu diňe it. Ol pişik awlaýardy. Ak aýal ýokarky gata çykyp, çagany almak isledi, ýöne näme üçindir onuň batyrlygy ýokdy. Öz çagasynyň yzyndan gitmek üçin näme üçin batyrlyk gerekdi? Ol bu soragy köp soraýardy, ýöne jogap berip bilmedi. Ol asudalaşdy, ýöne henizem howsala düşüp, sagatlap oýa ýatdy, geň sesleri eşidip we zatlary göz öňüne getirip. Ol çaga barada özüne soraglary berip durdy. "Bu meniň çagam. Men ony isleýärin. "Näme üçin men ony almaly däl?" Ol bu sözleri sesli aýtdy, şonuň üçin ony diňläp duran iki garaýagyz aýal otagyndan sessiz pyşyrdaýan sözleri köp eşidýärdi. "Bu meniň çagam. Näme üçin bolmaz?" Ol muny gaýta-gaýta gaýtalady.
  Ýokarky gatdaky garaýagyz aýal çagany eýeläpdi. Akýagyz aýal ondan we aşpezden gorkýardy. Ol adamsyndan, ärini durmuşa çykmazyndan öň tanaýan Langdonyň akýagyz ýaşaýjylaryndan we adamsynyň kakasyndan gorkýardy. Ol gorkýandygyny hiç haçan özüne boýun almaýardy. Köplenç gijelerine, Red kiçijik çaga wagty, ejesi çaga uklap ýatyrka titräp, düşekde ýatýardy. Ol ýuwaşja aglaýardy. Red muny hiç haçan bilmeýärdi. Onuň kakasy bilmeýärdi.
  Jorjiýada tomusky yssy gijelerde böcekleriň aýdymy öýüň daşynda we içinde ýaňlanýardy. Aýdym bir ýokarlanyp, bir peselýärdi. Otaglara ägirt uly güýeler uçup girýärdi. Öý köçedäki iň soňky jaýdy, onuň aňyrsynda bolsa meýdanlar başlandy. Kimdir biri toprak ýoldan ýöräp barýarka, birden gygyrdy. It üýrýärdi. Atlaryň tozandaky toýnaklarynyň sesi eşidilýärdi. Gyzylyň düşegi ak çybyn tor bilen örtülipdi. Öýdäki ähli düşekler ýasalypdy. Uly ýaşly düşeklerde sütünler we örtükler bardy, ak çybyn torlary bolsa perde ýaly asylgy durdy.
  Öýde gurlan şkaflar ýokdy. Günorta stilindäki köne jaýlaryň ählisi diýen ýaly şkafsyz gurulýardy we her ýatylýan otagyň diwara berk ýapyşan uly maun agajyndan ýasalan şkaf bardy. Şkaf örän ulydy we potologa çenli ýetýärdi.
  Aýly gije düşüpdi. Daşarky arka basgançak jaýyň ikinji gatyna alyp barýardy. Käwagt, Gyzyl kiçijik çagaka, kakasy gijelerine çagyrylyp, aty köçeden gyşlap gidende, athanadan ýaş garaýagyz ýigit basgançaklardan ýalaňaç aýak çykarýardy.
  Ol gara derili ýaş aýalyň we bäbegiň ýatan otagyna girdi. Ol ak çadyryň aşagyndan goňur derili aýala tarap süýşüp girdi. Sesler eşidildi. Jeň başlady. Goňur derili aýal ýuwaşja güldü. Gyzylyň ejesi iki gezek ýaş ýigidi otagda tutup biljek boldy.
  Ol duýdurmazdan otaga girdi. Ol bäbegi aşaky gatdaky otagyna alyp gitmegi ýüregine düwdi we içeri girende, Gyzyly düşekden çykardy. Ol aglamaga başlady. Ol aglamagyny dowam etdirdi.
  Gara derili aýal düşekden turdy; söýgülisi çarşaflaryň aşagynda gizlenip, sessiz ýatdy. Çaga goňur derili aýal ony ejesinden alýança aglamagyny dowam etdirdi, şondan soň ol dymdy. Ak derili aýal gitdi.
  Rediň ejesi indiki gezek gelende, garaýagyz adam eýýäm düşekden turupdy, ýöne daşarky basgançaklara alyp barýan gapydan geçip bilmedi. Ol şkafa girdi. Ol dik durup biljek derejede beýikdi we gapyny ýuwaşlyk bilen ýapdy. Ol diýen ýaly ýalaňaçdy we käbir eşikleri otagyň pollarynda ýatyrdy. Rediň ejesi muňa üns bermedi.
  Garaýagyz adam giň eginli güýçli adamdy. Gyzyla at münmegi öwreden hem şoldy. Bir gije, ol goňur saçly aýal bilen düşekde ýatyrka, onuň kellesine bir pikir geldi. Ol düşekden turdy we çagany özi we aýal bilen düşege alyp gitdi. Gyzyl şol wagt örän ýaşdy. Şondan soň onuň diňe belli bolmadyk ýatlamalary galdy. Aýdyň, aýly gijedi. Garaýagyz adam düşegi açyk penjireden bölýän ak toruny yzyna çekdi we aý şöhlesi onuň we aýalyň bedenine düşdi. Gyzyl şol gijäni ýadyna saldy.
  Iki sany goňur adam ak çaga bilen oýnaýardy. Goňur adam Gyzyly howa zyňyp, ýykylanda ony tutdy. Ol ýuwaşja güldi. Gara adam Gyzylyň kiçijik ak ellerinden tutup, uly gara elleri bilen ony gyzyň giň, tekiz goňur garnyna çykarmaga mejbur etdi. Ol ony aýalyň bedeniniň üstünden ýöretmäge goýberdi.
  Iki adam çagany öňe-yza silkmäge başladylar. Gyzyl oýundan lezzet aldy. Ol oýnuň dowam etmegini ýalbaryp durdy. Ol ony ajaýyp hasaplady. Olar oýnamakdan ýadanda, ol iki jesediň üstünden, erkek adamyň giň, garaňky eginlerinden we gara derili aýalyň döşünden geçdi. Onuň dodaklary aýalyň tegelek, galgaýan döşlerini gözledi. Ol onuň döşünde uklap galdy.
  Gyzyl şol gijeleri düýşüň bir bölegini, tutulyp, saklanýan ýaly ýadyna saldy. Aý şöhlesinde iki goňur adamyň özi bilen oýnan wagtlaryndaky gülküsini, otagyň daşynda eşidilmeýän ýuwaş gülküsini ýadyna saldy. Olar ejesine gülýärdiler. Belki, olar ak jynsly adamlara gülýärdiler. Gara adamlaryň şeýle zatlary edýän wagtlary hem bolýar.
  OceanofPDF.com
  IKINJI KITAP. DEGIRMEN GYZLARY
  OceanofPDF.com
  1
  
  D. ORIS HOFFMAN, Jorjiýa ştatynyň Langdon şäherindäki Langdon pagta fabrikasynyň egirme sehinde işleýärdi we işleýän pagta fabrikasyndan we adamsy Ed Hoffman bilen ýaşaýan pagta fabrikasynyň obasyndan başga dünýä barada belli däl, ýöne yzygiderli düşünjededi. Ol awtoulaglary, ýolagçy otlularynyň käte penjirelerden görünýändigini (häzir penjirelere wagt sarp etme; wagt ýitirýänler häzirki wagtda işden çykarylýar), kinolary, owadan aýal eşiklerini, belki-de radiodan gelýän sesleri ýadyna salýardy. Hoffmanyň öýünde radio ýokdy. Olaryň radiosy ýokdy. Ol adamlara örän mähirlidi. Fabrikde ol käte şeytan oýnamak isleýärdi. Ol egirme otagyndaky beýleki gyzlar bilen oýnamak, olar bilen tans etmek, olar bilen aýdym aýtmak isleýärdi. Geliň, aýdym aýdalyň. Tans edeliň. Ol ýaşdy. Käwagt aýdym ýazýardy. Ol akylly we çalt işleýändi. Ol erkekleri halaýardy. Onuň adamsy Ed Hoffman gaty güýçli adam däldi. Ol güýçli ýaş ýigidi halaýardy.
  Şeýle-de bolsa, ol özüne däl-de, Ed Hoffmana gaýdyp barmak islemeýärdi. Ol muny bilýärdi, Ed hem muny bilýärdi.
  Käbir günler Dorise el degrip bolmaýardy. Ed oňa el degrip bilmeýärdi. Ol ýapyk, sessiz we ýylydy. Ol agaç ýa-da depe ýalydy, ýyly gün şöhlesinde hereketsiz ýatyrdy. Ol Lengdon pagta zawodynyň uly, ýagty egirme otagynda, çyralaryň, uçýan maşynlaryň, inçe, hereket edýän, ýüzýän görnüşleriň otagynda doly awtomatiki usulda işleýärdi - şol günlerde oňa el degrip bolmaýardy, ýöne ol öz işini gowy ýerine ýetirýärdi. Ol hemişe öz paýyndan has köp iş edip bilýärdi.
  Güýzüň bir şenbe güni Langdonda ýarmarka geçirildi. Ol pagta zawodynyň golaýynda ýa-da şäheriň içinde däldi. Ol derýanyň kenaryndaky boş meýdanda, pagta zawodynyň we pagta dokma önümleriniň öndürilýän şäheriniň ýanynda ýerleşýärdi. Langdondan gelen adamlar, eger ol ýere barsalar, esasan awtoulag bilen gidýärdiler. Ýarmarka tutuş hepde dowam etdi we Langdondan birnäçe adam ony görmäge geldi. Gijelerine tomaşalaryň geçirilmegi üçin meýdan elektrik çyralary bilen ýagtylandyryldy.
  Bu at ýarmarkasy däldi. Bu tomaşa ýarmarkasydy. Ol ýerde aýlaw çarhy, karusel, zat satýan köşkler, taýak çalýan stansiýalar we suwda mugt tomaşa bardy. Tans meýdançalary bardy: biri aklar üçin, biri garalar üçin. Şenbe güni, ýarmarkanyň soňky güni, fabrik işçileri, garyp ak daýhanlar we esasan garalar üçin gün boldy. Şol gün şäherden diýen ýaly hiç kim gelmedi. Deňeş, serhoşluk ýa-da başga bir zat diýen ýaly bolmady. Fabrika işçilerini özüne çekmek üçin, fabrik beýsbol toparynyň Jorjiýa ştatynyň Wilford şäherinden gelen fabrik toparyna garşy oýun oýnamagy karar edildi. Wilford fabrikasy kiçi, diňe kiçijik ýüplük fabrikasydy. Langdon fabrikasynyň toparynyň aňsat wagt geçirjekdigi aýdyňdy. Olaryň ýeňjekdigi diýen ýalydy.
  Doris Hoffman bütin hepde ýarmarka barada pikir etdi. Fabrikadaky otagyndaky her bir gyz muny bilýärdi. Langdondaky fabrika gije-gündiz işleýärdi. Sen bäş on sagatlyk we bir bäş sagatlyk nobatçylykda işlediň. Şenbe güni günortandan ýekşenbe güni ýary gije çenli, gijeki nobatçylyk täze hepde başlanýança dynç aldyň.
  Doris güýçlidi. Ol islendik ýere gidip, adamsy Ediň edip bilmeýän işlerini edip, ýöräp bilýärdi. Ol hemişe ýadawdy we ýatmaly bolýardy. Ol Greýs, Nell we Fanni atly üç sany degirmen gyzy bilen ýarmarka gitdi. Demir ýol boýunça ýöremek has aňsat we gysga bolardy, ýöne Doris ýaly güýçli gyz bolan Nell: "Geliň, şäherden geçeliň" diýdi we olaryň hemmesi şeýle etdi. Ejiz bolan Greýsiň uzak ýoly bardy; ol beýle ýakymly däldi, ýöne ol hiç zat aýtmady. Olar gysga ýol bilen, egrem-bugram derýanyň ugrundan geçýän demir ýol boýunça gaýdyp geldiler. Olar Lengdon Esasy köçesine ýetdiler we saga öwrüldiler. Soňra owadan köçelerden ýöräp gitdiler. Soňra toprak ýol boýunça uzak ýöräpdi. Ol örän tozanlydy.
  Degirmeniň aşagyndan akýan derýa we onuň daşyndan demir ýol relsleri aýlanyp geçýärdi. Lengdondaky Esasy köçeden ýöräp, saga öwrülip, ýarmarka alyp barýan ýola gelip bolýardy. Degirmeniň obasyndaky ýaly birmeňzeş däl-de, dürli-dürli, howlylary, otlary, gülleri we eýwanlarynda oturan gyzlary bolan owadan jaýlar bilen gurşalan köçeden ýöräp, Dorisiň özünden uly bolmadyk, ýöne durmuşa çykmadyk, erkek, çaga we syrkaw gaýynenesi bolmadyk we degirmeniň ýanyndan akýan derýanyň gapdalyndaky düzlüge çykyp gidýärdiňiz.
  Greýs degirmende işlän gününden soň çalt nahar iýdi we derrew arassalady. Ýeke özüň iýseň, çalt iýip başlaýarsyň. Näme iýýändigiňe üns bermeýärsiň. Ol derrew arassalap, gap-gaçlary ýuwdy. Ol ýadawdy. Ol howlukdy. Soňra eýwana çykyp, aýakgaplaryny çykardy. Ol arkanlygyna ýatmagy halaýardy.
  Köçe çyrasy ýokdy. Bu gowy boldy. Doris has köp arassalamaly boldy, şeýle hem çagany emdirip, ýatmaly boldy. Bagtly ýagdaý, çaga sagdyndy we gowy uklady. Bu Doris ýalydy. Ol tebigy güýçlidi. Doris Greýse gaýynenesi barada gürrüň berdi. Ol ony hemişe "Hanym" Hoffman diýip atlandyrýardy. Ol: "Hanym Hoffman şu gün has erbet" ýa-da "ol gowulaşdy" ýa-da "biraz gan akýar" diýerdi.
  Ol çagany dört Hoffmanyň ýekşenbe günleri naharlanyp, oturýan we hanym Hoffmanyň ýatýan dört otagly jaýynyň myhman otagyna goýmagy halamaýardy, ýöne hanym Hoffmanyň ýatýan ýerinde ýatmagyny islemeýärdi. Hoffman munuň islemeýändigini bilýärdi. Bu onuň duýgularyna zyýan ýetirerdi. Ed ejesiniň ýatmagy üçin bir görnüşli pes diwan ýasapdy. Ol rahatdy. Ol aňsatlyk bilen ýatyp, aňsatlyk bilen turup bilýärdi. Doris çagasyny şol ýere goýmagy halamaýardy. Ol çaganyň ýokançlanmagyndan gorkýardy. Ol muny Greýe aýtdy. "Men hemişe onuň muny çözüp biljekdiginden gorkýaryn" diýip, ol Greýe aýtdy. Ol çagasyny iýmitlendirip, ýatmaga taýýar bolanda, Ed bilen beýleki otagdaky paýlaşýan düşegine goýdy. Ed gündiz bir düşekde ýatýardy, ýöne öýlän oýananda Dorisiň düşegini ýazýardy. Ed şeýledi. Şu manyda ol gowydy.
  Käbir taraplardan Ed gyz ýalydy.
  Dorisiň uly döşleri bardy, Greýsiň bolsa asla ýokdy. Belki, bu Dorisiň çagasy bolandygy üçindir. Ýok, bu dogry däl. Onuň öň hem, hatda durmuşa çykmazdan öň hem uly döşleri bardy.
  Doris Greýsiň oturylyşyklaryna gitdi. Degirmende ol we Greýs bobinleriň hatarlarynyň arasyndaky şol bir uly, ýagty, uzyn egirme otagynda işleýärdiler. Olar öňe-yza ylgaýardylar, öňe-yza ýöreýärdiler ýa-da bir pursat gürleşmek üçin saklanýardylar. Her gün şeýle adam bilen bütin gün işleýäniňizde, ony halamaýarsyňyz. Siz ony söýýärsiňiz. Bu diýen ýaly öýlenen ýaly. Siz ýadaw bolanyňyz üçin onuň ýadandygyny bilýärsiňiz. Eger aýaklaryňyz agyrýan bolsa, onuň hem agyrýandygyny bilýärsiňiz. Doris bilen Greýs ýaly, şol ýerde aýlanyp, adamlaryň işleýändigini görüp bilmeýärsiňiz. Siz bilmeýärsiňiz. Siz ony duýmaýarsyňyz.
  Bir adam ertiriň ortasynda we günortanyň ortasynda egirme fabrikasyndan geçip, zat satýardy. Oňa rugsat berdiler. Ol "Milky Ways" atly köp mukdarda ýumşak süýjülik satýardy we "Coca-Cola" satýardy. Oňa rugsat berdiler. Sen on sent sarp etdiň. Ony sowurmak agyrdy, ýöne sen ony etdiň. Sen adat edindiň we sen ony etdiň. Bu saňa güýç berdi. Greýs işleýän wagty garaşyp bilmedi. Ol "Milky Ways" içgisini, kokainini isleýärdi. Ol, Doris, Fanni we Nell ýarmarka gidenlerinde, ony işden çykardylar. Döwürler kyndy. Köp adam işden çykaryldy.
  Elbetde, olar hemişe ejizlerini alýardylar. Olar hemme zady bilýärdiler. Olar gyza: "Bu saňa gerekmi?" diýmeýärdiler. Olar: "Sen bize birnäçe wagt gerek bolmaz" diýdiler. Greýsiň oňa mätäçligi bardy, ýöne käbirleri ýaly däldi. Tom Masgreýw we ejesi onuň üçin işleýärdiler.
  Şeýdip, olar ony işden çykardylar. Bu gülläp ösüş döwri däl-de, kyn döwürlerdi. Bu has kyn işdi. Olar Dorisiň tarapyny has uzaklaşdyrdylar. Indi bolsa Ed işden çykararlar. Onsuz ýeterlik derejede kyn boldy.
  Olar Ediň, Tom Musgreýwiň we onuň ejesiniň aýlygyny kesdiler.
  Olar jaýyň kärendesine we beýleki ähli zatlara şeýle töleg alýardylar. Siz zatlar üçin hem şol bir töleg tölemeli bolduňyz. Olar siziň muny etmeýändigiňizi aýtdylar, ýöne siz etdiňiz. Ol Greýs, Fanni we Nell bilen ýarmarka giden wagty, Dorisde hemişe gahar ody ýanýardy. Ol esasan Greýsiň gitmegini, göwün açmagyny, muny ýatdan çykarmagyny, bularyň hemmesini aňyndan çykarmagyny isleýändigi üçin gidýärdi. Doris gitmedik bolsa, Greýs gitmezdi. Ol Dorisiň giden ýerine giderdi. Olar heniz Nell bilen Fannini işden çykarmadylar.
  Doris Greýsiň ýanyna baranda, ikisi hem henizem işleýärkä, kyn günler şeýle erbetleşmänkä, Dorisiň gapdalyndaky stanoklary şeýle uzaldyp, Ed, Tom we Eje Musgreýwe has köp dokma stanoklaryny bermänkä... Ed munuň ony indi bökdürýändigini aýtdy, şonuň üçin ol pikir edip bilmeýärdi... ol munuň ony öňküden has köp ýadatandygyny aýtdy; we ol seretdi... Dorisiň özi işlemegini dowam etdirdi, diýdi ol, diýen ýaly iki esse çalt... mundan öň, gowy günlerde, ol gijelerine Greýsiň ýanyna şeýle gidýärdi.
  Greýs eýwanda ýatyp, örän ýadawdy. Ol, esasanam, yssy gijelerde ýadawdy. Degirmen obasynda köçede birnäçe adam, özleri ýaly degirmen adamlary bolup bilerdi, ýöne olar azdy. Musgrave-Hoffman öýüniň golaýynda köçe çyrasy ýokdy.
  Olar garaňkyda biri-biriniň ýanynda ýatarlardy. Greýs Dorisiň adamsy Ed ýalydy. Ol gündizlerine asla geplemeýärdi, ýöne gijelerine, garaňky we yssy wagty gepleýärdi. Ed şeýledi. Greýs degirmen şäherinde ulalan Doris ýaly däldi. Ol, dogany Tom, ejesi we kakasy demirgazyk Jorjiýanyň daglaryndaky fermada ulaldylar. "Ol ferma meňzemeýär" diýdi Greýs. "Hiç zady göterip bolmaýar diýen ýaly" diýdi Greýs, ýöne ol gowydy. Ol olaryň şol ýerde galyp biljekdigini, diňe kakasynyň ölendigini aýtdy. Olar bergilidi, fermany satmaly boldular we Tom iş tapyp bilmedi; şonuň üçin olar Langdona geldiler.
  Olaryň fermasy bolanda, fermalarynyň golaýynda bir görnüşli şaglawuk bardy. "Hakykatdanam şaglawuk däldi" diýip, Greýs aýtdy. Bu gije, Greýs işden çykarylmazdan öň, gijelerine gaty ýadaw bolup, eýwanda ýatanda bolmaly. Doris onuň ýanyna gelerdi, ýanynda oturardy ýa-da ýatyp, batly däl-de, pyşyrdap gürleşerdi.
  Greýs aýakgaplaryny çykarardy. Köýneginiň ýakasy açyk bolardy. "Joraplaryňy çykar, Greýs" diýip, Doris pyşyrdady.
  Ýarmarka bardy. 1930-njy ýylyň oktýabr aýydy. Degirmen günortan ýapyldy. Dorisiň adamsy öýde düşekde ýatyrdy. Ol çagany gaýynenesine goýup gitdi. Ol köp zady gördü. Ol ýerde aýlaw çarhy we bannerleri we suratlary bolan uzyn, köçe ýaly ýer bardy... semiz aýal we boýnunda ýylan bolan aýal, iki kelleli erkek we agaçda burç saçly aýal, Nell bolsa: "Hudaý bilýär başga näme" diýdi, gutudaky bir erkek bolsa bularyň hemmesi barada gürrüň berdi. Arassa däl, taýga geýen gyzlar bardy. Olar we erkekler adamlary getirmek üçin "Hawa, hawa, hawa" diýip gygyrdylar.
  Ol ýerde köp gara derililer bardy, şäher gara derilileri we oba gara derilileri örän köpdi, müňlerçe gara derililer bardy.
  Ol ýerde oba ilaty, ak tenli adamlar köpdi. Olar esasan gatyrlar bilen çekilen döwülen arabalarda gelýärdiler. Ýarmarka tutuş hepde dowam etdi, ýöne esasy gün şenbe güni boldy. Ýarmarkanyň geçirilýän uly meýdanyndaky otlar doly ýanypdy. Jorjiýanyň ot ýok wagty tutuş bu bölegi gyzyl reňkdedi. Ol gan ýaly gyzyl reňkdedi. Adatça, uzakda, Lengdonyň esasy köçesinden bir mil töweregi we Doris, Nell, Greýs we Fanniniň işleýän we ýaşaýan Lengdonyň pagta zawody obasyndan azyndan bir ýarym mil uzaklykda ýerleşýän bu ýer beýik otlar we otlar bilen doldurylypdy. Onuň eýesi bolan adam ol ýere pagta ekip bilmeýärdi, sebäbi derýa göterilip, ony suw basdy. Lengdonyň demirgazygyndaky daglarda ýagyş ýagandan soň, islendik pursatda suw basyp bilerdi.
  Ýer bereketlidi. Haşal otlar we otlar beýik we gür ösýärdi. Ýeriň eýesi bolan adam ony ajaýyp adamlara kärendesine berýärdi. Olar bu ýere ýarmarka getirmek üçin ýük awtoulaglarynda geldiler. Gijeki we gündizki tomaşalar bardy.
  Giriş tölegi ýokdy. Doris Nell, Greýs we Fanni bilen ýarmarka giden güni mugt beýsbol oýny bardy we ýarmarkanyň ortasyndaky sahnada artistleriň mugt çykyşy meýilleşdirildi. Doris adamsy Ed gidip bilmeýän wagty özüni biraz günäkär duýdy; ol gitmek islemeýärdi, ýöne ol: "Dowam et, Doris, gyzlar bilen git. Gyzlar bilen git" diýip gaýtalaýardy.
  Fanni bilen Nell: "Aý, hiç zat däl" diýip durdular. Greýs hiç zat diýmedi. Ol hiç haçan şeýle etmedi.
  Doris Greýse ene söýgüsini duýýardy. Greýs degirmende bir gün işläninden soň hemişe örän ýadaw bolýardy. Degirmende bir gün işläninden soň, gije düşende, Greýs: "Men örän ýadaw" diýerdi. Onuň gözleriniň aşagynda gara tegelekler bardy. Dorisiň adamsy Ed Hoffman gijelerine degirmende işleýärdi... ol gaty akylly adamdy, ýöne güýçli däldi.
  Şeýlelik bilen, adaty gijelerde, Doris degirmenden öýe gelende we onuň adamsy Ed işe gidende, ol gijelerine, aýal bolsa gündizlerine işleýärdi, şonuň üçin olar diňe şenbe günleri öýlän we agşamara, ýekşenbe we ýekşenbe agşamlary bolsa sagat on iki çenli bile bolýardylar. ...olar adatça ýekşenbe agşamlary Ediň ejesini ýanlaryna alyp, ybadathana gidýärdiler... ol başga ýere gitmek üçin güýjüni jemläp bilmeýän wagty ybadathana gidýärdi...
  Adaty gijelerde, degirmende uzyn gün gutaryp barýarka, Doris galan ähli işleri bitirip, çagany emdirip, ol ýatyp, gaýynenesi aşakda bolanda, ol daşaryk çykýardy. Gaýnenesi Ed üçin agşamlyk naharyny bişirdi, soňra ol gitdi, Doris içeri girip nahar iýdi, gap-gaçlary ýuwmaly boldy. "Sen ýadadyň" diýip, gaýynenesi aýtdy, "Men olary ýuwaryn".
  - Ýok, sen etmersiň, - diýdi Doris. Onuň gepleýiş usuly adamlaryň onuň sözlerini äsgermezlik etmegine sebäp bolýardy. Olar onuň aýdanlaryny edýärdiler.
  Greýs Dorisi daşarda garaşar. Eger gije yssy bolsa, ol eýwanda ýatardy.
  Hoffmanyň öýi aslynda Hoffmanyň öýi däldi. Ol oba degirmeniniň öýidi. Ol iki gatly öýdi. Degirmen obasyndaky şol köçede şeýle kyrk öý bardy. Doris, Ed we Ediň ejesi Ma Hoffman, inçekesel keseline ýolugan we indi işläp bilmeýän, bir tarapda ýaşaýardylar, Greýs Musgreýw, onuň dogany Tom we olaryň ejesi Ma Musgreýw bolsa beýleki tarapda ýaşaýardylar. Tom durmuşa çykmadykdy. Olaryň arasynda diňe inçe diwar bardy. Iki öň gapy bardy, ýöne diňe bir eýwan, öýüň öň tarapyndan geçýän dar bir eýwan. Tom Musgreýw we Ma Musgreýw, Ed ýaly, gijelerine işleýärdiler. Greýs gijelerine öýüň ýarymynda ýeke galýardy. Ol gorkmaýardy. Ol Dorise: "Men gorkmaýaryn. Sen gaty ýakyn. Men gaty ýakyn" diýdi. Ma Musgreýw şol öýde agşamlyk naharyny iýdi, soňra ol we Tom Musgreýw gitdiler. Olar Greýs üçin ýeterlik zat galdyrdylar. Ol Doris ýaly gap-gaçlary ýuwdy. Olar Ed Hoffman bilen bir wagtda gitdiler. Olar bile ýöräp gitdiler.
  Hasaba alynmak we taýýarlanmak üçin wagtynda gelmelidiňiz. Işleýän günleriňizde, işden çykarylýança galmalydyňyz, soňra bolsa arassalap durmalydyňyz. Doris bilen Greýs degirmeniň egirme sehinde işleýärdiler, Ed bilen Tom Musgreýws bolsa dokma stanoklaryny abatlaýardylar. Ma Musgreýw dokmaçydy.
  Şol gije, Doris işini gutaryp, çagany emdirip, çaga uklap ýatyrka, Greýs bolsa öz işini gutaranda, Doris Greýsiň ýanyna gitdi. Greýs, Doris ýaly, işläp, hiç haçan ýüz öwürmeýän adamlaryň biridi.
  Diňe Greýs Doris ýaly güýçli däldi. Ol ejizdi, gara saçly we gara goňur gözli, inçe kiçijik ýüzünde tebigy däl derejede uly görünýärdi, onuň kiçijik agzy bardy. Dorisiň agzy, burny we kellesi ulydy. Bedeni uzyndy, ýöne aýaklary gysgady. Emma olar güýçlidi. Greýsiň aýaklary tegelek we owadandy. Olar gyzyň aýaklary ýaly, erkek aýaklary ýalydy, onuňky bolsa kiçidi, ýöne güýçli däldi. Olar sese çydap bilmediler. "Men geň galmaýaryn" diýdi Doris, "olar şeýle kiçi we şeýle owadan". Degirmende bir gün geçenden soň... bütin gün aýak üstünde, ýokary-aşak ylgaýandan soň, aýaklaryň agyrýar. Dorisiň aýaklary agyrýar, ýöne Greýsiňki ýaly däl. "Olar şeýle agyrýar" diýdi Greýs. Ol muny aýdanda, hemişe aýaklaryny göz öňünde tutýardy. "Joraplaryňy çykar."
  
  "Ýok, garaş. Men olary seniň üçin çykaryp bererin."
  
  Doris olary Greýs üçin çykaryp aldy.
  
  - Indi sen sessiz ýat.
  
  Ol Greýsiň bedenini owkalady. Ol ony doly duýup bilmedi. Hemmeler Dorisiň el rezininiň gowydygyny bilýändiklerini aýtdylar. Onuň güýçli we çalt elleri bardy. Olar diri ellerdi. Greýse näme eden bolsa, şenbe güni agşam adamsy Ed gidende we olar bile ýatanda, Ed hem şeýle etdi. Oňa bularyň hemmesi gerekdi. Ol Greýsiň aýaklaryny, aýaklaryny, eginlerini, boýnuny we beýleki ähli ýerleri owkalady. Ol ýokardan başlady we soňra aşak hereket etdi. "Indi öwrül" diýdi ol. Ol uzak wagtlap arkasyny owkalady. Ol Ed hem şeýle etdi. "Adamlary duýup, olary berk, ýöne gaty däl owkalamak nähili gowy" diýip pikir etdi ol.
  Owşan adamlaryň gowy bolsa gowy bolardy. Greýs gowydy, Ed Hoffman hem gowydy. Olar birmeňzeş duýmaýardylar. "Iki adamyň bedeni birmeňzeş duýulmaýar öýdýän" diýip, Greýs pikir etdi. Greýsiň bedeni Ediňki ýaly ýumşakdy, siňňil däldi.
  Sen ony biraz owkaladyň, soň ol gepledi. Ol geplemäge başlady. Ed hemişe Doris ony şeýle sypalanda geplemäge başlaýardy. Olar bir zatlar barada gürleşmeýärdiler. Ed pikirleriň adamydy. Ol okap we ýazyp bilýärdi, ýöne Doris bilen Greýs bilmeýärdi. Okamaga wagty bolanda, ol gazetleri hem, kitaplary hem okaýardy. Greýs Dorisden has köp okap we ýazyp bilmeýärdi. Olar muňa taýýar däldi. Ed wagyzçy bolmak isleýärdi, ýöne ol başarmady. Eger ol adamlaryň öňünde durup, gepleşip bilmejek derejede utanjaň bolmasa, başarardy.
  Eger kakasy diri bolsady, ol diri galmak üçin batyrgaýlyk edip bilerdi. Kakasy diri wagty onuň şeýle etmegini isleýärdi. Ol ony halas edip, mekdebe iberdi. Doris synanyşsa, onuň adyny ýazyp, birnäçe söz aýdyp bilerdi, ýöne Greýs muny hem edip bilmedi. Doris Ediň hiç haçan ýadamaýan ýaly güýçli gollary bilen sypalanda, ol pikirler barada gürrüň berdi. Ol birleşme döredip biljek adam bolmak isleýändigini aňyna getirdi.
  Ol adamlaryň birleşme döredip, iş taşlap biljekdigini aňyna siňdiripdi. Ol bu barada gürrüň ederdi. Käwagt, Doris ony uzak wagtlap owkalanda, ol gülüp başlardy we öz-özüne gülýärdi.
  Ol: "Men kärdeşler arkalaşygyna goşulmak barada gürrüň edýärin" diýdi. Bir gezek, Doris onuň bilen duşuşmazdan öň, ol başga bir şäherde, kärdeşler arkalaşygynyň bolan bir fabrikada işleýärdi. Olar hem iş taşlapdylar we olar bir zaýalandylar. Ed muňa üns bermeýändigini aýtdy. Ol şol wagtlar gowy döwürlerdi diýdi. Ol şonda kiçijik çagady. Bu Doris onuň bilen tanyşyp, öýlenmezden öň, Langdona gelmezden öň boldy. Onuň kakasy şol wagt diridi. Ol gülüp: "Meniň pikirlerim bar, ýöne batyrlygym ýok. Men bu ýerde kärdeşler arkalaşygyny döretmek isleýärin, ýöne batyrlygym ýok" diýdi. Ol öz-özüne şeýle gülýärdi.
  Doris gijelerine ony sypalanda, Greýs şeýle ýadaw bolanda, bedeni Dorisiň elleri astynda barha ýumşak, has-da ýakymly bolanda, Greýs hiç haçan pikirler hakda gürleşmeýärdi.
  Ol ýerleri suratlandyrmagy gowy görýärdi. Kakasy ölmezden öň ýaşan fermasynyň golaýynda we özi, dogany Tom we ejesi degirmende işlemek üçin Lengdona göçüp gidenlerinde, kiçijik derýada kiçijik şaglawuk bardy. Diňe bir şaglawuk däl, köpdi. Biri gaýalaryň üstünde, soňra başga biri, ýene biri we ýene biri bardy. Bu sowuk, kölegeli, gaýalar we gyrymsy agaçlar bilen ýerdi. Şol ýerde suw bardy, diýip Greýs diri ýaly edip aýtdy. "Ol pyşyrdap, soňra gepleýän ýalydy" diýdi ol. Biraz ýöräseňiz, atyň ylgaýan ýaly ses çykardy. Her şaglawugyň aşagynda kiçijik bir kölçe bar diýdi ol.
  Ol çagalyk döwründe ol ýere giderdi. Howuzlarda balyk bardy, ýöne hereketsiz galsaň, birnäçe wagtdan soň olar muny duýmazdylar. Greýsiň kakasy ol we onuň dogany Tom heniz çagakaka aradan çykdy, ýöne olar fermany derrew satmaly däldiler, bir ýa-da iki ýyllap däldi, şonuň üçin olar ol ýere hemişe gidýärdiler.
  Ol olaryň öýünden uzakda däldi.
  Greýsiň bu barada gürrüň bermegini eşitmek ajaýypdy. Doris munuň özi ýadaw we aýaklary agyrýan yssy gijede gören iň ýakymly zadydygyny pikir etdi. Jorjiýanyň şol yssy pagta zawody şäherinde, gijeler şeýle asuda we ýyly bolan ýerde, Doris ahyrsoňy çagany uklatanda, Greýs ýadawlygyň ony doly ýitirendigini aýdýança Greýsi gaýta-gaýta owkalady. Onuň aýaklary, gollary, aýaklary, ýanma, dartgynlyk we şuňa meňzeş zatlar...
  Greýsiň dogany Tom Masgreýwiň, şeýle öýde oturan, uzyn boýly, hiç haçan öýlenmedik, ähli dişleri şeýle gara we şeýle uly Adam almasy bolan adamyň... şeýle adamyň kiçijik oglanjykka öz gyz doganyna şeýle mähirli boljagyny hiç haçan pikir etmezdiňiz.
  Ol ony suw howuzlaryna, şaglawuklara we balyk tutmaga alyp gitdi.
  Ol şeýle ýönekeýdi welin, onuň Greýsiň dogany bolup biljekdigini hiç haçan pikir hem etmezdiň.
  Greýs ýaly hemişe şeýle çalt ýadaýan, adatça şeýle sessiz bolýan we fabrikada işleýän wagtynda hemişe huşundan gidýän ýaly görünýän gyzyň... Doris ýaly ony şeýle sabyrly we ýakymly, lezzet bilen owkalap, owkalaýan wagtyňyz, onuň ýerler we zatlar barada şeýle gürleşip biljekdigini hiç haçan pikir etmezdiňiz.
  OceanofPDF.com
  2
  
  GURJIÝANYŇ LANGDON ŞTATYNDAKY ÝARMARKA Doris Hoffmanyň öz fabrika dünýäsinden daşary dünýäler baradaky düşünjesini ösdürdi. Bu Greýsiň, Ediň, Hoffmanyň hanymynyň we Nelliň dünýäsi, sapak önümçiligi, uçýan maşynlar, aýlyklar we fabrikada ornaşdyrylan täze uzaldyş ulgamy baradaky gürrüňler, şeýle hem hemişe aýlyklar, iş sagatlary we şuňa meňzeş zatlar barada gürrüňlerdi. Ol ýeterlik derejede dürli däldi. Ol örän köpdi, hemişe birmeňzeşdi. Doris okap bilmeýärdi. Ol Ed ýarmarka barada soňra, şol agşam düşeginde gürrüň berip bilerdi. Greýs hem gitmäge begendi. Ol şeýle ýadaw däl ýalydy. Ýarmarka köp adamlydy, aýakgaplary tozanlydy, tomaşalar köne we şowhunlydy, ýöne Doris muny bilmeýärdi.
  Tomaşalar, karuseller we aýlaw tigirleri uzak, daşarky dünýäden gelýärdi. Çadyrlaryň öňünde gygyrýan artistler we hiç haçan degirmene gitmedik, ýöne her ýere syýahat eden taýt geýen gyzlar bardy. Zergärçilik önümlerini satýan erkekler, bedene bir zat aýtmaga howlukýan ýiti gözli erkekler bardy. Belki, olar we olaryň tomaşalary kowboýlaryň ýaşaýan Demirgazykda we Günbatarda, Brodweýde, Nýu-Ýorkda we başga ýerlerde görkezilendir. Doris bularyň hemmesini bilýärdi, sebäbi ol kinoteatra köp gidýärdi.
  Sadaja zawod işçisi bolmak, tebigy doglanda, ebedi tussag bolmak ýalydy. Muny bilmän durup bilmediň. Seni şol ýere goýdular, agzyňy ýapdylar. Zawod işçileri däl-de, nätanyş adamlar seni başgaça hasaplaýardylar. Olar saňa ýokardan seredýärdiler. Olar özlerini saklap bilmediler. Käwagt hemmelerden we hemme zatdan ýigrenip, nädip partlap biljekdigiňi bilmeýärdiler. Şol nokada ýetende, berk ýapyşyp, agzyňy ýapmalydyň. Bu iň gowy ýoldy.
  Şou gatnaşyjylary dargaşdylar. Olar bir hepde Jorjiýanyň Langdon şäherinde galdylar, soňra ýitip gitdiler. Nell, Fanny we Doris ilkinji gezek ýarmarka gelip, töweregine seredip başlanda, şol gün bir zady pikir edipdiler, ýöne bu barada gürleşmediler. Belki, Greýs beýlekileriň duýgularyny duýmandyr. Ol has ýumşak we ýadaw bolupdyr. Eger bir erkek oňa öýlense, ol öý hojalygy ýaly bolardy. Doris näme üçin bir erkek öýlenmeýär diýip düşünmedi. Belki, hula-hula çadyr şousyndaky gyzlar, taytlary we ýalaňaç aýaklary bilen şeýle owadan däldi, ýöne her niçigem bolsa, olar önüm öndüriji däldi. Nell aýratyn pitneçidi. Ol diýen ýaly hemişe şeýledi. Nell erkek ýaly käýeýärdi. Oňa parh ýokdy. "Hudaýym, men özüm synap görmek isleýärin" diýip, ol şol gün dört adam ýarmarka ilkinji gezek gelende pikir etdi.
  Çagasy bolmazdan öň, Doris we onuň adamsy Ed köplenç kinoteatra gidýärdiler. Bu gyzyklydy we gürrüň ederlik köp zat bardy; ol kinoteatry, esasanam Çarli Çaplin we Western filmlerini gowy görýärdi. Ol galpçylar we adamlaryň ýetip bolmajak ýerlere girmegi, söweşmegi we atyşmagy baradaky filmleri gowy görýärdi. Bu onuň nerwlerini gyjyklaýardy. Baý adamlaryň, olaryň nähili ýaşaýandygynyň we ş.m. suratlary bardy. Olar ajaýyp köýnekler geýýärdiler.
  Olar oturylyşyklara we tanslara gidýärdiler. Ýaş gyzlar bardy we olar garyp düşüpdiler. Filmde bagdaky sahnany gördüňiz. Üzüm şabalary bolan beýik daş haýat bardy. Aý bardy.
  Ol ýerde owadan otlar, güllükler we içinde üzüm şahalary we oturgyçlary bolan kiçijik jaýlar bardy.
  Jaýyň gapdal gapysyndan ýaş gyz has uly bir adam bilen çykdy. Ol owadan geýinipdir. Ol asylly adamlaryň arasynda oturylyşyklarda geýilýän ýaly, gysga köýnek geýipdir. Ol gyz bilen gürleşdi. Ol gyzyň ýanyndan göterip öpdi. Onuň çal murtlary bardy. Ol gyzyň howlusyndaky kiçijik açyk jaýdaky oturgyja alyp bardy.
  Onuň bilen öýlenmek isleýän bir ýigit bardy. Onuň puly ýokdy. Baý bir adam ony aldy. Ol oňa dönüklik etdi. Ol ony zaýalady. Filmlerdäki şeýle oýunlar Dorisiň içinde geň bir duýgy döretdi. Ol Ed bilen ýaşaýan degirmen obasyndaky degirmene tarap ýöräp gitdi, olar gürleşmediler. Ed baý bolmak, hatda birneme wagtlap, şeýle öýde ýaşap, şeýle ýaş gyzy zaýalamak isleýän bolsa, gülkünç bolardy. Eger ol bilse, aýtmady. Doris bir zat isleýärdi. Käwagt, şeýle keşbi görüp, ol bir baý zalym adamyň gelip, ony azyndan bir gezek, hemişelik däl-de, azyndan bir gezek, şeýle bagda, şeýle öýüň arkasynda zaýalamagyny isleýärdi... şeýle asuda we aý şöhle saçýar... ýagyşda ýa-da garda, gyşda ýa-da tomusda turup, ertirlik naharyny iýip, degirmene howlukmagyň gerek däldigini bilýärsiň... eger ýumşak içki eşikleriň bolsa we owadan bolsaň... sagat bäş ýarymda turup, ertirlik naharyny iýip, degirmene howlukmagyň gerek däldigini bilýärsiň.
  Günbatar filmleri gowydy. Olarda hemişe ýaragly at münüp, biri-birine at çapýan erkekler görkezilýärdi. Olar hemişe bir aýal üçin dawalaşýardylar. "Meniň görnüşim däl" diýip, Doris pikir etdi. Hatda kowboý hem degirmen gyzy üçin şeýle ahmak bolmazdy. Doris gyzyklanýardy, onda bir zat hemişe ýerlere we adamlara çekilýärdi, seresapdy. "Hatda pulum, eşiklerim, içki eşiklerim we her gün geýip biljek ýüpek joraplarym bolsa-da, şeýle gözel bolardym öýdemok" diýip, ol pikir etdi. Ol gysga boýlydy we berk döşi bardy. Kellesi ulydy, agzy hem ulydy. Onuň uly burny we berk ak dişleri bardy. Degirmen gyzlarynyň köpüsiniň dişleri erbetdi. Eger onuň berk kiçijik keşbini kölege ýaly yzarlaýan, her gün degirmene barýan, öýüne gaýdyp gelýän we beýleki degirmen işçileri bilen çykanda onuň bilen gidýän gizlin gözellik duýgusy bolsa, bu gaty aýdyň däldi. Muny köp adam görmedi.
  Birdenkä hemme zat onuň üçin barha gülkünç boldy. Bu islendik pursatda bolup bilerdi. Ol gygyryp, tans etmek isledi. Ol özüni ele almalydy. Eger degirmende juda şadyýan bolsaň, git. Onda sen nirede?
  Ol ýerde uly ýaragly Lengdon degirmeniň prezidenti Tom Şou bardy. Ol degirmene köp gelmeýärdi - ol ofisde galýardy - ýöne wagtal-wagtal gelip durdy. Ol ýanyndan geçip gidýärdi, tomaşa edýärdi ýa-da myhmanlary ugradýardy. Ol şeýle gülkünç, özüne ynanýan kiçijik adamdy welin, Doris oňa gülmek isleýärdi, ýöne Doris gülmeýärdi. Greýs işden çykarylmazdan öň, ol onuň ýanyndan geçende ýa-da ýanyndan geçende, ýa-da brigadir ýa-da müdir geçende, ol hemişe gorkýardy. Esasanam Greýs üçin. Greýs hiç haçan gapyrgalaryny galdyrmaýardy diýen ýaly.
  Eger sen gapdalyňy göni saklamasaň, kimdir biri gelip, rulonlaryňyň köpüsini togtatsa...
  Fabrikanyň egirme otagynda sapak bobinlere saralypdy. Uçýan makaralaryň hatarlarynyň arasyndaky uzyn, dar geçelgede bir tarapy bardy. Ýokardan müňlerçe aýry sapak saralmak üçin aşak düşýärdi, her biri öz bobininde saralýardy we biri döwülse, bobin durdy. Birbada näçe adamyň saklanandygyny görüp bilýärdiňiz. Bobin hereketsiz durdy. Ol siziň çalt gelip, döwülen sapagy gaýtadan daňmagyňyzy garaşýardy. Siziň gapdalyňyzyň bir ujunda dört bobin, şol bir wagtyň özünde, beýleki ujunda, uzak ýöreýişde ýene üç bobin saklanyp bilerdi. Dokma otagyna gitmek üçin bobinlere düşýän sapak gelip-gidýärdi. "Kaşki bir sagatlap dursady" diýip, Doris käwagt pikir edýärdi, ýöne köplenç däl. Gyz onuň tutuş gün ýa-da gijeki nobatçylykda bolsady, tutuş gün seretmeli bolmasady. Ol tutuş gün, tutuş gije dowam etdi. Ol bobinlere saralyp, Ed, Tom we Ma Musgreýwiň işleýän dokma stanogyna ugradylýardy. Siziň tarapyňyzdaky çarhlar dolanda, "doffer" atly bir adam gelip, doly çarhlary aýyrdy. Ol doly çarhlary çykaryp, boşlaryny goýdy. Öňüne kiçijik arabany itekledi we ol ýüklenen çarhlar bilen doldurylyp, araba bilen alnyp gidildi.
  Doldurmaly millionlarça rulon bardy.
  Olaryň boş bobinleri hiç haçan gutarmady. Olaryň ýüzlerçe milliony bolmaly ýalydy, ýyldyzlar ýaly, derýadaky suw damjalary ýaly, ýa-da meýdandaky gum dänejikleri ýaly. Esasy zat, wagtal-wagtal şuňa meňzeş ýarmarka ýaly ýere, sergileriň, hiç haçan görmedik adamlaryň gürleşýän, gülýän garaýagyzlaryň we özi, Greýs, Nell we Fanni ýaly ýüzlerçe beýleki fabrik işçileriniň bolýan ýerine gitmek, häzir fabrikde däl-de, daşarda bolmak uly ýeňillikdi. Saplar we bobinler belli bir wagtlap ýadyňdan çykyp gitdi.
  Doris fabrikada işlemeýän wagty, olar onuň ýadynda köp saklanmaýardy. Greýsiň ýadynda hem şeýledi. Doris Fanni bilen Nelliň arasyndaky ýagdaý barada düşünmeýärdi.
  Ýarmarkada bir adam trapesiýada mugt çykyş etdi. Ol gülkünçdi. Hatda Greýs hem oňa güldüler. Nell we Fanni gülüşdiler, Doris hem gülüşdiler. Greýs işden çykarylandan soň, Nell degirmende Dorisiň ýanyndaky Greýsiň ornuny eýeledi. Ol Greýsiň ornuny almak islemeýärdi. Ol özüni saklap bilmedi. Ol sary saçly we uzyn aýakly uzyn boýly gyzdy. Erkekler oňa aşyk boldular. Ol erkekleriň üstüne ary zyňyp bilýärdi. Ol henizem meýdançadady.
  Erkekler ony halaýardylar. Egirme fabrikasynyň brigadiri, ýaş, ýöne saçy çal we öýlenen erkek, Nelli hakykatdanam isleýärdi. Ol ýeke däldi. Hatda ýarmarkada hem oňa iň köp seredýänler tomaşaçylar we dört gyzy tanamaýan beýlekilerdi. Olar ony gygyrdylar. Olar juda akylly boldular. Nell erkek ýaly käýeýärdi. Ol ybadathana gidýärdi, ýöne käýeýärdi. Ol näme diýýändigine üns bermedi. Greýs kyn günlerde işden çykarylanda, Dorisiň ýanynda goýlan Nell şeýle diýdi:
  "Şol hapa samsyklar Greýsi işden çykardylar." Ol Dorisiň işleýän ýerine başyny dik tutup girdi. Ol ony hemişe ýany bilen alyp ýörýärdi... "Tom bilen ejesiniň onuň üçin işleýändigine örän bagtly" diýip, ol Doris bilen söhbetdeş boldy. "Eger Tom bilen ejesi işlemegini dowam etdirseler, eger olar işden çykarylmasalar, belki, ol diri galar" diýdi ol.
  "Ol bu ýerde asla işlemeli däl. Sen şeýle pikir etmeýärsiňmi?" Doris hakykatdanam şeýle pikir edýärdi. Ol Nelli halaýardy we oňa haýran galýardy, ýöne Greýsi halaýan ýaly däldi. Ol Nelliň bu ýaramaz garaýşyny halaýardy. "Kaş mende şeýle bolsady" diýip, käte pikir edýärdi. Nell brigadir we gözegçi ýok wagty olara nälet ýazardy, ýöne olar ýok wagty... elbetde, ol samsyk däldi. Ol olara göz aýlady. Olar muňa haýran galýardylar. Onuň gözleri erkeklere: "Sen owadan dälmi?" diýýär ýalydy. Ol muny şeýle niýet bilen aýtmaýardy. Onuň gözleri hemişe erkeklere bir zat aýdýan ýalydy. "Bolýar. Mümkin bolsa, meni çagyryň" diýdiler. "Men boş" diýdiler. "Eger sen ýeterlik erkek bolsaň".
  Nell öýlenmedikdi, ýöne fabrikada öýlenen we boýdak on iki erkek işleýärdi, olar özlerini oňa zor bilen mejbur etmäge synanyşýardylar. Ýaş öýlenmedik erkekler öýlenmegi aňladýardylar. Nell: "Sen olar bilen işlemeli. Sen olaryň çaklamalaryny dowam etdirmeli, ýöne olar seni mejbur edýänçä olara boýun egme. Olaryň seniň özlerini gowy hasaplaýandygyňy pikir etmegine sebäp bol" diýdi.
  Käwagt ol: "Olaryň jany dowzaha!" diýýärdi.
  Öýlenmedik, Greýs işden çykarylandan soň olaryň ýanyndan Greýs bilen Dorisiň ýanyna, soňra bolsa Nell bilen Dorisiň ýanyna geçirilen ýaş ýigit, adatça Greýs şol ýerdekä gelende az zat aýdýardy. Ol Greýse gynanýardy. Greýs hiç haçan özüni saklap bilmeýärdi. Doris hemişe onuň ýanyndan çykyp, Greýsiň ýanynda işlemek üçin işlemeli bolýardy. Ol muny bilýärdi. Käwagt ol Dorise pyşyrdaýardy: "Garyp çaga" diýerdi. "Eger Jim Lýuis oňa hüjüm etse, ony işden çykararlar". Jim Lýuis brigadirdi. Nelli gowy görýän adam hem şoldy. Ol otuz ýaşlaryndaky, aýaly we iki çagasy bolan kelle adamdy. Nell Greýsiň tarapyna geçende, ol ýere iberilen ýaş ýigit üýtgedi.
  Ol Nell bilen tanyşmaga synanyşanda, ony hemişe güldürýärdi. Ol ony "aýaklary" diýip atlandyrýardy.
  "Haý, aýaklar," diýdi ol. "Näme bolýar? Duşuşyk nähili bolýar? Bu gije kinoteatra gitsek nähili bolýar?" Onuň howsalalary gitdi.
  - Ýör, - diýdi ol, - men seni alyp giderin.
  - Şu gün däl, - diýdi ol. - Biz bu barada pikir ederis, - diýdi ol.
  Ol oňa seretmegini dowam etdirdi, goýbermedi.
  "Bu gije däl. Men şu gije işli." Hepdäniň her gijesi diýen ýaly onuň görmeli erkek adamy bardygyny pikir edersiňiz. Ol görmedi. Ol hiç haçan erkekler bilen ýeke çykmady, olar bilen gezmedi, olar bilen fabrikadan daşarda gürleşmedi. Ol başga gyzlara ýapyşdy. "Men olary has gowy görýärin" diýip, ol Doris aýtdy. "Käbirleri, köpüsi pişikler, ýöne olaryň erkeklerden has batyrlygy bar." Ol ýaş kärendeçiniň ýanyndan aýrylyp, beýleki tarapa geçmeli bolanda, ol barada gödek gürledi. "Länet kiçijik skeýtçi" diýdi ol. "Ol meniň bilen duşuşyp biljekdigini pikir edýär." Ol güldi, ýöne bu gaty ýakymly gülki däldi.
  Ýarmarkada, meýdanyň merkezinde, ähli onluk tomaşalaryň we mugt tomaşalaryň geçirilýän açyk meýdança bardy. Rolikli konkilerde tans edip, tilsimler edýän bir erkek we bir aýal, leotard geýen kiçijik gyzjagaz tans edýärdi, iki erkek bolsa oturgyçlaryň, stollaryň we ähli zadyň üstünden biri-biriniň üstünden gaçýardy. Şol ýerde bir erkek durdy; ol platforma çykdy. Onuň megafony bardy. "Professor Metýus. Professor Metýus nirede?" diýip, ol megafon arkaly jaň edýärdi.
  "Professor Metýus. Professor Metýus.
  Professor Metýus trapesiýada çykyş etmelidi. Ol mugt şouda iň gowy çykyş ediji bolmalydy. Bu barada olaryň çykaran mahabat bukletlerinde aýdylýardy.
  Garaşmak uzak wagtlap dowam etdi. Şenbe günidi we ýarmarkada Langdon şäheriniň ýaşaýjylary köp däldi, tas hiç kim ýokdy, belki-de hiç kim ýokdy... Doris şeýle birini görmändigini pikir edýärdi. Eger olar şol ýerde bolsalar, hepdäniň başynda gelerdiler. Gara gündi. Bu degirmen işçileriniň we köp sanly garyp daýhanlaryň, olaryň aşagy bilen we maşgalalarynyň günidi.
  Garaýagyzlar özlerini saklaýardylar. Adatça şeýle edýärdiler. Olaryň iýmek üçin aýratyn stollary bardy. Olaryň gülküleri we gürrüňleri hemme ýerde eşidilýärdi. Garaýagyz erkekleri bilen semiz garaýagyz aýallar, ýagty köýnekli ýaş garaýagyz gyzlar we olaryň yzyndan ýaş erkekler gelýärdi.
  Güýzüň yssy günidi. Ol ýerde köp adam bardy. Dört gyz özlerini gizleýärdiler. Yssy gündi.
  Meýdan haşal otlar we beýik otlar bilen örtülipdi, indi bolsa hemmesi basylyp ýatyrdy. Olaryň hiç biri galmandy. Esasan tozan we ýalaňaç tegmillerdi, hemme zat gyzyl reňkdedi. Doris öz keýpine düşüpdi. Ol "maňa degme" keýpindedi. Ol dymdy.
  Greýs oňa ýapyşdy. Ol örän ýakyn durdy. Ol Nell bilen Fanniniň bolmagyny asla halamaýardy. Fanni gysga we semiz, gysga we ýogyn barmaklary bardy.
  Nell oňa onuň barada gürrüň berdi - ýarmarkada däl-de, has ir, degirmende - ol: "Fanni bagtly. Onuň bir adamsy bar, çagalary ýok. Doris öz çagasy barada nähili pikir edýändigini bilmeýärdi. Bu öýünde gaýynenesi, Ediň ejesi bilendi" diýdi.
  Ed şol ýerde ýatdy. Ol bütin gün şol ýerde ýatdy. Gyzlar onuň ýanyna gelenlerinde, ol Dorise: "Bar," diýdi. Ol gazet ýa-da kitap alyp, bütin gün düşekde ýatýardy. Ol köýnegini we aýakgaplaryny çykarýardy. Hoffmanlaryň Injilden we Ediň çagalygyndan galdyran birnäçe çagalar kitaplaryndan başga hiç hili kitaby ýokdy, ýöne ol kitaphanadan kitap alyp bilýärdi. Mill obasynda Langdon şäher kitaphanasynyň şahamçasy bardy.
  Lengdon fabrikalarynda işleýän "halk gullugynyň işgäri" lakamly bir adam bardy. Onuň obanyň iň gowy köçesinde, gündizki gözegçiniň we başga-da birnäçe abraýly adamlaryň ýaşaýan köçesinde jaýy bardy. Käbir brigadirler şol ýerde ýaşaýardylar. Egirme fabrikasynyň brigadiri hut şeýle edýärdi.
  Gije garawuly demirgazykdan gelen, öýlenmedik ýaş ýigitdi. Ol Lengdondaky myhmanhanada ýaşaýardy. Doris ony hiç haçan görmändi.
  Sosial işgäriň ady jenap Smitdi. Onuň öýüniň öň otagy şahamça kitaphanasyna öwrülipdi. Ony aýaly saklaýardy. Doris gidenden soň, Ed owadan eşiklerini geýip, kitap almaga giderdi. Ol geçen hepde alan kitabyny alyp, başga birini alardy. Sosial işgäriň aýaly oňa gowy garardy. Ol: "Ol gowy. Ol ýokary zatlara üns berýär" diýip pikir etdi. Ol erkekler, hakykatdanam ýaşap, beýik bolan adamlar baradaky hekaýalary halaýardy. Ol Napoleon Bonapart, General Li, Lord Wellington we Disraeli ýaly beýik adamlar barada okaýardy. Ol bütin hepde boýy oýanandan soň öýlänler kitap okaýardy. Ol bu barada Dorise gürrüň berdi.
  Şol gün Doris ýarmarkada birnäçe wagtlap "maňa degme" diýen keýpi bolandan soň, beýlekiler onuň nähili duýýandygyny gördüler. Greýs ilki bilen duýdy, ýöne hiç zat aýtmady. "Näme boldy?" diýip, Nell sorady. "Men başym aýlanýar" diýip, Doris aýtdy. Onuň başy aýlanmady. Onuň göwnüne degmeýärdi. Bu başga zat däldi.
  Käwagt adamyň başyna şeýle zat gelýär: seniň bolýan ýeriň bar, ýöne ýok. Eger sen ýarmarkada bolsaň, onda ol hem şeýle. Eger sen degirmende işleýän bolsaň, onda ol hem şeýle.
  Sen zatlary eşidýärsiň. Sen zatlary eliňe degýärsiň. Sen bilmeýärsiň.
  Sen şeýle edýärsiň, şeýle däl. Düşündirip bilmeýärsiň. Doris hatda Ed bilen düşekde hem bolup biler. Olar şenbe gijeleri uzak wagtlap oýa ýatmagy halaýardylar. Bu olaryň ýeke-täk gijesidi. Irden olar uklap bilýärdiler. Sen ol ýerdediň we sen ol ýerde däldiň. Käwagt şeýle hereket edýän ýeke-täk adam Doris däldi. Käwagt Ed şeýle edýärdi. Sen onuň bilen gürleşdiň, ol jogap berdi, ýöne ol uzakda bir ýerdedi. Belki, bu Ed bilen kitaplardyr. Ol Napoleon Bonapart ýa-da Lord Wellington ýa-da şoňa meňzeş biri bilen bir ýerde bolup biler. Ol diňe bir zawod işçisi däl, özi hem uly mör-möjek bolup biler. Onuň kimdigini aýdyp bolmaýardy.
  Sen onuň ysyny duýup bilýärdiň; dadyny hem duýup bilýärdiň; görüp bilýärdiň. Ol saňa degmedi.
  Ýarmarkada aýlaw çarhy bardy... on sent. Karusel bardy... on sent. Ol ýerde hot-doglar, Koka-Kola, limonad we Süýt ýoly satylýan dükanlar bardy.
  Kiçijik tigirlere pul goýup bolýardy. Doris Greýs, Nell we Fanni bilen çykan güni Lengdondaky degirmen işçisi ýigrimi ýedi dollar ýitirdi. Ol ony saklady. Gyzlar muny duşenbe güni degirmende bildiler. "Ahmak," Nell Dorisden sorady, "bu ahmak seniň öz oýnunda olary ýeňip bilmejekdigiňi bilmeýärmi? Eger olar seni tutmaga çykmasalar, bu ýerde näme üçin bolarlar?" diýip, ol sorady. Aýlanýan okly kiçijik, ýalpyldawuk tigir bardy. Ol sanlarda durdy. Degirmen işçisi bir dollar ýitirdi, soňra ýene bir dollar ýitirdi. Ol tolgundy. Ol on dollar zyňdy. Ol: "Men öç alýança çydaryn" diýip pikir etdi.
  - Nälet bolsun, ahmak, - diýdi Nell Doris.
  Nelliň bu oýna bolan garaýşy: "Ony ýeňip bolmaz". Onuň erkeklere bolan garaýşy: "Ony ýeňmek mümkin däl"di. Doris Nelli halaýardy. Ol onuň hakda pikir edýärdi. "Eger ol haçan-da bolsa boýun egse, berk boýun egerdi" diýip pikir edýärdi. "Bu onuň we onuň adamsy Ediňki ýaly bolmazdy" diýip pikir edýärdi. Ed ondan soraýardy. Ol: "Meniň pikirimçe, men hem boýun egip bilerin. Aýalyň erkek bolmagy gowy bolardy. Eger Nell haçan-da bolsa bir erkege boýun egse, bu şowsuzlyk bolardy" diýip pikir edýärdi.
  *
  PROFESSOR MATTHEWS. Professor Metýus. Professor Metýus.
  Ol ol ýerde ýokdy. Ony tapyp bilmediler. Şenbe günidi. Belki, ol serhoşdy. "Men onuň bir ýerde serhoş bolandygyna ynanýaryn" diýip, Fanni Nelle aýtdy. Fanni Nelliň ýanynda durdy. Şol gün Greýs Dorisiň ýanynda galdy. Ol asla geplemeýärdi. Ol kiçi we solgundy. Nell bilen Fanni mugt çykyşyň geçiriljek ýerine barýarkalar, bir adam olara güldi. Ol Nell bilen Fanniniň bile ýörişine güldi. Ol şoumendi. "Salam" diýip, ol başga bir adama aýtdy, "boldy". Beýleki adam güldi. "Dowzaha git" diýip, Nell aýtdy. Ýakyn ýerde dört gyz durup, trapesiýa çykyşyny synlady. "Olar mugt trapesiýa çykyşyny mahabatlandyrýarlar, soň bolsa ol ýitip gidýär" diýip, Nell aýtdy. "Ol serhoş" diýip, Fanni aýtdy. Neşe maddasy berlen bir adam bardy. Ol köpçüligiň arasyndan öňe çykdy. Ol daýhana meňzeýän bir adamdy. Onuň gyzyl saçlary bardy we şlýapasyzdy. Ol köpçüligiň arasyndan öňe çykdy. Ol seýräp durdy. Ol asla durup bilmeýärdi. Ol gök kombinezon geýipdi. Onuň uly Adam almasy bardy. "Professor Metýus şu ýerde dälmi?" diýip, ol platformadaky, megafonly adamdan sorap bildi. "Men trapesiýa ussady" diýdi. Platformadaky adam güldi. Ol megafony goltugyna goýdy.
  Şol gün Jorjiýa ştatynyň Langdon şäherindäki ýarmarka meýdançasynyň üstündäki asman gök reňkdedi. Arassa, açyk gök reňk. Howa yssydy. Dorisiň toparyndaky ähli gyzlar inçe köýnekler geýipdiler. "Şol gün asman onuň gören iň gök reňkidi" diýip, Doris pikir etdi.
  Serhoş adam: "Eger professor Metýusyňy tapyp bilmeseň, men tapyp bilerin" diýdi.
  "Bilersiňizmi?" Platformadaky adamyň gözleri geň galmakdan, gülkünçden we şübheden doludy.
  - Dogry aýdýarsyň, men edip bilerin. Men ýanki, hawa.
  Ol adam platformanyň gyrasyndan ýapyşmaly boldy. Ol tas ýykyljak boldy. Yza ýykyldy, soňra öňe ýykyldy. Ol diňe aýak üstünde durup bildi.
  "Sen edip bilersiňmi?"
  "Hawa, edip bilerin."
  - Sen nirede okadyň?
  "Men Demirgazykda bilim aldym. Men Ýanki. Men Demirgazykda alma agajynyň şahasynda bilim aldym."
  "Ýanki Dudl" diýip, ol adam gygyrdy. Ol agzyny giňden açyp, "Ýanki Dudl" diýip gygyrdy.
  Ýankiler şeýledi. Doris öň hiç haçan ýanki görmändi - onuň ýankidigini bilmeýärdi! Nell bilen Fanni gülüşdiler.
  Garaýagyzlaryň köpçüligi gülüşdi. Degirmen işçileriniň köpçüligi durup, tomaşa edip, gülüşdiler. Platformada bir adam serhoş adamy götermeli boldy. Bir gezek ol ony diýen ýaly göterip, soňra ony akmak ýaly görkezmek üçin ýere gaçyrdy. Indiki gezek ony göterende, ol ony göterdi. "Akmak ýaly. Diňe akmak ýaly" diýdi Nell.
  Ahyrsoňy, ol adam gowy netije görkezdi. Ilki başda başarnyksyz boldy. Ol ýykyldy we ýykyldy. Ol trapesiýanyň üstünde durdy, soňra bolsa platforma ýykyldy. Ol ýüzüne, boýnuna, kellesine, arkasyna ýykyldy.
  Adamlar gülüşdiler we gülüşdiler. Soňra Nell: "Men şol samsyga gülüp, iki tarapymy döwdüm" diýdi. Fanni hem batly güldi. Hatda Greýs hem biraz güldi. Doris gülmedi. Bu onuň güni däldi. Ol özüni gowy duýýardy, ýöne bu onuň güni däldi. Trapesiýadaky adam ýykylyp-ýykylyp durdy, soňra bolsa aýlanyp başlan ýalydy. Ol gowy etdi. Ol gowy etdi.
  Gyzlar Koka-Kola içýärdiler. Olar Süýt Ýoly içýärdiler. Olar Aýlanma çarhynda gezelenç edýärdiler. Kiçi oturgyçlar bardy, şonuň üçin birbada iki oturgyç oturyp bolýardy. Greýs Doris bilen, Nell bolsa Fanni bilen oturýardy. Nell Doris bilen bolmagy has gowy görerdi. Ol Greýsi ýeke goýdy. Greýs beýlekiler ýaly olar bilen razylaşmady: biri Koka-Kola, başga biri Süýt Ýoly we üçünjisi, beýlekiler ýaly, Aýlanma çarhynda gezelenç etdi. Ol muny edip bilmedi. Ol pulsyzdy. Ony işden çykardylar.
  *
  Hiç zadyň size degip bilmeýän günleri bolýar. Eger siz günorta pagta zawodynda işleýän zawod işçisi bolsaňyz, munuň ähmiýeti ýok. Siziň içiňizde synlaýan we görýän bir zat bar. Siziň üçin näme möhüm? Şeýle günlerde geň bolýarsyňyz. Zawoddaky enjamlar käwagt siziň nerwleriňize täsir edip biler, ýöne şeýle günlerde beýle däl. Şeýle günlerde siz adamlardan uzakda bolýarsyňyz, bu geň bolýar, käwagt olar sizi iň özüne çekiji hasaplaýarlar. Olaryň hemmesi ýakynlaşmak isleýärler. "Ber. Maňa ber. Maňa ber."
  "Näme beriň?"
  Seniň hiç zadyň ýok. Bu seniň kimdigiň. "Men şu ýerde. Sen maňa degip bilmersiň."
  Doris Greýs bilen aýlaw çarhynda bardy. Greýs gorkdy. Ol ýokary çykmak islemeýärdi, ýöne Dorisiň taýýarlanýandygyny görüp, mündi. Ol Dorise ýapyşdy.
  Çarx ýokary-ýokary, soňra aşak-aşak hereket etdi... uly bir tegelek. Şäher bardy, uly bir tegelek. Doris Lengdon şäherini, kazyýet binasyny, birnäçe edara jaýyny we preswiterian ybadathanasyny gördü. Dag eteginde ol degirmeniň bacasyny gördü. Ol degirmen obasyny görüp bilmedi.
  Şäheriň ýerleşýän ýerinde ol agaçlary, köp agaçlary gördü. Şäherdäki jaýlaryň öňünde, fabrikalarda däl-de, dükanlarda ýa-da edaralarda işleýän adamlaryň jaýlarynyň öňünde kölegeli agaçlar bardy. Ýa-da lukmanlar, aklawçylar ýa-da belki-de kazylar. Fabrik işgärleri üçin peýda ýok. Ol derýanyň uzalyp, Lengdon şäheriniň daşyndan geçýändigini gördü. Derýa hemişe sary reňkdedi. Ol hiç haçan arassalanmaýan ýalydy. Ol altyn sary reňkdedi. Ol gök asmanyň fonunda altyn sary reňkdedi. Ol agaçlaryň we gyrymsy agaçlaryň fonundady. Ol haýal akýan derýady.
  Lengdon şäheri depede däldi. Aslynda, ol belentlikdedi. Derýa doly aýlanyp geçmeýärdi. Ol günortadan gelýärdi.
  Demirgazyk tarapda, uzakda depeler bardy... Ol uzakda, Greýsiň kiçijik gyz wagty ýaşaýan ýeridi. Şaglawuklaryň bolan ýeridi.
  Doris adamlaryň olara aşak seredýändigini görüp bilýärdi. Ol köp adamy görüp bilýärdi. Olaryň aýaklary geň hereket edýärdi. Olar ýarmarka meýdançasyndan ýöräp barýardylar.
  Lengdonyň ýanyndan akyp geçýän derýada balyklar bardy.
  Olar garaýagyzlar tarapyndan tutuldy. Olara bu ýarady. Başga biriniň muny edendigine şübhelenýärin. Akýagyzlar bolsa asla muny etmediler diýen ýaly.
  Langdonda, iň işjeň ýerde, iň gowy dükanlara golaý ýerde, Gara köçeler bardy. Ol ýere gara derililerden başga hiç kim barmaýardy. Eger siz ak derili bolsaňyz, gitmezdiňiz. Gara köçelerdäki dükanlary ak derili adamlar dolandyrýardy, ýöne ak derili adamlar ol ýere gitmeýärdiler.
  Doris öz fabrika obasynyň köçelerini ýokardan görmek isleýärdi. Ol muny edip bilmedi. Ýeriň egni muny mümkin etmedi. Aýlaw çarhy ýykyldy. Ol: "Men nirede ýaşaýandygymy ýokardan görmek isleýärin" diýip pikir etdi.
  Doris, Nell, Greýs we Fanni ýaly adamlaryň öz öýlerinde ýaşaýandygyny aýtmak doly dogry däl. Olar degirmende ýaşaýardylar. Olar tutuş hepde oýa wagtlarynyň ählisini diýen ýaly degirmende geçirýärdiler.
  Gyşda olar garaňky düşende ýöräp gidýärdiler. Gijeler, garaňky düşende gidýärdiler. Olaryň durmuşy diwarlar bilen gurşalyp, gulplanypdy. Çagalykdan, ýaşlykdan we aýallykdan soň kimiň tutulyp, tussag edilmändigini nädip bilip bolar? Zawod eýeleri bilen hem şeýle boldy. Olar aýratyn adamlardy.
  Olaryň durmuşy otaglarda geçýärdi. Nell bilen Dorisiň Lengdon egirme fabrikasyndaky durmuşy otagda geçýärdi. Ol uly, ýagty otagdy.
  Ol çirkin däldi. Ol uly we ýagtydy. Ol ajaýypdy.
  Olaryň durmuşy uly otagyň içinde kiçijik, dar koridorda dowam edýärdi. Koridoryň diwarlary maşynlar ýalydy. Ýokardan ýagtylyk düşýärdi. Ýokardan aşak inçe, ýumşak suw akymy, hakykatdanam duman, süýşüp gelýärdi. Bu uçýan ýüpüň maşynlar üçin ýumşak we çeýe bolmagy üçin edildi.
  Uçýan maşynlar. Aýdym aýdýan maşynlar. Maşynlar uly otagdaky kiçijik ýaşaýyş koridorynyň diwarlaryny gurýarlar.
  Koridor dardy. Doris onuň giňligini hiç haçan ölçäp görmändi.
  Sen çagalykdan başladyň. Sen garraýança ýa-da ýadaýança şol ýerde galdyň. Maşynlar ýokary-ýokary galýardy. Sap aşak-aşak gidýärdi. Ol ylgaýardy. Ony çygly saklamalydyň. Ol ylgaýardy. Eger ony çygly saklamasaň, ol hemişe döwülýärdi. Yssy tomusda çyglylyk seni barha köp terledirdi. Ol seni has köp terledirdi. Ol seni has köp terledirdi.
  Nell: "Biziň aladamyzy kim edýär? Biz özümiz diňe maşynlar. Biz barada kim alada edýär?" diýdi. Käbir günler Nell hüňürdeýärdi. Ol käýedi. Ol: "Biz mata tikýäris. Kim alada edýär? Bir kemçin oňa baý adamdan täze köýnek satyn alar. Kim alada edýär?" diýdi. Nell açyk gürledi. Ol käýedi. Ol ýigrenýärdi.
  "Mundan nähili tapawut bar, kimiň aladasy bar? Kim üns berilmezligi isleýär?"
  Howada inçe, ýüzüp ýören tüýjügi bardy. Käbirleri munuň käbir adamlarda inçekesel döreden zatdygyny aýtdylar. Ol ony Ediň ejesi Ma Hoffmana berip bilerdi, ol Ediň ýasan diwanynda ýatyp, üsgürýärdi. Doris gijelerine, Ed gündizlerine ýanynda bolanda, ol düşekde ýatan wagty, General Li, General Grant ýa-da Napoleon Bonapart barada okanda üsgürýärdi. Doris çagasynyň düşünmezligine umyt edýärdi.
  Nell şeýle diýdi: "Biz görüp duranymyzdan görmän duranymyza çenli işleýäris. Olar bizi tutdular. Olar bize hüjüm etdiler. Olar muny bilýärler. Olar bizi bagladylar. Biz görünýänden görünmeýäne çenli işleýäris." Nell uzyn boýly, özüne ynanýan we gödekdi. Onuň döşleri Dorisiňki ýaly uly däldi - diýen ýaly gaty uly - ýa-da Fanniniňki ýaly, ýa-da gaty kiçi, diňe bolýar, erkekleriňki ýaly tekiz ýer, Greýsiňki ýaly. Olar dogrydy: gaty uly däldi we gaty kiçi däldi.
  Eger bir erkek Nelli aldasa, oňa berk hüjüm ederdi. Doris muny bilýärdi. Ol muny duýdy. Ol muny nädip bilýänini bilmeýärdi, ýöne bilýärdi. Nell söweşerdi, nälet ederdi we söweşerdi. "Ýok, sen düşünmeýärsiň. Nälet bolsun. Men şeýle däl. Jähenneme git."
  Ol ýüz öwürenden soň, çaga ýaly aglady.
  Eger bir erkek ony alsa, ol hem ony alar. Ol onuňky bolar. Ol bu barada köp zat aýtmazdy, ýöne... eger bir erkek ony alsa, ol onuňky bolardy. Doris Nelli pikir edip, onuň bilen synap görjek erkek bolmagyny arzuw etdi.
  Gyz şeýle zatlar barada pikir etdi. Ol bir zat barada pikirlenmelidi. Bütin gün, her gün, sapak, sapak, sapak. Uçýar, döwülýär, uçýar, döwülýär. Käwagt Doris Nell ýaly sögünmek isleýärdi. Käwagt öz görnüşi ýaly däl-de, Nell ýaly bolmagyny isleýärdi. Greýs Nelliň häzirki tarapyndaky degirmende işleýän wagty, öýüne geleninden bir gije soň... yssy gije... ol şeýle diýdi...
  Doris Greýsi elleri bilen ýumşak we berk, bilýän iň gowy usuly bilen, gaty we gaty däl-de, ýumşak hem däl-de, owkalady. Ol Greýsiň ähli ýerine owkalady. Greýs muňa gaty begendi. Ol örän ýadawdy. Şol agşam gap-gaçlary ýuwup bilmedi. Ol: "Beýnimde bir sapak bar. Ony şol ýere owkalaň. Meniň kellämde bir sapak bar" diýdi. Ol Dorise ony owkalaandygy üçin minnetdarlyk bildirip durdy. "Sag bol. Aý, sag bol, Doris" diýdi.
  Aýlaw çarhynyň üstünde Greýs ol göterilende gorkdy. Ol Dorise ýapyşyp, gözlerini ýumdy. Doris öz gözlerini giňden açdy. Ol hiç zady sypdyrmak islemeýärdi.
  Nell Isa Mesihiň gözlerine serederdi. Ol Napoleon Bonapartyň ýa-da Robert E. Liniň gözlerine serederdi.
  Dorisiň adamsy hem Dorisiň şeýledigini pikir edýärdi, ýöne ol adamsynyň pikir edişine meňzemeýärdi. Ol muny bilýärdi. Bir gün Ed ejesi bilen Doris barada gürleşýärdi. Doris muny eşitmedi. Ed oýananda gündiz Doris işdedi. Ol: "Eger onuň maňa garşy pikirleri bolsa, ol muny aýdardy. Eger ol başga bir erkek hakda pikir eden bolsa, maňa aýdardy" diýdi. Bu dogry däldi. Eger Doris muny eşiden bolsa, ol gülerdi. "Ol meni ýalňyş düşündi" diýerdi.
  Sen Doris bilen bir otagda bolup bilersiň, ol bolsa ol ýerde däl-de, şol ýerde bolardy. Ol seniň nerwiňe hiç haçan degmez. Nell muny bir gezek Fanni bilen gürleşipdi we bu hakykatdy.
  Ol: "Seret. Men şu ýerde. Men Doris. Maňa üns ber" diýmedi. Siziň üns berendigiňiz ýa-da bermedigiňiz onuň üçin hiç hili ähmiýetsizdi.
  Onuň adamsy Ed otagda bolmagy mümkin. Ol ýekşenbe güni şol ýerde kitap okap biler. Doris hem Ediň ýanynda şol bir düşekde ýatan bolmagy mümkin. Ediň ejesi bolsa Ediň özi üçin ýasan diwanda eýwanda ýatan bolmagy mümkin. Ed onuň howa almagy üçin ony çykaryp bererdi.
  Tomus yssy bolup biler.
  Çaga eýwanda oýnap bilýärdi. Ol eňňeýärdi. Ed onuň eýwandan süýşüp düşmeginiň öňüni almak üçin kiçijik bir gard gurdy. Ediň ejesi oňa seredip bilýärdi. Üsgürmek ony oýa saklaýardy.
  Ed Dorisiň ýanyndaky düşekde ýatyp bilerdi. Ol okaýan kitabyndaky adamlar barada pikir edip bilerdi. Eger ol ýazyjy bolsady, Dorisiň ýanyndaky düşekde ýatyp, kitaplaryny ýazyp bilerdi. Onuň ýüzünde "Maňa seret. Maňa üns ber" diýen zat ýokdy. Bu hiç haçan bolmady.
  Nell: "Ol seniň ýanyňa gelýär. Ol saňa mähirli. Eger Nell erkek bolsa, ol Dorisiň yzyndan giderdi" diýdi. Ol bir gezek Fanni: "Men onuň yzyndan giderin. Men ony halaýaryn" diýdi.
  Doris hiç haçan hiç kimi ýigrenmedi. Ol hiç haçan hiç zady ýigrenmedi.
  Doris adamlary ýylytmak ukybyna eýedi. Ol elleri bilen olara rahatlandyryjy massaž edip bilýärdi. Käwagt, fabrikanyň egirme otagynda gapdalyna duranda, döşleri agyrýardy. Ed we çagany dünýä indirenden soň, oýanan wagty çagany ir iýmitlendirdi. Çagasy ir oýandy. Işe gitmezden öň, oňa ýene bir ýyly içgi berdi.
  Günortan ol öýüne baryp, çagany ýene-de iýmitlendirdi. Gijesine bolsa çagany iýmitlendirdi. Şenbe agşamlary çaga onuň we Ediň ýanynda ýatdy.
  Ediň ýakymly duýgulary bardy. Ol oňa durmuşa çykmazdan öň, bile bolmagy meýilleşdirýänlerinde... olar ikisi hem şol wagt degirmende işleýärdiler... Ediň şol wagtlar wagtlaýyn işi bardy... Ed onuň bilen gezelenje çykdy. Ol gijelerine Dorisiň ejesi bilen kakasynyň öýünde garaňkyda onuň bilen oturypdy.
  Doris on iki ýaşyndan başlap, tegirmonda, egirme fabrikasynda işledi. Ed hem şeýle etdi. Ol on bäş ýaşyndan başlap dokma stanogynda işledi.
  Şol gün Doris Greýs bilen aýlaw çarhynda barýarka... Greýs oňa ýapyşyp durdy... Greýs gorkusyndan gözlerini ýumýardy... Fanni bilen Nell aşaky gatdaky goňşy oturgyçda oturypdylar... Fanni gülüp gygyrýardy... Nell gygyrdy.
  Doris başga zatlary görmegini dowam etdirdi.
  Uzakdan ol derýada balyk tutup duran iki semiz garaýagyz aýaly gördi.
  Ol uzakdan pagta meýdanlaryny gördi.
  Bir adam pagta meýdanlarynyň arasyndaky ýolda awtoulag sürüp barýardy. Ol gyzyl tozan döretdi.
  Ol Lengdon şäherindäki käbir binalary we işleýän pagta zawodynyň tüsse tüstüsini gördü.
  Ýarmarka meýdançasyndan uzak bolmadyk meýdanda kimdir biri patentlenen dermanlary satýardy. Doris ony gördü. Onuň töwereginde diňe gara derili adamlar ýygnanypdy. Ol ýük awtoulagynyň arkasynda otyrdy. Ol gara derili adamlara patentlenen dermanlary satýardy.
  Ol sergi meýdançasynda köp sanly märekäni, barha artýan märekäni gördü: garaýagyzlar we aklar, boş işçiler (pagta zawodynyň işçileri) we garaýagyzlar. Zawod işçileriniň köpüsi garaýagyzlary ýigrenýärdi. Doris ýigrenmeýärdi.
  Ol tanaýan ýaş ýigidi gördü. Ol zawodda işe giren güýçli görnüşli, gyzyl saçly ýaş şäher ýaşaýjysydy.
  Ol ol ýerde iki gezek işledi. Bir tomusda gaýdyp geldi, indiki tomusda bolsa ýene-de geldi. Ol arassaçydy. Zawoddaky gyzlar: "Men onuň içalydygyna ynanýaryn. Ol başga kim? Eger ol içaly bolmasa, näme üçin bu ýerde bolmaly?" diýdiler.
  Ilki başda ol degirmende işledi. Doris şol wagt öýlenmändi. Soňra ol gitdi we kimdir biri onuň kolleje gidendigini aýtdy. Indiki tomusda Doris Ed bilen öýlendi.
  Soňra ol gaýdyp geldi. Adamlaryň işden boşadylmagy bilen kyn döwürdi, ýöne ol işine gaýdyp geldi. Iş wagtlaryny uzaldylar, adamlary işden boşatdylar we kärdeşler arkalaşygy barada gürrüň edildi. "Geliň, kärdeşler arkalaşygyny döredeli."
  "Jenap. Şou muňa çydap bilmez. Super muňa çydap bilmez."
  "Maňa parh ýok. Geliň, birleşme döredeli."
  Doris işden çykarylmady. Ol uzak aralykda işlemeli boldy. Ed has köp iş etmeli boldy. Ol öňküsi ýaly edip bilmeýärdi. Gyzyl saçly şol ýaş ýigit... oňa "Gyzyl" diýýärdiler... ol gaýdyp gelende, hemmeler onuň içaly bolmalydygyny aýtdylar.
  Şähere bir aýal geldi, nätanyş bir aýal we ol Nell bilen habarlaşyp, oňa kärdeşler arkalaşygy barada kime ýazmalydygyny aýtdy we Nell şol gije, şenbe güni agşam Hoffmanyň öýüne gelip, Dorisden: "Ed bilen gürleşýärinmi, Doris?" diýip sorady. Doris bolsa: "Hawa" diýdi. Ol Ediň käbir adamlara kärdeşler arkalaşygyny döretmek, kimdir birini ibermek üçin hat ýazmagyny isledi. "Umyt edýärin, kommunist" diýdi ol. Ol munuň iň erbet ýagdaýdygyny eşidipdi. Ol iň erbetini isleýärdi. Ed gorkdy. Ilki başda islemedi. "Bu kyn döwürler" diýdi ol, "bu Huweriň döwri". Ol ilki ýazmajakdygyny aýtdy.
  "Wagty däl" diýdi ol. Ol gorkdy. "Meni işden çykararlar ýa-da işden çykararlar" diýdi, ýöne Doris: "Aý, bolýar" diýdi, Nell bolsa: "Aý, bolýar" diýdi we şeýle etdi.
  Nell: "Hiç kime aýtma. Hiç zat aýtma. Bu tolgundyryjydy" diýdi.
  Gyzyl saçly ýigit degirmende işe gaýdyp geldi. Onuň Poppy atly gyzy Lengdonda lukman bolup işleýärdi we degirmende syrkaw adamlary bejerýärdi, ýöne ol aradan çykdy. Ol meýdançadady.
  Onuň ogly diňe degirmende arassaçy bolup işleýärdi. Ol "Degirmen top" toparynda oýnaýardy we ajaýyp oýunçydy. Şol gün Doris ýarmarkada bolanda, ol ony aýlaw çarhynyň üstünde gördi. Degirmen topary adatça degirmeniň golaýyndaky, degirmeniň meýdançasynda top oýnaýardy, ýöne şol gün olar ýarmarkanyň golaýynda oýnaýardylar. Bu degirmen işçileri üçin möhüm gündi.
  Şol agşam ýarmarkada uly bir ýüzgüçde tans edilmelidi - on sent. Golaýda iki ýüzgüç bardy: biri garaýagyzlar üçin, biri akýagyzlar üçin. Greýs, Nell we Doris galmajakdylar. Doris galyp bilmedi. Fanni galdy. Onuň adamsy geldi, ol hem galdy.
  Beýsbol oýnundan soň, semiz doňuz tutulmalydy. Olar munuň üçin galmadylar. Aýlaw çarhyna münüp, öýlerine gitdiler.
  Nell, "Millball" toparynda oýnaýan şäherli gyzyl saçly ýaş ýigit barada gürrüň edip: "Men onuň içalydygyna ynanýaryn" diýdi. "Länet bolsun, syçan" diýdi ol, "saňňyldak. Men onuň içalydygyna ynanýaryn" diýdi.
  Olar kärdeşler arkalaşygyny döredýärdiler. Ed hat alýardy. Ol her gezek hat alanda, olaryň oňa hüjüm etmeginden gorkýardy. "Onuň içinde näme bar?" diýip, Doris sorady. Bu tolgundyryjydy. Ol kärdeşler arkalaşygynyň hasaba alyş kartlaryny aldy. Bir adam geldi. Uly kärdeşler arkalaşygynyň ýygnagy bolmalydy, ol ýeterlik agza işe alnandan soň köpçülige mälim ediler. Bu kommunist däldi. Nell bu barada ýalňyşdy. Bu diňe kärdeşler arkalaşygydy we iň erbet görnüşli däldi. Nell Ed: "Olar seni munuň üçin işden çykaryp bilmezler" diýdi.
  "Hawa, olar edip bilerler. Wah, olar edip bilmezler." Ol gorkdy. Nell ýaş Gyzyl Oliweriň örän gowy içalydygyna pul goýjagyny aýtdy. Ed: "Men hem şeýle" diýdi.
  Doris munuň hakykat däldigini bilýärdi. Ol munuň hakykat däldigini aýtdy.
  "Sen nädip bilýärsiň?"
  "Men diňe bilýärin."
  Ol fabrikanyň egirme sehinde işleýän wagty, gündizlerine uzyn koridoryň iki tarapynda uçýan rulonlar bilen gurşalan kiçijik asmany görüp bilýärdi. Uzak ýerde, belki derýanyň kenarynda kiçijik bir agaç bölegi, agaç şahasy bardy - ony hemişe görüp bolmaýardy, diňe ýel öwsende. Ýel öwüsýärdi we ony silkýärdi, soňra, şol pursatda ýokary seretseňiz, ony görýärdiňiz. Ol muny on iki ýaşyndan bäri synlap gelýärdi. Köp gezek: "Bir gün daşary çyksam, seredip, şol agajyň nirededigini görerin" diýip pikir edýärdi, ýöne daşary çykanda, bilmeýärdi. Ol muny on iki ýaşyndan bäri synlap gelýärdi. Indi ol on sekiz ýaşyndady. Onuň kellesinde hiç hili sapak ýokdy. Sapyň ýasalan ýerinde uzak wagtlap durandygy üçin aýaklarynda hiç hili sapak galmady.
  Bu ýaş ýigit, gyzyl saçly ýaş ýigit oňa seredip durdy. Greýs ilkinji gezek şol ýerde bolanda, muny bilmeýärdi, Nell hem bilmeýärdi. Ol Ed bilen ilkinji gezek durmuşa çykan däldi. Ed bilmeýärdi.
  Ol mümkin boldugyça bu ýoldan gaça durdy. Ol golaýlaşyp, oňa seretdi. Gyz hem oňa şeýle seretdi.
  Ol Ed bilen taýýarlyk görende, ol we Ed soňra utanjak hiç zat etmediler.
  Ol onuň garaňkyda dürli ýerlere degmegine rugsat berýärdi. Ol rugsat berdi.
  Ol oňa durmuşa çykyp, çagasy bolandan soň, ol muny indi etmedi. Belki, ol munuň ýalňyş boljakdygyny pikir etdi. Ol aýtmady.
  Dorisiň döşleri günortanlyk wagty, ol tegirmende işleýän wagty agyryp başlady. Olar çagany dünýä indirmezden we heniz ony süýtden aýyrmazdan öň yzygiderli agyrýardy. Ol ony süýtden aýyrypdy, ýöne ony süýtden aýyrmady. Ol tegirmende, Ed bilen durmuş gurmazdan öň, gyzyl saçly ýigit gelip oňa seredende, ol gülüpdi. Soňra onuň döşleri biraz agyryp başlady. Şol gün, ol aýlaw çarhynda barýarka we Red Oliweriň tegirmen topary bilen beýsbol oýnaýandygyny görende, ol oňa tomaşa etdi, ol topuň üstünde durdy, topy güýçli urdy we ylgady.
  Onuň ylgaýandygyny görmek gowy boldy. Ol ýaş we güýçlidi. Elbetde, ol ony görmedi. Onuň döşi agyryp başlady. Aýlaw çarhy bilen gezelenç gutaranda, olar düşdüler we ol beýlekilere öýüne gitmeli boljakdygyny aýtdy. "Men öýe gitmeli" diýdi ol. "Men çaga seretmeli".
  Nell we Greýs onuň bilen gitdiler. Olar öýlerine otly ýoly bilen gaýtdylar. Bu has gysga ýoldy. Fanni ilki olar bilen ýola düşdi, ýöne ol adamsy bilen duşuşdy we ol adamsy: "Geliň, galalyň" diýdi, şonuň üçin ol galdy.
  OceanofPDF.com
  ÜÇÜNJI KITAP. ETHEL
  OceanofPDF.com
  1
  
  GURJIÝANYŇ LANGDON ŞÄHERINDEN ETHEL LONG, asla hakyky Günorta aýaly däldi. Ol Günorta aýallarynyň hakyky däbine, iň bolmanda köne däbine degişli däldi. Onuň halky örän hormatly, kakasy örän hormatlydy. Elbetde, kakasy gyzynyň özünden başga bir zat bolmagyny isleýärdi. Ol muny bilýärdi. Ol muny bilýärdi, ýöne kakasynyň görmegi üçin niýetlenen ýylgyryş däldi. Iň bolmanda, ol bilmeýärdi. Ol ony öňküden has köp gynandyrmazdy. "Garyp garry kaka." "Kakasy kynçylyk çekdi" diýip pikir etdi ol. "Durmuş onuň üçin ýabany mustangdy." Kämilsiz ak günorta aýalynyň düýşi bardy. Ol özi hem bu mifi düýbünden ýok etdi. Elbetde, ol bilmeýärdi we bilmek islemeýärdi. Etel kemsiz ak günorta aýalynyň düýşiniň nireden gelýändigini bilýändigine pikir edýärdi. Ol Jorjiýanyň Langdon şäherinde doguldy we iň bolmanda hemişe gözlerini açyk saklaýandygyny pikir edýärdi. Ol erkekler, esasanam Günorta erkekleri barada kinaýalydy. "Olar üçin ak reňkli zenanlyk barada gürrüň etmek, isleýän zatlaryny yzygiderli, adatça goňur reňkli erkeklerden, az töwekgelçilik bilen almak ýeterlik derejede aňsat."
  "Men olaryň birini görkezmek isleýärin."
  "Ýöne näme üçin men alada etmeli?"
  Etel bu barada pikir edende kakasy barada pikir etmeýärdi. Onuň kakasy gowy adamdy. Onuň özi hem gowy däldi. Ol ahlakly däldi. Ol şu günki Günortadaky ak derili adamlaryň tutuş garaýşy, Raýat urşundan soň puritanizmiň Günortada nähili ýaýrandygy barada pikir edýärdi. H.R. Menken ony Merkuriýde "Mukaddes Kitap guşagy" diýip atlandyrdy. Onda dürli jandarlar bardy: garyp ak derililer, gara derililer, ýokary synpdaky ak derililer, ýitiren zadyny saklamaga synanyşýan biraz deli.
  Senagatçylyk iň çirkin görnüşinde gelýär... bularyň hemmesi dindar adamlaryň arasynda garyşýar... özüňi aldamak, akmaklyk... şol bir wagtyň özünde fiziki taýdan owadan ýurtdy.
  Aklar we garalar biri-biri bilen asla mümkin däl gatnaşykda... erkekler we aýallar özlerine ýalan sözleýärler.
  Bularyň hemmesi ýyly, süýji ýerde. Etel hakykatdanam bilmeýärdi, hatda Günorta oba ýerleriniň nähilidigini hem düşünmeýärdi... gyzyl çäge ýollar, toýun ýollar, sosna tokaýlary, ýazda gülleýän Jorjiýa şaftaly baglary. Ol munuň tutuş Amerikanyň iň süýji topragy bolup biljekdigini gowy bilýärdi, ýöne ol şeýle däldi. Amerikada otsuz döwrüň dowamynda ak derili adamlaryň elinden giden seýrek mümkinçiligi... Günortada... nähili ajaýyp bolup bilerdi!
  Etel döwrebapdy. Ýokary, owadan Günorta siwilizasiýasy baradaky köne gürrüňler... jenaplary döretmek, zenanlary döretmek... özi zenan bolmak islemeýärdi... "Şol köne zatlar indi möhüm däl" diýip, käte öz-özüne aýdýardy, kakasynyň durmuş standartlaryny, oňa şeýle zor bilen goýmak isleýän standartlaryny göz öňüne getirýärdi. Belki, ol olary ýok edendigini pikir edýärdi. Etel ýylgyrdy. Bu pikir onuň aňynda berk ornaşypdy, özi ýaly, indi ýaş bolmadyk aýal üçin... ol ýigrimi dokuz ýaşynda... mümkin bolsa, belli bir durmuş stilini ösdürmäge synanyşmaly. Hatda biraz berk bolmak has gowudyr. "Näme etseňizem, özüňizi gaty arzan bermeň" diýip, öz-özüne aýtmagy halaýardy. Onuň öň hem käbir döwürleri bolupdy... keýpi islendik pursatda gaýdyp gelip bilerdi... ol bary-ýogy ýigrimi dokuz ýaşyndady, ahyrsoňy, diri aýal üçin ýeterlik derejede uly ýaşdy... ol howpdan uzakdadygyny gowy bilýärdi... öň hem onuň özünde bermek isleýän örän ýabany we akylsyz döwürleri bolupdy.
  Ony özüm bermek akylsyzlykdyr.
  Onuň kimdiginiň nähili tapawudy bar?
  Bermegiň özi bir zat bolardy. Men bir gardyň üstünden çykmak isleýärin. Onuň aňyrsyndaky zadyň nähili tapawudy bar? Ony ýeňip geçmek bir zat.
  Biperwaý ýaşaň.
  "Bir minut garaş" diýip, Etel öz-özüne aýtdy. Ol muny aýdanda ýylgyrdy. Ol bu biperwaýlygy synap görmän ýaly däldi. Bu netije bermedi.
  Şeýle-de bolsa, ol ýene-de synanyşyp bilerdi. "Käşki ol ýagşy bolsady." Ol geljekde sypaýyçylyk hasaplaýan zadyň özi üçin örän, örän möhüm boljakdygyny duýýardy.
  Indiki gezek ol asla bermez. Bu boýun egmek bolar. Ýa şu, ýa-da hiç zat.
  "Näme üçin? Erkege?" diýip, Etel öz-özünden sorady. "Meniň pikirimçe, aýal bir zada, erkek arkaly bir zada ýetip biljekdigine ynanmaga ýapyşmaly" diýip pikir etdi. Etel ýigrimi dokuz ýaşyndady. Otuz ýaşyňa, soňra bolsa kyrk ýaşyňa ýetýärsiň.
  Özlerini doly gurak duýmaýan aýallar. Dodaklary guraýar, içleri hem guraýar.
  Eger olar boýun egseler, ýeterlik jeza alarlar.
  "Ýöne belki-de biz jeza almak isleýäris."
  "Maňa ur. Maňa ur. Maňa özümi gowy duýdur. Meni owadan et, hatda bir pursatlyk bolsa-da."
  "Meni gülledip goý. Meni gülledip goý."
  Bu tomusda Etel ýene-de özüne gyzyklanma bildirdi. Bu örän ýakymlydy. Iki erkek bardy, biri özünden has ýaş, beýlekisi has uly. Iki erkek tarapyndan... ýa-da, üç ýa-da on iki erkek tarapyndan islenilmegine haýsy aýal begenmez? Ol begenýärdi. Langdonda iki erkek ony islemeýän bolsa, durmuş, ahyrsoňy, örän ýakymsyz bolardy. Birden gyzyklanan we oňa gyzyklanýan iki erkekden kiçisiniň şeýle ýaş, özünden has ýaş, hakykatdanam kämillik ýaşyna ýetmedik bolmagy örän utançlydy, ýöne onuň oňa gyzyklanmagyna şübhe ýokdy. Ol ony gozgady. Ol ony özüne ýakynlaşdyrmak isledi. "Kaş..."
  Pikirler ýüzüp gidýär. Pikirler tolgundyrýar. Pikirler howply we ýakymly. Käwagt pikirler elleriň degmegi ýaly bolýar, şol ýerde seniň degilmegiňi isleýärsiň.
  "Maňa degiň, pikirler. Ýakynlaşyň. Ýakynlaşyň."
  Pikirler ýüzýär. Pikirler tolgundyryjy. Erkegiň pikirleri aýal hakda.
  "Biz hakykaty isleýärismi?"
  "Eger biz ony çözüp bilsek, onda hemme zady çözüp bilerdik."
  Belki, bu döwür hakykata - tehnologiýa, ylmyň - gözi düşmeýän we deli bolan döwürdir. Jorjiýanyň Langdon şäherinden Etel Long ýaly aýallar kitap okaýarlar we pikirlenýärler ýa-da pikirlenmäge synanyşýarlar, käte erkekleriň azatlygyndan aýry täze azatlygy arzuw edýärler.
  Erkek Amerikada şowsuz boldy, indi aýallar bir zady synap görýärler. Olar hakykymydy?
  Galyberse-de, Etel diňe Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäheriniň önümi däldi. Ol Demirgazyk kollejinde okady we amerikan intellektuallary bilen garyşdy. Günorta ýatlamalary onuň ýadynda galdy.
  Goňur reňkli zenanlaryň we gyzlaryň çagalyk we aýal bolmak tejribesi.
  Günortanyň ak tenli aýallary, ulalyp, hemişe aňly, käbir inçe manyda goňur reňkli aýallar... uly billi aýallar, ahlaksyz, uly döşli aýallar, daýhan aýallary, gara bedenli aýallar...
  Olarda erkekler üçin bir zat bar, goňur we ak...
  Faktlaryň yzygiderli inkär edilmegi...
  Meýdanlardaky garaýagyz aýallar, meýdanlarda işleýärler... şäherlerdäki garaýagyz aýallar, hyzmatkär bolup... öýlerde... başlarynda agyr sebetler bilen köçelerde ýöreýän garaýagyz aýallar... billerini sallap.
  Yssy günorta...
  Inkär etmek. Inkär etmek.
  "Ak derili aýal hemişe okaýan ýa-da pikir edýän ahmak bolup biler." Ol öz-özünden başga zat edip bilmeýär.
  "Ýöne men köp zat etmedim" diýip, Etel öz-özüne aýtdy.
  Ol birden gyzyklanyp başlan ýaş ýigidiň ady Oliwerdi we ol demirgazykdan, şol ýerde hem kollejde okaýan ýerinden Langdona gaýdyp gelipdi. Ol dynç alyşyň başynda däl-de, iýul aýynyň ahyrynda giç gelipdi. Ýerli gazet onuň mekdepdäki dosty bilen Günbatara gidip, indi öýüne gaýdyp gelendigini habar berdi. Ol Eteliň işleýän Langdon jemgyýetçilik kitaphanasyna gelip başlady. Ol geçen gyşda açylan täze Langdon jemgyýetçilik kitaphanasynyň kitaphanaçysydy.
  Ol ýaş Gyzyl Oliwer hakda pikir etdi. Şübhesiz, ol şol tomusda Lengdona gaýdyp gelende, ony ilkinji gezek gören pursatyndan bäri oňa begenýärdi. Bu tolgunma onuň üçin täze bir üýtgeşiklige öwrüldi. Ol öň hiç haçan erkek hakda şeýle duýgy duýmandy. "Meniň pikirimçe, men enelik alamatlaryny görkezip başladym" diýip pikir etdi. Ol öz pikirlerini we duýgularyny seljermek endigine eýe bolupdy. Oňa bu ýarady. Bu oňa özüni ýetişen duýdurdy. "Şeýle ýaş ýigidiň durmuşynda kyn döwür" diýip pikir etdi. Iň bolmanda ýaş Gyzyl Oliwer Lengdondaky beýleki ýaş ýigitler ýaly däldi. Ol geň galan ýalydy. Şeýle hem, ol fiziki taýdan nähili güýçli görünýärdi! Ol birnäçe hepde bäri günbatar fermasynda bolupdy. Ol goňur we sagdyn görünýärdi. Ol ýene-de mekdebe gitmezden öň ejesi bilen biraz wagt geçirmek üçin Lengdona öýüne gelipdi.
  "Belki, men özümem biraz köne bolanym üçin oňa gyzyklanýaryn" diýip, Etel pikir etdi.
  "Men biraz açgöz. Ol dişläp iýmek isleýän berk, täze miwe ýaly."
  Eteliň pikiriçe, ýaş ýigidiň ejesi örän geň bir aýaldy. Ol Rediň ejesi barada bilýärdi. Bütin şäher onuň barada bilýärdi. Ol Rediň geçen ýyl, Demirgazyk orta mekdebinde birinji ýylyndan we kakasy doktor Oliweriň aradan çykmagyndan soň öýde bolanda, Lengdon pagta fabrikasynda işleýändigini bilýärdi. Eteliň kakasy Rediň kakasyny, hatda Rediň atasyny hem tanaýardy. Longhausdaky stoluň başynda ol Rediň şähere gaýdyp gelmegi barada gürrüň berdi. "Men şol ýaş Oliweriň öýüni görýärin. Onuň kakasyndan ýa-da ejesinden has köp atasyna meňzeýändigine umyt edýärin."
  Red käte agşam kitaphana gidende, Etel ony barlaýardy. Ol eýýäm güýçli adamdy. Onuň nähili giň eginleri bardy! Onuň uly kellesi gyzyl saçlary bilen örtülendi.
  Ol, görnüp duran ýaly, durmuşa örän çynlakaý garaýan ýaş ýigitdi. Etel onuň şeýle ýigitleri halaýandygyny pikir edýärdi.
  "Belki şeýledir, belki däl." Şol tomusda ol örän utanjaň boldy. Ol özünde bu häsiýeti halamaýardy; ol has ýönekeý, hatda ilkibaşdaky... ýa-da butparaz bolmak isleýärdi.
  "Belki, meniň otuz ýaşymyň golaýlamagy sebäplidir." Ol otuz ýaşyň dolmagynyň aýal üçin öwrülişik nokadydygyny aňyna getiripdi.
  Bu pikir onuň okaýşyndan hem gelip çykyp bilerdi. Jorj Mur... ýa-da Balzak.
  Bu pikir... "Ol eýýäm ýetişdi. Ol ajaýyp, ajaýyp.
  "Ony çykar. Dişle. Iý. Oňa zyýan ýetir."
  Ol düýbünden şeýle aýdylmady. Bu öz içine alýan düşünjedi. Ol muny edip bilýän, synap görmäge het edýän amerikan erkeklerini aňladýardy.
  Nadan adamlar. Batyr adamlar. Mert adamlar.
  "Bularyň hemmesi okalýan zat... aýallar aýaga galmaga, meseleleri öz ellerine almaga synanyşýarlar. Medeniýet, şeýlemi?"
  Eteliň we Gyzyl Oliweriň atasy bolan Köne Günorta okamaýardy. Olar Gresiýa barada gürrüň edýärdiler we öýlerinde grek kitaplary bardy, ýöne olar ygtybarly kitaplardy. Olary hiç kim okamaýardy. Meýdanlarda at çapyp, gullara erk edip bilýän wagtyňyz näme üçin okamaly? Sen şazada. Şazada näme üçin okamaly?
  Köne Günorta öldi, ýöne ol asla şa ölümi ýaly ölmedi. Ol bir wagtlar demirgazyk söwdagärlerine, pul çalşyjylaryna we önüm öndürijilerine çuňňur, şazada ýaly ýigrenç bilen garaýardy, ýöne indi özi doly fabriklere, pula, dükançylyk işine çekilýärdi.
  Ýigrenmek we öýkünmek. Elbetde, çaşdyrýar.
  "Özümi gowy duýýarynmy?" diýip, Etel özünden soramaly boldy. Görünüşine görä, ol ýaş ýigidi göz öňüne getirip, onuň durmuşy öz eline almak isleýändigini pikir etdi. "Hudaý bilýär, men hem bilýärin." Red Oliwer öýüne gaýdyp gelip, kitaphana ýygy-ýygydan gelip başlandan soň we ony tanaýandan soň - özi hem muny başardy - ýagdaý käte kagyz böleklerine çyzgy ýazýan derejä ýetdi. Ol gyz sorasa, görkezmekden utanjak goşgular ýazdy. Gyz soramady. Kitaphana hepdede üç agşam açykdy we şol agşamlarda ol diýen ýaly hemişe gelýärdi.
  Ol biraz geň galdyryjy ýagdaýda okamak isleýändigini düşündirdi, ýöne Etel onuň düşünendigini pikir etdi. Sebäbi, Etel ýaly, ol hem özüni şäheriň bir bölegi hökmünde duýmaýardy. Onuň ýagdaýynda, azyndan bölekleýin, ejesi sebäpli bolmagy mümkin.
  "Ol bu ýerde özüni ýersiz duýýar, men hem şeýle" diýip, Etel pikir etdi. Ol onuň ýazýandygyny bilýärdi, sebäbi bir gije ol kitaphana gelip, tekjeden kitap alanda, stoluň başyna oturdy we kitaba seretmän ýazyp başlady. Ol özi bilen ýazuw planşetini getirdi.
  Etel kitaphananyň kiçijik okaýyş zalynda aýlanyp ýördi. Kitap tekjeleriniň arasynda durup, onuň egninden seredip biljek ýeri bardy. Ol Günbatardaky dostuna, erkek dostuna hat ýazypdy. Ol goşgy ýazmakda öz güýjüni synap görüpdi. "Olar gaty gowy däldi" diýip, Etel pikir etdi. Ol diňe bir ýa-da iki gezek gowşak synanyşyk görüpdi.
  Şol tomusda ilkinji gezek öýüne gaýdyp gelende - Günbatardan gelen dostuna - özi bilen kollejde okaýan oglana - baryp görenden soň, Red oňa gürrüň berdi - ol onuň bilen wagtal-wagtal, utanjaňlyk bilen, höwes bilen, ýaş ýigidiň oglanlyk höwesi bilen gürleşýärdi, onuň ýanynda ol duýgudaş, ýöne özüni ýaş we ýeterliksiz duýýar - kollejiň beýsbol toparynda hem oýnaýan oglan. Red tomsuň başynda kakasynyň Kanzas fermasynda işleýärdi... Ol meýdan gününde boýny we elleri ýanyp, Lengdona öýüne gaýdyp geldi... bu hem gowy boldy. Etel... ilkinji gezek öýüne gaýdyp gelende, iş tapmakda kynçylyk çekdi. Howa örän yssydy, ýöne kitaphana sowukdy. Binada kiçijik hajathana bardy. Ol içeri girdi. Ol we Etel binada ýeke galdylar. Ol ylgap baryp, onuň ýazanlaryny okady.
  Duşenbe günidi we ol "ýekşenbe güni" ýeke özi gezip ýördi. Ol hat ýazdy. Kime? Hiç kime däl. "Eziz Näbelli" diýip ýazdy we Etel sözleri okap ýylgyrdy. Onuň ýüregi gaçdy. "Ol aýal isleýär. Meniň pikirimçe, her bir erkek şeýle edýär."
  Erkekleriň nähili geň pikirleri bardy - gowy pikirler. Başga-da köp görnüşleri bardy. Etel hem olaryň barada bilýärdi. Bu ýaş, süýji jandaryň höwesleri bardy. Olar bir zada ýetmäge synanyşýardylar. Şeýle erkek hemişe içki açlygyny duýýardy. Ol bir aýalyň ony kanagatlandyryp biljekdigine umyt edýärdi. Eger onuň aýaly bolmasa, ol özüniň birini döretmäge synanyşýardy.
  Red synanyşdy. "Eziz Näbelli." Ol nätanyş adama ýalňyz direlişi barada gürrüň berdi. Etel çalt okady. Girýän hajathanasyndan gaýdyp gelmek üçin, ol gysga koridordan ýöräp gitmelidi. Ol onuň aýak seslerini eşiderdi. Ol gaçyp bilerdi. Oglanyň durmuşyna şeýle göz aýlamak gyzyklydy. Ahyrsoňy, ol diňe oglandy.
  Ol näbelli bir adama öz güni, ýalňyzlyk güni barada ýazdy; Eteliň özi Jorjiýa şäherindäki ýekşenbe günlerini ýigrenýärdi. Ol ybadathana gidýärdi, ýöne gitmegi ýigrenýärdi. Wagyzçynyň samsykdygyny pikir etdi.
  Ol bularyň hemmesini oýlandy. Eger ýekşenbe günleri bu ýerde ybadathana gidýän adamlar hakykatdanam dindar bolsady, diýip pikir etdi. Olar şeýle däldi. Belki, bu onuň kakasydyr. Onuň kakasy Jorjiýa okrugynyň kazysydy we ýekşenbe günleri ýekşenbe mekdebinde mugallymçylyk edýärdi. Şenbe agşamlary ol hemişe ýekşenbe mekdebiniň sapaklary bilen meşguldy. Ol synaga taýýarlanýan oglan ýaly hereket edýärdi. Etel ýüz gezek pikir etdi: "Ýekşenbe günleri bu şäherde howada şeýle ýalan din bar. Ýekşenbe günleri bu Jorjiýa şäherinde howada agyr we sowuk bir zat bardy, esasanam ak derili adamlaryň arasynda. Ol gara derilileriň arasynda bir zat bardygyna pikir etdi. Olaryň dini, ak derililerden kabul eden amerikan protestant dini... belki, olar ondan bir zat çykarypdyrlar."
  Ak däl. Günorta öň nähili bolsa-da, pagta zawodlarynyň peýda bolmagy bilen ol - Langdon, Jorjiýa ýaly şäherler - Ýanki şäherlerine öwrüldi. Hudaýa birhili täsir etdi. "Bolýar, size hepdede bir gün bereris. Biz ybadathana gideris. Biz ybadathanalaryň işini dowam etdirmek üçin ýeterlik pul goýarys."
  "Munuň öwezine, şu ýerde ýaşaýşymyzy, şu pagta zawodyny, şu dükany ýa-da şu hukuk edarasyny dolandyryp ýaşaýşymyzy dowam etdirýänimizde bize jenneti berýärsiňiz..."
  "Ýa şerif, ýa-da şerifiň orunbasary, ýa-da gozgalmaýan emläk bilen meşgullanmaly."
  "Bularyň hemmesini çözüp, öz wezipämizi ýerine ýetirenimizde, bize jenneti berýärsiň."
  Etel Long ýekşenbe günleri şäheriň howasynda bir zatlaryň bardygyny duýýardy. Bu duýgudaş adamyň göwnüne degýärdi. Etel özüni duýgudaş hasaplaýardy. "Men nädip henizem duýgudaşdygymy düşünmeýärin, ýöne şeýledigine ynanýaryn" diýip pikir etdi. Ol ýekşenbe günleri şäherde bir çyglylyk bardygyny duýýardy. Ol jaýlaryň diwarlaryna aralaşýardy. Ol jaýlara aralaşýardy. Bu Etele agyrdy, oňa agyrdy.
  Ol kakasy bilen bir wakany başdan geçirdi. Bir gezek, ýaş wagty, ol örän işjeň adamdy. Ol kitap okaýardy we başgalaryň hem kitap okamagyny isleýärdi. Birdenkä ol okamagy bes etdi. Sanki ol pikir etmegi bes etdi, pikirlenmek islemedi. Günortalylar muny hiç haçan boýun almasalar-da, Günortanyň Demirgazyga ýakynlaşmagynyň bir usuly şudy. Pikirlenmän, gazet okamagy, yzygiderli ybadathana gitmegi... hakyky dindar bolmagy bes etmegi... radio diňlemegi... raýat klubuna goşulmagy... ösüş üçin höweslendiriji.
  "Pikir etme... Munuň hakyky manysy barada pikirlenip başlarsyň."
  Şol bir wagtyň özünde, günorta topragyny gazana salyň.
  "Siz günortalylar öz günorta meýdanlaryňyza... ýerleriň we şäherleriň köne, ýarym ýabany, geň gözelligine dönüklik edýärsiňiz."
  "Pikir etme. Pikirlenmäge het etme."
  "Ýankiler ýaly boluň, gazet okyjylaryňyz, radio diňleýjileriňiz."
  "Reklama. Pikir etme."
  Eteliň kakasy ýekşenbe günleri Eteliň kilise gitmegini berk talap etdi. Bu düýbünden berk talap däldi. Bu berk talap etmegiň ýarym erbet imitasiýady. "Sen gowy" diýip, ol gutarnykly görnüşde aýtdy. Ol hemişe gutarnykly bolmaga synanyşýardy. Sebäbi onuň şäher kitaphanaçysy hökmündäki wezipesi ýarym hökümete degişlidi. "Sen aýtmasaň, adamlar näme diýer?" Kakasy şuny göz öňünde tutýardy.
  "Eý, Hudaýym," diýip pikir etdi. Şeýle-de bolsa, ol gitdi.
  Ol öýe köp kitaplaryny getirdi.
  Ol kiçiräk wagty, kakasy onuň bilen intellektual baglanyşyk tapyp bilerdi. Häzir ol muny edip bilmeýärdi. Onuň köp amerikan erkekleriniň, belki-de amerikan erkekleriniň köpüsiniň başyna gelen zat onuň başyna hem gelipdi. Amerikaly adamyň durmuşynda bir pursat geldi, ol öz ýerinde galypdy. Näme üçindir, ähli intellektuallyk onuň içinde ölipdi.
  Şondan soň, ol diňe pul gazanmak ýa-da abraýly bolmak, ýa-da eger ol höwesli erkek bolsa, aýallary özüne çekmek ýa-da kaşaň ýaşamak barada pikir edýärdi.
  Amerikada ýazylan sansyz kitaplar, köp oýunlar we filmler hem hut şuňa meňzeşdi. Olaryň ählisi diýen ýaly hakyky durmuşdaky käbir meseleleri, köplenç gyzykly meseleleri beýan edýärdi. Olar şu ýere çenli baryp ýetdiler we soňra öz ýollarynda galyp galdylar. Olar özleri duş gelmejek bir meseläni beýan etdiler we soňra birden kerevit tutmaga başladylar. Olar birden durmuşa şadyýan ýa-da optimistik garaýşda, şuňa meňzeş zatlarda peýda boldular.
  Eteliň kakasy Jennet barada diýen ýaly ynamlydy. Iň bolmanda, ol hut şuny isleýärdi. Ol berk niýetlidi. Etel öýüne, beýleki kitaplarynyň arasynda, Jorj Muruň "Kerit Krik" atly kitabyny hem getirdi.
  "Bu Mesih baradaky hekaýa, täsirli we ýumşak hekaýa" diýip, ol pikir etdi. Bu hekaýa oňa täsir etdi.
  Mesih eden işinden utandy. Mesih dünýä çykdy, soňra aşak düşdi. Ol durmuşyna garyp çopan oglan hökmünde başlady we şol elhenç döwürden soň, özüni Hudaý diýip yglan edeninden, adamlary ýoldan çykaryp ýörenden, adamlar ony ölmek üçin haça asyp: "Meniň yzymdan gel. Meniň yzymdan ýör" diýip gygyranyndan soň...
  Jorj Muruň ajaýyp kitabynda ol ölmedi. Baý bir ýaş ýigit oňa aşyk boldy we ony diri, ýöne elhenç derejede şikeslendirilen halda haçdan düşürdi. Ol adam ony sagaltdy, direltdi. Ol adamlardan daşlaşyp, ýene-de çopan boldy.
  Ol eden işinden utanýardy. Ol uzak geljegi garaňky görýärdi. Utanç ony sarsdyrdy. Ol uzak geljege seredip, başlan zadyny görýärdi. Ol Jorjiýanyň Langdon şäherini, Jorjiýanyň Langdon şäherindäki degirmen eýesi Tom Şowy görýärdi... ol Onuň ady bilen alnyp barylýan uruşlary, täjirçilikleşdirilen ybadathanalary, pul bilen dolandyrylýan senagat ýaly ybadathanalary, ybadathanalaryň adaty adamlara, zähmete ýüz öwürýändigini görýärdi. Ol ýigrenç we akmaklygyň dünýäni nähili gurşap alandygyny görýärdi.
  "Men sebäpli. Men adamzada Jennet baradaky bu gülkünç arzuwy berdim, olaryň gözlerini ýerden sowdum."
  Mesih gaýdyp geldi we çöl depeleriniň arasynda ýene-de ýönekeý, näbelli çopan boldy. Ol gowy çopandy. Gowy goç ýoklugy sebäpli sürüler azalyp, birini gözläp gitdi. Birini atyp, garry ene guzularyna täze jan bermek üçin. Bu nähili ajaýyp güýçli, süýji adam hekaýasydy. "Kaşki meniň öz göz öňüne getirmegim şeýle giň we erkin bolup bilsedi" diýip, Etel pikir etdi. Bir gün, iki-üç ýyl aradan çykandan soň kakasynyň öýüne gaýdyp gelip, kitaby gaýtadan okap başlanda, Etel birden kakasy bilen bu barada gürleşmäge başlady. Oňa has ýakynlaşmak üçin geň bir isleg duýdy. Oňa bu hekaýany gürrüň bermek isledi. Ol synanyşdy.
  Ol bu tejribäni tiz ýatdan çykarmazdy. Birden onuň kellesine bir pikir geldi. "Awtor bolsa Onuň haçda ölmändigini aýdýar."
  "Hawa. Meniň pikirimçe, Gündogarda şeýle gadymy bir hekaýa aýdylýar. Irlandiýaly ýazyjy Jorj Mur ony alyp, ösdürdi."
  "Ol ölmedi we gaýtadan doguldy?"
  "Ýok, tende däl. Ol gaýtadan dogulmady."
  Eteliň kakasy oturgyjyndan turdy. Agşam düşüpdi, kakasy bilen gyzy öýüň eýwanynda bile oturypdylar. Ol reňki akardy. "Etel." Onuň sesi ýitidi.
  - Bu barada birjik-de gürrüň berme, - diýdi ol.
  "Näme üçin?"
  "Näme üçin? Hudaýym," diýdi ol. "Ümit ýok. Eger Mesih tende direlmese, umyt ýok."
  Ol diýjek boldy... elbetde, ol näme diýjek bolandygynyň üstünde oýlanmady... şu ýerde, şu şäherde ýaşan durmuşym şeýle geň, süýji we sagaldyjy zat welin, onuň şemiň öçmegi ýaly doly we düýbünden öçmegine çydap bilmeýärin.
  Nähili geň galdyryjy egoizm we Eteliň kakasynyň asla egoist däldigi has-da geň galdyryjy. Ol hakykatdanam kiçigöwünli, örän kiçigöwünli adamdy.
  Şeýlelikde, Red Oliweriň ýekşenbe güni bardy. Etel kitaphananyň hajathanasynda onuň ýazanlaryny okady. Etel ony çalt okady. Ol derýanyň ugrundan geçýän demir ýol boýunça şäherden birnäçe mil ýöräp çykypdy. Soňra ol bu barada ýazdy, diňe bir hyýaly aýala ýüzlendi, sebäbi onuň aýaly ýokdy. Ol bu barada bir aýala aýtmak isledi.
  Ol ýekşenbe güni Lengdonda onuňky ýaly duýdy. "Men şähere çydap bilmedim" diýip ýazdy. "Adamlar ak ýürekli bolanda, iş günleri has gowy bolýar."
  Şonuň üçin ol hem pitneçidi.
  "Olar biri-birine ýalan sözläp, biri-birini aldasalar, has gowy bolýar."
  Ol şäherdäki uly adam, degirmen eýesi Tom Şou hakda gürrüň berýärdi. "Ejem onuň ybadathanasyna gitdi we men onuň bilen gitmegi teklip etmelidigimi duýdum, ýöne gidip bilmedim" diýip, ol ýazdy. Ol öýden çykýança düşeginde garaşdy, soňra ýeke özi çykdy. Ol Tom Şou we aýalynyň uly awtoulagynda Preswiterian ybadathanasyna barýandyklaryny gördü. Bu Eteliň kakasynyň degişli bolan we ýekşenbe mekdebinde mugallymçylyk edýän ybadathanasydy. "Tom Şowyň bu ýerde garyplaryň zähmeti bilen baýaandygyny aýdýarlar. Onuň baýamagyň meýilnamasyny görmek has gowy. Onuň halk üçin edýän işleri barada özüne ýalan sözleýändigini görmek, onuň şeýle ýagdaýda ybadathana gidýändigini görmekden has gowy."
  Iň bolmanda Eteliň kakasy hiç haçan Amerikan sahnasynyň, Günorta Amerikanyň täze senagatlaşan sahnasynyň täze hudaýlaryna şübhelenmezdi. Ol hatda özüne-de het edip bilmezdi.
  Bir ýaş ýigit demir ýol boýunça şäherden çykyp, şäherden birnäçe mil daşarda relsden çykdy we özüni sosna tokaýlygynda tapdy. Ol tokaý we sosna tokaýynyň aňyrsyndaky agaçlaryň arasyndan görünýän gyzyl Jorjiýa topragy barada goşgy ýazdy. Bu ýekşenbe güni tebigat bilen ýeke galan bir ýigit, şäheriň galan bölegi ybadathanada bolanda, kiçijik bir bapdy. Etel ybadathanadady. Ol Red bilen bolmagyny arzuw edýärdi.
  Ýöne, eger ol onuň bilen bolsa... Onuň pikirlerinde bir zat oýandy. Ol ýazyp duran arzan galam planşetinden kagyz listlerini goýup, stoluna gaýdyp geldi. Gyzyl hajathanadan çykypdy. Ol bäş minutlap şol ýerde bolupdy. Eger ol onuň bilen sosna tokaýynda bolsady, eger ol hat ýazýan näbelli aýal bolsady, eger ol özi bolsady. Belki, ol muny özi ederdi. "Men örän, örän gowy bolup bilerdim."
  Şol wagt, belki, bu barada ýazylmazdy. Planşetde ýazylan sözlerde onuň öz düşen ýeriniň hakyky manysyny beýan edendigi şübhesizdi.
  Eger ol onuň bilen birlikde, sosna tokaýyndaky iňňeleriň üstünde onuň ýanynda ýatsa, ol elleri bilen oňa degip bilerdi. Bu pikir onuň içinden azajyk titräp gitdi. "Men ony isleýärinmikä diýip pikir edýärin?" diýip, şol gün özünden sorady. "Bu biraz gülkünç ýaly" diýip, öz-özüne aýtdy. Ol ýene ýazuw otagyndaky stoluň başynda oturyp, ýazýardy. Wagtal-wagtal ol gyz tarapyna seredýärdi, ýöne gyzyň gözleri onuň gözlerinden gaça durdy, ol bolsa seredýärdi. Gyzyň bu meseläni çözmegiň özüne mahsus zenan usuly bardy. "Men heniz size hiç zat aýtmaga taýyn däl. Ahyrsoňy, siz bu ýere bir hepdeden hem az wagt bäri gelýärsiňiz."
  Eger ol ony eýelän bolsa we ony eýelän bolsa, eger synanyşmaga karar beren bolsa, ony eýeläp biljekdigini eýýäm duýsa, ol agaçlar, asman we agaçlaryň aňyrsyndaky gyzyl meýdanlar barada, şeýle hem pagta zawodynyň millioneri Tom Şow barada pikir etmezdi, ol uly awtoulagynda ybadathana gidip, özüne garyp we pespäl Mesihe sežde etmek üçin gidýändigini aýtýardy.
  "Ol meni pikir ederdi" diýip, Etel pikir etdi. Bu pikir oňa ýarady we belki-de, ol ondan has ýaş bolany üçin, ony hem güldürdi.
  Şol tomus öýüne gaýdyp gelen Red ýerli dükanda wagtlaýyn işe girdi. Ol ol ýerde köp galmady. "Men satyjy bolmak islemeýärin" diýip, öz-özüne aýtdy. Ol degirmene gaýdyp geldi we işçilere mätäç bolmasalar-da, ony yzyna işe aldylar.
  Ol ýerde has gowydy. Belki, olar degirmende: "Kynçylyk ýüze çyksa, ol dogry tarapda bolar" diýip pikir edýärdiler. Söwda etrabynyň gutarýan ýerinde köne kerpiç jaýda ýerleşýän kitaphananyň penjiresinden Etel käwagt agşam Rediň Esasy köçeden ýöräp barýanyny görýärdi. Degirmenden Oliweriň öýüne çenli uzak ýol bardy. Etel eýýäm agşamlyk naharyny iýipdi. Red kombinezon geýýärdi. Ol agyr iş ädikleri geýýärdi. Degirmen topary top oýnanda, ol gitmek isleýärdi. Ol, onuň şäherde geň, ýeke bir şahsyýetdigini pikir edýärdi. "Meniň ýaly" diýip pikir edýärdi. Ol şäheriň bir bölegidi, ýöne onuň däldi.
  Rediň bedeninde ýakymly bir zat bardy. Etele onuň erkin yranmagy ýaraýardy. Ol bir gün işden soň ýadaw bolanda-da, şeýle galýardy. Onuň gözleri oňa ýaraýardy. Ol agşam işden öýüne gaýdyp gelende kitaphananyň penjiresiniň ýanynda durmagy endik edipdi. Onuň gözleri günorta şäheriň gyzgyn köçesinden şol ýoldan ýöreýän ýaş ýigidi synlady. Açyk aýtsam, ol onuň bedenini aýalynyňky bilen deňeşdirip pikir etdi. Belki, men şuny isleýärin. Eger ol biraz uly bolsady. Onuň içinde isleg bardy. Isleg onuň bedenine aralaşdy. Ol bu duýgyny bilýärdi. Men öň şeýle zatlary gowy çözüp bilmedim diýip pikir etdi. Onuň bilen şansly bolup bilerinmi? Eger onuň yzyndan gitsem, ony tutup bilerin. Ol hasaplaýan pikirinden biraz utandy. Eger durmuş gurmak meselesinde bolsa. Şeýle bir zat. Ol menden has ýaş. Bu işlemez. Bu absurddy. Ol ýigrimi ýaşdan uly oglan bolup bilmezdi diýip pikir etdi.
  Ol gyzyň özüne näme edendigini ahyrsoňy biljekdigine diýen ýaly ynanýardy. "Eger synanyşsam, şeýle edip bilerin". Ol her agşam, işden soň we kitaphana açyk wagty şol ýere gidýärdi. Ol gyz hakda pikirlenip başlanda, bu onuň fabrikada ýene bir hepde işläp başlan wagtydy... mekdebe gaýdyp gitmezden öň şäherde ýene alty ýa-da sekiz hepde galmalydy... eýýäm, belki-de, oňa näme edilendigini doly düşünmese-de, onuň hakda pikirler bilen ýanýardy... "Eger synanyşsam näme?" Hiç bir aýalyň ony tutmandygy bellidi. Etel onuň ýaly ýaş, ýeke erkek üçin hemişe akylly aýalyň boljakdygyny bilýärdi. Ol özüni örän akylly hasaplaýardy. "Meniň geçmişdäki ýazgylarymda näme meni akylly hasaplaýandygyny bilmeýärin, ýöne men şeýle pikir edýärin" diýip, ol Red Oliweriň ýanyndan geçip barýarka kitaphananyň penjiresiniň ýanynda durup, görüp-görmän pikir etdi. "Eger aýal gowy bolsa, başga bir aýal tarapyndan bahalandyrylmadyk islendik erkek bilen tanyşyp biler". Ol kiçijik oglan hakda pikirlerinden ýarym utanýardy. Ol öz pikirlerine güldi.
  OceanofPDF.com
  2
  
  E TEL LONGYŇ GÖZLERI geň galdyryjydy. Olar ýaşyl-gök we gatydy. Soňra bolsa ýumşak gök reňke öwrüldi. Ol aýratyn duýgudaş däldi. Ol gaty sowuk bolup bilýärdi. Käwagt ýumşak we boýun egiji bolmak isleýärdi. Ony otagda, uzyn, inçe, bedenli göreniňizde, saçlary gara reňkde görünýärdi. Yşyk geçende, ol gyzyl reňke öwrülýärdi. Ýaşlygynda ol özüne çekiji oglan, tolgundyryjy we gyzgyn gyzgyn çagady. Ol ulalanda, eşiklere höwes döredýärdi. Ol hemişe mümkinçiliginden has gowy eşikleri geýmek isleýärdi. Käwagt ol moda dizaýner bolmagy arzuw edýärdi. "Men başaryp bilerin" diýip pikir etdi. Köp adamlar ondan biraz gorkýardylar. Eger ol olaryň ýakynlaşmagyny islemese, olary daşda saklamagyň öz usuly bardy. Özüne çekýän we öňe gitmeýän käbir erkekler ony ýylana meňzedýärdiler. "Onuň ýylan gözleri bar" diýip pikir etdiler. Eger özüne çekýän erkek hatda birneme duýgudaş bolsa, ony gaharlandyrmak aňsatdy. Bu hem ony biraz gaharlandyrdy. "Meniň isleglerime üns bermeýän gödek adam gerek öýdýän" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Şol tomusda, Red Oliwer her mümkinçilikde kitaphana baryp, ony özi hakda pikir edip başlandan soň, ol köplenç onuň özüne seredýändigini görüp, hemmeleri çagyrandyklaryny pikir ederdi.
  Ol Günbatarda ýaş ýigit bilen, tomsuň başynda dostynyň kakasynyň Kanzasdaky fermasynda işleýän dosty bilen bardy we, ýaşlarda köplenç bolşy ýaly, aýallar barada köp gürrüň edilýärdi. Aýallar baradaky gürrüňler ýaşlaryň durmuşynda näme etmelidigi baradaky gürrüňler bilen garyşdy. Iki ýaş ýigit hem häzirki zaman radikalizminden täsirlendi. Olar muny kollejde öwrenipdiler.
  Olar tolgunýardylar. Bir ýaş professor bardy - ol esasanam Redi gowy görýärdi - köp gürleýärdi. Ol oňa kitaplar - marksistik kitaplar, anarhist kitaplar berdi. Ol amerikan anarhisti Emma Goldmanyň muşdagydy. "Men onuň bilen bir gezek duşuşdym" diýdi ol.
  Ol Orta Günbatardaky kiçi senagat şäherinde ýerli intelligensiýanyň kiçijik, garaňky otagda ýygnanan duşuşygyny beýan etdi.
  Emma Goldman çykyş etdi. Soňra Ben Reitman, iri boýly, batyrgaý we şowhunly görnüşli bir adam, tomaşaçylaryň arasyndan geçip, kitap satdy. Adamlar aýalyň batyrgaý çykyşlaryndan, batyrgaý pikirlerinden biraz tolgundylar, biraz gorkdular. Garaňky agaç basgançak zala aşak düşdi we kimdir biri kerpiç getirip, ony aşak zyňdy.
  Ol basgançaklardan aşak düşdi - bum, bum we kiçi zaldaky tomaşaçylar...
  Tomaşaçylardaky erkekler we aýallar aýaklaryna sekirýärler. Solgun ýüzler, titräp duran dodaklar. Olar zalyň partladylandygyny pikir etdiler. Şol wagt henizem talyp bolan professor Emma Goldmanyň kitaplaryndan birini satyn alyp, Red berdi.
  "Olar seni 'Gyzyl' diýýärler, şeýlemi? Bu örän möhüm at. Näme üçin sen rewolýusiýaçy bolmaýarsyň?" diýip sorady. Ol şeýle soraglary berdi we soňra güldi.
  "Biziň kollejlerimiz eýýäm ýaş obligasiýa satyjylaryny, köp ýuristleri we lukmanlary taýýarlady." Rediň geçen tomusy Günortadaky pagta zawodynda işçi bolup işländigini aýdanda, ol örän begendi. Ol iki ýaş ýigidiň - Rediň we onuň dosty, ýaş Günbatar fermeri Neil Bredliniň - özlerini haýsydyr bir sosial özgertmelere bagyşlamalydygyna, açyk sözli sosialistler ýa-da hatda kommunistler bolmalydygyna ynanýardy we Rediň mekdebi gutaranda işçi bolup galmagyny isleýärdi.
  "Adamzada getirip biljek peýdaňyz üçin muny etmeň" diýdi ol. "Adamzat diýen zat ýok. Diňe şu millionlarça adamyň hemmesi geň, düşündirip bolmajak ýagdaýda.
  "Men size radikal bolmagy maslahat berýärin, sebäbi Amerikada radikal bolmak biraz howply we has-da howply bolar. Bu bir başdan geçirme. Bu ýerde durmuş örän howpsuz. Bu örän içgysgynç."
  Ol Rediň gizlin ýazmak isleýändigini bildi. "Bolýar," diýdi ol şadyýanlyk bilen, "işçi bolup gal. Bu uly orta synp ýurdunda iň uly başdan geçirme bolup biler - garyp galmak, aňly ýagdaýda adaty adam, işçi we uly mör-möjek däl... alyjy ýa-da satyjy bolmagy saýlamak." Iki ýigidiň aňynda çuňňur täsir galdyran ýaş professoryň özi hem gyzjagaz ýalydy. Belki, onda gyzjagaz ýaly bir zat bardy, ýöne eger bu hakykat bolsa, ol muny gowy gizläpdi. Ol özi garyp ýigitdi, ýöne işçi bolmak üçin hiç haçan ýeterlik derejede güýçli bolmandygyny aýtdy. "Men katib bolmalydym," diýdi ol, "men işçi bolup synanyşdym. Bir gezek Orta Günbatar şäherinde kanalizasiýa gazmak üçin işe girdim, ýöne çydap bilmedim." Ol Rediň bedenine haýran galýardy we käwagt haýran galýandygyny bildirip, Rediň bedenini oňaýsyz ýagdaýa salýardy. "Bu ajaýyp," diýdi ol, Rediň arkasyna degip. Ol Rediň bedenine, döşüniň adatdan daşary çuňlugyna we giňligine degişlidi. Onuň özi kiçi we inçe, guş ýaly ýiti gözleri bardy.
  Şol tomusyň başynda Red Western Farmda bolanda, ol we onuň dosty, şeýle hem top oýnaýan Neil Bredli käwagt agşamara Kanzas-Siti şäherine awtoulag bilen gidýärdiler. Neiliň heniz mekdep mugallymy ýokdy.
  Soňra onuň biri bardy, mekdep mugallymy. Ol gyzy bilen ýakynlygyny beýan edýän gyzyl hatlar ýazdy. Ol gyzy aýallar barada pikirlenmäge, öň hiç haçan bolmadyk ýaly bir aýaly islemäge mejbur etdi. Ol Etel Longa seretdi. Onuň kellesi onuň eginlerinde nähili gowy oturýardy! Onuň eginleri kiçi, ýöne gowy şekillendirilendi. Onuň boýny uzyn we inçedi, kiçijik kellesinden boýnundan bir çyzyk düşüp, köýneginiň aşagynda ýitip gitdi we onuň eli onuň yzyna düşmek isledi. Ol ondan biraz uzyndy, sebäbi ol doly bolmaga meýillidi. Gyzylyň eginleri giňdi. Erkek gözelligi nukdaýnazaryndan, olar gaty giňdi. Ol özüni erkek gözelligi düşünjesi bilen baglanyşykly hasaplamaýardy, emma şol kollej professory, bedeniniň gözelligi barada gürrüň berýän, onuň we dosty Nil Bredliniň ösüşine aýratyn üns berýän... Belki, ol biraz geňdi. Gyzyl hem, Nil hem muny hiç haçan agzamady. Ol hemişe gyzy elleri bilen sypajak bolýan ýalydy. Olar ýeke galanlarynda, ol hemişe gyzy kollej binasyndaky ofisine çagyrýardy. Ol ýakynlaşdy. Ol stolunyň başyndaky oturgyçda oturypdy, ýöne ýerinden turdy. Öň guş ýaly, ýiti we şahsyýetsiz bolan gözleri birden, geň galdyryjy ýagdaýda, aýalyň gözlerine, aşyk aýalyň gözlerine meňzeýärdi. Käwagt, bu adamyň ýanynda Gyzyl geň bir howpsuzlyk duýgusyny duýýardy. Hiç zat bolmady. Hiç zat aýdylmady.
  Red Lengdondaky kitaphana baryp başlady. Şol tomusda köp yssy, asuda agşamlar bolýardy. Käwagt, degirmende işläp, günortanlyk naharyny iýenden soň, ol degirmen topary bilen urgy türgenleşmäge howlukýardy, ýöne degirmen işçileri uzak günden soň ýadawdylar we bu işe uzak wagtlap çydap bilmediler. Şonuň üçin Red beýsbol formasyny geýip, şähere gaýdyp geldi we kitaphana gitdi. Kitaphana hepdede üç agşam sagat on çenli açyk bolýardy, emma az adam gelýärdi. Köplenç kitaphanaçy ýeke özi oturýardy.
  Ol şäherde başga bir adamyň, gartaşan adamyň, aklawçynyň Etel Longa yzarlaýandygyny bilýärdi. Bu ony biynjalyk edýärdi, biraz gorkuzdy. Ol Nil Bredliniň häzir oňa ýazýan hatlary barada pikir etdi. Nil gartaşan bir aýal bilen tanyşypdy we olar derrew ýakynlaşdylar. "Bu ajaýyp bir zatdy, ýaşamaga mynasyp bir zatdy" diýip, Nil aýtdy. Onuň bu aýal bilen ýene-de şeýle ýakynlaşmaga mümkinçiligi barmydy?
  Bu pikir Rediň gaharyny getirdi. Şeýle hem ony gorkuzdy. Eteliň ejesi aradan çykandygy, uly gyz dogany durmuşa çykyp, başga bir günorta şäherine göçüp gidendigi we kakasy ikinji aýala öýlenendigi üçin, ol hem Red ýaly öýde özüni doly rahat duýmaýardy.
  Ol Lengdonda ýaşamagyň zerurlygy bolmadyk bolsady, ol ýere gaýdyp gitmezligi arzuw edýärdi. Ol we kakasynyň ikinji aýaly diýen ýaly ýaşdadylar.
  Longlaryň öweý ejesi solgun, açyk sary saçlydy. Gyzyl Oliwer muny bilmese-de, Etel Long hem başdan geçirmelere taýýardy. Oglan käbir agşamlar kitaphanada biraz ýadaw oturyp, okaýan ýa-da ýazýan ýaly bolup, oňa gizlinlik bilen seredip, gizlinlikde ony eýelemegi arzuw edip oturanda, oglan oňa seredýärdi.
  Ol özi üçin diňe oglan ýaly görünýän ýaş ýigit bilen başdan geçirmeleriň we özünden has uly we düýbünden başga görnüşli erkek bilen başga bir başdan geçirmeleriň mümkinçiliklerini seljerýärdi.
  Öýe ejesi durmuşa çykandan soň, öz çagasyny edinmek isleýärdi, ýöne hiç haçan çagasy bolmady. Ol bu üçin adamsyny, Eteliň kakasyny günäkärledi.
  Ol adamsyny käýeýärdi. Käwagt gijelerine düşeginde ýatyp, Etel täze ejesiniň - onuň ene hökmünde kabul edilmegi manysyzdy - kakasyna gaharlanýandygyny eşidýärdi. Käwagt agşamlaryna Etel ir otagyna gidýärdi. Ol ýerde bir erkek we onuň aýaly bolýardy, aýal bolsa käýeýärdi. Ol gygyryp: "Muny et... muny et" diýip buýruk berýärdi.
  Kaka uzyn boýly, gara saçlary indi agaryp başlan adamdy. Ilkinji nikasyndan iki ogly we iki gyzy boldy, ýöne iki ogly hem aradan çykdy: biri öýde, ulalan adam, Etelden uly, beýlekisi bolsa çagalarynyň iň kiçisi, esger, ofiser, Jahan urşunda.
  Iki oglunyň ulusy syrkawdy. Ol alym bolmak isleýän, ýöne syrkawlyk sebäpli uniwersiteti gutarmaýan solgun reňkli, duýgur adamdy. Ol ýürek ýetmezçiliginden birden aradan çykdy. Kiçi ogly uzyn we inçe Etele meňzeýärdi. Ol kakasynyň buýsanjy we guwanjydy. Kakasynyň murty we kiçi, uçly sakgaly bardy, olar hem saçlary ýaly eýýäm çal reňke öwrülip başlapdy, ýöne ol saçlaryny reňkleýärdi, adatça olary gowy boýaýardy. Käwagt ol şowsuz bolýardy ýa-da biperwaý bolýardy. Bir gün adamlar ony köçede duşuşdylar we onuň murty çal reňke öwrülipdi, ýöne ertesi gün, olar ony duşuşanda, ýene-de gara we ýalpyldawukdy.
  Aýaly ony ýaşy üçin tankytlady. Onuň usuly şeýledi. "Sen ýaşyň ulalýandygyny ýadyňda saklamaly" diýip, ol berk aýtdy. Käwagt ol muny mähirli ýüz bilen aýdýardy, ýöne ol bilýärdi, ol hem onuň mähirli däldigini bilýärdi. "Maňa bir zat gerek, we meniň pikirimçe, sen ony maňa bermek üçin gaty garry" diýip, ol pikir etdi.
  "Men güllemek isleýärin. Ine, men solgun aýal, sagdyn däl. Men göni bolmak, galyňlaşmak we giňelmek, isleseňiz, hakyky aýala öwrülmek isleýärin. Meniň pikirimçe, sen muny maňa edip bilmersiň, nälet bolsun. Sen ýeterlik erkek däl."
  Ol muny aýtmady. Ol adam hem bir zat isleýärdi. Ilkinji aýaly eýýäm aradan çykandan soň, ol dört çaganyň atasy bolupdy, olaryň ikisi oguldy, ýöne iki ogly hem eýýäm aradan çykypdy. Ol başga bir ogul isleýärdi.
  Ol täze aýalyny özi bilen, şol wagt durmuşa çykmadyk gyzy Eteliň gyz dogany bilen öýüne getirende biraz gorkdy. Öýde ol gyzyna planlary barada hiç zat aýtmady we gyzynyň özi şol ýyl durmuşa çykdy. Bir agşam ol we täze aýal planlary barada hiç zat aýtman, bilelikde Jorjiýanyň başga bir şäherine gitdiler we olar öýlenenden soň, gyzy öýüne getirdiler. Onuň öýi, Oliweriňki ýaly, şäheriň çetinde, köçäniň ahyrynda ýerleşýärdi. Ol ýerde uly, köne Günorta çarçuwaly öý bardy we öýüniň arkasynda ýumşak eňňitli çemenlik bardy. Ol çemenlikde sygyr saklaýardy.
  Bularyň hemmesi bolanda, Etel mekdepden gidipdi. Soňra ol tomusky dynç alyş üçin öýüne geldi. Öýde geň bir drama başlandy.
  Etel we kakasynyň täze aýaly, ýiti sesli ýaş sary saçly, özünden birnäçe ýaş uly, dost bolan ýaly.
  Dostluk bir zatdy. Bu olaryň oýnaýan oýnydy. Etel bilýärdi, täze aýal hem bilýärdi. Dört adam bile gitdi. Iň kiçi gyz dogany, ähli zat başlandan soň gysga wagt soň durmuşa çykan gyz (ýa-da Etel şeýle pikir edýärdi, kynçylyk çekip) düşünmeýärdi. Öýde iki topar emele gelen ýalydy: uzyn boýly, owadan, birneme owadan Etel we täze, solgun sary saçly gyz, kakasynyň aýaly, bir toparda, kakasy, adamsy we kiçi gyzy başga toparda.
  
  Aý söýgi,
  Ýaý we ok sakgaly kiçijik ýalaňaç çaga.
  
  Birden köp akyldar söýgä gülüpdir. "Ol ýok. Bularyň hemmesi manysyz zat." Muny akyldarlar, basyp alyjylar, imperatorlar, patyşalar we sungat işgärleri aýdypdyrlar.
  Käwagt olar dört adam bilelikde daşary çykýardylar. Ýekşenbe günleri, käwagt olar hemmesi bilelikde Preswiterian ybadathanasyna gidýärdiler, ýekşenbe irdenleri köçelerde bilelikde ýöräpdiler. Langdondaky Preswiterian wagyzçysy egri egri we uly elli adamdy. Onuň aňy çäksiz derejede dymýardy. Iş günlerinde şäheriň köçelerinde ýörenlerinde, başyny çykaryp, ellerini arkasynda saklaýardy. Ol güýçli ýele garşy ýöreýän adama meňzeýärdi. Ýel ýokdy. Ol öňe ýykylyp, çuňňur pikirlere batjak ýalydy. Onuň wagyzlary uzyn we örän dymýardy. Soňra, Langdonda zähmet kynçylyklary ýüze çykanda we şäheriň çetinde ýerleşýän degirmen obasynda iki işçi şerifiň kömekçileri tarapyndan öldürilende, ol: "Hiç bir hristian ruhanysy olaryň jynazasyny geçirmeli däl. Olar ölü gatyrlar ýaly jaýlanmaly" diýdi. Long maşgalasy ybadathana gidende, Etel täze öweý ejesi bilen, kiçi gyz dogany bolsa kakasy bilen ýöräp gitdi. Iki aýal beýlekilerden öň ýöräp, janly gürleşýärdiler. "Sen ýöräp gitmegi gaty gowy görýärsiň. Kakaň seniň gitmegiňe begenýär" diýdi sary saçly.
  "Mekdepden soňky durmuş, şäherde, Çikagoda... bu ýere öýe gaýdyp gelmek... hemmämize şeýle mähirli bolmak."
  Etel ýylgyrdy. Ol kakasynyň täze aýaly bolan solgun, inçe aýaly gaty halaýardy. "Käbir kakamyň näme üçin ony isleýändigine geň galýaryn?" Onuň kakasy henizem güýçli adamdy. Ol iri, uzyn adamdy.
  Täze aýal zalymdy. "Ol nähili gowy kiçijik ýigrenji" diýip, Etel pikir etdi. Iň bolmanda Etel ondan bizar bolmady. Oňa bu ýarady.
  Bularyň hemmesi Red Oliwer mekdebe gitmezden öň, ol heniz orta mekdepde okaýarka bolup geçdi.
  Kakasynyň, soňra bolsa kiçi gyz doganynyň toýundan soň üç tomus geçdi, Etel bolsa öýüne gaýdyp gelmedi. Ol iki tomus işledi, üçünji tomusda bolsa tomusky mekdebe gatnaşdy. Ol Çikago uniwersitetini tamamlady.
  Ol uniwersitetden bakalawr derejesini aldy we soňra kitaphana ylmy boýunça okuw aldy. Langdon şäherinde täze Karnegi kitaphanasy ýerleşýärdi. Başga bir köne şäher bardy, ýöne hemmeler onuň gaty kiçi we şähere mynasyp däldigini aýtdylar.
  Blanş atly sary saçly aýal adamsyny kitaphana barada gürrüň bermäge iterdi.
  Ol adamsyny şäheriň jemgyýetçilik klublarynyň ýygnaklarynda çykyş etmäge mejbur edip, ony azar bermegini dowam etdirdi. Ol indi kitap okamasa-da, intellektual hökmünde abraýa eýedi. Kiwanis kluby we Rotary kluby bardy. Ol özi her hepde şäheriň redaktoryna baryp, oňa makalalar ýazýardy. Adamsy geň galdy. "Näme üçin ol şeýle tutanýerli?" diýip, özünden sorady. Ol düşünmedi we hatda utandy. Ol onuň näme meýilleşdirendigini bilýärdi: ol gyzy Etel üçin täze kitaphanada kitaphanaçy bolup işe giripdi we onuň gyzyna, öz ýaşyna golaý bolan gyzyna bolan gyzyklanmasy ony geň galdyrdy. Bu oňa biraz geň, hatda tebigy däl ýaly görünýärdi. Ol täze aýaly bilen asuda öý durmuşy, onuň teselli berýän garrylygy arzuw edipdimi? Ol olaryň intellektual ýoldaşlara öwrüljekdigini, onuň ähli pikirlerini, ähli isleglerini düşünjekdigini pikir edýärdi. "Biz muny edip bilmeris" diýip, ol oňa sesinde umytsyzlyk ýaly bir zat aýtdy.
  "Biz näme edip bilmeris?" Blanşyň solgun gözleri düýbünden şahsyýetsiz bolup bilerdi. Ol onuň bilen nätanyş ýa-da hyzmatkär ýaly gürleşýärdi.
  Ol hemişe zatlar barada gutarnykly däl, gutarnykly ýagdaý bilen gürleşýärdi. Bu gutarnyklylyk baradaky blef, hiç haçan doly amala aşmaýan gutarnyklylyga umyt baglamakdy. "Biz bu kitaphanany gurmak üçin şeýle açyk, şeýle aýdyň işläp bilmeris, şäheriň goşant goşmagyny sorap, salgyt töleýjilerden bu ajaýyp kitaphana üçin töleg tölemegini sorap we şol bir wagtyň özünde - görýärsiňizmi... siz özüňiz Eteliň bu işi almagyny teklip etdiňiz."
  "Ol taýýar önüme gaty meňzeýär."
  Ol täze kitaphana ugrundaky göreşe hiç haçan goşulmasady diýip arzuw etdi. "Maňa näme ähmiýeti bar?" diýip, öz-özünden sorady. Täze aýaly oňa ýol görkezip, ony itekläpdi. Ol aýal bilen durmuş guraly bäri ilkinji gezek şäheriň medeni durmuşyna gyzyklanma bildirdi.
  "Biz muny edip bilmeris. Ol taýýar önüm ýaly görüner."
  - Hawa, ezizim, eýýäm düzedildi. - Blanş adamsyna güldi. Onuň sesi öýlenenden bäri has-da ýitileşipdi. Ol hemişe ýüzünde reňki köp bolmadyk aýaldy, ýöne öýlenmezden öň ol gyzyl reňk ulanýardy.
  Öýlenenden soň, ol alada etmedi. "Näme manysy bar?" diýip, ol şeýle diýdi. Onuň çaganyňky ýaly süýji dodaklary bardy, ýöne öýlenenden soň, dodaklary gurap galan ýalydy. Öýlenenden soň, onuň tutuş bedeninde bir zat bardy... ol haýwanat dünýäsine däl-de, ösümlikler dünýäsine degişli ýalydy. Ol ýolupdy. Ol biperwaýlyk bilen bir gyra, günüň we ýeliň aşagynda goýulypdy. Ol gurap barýardy. Muny duýduň.
  Ol hem muny duýýardy. Ol nähili bolsa, nähili bolup barýan bolsa, şoňa meňzemek islemeýärdi. Ol adamsyna ýakymsyz bolmak islemeýärdi. "Men ondan ýigrenýärinmi?" diýip, özünden sorady. Onuň adamsy gowy adamdy, şäherde we etrapda abraýly adamdy. Ol örän dogruçyl, yzygiderli ybadathana gatnaýan, Hudaýa hakyky ynanýan adamdy. Ol beýleki aýallaryň durmuşa çykýandygyny synlady. Ol Langdonda mekdep mugallymydy we Jorjiýanyň başga bir şäherinden mugallymçylyk etmäge gelipdi. Beýleki mekdep mugallymlarynyň käbiriniň ärleri bardy. Olar durmuşa çykanlaryndan soň, ol käbirleriniň öýlerine baryp, habarlaşýardy. Olaryň çagalary boldy we soňra ärleri olara "eje" diýýärdiler. Bu bir görnüşli ene-çaga gatnaşygydy, seniň bilen ýatýan ulalan çaga. Erkek çykyp howlukdy. Ol pul gazanýardy.
  Ol muny edip bilmeýärdi, adamsyna şeýle garap bilmeýärdi. Ol özünden has ulydy. Ol adamsynyň gyzy Etele wepalylygyny yglan etmegini dowam etdirdi. Ol barha berk, sowuk we tutanýerli boldy. "Men bu kitaphanany alanymda näme hakda pikir edendim öýdýäň?" diýip, ol adamsyndan sorady. Onuň sesi ony gorkuzdy we çaşdyrdy. Ol şeýle ses bilen gürleşende, onuň dünýäsi hemişe onuň gulagynyň öňünde dargap gidýän ýalydy. "Aý, men seniň näme pikir edýändigiňi bilýärin" diýdi ol. "Sen öz abraýyň, bu şäheriň abraýly adamlarynyň gözünde abraýyň hakda pikir edýärsiň. Sebäbi sen Kazy Longsyň." Ol hut şeýle pikir edýärdi.
  Ol gaharlandy. "Şäheriň dowzahyna düşsün." Ol gyza durmuşa çykmazdan öň, gyz onuň ýanynda hiç haçan şeýle söz aýtmazdy. Nikalaşmazdan öň, gyz oňa hemişe uly hormat goýýardy. Ol gyza pesgöwünli, sessiz, ýumşak kiçijik gyz hökmünde garaýardy. Nikalaşmazdan öň, ol örän alada edýärdi, emma pikirleri barada oňa hiç zat aýtmaýardy. Ol öz mertebesi barada alada edýärdi. Ol özünden has ýaş aýal bilen durmuş gurmagynyň gep-gybata sebäp boljakdygyny duýýardy. Köplenç bu barada pikir edip, titräp durdy. Erkekler Langdondaky dermanhananyň öňünde durup, gürleşýärdiler. Ol şäher ilaty, Ed Greýws, Tom Maknaýt, Will Fellowkraft hakda pikir edýärdi. Olaryň biri Rotary klubynyň duşuşygynda özüni ýitirip, köpçüligiň öňünde bir zat aýdyp bilerdi. Olar hemişe klubda şadyýan we hormatlanýan ýigitler bolmaga synanyşýardylar. Toýdan birnäçe hepde öň, ol klub duşuşygyna gitmäge het edip bilmedi.
  Ol ogul isleýärdi. Onuň iki ogly bardy we ikisi hem aradan çykypdy. Bu kiçi oglunyň ölümi we uly oglunyň dowam edýän keseli bolup bilerdi, bu kesel çagalykdan başlap, onuň çagalara bolan çuňňur gyzyklanmasyny döretdi. Ol çagalara, esasanam oglanlara bolan höwesini ösdürdi. Bu onuň etrap mekdep geňeşinde orun almagyna sebäp boldy. Şäheriň çagalary, ýagny has abraýly ak maşgalalaryň çagalary, esasanam şeýle maşgalalaryň ogullary, ony tanaýardylar we haýran galýardylar. Ol onlarça oglany atlary bilen tanaýardy. Langdonda mekdepde okap, ulalyp, başga ýerde ýaşamaga giden birnäçe gartaşan erkekler Langdona gaýdyp geldiler. Şeýle adam diýen ýaly hemişe kazynyň ýanyna gelýärdi. Olar oňa "Kazy" diýýärdiler.
  "Salam, Kazy." Seslerde şeýle ýylylyk, şeýle mähirlilik bardy. Kimdir biri oňa: "Bu ýere serediň" diýdi, "Men size bir zat aýtmak isleýärin" diýdi.
  Belki, ol kazynyň özi üçin eden işleri barada gürrüň edýändir. "Ahyrsoňy, adam abraýly adam bolmak isleýär."
  Ol adam mekdep okuwçysy wagty bolan bir zady gürrüň berdi: "Sen maňa şeýle-şeýle diýdiň. Saňa aýdýaryn, ol meniň ýadymda galdy."
  Kazy oglan bilen gyzyklanyp, kyn pursatynda oňa kömek etmäge synanyşan bolmagy mümkin. Bu kazynyň iň gowy tarapydy.
  "Sen meniň samsyk bolmagyma ýol bermersiň. Ýadyňdamy? Men kakama gaharlanyp, öýden gaçmagy karar berdim. Sen meni ýeňdiň. Nähili gürleşendigiňi ýadyňdamy?"
  Kazy ýadyna düşmedi. Ol hemişe oglanlar bilen gyzyklanýardy; oglanlary özüne hobbi edipdi. Şäher kakalary muny bilýärdi. Onuň uly abraýy bardy. Ýaş aklawçy hökmünde, kazy bolmazdan öň, ol oglan skaut toparyny döretdi. Ol ussat skautdy. Ol hemişe öz ogullaryna garanyňda başgalaryň ogullaryna has sabyrly we mähirlidi; öz ogullaryna gaty berkdi. Ol şeýle pikir edýärdi.
  "Jorj Greý, Tom Eklz we men serhoş bolanymyzy ýadyňa salýarmy? Gijedi, men kakamyň atyny we arabasyny ogurladym we biz Teýlorwile gitdik."
  "Biz kynçylyga düşdük. Men henizem bu barada pikir etmekden utanýaryn. Bizi tas tussag etdiler. Bize garaýagyz gyzlary getirjekdik. Bizi serhoş we şowhunly tussag etdiler. Biz nähili ýaş haýwanlardyk!
  "Bularyň hemmesini bilip, köp erkekler ýaly kakalarymyz bilen gürleşmediň. Biz bilen gürleşdiň. Bizi bir-birden öz ofisiňize çagyryp, gürleşdiň. Ilki bilen, aýdanlaryňyzy hiç haçan ýatdan çykarmaryn."
  Şeýdip, ol olary çykaryp, gizledi.
  "Sen maňa durmuşyň çynlakaýlygyny duýdurdyň. Seniň meniň üçin kakamdan has köp bolandygyňy aýdyp bilerin."
  *
  Kazy täze kitaphana baradaky soraga örän aladalandy we gaharlandy. "Şäher näme pikir eder?"
  Bu sorag onuň pikirinden hiç haçan çykmady. Ol özüne ýa-da maşgalasyna hiç haçan basyş etmezligi hormat hökmünde kabul etdi. "Ahyrsoňy," diýip pikir etdi ol, "Men günortaly jentelmen we günortaly jentelmen şeýle zatlary etmeýär. Bu aýallar!" Ol indi durmuşa çykan kiçi gyzyny we aradan çykan aýalyny pikir etdi. Kiçi gyzy birinji aýaly ýaly dymýan we çynlakaý aýaldy. Ol owadandy. Birinji aýalynyň ölüminden soň we täzeden durmuşa çykýança, kakasynyň öý hojalykçysy bolupdy. Ol orta mekdepde tanaýan we häzir Atlanta göçüp gelen şäherli bir adama durmuşa çykdy, ol ýerde ol söwda firmasynda işleýärdi.
  Näme üçindir, ol öýünde onuň bilen geçiren günlerine gynanç bilen seredip ýörse-de, ikinji gyzy oňa hiç haçan uly täsir galdyrmady. Ol owadandy. Ol süýjidi. Ol hiç haçan kynçylyga düşmedi. Kazy aýallar barada pikir edende, uly gyzy Etel we aýaly Blanş barada pikir etdi. Köp aýallar şeýlemidi? Ähli aýallar, içimde, birmeňzeşmidi? "Men şu şäher üçin kitaphana döretmäge synanyşyp, işledim we indi zatlar şeýle boldy." Ol Etel barada kitaphana bilen baglanyşykly pikir etmedi. Bu onuň aýalynyň pikiridi. Öz içindäki ähli höwes... ol bu barada ýyllarboýy pikir edýärdi...
  Günortada kitap okamak ýeterlik däldi. Ol muny ýaşlygyndan bäri bilýärdi. Şeýle-de aýdypdy. Ýaş ýigitleriň we gyzlaryň köpüsinde intellektual gyzyklanma azdy. Demirgazyk intellektual ösüşde Günortadan has öňde ýalydy. Kazy, indi okamasa-da, kitaplara we okamaga ynanýardy. "Okamak adamyň medeniýetini giňeldýär" diýip, ol sözüni dowam etdi. Täze kitaphana zerurlygy has aýdyňlaşanda, ol şäherdäki söwdagärler we hünärmenler bilen gürleşip başlady. Ol Rotary klubunda çykyş etdi we Kiwanis klubunda hem çykyş etmäge çagyryldy. Langdon Mills-iň prezidenti Tom Şou örän kömek etdi. Degirmen obasynda şahamça döredilmelidi.
  Ähli zat tertipleşdirildi we bina, gadymy Günorta ýaşaýyş jaýy, satyn alyndy we täzeden guruldy. Gapysynyň ýokarsynda jenap Endrýu Karneginiň ady ýazylypdy.
  Onuň öz gyzy Etel şäher kitaphanaçysy wezipesine bellendi. Komitet oňa ses berdi. Bu Blanşyň pikiridi. Taýýarlyk görmek üçin Eteliň ýanynda galan Blanşdy.
  Elbetde, şäher barada belli bir myş-myşlar bardy. "Onuň kitaphana edinmäge şeýle höwesli bolmagy geň däl. Bu adamyň medeniýetini giňeldýär, şeýlemi? Bu onuň gapjygyny giňeldýär. Gaty ýumşak, şeýlemi? Aldawçy bir hile."
  Emma kazy Willard Long gizlin däldi. Ol bularyň hemmesini ýigrenýärdi, hatda kitaphanany hem ýigrenmäge başlady. "Men bularyň hemmesini goýup gitmek isleýärin." Gyzy wezipä bellenende, ol protest bildirmek isledi. Ol Blanş bilen gürleşdi. "Meniň pikirimçe, ol öz adyny taşlasa gowy bolar." Blanş güldi. "Sen şeýle samsyk bolup bilmersiň."
  "Men onuň adyny agzamaga rugsat bermerin."
  "Hawa, edersiňiz. Zerur bolsa, men ol ýere baryp, özüm gurnap bererin."
  Bu wakanyň iň geň tarapy, gyzy Etel bilen täze aýaly Blanşyň hakykatdanam birek-biregi söýýändigine ynanmazlygydy. Olar diňe oňa garşy dildüwşük gurup, şäherdäki abraýyny gowşadyp, şähere onuň bolmadyk we bolmak islemeýän bir zat hökmünde görünmegini isleýärdilermi?
  Ol gaharjaňlaşdy.
  Öýüňize söýgi diýip umyt edýän we pikir edýän zadyňyzy getirýärsiňiz, we bu düşünip bilmeýän täze, geň bir ýigrenç bolup çykýar. Öýe howany zäherleýän bir zat getirildi. Ol gyzy Etel täze wezipesine gaýdyp gelende, bularyň hemmesi barada gürleşmek isledi, ýöne ol hem yza çekilýän ýalydy. Ol gyzy bir gyra çekip, oňa ýalbarmak isledi. Ol muny edip bilmedi. Onuň aňy bulanýardy. Ol oňa: "Seret, Etel, men seniň bu ýerde bolmagyňy islemeýärin" diýip bilmedi. Onuň aňynda geň bir pikir peýda boldy. Bu ony gorkuzdy we biynjalyk etdi. Bir pursatda ikisi oňa garşy dildüwşük edýän ýaly görünse-de, indiki pursatda olar biri-biri bilen bir söweşe taýýarlanýan ýalydy. Belki, olar muny niýet edendirler. Etel, hiç haçan köp puly bolmasa-da, kostýum dizaýneri bolup işledi. Baý şäher önüm öndürijisiniň aýaly hanym Tom Şonyň ähli puluna garamazdan... ol semredi... Etel şäherdäki iň gowy geýinen, iň döwrebap we stilli aýaldy.
  Ol ýigrimi dokuz ýaşyndady, kakasynyň täze aýaly Blanş bolsa otuz iki ýaşyndady. Blanş özüne örän hapaçylyk etmäge rugsat beripdi. Ol biperwaý görünýärdi; belki-de, ol nadan görünmek isleýärdi. Ol hatda ýuwunmak barada hem aýratyn bir talapkär däldi we käwagt stola gelende, hatda dyrnaklary hem hapa bolýardy. Onuň kesilmedik dyrnaklarynyň aşagynda kiçijik gara zolaklar görünýärdi.
  *
  Kakasy gyzyndan şäherden daşary syýahata gitmegini haýyş etdi. Ol etrap mekdep geňeşiniň uzak wagtlap agzasy bolup, garaýagyz mekdebe gitmelidi, şonuň üçin gitjekdigini aýtdy.
  Gara derili mugallym sebäpli kynçylyk döräpdi. Kimdir biri durmuşa çykmadyk aýalyň göwrelidigini habar berdi. Ol baryp, anyklamalydy. Bu gyzy bilen hakyky söhbetdeşlik geçirmek üçin gowy mümkinçilikdi. Belki, ol gyzy we aýaly barada bir zatlar öwrener.
  "Näme boldy? Sen öň şeýle däldiň... şeýle ýakyn... şeýle geň. Belki, ol üýtgemändir. Ilkinji aýaly we ogullary diri wagty, ol Eteliň hakda az pikir edýärdi."
  Etel kakasynyň ýanynda arzan rodster awtoulagynda oturdy. Ol awtoulagy arassa we tertipli saklaýardy. Ol inçe, gowy bedenli we owadan geýimlidi. Gözleri oňa hiç zat aýtmaýardy. Ol geýýän eşiklerini satyn almak üçin puly nireden aldy? Ol ony bilim almaga şähere, demirgazyga iberipdi. Ol üýtgeşik bolmaly. Indi ol onuň ýanynda oturyp, parahat we şahsyýetsiz görünýärdi. "Bu aýallar" diýip, olar maşyn sürýänlerinde pikir etdi. Täze kitaphana gurlup gutarylandan soň boldy. Ol kitap saýlamaga we jogapkärçiligi öz üstüne almaga kömek etmek üçin öýüne gelipdi. Ol derrew öýünde bir zadyň nädogrydygyny duýdy. "Men duzaga düşüp galdym" diýip, pikir etdi. "Nämeden?" Öýünde uruş bolsa-da, näme ýalňyşdygyny bilse has gowy bolardy. Erkek öz mertebesini saklamak isleýärdi. Erkek üçin bir öýde diýen ýaly deň ýaşdaky gyzy we aýalynyň bolmagy nädogrymydy? Eger ýalňyş bolsa, Blanş näme üçin öýünde Eteli şeýle isleýärdi? Ol tas garry adam bolsa-da, gözlerinde aladaly oglan ýaly aladaly bir alamat bardy we gyzy utanýardy. "Men muny taşlasam gowy bolardy" diýip pikir etdi. Onuň bilen Blanşyň arasynda bir zat çözülmelidi. Onuň bu işe näme gatnaşygy bar, garyp ýigit? Köp erkekler şeýle ýadawdy. Olar şeýle az zat düşünýärdiler. Şol gün awtoulagda onuň ýanynda oturan erkek Jorjiýanyň gyzyl ýollarynda, sosnalaryň arasyndan, pes depeleriň üstünden barýarka maşyn sürýärdi... Bahardy, erkekler meýdanlarda, indiki ýylyň pagta hasyly üçin sürüp ýördüler, ak erkekler we goňur erkekler gatyr sürüp ýördüler... täze sürülen topragyň we sosnanyň ysy bardy... onuň ýanynda oturan erkek, kakasy, başga bir aýala şeýle eden adamdy... ...şol aýal indi onuň ejesi boldy... nähili gülkünç... şol aýal Eteliň ejesiniň ornuny tutdy.
  Kakasy onuň bu aýaly ejesi hökmünde kabul etmegini isledimi? "Men onuň näme isleýändigini doly bilmeýändigini aýtmaga batyrgaýlyk edýärin."
  "Erkekler zatlar bilen ýüzbe-ýüz bolmazlar. Olar zatlar bilen ýüzbe-ýüz bolmagy nähili ýigrenýärler."
  "Şeýle ýagdaýda bolan adam bilen kakaň bolanda gürleşmek mümkin däl."
  Onuň öz ejesi, ol diri wagty... Etel üçin ol nähili adamdy? Onuň ejesi Eteliň gyz dogany ýalydy. Ýaş gyz wagty ol Eteliň kakasy bolan bir adama durmuşa çykypdy. Onuň dört çagasy bardy.
  "Bu hakykat aýala ägirt uly kanagatlanma bermeli" diýip, Etel şol gün pikir etdi. Ejesiniň ýaş aýal hökmünde bolandygyny, bäbegiň hereketlerini ilkinji gezek bedeninde duýandygyny pikir edende, bedeninde geň bir titreme boldy. Şol gün ol indi ölen ejesini diňe bir aýal hökmünde görüp bilýärdi. Ähli aýallaryň arasynda az sanly erkekleriň düşünip bilýän bir zat bardy. Erkek nädip düşünip biler?
  "Ol ýerde bir adam bolmagy mümkin. Ol şahyr bolmalydy."
  Onuň ejesi kakasy bilen birnäçe wagtlap durmuşa çykandan soň, şäheriň we etrabyň durmuşynda hormatly wezipä eýe bolan, kazy bolan adamyň örän kämildigini, hiç haçan kämil bolmajagyny bilýän bolmaly.
  Ol sözüň hakyky manyda ýetişen bolup bilmeýärdi. Etel onuň näme diýjek bolýandygyny anyk bilmeýärdi. "Kaşki men özüme sygnap biljek adamy, öz pikirlerinden gorkmaýan erkin adamy tapsam. Ol maňa gerek zady getirip biler."
  "Ol maňa aralaşyp, ähli pikirlerimi, ähli duýgularymy reňkläp bilerdi. Men ýarym zat. Men hakyky aýala öwrülmek isleýärin." Etelde Blanş atly aýalda hem bar zat bardy.
  Ýöne Blanş Eteliň kakasyna öýlenipdi.
  Ol düşünmedi.
  Näme?
  Bir zada ýetmeli zat bardy. Etel nämeleriň bolup geçýändigini gowşak düşünip başlady. Biziň öýde, Blanş bilen bir öýde bolmagymyz kömek etdi.
  Iki aýal biri-birini halamaýardy.
  Olar şeýle etdiler.
  Olar muny etmediler.
  Biraz düşünişmek bardy. Aýallaryň arasyndaky gatnaşyklarda hiç bir erkek hiç haçan düşünip bilmejek bir zat bolar.
  Şeýle-de bolsa, hakyky aýal bolan her bir aýal durmuşda başga zatlardan has köp muny - erkek bilen hakyky düşünişmegi arzuw eder. Ejesi muňa ýetdimi? Şol gün Etel kakasyna üns bilen seretdi. Ol bir zat barada gürleşmek isledi we nireden başlamalydygyny bilmedi. Ol hiç hili kömek etmedi. Eger meýilleşdiren gürrüňi başlan bolsa, hiç zada getirmezdi. Ol şeýle başlardy: "Indi öýde, Etel... Blanş bilen araňyzda zatlaryň gowy bolmagyna umyt edýärin. Bir-biriňizi halaýandygyňyza umyt edýärin."
  "Aý, ýum agzyňy." Muny kakaňa aýdyp bilmersiň.
  Özüne we Blanş aýala gelende bolsa... Eteliň şol gün näme pikir edýändigi barada hiç zat aýdylmady. - Men we seniň Blanşyň barada bolsa... seniň oňa öýleneniň meniň üçin hiç hili ähmiýeti ýok. Bu meniň üçin başga zat. Sen onuň bilen bir zat etmäge borçlandyň. -
  "Sen muny bilýärsiňmi?"
  "Sen näme edeniňi bilmeýärsiň. Sen eýýäm şowsuzlyga uçradyň."
  Amerikan erkekleri şeýle ahmakdy. Onuň kakasy şol ýerdedi. Ol gowy, asylly adamdy. Ol ömrüniň dowamynda köp işledi. Günorta erkekleriniň köpüsi... Etel Günortada doglup ulaldy... ol köp zady bilýärdi... Günorta erkekleriniň köpüsi ýaş wagty... Günortada garaýagyz gyzlar her ýerde bardy. Günorta oglan üçin durmuşyň käbir fiziki taraplaryny tanamak aňsatdy.
  Syr içerdi. Açyk gapy. "Bu şeýle ýönekeý bolup bilmez."
  Eger bir aýal özüne garşy durup biljek erkek, hatda gödek erkek hem tapyp bilsedi. Onuň kakasy ikinji aýaly hökmünde saýlan aýalyny ýalňyş baha beripdi. Bu aýdyňdy. Eger ol şeýle ýönekeý pikirli bolmadyk bolsa, öýlenmezden öň hemmesini bilerdi. Bu aýal oňa adatdan daşary çemeleşdi. Ol ony almaga karar berdi we belli bir maksada ýetmek üçin işe başlady.
  Ol biraz gamgyn we ýadaw bolup, şonuň üçin özüne geldi. Ol ýönekeý, sessiz we çaga ýaly görünmäge synanyşdy.
  Elbetde, ol beýle däldi. Ol lapykeç aýaldy. Bir ýerde onuň hakykatdanam isleýän erkek adamy bolmagy mümkin. Ol hemme zady weýran etdi.
  Kakasy, eger ol şeýle asylly adam bolmasady. Ol kakasynyň, günortaly bolsa-da... ýaşlygynda gara derili gyzlar bilen oýnaşmandygyna doly ynanýardy. "Belki, häzir şeýle eden bolsady, eger ol şeýle asylly adam bolmasady, has gowy bolardy."
  Onuň täze aýalyna gowy urmak gerekdi. "Eger ol meniňki bolsa, men oňa urardym" diýip, Etel pikir etdi.
  Belki, hatda onuň bilen hem mümkinçilik bardy. Blanşda bir janlylyk bardy, onuň içinde, solgunlygynyň aşagynda, hapalygynyň aşagynda gizlenen bir zat bardy. Eteliň pikirleri kakasy bilen öz ejesini görmek üçin awtoulagda giden gününe gaýdyp geldi. Ýol gaty sessiz geçdi. Ol kakasyny çagalygy barada gürrüň bermäge mejbur etdi. Ol günorta plantasiýa eýesiniň oglydy, gul eýeleri bardy. Kakasynyň käbir gektarlary henizem onuň adyna degişlidi. Ol kakasyny ýaş fermer oglany hökmünde, Raýat urşundan soň, aklaryň we garalaryň täze durmuşlaryna uýgunlaşmak üçin göreşi barada gürrüň bermäge mejbur etdi. Ol başga bir zat barada gürrüň etmek isledi, ýöne ol rugsat bermedi. Olar şeýle aňsatlyk bilen manipulýasiýa edildi. Ol gürrüň berýän wagty, ejesini Willard Long bilen durmuş guran ýaş aýal hasaplady. Onuň gowy adamy, hormatly adamy, günorta erkekleriniň köpüsinden tapawutly, kitaplara gyzyklanýan we akyl taýdan diri ýaly görünýän adamy bardy. Aslynda, bu dogry däl. Ejesi muny gysga wagtdan soň bilse gerek.
  Eteliň ejesi üçin onuň ýanynda bolan adam ortaça derejeden ýokary ýaly görünýärdi. Ol ýalan sözlemedi. Ol gizlinlikde gara derili aýallary yzarlamaýardy.
  Goňur aýallar hemme ýerde bardy. Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäheri köne gul Günortanyň merkezinde ýerleşýärdi. Goňur aýallar erbet däldi. Olar ahlaksyzdy. Olaryň ak aýallaryňky ýaly kynçylyklary ýokdy.
  Olar barha köp ak derili aýallara meňzemelidi, durmuşda şol bir kynçylyklara, şol bir kynçylyklara duçar bolýardylar, ýöne...
  Kakasynyň döwründe, ýaşlygynda.
  Ol nädip şeýle dik durup bildi? "Men hiç haçan şeýle etmerin" diýip, Etel pikir etdi.
  Onuň kakasy ýaly erkek aýalyň üçin belli bir wezipeleri ýerine ýetirerdi. Bu babatda oňa bil baglap bolardy.
  Ol aýala onuň hakykatdan isleýän zadyny berip bilmedi. Belki, hiç bir amerikan berip bilmez. Etel ýaňy Çikagodan gaýdyp geldi, ol ýerde mekdepde okap, kitaphanaçy bolmak üçin tälim aldy. Ol şol ýerdäki başdan geçirenleri barada... ýaş aýalyň dünýäde öz ýoluny tapmak üçin çeken göreşleri, durmuşa ýapyşmak üçin başdan geçiren birnäçe başdan geçirmelerinde başyna gelen zatlar barada pikir edýärdi.
  Bahar günidi. Demirgazykda, dört-bäş ýyl ýaşan Çikagoda henizem gyşdy, ýöne Jorjiýada eýýäm bahardy. Onuň kakasy bilen şäherden birnäçe mil uzaklykda ýerleşýän negr mekdebine barýan ýoly, Jorjiýanyň şaftaly baglarynyň, pagta meýdanlarynyň, ýeriň üstünde şeýle galyň ýaýran kiçijik boýalmadyk öýleriň ýanyndan... hasylyň adatça paýy on gektardy... uzyn böleklerden geçip gidýärdi... bu ýolda ol kakasynyň täze aýaly bilen baglanyşykly pikirlerini şeýle bir köp pikir edýärdi... bu bolsa onuň erkekler we öz erkekleri bilen hemişelik gatnaşyk baradaky pikirleriniň açary boldy - onuň ýoly şäheriň iki erkek adamy, biri örän ýaş, beýlekisi diýen ýaly garry, oňa gyzyklanma bildirmezden öň boldy. Erkekler öz gatyrlarynda ekin meýdanlaryny sürýärdiler. Günortanyň zalym, nadan garyp aklary bolan goňur erkekler we ak erkekler bardy. Bu ýurduň ähli tokaýlary sosna däldi. Şol gün olar syýahat edýän derýa ýolunyň ugrunda peslik bölekleri bardy. Käbir ýerlerde gyzyl, täze sürlen ýer garaňky tokaýyň içine gönüden-göni eňňit ýalydy. Gara derili bir adam, bir topar gatyr sürüp, eňňitden gönüden-göni tokaýyň içine çykdy. Onuň gatyrlary tokaýyň içine ýitip gitdiler. Olar şol ýere girip-çykýardylar. Ýalňyz sosna agaçlary agaçlaryň arasyndan çykyp gelýän ýalydy, täze, täze sürlen ýerde tans edýän ýalydy. Derýanyň kenarynda, olaryň barýan ýolunyň aşagynda, Eteliň kakasy indi bu ýerdäki ýaş çagalygy baradaky hekaýa doly çümýärdi, ol hekaýany gürrüň berip, wagtal-wagtal sorag berýärdi: Derýanyň kenarynda batgalyk akçaagaçlary ösýärdi. Birneme ozal batgalyk akçaagaçlarynyň ýapraklary gan-gyzyl bolupdy, ýöne indi olar ýaşyl. Itburun agaçlary täze şahalaryň ýaşyl reňkine garşy ak reňkde ýalpyldap, gülleýärdi. Şeftali baglary güllemäge diýen ýaly taýýardy; tizden olar gülleriň joşguny bilen partlaýardy. Derýanyň kenarynda kiparis agajy ösýärdi. Goňur durgun suwdan we derýanyň kenaryndaky gyzyl palçykdan dyzlar görünýärdi.
  Bahardy. Howada duýulýardy. Etel kakasyna seredip durdy. Ol kakasyna ýarym gaharlydy. Ol kakasyny goldamalydy, onuň aňyny çagalyk baradaky pikirler bilen meşgul etmelidi. "Näme peýdasy bar?... Ol hiç haçan bilmez, ol hiç haçan Blanş bilen meniň näme üçin biri-birimizi ýigrenýändigimizi, şol bir wagtyň özünde näme üçin biri-birimize kömek etmek isleýändigimizi bilmez ." Onuň gözleri ýylanyň gözleri ýaly ýalpyldap durdy. Olar gök reňkdedi we pikirler gelip-gidende, käte ýaşyl reňke öwrülýän ýalydy. Ol sowuk wagty hakykatdanam çal reňkdedi, ýylylyk gelende bolsa çal reňkdedi.
  Gaty dartgynlylyk gowşady. Ol ýüz öwürmek isledi. "Men ony henizem gürrüň berýän oglan ýaly gujagyma almalydym" diýip pikir etdi. Şübhesiz, onuň ilkinji aýaly, Eteliň ejesi, şeýle edýärdi. Kakasy ýaly henizem oglan bolan, ýöne şonda-da oglandygyny bilýän bir erkek bolup bilerdi. "Belki, men muňa çydap bilerin" diýip pikir etdi.
  Onuň içinde ýigrenç artdy. Şol gün ol onuň içinde täze, ýaşyl reňkli ösümlik ýalydy. Blanş aýal ýigrenjiň öz içindedigini bilýärdi. Şonuň üçin iki aýal bir wagtyň özünde birek-biregi ýigrenip we hormat goýup bilýärdi.
  Eger onuň kakasy onuň bilýäninden, bilip biljek zatlaryndan has köp zat bilýän bolsady.
  "Eger başga bir aýal edinmäge kararly bolsa, özüne başga bir aýal gerek bolsa, näme üçin özüne başga bir aýal tapyp bilmedi?..." Ol kakasynyň ogluna bolan höwesini duýdy... Jahan urşy onuň soňky aýalyny aldy... ýöne ol ebedi çagasy ýaly, Jahan urşunyň dogrydygyna ynanyp dowam edip bildi... ol öz bölüminde ýolbaşçylaryň biri bolup, urşy öwüp, "Liberty Obligasiýalaryny" satmaga kömek edýärdi... ol kakasynyň ejesi ölmezden öň, ogly goşuna ýazylandan soň eşiden samsyk çykyşyny ýadyna saldy. Ol uruş barada sagaldyjy serişde hökmünde gürrüň beripdi. "Ol biziň ýurdumyzda, Demirgazyk bilen Günortanyň arasyndaky köne ýaralary daňar" diýip, ol şonda aýtdy... Etel ejesiniň ýanynda oturyp diňledi... ejesi biraz reňki solupdy... aýallar erkekleriniň köp manysyz sözlerine çydamaly bolýarlar... Etel munuň birneme absurddygyny, erkekleriň ogullaryna bolan berkligini... erkeklerde dowam edýän öwünjeňligi... özüňi köpeltmäge bolan islegi... munuň örän möhümdigini pikir edýärdi...
  
  "Eger ol başga bir ogul isleýän bolsa, näme üçin Blanşy saýlady?"
  "Blanşyň ogly bolmak isleýän adam barmy?"
  Aýallary şeýle ýadaw edýän zatlaryň hemmesi erkekleriň kämillik ýaşyna ýetmedikligindendi. Indi Blanş bizar boldy. "Nähili çagalar," diýip, Etel pikir etdi. Onuň kakasy altmyş bäş ýaşyndady. Onuň pikirleri başga ýere süýşdi. "Aýallaryň isleýän zadyny edip bilýän erkek adamyň gowy ýa-da gowy däldigine näme ünsi bar?" Ol hatda pikirlerinde-de nälet etmek endigi ösdüripdi. Belki, ol muny Blanşdan miras alypdyr. Ol Blanşa bir zat bar diýip pikir edýärdi. Ol az ýadaýardy. Ol asla ýadamaýardy. Käwagt ol şol günki keýpinde bolanda... "Men güýçli" diýip pikir edýärdi.
  "Men ölmezden öň köp adama zyýan ýetirip bilerin."
  Ol bir zat edip bilerdi - Blanş bilen. "Men ony düzedip bilerin" diýip pikir etdi. "Nähili hapa we ýyrtyk bolsa-da, özüni goýbermegi bilen baglanyşykly ähli zat... Bu ony iteklemegiň bir usuly bolup biler... Bu meniň usulym bolmazdy."
  "Men ony alyp gidip, biraz ýaşadyp bilerin. Meniň şeýle etmegimi isleýändigine düşünýärin. Meniň pikirimçe, şeýle. Meniň pikirimçe, ol hut şuny göz öňünde tutýar."
  Etel maşynda kakasynyň ýanynda oturyp, gaty, geň bir ýylgyryş bilen ýylgyrýardy. Kakasy bir gezek muny görüpdi. Bu ony gorkuzypdy. Ol henizem ýumşak ýylgyryp bilýärdi. Ol muny bilýärdi.
  Ine, ol, erkek adam, gyzyň kakasy, öýüne äkidip getiren iki aýalyna, aýalyna we gyzyna haýran galyp, gyzyndan: "Näme boldy?" diýip soramak isleýärdi. Soramaga het edip bilmeýärdi.
  "Meniň başyma düşnükli bolmadyk zatlar gelýär."
  "Hawa, oglan. Sen bu barada hakykatdanam haklysyň. Hawa, bir zat bolýar."
  Şol gün syýahatyň dowamynda iki ýa-da üç gezek kazynyň ýüzi gyzardy. Ol belli bir düzgünleri ornaşdyrmak isledi. Ol kanun çykaryjy bolmak isledi. "Maňa we başgalara mähirli bol. Asylly bol. Dogruçyl bol."
  "Başgalaryň size näme etmegini isleseňiz, siz hem başgalara şeýle ediň."
  Etel öýde kiçijik gyz wagty kakasy ony käte gaty iterýärdi. Şol wagtlar ol wagşy, güýçli we aňsat tolgunýan çagady. Bir wagtlar onuň şäherdäki ähli erbet oglanlar bilen oýnamaga bolan höwesi döräpdi.
  Ol haýsylarynyň erbetdigini bilýärdi. Olary batyr diýip atlandyryp bolardy.
  Olar size meňzeş bir zat edip bilerler.
  Günortada arassa, kemsiz ak aýal barada elhenç gürrüňler bardy. Gara aýal bolmak has gowydy.
  "Hudaý üçin, şu ýere gel. Maňa birnäçe ýer ber. Meniň aýdýanlarymyň hiç birini diňleme. Eger men gorkup gygyrsam, meni görmän gal. Et. Et."
  Rewolýusiýadan öňki Orsýetiň geň, ýarym deli halkynyň adamlary günä etmäge ynandyrmaklarynda belli bir many bolmaly.
  "Hudaýy bagtly et. Oňa bagyşlamaga ýeterlik ber."
  Jorjiýanyň Langdon şäherinden gelen käbir erbet ak oglanlar muny edip bilerdi. Bir ýa-da ikisi Etel bilen şansyny gazanmaga golaýladylar. Bir erbet oglan ambarda oňa ýakynlaşdy, başga biri gijelerine meýdanda, kakasynyň öýüniň golaýyndaky meýdanda, sygyryny saklaýan ýerde. Gyzyň özi gijelerine şol ýere süýrenip çykypdy. Şol gün oglan gyza mekdepden öýe gelende, agşamara, garaňky düşenden soň, meýdana süýrenip çykjakdygyny aýtdy we gyz gorkudan titräp durka-da, gitdi. Oglunyň gözlerinde şeýle geň bir keşp bardy, ýarym gorkunç, sabyrsyz we garşylykly.
  Ol öýden sag-aman çykdy, ýöne kakasy ony görmän galdy.
  "Nälet bolsun. Belki, men bir zat öwrendim."
  Blanşyň hem şeýle ýatlamalary bardy. Elbetde. Ol çagalykda, aýallygyň başynda uzak wagtlap geň galyp, geň galypdy, edil Blanş ahyrsoňy Eteliň kakasyny alyp, onuň yzyndan gidip, ony tutanda Eteliň nähili geň galandygy ýaly.
  Bu gowy, mähirli garry oglan. Aý, jenap!
  Etel Long berkdi, ol bir gün kakasy bilen bile at çapyp, pikirlenip ýören negr mekdep mugallymyna baryp görende, onuň bilen bile at çapyp ýöräpdi.
  Şol gün derýanyň kenaryndaky ýaşyl otlara garşy ýalpyldap duran itburun agaçlaryny görmezlik, ak we gara derili erkekleriň gatly sürüp, täze pagta hasyly üçin günorta ýerlerini sürýändiklerini görmezlik. Ak pagta. Süýji arassalyk.
  Şol gije kakasy meýdana gelip, ony şol ýerden tapdy. Ol meýdanda titräp durdy. Aý bardy. Aý juda köpdi. Ol oglany görmedi.
  Oglan öýden çykyp barýarka, meýdanyň beýleki tarapyndan oňa ýakynlaşdy. Oglan onuň golaýlaşýandygyny gördi.
  Eger ol aýal ýaly utanjaň we gorkak bolsa, geň bolardy. Adamlar nähili howp astyna düşýärler! Erkekler we aýallar, oglanlar we gyzlar biri-birine ýakynlaşýarlar... häzirlikçe garaňky jenneti gözläp. "Indi! Indi! Iň bolmanda şu pursady dadyp bileris... eger bu Jennet bolsa."
  "Biz şeýle bir manysyz gidýäris. Hiç gitmezlikden ýalňyşlyk bilen gidenimiz gowy."
  Belki, oglan muny duýandyr. Onuň tutanýerliligi bardy. Ol gyzyň ýanyna ylgap baryp, ony tutdy. Köýneginiň boýnundan ýyrtdy. Gyz titräp durdy. Ol dogry oglandy. Ol dogry görnüşleriň birini saýlapdy.
  Onuň kakasy oglany görmedi. Şol gije kakasy Longhausdan çykanda, agyr aýaklary agaç basgançaklara güýçli degip, oglan ýere ýykylyp, hasara tarap süýşdi. Hasanyň golaýynda gyrymsy agaçlar bardy we ol olara ýetdi.
  Kakasynyň hiç zat görmän, bir zada şübhelenmegi geňdi. Ol bir zadyň nädogrydygyna, özi üçin elhenç bir zadyň bardygyna ynanýardy. Ähli erkekler, hatda Eteliň kakasy ýaly gowy erkekler hem, haýwanlara öňküden has ýakynmydylar? Eger olar muny etseler has gowy bolardy. Eger erkekler aýallaryň has erkin ýaşap biljekdigine düşünmäge het etseler, has lezzetli durmuşda ýaşap bilerler. "Häzirki dünýäde adamlar gaty köp, pikirler bolsa ýeterlik däl. Erkeklere batyrgaýlyk gerek, batyrgaýlyk bolmasa, olar aýallardan gaty gorkýarlar" diýip, Etel pikir etdi.
  "Ýöne näme üçin maňa akyl berildi? Içimde aýal köp, aýal bolsa ýeterlik däl."
  Şol gije meýdanda kakasy oglany görmedi. Eger aý bolmadyk bolsa, ol kakasyny taşlap, oglanyň yzyndan gyrymsy agaçlaryň içine girerdi. Aý juda köpdi. Kakasy bir zady duýdy. "Bu ýere gel" diýip, şol gije otlagyň üstünden oňa ýakynlaşyp, oňa berk aýtdy. Ol hereket etmedi. Şol gije ondan gorkmady. Ol ondan ýigrenýärdi. "Bu ýere gel" diýip, ol meýdanyň üstünden oňa tarap ýöräp, sözüni dowam etdi. Şol wagt kakasy Blanşy alandan soň bolan ýumşak adam däldi. Şol wagt onuň bir aýaly bardy, Eteliň ejesi, hatda ondan gorkan bolmagy mümkin. Ol hiç haçan onuň üstünden geçmedi. Ol gorkýardymy ýa-da diňe çydaýardymy? Muny bilmek gowy bolardy. Hemişe şeýle bolmalydygyny bilmek gowy bolardy: aýalyň erkek adama höküm sürmegi ýa-da erkek adamyň aýala höküm sürmegi. Şol gije duşuşmagy meýilleşdiren gödek kiçijik oglanyň ady Ernestdi we kakasy ony şol gije görmese-de, birnäçe günden soň ol birdenkä ondan: "Ernest Waýt atly oglany tanaýarmyň?" diýip sorady.
  - Ýok, - diýip, ol ýalan sözledi. - Men seniň ondan daşda durmagyňy isleýärin. Onuň bilen hiç hili işiň bolmasyn.
  Şonuň üçin ol bilmän bilýärdi. Ol şäherdäki ähli kiçijik oglanlary, erbetleri we batyrlary, ýagşylary we ýumşaklary tanaýardy. Hatda çagalykda-da Eteliň ys duýuş ukyby örän güýçlidi. Ol şonda, ýa-da şonda däl bolsa, soň, itleriň, islegleri bolan bir ganjyk bolanda... burnuny howa galdyrýandygyny bilýärdi. Ol üns bilen seresap durdy. Belki, birnäçe mil uzaklykda dişi it gözlenilýärdi. Ol gaçdy. Köp it gaçdy. Olar topar-topar bolup ýygnandylar, biri-biri bilen söweşip we hüňürdeşip.
  Şol gije meýdanda bolandan soň, Etel gaharlandy. Ol aglady we kakasynyň köýnegini ýyrtandygyna ant içdi. "Ol maňa hüjüm etdi. Men hiç zat etmedim. Ol meniň köýnegimi ýyrtdy. Ol maňa zyýan ýetirdi."
  "Sen bir zadyň gylygyny edip, şu ýerde şeýle süýrenip ýörüs. Näme edýäň?"
  "Hiç zat."
  Ol aglamagyny dowam etdirdi. Öýe girip, hüňürdäp aglady. Birden kakasy, bu gowy adam, öz hormaty barada gürrüň edip başlady. Bu örän manysyz ýaly eşidildi. "Hormatly. Gowy adam."
  "Gyzymyň gowy gyz bolmagyna ýol bermezliginden, onuň gabrynda görmegi gowy görýärin."
  "Ýöne gowy gyz nähili bolýar?"
  Eteliň ejesi dymdy. Kakasynyň gyzy bilen gürleşýändigini diňläp, ýüzüniň reňki birneme solup gitdi, ýöne hiç zat diýmedi. Belki, ol: "Biz şu ýerden başlamaly. Erkekleriň kimdigini düşünip başlamaly" diýip pikir etdi. Eteliň ejesi gowy aýaldy. Kakasynyň onuň hormaty barada gürleşýänini diňleýän çaga däl-de, çaganyň ejesine haýran galýan we söýýän aýala öwrülen aýaldy. "Biz, aýallar hem öwrenmeli." Bir gün ýer ýüzünde gowy durmuş bolup bilerdi, ýöne bu döwür uzak, uzak ýoldy. Bu erkekler bilen aýallaryň arasynda täze bir düşünişmäni, ähli erkekler we ähli aýallar üçin has köp duş gelýän düşünişmäni, heniz amala aşyrylmadyk ynsan birligi duýgusyny aňladýardy.
  "Ejem ýaly bolup bilsem gowy bolardy" diýip, Etel şol gün kitaphanaçy bolup işlemek üçin Lengdona gaýdyp geleninden soň pikir etdi. Ol kakasy bilen awtoulagda barýarka we soňra kiçijik gara mekdep jaýynyň öňünde awtoulagda oturyp, sosna tokaýlygynda ýarym ýolda galanda, öz pikir edişine görä bolup biljekdigine şübhelenýärdi. Kakasy mekdebe bir aýalyň, gara aýalyň özüni erbet alyp barandygyny bilmek üçin barypdy. Ol ondan gödek we gönümel sorap biljekdigine pikir etdi. "Belki, edip biler. Ol gara" diýip, Etel pikir etdi.
  OceanofPDF.com
  3
  
  INE, Eteliň kellesinde bir waka bardy.
  Kakasy garaýagyz mekdebe baryp görenden soň, olar baharyň ýyly gününde öýlerine gaýdyp barýarkalar, Jorjiýanyň gyzyl ýollaryndan, täze sürülen meýdanlaryň ýanyndan geçip barýarkalar, bu onuň ýadyna düşdi. Ol meýdanlaryň az bölegini gördi we kakasyndan nädip garaýagyz gyz bilen mekdebe gelendigini soramady.
  Belki, aýal edepsiz hereket edendir. Belki, ol tutulandyr. Kakasy şol ýere, kiçi garaýagyz mekdebe gidipdir, gyz bolsa daşardaky maşynda galypdyr. Ol mugallymy bir gyra çekerdi. Ol garaýagyz bolsa-da, ondan gönüden-göni sorap bilmeýärdi. "Aýdýarlar... Dogrymy?" Kazy hemişe özüni dürli ýagdaýlarda tapýardy. Ol adamlara nähili çemeleşmelidigi barada köp zat bilmelidi. Etel ýylgyrdy. Ol geçmişde ýaşaýardy. Öýe barýarka, kakasyny öz çagalyk döwrüniň temasyna gaýtardy. Ol kakasy bilen çynlakaý gürleşmäge, mümkin bolsa, öz öýünde nämeleriň nädogrydygyny ondan öwrenmäge umyt edýärdi, ýöne başartmandy.
  Adamlar gyzyl meýdanlary sürýärdiler. Gyzyl ýollar Jorjiýanyň pes depelerinden geçýärdi. Ýoluň aňyrsynda derýa akýardy, onuň kenarlary agaçlar bilen örtülendi we täze ýaşyl ýapraklaryň arasyndan ak itburun agaçlary görünýärdi.
  Kakasy ondan: "Öýde näme bar? Aýt maňa. Sen we meniň aýalym Blanş näme bilen meşgullanýarsyň?" diýip soramak isledi.
  - Diýmek, bilmek isleýärsiňizmi?
  "Hawa. Aýt maňa."
  "Länet bolsun, men ony ederin. Özüňiz biliň. Siz erkekler şeýle akylly. Özüňiz biliň."
  Erkekler bilen aýallaryň arasyndaky geň köne dawa. Ol nireden başlady? Zerurlyk bardymy? Ol ebedi dowam edermi?
  Şol gün bir pursatda Etel ejesi ýaly bolmak, kakasyna sabyrly we mähirli bolmak isledi, indiki pursat bolsa...
  "Eger sen meniň adamym bolsaň...
  Onuň pikirleri Çikagodaky öz durmuşynyň dramasy bilen meşguldy, indi bularyň hemmesi geçmişde galansoň, ony oýlanyp, düşünmäge synanyşýardy. Bir aýratyn başdan geçirme bardy. Bu waka ol ýerde okuwynyň ahyrynda boldy. Bir agşam ol bir erkek bilen agşamlyk naharyna gitdi. Şol wagt - kakasynyň ikinji durmuşa çykmagyndan soň, ol öýüne myhmançylyga gelip, Çikago gaýdyp gelende - Langdondaky täze kitaphananyň kitaphanaçysy bolmak meýilnamasy Blanşyň aňynda eýýäm döräpdi we ýykylyp... Munuň netijesinde Etel Çikagonyň jemgyýetçilik kitaphanasynda işe ýerleşmegi başardy... Ol kitaphana mekdebinde okaýardy. Kitaphanada işleýän başga bir ýaş aýal hem Etel, erkek we öz erkek bilen agşamlyk naharyna gitdi. Ol ýaş we tejribesiz, ýaş, pes boýly, örän semiz aýaldy, onuň adamlary - Langdondaky Eteliň adamlary ýaly örän abraýly adamlar - Çikagonyň töwereginde ýaşaýardylar.
  Iki aýal gijäni geçirmek, syýahata gitmekçi bolýardy, olaryň bilen bile bolan erkekler bolsa öýlenen erkeklerdi. Bu ýaňy bolup geçdi. Etel muny gurnapdy. Ol beýleki aýalyň nähili zat bilýändigine, nähili bigünädigine haýran galyp bilmedi.
  Etel agşamy bile geçirmeli bir adam bardy. Hawa, ol geň bir adamdy, onuň üçin täze bir adamdy. Etel onuň bilen bir agşam oturylyşykda tanyşdy. Ol Eteliň ünsüni özüne çekdi. Onuň oňa bolan gyzyklanmasy meýdanda kiçijik bir şäherden erbet oglany garaşýan Etel atly gyza meňzeýärdi.
  Ol bu adam bilen ilkinji gezek tanyşanda, edebi oturylyşykda bolupdy we Çikagonyň edebi dünýäsinde belli bolan birnäçe erkek we aýal bardy. Edgar Li Masters hem şol ýerdedi, şeýle hem Çikagonyň meşhur şahyry Karl Sandburg hem gelipdi. Ol ýere köp ýaş ýazyjylar we birnäçe suratkeşler bardy. Eteli jemgyýetçilik kitaphanasynda işleýän gartaşan bir aýal alyp gitdi. Oturylyşyk Demirgazyk tarapda, kölüň golaýyndaky uly kwartirada geçirildi. Oturylyşygy goşgy ýazýan we baý bir adama durmuşa çykan bir aýal alyp bardy. Birnäçe uly otag adamlar bilen doludy.
  Olaryň haýsysynyň meşhurdygyny bilmek aňsatdy. Beýlekiler töweregine ýygnanyp, sorag berip, diňleýärdiler. Meşhur adamlaryň tas hemmesi erkeklerdi. Bodenheim atly şahyr geldi, ol ýerde mekgejöwen çöpünden çilim çekipdi. Ýakymly ys bardy. Adamlar gelip durdy we tizden uly otaglar adamlardan doldy.
  Diýmek, bu iň ýokary durmuş, medeni durmuşdy.
  Oturylyşykda, ony getiren aýal tarapyndan derrew ýatdan çykarylan Etel maksatsyz gezip ýördi. Kiçijik otagda aýry-aýry oturan birnäçe adamy gördü. Olar, elbetde, özi ýaly näbellidi we olar bilen içeri girip oturdy. Ahyrsoňy, ol "Men bu ýerde iň gowy geýinýän aýal" diýip pikir etmezligi mümkin däldi. Ol bu hakykata buýsanýardy. Has gymmat köýnekli aýallar bardy, ýöne istisnasyz diýen ýaly, olar bir zady ýitirýärdiler. Ol muny bilýärdi. Kwartira girenden bäri gözlerini açyk saklapdy. "Edebi zenanlaryň arasynda şeýle köp gybat" diýip pikir etdi. Şol gije, meşhur ýazyjy ýa-da suratkeş däl-de, Çikago jemgyýetçilik kitaphanasynyň ýönekeý işgäri we talyp bolsa-da, özüne ynamlydy. Oňa hiç kim üns bermese, hemme zat gowydy. Adamlar kwartirada yzygiderli gelip durdy. Olara atlary bilen ýüzlenýärdiler. "Salam, Karl."
  "Jim, sen näme üçin şu ýerde?"
  "Salam, Sara." Eteliň içinde tapan kiçijik otagy uly, köp adamly otaga alyp barýan koridora açylýardy. Kiçijik otag hem dolup başlady.
  Ýöne ol özüni esasy derýanyň kiçijik gapdalynda tapdy. Ol synlady we diňledi. Onuň ýanynda oturan aýal dostuna: "Bu hanym Will Braunli. Ol goşgy ýazýar. Onuň goşgulary Scribner's, Harper's we başga-da köp žurnallarda çap edildi. Ol ýakyn wagtda kitap çykarmaly. Gyzyl saçly uzyn aýal heýkeltaraş. Kiçi we ýönekeý görnüşli ol Çikagonyň gündelik gazetleriniň birinde edebi tankydy makalalar ýazýar.
  Aýallar we erkekler bardy. Oturylyşykdaky adamlaryň köpüsi Çikagonyň edebiýat dünýäsinde möhüm adamlardy. Eger olar heniz milli şöhrata ýetmedik bolsalar, onda olaryň umytlary bardy.
  Şeýle adamlaryň - ýazyjylaryň, suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň we sazandalaryň - amerikan durmuşyndaky pozisiýasynda geň bir zat bardy. Etel şeýle adamlaryň, esasanam Çikagoda, ýagdaýynyň nähilidigini duýdy we geň galdy we geň galdy. Köp adamlar ýazyjy bolmak isleýärdiler. Näme üçin? Ýazyjylar hemişe kitap ýazýardylar, olar gazetlerde syn edilýärdi. Gysga wagtlyk höwes ýa-da ýazgaryş bardy, ol bolsa çalt ýitip gitdi. Intellektual durmuş hakykatdanam örän çäklidi. Beýik şäher giňeýärdi. Şäheriň içindäki aralyklar örän giňdi. Şäheriň intellektual toparlarynda bolanlar üçin haýran galmak hem, ýigrenmek hem bardy.
  Olar uly söwda şäherinde, onuň içinde ýitirim boldular. Ol tertipsiz, ajaýyp, ýöne kemala gelmedik şäherdi. Ol hemişe ösýän, üýtgeýän, hemişe ulalýan üýtgeýän şäherdi.
  Şäheriň Miçigan kölüne seredýän tarapynda, jemgyýetçilik kitaphanasynyň esasy binasynyň ýerleşýän ýerinde bir köçe bardy. Ol uly ofis jaýlary we myhmanhanalar bilen gurşalan köçedi, bir tarapynda köl we uzyn, dar seýilgäh bardy.
  Ol şemally köçedi, ajaýyp köçedi. Kimdir biri Etele munuň Amerikanyň iň ajaýyp köçesidigini aýdypdy we ol muňa ynanýardy. Köp günläp bu ýer gün şöhlesi düşýän, şemally köçedi. Motor derýasy akýardy. Ol ýerde gözel dükanlar we ajaýyp myhmanhanalar bardy, owadan geýinen adamlar bolsa aşak-aşak gezýärdiler. Etel köçäni gowy görýärdi. Ol owadan köýnek geýip, şol ýerde gezelenç etmegi gowy görýärdi.
  Bu köçäniň aňyrsynda, günbatarda, garaňky, tunel ýaly köçeleriň ulgamy uzalyp gidýärdi, olar Nýu-Ýorkuň, Bostonyň, Baltimoryň we Etel hut şu maksat bilen syýahata çykanda baryp gören beýleki köne Amerikanyň şäherleriniň geň we garaşylmadyk öwrümlerini etmeýärdi, ýöne köçeler göni günbatara, demirgazyga we günorta uzalyp gidýän tor görnüşinde düzülýärdi.
  Etel işläp ýörkä, günbatara, Çikago jemgyýetçilik kitaphanasynyň şahamçasyna gitmäge mejbur boldy. Uniwersiteti gutaryp, kitaphanaçy bolmak üçin okuwyny tamamlandan soň, ol Loop-yň aşagyndaky Miçigan prospektiniň aşaky böleginde kiçijik bir otagda ýaşaýardy we her gün Miçigan prospekti boýunça Madisona çenli pyýada ýöräp, awtoulagyny tutup gitdi.
  Şol agşam, ol oturylyşyga gidip, soňra bile agşamlyk naharyny iýjek we soňra durmuşa bolan garaýşyny düýpli özgertjek başdan geçirmeleriň başdan geçirjek adamy bilen duşuşanda, ol gozgalaňçy ýagdaýdady. Onuň hemişe şeýle döwürleri bolýardy. Olar gelip-gidip durdy we birini başdan geçirenden soň, ol özüni örän gülkünç duýdy. Aslynda, ol Çikago geleninden bäri gozgalaňçy ýagdaýdady.
  Ol ýerde uzyn boýly, gönümel aýal, biraz erkek şekillidi. Ol aňsatlyk bilen az-kem erkek şekilli bolup bilerdi. Ol uniwersitetde dört ýyl okady we uniwersitetde okamadyk wagty şäherde ýa-da öýde işleýärdi. Kakasy baý däldi. Ol kakasyndan käbir pul miras alypdy we ilkinji nikasyndan oňa käbir pul gelipdi, günorta oba hojalyk ýerlerine eýeçilik edýärdi, ýöne ýer köp girdeji getirmeýärdi. Onuň aýlygy azdy we Etelden başga-da, onuň ideg etmeli başga çagalary bardy.
  Etel erkeklere garşy gozgalaň turuzýan döwürleriniň birini başdan geçirýärdi.
  Şol agşam edebi agşamda, ol biraz gyrada oturyp... unudylan ýaly duýman... ol diňe ony oturylyşyga getiren garry aýaly tanaýardy... bu aýal näme üçin onuň üçin alada etmeli, ony şol ýere getirip... "maňa şeýle uly hyzmat edip" diýip pikir etdi... oturylyşykda ol köp wagt mundan ozal öz adamsynyň, hatda akylly adamyň hem bolup biljekdigine düşündi.
  Uniwersitetde bir adam bardy, goşgy ýazýan we çap edýän ýaş professor, onuň bilen söýüşýän güýçli ýaş ýigit. Onuň söýüşmegi nähili geň bir tomaşady! Ol oňa söýgüsi ýokdy, ýöne ony ulanýardy.
  Ilki bilen, onuň bilen duşuşanda, ol onuň ýerine gelip biljekdigini sorap başlady, soňra bolsa oňa işinde kömek edip başlady. Kömek örän zerurdy. Etel onuň käbir işlerine az üns berýärdi. Olar onuň ýoluna päsgel berýärdi.
  Sen belli bir sany okuwy saýlamalydyň. Uniwersitetdäki synaglar kyn boldy. Eger sen yza galsaň, sen ýykylardyň. Eger ol ýykylsa, kakasy gaharlanardy we ol ýaşamak üçin Jorjiýa ştatynyň Langdon şäherine gaýdyp gitmeli bolardy. Ýaş mugallym maňa kömek etdi. "Diňle," diýdi ol synag geçiriljek wagty, "bu adamyň şeýle soraglary berjekdigi." Ol bilýärdi. Ol jogaplary taýýarlapdy. "Sen olara şeýle jogap ber. Sen muňa döz gelip bilersiň." Ol synagdan öň onuň bilen sagatlap işledi. Uniwersitetde dört ýyl nähili gülkünç boldy! Onuň ýaly adam üçin nähili wagt we pul ýitgisi!
  Kakasy ondan şuny isleýärdi. Ol pidalar berdi, zatsyz galdy we gyzynyň muny etmegi üçin pul tygşytlady. Ol aýratyn bilimli, intellektual aýal bolmak islemeýärdi. Iň esasy zat, ol baý bolmagy gowy görerdi diýip pikir etdi. "Hudaý, eger meniň has köp pulum bolsady" diýip pikir etdi.
  Onuň bir pikiri bardy... belki-de, bu absurd bolup bilerdi... belki-de, ol muny roman okamakdan öwrenipdi... köp amerikanlylaryň bagta baýlyk arkaly ýetip boljakdygy barada berk pikirleri bar ýalydy... belki-de, onuň hakykatdanam ýaşap biljek durmuşy bar. Onuň ýaly, jedelsiz gözellige eýe bolan aýal üçin bu ýerde orun bar. Käwagt ol hatda okaýşynyň täsiri bilen ajaýyp durmuş hakda arzuw edýärdi. Iňlis durmuşy baradaky kitapda ol Pil döwründe Angliýada ýaşan belli bir Ledi Blessington hakda okady. Bu, şa zenan Wiktoriýa heniz ýaş gyz wagtydy. Ledi Blessington öz durmuşyna belli bolmadyk bir irlandiýalynyň gyzy hökmünde başlady, ol ony baý we ýakymsyz bir adama durmuşa çykardy.
  Soňra gudrat boldy. Örän baý iňlis asylzadasy Lord Blessington ony gördü. Ol ýerde ol hakyky gözeldi we şübhesiz, şeýle gizlenen Etel ýaly owadan aýaldy. Asylly iňlis ony Angliýa alyp gitdi, aýrylyşdy we oňa öýlendi. Olar Ledi Blessingtonyň söýgülisine öwrülen ýaş fransuz asylzadasy bilen Italiýa gitdiler. Onuň asylly hojaýyny muňa garşy däl ýalydy. Ýaş ýigit ajaýypdy. Şübhesiz, garry hojaýyn öz durmuşy üçin hakyky bezeg isleýärdi. Ol oňa hut şony berdi.
  Eteliň uly meselesi onuň gaty garyp däldigindedi. "Men orta synpdan" diýip pikir etdi ol. Ol bu sözi bir ýerden, belki-de, kollej mugallymynyň muşdagyndan öwrenipdi. Onuň ady Harold Greýdi.
  Ol ýerde, ýaş orta synp amerikanly, amerikan uniwersitetiniň köpçüliginiň arasynda, soňra bolsa Çikagonyň köpçüliginiň arasynda ýitip gidýärdi. Ol hemişe geýim isleýän, şaý-sepleri dakynmak isleýän, owadan awtoulag sürmek isleýän aýaldy. Şübhesiz, ähli aýallar şeýledi, ýöne köpüsi muny hiç haçan boýun almazdy. Sebäbi olar özlerinde hiç hili mümkinçilik ýokdugyny bilýärdiler. Ol "Vogue" we beýleki zenan žurnallaryny alyp, iň täze Pariž köýnekleriniň suratlary bilen doldurdy, köýnekler oňa örän meňzeş uzyn, inçe aýallaryň bedenine ýapyşýardy. Oba jaýlarynyň, oba jaýlarynyň gapylaryna örän owadan awtoulaglarda gelýän adamlaryň suratlary bardy... belki-de žurnallaryň mahabat sahypalaryndan. Hemme zat nähili arassa, owadan we birinji derejeli ýalydy! Žurnallarda gören suratlarynda ol käwagt kiçijik otagda ýatan ýerinde ýalňyz ýatyrdy... ýekşenbe irdendi... ähli amerikanlar üçin durmuşyň doly mümkindigini aňladýan suratlar... ýagny, eger olar hakyky amerikanly bolsalar we daşary ýurtly çöp bolmasalar... eger olar ak ýürekli we zähmetsöýer bolsalar... eger pul gazanmak üçin ýeterlik akyllary bolsa...
  "Hudaý, ýöne men baý adama durmuşa çykmagy gowy görerdim" diýip, Etel pikir etdi. "Eger mümkinçiligim bolsa. Onuň kimdigine parhym ýokdy." Ol muny asla şeýle niýet bilen aýtmady.
  Ol hemişe bergilere batýardy, özüne gerek diýip pikir edýän geýimlerini almak üçin gurmaly bolýardy. Käwagt uniwersitetde tanyşan beýleki aýallara: "Ýalaňaçlygymy örtjek hiç zat ýok" diýip aýdýardy. Hatda tikin tikmegi öwrenmek üçin köp işlemeli bolýardy we ol hemişe pul hakda pikir edýärdi. Netijede, ol hemişe beýleki aýallardaky ýaly ýönekeý gözelliklerden mahrum bolan, köne jaýlarda ýaşaýardy. Hatda talyp döwründe-de, ol dünýäniň öňünde we uniwersitetde owadan görünmek isleýärdi. Oňa uly hormat goýulýardy. Beýleki talyplaryň hiç biri oňa hiç haçan ýakynlaşmaýardy.
  Oňa aşyk bolan iki ýa-da üç... örän ýumşak kiçijik zenan jandarlary... bardy. Olar kiçijik hatlar ýazyp, onuň otagyna gül iberdiler.
  Ol olaryň näme diýjek bolýandygyny düşnüksiz bir düşünjä eýe boldy. "Maňa däl" diýip, öz-özüne aýtdy.
  Gören žurnallary, eşiden gürrüňleri, okaýan kitaplary. Wagtal-wagtal biynjalyk duýgulary sebäpli, ol romanlary okamaga başlady, muny edebiýata bolan gyzyklanma bilen ýalňyşdylar. Şol tomusda, Lengdona öýüne gidende, özi bilen on iki roman alyp gitdi. Olary okamak Blanşa şäher kitaphanaçysy bolup işlemek pikirini berdi.
  Ol ýerde hemişe ajaýyp tomus günlerinde, diňe baýlaryň köp barýan ýerlerinde adamlaryň suratlary bardy. Uzakdan deňiz we deňziň kenaryndaky golf meýdançasy görünýärdi. Owadan geýinen ýaş ýigitler köçeden ýöräp barýardylar. "Hudaýym, men şeýle durmuşa dogulyp bilerdim." Suratlarda hemişe ýaz ýa-da tomus suratlandyrylýardy, eger gyş gelse, gymmatbaha ýüňli uzyn aýallar owadan ýaş ýigitleriň ýanynda gyşky sport görnüşleri bilen meşgullanýardylar.
  Etel doglan günortaly bolsa-da, Amerikanyň Günortasyndaky durmuş barada az sanly illýuziýalary bardy. "Bu betbagtçylyk" diýip pikir etdi. Çikagodan duşuşan adamlary ondan Günortadaky durmuş barada soradylar. "Şol ýerdäki durmuşyňyzda köp gözellik ýokmy? Men Günortadaky durmuşyň gözelligi barada hemişe eşidýärdim."
  "Gözellik, nälet bolsun!" Etel muny aýtmady, emma şeýle pikir etdi. "Özümi gereksiz derejede meşhur däl etmegiň manysy ýok" diýip pikir etdi. Käbir adamlara şeýle durmuş örän gözel görünýär... belli bir görnüşli adamlara... elbetde, ahmaklara däl, ol muny bilýärdi... öz ejesiniň Günortada, aklawçy äri bilen durmuş tapandygyny pikir edýärdi, ol bolsa az zady bilýärdi... buržuaziýa häsiýetlerine şeýle doly, dogruçyllygyna, namysyna, çuňňur dini tebigatyna şeýle ynamlydy... ejesi bagtsyz bolmazlygy başarypdy.
  Onuň ejesi Günorta durmuşynyň özüne çekijiligini duýupdyr, Demirgazyk halky şeýle gürleşmegi gowy görýär, garaýagyzlar hemişe öýüň töwereginde we köçelerde bolýarlar... Garaýagyzlar adatça örän akylly bolýarlar, olar ýalan sözleýärler, akýagyzlar üçin işleýärler... Günorta tomsunyň uzyn we yssy günleri.
  Ejesi öz durmuşyny çuňňur içgin ýaşady. Etel bilen ejesi hiç haçan gürleşmeýärdiler. Onuň bilen açyk saçly öweý ejesiniň arasynda hemişe birhili düşünişmek bardy, soňra bolşy ýaly. Eteliň ýigrenji barha artdy. Bu erkek ýigrenjimidi? Şeýle bolmagy mümkin. "Olar şeýle öwünýärler, palçyga batypdyrlar" diýip pikir etdi. Kitaplara bolan aýratyn gyzyklanmasy, intellektual bolmagy bolsa bir degişmedi. Kitaphanaçy bolmak üçin okuwa başlanda duşuşan beýleki aýallaryň köpüsi gyzyklanýardy, hatda özüne hem gyzyklanýardy.
  Şübhesiz, bu hekaýalary ýazan adamlaryň bir zada düşünendiklerine ynanýardylar. Käbirleri hakykatdanam şeýledi. Onuň iň söýgüli ýazyjysy irlandiýaly Jorj Murdy. "Ýazyjylar durmuşy çal reňkli däl-de, çal reňkli bolanlar üçin durmuş döretmeli" diýip pikir etdi ol. Ol Muruň "Öli durmuşymyň ýatlamalaryny" nähili şatlyk bilen okady. "Söýgi şeýle bolmaly" diýip pikir etdi ol.
  Bu Mur söýgülileri Orýoldaky myhmanhanada ýaşaýardylar; olar gijelerine kiçijik Fransiýanyň welaýat şäherine pijama, dükançy, myhmanhanada şeýle bir lapykeçlik döredýän otag we soňra tapan ajaýyp otaglaryny tapmak üçin ýola düşýärdiler. Birek-biregiň jany, günä we onuň netijeleri barada alada etme. Ýazyjy zenanlarynda owadan içki geýimleri gowy görýärdi; ol zenan keşbiniň üstünden ýuwaşlyk bilen süýşýän ýumşak, owadan, bedene laýyk köýnekleri gowy görýärdi. Şeýle içki geýimler ony geýýän aýallara belli bir ajaýyplyk, baý ýumşaklyk we berklik berýärdi. Eteliň okan kitaplarynyň köpüsinde, onuň pikiriçe, toprak meselesiniň hemmesi artykmaçlyk bilen beýan edilipdi. Kim muny isleýärdi?
  Ýokary derejeli jelep bolsadym diýsene. Eger aýal diňe erkeklerini saýlap bilse, beýle erbet bolmazdy. Etel erkekleriň göz öňüne getirip biljeklerinden has köp aýalyň şeýle pikir edýändigini pikir edýärdi. Ol erkekleriň, umuman, ahmakdygyny pikir edýärdi. "Olar bütin ömrüni erkelemek isleýän çagalar" diýip pikir etdi. Bir gün ol Çikago gazetinde bir aýal talaňçynyň başdan geçiren wakalary barada surat görüp, hekaýa okady we ýüregi lapykeç boldy. Ol banka girip, ony saklaýandygyny, şeýlelik bilen birnäçe minutda müňlerçe dollar alýandygyny göz öňüne getirdi. "Eger meniň hakykatdanam ýokary derejeli talaňçy bilen duşuşmak mümkinçiligim bolsa we ol maňa aşyk bolsa, men oňa aşyk bolardym, bolýar" diýip pikir etdi. Eteliň döwründe, öz pikirine görä, tötänleýin, edebi dünýä bilen, elbetde, ujypsyz derejede gatnaşykda bolanda, şol wagt iň köp üns çekýän ýazyjylaryň köpüsi... hakykatdanam meşhur bolanlary, hakykatdanam halaýanlary, diňe baýlaryň we üstünlikli adamlaryň durmuşy barada ýazmaga ýeterlik derejede akylly bolanlary... diňe hakykatdanam gyzykly durmuşlar... şol wagtky meşhur ýazyjylaryň köpüsi, Teodor Dreýzer, Sinkler Lýuis we beýlekiler şeýle pes derejeli adamlar bilen iş salyşýardylar.
  "Olara nälet bolsun, olar meniň ýaly garaşylmadyk ýagdaýda galan adamlar barada ýazýarlar."
  Ýa-da olar işçiler we olaryň durmuşy barada hekaýalar gürrüň berýärler... ýa-da Ogaýo, Indiana ýa-da Aýowa ştatlaryndaky garyp fermalardaky kiçi daýhanlar, Ford sürýän adamlar, haýsydyr bir işe alnan gyza aşyk bolan, onuň bilen tokaýa barýan işe alnan aýal, onuň şeýledigini bilenden soň gynanjy we gorkusy barada gürrüň berýärler. Munuň nähili tapawudy bar?
  "Şeýle hakyna tutulan esgeriň nähili ysly boljakdygyny diňe göz öňüne getirip bilýärin" diýip, ol pikir etdi. Uniwersiteti gutaryp, Çikago jemgyýetçilik kitaphanasynyň şahamçasynda işe girenden soň... ol Günbatar tarapda uzakda... gün-günden hapa, hapa kitaplary hapa adamlara paýlamak... şatlanmak we lezzet alýan ýaly hereket etmek... işçileriň köpüsinde şeýle ýadaw, ysgynsyz ýüzler bardy... esasan aýallar kitap üçin gelýärdiler...
  Ýa-da ýaş oglanlar.
  Oglanlar "Uzak Günbatar" diýlip atlandyrylýan näbelli ýerde jenaýatçylyk, bikanunçylyk ýa-da kowboýlar barada okamagy halaýardylar. Etel olary günäkärlemedi. Ol gijelerine öýüne tramwaýda gitmeli boldy. Ýagyşly gijeler geldi. Maşyn zawodlaryň garaňky diwarlarynyň ýanyndan çalt geçdi. Maşyn işçiler bilen doludy. Maşyn penjirelerinden görünýän köçe çyralarynyň aşagynda şäheriň köçeleri nähili garaňky we gamgyn görünýärdi we "Vogue" mahabatlaryndaky adamlar nähili uzakda - oba jaýlary, gapylarynda deňiz, kölegeli agaçlar bilen gurşalan uly köçeleri bolan giň gazonly adamlar, gymmat awtoulaglarda, baý eşiklerde, uly myhmanhanada naharlanmaga gidýänler. Maşyndaky işçileriň käbiri günden-güne, hatda aýdan-aýa şol bir eşikleri geýen bolmaly. Howa çyglylykdan agyrdy. Maşyn yslydy.
  Etel maşynda gamgyn oturypdy, ýüzi käte solgunlaşýardy. Bir işçi, belki-de ýaş işçi, oňa seredip durdy. Olaryň hiç biri ýakyn oturmaga het edip bilmedi. Olar onuň öz dünýäsinden uzak, daşarky dünýä degişlidigini duýýardylar. "Bu aýal kim? Ol bu ýere, şäheriň bu ýerine nädip geldi?" diýip, özlerinden soradylar. Iň az aýlyk alýan işçi hem ömrüniň bir döwründe Çikagonyň merkezindäki käbir köçelerde, hatda Miçigan prospektinde hem aýlanypdy. Ol uly myhmanhanalaryň girelgesinden geçipdi, belki-de özüni oňaýsyz we ýerinde däl duýýardy.
  Ol şeýle ýerlerden Etel ýaly aýallaryň peýda bolýandygyny gördü. Baý we üstünlikli adamlaryň durmuş ýörelgeleri Eteliňkiden birneme tapawutlanýardy. Ol has köne Çikagody. Ol ýerde mermerden gurlan, ýerde kümüş dollarlar goýlan uly salonlar bardy. Bir işçi beýlekisine eşiden Çikagodaky jelepçilik öýi barada gürrüň berdi. Bir gezek bir dostum ol ýerde bolupdy. "Sen dyzyňa çenli ýüpek halylaryň içinde batyp ýördüň. Ol ýerdäki aýallar şa zenanlary ýaly geýinýärdiler."
  Eteliň suraty başgaçady. Ol ajaýyplygy, stili, reňkleriň we hereketleriň dünýäsini isleýärdi. Şol gün kitapda okan bir parçasy onuň aňynda ýaňlandy. Onda Londondaky bir jaý suratlandyrylýardy...
  
  "Altyn we ýakut bilen bezelen, imperatriça Jozefina degişli owadan kehribar güldanlar bilen doldurylan surat otagyndan geçip, ak diwarly uzyn, dar kitaphana girip bolýardy, onuň aýnalary baý kitaplar bilen çalşyrylyp durdy. Uçundaky beýik penjireden Gaýd seýilgähiniň agaçlary görünýärdi. Otagyň töwereginde diwanlar, ottomanlar, bibelotlar bilen örtülen emal stollar we örän pes ýakaly gök atlas köýnek geýen Ledi Marrou bardy..."
  "Özlerini hakyky ýazyjy diýip atlandyrýan amerikan ýazyjylary şeýle adamlar hakda ýazýarlar" diýip, Etel tramwanyň ýokarsyndan aşaklygyna seredip, gözleri bilen Çikagodaky zawod işçileriniň uzyn iş gününden soň öýlerine gaýdyp barýanlary bilen doldurylan tramwanyň içine seredip pikir etdi. Iş... Hudaý bilýär nähili gamgyn, dar kwartiralar... gygyrýan, ýerde oýnaýan hapa çagalar... özi, gynansak-da, başga ýere gidýärdi... jübülerinde pul ýokdy... köplenç kiçi, arzan naharhanalarda naharlanmaly bolýardy... özi hem azajyk pul gazanmak üçin az-kem iýmeli bolýardy... ýazyjylar şeýle durmuşlaryň, şeýle söýgileriň, şeýle umytlaryň aladasyny edýärdiler.
  Ol Çikagoda gören işçi erkekleri we aýallary ýigrenýändigi üçin däldi. Ol olary özi üçin ýok etmäge synanyşdy. Olar onuň dogduk şäheri Lengdonyň çetinde ýerleşýän degirmen şäherçesinden gelen ak adamlar ýalydy; olar Günortadaky adamlara gara adamlaryň hemişe bolşy ýalydy - ýa-da iň bolmanda, meýdan garalary nähilidi.
  Bir manyda, ol şeýle adamlar barada ýazan ýazyjylaryň kitaplaryny okamalydy. Ol döwrüň talabyna laýyk hereket etmelidi. Adamlar yzygiderli soraglar berýärdiler. Ahyrsoňy, ol kitaphanaçy bolmagy meýilleşdirýärdi.
  Käwagt ol şeýle kitaby alyp, ahyryna çenli okaýardy. "Bolýar," diýip, ony goýup, "näme? Şeýle adamlaryň näme ähmiýeti bar?" diýdi.
  *
  Etele gönüden-göni gyzyklanýan we ony isleýändigini pikir edýän erkeklere gelende bolsa.
  Gowy mysal hökmünde uniwersitet professory Harold Greýi görkezmek bolar. Ol hat ýazýardy. Bu onuň höwesi ýalydy. Onuň bilen gysga wagtlyk flört edýän az sanly erkekleri hut şeýledi. Olaryň hemmesi intellektualdy. Onda bir özüne çekiji zat bardy, görünýän ýaly, şeýle, ýöne ol muny edenden soň, ondan ýigrenýärdi. Olar hemişe onuň ruhuna girmäge ýa-da öz ruhlary bilen meşgullanmaga synanyşýardylar. Harold Greý hut şeýledi. Ol ony psihoanaliz etmäge synanyşdy we onuň galyň äýnekleriniň arkasynda gizlenen suwly gök gözleri, inçe saçlary, üns bilen daralan, dar eginleri we gaty güýçli däl aýaklary bardy. Ol köçeden howlukmaç ýöräp, howlukýardy. Onuň goltugynda hemişe kitaplar bardy.
  Eger ol şeýle bir adama durmuşa çyksa... ol Harold bilen ýaşamagy göz öňüne getirmäge synanyşdy. Aslynda, belki-de, ol belli bir erkek gözleýärdi. Belki, bularyň hemmesi owadan eşikleri we durmuşda belli bir ajaýyp wezipäni isleýändigiň manysyzlygydyr.
  Başgalar bilen aňsat gatnaşyk gurmaýan adam bolansoň, ol örän ýalňyzdy, hatda başgalaryň arasynda-da köp halatlarda ýalňyz galýardy. Onuň aňy hemişe geljege gönükdirilendi. Onda erkeklik häsiýeti bardy - ýa-da onuň ýagdaýynda diňe belli bir batyrgaýlyk, gaty zenan däl, çalt höwes. Ol özüne gülüp bilýärdi. Ol muňa minnetdardy. Ol Harold Greýiň köçeden howlukyp gelýändigini gördü. Onuň uniwersitetiň golaýynda otagy bardy we sapaklara barmak üçin uniwersitet ýyllarynda otagy bolan köçäniň beýleki tarapyna gitmeli däldi, ýöne ol ony görüp başlandan soň, köplenç şeýle edýärdi. "Onuň maňa aşyk bolmagy gülkünç" diýip, ol pikir etdi. "Käşki ol fiziki taýdan biraz erkek bolsady, güýçli, batyr adam bolsady ýa-da uly adam bolsady, türgen ýa-da başga bir zat bolsady... ýa-da baý bolsady."
  Haroldda örän ýumşak, umytly we şol bir wagtyň özünde oglanlyk ýaly gynançly bir zat bardy. Ol hemişe şahyrlaryň arasynda agtaryp, oňa goşgular tapýardy.
  Ýa-da tebigat barada kitaplar okaýardy. Ol uniwersitetde filosofiýa fakultetinde okaýardy, ýöne oňa hakykatdanam tebigatşynas bolmak isleýändigini aýtdy. Ol oňa Fabre atly adamyň gurçuklar barada ýazan kitabyny getirdi. Olar, gurçuklar, ýerde süýrenýärdiler ýa-da agaç ýapraklary bilen iýmitlenýärdiler. "Goý, goý," diýip Etel pikir etdi. Ol gaharlandy. "Nälet bolsun. Bular meniň agaçlarym däl. Goý, agaçlary ýalaňaç etsinler."
  Birnäçe wagtlap ol ýaş mugallym bilen wagt geçirdi. Onuň puly azdy we doktorlyk dissertasiýasynyň üstünde işleýärdi. Ol onuň bilen gezelenje çykdy. Onuň awtoulagy ýokdy, ýöne ol ony birnäçe gezek professorlaryň öýüne nahara alyp gitdi. Ol oňa taksi tutmaga rugsat berdi.
  Käwagt agşamara ol ony uzak ýollara alyp gidýärdi. Olar günbatara we günorta tarap gidýärdiler. Bilelikde geçiren her sagady üçin ol köp dollar we teňňe gazanýardy. "Men oňa puluna köp pul bermerin" diýip, ol pikir etdi. "Eger ol meniň dogry adam üçin nähili aňsat boljakdygymy bilse, ony almaga synanyşmaga batyrgaý bolarmyka diýip pikir edýärin." Ol mümkin boldugyça uzak ýol sürdi: "Geliň, şu tarapa gideliň" diýip, wagty uzaltdy. "Ol meniň mejbur edýän zadym bilen bir hepde ýaşap biler" diýip, ol pikir etdi.
  Ol oňa okamak islemeýän kitaplaryny satyn almaga rugsat berdi. Gün boýy oturyp, gurçuklaryň, garynjalaryň ýa-da hatda tezek böjekleriniň hereketlerini günden-güne, aýdan-aýa synlap bilýän adama - ol haýran galýardy. "Eger ol meni hakykatdanam isleýän bolsa, onda bir zady göz öňünde tutmagy gowy bolardy. Eger ol meni aýagymdan süpürip bilse. Eger ol mümkin bolsa. Meniň pikirimçe, maňa şu gerek."
  Ol gülkünç pursatlary ýadyna saldy. Bir ýekşenbe güni, ol onuň bilen kärendesine alnan awtoulagda uzak ýolda boldy. Olar Palos Park diýen ýere gitdiler. Onuň bir zat etmelidigi bardy. Bu ony biynjalyk edip başlady. "Dogrudanam," diýip, şol gün özünden sorady, "men näme üçin ony şeýle ýigrenýärin?" Ol oňa gowy bolmaga elinden gelenini etdi. Ol hemişe oňa hat ýazýardy. Hatlarynda ol onuň bilen bolanda has batyrgaýdy.
  Ol ýoluň gyrasyndaky tokaýyň ýanynda saklanmak isledi. Şeýle etmelidi. Ol awtoulag oturgyjynda howsala bilen hereket etdi. "Ol hakykatdanam gaty ejir çekýän bolmaly" diýip, ol pikir etdi. Ol begendi. Gahar ony gurşap aldy. "Näme üçin ol isleýän zadyny aýtmaýar?"
  Eger ol diňe käbir sözleri ulanmakdan utanýan bolsa, elbetde, ol näme isleýändigini oňa nähilidir bir ýol bilen aýdyp bilerdi. "Diňle, meniň tokaýyň içine ýeke özüm gitmeli. Tebigat çagyrýar."
  Ol tebigatyň örän söýüjisidi... oňa gurçuklar we tezek böjekleri baradaky kitaplary getirýärdi. Şol gün oturgyjynda howsala bilen hereket edip otursa-da, muny tebigata bolan gyzyklanma hökmünde görkezmäge synanyşdy. Ol gygyrdy we gygyrdy. "Seret," diýip gygyrdy. Ol ýoluň kenarynda ösýän agaja görkezdi. "Bu ajaýyp dälmi?"
  "Sen şuňa meňzeş ajaýypsyň" diýip, ol pikir etdi. Bu gün ýagty, bulutlaryň süýşýän günidi we ol olara üns berdi. "Olar çölden geçýän düýelere meňzeýär".
  "Çölde ýeke özüň galmagy arzuw edýärsiň" diýip, ol pikir etdi. Oňa diňe ýalňyz çöl ýa-da özi bilen onuň arasynda agaç gerekdi.
  Bu onuň stilidi: ol tebigat hakda gürrüň berýärdi, ol hakda hemişe gürrüň edýärdi, agaçlar, meýdanlar, derýalar we güller hakda gürrüň edýärdi.
  Garynjalar we gurçuklar...
  Soňra bolsa bir ýönekeý soraga şeýle kiçigöwünli garamak.
  Ol onuň ejir çekmegine ýol berdi. Iki-üç gezek ol tas gaçyp gutuldy. Ol onuň bilen maşyndan düşdi we olar tokaýyň içine girdiler. Ol uzakda, agaçlaryň arasynda bir zat gören ýaly boldy. "Şu ýerde garaş" diýdi, ýöne ol onuň yzyndan ylgady. "Men hem ony görmek isleýärin" diýdi ol. Degişme şeýledi: şol gün awtoulag sürýän adam, sürüji... ol örän owadan şäher ýigitdi... temmäki çeýnäp, tüýkürýärdi...
  Onuň söweşde döwülen ýaly kiçijik, gyýak burny, ýaňagynda bolsa pyçak bilen kesilen ýaly ýara bardy.
  Ol nämeleriň bolup geçýändigini bilýärdi. Ol Eteliň hem onuň şeýledigini bilýändigini bilýärdi.
  Etel ahyrsoňy mugallymy goýberdi. Ol öwrülip, oýundan ýadap, awtoulaga tarap ýoldan ýöräp gitdi. Harold oňa goşulmazdan öň birnäçe minut garaşdy. Ol, ähtimal, daş-töweregine seredip, bir gül ýygnamak üçin umyt baglar.
  Ol hut şeýle edýän ýaly bolup, gyza gül tapmaga synanyşýardy. Degişme şeýledi: sürüji bilýärdi. Belki, ol irlandiýalydyr. Gyz ýoluň kenarynda garaşýan maşyna ýetende, ýigit eýýäm sürüjiniň oturgyjyndan turup, şol ýerde durdy. "Sen onuň azaşmagyna ýol berdiňmi?" diýip, ol sorady. Gyzyň näme diýjek bolýandygyny bilýändigini bilýärdi. Gyz maşyna münende, ýere tüýkürdi we ýylgyrdy.
  *
  Etel Çikagoda edebiýat oturylyşygyndady. Erkekler we aýallar çilim çekýärdiler. Kiçijik gürrüňdeşlik boldy. Adamlar kwartiranyň aşhanasyna girip gitdiler. Ol ýerde kokteýller hödürlenýärdi. Etel koridoryň daşyndaky kiçijik otagda oturypdy, şonda bir erkek adam oňa ýakynlaşdy. Ol ony görüp, saýlady. Onuň ýanynda boş oturgyç bardy; ol baryp oturdy. Ol dik durdy. "Bu ýerde hiç kim meşhur däl ýaly. Men Fred Uells" diýdi.
  "Bu seniň üçin hiç zat aňlatmaýar. Ýok, men roman ýa-da oçerk ýazmaýaryn. Men surat çekmeýärin ýa-da heýkeltaraşlyk etmeýärin. Men şahyr däl." Ol güldi. Ol Etel üçin täze adamdy. Ol oňa batyrgaýlyk bilen seretdi. Onuň gözleri çal-gök, sowuk, onuňky ýalydy. "Iň bolmanda," diýip pikir etdi ol, "ol batyrgaý."
  Ol ony belläp aldy. "Sen maňa peýdaly bolarsyň" diýip pikir eden bolmagy mümkin. Ol özüni göwün açmak üçin bir aýal gözleýärdi.
  Ol şol bir köne oýundady. Erkek özi hakda gürleşmek isleýärdi. Ol aýalyň diňlemegini, täsir galdyrmagyny we özi hakda gürleşende özüne berlen ýaly görünmegini isleýärdi.
  Bu erkekleriň oýnydy, ýöne aýallar hem şeýle däldi. Aýal haýran galmak isleýärdi. Ol öz häsiýetinde gözellik isleýärdi we erkek hem onuň gözelligini ykrar edýärdi. "Eger ol meni owadan hasaplasa, men islendik erkek adamy goldap bilerin" diýip, Etel käte pikir edýärdi.
  - Seret, - diýdi oturylyşykda gören Fred Uells atly erkek, - sen olaryň biri dälsiň, şeýlemi? - Ol eli bilen kiçi otagda oturanlara we golaýdaky uly otagdakylara çalt hereket etdi. - Siz dälsiňiz diýip pikir edýärin. Görünmeýärsiňiz, - diýdi ol ýylgyryp. - Meniň ol adamlara, esasanam erkeklere garşy hiç hili garşylygym ýok. Meniň pikirimçe, olar ajaýyp adamlar, iň bolmanda käbiri.
  Ol adam güldi. Ol foksoterýer ýaly janlydy.
  - Men bu ýere gelmek üçin öz güýjümi çekdim, - diýdi ol gülüp. - Men hakykatdanam degişli däl. Senmi? Sen döňňeýärsiňmi? Köp aýallar şeýle edýärler. Olar muny şeýle edýärler. Men seniň şeýle etmeýändigiňe ynanýaryn. - Ol otuz bäş ýaşlaryndaky, örän inçe we şadyýan bir adamdy. Ol ýylgyryp durdy, ýöne onuň ýylgyryşy gaty çuňňur däldi. Onuň ýiti ýüzünde kiçi ýylgyryşlar biriniň yzyndan gelýärdi. Onuň çilim ýa-da egin-eşik mahabatlarynda görüp boljak ýaly örän aýdyň ýüzleri bardy. Näme üçindir, ol Eteli ajaýyp, arassa ganly it hakda pikirlendirdi. Mahabat... "Prinstondaky iň gowy geýinýän adam"... "Garwardda öz synpy tarapyndan saýlanan, durmuşda üstünlik gazanmagy iň ähtimal adam". Onuň gowy tikinçisi bardy. Onuň egin-eşikleri göze ilýän däldi. Olar, şübhesiz, kemsiz dogrydy.
  Ol Etele bir zatlar pyşyrdamak üçin egilip, ýüzüni onuň ýüzüne ýakynlaşdyrdy. "Men seniň olaryň biridigiňi pikir etmeýärdim" diýdi. Ol oňa özi barada hiç zat aýtmandy. Onuň oturylyşykda gatnaşan meşhurlara garşy belli bir derejede güýçli duşmançylygynyň bardygy aýdyňdy.
  "Olara serediň. Olar özlerini diňe çöp hasaplaýarlar, şeýlemi?"
  "Gözleri dowzaha gitsin. Olaryň hemmesi tentekläp ýör, zenan meşhurlar erkek meşhurlara göz aýlaýarlar, zenan meşhurlar bolsa özüni görkezýärler."
  Ol muny derrew aýtmady. Bu onuň özüni alyp barşynda görünýärdi. Ol agşamy oňa bagyşlady, ony daşaryk çykaryp, meşhurlar bilen tanyşdyrdy. Ol olaryň hemmesini tanaýan ýalydy. Ol zatlary bir zat hasaplaýardy. "Ine, Karl, bu ýere gel" diýip buýruk berdi. Bu uly, giň eginli, çal saçly Karl Sandburga berlen buýrukdy. Fred Uellsiň özüni alyp barşynda bir zat bardy. Ol Eteli haýran galdyrdy. "Görýäňmi, men ony ady bilen çagyrýaryn. Men "Bu ýere gel" diýýärin, ol gelýär." Ol özüne dürli adamlary çagyrdy: Ben, Jo we Frenk. "Men seniň bu aýal bilen tanyşmagyňy isleýärin."
  "Ol günortaly" diýdi. Ol muny Eteliň çykyşyndan öwrenipdi.
  "Ol bu ýerdäki iň owadan aýal. Seniň alada etmeli zadyň ýok. Ol suratkeş däl. Ol senden hiç hili ýagşylyk soramaz."
  Ol tanyş we ynamdar boldy.
  - Ol senden haýsydyr bir goşgular ýygyndysyna öňsöz ýazmagy soramaz, şeýle zat däl.
  "Men bu oýny oýnamaýaryn" diýip, ol Etele aýtdy, "ýöne men hem oýnamaýaryn." Ol ony kwartiranyň aşhanasyna alyp bardy we oňa kokteýl getirdi. Ol oňa çilim ýakdy.
  Olar biraz daşda, köpçüligiň arasyndan uzakda durdular, Etel gülkünç hasaplady. Ol gyza kimdigini düşündirdi, henizem ýylgyryp durdy. "Men iň pes adam öýdýän" diýip, ol şadyýanlyk bilen aýtdy, ýöne sypaýylyk bilen ýylgyrdy. Onuň kiçijik gara murtlary bardy we ol gepleýärkä ony sypaýardy. Onuň gepleýşi geň bir ýagdaýda ýolda kiçijik itiň hürmegini, ýolda awtoulaga, ýaňy bir burçdan aýlanyp geçýän awtoulaga berk hürýän itiň sesini ýatladýardy.
  Ol patentli derman biznesinde pul gazanan adamdy we olar bile duranlarynda Etele hemme zady çalt düşündirdi. "Men seniň günortaly bolanyň üçin maşgaladan çykan aýaldygyňy aýtmaga batyrgaýlyk edýärin. Bolýar, men beýle däl. Günortalylaryň ählisiniň diýen ýaly maşgalalarynyň bardygyny gördüm. Men Aýowadan."
  Ol, elbetde, özüne bolan ýigrenji bilen ýaşaýan adamdy. Ol Eteliň günortalylygy barada sesinde ýigrenç bilen, özüne erk etmäge synanyşýandygyna ýigrenç bilen gürrüň berdi, gülkünç ýagdaýda: "Sen günortaly bolanyň üçin muny maňa zor bilen zorlama" diýjek bolýan ýalydy.
  "Bu oýun maňa ýaramaz."
  "Ýöne serediň. Men gülýärin. Men çynlakaý däl."
  "Ta! Ta!"
  "Ol maňa meňzeýärmikä diýip pikir edýärin" diýip, Etel pikir etdi. "Men oňa meňzeýärmikä diýip pikir edýärin."
  Käbir adamlar bar. Sen olary hakykatdanam halamaýaň. Sen olaryň ýanynda galýarsyň. Olar saňa bir zatlar öwredýärler.
  Ol oturylyşyga diňe ony tapmak üçin gelen ýalydy we ony tapansoň, begendi. Ony gören badyna gitmek isledi. "Ýör," diýdi ol, "bu ýerden çykalyň. Bu ýerde içgi getirmek üçin köp işlemeli bolarys. Oturmaga ýer ýok. Biz gürleşip bilmeýäris. Bu ýerde biziň hiç hili ähmiýetimiz ýok."
  Ol has möhüm bolup görünjek atmosferada, bir ýerde bolmak isleýärdi.
  "Geliň, şäher merkezine, uly myhmanhanalaryň birine gideliň. Şol ýerde naharlanyp bileris. Içgileri men taýýarlaýaryn. Maňa serediň." Ol ýylgyrmagyny dowam etdirdi. Etel muňa üns bermedi. Ol bu adama ilkinji gezek geleninden bäri geň täsir galdyrdy. Mefistofel ýaly duýuldy. Ol geň galdy. "Eger ol şeýle bolsa, men onuň barada bilerin" diýip pikir etdi. Ol onuň bilen birlikde plaş satyn almaga gitdi we taksi tutup, şäheriň merkezindäki uly restorana gitdiler, ol ýerde ol oňa asuda burçda orun tapdy. Ol içgileri dolandyrdy. Çüýşe getirildi.
  Ol özüni düşündirmek isleýän ýalydy we kakasy barada gürrüň bermäge başlady. "Men özüm barada gürrüň bererin. Garşy dälmi?" Ol ýok diýdi. Ol Aýowa ştatynyň bir etrap şäherinde doguldy. Ol kakasynyň syýasatda işleýändigini we etrap hazynaçysy bolmalydygyny düşündirdi.
  Galyberse-de, bu adamyň öz hekaýasy bardy. Ol Etele geçmişi barada gürrüň berdi.
  Aýowada, çagalygyny geçiren ýerinde, uzak wagtlap hemme zat gowy gidýärdi, ýöne soňra kakasy etrap gaznalaryny şahsy spekulýasiýa üçin ulandy we tutuldy. Depressiýa döwri başlady. Kakasynyň girdeji bilen satyn alan aksiýalarynyň bahasy pese gaçdy. Ol garaşylmadyk ýagdaýda tutuldy.
  Etel munuň Fred Uellsiň orta mekdepde okaýan döwründe bolandygyny düşündi. "Men wagt ýitirip, gamgynlanmadym" diýip, ol buýsanç bilen we çalt aýtdy. "Men Çikago geldim".
  Ol özüniň akyllydygyny düşündirdi. "Men realist" diýdi. "Men sözleri kiçiltmeýärin. Men akylly. Men örän akylly."
  - Seniň içiňden görüp biljek derejede akyllydygyma ynanýaryn, - diýip, ol Etele aýtdy. - Seniň kimdigiňi bilýärin. Sen nägile aýal. - Ol muny aýdyp ýylgyrdy.
  Etel ony halamaýardy. Ol ony gyzykly we gyzykly hasaplaýardy. Bir tarapdan, hatda oňa hem ýaraýardy. Iň bolmanda Çikagoda duşuşan käbir erkeklerden soň, ol rahatlanýardy.
  Olar erkek adam gürleşýänçä we onuň sargyt eden nahary hödürlenýänçä içmegini dowam etdirdiler we Etel içgini gowy görýärdi, emma bu oňa kän bir täsir etmedi. Içgi rahatlyk getirýärdi. Bu oňa batyrgaýlyk berýärdi, emma serhoş bolmak gaty gyzykly däldi. Ol diňe bir gezek serhoş boldy we serhoş bolanda ýalňyz galýardy.
  Ol heniz uniwersitetde okaýan wagty, synagdan öňki agşamdy. Harold Greý oňa kömek edýärdi. Ol ony taşlap gitdi we ol öz otagyna gitdi. Ol ýerde bir çüýşe wiski bardy we ol hemmesini içdi. Soňra ol düşege ýykyldy we özüni erbet duýdy. Wiski ony serhoş etmedi. Ol onuň nerwlerini tolgundyrýan ýalydy, aňyny adatdan daşary sowuk we aýdyň edýärdi. Kesel soň geldi. "Men muny indi gaýtalamaryn" diýip, ol öz-özüne aýtdy.
  Restoranda Fred Uells özüni düşündirmegini dowam etdirdi. Ol edebi agşamlyk dabarasynda özüniň bardygyny düşündirmegiň zerurdygyny duýup, "Men olaryň biri däl. Men şeýle bolmak islemeýärin" diýýän ýaly boldy.
  "Meniň pikirlerim şeýle zyýansyz" diýip, Etel pikir etdi. Ol muny aýtmady.
  Ol Çikago şäherine ýaş ýigit hökmünde, orta mekdebi täze gutarandan soň geldi we birnäçe wagtdan soň sungat we edebi dünýä bilen garyşyp başlady. Şübhesiz, şeýle adamlary bilmek özi ýaly bir adama belli bir dereje berýärdi. Ol olara günortanlyk nahar satyn aldy. Ol olar bilen gezelenje çykdy.
  Durmuş bir oýun. Şeýle adamlary bilmek oýnuň diňe bir tarapy.
  Ol ilkinji neşirleriň kolleksiýaçysy boldy. "Bu gowy meýilnama" diýip, ol Etele aýtdy. "Bu sizi belli bir synpa goşýan ýaly we mundan başga-da, eger akylly bolsaňyz, şondan pul gazanyp bilersiňiz. Şonuň üçin, eger ädimiňizi gözegçilikde saklasaňyz, pul ýitirmegiňiz üçin hiç hili sebäp ýok."
  Şeýdip, ol edebi dünýä girdi. Olar çaga ýaly, egoist we duýgudaş adamlardy diýip pikir etdi. Olar erkek adamy güldürýärdiler. Ol aýallaryň köpüsiniň örän ýumşak we ýeňil pikirlidigini pikir etdi.
  Ol ýylgyryp, murtuny sypamagyny dowam etdirdi. Ol ilkinji neşirler boýunça hünärmendi we eýýäm ajaýyp kolleksiýasy bardy. "Men seni olara görmäge äkiderin" diýdi.
  "Olar meniň kwartiramda, ýöne aýalym şäherden daşarda. Elbetde, men seniň şu gije meniň bilen ol ýere gitjekdigiňi garaşmaýaryn."
  - Seniň ahmak däldigiňi bilýärin.
  "Seniň şeýle aňsatlyk bilen ele salnyp biljekdigiňi, seni agaçdan ýetişen alma ýaly ýolup boljakdygyny pikir eder ýaly men şeýle bir ahmak däl" diýip, ol şeýle pikir etdi.
  Ol oturylyşyk teklip etdi. Etel başga bir aýal tapyp bilerdi, özi bolsa başga bir erkek. Bu gowy kiçijik duşuşyk bolardy. Olar restoranda agşamlyk naharyny iýerler, soňra bolsa onuň kwartirasyna gidip kitaplaryna serederler. "Sen çekinmeýärsiň, şeýlemi?" diýip, ol sorady. "Bilýärsiňmi, ol ýerde başga bir aýal we başga bir erkek bolar."
  - Aýalym ýene bir aý şäherde bolmaz.
  - Ýok, - diýdi Etel.
  Ol şol ilkinji agşamy restoranda özüni düşündirmek bilen geçirdi. "Käbir adamlar, akylly adamlar üçin durmuş diňe bir oýun" diýip, ol düşündirdi. "Sen ondan iň gowy peýdalanýarsyň". Oýny dürli-dürli oýnaýan dürli adamlar bardy. Käbirleriniň, ol şeýle diýdi: "Örän abraýly hasaplanýardylar. Olar, onuň ýaly, işewürlik bilen meşgullanýardylar. Dogrusy, olar patentlenen dermanlary satmaýardylar. Olar kömür, demir ýa-da maşynlary satýardylar. Ýa-da zawodlary ýa-da şahtalary dolandyrýardylar. Bularyň hemmesi şol bir oýundy. Pul oýny.
  - Bilýärsiňmi, - diýdi ol Etele, - meniň pikirimçe, sen hem meniň ýaly.
  "Seni aýratyn bir zat gyzyklandyrmaýar."
  "Biz bir jynsdan."
  Etel özüni begençli duýmady. Ol gülkünçdi, ýöne şol bir wagtyň özünde biraz gynandy.
  "Eger bu hakykat bolsa, onda men onuň şeýle bolmagyny islemeýärin."
  Şeýle-de bolsa, belki-de, onuň özüne bolan ynamy, batyrlygy bilen gyzyklanýardy.
  Ol oglan we ýaş wagty Aýowa ştatynyň kiçi bir şäherinde ýaşaýardy. Ol maşgalanyň ýeke-täk oglydy we üç gyzy bardy. Kakasynyň hemişe köp puly bar ýalydy. Olar şol şäher üçin gowy, örän baý ýaşaýardylar. Olaryň awtoulaglary, atlary, uly jaýy bardy we pul sag-sol harçlanýardy. Maşgaladaky her bir çaga kakasyndan kömek puluny alýardy. Ol hiç haçan onuň nähili harçlanýandygyny soramaýardy.
  Soňra heläkçilik boldy we kakam türmä düşdi. Ol uzak ýaşamady. Bagtly ýagdaý, ätiýaçlandyryş üçin pul bardy. Eje bilen gyzlary seresaplylyk bilen özara düşünişip bildiler. "Meniň pikirimçe, gyz doganlarym durmuşa çykarlar. Olar heniz durmuşa çykmadylar. Olaryň ikisi hem hiç kimi özüne çekip bilmedi" diýip, Fred Wells aýtdy.
  Ol özi gazetçi bolmak isleýärdi. Bu onuň höwesidi. Ol Çikago gelip, ýerli gündelik gazetleriň birinde habarçy bolup işe girdi, ýöne tiz wagtdan bu işi taşlady. Ol ýeterlik pulunyň ýokdugyny aýtdy.
  Ol ökündi. "Men ajaýyp gazetçi bolardym" diýdi. "Meni hiç zat silkdirmezdi, hiç zat meni utandyrmazdy." Ol içmegini, iýmegini we özi barada gürrüň bermegini dowam etdirdi. Belki, içen alkogol ony gürrüňde has batyrgaý, has seresapsyz edendir. Bu ony serhoş etmedi. "Bu oňa maňa täsir edýän ýaly täsir edýär" diýip, Etel pikir etdi.
  - Aýdaly, bir erkek ýa-da aýalyň abraýy zaýalanar, - diýdi ol şadyýanlyk bilen. - Aýdaly, jynsy skandal arkaly, şeýle bir zat... meniň bilýän edebi görnüşlerimiň köpüsi üçin, ýokary synpyň köp sanly adamlary üçin şeýle ýigrenji. 'Olaryň hemmesi şeýle arassa dälmi?' Nälet çagalar. Etele onuň öňündäki adamyň onuň arasyndan tapan adamlaryndan, kitaplaryny ýygnaýan adamlaryndan ýigrenýän ýaly boldy. Ol hem onuň ýaly duýgularyň garyndysydy. Ol duýgularyny daşa görkezmän, şadyýanlyk bilen ýylgyryp gürlemegini dowam etdirdi.
  Ol ýazyjylaryň, hatda iň beýik ýazyjylaryň hem prinsipsizdigini aýtdy. Şeýle bir adamyň bir aýal bilen gatnaşygy bardy. Näme boldy? Birnäçe wagtdan soň, ol gutardy. "Aslynda söýgi ýok. Bularyň hemmesi manysyz we boş zat" diýip, ol yglan etdi.
  "Şeýle adam bilen, beýik edebi şahsyýet bilen, ha! Meniň ýaly sözler bilen dolu."
  "Ýöne ol aýdýan sözleri barada şeýle köp jedel edýär."
  "Dünýädäki ähli zat hakykatdanam şeýle möhüm ýaly. Bir aýal bilen hemmesi gutarandan soň, ol näme edýär? Ol şondan edebi material döredýär."
  "Ol hiç kimi aldamaýar. Hemmeler bilýär."
  Ol gazetçi bolmak baradaky gürrüňine gaýdyp geldi we biraz arakesme etdi. "Aýdaly, aýal, öýlenen bolsa." Onuň özi öýlenen adamdy, häzirki kärhanasynyň eýesiniň gyzy bolan aýala öýlenendi. Adam öldi. Ol indi kärhanany dolandyrýardy. Eger öz aýaly... "Ol meniň bilen oýnamasa gowy bolardy... Men muňa asla çydap bilmerin" diýdi.
  Aýdaly, bir aýal, durmuşa çykan we başga bir erkek bilen gatnaşykda bolmaly. Ol özüni şeýle bir wakany habar berýän gazetçi hökmünde göz öňüne getirdi. Bular ajaýyp adamlardy. Ol birnäçe wagtlap habarçy bolup işledi, ýöne hiç haçan şeýle işe baş goşmandy. Ol muňa ökünýän ýalydy.
  "Olar tanymal adamlar. Olar baý ýa-da sungat bilen meşgullanýarlar; uly adamlar sungata, syýasata ýa-da şuňa meňzeş zatlara gatnaşýarlar." Erkek üstünlikli işe alyndy. "Soňra bir aýal meni manipulýasiýa etmäge synanyşýar. Aýdaly, men bir gazetiň baş redaktory. Ol meniň ýanyma gelýär. Ol aglaýar. 'Hudaý üçin, meniň çagalarym bardygyny ýadyňyzdan çykarmaň.'"
  - Bilýärsiňmi, şeýlemi? Näme üçin bu işe goşulanyňda muny pikir etmediň? Kiçijik çagalar öz durmuşlaryny zaýalaýarlar. Fuj! Kakam türmede ölendigi üçin meniň öz durmuşym zaýalandymy? Belki, bu meniň gyz doganlaryma agyry ýetirendir. Bilmeýärin. Olar hormatly är tapmakda kynçylyk çekýändirler. Men ony derrew parçalardym. Men rehim etmerin.
  Bu adamda geň, ýagty, ýalpyldawuk ýigrenç bardy. "Bu menmi? Hudaý maňa kömek etsin, bu menmi?" diýip, Etel pikir etdi.
  Ol kimdir birine zyýan ýetirmek isledi.
  Kakasynyň ölüminden soň Çikago gelen Fred Uells gazet işinde köp wagtlap galmady. Gazanmaga ýeterlik pul ýokdy. Ol reklama işine başlady we reklama agentliginde kopirayter bolup işledi. "Men ýazyjy bolup bilerdim" diýip, ol yglan etdi. Aslynda, ol birnäçe gysga hekaýa ýazdy. Olar mistiki ertekilerdi. Ol olary ýazmakdan lezzet aldy we çap etmekde hiç hili kynçylyk çekmedi. Ol şeýle zatlary çap edýän žurnallaryň birinde ýazdy. "Men hakyky ykrarnamalar hem ýazdym" diýdi ol. Ol Etele muny gürrüň berip güldi. Ol özüni inçekesel bilen kesellän adamsy bolan ýaş aýal hökmünde göz öňüne getirdi.
  Ol hemişe bigünä aýaldy, ýöne ol şeýle bolmak islemeýärdi. Ol adamsyny günbatara, Arizona alyp gitdi. Onuň adamsy diýen ýaly ýokdy, ýöne ol iki-üç ýyl ýaşady.
  Fred Uellsiň hekaýasyndaky aýal hut şol wagt oňa dönüklik etdi. Ol ýerde bir erkek, onuň isleýän ýaş ýigidi bardy, şonuň üçin ol gijelerine onuň bilen çöle çykyp gitdi.
  Bu hekaýa, bu ykrar Fred Uellse mümkinçilik berdi. Žurnalyň neşirýatçylary muňa üns berdiler. Ol özüni syrkaw adamyň aýaly hökmünde göz öňüne getirdi. Ol ýerde ol ýuwaş-ýuwaşdan ölýärdi. Ol ýaş aýalynyň puşmançylykdan ejir çekýändigini göz öňüne getirdi. Fred Uells Çikago restoranynda Etel bilen stoluň başynda oturyp, murtuny sypap, oňa bularyň hemmesini gürrüň berýärdi. Ol aýalyň näme duýýandygyny aýdyňlyk bilen beýan etdi. Gijeler ol garaňkylygyň düşmegini garaşdy. Olar ýumşak, çöl, aýly gijelerdi. Söýgüli hökmünde kabul eden ýaş ýigit, çölde şäheriň çetinde ýerleşýän syrkaw adamsy bilen ýaşaýan öýüne süýşüp geldi we ol onuň ýanyna süýşüp geldi.
  Bir gije ol gaýdyp geldi we adamsy öldi. Ol söýgülisini bir daha görmedi. "Men köp ökündim" diýip, Fred Wells ýene gülüp aýtdy. "Men ony semretdim. Men muňa gaty batdym. Meniň göz öňüne getirýän aýalymyň başdan geçiren ähli gyzykly zatlary aý şöhlesinde çölde başga bir erkek bilen bolandygyna ynanýaryn, ýöne soňra men ony köp ökünç bilen doldurdym."
  "Görýäňizmi, men ony satmak isledim. Men onuň çap edilmegini isledim" diýdi ol.
  Fred Uells Etel Longa utanç getiripdi. Bu ýakymsyzdy. Soňra ol munuň öz günäsidigini düşündi. Bir gün, onuň bilen naharlanandan bir hepde soň, ol oňa telefon arkaly jaň etdi. "Meniň ajaýyp zadym bar" diýdi ol. Şäherde meşhur iňlis ýazyjysy bolan bir adam bardy we Fred oňa goşulýardy. Ol oturylyşyk teklip etdi. Etel başga bir aýal tapmalydy, Fred bolsa iňlis adamy tapmalydy. "Ol Amerikada leksiýa gezelenjinde we ähli intellektuallar ony gözegçilikde saklaýarlar" diýip, Fred düşündirdi. "Biz oňa başga bir oturylyşyk bereris". Etel başga bir aýal tapyp biljekdigini bilýärmidi? "Hawa" diýdi ol.
  - Ony diri alyň, - diýdi ol. - Bilýärsiňizmi?
  Ol munuň bilen näme diýjek boldy? Ol ynamlydy. "Eger şeýle adam bolsa... eger ol maňa bir zat edip bilse."
  Ol biynjalykdy. Näme üçin däl? Kitaphanada muny edip bilýän bir aýal işleýärdi. Ol ýazyjylara höwesli kiçijik aýal Etelden bir ýaş kiçidi. Bu iňlis ýaly meşhur adam bilen tanyşmak pikiri tolgundyryjy bolardy. Ol Çikagonyň töweregindäki abraýly maşgalanyň solgun gyzydy we ýazyjy bolmak üçin belli bir islegi bardy.
  "Hawa, giderin" diýip, Etel onuň bilen gürleşende aýtdy. Ol Etele hemişe haýran galýan aýaldy. Uniwersitetde oňa aşyk bolan aýallar hem hut şeýledi. Ol Eteliň stiline we onuň batyrlygyna haýran galdy.
  "Gitmek isleýärsiňmi?"
  "Aý, hawa." Aýalyň sesi tolgunmadan titredi.
  "Erkekler öýlenen. Siz muňa düşünýärsiňizmi?"
  Helen atly aýal bir pursat ikirjiňlendi; bu onuň üçin täze bir zatdy. Onuň dodaklary titräp durdy. Ol pikir edýän ýalydy...
  Ol belki şeýle pikir edendir... "Aýal hiç haçan başdan geçirmelersiz öňe gidip bilmez." Ol şeýle pikir edendir... "Ösen dünýäde şeýle zatlary kabul etmeli."
  Fred Uells kämil adamyň mysaly hökmünde.
  Etel hemme zady aýdyň düşündirmäge synanyşdy, ýöne düşündirmedi. Aýal ony synap görýärdi. Meşhur iňlis ýazyjysy bilen duşuşmak pikirinden tolgundy.
  Şol pursatda, ol Eteliň hakyky garaýşyny, biperwaýlygyny, töwekgelçilige gitmek islegini, belki-de özüni synap görmek üçin düşünip bilmedi. "Biz günortanlyk naharyny iýeris" diýdi ol, "soňra jenap Uellsiň kwartirasyna gideris. Onuň aýaly ol ýerde bolmaz. Içgiler bolar".
  "Diňe iki adam bolar. Gorkmaýarsyňyzmy?" diýip, Helen sorady.
  "Ýok." Etel şadyýan we kinaýaly keýpdedi. "Men özüme seredip bilerin."
  - Gaty gowy, men giderin.
  Etel şol üç erkek bilen geçiren agşamyny hiç haçan ýatdan çykarmazdy. Onuň häzirki keşbini döreden zat onuň durmuşynyň başdan geçiren wakalarynyň biridi. "Men şeýle gowy adam däl." Ertesi gün kakasy bilen Jorjiýanyň oba ýerlerinden geçip barýarka, bu pikirler onuň kellesinde aýlandy. Ol öz durmuşy bilen başyny çaşyrýan başga bir adamdy. Ol kakasy bilen açyk we açyk däldi, şol gije Çikagoda iki erkek bilen oturylyşyga alyp baran Helen atly sada aýal bilen bolşy ýaly.
  Fred Uellsiň oturylyşygyna gelen iňlis ýazyjysy giň eginli, biraz akylly adamdy. Ol bolup geçýän zatlar bilen gyzyklanyp, gyzyklanyp duran ýalydy. Bularyň Amerika gelýän iňlisleriň görnüşi, kitaplary köp mukdarda satylýan, leksiýa okamaga we pul toplamaga gelýän ýerleri...
  Şeýle adamlaryň ähli amerikanlylara nähili garaýşynda bir zat bardy. "Amerikalylar şeýle geň çagalar. Ezizim, olar ajaýyp."
  Geň galdyryjy, hemişe biraz howandarlyk edýän zat. "Arslan çagalary." Sen "Gözleriňe lanet bolsun. Dowzaha git" diýmek islediň. Şol gije onuň bilen Çikagodaky Fred Uellsiň kwartirasynda bolanyňda, bu diňe gyzyklanmany kanagatlandyrmak bolup bilerdi. "Men bu amerikanlaryň nähilidigini görerin."
  Fred Uells ysrapçydy. Ol beýlekileri gymmat restoranda nahara, soňra bolsa öz kwartirasyna alyp bardy. Bu hem gymmatdy. Ol munuň bilen buýsanýardy. Iňlis Helene örän ünslidi. Etel göriplik edýärmidi? "Kaş mende-de bolsady" diýip, Etel pikir etdi. Ol iňlisiň özüne has köp üns bermegini isleýärdi. Ol oňa bir zat aýdýan ýaly, onuň rahatlygyny bozmaga synanyşýan ýaly duýdy.
  Helen açyk-aýdyň örän sadady. Ol ybadat edýärdi. Olar Frediň kwartirasyna ýetende, Fred içgileri bermegini dowam etdirdi we Helen derrew ýarym serhoş boldy. Ol barha serhoş bolup, Eteliň pikir edişine görä, barha samsyklaşyp başlanda, iňlis gorkdy.
  Ol hatda asylly... asylly iňlis boldy. Gan görkezer. "Ezizim, sen jentelmen bolmaly." Etel adamyň Fred Wells bilen akyl taýdan baglanyşdyrýandygyna gynandymy? "Seniň bilen dowzah bolsun" diýip, ol aýtmak isledi. Ol birden özüni çagalary erbet alyp barýan otagda tapan uly adam ýalydy... "Hudaý bilýär, bu ýerde näme garaşýar" diýip, Etel pikir etdi.
  Helen birnäçe içgi içenden soň oturgyjyndan turdy, hemmeleriň oturan otagynyň üstünden durnuksyz ýöräp, diwana zyňyldy. Köýnegi hapady. Aýaklary gaty ýalaňaçdy. Ol olary sallap, gülmegini dowam etdirdi. Fred Uells oňa içgileri içdirmegini dowam etdirdi. "Bolýar, onuň aýaklary owadan, şeýlemi?" diýip, Fred aýtdy. Fred Uells gaty gödekdi. Ol hakykatdanam çüýrükdi. Etel muny bilýärdi. Ony gaharlandyran zat, iňlisiň onuň bilýändigini bilmeýändigi baradaky pikirdi.
  Iňlis Etel bilen gürleşmäge başlady. "Bularyň hemmesiniň manysy näme? Ol näme üçin bu aýaly serhoş etmek isleýär?" Ol howsala düşdi we Fred Uellsiň çakylygyny kabul etmedikdigine gynandy. Ol we Etel birnäçe wagtlap öňlerinde içgiler goýlan stoluň başynda oturdylar. Iňlis ondan özi, ýurduň haýsy künjeginden gelendigi we Çikagoda näme edýändigi barada soraglary bermegini dowam etdirdi. Ol onuň uniwersitet talybydygyny bildi. Onuň häsiýetinde henizem bir zat bardy... bularyň hemmesinden daşlaşmak duýgusy... Amerikadaky iňlis jentelmen... "gaty şahsyýetsiz" diýip, Etel pikir etdi. Etel tolgunýardy.
  "Eger bu model bolsa, agşamlaryny şeýle geçirýän bolsa, bu amerikan okuwçylary geň" diýip, iňlis pikir etdi.
  Ol şeýle bir zat aýtmady. Ol gürrüňdeş bolmaga synanyşmagyny dowam etdirdi. Ol özüne ýaramaýan bir zada, ýagdaýa düşüpdi. Etel begendi. "Men bu ýerden we bu adamlardan nädip mylaýymlyk bilen çykyp bilerin?" Ol ýerinden turdy, şübhesiz, ötünç sorap, gitmegi niýet edinýärdi.
  Ýöne indi serhoş bolan Helen bardy. Iňlisde batyrlyk duýgusy oýandy.
  Şol pursat Fred Uells peýda bolup, iňlisi kitaphanasyna alyp gitdi. Fred, ahyrsoňy, işewür adamdy. "Ol şu ýerde. Onuň käbir kitaplary şu ýerde. Ondan awtograf almagyny haýyş etsem gowy bolardy" diýip, Fred pikir etdi.
  Fred başga bir zat hakda hem pikir edýärdi. Belki, iňlis Frediň näme diýjek bolýandygyna düşünen däldir. Etel näme diýilýänini eşitmedi. Iki adam bilelikde kitaphana baryp, şol ýerde gürleşip başladylar. Soňra, şol agşam onuň başy bilen bolan wakadan soň, Etel näme diýilýänini çaklap bilmegi mümkin.
  Fred iňlisiň özi bilen birmeňzeşdigini diňe bir zat hasaplady.
  Agşamyň tutuş äheňi birden üýtgedi. Etel gorkdy. Ol bikar bolany we göwün açmak isleýändigi üçin çaşdy. Ol goňşy otagdaky iki adamyň arasyndaky gürrüňi göz öňüne getirdi. Fred Wells gürleýärdi... ol uniwersitet professory Harold Greý ýaly adam däldi... "Ine, seniň üçin şu aýaly hödürleýärin"... Helen atly aýaly göz öňünde tutýardy. Fred, şol otagda başga bir erkek bilen gürleşýärdi. Etel häzir Helen hakda pikir etmeýärdi. Ol özi hakda pikir edýärdi. Helen diwanda ýarym ejiz ýatyrdy. Erkek şeýle ýagdaýda, içgiden ýarym ejiz bolan aýaly islärmi?
  Bu hüjüm bolardy. Belki, aýallaryny şeýle ýol bilen basyp almagy halaýan erkekler bardy. Indi ol gorkudan titräp durdy. Fred Wells ýaly adamyň elinde galmagy üçin ol akmakdy. Goňşy otagda iki erkek gürleşýärdi. Ol olaryň seslerini eşidip bilýärdi. Fred Wellsiň sesi gatydy. Ol myhmanyna, iňlise bir zat diýdi, soňra bolsa sessizlik çökdi.
  Şübhesiz, ol bu adamyň kitaplaryna gol çekmegini öňünden belläpdi. Ol olara gol çekerdi. Ol teklip edýärdi.
  "Görýäňmi, seniň üçin bir aýal bar. Biri seniň üçin, biri meniň üçin. Diwanda ýatanyny alyp bilersiň."
  "Görýäňmi, men ony düýbünden ejiz ýagdaýa saldym. Köp söweş bolmaz."
  "Ony ýatylýan otaga alyp gidip bilersiňiz. Size hiç kim päsgel bermez. Beýleki aýaly meniň ýanymda goýup gidip bilersiňiz."
  Şol gije şuňa meňzeş bir zat bolan bolmaly.
  Iňlis Fred Wells bilen otagdady, soňra birden çykyp gitdi. Ol Etele seredip dursa-da, Fred Welse seretmedi ýa-da onuň bilen gürleşmedi. Ol ony tankytlaýardy. "Diýmek, sen hem bu işe goşulýarmyň?" Eteli gahar-gazap gyzgyn tolkun gurşap aldy. Iňlis ýazyjysy hiç zat aýtmady, paltosynyň asylgy duran koridora girdi, ony Helen atly aýalyň geýen plaşy bilen bilelikde alyp, otaga gaýdyp geldi.
  Ol biraz reňkini aldy. Ol özüni rahatlandyrmaga synanyşýardy. Ol gaharly we tolgundyryjydy. Fred Uells otaga gaýdyp geldi we gapynyň agzynda saklandy.
  Belki, iňlis ýazyjysy Frede ýakymsyz bir zat aýdandyr. "Men onuň meniň oturylyşygymy bozmagyna ýol bermerin, sebäbi ol akmak" diýip, Fred pikir etdi. Eteliň özi hem Frediň tarapynda bolmalydy. Indi ol muny bilýärdi. Görünüşine görä, iňlis Eteliň hem Fred ýalydygyny pikir edýärdi. Onuň başyna näme gelendigine üns bermedi. Eteliň gorkusy geçdi we ol gaharlanyp, söweşe taýýar boldy.
  "Eger iňlis ýalňyşlyk goýberse, gülkünç bolardy" diýip, Etel derrew pikir etdi. Ol halas bolmak islemeýän birini halas eder. "Ony tapmak menden aňsat" diýip, ol buýsanç bilen pikir etdi. "Diýmek, ol şeýle adam. Ol ýagşy adamlaryň biri."
  "Ony zyň. Men oňa bu şansy berdim. Eger ol muny almak islemese, maňa ýaraýar." Ol, eger ol hakykatdanam isleýän bolsa, ol adama özüni tanamak üçin mümkinçilik berýändigini göz öňünde tutdy. "Nähili samsyklyk" diýip, ol soň pikir etdi. Ol bu adama ýekeje mümkinçilik hem bermedi.
  Iňlis erkek, Helen atly aýal üçin jogapkärdigini duýdy. Ahyrsoňy, ol doly ejiz däldi, doly ýitip gitmedi. Ol ony aýagyna çekdi we paltosyny geýmäge kömek etdi. Ol oňa ýapyşdy. Ol aglamaga başlady. Ol elini galdyryp, onuň ýaňagyny sypady. Etele onuň ýüz öwürmäge taýýardygy we iňlisiň ony islemeýändigi aýdyňdy. "Bolýar. Men taksi tutaryn we gideris. Sen tiz wagtdan sagalarsyň" diýdi ol. Agşamyň ir wagtynda ol Helen barada, şeýle hem Etel barada käbir maglumatlary bildi. Ol onuň ene-atasy bilen şäheriň töwereginde ýaşaýan durmuşa çykmadyk aýaldygyny bilýärdi. Ol şeýle uzak gitmedi, ýöne öýüniň salgysyny bilerdi. Ol aýaly gujagynda ýarym göterip, ony kwartiradan çykaryp, basgançaklardan aşak äkitdi.
  *
  Etel urlan adam ýaly hereket etdi. Şol agşam kwartirada bolan waka birden boldy. Ol oturyp, howsala bilen aýnasyny barmagyny dyrnaklady. Ol solgundy. Fred Wells ikirjiňlenmedi. Ol beýleki erkek bilen beýleki aýalyň gitmegini garaşyp, sessiz durdy we soňra göni oňa tarap ýöräp gitdi. "Sen hem." Onuň bir bölegi indi beýleki erkekden gaharyny çykarýardy. Etel oňa tarap seretdi. Onuň ýüzünde ýylgyryş ýokdy. Elbetde, ol birhili azgyn, belki-de sadistdi. Ol oňa seretdi. Haýsydyr bir geň bir ýagdaýda, hatda özüne düşen ýagdaýyndan lezzet aldy. Bu söweş bolmalydy. "Meni ýadaw etmezligiňizi üpjün ederin" diýip, Fred Wells aýtdy. "Eger şu gije bu ýerden gitseňiz, ýalaňaç çykyp gidersiňiz." Ol derrew elini uzadyp, onuň köýneginiň boýnundan tutdy. Çalt hereket bilen köýnegi ýyrtdy. - Isleýän zadymy almaýança, bu ýerden gitseňiz, geýimiňizi çykarmaly bolarsyňyz.
  "Sen şeýle pikir edýärsiňmi?"
  Etel çarşaf ýaly agardy. Öň hem aýdylyşy ýaly, käbir taraplardan ol bu ýagdaýdan lezzet alýardy. Soňraky göreşde ol gygyrmady. Köýnegi elhenç ýyrtylypdy. Göreşiň dowamynda Fred Uells onuň ýüzüne urdy we ony ýere ýykdy. Ol derrew aýagyna turdy. Düşünmek oňa derrew düşdi. Eger ol batly gygyrsa, onuň öňündäki adam göreşi dowam etdirmäge het edip bilmezdi.
  Şol öýde başga-da adamlar ýaşaýardy. Ol ony basyp almak isleýärdi. Ol ony adaty bir erkek ýaly islemeýärdi. Ol olary serhoş edýärdi we ejiz wagty olara hüjüm edýärdi ýa-da olara gorky ýokuşdyrýardy.
  Bir kwartirada iki adam sessiz göreşýärdi. Bir gün göreş wagtynda ol ony dört adamyň oturan otagyndaky diwanyň üstüne taşlady. Bu onuň arkasyna zeper ýetirdi. Şol wagt ol köp agyry duýmady. Bu bolsa soňra boldy. Soňra onuň arkasy birnäçe günläp agsady.
  Bir pursat Fred Uells ony özüne alan ýaly boldy. Onuň ýüzünde ýeňişli ýylgyryş bardy. Onuň gözleri haýwanyň gözleri ýaly mekirdi. Ol pikir etdi - bu pikir onuň aklyna geldi - häzirki wagtda diwanda doly passiw ýatandygyny we onuň gollarynyň ony şol ýerde gujaklaýandygyny. "Garaýaryn, ol aýalyny şeýle tapdymyka" diýip pikir etdi.
  Belki, ýok.
  Ol, şeýle erkek öýlenjek aýaly bilen, isleýän puly, öz güýji bolan aýal bilen şeýle ederdi, şeýle aýal bilen özünde erkeklik täsirini döretmäge synanyşardy.
  Ol hatda onuň bilen söýgi hakda hem gürleşip bilýärdi. Etel gülmek isledi. "Men seni söýýärin. Sen meniň ezizimsiň. Sen meniň üçin hemme zatsyň." Ol adamyň çagalary, kiçijik ogly we gyzy bardygyny ýadyna saldy.
  Ol aýalynyň aňynda özüniň bolup bilmejekdigini bilýän we belki-de bolmak islemeýän adamyň - kwartiradan çykan iňlis ýaly adamyň, "ýeňilmez", "asylly adamyň", hemişe söýüp, şol bir wagtyň özünde ýigrenýän adamyň - täsirini döretmäge synanyşardy. Ol bir aýalyň aňynda şeýle täsir döretmäge synanyşardy, şol bir wagtyň özünde ondan öç almak bilen ýigrenerdi.
  Başga aýallara ýüzlenmek. Şol agşam irden, şäher merkezindäki restoranda bilelikde naharlanyp otyrkalar, ol iňlis bilen amerikan aýallary barada gürleşmegini dowam etdirdi. Ol adamyň amerikan aýallaryna bolan hormatyny ýumşaklyk bilen gowşatmaga synanyşdy. Ol gürrüňi pes derejede saklady, yza gaýtmaga we ýylgyrmaga taýýardy. Iňlis gyzyklanyp we geň galyp galdy.
  Kwartiradaky göreş uzak dowam etmedi we Etel munuň bolmazlygynyň gowy zatdygyny pikir etdi. Erkek ondan has güýçlidigini subut etdi. Ahyrsoňy, ol gygyryp bilerdi. Erkek oňa köp zyýan ýetirmäge het edip bilmezdi. Ol ony döwmek, ony ýumşatmak isleýärdi. Ol onuň şol gije onuň kwartirasynda özi bilen ýeke galandygynyň mälim bolmagyny islemezligine bil baglaýardy.
  Eger ol üstünlik gazanan bolsa, hatda sessiz galmagy üçin oňa pul hem töläp bilerdi.
  "Sen ahmak däl. Sen bu ýere geleniňde, meniň näme isleýändigimi bilýärdiň."
  Bir manyda, bu düýbünden dogry bolardy. Ol akmakdy.
  Ol çalt hereket bilen özüni azat etmäge başardy. Koridora gapy bardy we ol kwartiranyň aşhanasyna ylgady. Şol agşamyň irden Fred Uells apelsin dilimläp, içgilere goşup otyrdy. Stoluň üstünde uly pyçak ýatyrdy. Ol aşhananyň gapysyny arkasyndan ýapdy, ýöne Fred Uellsiň içeri girmegi üçin ony açdy we pyçak bilen onuň ýüzüne urdy, ýöne onuňkydan az galdy.
  Ol yza çekildi. Ol onuň yzyndan koridordan düşdi. Koridor ýagtylanypdy. Ol onuň gözlerindeki beýany görüp bilýärdi. "Sen ganjyk" diýip, ol ondan daşlaşyp aýtdy. "Sen ganjyk".
  Ol gorkmady. Ol seresaplydy, oňa seredýärdi. Gözleri ýalpyldap durdy. "Meniň pikirimçe, sen muny edersiň, näletlenen gyz" diýdi we ýylgyrdy. Ol indiki hepde köçede oňa duş gelse, şlýapasyny galdyryp, ýylgyrjak erkeklerdendi. "Sen meni ýeňdiň, ýöne meniň ýene bir mümkinçiligim bolmagy mümkin" diýdi onuň ýylgyryşy.
  Ol paltosyny alyp, kwartiradan arka gapydan çykdy. Arka tarapda kiçijik balkona alyp barýan gapy bardy we ol şol gapydan girdi. Ol adam onuň yzyna düşmäge synanyşmady. Soňra ol binanyň arka tarapyndaky kiçijik çimenlige kiçijik demir basgançakdan düşdi.
  Ol derrew gitmedi. Ol birnäçe wagtlap basgançaklarda oturdy. Fred Uellsiň ýaşaýan kwartirasynyň aşagyndaky kwartirada adamlar oturypdy. Erkekler we aýallar ol ýerde sessiz oturypdylar. Şol kwartiranyň bir ýerinde bir çaga bardy. Ol çaganyň aglaýandygyny eşitdi.
  Erkekler we aýallar kart stolunda oturypdylar, aýallaryň biri ýerinden turup, bäbegiň ýanyna bardy.
  Ol sesleri we gülküleri eşitdi. Fred Uells onuň yzyndan ol ýere gitmäge het edip bilmezdi. "Bu bir görnüşli adam" diýip, şol gije öz-özüne aýtdy. "Belki, onuň ýaly adamlar köp däldir."
  Ol howlydan we derwezeden geçip, köçeden geçdi we ahyrsoňy köçä çykdy. Bu asuda ýaşaýyş köçesidi. Paltosynyň jübüsinde biraz pul bardy. Palto köýneginiň ýyrtyk ýerlerini bölekleýin örtýärdi. Şlýapasyny ýitiripdi. Jaýyň öňünde garaýagyz sürüjisi bolan, açyk-aýdyň hususy awtoulag durdy. Ol adama ýakynlaşyp, onuň eline töleg kagyzyny berdi. "Men kynçylyga düşdüm" diýdi. "Gaç, maňa taksi çagyr. Muny özüňde sakla" diýdi we töleg kagyzyny berdi.
  Ol geň galdy, gaharlandy, gynandy. Iň esasy zat, oňa iň köp gynanan ýalňyş adam, Fred Uells boldy.
  "Men özüme juda ynamlydym. Beýleki aýal, Heleniň, sadadygyny pikir edýärdim."
  "Men özümem sada. Men ahmak."
  "Ýaralandyňyzmy?" diýip, garaýagyz adam sorady. Ol iri, orta ýaşly bir adamdy. Onuň ýaňaklarynda gan bardy we ol kwartiranyň girelgesinden düşýän ýagtylykda ony görüp bilýärdi. Onuň bir gözi çişipdi. Soňra ol garaňkylaşdy.
  Ol otagynyň ýerleşýän ýerine baranda näme diýjekdigini eýýäm pikir edýärdi. Iki adam köçede oňa hüjüm edip, talaňçylyk synanyşygy boldy.
  Ol ony ýere ýykdy we oňa gaty zorlukly boldy. "Olar meniň sumkamy alyp gaçyp gitdiler. Men muny habar bermek islemeýärin. Men adymyň gazetlerde peýda bolmagyny islemeýärin." Çikagoda olar muňa düşünerler we ynanarlar.
  Ol gara derili adama bir hekaýa gürrüň berdi. Ol adamsy bilen söweşipdi. Ol güldi. Ol düşündi. Ol maşyndan düşüp, oňa taksi çagyrmak üçin ylgady. Ol gitýänçä, Etel binanyň diwaryna arkasyny goýup, kölegeleriň has agyr düşýän ýerine daýandy. Bagtymyza, hiç kim ony görmändi, ol ýerde urlup-ýaranyp, gögerip, durup garaşýardy.
  OceanofPDF.com
  4
  
  Tomus gijesidi we Etel Langdondaky kakasynyň öýünde düşekde ýatyrdy. Giç boldy, ýary gijeden biraz geçipdi we gije yssydy. Ol uklap bilmedi. Onuň içinde sözler bardy, uçýan guşlar ýaly kiçijik söz sürüleri... "Erkek öz kararyny kesgitlemeli, öz kararyny kesgitlemeli." Näme? Pikirler söze öwrüldi. Eteliň dodaklary gymyldady. "Agyrýar. Agyrýar. Eden zadyň agyrýar. Etmedik zadyň agyrýar." Ol giç geldi we uzak pikirlerden we aladalardan ýadap, eşiklerini otagynyň garaňkylygyna taşlady. Eşikleri düşüp, ony ýalaňaç galdyrdy - ol şeýle. Ol içeri girende kakasynyň aýaly Blanşyň eýýäm oýanandygyny bilýärdi. Etel we kakasy aşaky gatdaky otaglarda ýatýardylar, ýöne Blanş ýokarky gata göçüpdi. Sanki ol adamsyndan mümkin boldugyça uzaklaşmak isleýän ýaly. Erkekden... aýaldan... mundan gaçmak üçin.
  Etel özüni düýbünden ýalaňaç ýagdaýda düşege atdy. Ol öýi, otagy duýdy. Käwagt öýdäki otag türmä öwrülýär. Onuň diwarlary seniň üstüne ýapyşýar. Wagtal-wagtal ol biynjalyk bolýardy. Kiçijik duýgular onuň içinden geçýärdi. Şol gije ýarym utançdan, şol agşam bolan zatlar üçin özünden gaharlanyp, öýe girende, Blanşyň oýa bolup, gaýdyp gelmegini garaşyp duran ýaly duýgy döredi. Etel girende, Blanş hatda basgançaklara ýuwaşlyk bilen golaýlaşyp, aşak seredip bilerdi. Aşakdaky koridorda çyra ýanýardy we koridordan basgançak ýokary çykýardy. Eger Blanş şol ýerde bolup, aşak seredip duran bolsady, Etel ony ýokardaky garaňkylykda görüp bilmezdi.
  Blanş belki gülmek üçin garaşardy, ýöne Etel özüne gülmek isledi. Aýalyň üstünden gülmek üçin aýal gerek. Aýallar biri-birini hakykatdanam söýüp bilerler. Olar batyrgaýlyk edýärler. Aýallar biri-birini ýigrenip bilerler; olar gynandyryp we gülüp bilerler. Olar batyrgaýlyk edýärler. "Men munuň şeýle işlemejekdigini bilýärdim" diýip, ol pikirini dowam etdirdi. Ol agşamy barada pikir etdi. Başga bir erkek bilen başga bir başdan geçirme boldy. "Men ony ýene-de etdim." Bu onuň üçünji gezekdi. Erkekler bilen bir zat etmäge üç synanyşyk. Olara bir zady synap görmäge rugsat bermek - edip biljekdigini görmek. Beýlekiler ýaly, bu işlemedi. Onuň özi näme üçindigini bilmeýärdi.
  "Ol meni düşünmedi. Ol meni düşünmedi."
  Ol näme diýjek boldy?
  Ol näme almalydy? Ol näme isledi?
  Ol muny isleýändigini pikir etdi. Bu kitaphanada gören ýaş ýigit Red Oliwerdi. Ol oňa şol ýerde seretdi. Ol yzygiderli gelýärdi. Kitaphana hepdede üç agşam açykdy we ol hemişe gelýärdi.
  Ol onuň bilen has köp gürleşýärdi. Kitaphana sagat onda ýapylýardy, sekizden soň bolsa olar köplenç ýeke galýardylar. Adamlar kinoteatra gidýärdiler. Ol olara gijäniň dowamynda ýapyk oturmaga kömek edýärdi. Olar penjireleri ýapmaly bolýardylar, käte kitaplary bir ýere goýup goýýardylar.
  Eger ol hakykatdanam ony tutup bilsedi. Ol batyrgaýlyk etmedi. Gyz ony tutdy.
  Bu onuň örän utanjaň, örän ýaş we örän tejribesiz bolandygy üçin boldy.
  Onuň özi hem ýeterlik sabyr görkezmedi. Ol ony tanamaýardy.
  Belki, ol ony diňe isleýändigini ýa-da islemeýändigini bilmek üçin ulanýandyr.
  "Bu adalatsyzdy, adalatsyzdy."
  Başga bir uly ýaşly erkek barada biliň, ol ony isleýärmi ýa-da islemeýärmi.
  Ilki başda kitaphana gelip başlan ýaş gyzyl Oliwer, ýaş gözleri bilen oňa seredip, ony tolgundyryp, onuň bilen öýe gitmäge het edip bilmedi, ýöne ony kitaphananyň gapysynda goýup gitdi. Soňra ol biraz batyrgaýlaşdy. Ol oňa degmek isledi, oňa degmek isledi. Ol muny bilýärdi. "Men seniň bilen gidip bilerinmi?" diýip, ol biraz geň galdyryjy ýagdaýda sorady. "Hawa. Näme üçin däl? Bu örän ýakymly bolar." Ol onuň bilen resmi taýdan özüni alyp bardy. Ol käwagt gijelerine onuň bilen öýe gitmäge başlady. Jorjiýada tomusky agşamlar uzyndy. Olar yssydy. Olar öýe golaýlanda, kazy, onuň kakasy, eýwanda oturypdy. Blanş şol ýerdedi. Kazy köplenç oturgyjynda uklap galýardy. Gijeler yssydy. Ol ýerde sallanýan diwan bardy we Blanş onuň üstünde bükülip ýatyrdy. Ol oýa ýatyp, tomaşa edýärdi.
  Etel içeri girende, ýaş Oliweriň Eteli derwezäniň öňünde galdyryp barýandygyny görüp, gepledi. Ol gitmäge isleg bildirmän, şol ýerde galdy. Ol Eteliň söýgülisi bolmak isleýärdi. Etel muny bilýärdi. Indi bu onuň gözlerinde, utanjaň, ikirjiňlenýän sözlerinde görünýärdi... aşyk ýaş ýigit, gartaşan aýal, birdenkä yhlasly aşyk. Ol onuň bilen islese näme edip bilerdi.
  Ol onuň üçin derwezeleri açyp, onuň jennet diýip pikir edýän ýerine goýberip bilerdi. Bu höweslidi. "Eger bu iş ediljek bolsa, men ony etmeli bolaryn. Men söz aýtmaly bolaryn, oňa derwezeleriň açylandygyny bildirmeli bolaryn. Ol öňe gitmek üçin gaty utanjaň" diýip, Etel pikir etdi.
  Ol bu barada anyk oýlanmady. Ol diňe şeýle pikir etdi. Ýaş ýigidiň üstünden artykmaçlyk duýgusy bardy. Bu gowydy. Bu beýle ýakymly däldi.
  - Bolýar, - diýdi Blanş. Onuň sesi ýuwaş, ýiti we soraglydy. - Bolýar, - diýdi ol. - Bolýar, - diýdi Etel. Iki aýal biri-birine seretdi we Blanş güldi. Etel gülmedi. Ol ýylgyrdy. Iki aýalyň arasynda söýgi bardy. Ýigrenç bardy.
  Adamyň seýrek düşünip bilýän zady bardy. Kazy oýananda, iki aýal hem dymdy we Etel göni öz otagyna gitdi. Ol kitap çykaryp, düşeginde ýatyp, okamaga synanyşdy. Şol tomus gijeleri uklamak üçin gaty yssydy. Kazyda radio bardy, käte agşamlary bolsa ony açýardy. Ol aşaky gatdaky jaýyň myhman otagyndady. Ol ony açanda we jaýy sesler bilen dolduranda, onuň ýanyna oturyp uklap galdy. Ol uklap ýatyrka horlady. Tizden Blanş turup, ýokary çykdy. Iki aýal kazyny radionyň ýanyndaky oturgyçda uklap galdyrdylar. Uzak şäherlerden, Eteliň ýaşaýan Çikagodan, Sinsinnatiden, Sent-Luisden gelýän sesler ony oýarmady. Erkekler diş pastasy barada gürleşdiler, orkestrler çalşdylar, erkekler çykyş etdiler, garaýagyz sesler aýdym aýtdylar. Demirgazykdan akýagyz aýdymçylar yzygiderli we batyrgaýlyk bilen garaýagyzlar ýaly aýdym aýtmaga synanyşdylar. Sesler uzak wagtlap dowam etdi. "WRYK... CK... size sypaýylyk hökmünde geldi... içki eşigimi çalşyrmaga... täze içki eşik satyn almaga..."
  "Dişleriňizi arassalaň. Diş lukmanyňyza baryň."
  "Rahmat bilen"
  Çikago, Sent-Luis, Nýu-Ýork, Lengdon, Jorjiýa.
  Siz şu gije Çikagoda nämeleriň bolýandygyny pikir edýärsiňiz? Ol ýerde howa yssymy?
  - Häzir takyk wagt on on dokuz.
  Birden oýanan kazy enjamy öçürdi we ýatmaga gitdi. Başga bir gün geçdi.
  "Gaty köp gün geçdi" diýip, Etel pikir etdi. Ine, ol şu öýde, şu şäherde. Indi kakasy ondan gorkýardy. Ol kakasynyň nähili duýýandygyny bilýärdi.
  Ol ony şol ýere getirdi. Ol muny meýilleşdirdi we pul tygşytlady. Onuň okuwa gitmegi we birnäçe ýyllap gitmegi pula başa geldi. Soňra, ahyrsoňy bu wezipe peýda boldy. Ol şäher kitaphanaçysy boldy. Onuň sebäpli oňa, şähere bir zat borçlydymy?
  Hormatly bolmak üçin... onuň bolşy ýaly.
  "Jähennem bolsun."
  Ol gyzlykda ýaşap, orta mekdepde okan ýerine gaýdyp geldi. Ol ilkinji gezek öýüne geleninde, kakasy onuň bilen gürleşmek isledi. Ol hatda olaryň ýoldaş bolup biljekdigini pikir edip, onuň gelmegini sabyrsyzlyk bilen garaşdy.
  "Ol we men dost." Rotarynyň ruhy. "Men oglumy dost edýärin. Men gyzym bilen dostlaşýaryn. Biz dost." Ol gaharlandy we gynandy. "Ol meni aldap başlar" diýip pikir etdi.
  Munuň sebäbi erkeklerdi. Adamlar Eteli awlaýardylar. Ol muny bilýärdi.
  Ol ýönekeý bir oglan bilen ylgaşyp başlady, ýöne bu hemmesi däldi. Öýe gaýdyp geleninden bäri, ol başga bir erkek bilen gyzyklandy.
  Ol gartaşan adamdy, ondan has ulydy we ady Tom Riddledi.
  Ol şäher aklawçysy, jenaýat işleri boýunça aklawçy we pul gazanççydy. Ol seresap mekir, respublikan we syýasatçydy. Ol ştatyň şol böleginde federal goldaw berýärdi. Ol jentelmen däldi.
  Etel ony özüne çekdi. "Hawa," diýip kakasy pikir etdi, "ol gidip, şolaryň birini özüne çekmeli bolar." Gyz şäherde birnäçe hepde bolandan soň, kitaphanasyna baryp, batyrgaýlyk bilen oňa ýakynlaşdy. Onda oglan Red Oliweriň utanjaňlygy ýokdy. "Men seniň bilen gürleşmek isleýärin," diýip, ol Etele göni gözlerine seredip aýtdy. Ol kyrk bäş ýaşlaryndaky uzyn boýly, inçe, çal saçly, agyr, çyzykly ýüzli we kiçi, ýagty gözli adamdy. Ol öýlenendi, ýöne aýaly on ýyl mundan ozal aradan çykypdy. Ol akylly adam hasaplansa-da we şäheriň öňdebaryjy adamlary tarapyndan hormatlanmasa-da (meselem, Eteliň kakasy, ol gürji bolsa-da, demokrat we jenapdy), ol şäherdäki iň üstünlikli aklawçydy.
  Ol ştatyň bu böleginde iň üstünlikli jenaýat işleri boýunça aklawçydy. Ol sud zalynda janly, mekir we akyllydy, beýleki aklawçylar we kazy ondan gorkýardylar we göriplik edýärdiler. Onuň federal goldaw bermek arkaly pul gazanandygy aýdylýardy. "Ol garaýagyzlar we arzan aklar bilen gezýär" diýip, duşmanlary aýtdylar, ýöne Tom Riddle muňa üns bermeýän ýalydy. Ol güldi. Gadagançylygyň gelmegi bilen onuň işi örän giňeldi. Ol Langdondaky iň gowy myhmanhananyň, şeýle hem şäheriň dürli künjeklerinde ýaýran beýleki emläkleriň eýesidi.
  Bu adam Etele aşyk boldy. "Sen maňa laýyksyň" diýip, ol oňa aýtdy. Ol ony öz awtoulagynda gezelenje çagyrypdy we ol hem şeýle etdi. Bu kakasynyň bu adam bilen jemgyýetçilik ýerinde görünmegini gaharlandyrmagyň ýene bir usulydy. Ol muny islemeýärdi. Bu onuň maksady däldi. Bu hökman bolup biljek ýalydy.
  Blanş hem bardy. Ol diňe ýamanmydy? Belki, onuň Etele geň, üýtgeşik bir gyzyklanmasy bardy?
  Özüniň geýimlere biperwaý garaýan ýaly görünse-de, ol Eteliň geýimleri barada yzygiderli soraýardy. "Sen bir erkek bilen bolarsyň. Gyzyl köýnek geý. Onuň gözlerinde geň bir keşp... ýigrenç... söýgi bardy. Eger kazy Long Eteliň Tom Riddl bilen gatnaşykda bolandygyny we onuň bilen jemgyýetçilik ýerlerinde görülendigini bilmese, Blanş oňa aýdardy."
  Tom Riddle oňa söýgi baglanyşmaga synanyşmady. Ol sabyrly, akylly we kararlydy. "Ýöne men seniň maňa aşyk bolmagyňy garaşmaýaryn" diýip, bir agşam Jorjiýanyň gyzyl ýollary bilen sosna tokaýlygynyň ýanyndan geçip barýarka aýtdy. Gyzyl ýol pes depelerden ýokary-aşak gidýärdi. Tom Riddle awtoulagy tokaýyň gyrasynda saklady. "Sen meniň duýgudaş bolmagymy garaşmadyň, ýöne käwagt garaşýaryn" diýip, ol gülüp aýtdy. Gün tokaýyň arkasynda batýardy. Ol agşamyň gözelligini agzady. Kitaphana ýapyk bolan agşamlaryň biri bolan tomus agşamydy. Jorjiýanyň bu böleginde ýer gyzyldy, gün bolsa gyzyl duman bilen batýardy. Yssydy. Tom awtoulagy saklady we aýaklaryny uzatmak üçin çykdy. Ol ak kostýum geýipdi, birneme hapady. Sigarany ýakyp, ýere tüýkürdi. "Gaty ajaýyp, şeýlemi?" "Ol maşynda oturan Etele, ýokarky bölegi aşaky düşen açyk sary sport rodster diýdi. Ol öňe-yza ýöräp, soňra maşynyň ýanyna gelip saklandy.
  Onuň başyndan bäri gepleýş usuly bardy... geplemezden, sözsüz... gözleri muny aýdýardy... hereketleri muny aýdýardy... "Biz biri-birimizi düşünýäris... biri-birimizi düşünmelidiris."
  Bu özüne çekijidi. Bu Eteliň ünsüni çekdi. Ol Günorta barada, oňa bolan söýgüsi barada gürrüň bermäge başlady. "Meniň barada bilýänsiňiz öýdýän" diýdi ol. Bu adamyň goňşy etrapdaky gowy Jorjiýa maşgalasyndan gelip çykandygy aýdylýar. Onuň halky öň gullara eýe bolupdyr. Olar uly ähmiýete eýe adamlardy. Olar Raýat urşy sebäpli weýran edilipdi. Tom dünýä inýänçä, olaryň hiç zady ýokdy.
  Ol nähilidir bir ýol bilen şol ýurtda gul söwdasyndan gaçmagy başardy we aklawçy bolmak üçin ýeterlik bilim aldy. Indi ol üstünlikli adamdy. Ol öýlenendi we aýaly aradan çykdy.
  Olaryň iki ogly bardy we olar aradan çykdylar. Biri bäbeklik döwründe aradan çykdy, beýlekisi bolsa Eteliň dogany ýaly Ikinji Jahan urşunda aradan çykdy.
  "Men heniz oglan wagtym öýlendim" diýip, ol Etele gürrüň berdi. Onuň bilen bolmak geňdi. Daşky görnüşine we durmuşa birneme berk çemeleşmesine garamazdan, ol çalt we ýiti ýakynlyga eýedi.
  Ol köp adamlar bilen gatnaşykda bolmaly boldy. Onuň häsiýetinde şeýle bir zat bardy... "Men gowy däl, hatda dogruçyl hem däl... Men hem seniň ýaly adam."
  "Men zatlary ýasaýaryn. Men isleýän zadymy edýärin."
  "Meniň ýanyma günortaly bir jenap bilen duşuşmagy umyt edip gelme... Kazy Long ýaly... Kleý Barton ýaly... Tom Şou ýaly." Bu onuň sud zalynda eminler bilen yzygiderli ulanýan usulydy. Eminler diýen ýaly hemişe adaty adamlardan ybaratdy. "Bolýar, biz şu ýerde," diýip, ol ýüzlenýän adamlara aýdan ýalydy. "Käbir kanuny resmiýetlerden geçmeli, ýöne ikimiz hem adam. Durmuş şeýle. Işler şeýle-şeýle. Biz bu meselede paýhasly bolmaly. Biz, adaty manyaklar, bir-birimiz bilen bile bolmaly." Ýylgyryş. "Meniň pikirimçe, seniň we meniň ýaly adamlaryň şeýle pikir edýändigi. Biz paýhasly adamlar. Durmuşa nähili bolsa, şeýle garamaly."
  Ol öýlenendi we aýaly aradan çykdy. Ol bu barada Etele açyk gürrüň berdi. "Men seniň meniň aýalym bolmagyňy isleýärin" diýdi. "Sen meni asla söýmeýärsiň. Men muny garaşmaýaryn. Sen nädip şeýle edip bilersiň?" Ol oňa öz nikasyny gürrüň berdi. "Açyk aýtsam, bu zorlukly nikady." Ol güldi. "Men oglandym we Atlantada okadym, şol ýerde mekdebi tamamlamaga synanyşýardym. Men onuň bilen tanyşdym."
  "Men oňa aşyk boldum öýdýän. Men ony isleýärdim. Şatlyk geldi we men ony aldym."
  Ol Eteliň ýaş ýigit Red Oliwere bolan duýgularyny bilýärdi. Ol şäherde bolup geçýän ähli zatlary bilýän adamlaryň biridi.
  Ol şähere özi hem garşy çykypdy. Ol hemişe şeýle edýärdi. "Aýalym dirikä, men özümi gowy alyp bardym" diýip, ol Etele aýtdy. Nähili bolsa-da, aýaly ondan soraman, aýaly oňa hiç zat aýtman, ol hiç zat soraman, öz durmuşy barada gürrüň bermäge başlady. Olar bile bolanda, aýaly gürleşýärdi, aýaly bolsa onuň ýanynda oturyp diňleýärdi. Onuň giň eginleri bardy, biraz egridi. Ol uzyn boýly aýal bolsa-da, aýaly diýen ýaly bir baş uzyndy.
  "Şeýlelik bilen, men şu aýala öýlendim. Men oňa öýlenmeli diýip pikir etdim. Ol maşgalanyň içindedi. Ol muny siz aýtjak ýaly aýtdy... "Ol sary saçly ýa-da gara saçlydy". Ol onuň haýran galmajagyny adaty zat hasaplady. Ol muňa begendi. "Men oňa öýlenmek isledim. Maňa bir aýal gerekdi. Belki, men aşykdym. Bilmeýärin". Tom Riddle atly adam Etel bilen şeýle gürleşdi. Ol maşynyň ýanynda durup, ýere tüýkürdi. Ol sigara ýakdy.
  Ol oňa degmäge synanyşmady. Ol ony rahatlandyrdy. Ol onuň gürleşmegini isledi.
  "Men oňa ähli zady, özüm baradaky ähli ýaramaz zatlary aýdyp bilerin" diýip, käwagt ol pikir edýärdi.
  "Ol meniň öýünde otagy bolan adamyň gyzydy. Ol işçidi. Ol önümçilik zawodynyň kazanlaryny ýakýardy. Ol ejesine jaýyň otaglaryny arassalamaga kömek edýärdi."
  "Men ony islemäge başladym. Onuň gözlerinde bir zat bardy. Ol meni isleýändigini pikir edýärdi. Has köp gülýärdi. Ol özüne ýa-da öýlenen aýalyna gülýärdi?
  "Meniň mümkinçiligim geldi. Bir gije öýde ýeke galdyk we men ony öz otagyma alyp geldim."
  Tom Riddl güldi. Ol Etele köp wagt bäri ýakyn gatnaşykda bolan ýaly gürrüň berdi. Bu geň, gülkünç... ýakymlydy. Galyberse-de, Jorjiýanyň Langdon şäherinde ol kakasynyň gyzydy. Eteliň kakasynyň ömrüniň dowamynda bir aýal bilen şeýle açyk gürleşmegi mümkin däldi. Ol hiç haçan, hatda onuň bilen ýaşan ýyllaryndan soň hem, Eteliň ejesine ýa-da täze aýaly Blanşa şeýle açyk gürleşmäge het edip bilmezdi. Onuň günorta zenanlygy baradaky düşünjesi üçin - ol, ahyrsoňy, gowy maşgala diýilýän günortalydy - bu biraz şok bolardy. Ethel beýle däldi. Tom Riddl onuň beýle bolmajagyny bilýärdi. Ol onuň barada näçe zat bilýärdi?
  Ol ony isleýän däldi... aýalyň erkek adamy isleýän ýaly... arzuw... ýaşaýşyň poeziýasyny. Eteli oýarmak, tolgundyrmak, oýarmak üçin ony ýaş ýigit, Red Oliwer oýaryp bilerdi. Ol ondan tolgunýardy.
  Tom Riddl şol tomusda ony onlarça gezek awtoulagynda aýlanyp ýörse-de, hiç haçan oňa söýgi teklip etmedi. Ol onuň elinden tutmaga ýa-da öpmäge synanyşmady. "Sen uly aýal. Sen diňe bir aýal däl, eýsem adamsyň" diýýän ýalydy. Onuň oňa fiziki isleginiň ýokdugy aýdyňdy. Ol muny bilýärdi. "Heniz däl." Ol sabyrly bolup bilerdi. "Hemmesi gowy. Belki, bolar. Göreris." Ol oňa ilkinji aýaly bilen bolan durmuşy barada gürrüň berdi. "Onuň zehini ýokdy" diýdi. "Onuň zehini, stili ýokdy we ol meniň öýüm barada hiç zat edip bilmeýärdi. Hawa, ol gowy aýaldy. Ol meniň ýa-da onuň bilen bolan çagalarym barada hiç zat edip bilmeýärdi.
  "Men bu işi köp wagt bäri edýärin. Meniň mundan ýadadym diýip pikir edýärin."
  Şäherde dürli hekaýalar ýaýrady. Tom Riddl ýaş wagty Lengdona gelip, şol ýerde hukuk praktikasyny açaly bäri, ol hemişe şäheriň iň gödek adamlary bilen gatnaşykda boldy. Ol olaryň arasynda kynçylyklara duçar boldy. Olar onuň dostlarydy. Lengdondaky durmuşynyň başyndan bäri onuň dostlarynyň arasynda kumarbazlar, serhoş ýaş günortalylar we syýasatçylar bardy.
  Şäherde salonlar bolanda, ol hemişe salonlarda bolýardy. Şäherdäki abraýly adamlar onuň hukuk edarasyny salonda dolandyrýandygyny aýtdylar. Bir gezek ol demir ýol konduktorynyň aýaly bolan bir aýal bilen gatnaşykda bolýardy. Onuň adamsy şäherden daşardady we ol Tom Riddlyň awtoulagynda açyk awtoulag sürüp ýördi. Bu gatnaşyk haýran galdyryjy batyrgaýlyk bilen alnyp baryldy. Äri şäherde bolanda, Tom Riddl onuň öýüne gitdi. Ol şol ýere maşyn sürüp, içeri girdi. Aýalyň çagasy bardy we şäher ilaty onuň Tom Riddlyň çagasydygyny aýtdylar. "Şeýle" diýdiler.
  "Tom Riddl adamsyna para berdi."
  Bu uzak wagtlap dowam etdi, soňra birden konduktor başga bir bölüme geçirildi we ol, aýaly we çagasy şäherden gitdiler.
  Şeýlelikde, Tom Riddl hut şeýle adamdy. Bir yssy tomus gijesinde Etel düşeginde ýatyp, onuň we onuň oňa aýdanlarynyň hakda pikir edýärdi. Ol öýlenmek teklibini berdi. "Her gezek gowy pikirlenseňiz, bolýar."
  Ýylgyryş. Ol uzyn boýly we egridi. Onuň wagtal-wagtal eginlerini silkmek, ýükü düşürjek bolýan ýaly geň bir endigi bardy.
  - Sen aşyk bolmazsyň, - diýdi ol. - Men aýaly romantiki aşyk etjek adamlardan däl.
  "Näme, meniň çygly ýüzüm, kelle ýerim bilen?" "Belki, sen bu öýde ýaşamakdan bizar bolarsyň." Ol onuň kakasynyň öýüni göz öňünde tutdy. "Sen belki kakaňyň öýlenen aýalyndan bizar bolarsyň."
  Tom Riddle ony isleýän sebäpleri barada açyk aýtdy. "Seniň stiliň bar. Sen adamyň durmuşyny gowulandyrarsyň. Seniň üçin pul gazanmak peýdaly bolardy. Men pul gazanmagy halaýaryn. Maňa bu oýnuň ýaraýar. Eger sen meniň bilen ýaşamaga gelseň, soňra, bile ýaşamaga başlanymyzda... Bir zat maňa biziň biri-birimiz üçin ýaradylandygymyzy aýdýar. Ol Eteliň ýaş ýigidi Red Oliwere bolan söýgüsi barada bir zat aýtmak isledi, ýöne muny etmek üçin gaty düşünjäni ýitirdi. "Ol seniň üçin gaty ýaş, ezizim. Ol gaty kämil däl. Indi oňa duýgyň bar, ýöne bu geçer."
  "Eger ony synagdan geçirmek isleseňiz, dowam ediň we ony ediň." Ol şeýle pikir edip bilermidi?
  Ol muny aýtmady. Bir gün ol Red Oliweriň oýnaýan Langdon Mill topary bilen goňşy şäheriň toparynyň arasyndaky oýun wagtynda Ethel-i almaga geldi. Langdon topary ýeňdi we Rediň oýny olaryň ýeňşine esasan sebäp boldy. Oýun uzyn tomus agşamynda geçirildi we Tom Riddle Ethel-i awtoulagynda alyp gitdi. Bu onuň diňe beýsbola bolan gyzyklanmasy däldi. Ol muňa ynanýardy. Ol onuň ýanynda bolmakdan lezzet alýardy, ýöne Red Oliwer bilen bolşy ýaly, onuň ýanynda duýýan fiziki islegini duýmaýardy.
  Şol agşam top oýnunyň öň ýanynda Red Oliwer kitaphanadaky stolunda oturyp, elini onuň galyň saçlaryndan geçirdi. Etel birden höwesiň artýandygyny duýdy. Ol elini onuň saçlaryndan geçirmek, ony ýakynlaşdyrmak isledi. Ol oňa tarap bir ädim ätdi. Ony süpürip alyp gitmek örän aňsat bolardy. Ol ýaş we oňa açgözdi. Ol muny bilýärdi.
  Tom Riddl Eteli oýun meýdançasyna äkitmedi, ýöne onuň awtoulagyny golaýdaky depäniň üstünde goýdy. Ol onuň ýanynda oturyp, pikirlendi. Ol ýaş ýigidiň oýnuna haýran galyp, düýbünden ýiten ýalydy. Bu bir aldawçylykmydy?
  Bu gün Red Oliweriň ajaýyp oýnan günidi. Toplar gaty toýun meýdançanyň üstünden oňa tarap uçdy we ol olary ajaýyp gaýtardy. Bir gün ol toparyny urgy bilen öňe çykaryp, möhüm pursatda üç gezek garşydaşyna gol geçirdi we Tom Riddle awtoulag oturgyjynda gymyldady. "Ol bu şäherde biziň gören iň gowy oýunçymyz" diýdi Tom. Ol hakykatdanam şeýle bolup bilermidi, Eteliň özüne gerek bolup bilermidi, onuň Rediň duýgularyny bilýärmidi we şol wagt Rediň oýnuna hakykatdanam aşyk bolup bilermidi?
  *
  Ol Eteliň synag geçirmegini isledimi? Ol isledi. Tomusky yssy gijede, otagyndaky düşeginde düýbünden ýalaňaç ýatyp, uklap bilmeýärdi, howsala düşüp we tolgunyp ýatyrka, penjireler açyldy we ol daşardaky günorta gijesiniň sesini eşitdi, goňşy otagda kakasynyň yzygiderli, agyr horlamagyny, özüne gaharlanyp we nägile bolup, şol agşam meseläni soňuna çykardy.
  Ol gaharlydy, gynandy, gaharlandy. "Men näme üçin muny etdim?" Bu ýeterlik derejede aňsatdy. Onuň gözlerinde bir ýaş ýigit, hakykatdanam oglan, onuň bilen köçeden ýöräp barýardy. Kitaphana resmi taýdan açylmadyk agşamlaryň biridi, ýöne ol şol ýere gaýdyp gelipdi. Ol Tom Riddl we onuň oňa eden teklibi barada pikir etdi. Bir aýal muny edip, bir erkek bilen ýaşap, onuň bilen ýatyp, onuň aýaly bolup bilermi... bir söwda hökmünde? Ol hemme zadyň gowy boljakdygyny pikir edýän ýalydy.
  "Men seni köp adama üýşürmerin."
  "Ahyrsoňy, erkek adamyň gözelligi aýalyň keşbinden has azdyr."
  "Bu durmuş meselesi, gündelik durmuş."
  "Diňe dostlukdan has köp zady öz içine alýan dostluk bar. Ol hyzmatdaşlygyň bir görnüşidir."
  "Ol başga bir zada öwrülýär."
  Tom Riddl çykyş edýärdi. Ol emin agzalarynyň öňünde çykyş edýän ýalydy. Dodaklary galyň, ýüzi bolsa gaty çyzyklydy. Käwagt ol oňa tarap egilip, çynlakaý gürleýärdi. "Erkek ýeke özi işlemekden ýadaýar" diýdi. Onuň bir pikiri bardy. Ol öýlenendi. Etel ilkinji aýalyny ýadyna salmaýardy. Riddlyň öýi şäheriň başga bir bölegindedi. Ol garyp köçede owadan öýdi. Onuň uly çimeni bardy. Tom Riddl öýüni bile ýaşaýan adamlarynyň öýleriniň arasynda gurupdy. Elbetde, olar Langdonyň ilkinji maşgalalary däldi.
  Aýaly diri wagty, ol öýden seýrek çykýardy. Ol öý hojalygyna özüni bagyşlaýan mylaýym, syçan ýaly jandarlaryň biri bolmaly. Tom Riddl üstünlik gazananda, öýüni şu köçede gurdy. Bu ýer bir wagtlar örän abraýly etrap bolupdy. Bu ýerde Raýat urşundan öňki köne döwürleriň aristokrat maşgalalarynyň birine degişli köne jaý bardy. Onuň şäheriň aşagyndaky derýa guýýan kiçijik derýa alyp barýan uly howlysy bardy. Tutuş howly gür gyrymsy agaçlar bilen örtülipdi, ol olary kesipdi. Onuň üçin hemişe erkekler işleýärdi. Ol köplenç kanun bilen kynçylyk çeken garyp ak ýa-da gara derilileriň işlerini alyp barýardy we eger olar oňa töläp bilmeseler, ol olara töleglerini şol ýerde tölemäge rugsat berýärdi.
  Tom ilkinji aýaly barada şeýle diýdi: "Men oňa öýlendim. Tas şeýle etmeli boldum. Ahyrsoňy, ýaşan durmuşyna garamazdan, Tom henizem aslynda aristokratdy. Ol ýigrenjidi. Başgalaryň hormatyna üns bermeýärdi we ybadathana gitmeýärdi. Ol Eteliň kakasy ýaly ybadathana gelýänleriň üstünden gülýärdi we KKK Langdonda güýçli wagty, ol muňa gülýärdi."
  Ol günortadan has demirgazykly bir zadyň bardygyny duýdy. Şonuň üçin hem ol respublikandy. "Käbir synp hemişe höküm sürer" diýip, ol bir gezek Etele öz respublikanlygy barada gürrüň beripdi. "Elbetde" diýip, ol kinaýaly gülüp aýtdy, "men mundan pul gazanýaryn".
  "Şeýle hem, şu günler Amerikada pul höküm sürýär. Demirgazykdaky, Nýu-Ýorkdaky baý märeke Respublikan partiýasyny saýlady. Olar muňa bil baglaýarlar. Men olara habarlaşýaryn."
  "Durmuş bir oýun" diýdi ol.
  "Garyp ak adamlar bar. Bir adam üçin olar demokratlar." Ol güldi. "Birnäçe ýyl mundan ozal näme bolandygyny ýadyňyzdamy?" Etel ýadyna düşdi. Ol oňa aýratyn rehimsiz linç barada gürrüň berdi. Bu Langdonyň golaýyndaky kiçi bir şäherde boldy. Langdondan köp adam gatnaşmak üçin şol ýere gelipdi. Bu gije boldy we adamlar awtoulaglarda gitdiler. Kiçi bir daýhanyň gyzy bolan garyp ak gyzy zorlamakda aýyplanýan garaýagyz erkek şerif tarapyndan etrap merkezine äkidilýärdi. Şerifiň ýanynda iki orunbasar bardy we ýolda oňa tarap awtoulaglar hatary hereket edýärdi. Ulaglar Langdondan gelen ýaş ýigitler, söwdagärler we abraýly adamlar bilen dolduryldy. Langdon pagta zawodlaryndan gelen garyp ak işçiler bilen doldurylan Fordlar bardy. Tom munuň bir görnüşli sirk, jemgyýetçilik güýmenjesidigini aýtdy. "Gowy, şeýlemi!"
  Linçinge gatnaşan erkekleriň hemmesi hakykatdan gatnaşmady. Bu Etel Çikagoda talyp wagty boldy. Soňra zorlanandygyny aýdan gyzyň akylsyzdygy mälim boldy. Ol akyl taýdan durnuksyzdy. Ak we gara derili köp erkekler onuň bilen eýýäm bile bolupdylar.
  Gara derili adamy şerifden we onuň orunbasarlaryndan alyp, agaçdan asyp, ok bilen doldurdylar. Soňra onuň jesedini ýakdylar. "Görünüşine görä, olar ony ýeke goýup bilmeýärdiler" diýdi Tom. Ol kinaýaly güldi. Iň gowy adamlaryň köpüsi gitdi.
  Olar yza çekilip, tomaşa etdiler we negriň bardygyny gördüler... ol ägirt uly gara adamdy... "Onuň agramy iki ýüz elli funt bolup bilerdi" diýip, Tom gülüp aýtdy. Ol negriň doňuz ýaly gürledi, ony märeke baýramçylyk tomaşasy hökmünde gyrdy... abraýly adamlar märekäniň gyrasynda durup, munuň nähili edilýändigini tomaşa etmäge geldiler. Langdondaky durmuş nähili bolsa-da şeýledi.
  "Olar maňa aşak seredýärler. Goý, goýsunlar."
  Ol sudda erkekleri ýa-da aýallary şaýat hökmünde oturdyp, olara ruhy gynama berip bilýärdi. Bu bir oýundy. Ol mundan lezzet alýardy. Olaryň aýdanlaryny ters düşündirip, aýtjak bolmadyk zatlaryny aýtmaga mejbur edip bilýärdi.
  Kanun oýundy. Bütin durmuş oýundy.
  Ol öýüni aldy. Ol pul gazandy. Ol ýylda birnäçe gezek Nýu-Ýorka gitmekden lezzet aldy.
  Onuň durmuşyny baýlaşdyrmak üçin bir aýala mätäçdi. Ol Eteli gowy at isleýän ýaly isleýärdi.
  "Näme üçin däl? Bu durmuş."
  Bu bir hili zynahorlugyň, ýokary derejeli zynahorlugyň teklipimidi? Etel haýran galdy.
  Ol garşylyk görkezdi. Şol gije ol kakasyna-da, Blanşa-da çydap bilmeýändigi üçin öýünden çykdy. Blanşyň hem birhili zehini bardy. Ol Etel barada ähli zady ýazdy: geýýän eşiklerini, keýpini. Indi kakasy gyzyndan we onuň näme edip biljekdiginden gorkýardy. Ol gyzyny Longhouse-daky stoluň başynda oturyp, hiç zat aýtman, sessizje çykardy. Ol gyzynyň Tom Riddl bilen at çapmagy we ýaş Red bilen köçelerde gezelenç etmegi meýilleşdirýändigini bilýärdi.
  Red Oliver zawod işçisi boldy, Tom Riddle bolsa şübheli aklawçy boldy.
  Ol onuň şäherdäki wezipesine, öz mertebesine howp salýardy.
  Blanş hem geň galdy, hem-de örän begendi, sebäbi onuň adamsy nägiledi. Blanş hem şeýle ýagdaýa düşüpdi. Ol başgalaryň lapykeçligi bilen ýaşaýardy.
  Etel öýden ýigrenç bilen çykdy. Agşam yssy, bulutlydy. Şol agşam onuň bedeni ýadawdy we aýaklarynyň süýräp gitmezligi üçin adaty mertebesi bilen ýöremek üçin göreşmeli boldy. Ol Esasy köçeden, Esasy köçeden golaýdaky kitaphana tarap ýöräp gitdi. Gara bulutlar agşam asmanynda aýlanyp ýöräpdi.
  Adamlar Esasy köçede ýygnanypdylar. Şol agşam Etel Red Oliweriň işleýän pagta zawodynyň prezidenti bolan kiçijik adam Tom Şowy gördü. Ol Esasy köçeden çaltlyk bilen sürülýärdi. Demirgazyga barýan otly bardy. Ol Nýu-Ýorka barýan bolmaly. Uly awtoulagy garaýagyz adam sürüp barýardy. Etel Tom Riddlyň sözlerini ýadyna saldy. "Şazada gidýär" diýip, Tom aýtdy. "Salam, Şazada Lengdon gidýär". Täze Günortada Tom Şow şazada, lider bolan adamdy.
  Bir aýal, ýaş aýal, Esasy köçeden ýöräp barýardy. Ol bir wagtlar Eteliň dostydy. Olar bilelikde orta mekdepde okaýardylar. Ol ýaş söwdagäre durmuşa çykypdy. Indi ol çaga arabasyny itekläp, öýüne howlukýardy. Ol tegelek we semizdi.
  Ol we Etel dostdy. Indi olar tanyşdylar. Olar ýylgyryp, biri-birine sowuk tagzym etdiler.
  Etel köçeden howlukdy. Esasy köçede, sud binasynyň golaýynda, Red Oliwer oňa goşuldy.
  - Men seniň bilen gidip bilerinmi?
  "Hawa."
  - Sen kitaphana gidýärsiňmi?
  "Hawa."
  Dymlyk. Pikirler. Ýaş ýigit gije ýaly gyzdy. "Ol gaty ýaş, gaty ýaş. Men ony islemeýärin.
  Ol dükanyň öňünde Tom Riddlyň başga erkekler bilen bile durandygyny gördi.
  Ol ony oglan bilen gördü. Oglan ony şol ýerde durandygyny gördü. Olaryň içinde pikirler. Red Oliwer onuň dymmasyndan çaşdy. Ol gynandy, gorkdy. Ol bir aýal isleýärdi. Ol ony isleýändigini pikir edýärdi.
  Eteliň pikirleri. Çikagoda bir gije. Bir adam... bir gün Çikagodaky kiçijik jaýynda... adaty bir adam... uly, güýçli bir ýigit... aýaly bilen söweşdi... ol şol ýerde ýaşaýardy. "Men adatymy? Men diňe hapamy?"
  Şeýle yssy, ýagyşly gijedi. Onuň Aşaky Miçigan prospektindäki binanyň şol bir gatynda otagy bardy. Ol Eteli yzarlaýardy. Red Oliwer indi ony yzarlaýardy.
  Ol ony tutdy. Bu birden, garaşylmadyk ýagdaýda boldy.
  We Tom Riddle.
  Şol gije Çikagoda, ol binanyň şol gatynda ýeke özi bardy, ol bolsa... şol beýleki erkek... diňe bir erkek, bir erkek, başga hiç zat däl... we ol şol ýerdedi.
  Etel muny hiç haçan özi barada düşünmändi. Ol ýadawdy. Şol agşam şowhunly, gyzgyn naharhanada, oňa şowhunly, çirkin adamlaryň arasynda naharlanypdy. Olar çirkinmi ýa-da ol şeýlemi? Bir pursatlyk ol özünden, şäherdäki durmuşyndan ýigrenç duýdy.
  Ol öz otagyna girip, gapyny gulplamady. Bu adam onuň içeri girýändigini gördü. Ol öz otagynda gapysy açyk oturypdy. Ol uly we güýçlidi.
  Ol öz otagyna girip, düşege özüni taşlady. Şeýle pursatlar onuň başyna geldi. Ol nämeleriň bolandygyna üns bermedi. Ol bir zadyň bolmagyny isledi. Ol batyrgaýlyk bilen içeri girdi. Gysga bir göreş boldy, reklama boýunça ýolbaşçy Fred Uells bilen bolan göreşe asla meňzemeýärdi.
  Ol boýun boldy... muňa rugsat berdi. Soňra ol onuň üçin bir zat etmek isledi: ony teatra äkitmek, agşamlyk naharyny iýmek. Ol ony görmäge çydap bilmedi. Hemme zat başlan ýaly birden gutardy. "Men şeýle bir zada ýetip biljekdigimi pikir etmek şeýle bir ahmakdym, sanki men diňe bir haýwan ýaly we başga hiç zat däl ýaly, sanki bu meniň isleýän zadym ýaly."
  Etel kitaphana girip, gapysyny açyp, içeri girdi. Ol Red Oliweri gapyda galdyrdy. "Gijäňiz haýyrly bolsun. Sag boluň" diýdi. Ol howa almak üçin iki penjiräni açdy we stoluň üstünde stol çyrasyny ýakdy. Ol stoluň üstünde egilip, başyny elleriniň arasynda goýup oturdy.
  Bu uzak wagtlap dowam etdi, pikirler onuň içinden geçdi. Gije düşüpdi, yssy, garaňky gije. Ol Çikagodaky şol gije ýaly, tanamaýan adamy ogurlan şol bir yssy, ýadaw gije ýaly howsala düşüpdi... onuň kynçylyga düşmändigine geň galdy... çaga dogurdy... men diňe bir kemçinmi?... näçe aýal onuň ýaly bolup, durmuşda onuň ýaly bölünipdi... aýala erkek gerekmi, bir görnüşli ylgaw gerekmi? Tom Riddl bardy.
  Ol kakasynyň öýündäki durmuş hakda pikir etdi. Indi kakasy oňa gynanýardy we oňaýsyzdy. Blanş bardy. Blanş adamsyna hakyky duşmançylyk duýýardy. Açyklyk ýokdy. Blanş we kakasy ikisi hem ok atdylar, ikisi hem atyp bilmediler. "Eger men Tom bilen şansly bolsam" diýip, Etel pikir etdi.
  Blanş özüne belli bir garaýyşda garaýardy. Ol Etele eşik üçin pul bermek isleýärdi. Ol Eteliň eşiklere bolan söýgüsini bilip, muňa yşarat etdi. Belki, ol diňe özüni goýberip, eşiklerine üns bermän, köplenç özüni arassalamaga-da üns bermän, ärini jezalandyrmagyň bir usuly hökmünde özüni goýberýärdi. Ol puly ärinden alyp, Etele bererdi. Ol şeýle etmek isleýärdi.
  Ol Etele elleri bilen degmek isledi, elleri hapa dyrnaklydy. Ol onuň ýanyna geldi. "Sen şol köýnekde owadan görünýärsiň, ezizim." Ol gülkünç, pişik ýaly ýylgyrdy. Ol öýi saglyksyz etdi. Bu saglyksyz öýdi.
  "Tomyň öýüni näme ederdim?"
  Etel pikirlenmekden ýadady. "Oýlanýarsyň we pikirlenýärsiň, soň bolsa bir zat edýärsiň. Özüňi aldaýan bolmagyň mümkin. Kitaphananyň daşynda garaňky düşüpdi. Wagtal-wagtal ýyldyrym çakyp, Eteliň oturan otagyny ýagtylandyrýardy. Kiçijik stol çyrasynyň ýagtysy onuň kellesine düşüp, saçyny gyzyl reňke öwürýärdi we ýalpyldadýardy. Wagtal-wagtal ýyldyrym gümmürdeýärdi.
  *
  Ýaş Gyzyl Oliwer tomaşa edip, garaşdy. Ol ynjalyksyz ýöräp gitdi. Ol Eteliň yzyndan kitaphana gitmek isledi. Bir agşam irden ol sessizje öňdäki gapysy açyp, içeri seretdi. Ol Ethel Longyň stolunyň golaýynda, başyny eline goýup oturandygyny gördi.
  Ol gorkdy, gitdi, ýöne yzyna geldi.
  Ol onuň hakda günler we köp gijeler pikir etdi. Ahyrsoňy, ol oglandy, gowy oglandy. Ol güýçli we arassady. "Käşki men ony ýaş wagtym gören bolsam, eger biz deň ýaşda bolsak" diýip, Etel käwagt pikir edýärdi.
  Käwagt gijelerine, uklap bilmeýän wagty. Uzyn öýe gaýdyp geleninden bäri gowy uklap bilmedi. Şeýle öýde bir zat bar. Öýüň howasyna bir zat girýär. Ol diwarlarda, diwar kagyzlarynda, mebellerde, ýerde halylarda. Ol seniň ýatan düşek örtüklerinde.
  Ol agyry berýär. Ol ähli zady ägirt edýär.
  Bu ýigrenç, diri, synlaýjy, sabyrsyz. Ol diri jandar. Ol diri.
  "Söýgi," diýip Etel pikir etdi. Ol ony hiç haçan taparmyka?
  Käwagt, gijelerine otagynda ýeke galanda, uklap bilmeýän wagty... soňra ýaş Gyzyl Oliwer hakda pikir edýärdi. "Men ony şeýle isleýärinmi, diňe oňa eýe bolmak üçinmi, belki-de özümi teselli etmek üçinmi, Çikagodaky şol adamy isleýänim ýaly?" Ol şol ýerde, öz otagynda oýa ýatyrdy we biynjalyk bilen ylgaýardy.
  Ol kitaphanada stoluň başynda oturan ýaş Gyzyl Oliweri gördi. Käwagt onuň gözleri oňa açgözlük bilen seredýärdi. Ol aýaldy. Ol onuň içinde nämeleriň bolup geçýändigini görüp bilýärdi, ýöne oňa öz içinde nämeleriň bolup geçýändigini görkezmeýärdi. Ol kitap okamaga synanyşýardy.
  Ol Demirgazykdaky kollejde okapdy we onuň pikirleri bardy. Ol okan kitaplaryndan görüp bilýärdi. Ol Lengdonda degirmençi bolupdy; belki-de, ol beýleki işçiler bilen gatnaşyk gurmaga synanyşýandyr.
  Belki, ol hatda olaryň işi, işçiler üçin göreşmek hem islär. Şeýle ýaşlar bardy. Olar täze dünýäni arzuw edýärler, Eteliň özi hem durmuşynyň käbir pursatlarynda eden ýaly.
  Tom Riddl hiç haçan şeýle zadyň arzuwyny etmedi. Ol bu pikiri ýaňsylardy. "Bu arassa romantizm" diýerdi. "Adamlar deň dogulmaýarlar. Käbir erkekler gul bolmaga, käbirleri bolsa hojaýyn bolmaga taýýardyr. Eger olar bir manyda gul bolmasalar, başga bir manyda gul bolarlar."
  "Jynsy gatnaşygyň, pikir hasaplaýan zatlarynyň, iýip-içmegiň gullary bar."
  "Kime gerek?"
  Red Oliwer şeýle bolmazdy. Ol ýaş we sabyrsyzdy. Adamlar onuň kellesine pikirleri guýýardylar.
  Ýöne ol diňe akyl we idealizm bilen meşgullanmaýardy. Ol Tom Riddl ýaly, Etel ýaly aýaly isleýärdi; ol şeýle pikir edýärdi. Şonuň üçin ol onuň aňyna ornaşypdy. Ol muny bilýärdi. Ol muny onuň gözlerinden, oňa nähili seredýändiginden, onuň çaşgynlygyndan bilýärdi.
  Ol bigünä, bagtly we utanjaňdy. Ol oňa ikirjiňlenip, çaşgynlyk bilen, degmek, gujaklamak, öpmek isleýän ýaly ýakynlaşdy. Blanş käte ony görmäge gelýärdi.
  Rediň gelmegi, oňa gönükdirilen duýgulary Eteli örän ýakymly, biraz tolgundyryjy we köplenç örän tolgundyryjy duýdy. Gijelerine, ol rahatsyz we uklap bilmeýän wagty, ony top oýnaýan ýaly göz öňüne getirdi.
  Ol deli bolup ylgady. Topy aldy. Bedeni deňagramlylygyny saklady. Ol haýwan ýaly, pişik ýalydy.
  Ýa-da ol urgy bilen durdy. Ol taýýar durdy. Onda inçe sazlanan, inçe hasaplanan bir zat bardy. "Men şony isleýärin. Men diňe açgöz, çirkin, açgöz aýalmy?" Top oňa tarap ylgap geldi. Tom Riddle Etele topuň urgy bilen ... urgy bilen urgy urgy urgy urgy urgy ur
  Etel düşeginde oturyp, içini agyrtdy. "Bu oňa zyýan ýetirermikä? Men pikir edýärin." Ol kitap alyp, okamaga synanyşdy. "Ýok, men munuň bolmagyna ýol bermerin."
  Eteliň eşidenine görä, oglanlary bolan gartaşan aýallar bardy. Bu geň zatdy, köp erkekler aýallaryň tebigatyndan gowydygyna ynanýardylar. Olaryň käbiri, iň bolmanda, kör islegler bilen dogulýardy.
  Günortaly, günortaly erkekler aýallar bilen hemişe romantiki... olara hiç haçan mümkinçilik bermeýärler... gözegçilikden çykmaýarlar. Tom Riddl, elbetde, rahatlyk berdi.
  Şol gije kitaphanada, bu birden we çalt boldy, Çikagodaky nätanyş adam bilen bolan şol wagtky ýaly. Ol beýle däldi. Belki, Red Oliwer kitaphananyň gapysynda birnäçe wagt bäri durandyr.
  Kitaphana Esasy köçesiniň golaýyndaky köne jaýda ýerleşýärdi. Ol Raýat urşundan öňki köne gul eýeçilik maşgalasyna ýa-da belki-de baý söwdagäre degişlidi. Kiçijik basgançak bardy.
  Ýagyş başlandy we agşam boýy howp saldy. Güýçli ýel bilen birlikde güýçli tomusky ýagyş ýagdy. Kitaphana binasynyň diwarlaryna degdi. Güýçli gök gürrüldisi we ýiti ýyldyrym çakmagy eşidildi.
  Belki, şol agşam Etel tupandan ejir çekendir. Ýaş Oliwer kitaphananyň gapysynyň daşynda ony garaşyp durdy. Onuň ýanyndan geçýän adamlar ony şol ýerde duranyny görerlerdi. Ol pikir etdi... "Men onuň bilen öýe giderin".
  Ýaş ýigidiň arzuwlary. Red Oliwer ýaş idealistdi; onuň içinde şeýle bir idealistiň häsiýetleri bardy.
  Onuň kakasy ýaly erkekler şeýle başladylar.
  Şol gije ýaş ýigit ellerini goýup, stoluň başynda oturanda, birnäçe gezek gapysy ýuwaşlyk bilen açyp, içeri seretdi.
  Ol içeri girdi. Ýagyş ony içeri äkitdi. Ol ony biynjalyk etmäge het edip bilmedi.
  Soňra Etel şol agşam özüniň birdenkä ýene-de şol ýaş gyza - ýarym gyza, ýarym oglana - öwrülendigini pikir etdi, ol bir wagtlar meýdana berk kiçijik oglana baryp görendi. Gapylar açylyp, ýaş Gyzyl Oliweri kitaphananyň uly esasy otagyna, diwarlary ýykyp gurlan otaga girizende, onuň bilen güýçli ýagyş ýagdy. Eteliň açan iki penjiresinden eýýäm ýagyş otaga ýagyp başlady. Ol ýokary seredip, onuň şol ýerde, garaňky yşykda duranyny gördü. Ilki ol aýdyň görüp bilmedi, ýöne soňra ýyldyrym çakdy.
  Ol ýerinden turup, oňa tarap ýöräp gitdi. "Şeýlelikde," diýip pikir etdi. "Eger şeýle etmeli bolsam? Hawa, men razy."
  Ol kakasy meýdana çykyp, oňa şübhelenen gijäni başdan geçiren ýaly ýaşaýardy, şonda kakasy ony eline aldy. "Ol häzir bu ýerde däl" diýip pikir etdi. Ol Tom Riddl hakda pikir etdi. "Ol bu ýerde däl. Ol meni basyp almak, meni bolmadyk zada öwürmek isleýär." Indi ol ýene-de pitne turuzýardy, zatlary isleýändigi üçin däl-de, bir zada garşy çykmak üçin edýärdi.
  Onuň kakasy... we belki Tom Riddle hem.
  Ol gapynyň ýanynda biraz gorkan görnüşde duran Red Oliwere ýakynlaşdy. "Bir zat boldymy?" diýip, ol sorady. "Penjireleri ýapmalymy?" diýip, ol jogap bermedi. "Ýok" diýdi. "Men ony edermenmi?" diýip, öz-özünden sorady.
  "Bu Çikagoda meniň otagyma giren ýigidiňki ýaly bolar. Ýok, beýle bolmaz. Muny men ederin."
  "Men isleýärin."
  Ol ýaş ýigide örän ýakynlaşypdy. Onuň bedenini geň bir gowşaklyk gurşap aldy. Ol muňa garşy durdy. Ellerini Gyzyl Oliweriň egnine goýup, ýarym ýolda öňe düşmäge rugsat berdi. "Haýyş edýärin" diýdi ol.
  Ol oňa garşydy.
  "Näme?"
  - Bilýärsiňmi, - diýdi ol. Bu hakykatdy. Ol onuň içindeki durmuşyň gaýnap durandygyny duýup bilýärdi. - Ine? Indi? - Ol titräp durdy.
  "Hawa." Sözler aýdylmady.
  "Ine? Indi?" Ol ahyrsoňy düşündi. Ol gürläp bilmeýärdi, ynanmaýardy. Ol: "Men bagtly. Nähili bagtly!" diýip pikir etdi. Onuň sesi garlykdy. "Hiç hili ýer ýok. Ol bu ýerde bolup bilmez."
  "Hawa." Ýene-de, söz gerek däl.
  "Penjireleri ýapmalymy, çyralary öçürmelimi? Kimdir biri görüp biler." Ýagyş binanyň diwarlaryna urdy. Bina titräp başlady. "Çalt," diýdi ol. "Bizi kimiň görýändigi maňa parhsyz," diýdi ol.
  Şeýdip, Etel ýaş Gyzyl Oliweri ugratdy. "Indi git" diýdi ol. Ol hatda ýumşakdy, oňa enelik etmek isledi. "Bu onuň günäsi däldi". Ol aglamak isledi. "Men ony ugratmaly, ýogsam men..." Onda çagalyk minnetdarlyk bardy. Bir gezek ol başga tarapa seretdi... bu bolup geçýän mahaly... onuň ýüzünde... gözlerinde bir zat bardy... "Kaş men muňa mynasyp bolsam"... bularyň hemmesi kitaphanadaky stoluň üstünde, onuň kitaplaryny okap oturan stolunda boldy. Ol öňki günortan Karl Marksy okap, şol ýerde bolupdy. Ol kitaby ýörite onuň üçin sargyt edipdi. "Kitaphana müdiriýeti garşy bolsa, öz jübümden töleýärin" diýip pikir etdi ol. Bir gezek ol başga tarapa seretdi we köçede başyny öňe egip ýören bir adamy gördü. Ol ýokary seretmedi. "Eger bu Tom Riddle bolsa..." diýip pikir etdi ol.
  - Ýa-da kaka.
  "Mende Blanş köp," diýip pikir etdi ol. "Meniň ony gaty ýigrenip biljekdigimi aýtmakdan çekinmeýärin".
  Ol hakykatdanam söýüp biljekdigine pikir etdi. "Bilmeýärin" diýip, öz-özüne aýtdy we Red-i gapydan alyp geldi. Ol derrew ondan bizar boldy. Ol söýgi barada bir zatlar aýdyp, näbelli, berk garşylyk görkezipdi, sanki ynamsyz, sanki ret edilen ýaly. Ol geň bir utanç duýdy. Ol dymdy, çaşdy.
  Ol eýýäm eden işi üçin oňa gynanýardy. "Bolýar, men etdim. Men isledim. Men etdim." Ol muny sesli aýtmady. Ol Gyzyly öpdi, sowuk, gadagan edilen öpüş. Onuň aňynda bir hekaýa aýlandy, kimdir biri oňa bir wagtlar aýdyp beren hekaýa.
  Bu hekaýa öňki gije bile bolan erkek adamy köçede gören bir jelep baradady. Erkek oňa baş egip, ýakymly gepledi, ýöne gyz gaharlanyp, ýoldaşyna: "Sen muny gördüňmi? Onuň meniň bilen şu ýerde gürleşýändigini göz öňüne getir. Düýn gije men onuň bilen bolanym üçin, onuň gündiz we köçede meniň bilen gürleşmäge nähili haky bar?" diýdi.
  Etel hekaýany ýadyna salyp ýylgyrdy. "Belki, men özümem jelepdirin" diýip pikir etdi. "Men." Belki, ähli aýallaryň, bir ýerde, öz içinde gizlenen, inçe etiň mermeri ýaly, bir dartgynlylygy bar... (özüni doly ýatdan çykarmak islegi?)
  "Men ýalňyz galmak isleýärin" diýdi ol. "Men şu gije öýe ýalňyz gitmek isleýärin." Ol gapydan närahatlyk bilen çykdy. Ol çaşdy... nähilidir bir ýolda onuň erkekligine hüjüm edilipdi. Ol muny bilýärdi.
  Indi ol özüni çaşgyn, ýitirilen, ejiz duýdy. Bolup geçen wakalardan soň bir aýal nädip... şeýle birdenkä... şeýle köp pikirlerden, umytlardan we arzuwlardan soň... hatda öýlenmek, oňa teklip etmek barada hem pikir edip bilerdi... eger ol batyrgaýlygy toplap bilsedi... bolan zat onuň işidi... ähli batyrgaýlyk oňa degişlidi... şondan soň ony nädip şeýle goýberip bilerdi?
  Bütin gün dowam edýän we şeýle güýçli bolan tomusky tupan çalt geçip gitdi. Etel muňa geň galdy, ýöne şonda-da ol Tom Riddle bilen durmuş gurjakdygyny bilýärdi.
  Eger ol ony islese.
  *
  Etel muny şol pursatda, Red ony gapydan süýräp, ýeke galandan soň, ony terk eden pursatynda anyk bilmeýärdi. Ol ýerde ýiti reaksiýa, ýarym utanç, ýarym ökünç... islemeýän kiçijik pikir akymy bardy... olar ýeke-ýekeden, soňra kiçi toparlarda geldi... pikirler owadan kiçijik ganatly jandarlar bolup biler... olar ýiti, sanjyp bilýän zatlar bolup biler.
  Pikirler... göýä bir oglanjyk Jorjiýanyň Langdon şäherindäki garaňky gijeki köçeden birnäçe kiçi çagyl daşlaryny göterip ylgap barýan ýalydy. Ol kitaphananyň golaýyndaky garaňky köçede saklandy. Kiçi çagyl daşlary zyňyldy. Olar penjirä güýçli bir ses bilen degdi.
  Bular meniň pikirlerim.
  Ol özi bilen ýeňil plaş alyp, ony geýdi. Ol uzyn boýlydy. Ol inçedi. Ol Tom Riddlyň eden kiçijik tilsimini etmäge başlady. Ol eginlerini tekizledi. Gözelligiň aýallar bilen geň tilsimleri bar. Bu bir häsiýet. Ol penumbrada oýnaýar. Ol olary birden basyp alýar, käte olar özlerini örän çirkin hasaplaýanlarynda. Ol stolunyň üstündäki çyrany öçürip, gapydan çykdy. "Şeýle bolýar" diýip pikir etdi. Bu isleg onda hepdelerboýy ýaşaýardy. Ýaş ýigit, Red Oliwer, ýagşy adamdy. Ol ýarym gorkan we sabyrsyzdy. Ol ony açgözlük bilen, ýarym gorkan açlyk bilen öpdi, dodaklaryny, boýnuny. Bu ýagşydy. Bu ýagşy däldi. Ol ony ynandyrdy. Ol ynanmady. "Men erkek we meniň aýalym bar. Men erkek däl. Men ony almadym.
  Ýok, bu gowy däldi. Onda hakyky boýun egmek ýokdy. Ol başdan bäri bilýärdi... "Eger men munuň bolmagyna ýol bersem, bu wakadan soň näme boljakdygyny başdan bäri bilýärdim" diýip, öz-özüne aýtdy. Hemme zat onuň öz elindedi.
  "Men oňa erbet bir zat etdim."
  Adamlar muny biri-birine hemişe edýärdiler. Diňe şol däldi... iki beden bir-birine basylyp, muny etmäge synanyşýardy.
  Adamlar biri-birine zyýan ýetirýärdiler. Onuň kakasy ikinji aýaly Blanşa hem şeýle edipdi, indi bolsa Blanşa hem kakasyna şeýle etmäge synanyşýardy. Nähili ýigrenji... Etel indi ýumşady... Onda ýumşaklyk, ökünç bardy. Ol aglamak isledi.
  "Käşki kiçijik gyzjagaz bolsadym." Kiçijik ýatlamalar. Ol ýene kiçijik gyzjagaz boldy. Ol özüni kiçijik gyzjagaz hökmünde görýärdi.
  Onuň öz ejesi diridi. Ol ejesi bilendi. Olar köçeden ýöräp barýardylar. Onuň ejesi Etel atly gyzyň elinden tutup durdy. "Men hem şol çagadymmy? Durmuş näme üçin maňa şeýle etdi?"
  "Indi durmuşy günäkärleme. Özüňe gynanmak."
  Bir agaç bardy, bahar şemaly, aprel aýynyň başyndaky şemal. Agaçdaky ýapraklar oýnaýardy. Olar tans edýärdiler.
  Ol garaňky, uly kitaphana otagynda, ýaş Gyzyl Oliweriň ýaňy ýitip giden gapysynyň golaýynda durdy. "Meniň söýgülimmi? Ýok!" Ol ony eýýäm ýatdan çykarypdy. Ol durup, başga bir zat hakda pikir edýärdi. Daşarda örän sessizdi. Ýagyşdan soň, Jorjiýada gije has sowuk bolardy, ýöne henizem yssy bolardy. Indi yssy çygly we basyjy bolardy. Ýagyş geçen hem bolsa, wagtal-wagtal ýyldyrym çakýardy, indi uzakdan, yza çekilýän tupandan gelýän gowşak çakma çakýardy. Ol özüne aşyk bolan we ony yhlas bilen isleýän ýaş ýigit Lengdon bilen gatnaşyklaryny bozdy. Ol muny bilýärdi. Indi bu ondan çykyp bilerdi. Belki, ol indi ony ýitirendir. Ol indi ony gijelerine düýşünde görmeýärdi - onda... açlykda... islegde... onda.
  Eger onuň üçin, onuň içinde, başga bir aýal üçin bolsa, häzir, häzir. Ol işleýän ýeri bilen gatnaşygyny bozmadymy? Onuň bedeninden ýeňilje titreme geçdi we ol derrew daşaryk çykdy.
  Eteliň durmuşynda wakalara baý gije bolmalydy. Daşary çykanda, ilki başda ýalňyzdygyny pikir etdi. Iň bolmanda näme bolandygyny hiç kimiň bilmejekdigi mümkindi. Onuň aladasy barmydy? Onuň aladasy ýokdy. Onuň aladasy ýokdy.
  Içeriňde betbagtçylyk bolanda, hiç kimiň bilmegini islemeýärsiň. Eginleriňi deňleşdirýärsiň. Aýaklaryňa basýarsyň. Olara basýarsyň. Itekleýärsiň. Itekleýärsiň.
  "Hemmeler muny edýär. Hemmeler muny edýär."
  "Hudaýyň hatyrasyna, maňa rehim et, günäkär." Kitaphana binasy Esasy köçäniň golaýynda ýerleşýärdi we Esasy köçäniň burçunda birinji gatda egin-eşik dükany we ýokarsynda zal bolan beýik, köne kerpiç jaý bardy. Zal bir myhmanhananyň duşuşyk ýeridi we açyk basgançak ýokary çykýardy. Etel köçeden aşak düşüp, basgançaklara golaýlaşyp, garaňkylykda ýarym gizlenen bir adamy gördi. Ol oňa tarap ädim ätdi.
  Bu Tom Riddledi.
  Ol şol ýerde durdy. Ol şol ýerdedi we golaýlaşyp gelýärdi.
  "Başga bir zatmy?
  - Men onuň bilen jelep hem bolup bilerin, olaryň hemmesini alyp gidip bilerin.
  "Länet bolsun. Olaryň hemmesi dowzaha gitsin."
  "Diýmek," diýip pikir etdi ol, "ol seredip durdy." Ol onuň näçe görýändigine haýran galdy.
  Eger ol tupanda kitaphananyň ýanyndan geçen bolsa. Eger ol içine sereden bolsa. Ol onuň hakda asla pikir etmeýärdi. "Men kitaphanada çyra gördüm, soňra onuň öçendigini gördüm" diýip, ol ýönekeýje aýtdy. Ol ýalan sözleýärdi. Ol ýaş ýigidiň, Red Oliweriň kitaphana girýändigini gördi.
  Soňra ol çyranyň öçýändigini gördü. Onda agyry bardy.
  "Meniň oňa hiç hili hakym ýok. Men ony isleýärin."
  Onuň öz durmuşy şeýle gowy däldi. Ol bilýärdi. "Biz başlap bileris. Men hatda söýmegi hem öwrenip bilerin."
  Onuň öz pikirleri.
  Kitaphanadan çykyp barýan ýaş ýigit onuň ýanyndan geçip barýardy, ýöne onuň koridorda durandygyny görmän, yza çekildi.
  "Oňa gatyşmaga meniň nähili hakym bar? Ol maňa hiç zat wada bermedi."
  Bir zat bardy. Çyra bardy, köçe çyrasy. Ol ýaş Gyzyl Oliweriň ýüzüni gördü. Bu kanagatlanan aşygyň ýüzi däldi.
  Bu geň galan oglanyň ýüzidi. Bir adamyňkyda şatlyk. Bu adamyňkyda özi üçin däl-de, başga biri üçin geň, düşünip bolmajak gynanç.
  "Men seniň biziň bilen gidýändigiňi pikir edýärdim" diýip, ol Etele aýtdy. Indi ol onuň ýanyndan ýöräp gitdi. Ol dymdy. Şeýdip, olar Esasy köçeden geçdiler we tiz wagtdan Eteliň ýaşaýan jaý köçesinde tapdylar.
  Indi Etel reaksiýa bildirdi. Ol hatda gorkdy. "Men nähili samsyk boldum, nähili samsyk! Men hemme zady zaýaladym. Men şol oglan we şol adam bilen hemme zady zaýaladym."
  Axir, aýal aýaldyr. Oňa erkek gerek.
  "Ol şeýle bir ahmak bolup biler, ol ýerde-bu ýerde ylgaýar, şonuň üçin hiç bir erkek ony islemez."
  "Indi ol oglany günäkärleme. Sen etdiň. Sen etdiň."
  Belki, Tom Riddl bir zada şübhelenýärdi. Belki, bu onuň üçin synagdy. Ol muňa ynanmak islemeýärdi. Nähilidir bir ýolda bu adam, bu berk adam diýilýän adam, açyk-aýdyň realist, eger şeýle zat günorta erkekleriniň arasynda bolup bilýän bolsa... nähilidir bir ýolda ol eýýäm onuň hormatyna mynasyp bolupdy. Eger ol ony ýitiren bolsa. Ol ony ýitirmek islemeýärdi, sebäbi - ýadawlygynda we çaşgynlygynda - ol ýene-de samsyklyk edýärdi.
  Tom Riddl onuň ýanynda sessiz ýöräp barýardy. Gyz uzyn boýly bolsa-da, aýal üçin erkek has uzyndy. Olaryň ýanyndan geçýän köçe çyralarynyň ýagtysynda, gyz onuň ýüzüne seretmäge synanyşdy, ýöne ol onuň seredýändigini, alada edýändigini duýmady. Ol bilýärmidi? Ol ony tankytlaýardymy? Ýakynda ýagan güýçli ýagyşdan damjalar olaryň ýöreýän kölegeli agaçlaryny dyrmaşdyryp durdy. Olar Esasy köçeden geçdiler. Ol çöldi. Ýollarda köller bardy, burçdaky çyralaryň ýagtysynda ýalpyldap, sary reňkde bolan suw turbalardan akýardy.
  Ýol ýok ýer bardy. Kerpiç ýol bardy, ýöne ol aýrylypdy. Täze sement ýol çekilmelidi. Olar çygly çägede ýöremeli boldular. Bir zat boldy. Tom Riddle Eteliň elinden tutmaga başlady, ýöne tutmady. Kiçijik, çekinýän, utanjaň hereket boldy. Ol hereket onuň içinde bir zada degdi.
  Bir pursat boldy... bir zat gysgajyk. "Eger ol, bu, şeýle bolsa, onda ol şeýle bolup biler."
  Bu onuň aňyndan bir pikir ýalydy, ol duýdansyz, ýitip barýardy. Özünden uly, has ulalan bir erkek.
  Onuň, islendik aýal ýaly, belki islendik erkek ýaly, asyllylygy, arassalygy isleýändigini bilmek.
  "Eger ol muny bilip, meni bagyşlasa, men ony ýigrenerdim."
  "Ýigrenç juda köpdi. Men başgasyny islemeýärin."
  Ol, bu goja... ol gyzyň näme üçin oglany alandygyny bilip bilermidi... ol hakykatdanam oglandy... Gyzyl Oliwer... we muny bilip, ol... günäkärlemezmidi... bagyşlamazmydy... özüni bagyşlap biljek ajaýyp asylly ýagdaýda hasaplamazmydy?
  Ol umytsyzlandy. "Kaş muny etmedik bolsam. Käşki muny etmedik bolsam" diýip pikir etdi. Ol bir zady synap gördü. "Sen hiç haçan belli bir ýagdaýda bolduňmy..." diýip, Tom Riddle aýtdy... "Meniň pikirimçe, öňde gitmek we etmek isleýän we etmek islemeýän zadyňy etmek... islemeýändigiňi bilýän we bilmeýän zadyňy etmek?"
  Bu samsyk soragdy. Ol öz sözlerinden gorkdy. "Eger ol bir zada şübhelenýän bolsa, eger ol oglanyň kitaphanadan çykyp barýanyny gören bolsa, men diňe onuň şübhelerini tassyklaýaryn."
  Ol öz sözlerinden gorkdy, ýöne derrew öňe gitdi. "Sen utanýan bir zat bardy, ýöne sen ony etmek isleýärdiň we ony edeniňden soň has-da utanjagyňy bilýärdiň."
  - Hawa, - diýdi ol ýuwaşlyk bilen, - müň gezek. Men hemişe şeýle edýärin. - Şondan soň, olar Uzyn Öýe ýetýänçäler dymyp ýöräp gitdiler. Ol ony saklamaga synanyşmady. Ol gyzyklanýardy we tolgunýardy. - Eger ol muny bilse we şeýle kabul edip bilse, hakykatdanam meniň aýaly bolmagymy isleýän bolsa, aýtýşy ýaly, ol meniň erkekler bilen bolan tejribämde täze bir zatdyr. - Azajyk ýylylyk bardy. - Bu mümkinmi? Biz ikimiz hem gowy erkek däl, gowy bolmak islemeýäris. - Indi ol özüni oňa ynandyrdy. Uzyn Öýdäki stoluň başynda, käwagt biziň günlerimizde, kakasy bu adam, Tom Riddl hakda gürrüň berýärdi. Ol öz sözlerini gyzyna däl-de, Blanşa ýüzlenýärdi. Blanş hem muny gaýtalady. Ol Tom Riddl hakda agzady. - Bu adamyň näçe sany erkin aýaly bardy? - Blanş bu barada soranda, ol Etele çalt seretdi. - Men ony diňe gygyrýaryn. Ol akmak. Men onuň özüni partlatmagyny görmek isleýärin.
  Onuň gözleri Etele muny aýtdy. "Biz aýallar düşünip bilýäris. Erkekler diňe samsyk, gaçgak çagalar." Käbir sorag ýüze çykardy: Blanş adamsyny Etele garşy belli bir ýagdaýa goýmak isleýärdi, Eteli biraz biynjalyk etmek isleýärdi... Eteliň kakasynyň aklawçynyň gyzyna bolan gyzyklanmasyndan habarsyzdygy barada bir toslama bardy...
  Eger bu adam, Tom Riddl, muny bilsedi, belki-de, diňe gülüp bilerdi.
  "Eý aýallar, muny çözüň... öz mähirliligiňizi, öz gaharyňyzy çözüň."
  "Erkek ýöreýär, ýaşaýar, iýýär, uklaýar... erkeklerden gorkmaýar... aýallardan gorkmaýar."
  "Onda köp ýer ýok. Her bir erkekde bir zat bolmaly. Käbirlerini bagyşlap bolýar."
  "Köp zat garaşma. Durmuş ýatak ýoldaşlaryndan doly. Biz ony iýýäris, uklaýarys, düýş görýäris, dem alýarys." Tom Riddlyň kakasy ýaly erkekleri, şäheriň gowy, abraýly adamlaryny ýigrenýän bolmagy mümkindi... "Men hem şeýle" diýip, Etel pikir etdi.
  Bu adam barada, onuň boş aýallar bilen batyrgaý gatnaşyklary, respublikan bolmagy, federal howandarlyk üçin şertnamalary kesmegi, respublikanlaryň milli konwensiýalaryna negr wekilleri bilen gatnaşmagy, kumarbazlar, atlylar bilen gatnaşyk gurmagy barada hekaýalar gürrüň berildi... Ol dürli "adalatsyz syýasy ylalaşyklarda" bolup, bu özüne ynanýan, dini, zalym Günorta jemgyýetiniň durmuşynda yzygiderli geň göreş alyp baran bolmaly. Günortada her bir erkek öz idealyny "jentelmen bolmak" diýip atlandyrýan zady hasaplaýardy. Tom Riddle, eger ol Tom Riddle bolsady, Etel indi özüne gelip başlaýardy, onuň bilen ýören gije birden özüne gelip, bu pikirden gülüp başlardy. "Jentelmen, nälet bolsun. Meniň bilýän zadymy sen bilmeli. Indi ol birden onuň muny köp ajylyk çekmezden, başgalaryň ikiýüzlüligini adaty zat hökmünde kabul edip aýdýandygyny göz öňüne getirip bilýärdi... ony gaty gödek ýa-da gynandyryjy edip görkezmän. Ol onuň aýaly bolmagyny isleýändigini aýtdy we indi ol onuň näme diýjek bolýandygyny düşnüksiz düşündi ýa-da birden düşüner diýip umyt etdi.
  Ol hatda oňa ýumşak bolmak, ony birhili ajaýyplyk bilen gurşap almak isledi. Eger şübhelenýän bolsa... ol iň bolmanda Red Oliweriň garaňky kitaphanadan çykyp barýandygyny gördü, ýöne ondan birnäçe minut öň... sebäbi ol ony şol agşam köçede görüpdi.
  Ol oňa seredýärdi?
  Ol başga bir zady... onuň bir zady synap görmek, bir zat öwrenmek isleýändigini düşünip bilermi?
  Ol ony şu ýaş ýigidiň beýsbol oýnamagyny synlamaga äkitdi. Olaryň arasynda Red Oliweriň ady hiç haçan agzalmady. Ol ony hakykatdanam diňe synlamagamy?... onuň barada bir zat bilmek üçinmi şol ýere äkitdi?
  "Belki, indi bilýänsiň."
  Ol göwnüne degdi. Bu duýgy geçdi. Ol göwnüne degmedi.
  Ol gyza öýlenmegi teklip edende, özüne belli bir zat isleýändigini ýa-da hatda şeýle diýdi. Ol gyzyň stili bar diýip pikir edýändigi üçin ony isleýärdi. "Sen ýakymlysyň. Buýsançly, owadan aýalyň ýanynda ýöremek gowy. Sen öz-özüňe: 'Ol meniňki' diýýärsiň."
  "Ony öýümde görmek gowy boldy."
  "Erkek, özüne aýal diýip atlandyryp biljek owadan aýaly bolanda, özüni has erkek ýaly duýýar."
  Ol pul gazanmak üçin işleýärdi we hilegärlik edýärdi. Görünýän ýaly, onuň ilkinji aýaly birneme ýumşak we birneme içgysgynç bolupdyr. Indi onuň owadan öýü bardy we ol öýüni belli bir stilde saklajak, geýimleri düşünýän we olary nähili geýmelidigini bilýän ömür ýoldaşy isleýärdi. Ol adamlaryň muny bilmegini isleýärdi...
  "Seret. Bu Tom Riddlyň aýaly."
  "Onuň, elbetde, stili bar, şeýlemi? Onda biraz synp bar."
  Belki, şol bir sebäpden şeýle adam iň gowularyny we iň çaltlaryny isleýän at çapuw atlarynyň athanasyna eýe bolmak isleýär. Açyk aýtsam, hut şu teklip hem şeýledi. "Geliň, romantik ýa-da sentimental bolmaň. Ikimiz hem bir zat isleýäris. Men size kömek edip bilerin, siz hem maňa kömek edip bilersiňiz." Ol hut şol sözleri ulanmady. Olar gytaklaýyn aýdylypdy.
  Eger ol häzir duýup bilsedi, hatda şol agşam näme bolandygyny bilsedi, eger ol duýup bilsedi... "Men seni heniz tutmadym. Sen henizem azatsyň. Eger ylalaşyk baglaşsak, seniň öz tarapyňda galmagyňy garaşýaryn."
  "Käşki, näme bolandygyny bilsedi, eger bilsedi, ol şeýle duýup bilsedi."
  Şol agşam Tom Riddl bilen öýüne barýarka, Eteliň aňynda şu pikirleriň hemmesi aýlandy, ýöne ol hiç zat diýmedi. Ol howsala düşüp, aladalanýardy. Kazy Longyň öýi pes çyzyk bilen gurşalyp alnypdy we ol derwezäniň agzynda saklandy. Garaňkydy. Ol onuň pikirlerini bilýän ýaly, onuň ýylgyrýandygyny gören ýaly boldy. Ol bolan zatlara garamazdan, başga bir erkegiň özüni netijesiz, şowsuz duýmagyna sebäp boldy... erkek, islendik erkek özüni örän erkek we güýçli duýmalydygyna garamazdan.
  Indi ol özüni peýdasyz duýdy. Şol agşam derwezede Tom Riddl bir zat aýtdy. Ol onuň näçe bilýändigine geň galdy. Ol hiç zat bilmeýärdi. Kitaphanada bolan waka güýçli ýagyş wagtynda boldy. Ol görmek üçin ýagyşyň arasyndan penjirä tarap gizlin gitmelidi. Indi ol birdenkä Esasy köçeden ýöräp barýarka, onuň geýen paltosynyň gaty çygly däldigini aňynyň bir bölegine ýatdy.
  Ol penjirä gizlinje golaýlaşyp biljek adamlardan däldi. "Indi garaşyň" diýip, Etel şol gije öz-özüne aýtdy. "Eger ol bu barada pikir etse, şübhelense, islese, hatda muny hem edip bilerdi."
  "Men ony birhili asylly adam hökmünde görkezmekden başlajak däl."
  "Bolan wakalardan soň, bu meniň üçin mümkin däl bolardy."
  Şol bir wagtyň özünde, durmuşa realistik garaýşy bolan bir erkek üçin... muny... isleýän başga bir erkek we aýaly görmek ajaýyp synag bolup bilerdi...
  Ol özüne näme diýerdi? Onuň stiliniň, synpynyň näme ähmiýeti bar diýip pikir ederdi, onda näme ähmiýeti bar?
  "Bu juda agyr bolardy. Ol muňa çydap bilmezdi. Hiç bir erkek muňa çydap bilmezdi. Eger men erkek bolsam, çydamazdym."
  "Biz agyrydan geçýäris, haýal-haýal öwrenýäris, hakykat üçin göreşýäris. Bu hökman bolup görünýär."
  Tom Riddle Ethel bilen gürleşýärdi. "Gijäňiz haýyrly bolsun. Muny etmek kararyna gelmegiňizi umyt edýärin. Diýjek bolýanym... Men garaşýaryn. Garaşaryn. Umyt edýärin, köp wagt geçmez."
  "Islendik wagt geliň," diýdi ol. "Men taýýar."
  Ol oňa tarap biraz egildi. Ony öpjek bolarmydy? Ol: "Garaş. Heniz däl. Maňa pikirlenmäge wagt gerek" diýip gygyrmak isledi.
  Ol şeýle etmedi. Eger ol ony öpjek bolsa, pikirini üýtgetdi. Bedeni düzeldi. Onda geň bir hereket bardy, egri eginleriniň düzelmegi, iteklemek... durmuşyň özüne garşy gelýän ýaly... öz-özüne "itekle... itekle..." diýýän ýaly... öz-özüne gürleşýän ýaly... hut onuňky ýaly. "Gijäňiz haýyrly bolsun" diýdi-de, çaltlyk bilen gitdi.
  *
  "Ine, dowam edýär. Hiç haçan gutarmazmy?" Etel şeýle pikir etdi. Ol öýe girdi. Ol içeri giren badyna, Blanş bu gije özi üçin ýakymsyz geçendigini geň duýdy.
  Etel göwnüne degdi. "Her niçik bolsa-da, ol hiç zat bilmeli däldi."
  "Gijäňiz haýyrly bolsun. Aýdanlarym hakykat." Tom Riddlyň sözleri hem Eteliň aňyndady. Ol bir zady bilýän ýalydy, bir zada şübhelenýän ýalydy... "Maňa parh ýok. Men parh edýänmi ýa-da ýok, bilmeýärin" diýip, Ethel pikir etdi.
  "Hawa, bu meni aladalandyrýar. Eger ol bilmek islese, men oňa aýtsam gowy bolar."
  "Ýöne men oňa bir zatlar aýtjak derejede ýakyn däl. Maňa ruhy kaka gerek däl."
  - Mümkin, hawa.
  Elbetde, bu onuň üçin güýçli öz-özüni aňlamak gijesi bolardy. Ol aşaky koridordan, çyranyň ýanýan otagyna gitdi. Ýokarky gatda, Blanşyň indi uklap ýatan ýerinde, garaňkydy. Ol derrew eşiklerini çykaryp, oturgyja atdy. Doly ýalaňaç, özüni düşegiň üstüne atdy. Ýalaňaç çyra transomdan geçdi. Ol çilim ýakdy, ýöne çekmedi. Garaňkylykda, ol köne ýalydy we düşeginden turup, ony söndürdi.
  Ol düýbünden beýle däldi. Çilimiň gowşak, solgun, dowamly ysy bardy.
  "Düýe üçin bir mil ýöräň."
  "Wagonda üsgürmek ýok." Ýagyşdan soňky garaňky, ýumşak, ýapyşykly günorta gijesi bolmalydy. Ol ýadaw duýdy.
  "Aýallar. Bu näme zatlar! Men nähili jandar!" diýip pikir etdi ol.
  Sebäbi ol öýdäki beýleki aýal Blanş barada bilýärdi, ol indi öz otagynda oýa bolup, hem pikir edýärdi? Etel özi bir zat hakda pikirlenmäge synanyşýardy. Onuň aňy işläp başlady. Ol durmady. Ol ýadady we uklamak isleýärdi, düýşlerinde gijäniň başdan geçirenlerini ýatdan çykarmak isleýärdi, ýöne uklap bilmejekdigini bilýärdi. Eger bu oglan bilen gatnaşygy bolsa, eger şeýle bolsa, eger ol hakykatdanam şeýle isleýän bolsa... "Men şol wagt uklap bilerdim. Iň bolmanda kanagatlanarly haýwan bolardym." Näme üçin ol indi öýdäki beýleki aýaly, şu Blanşy birden ýadyna saldy? Aslynda, kakasynyň aýaly üçin hiç zat däldi; "Hudaýa şükür, meniňki däl, onuň meselesi" diýip pikir etdi. Näme üçin ol Blanşyň oýadygyny, özüniň hem pikir edýändigini, onuň öýüne gaýdyp gelmegini garaşýandygyny, derwezede Etel bilen Tom Riddle atly adamy görendigini duýdy?
  Onuň pikirleri... "Bu tupanda olar nirededi? Olar awtoulag sürmeýärler."
  "Oňa we onuň pikirlerine lanet bolsun" diýip, Etel öz-özüne aýtdy.
  Blanş Etel bilen Tom Riddlyň özlerini tapan adamyna meňzeş ýagdaýda tapjakdyklaryny pikir ederdi.
  Onuň bilen hem, ýaş ýigit Red Oliwer bilen bolşy ýaly, onuň bilen hem, Tom Riddl bilen hem çözülmeli bir zat bardymy? "Iň bolmanda, şu gün bolmaz diýip umyt edýärin. Hudaýyň haky üçin, şu gün bolmaz."
  "Bu çäk. Ýeterlik."
  Her niçik bolsa-da, onuň bilen Blanşyň arasynda näme bolmalydy? "Ol başga bir aýal. Men muňa begenýärin." Ol Blanşy pikirinden çykarmaga synanyşdy.
  Ol indi onuň durmuşy bilen baglanyşykly erkekler, kakasy, ýaş ýigit Red Oliwer, Tom Riddl hakda pikir etdi.
  Ol bir zada doly ynanyp bilerdi. Kakasy oňa näme bolýandygyny hiç haçan bilmezdi. Ol durmuşy giň ugurlara bölünen adamdy: gowy we erbet. Ol kazyýetde işleri çözende hemişe çalt kararlar kabul edýärdi. "Sen günäkär. Sen günäkär däl."
  Şonuň üçin durmuş, hakyky durmuş ony hemişe çaşdyrýardy. Hemişe şeýle bolmalydy. Adamlar onuň pikir edişi ýaly hereket etmezdiler. Gyzy Etel bilen ol özüni ýitirip, çaşdy. Ol şahsylaşdy. "Ol meni jezalandyrjak bolýarmy? Durmuş meni jezalandyrjak bolýarmy?"
  Sebäbi onuň, gyzynyň, kakasynyň düşünip bilmeýän kynçylyklary bardy. Ol hiç haçan düşünmäge synanyşmady. "Eger şeýle bolsa, ol munuň adamlara nädip ýetýändigini pikir edýär? Ol käbir adamlaryň, özi ýaly gowy adamlaryň, şeýle bilen dogulýandygyny pikir edýärmi?"
  "Aýalym Blanşda näme günä bar? Näme üçin ol özüni bolmalysy ýaly alyp barmaýar?"
  "Indi meniň hem gyzym bar. Ol näme üçin şeýle?
  Onuň kakasy hem bardy, şeýle hem, hakykatdanam asla ýakyn bolmasa-da, birdenkä şeýle ýakyn bolmaga het edip bilýän ýaş ýigit hem bardy. Ol oňa özi bilen söýüşmäge rugsat berdi. Ol ony özi bilen söýüşmäge mejbur etdi.
  Onda bir süýjilik, hatda arassalyk hem bardy. Ol gyz ýaly hapa däldi...
  Ol onuň süýjiligini, arassalygyny isleýän bolmaly we şoňa ymtylan bolmaly.
  - Men ony hakykatdanam hapa edip bildimmi?
  "Men muny bilýärin. Men tutdum, ýöne tutan zadymy almadym."
  *
  ETHEL gyzgyndy. Gijedi. Ol heniz gijäniň ahyry bilen gutarmady.
  Betbagtçylyklar hiç haçan ýeke gelmeýär. Ol garaňky, yssy otagdaky düşekde ýatyrdy. Onuň uzyn, inçe bedeni şol ýerde uzalyp ýatyrdy. Dartgynlylyk, kiçijik nerwler gygyrýardy. Dyzlarynyň aşagyndaky kiçijik nerwler dartgynlydy. Ol aýaklaryny galdyryp, sabyrsyzlyk bilen tepdi. Ol hereketsiz ýatyrdy.
  Ol düşeginde dartgynly oturyp, turdy. Koridoryň gapysy ýuwaşlyk bilen açyldy. Blanş otaga girdi. Ol otagyň ýarysyndan geçdi. Ol ak gijeki köýnek geýipdi. Ol pyşyrdady: "Etel".
  "Hawa."
  Eteliň sesi ýitidi. Ol haýran galdy. Etel şäher kitaphanaçysy bolup ýaşamak we işlemek üçin Lengdona gaýdyp geleninden bäri iki aýalyň arasyndaky ähli gatnaşyklar oýun ýalydy. Bu ýarym oýun, ýarym başga zatdy. Iki aýal biri-birine kömek etmek isleýärdi. Indi Etele başga näme bolar? Onuň öňünden duýgy bardy. "Ýok. Ýok. Git." Ol aglamak isleýärdi.
  "Men şu gije erbet bir zat etdim. Indi olar maňa bir zat ederler." Ol muny nädip bildi?
  Blanş hemişe oňa degmek isleýärdi. Ol hemişe irden giç turýardy, Etelden giç turýardy. Onuň geň endikleri bardy. Agşam Etel daşarda ýokka, ol ýokarky gata çykyp, öz otagyna ir çykdy. Ol ýerde näme etdi? Ol uklamaýardy. Käwagt, irden sagat iki ýa-da üçde, Etel oýanyp, Blanşyň öýde aýlanyp ýörenini eşidýärdi. Ol aşhana baryp, nahar aldy. Irden Eteliň öýden çykmaga taýýarlanýandygyny eşidip, aşak düşdi.
  Ol arassa görünýärdi. Hatda onuň gijeki köýnegi hem arassa däldi. Ol Etele ýakynlaşdy. "Men seniň näme geýýändigiňi görmek isledim." Onuň geň bir höwesi bardy - Eteliň näme geýýändigini hemişe bilmek. Ol Etele eşik satyn almak üçin pul bermek isledi. "Sen meniň nähilidigimi bilýärsiň. Meniň näme geýýändigim meniň üçin möhüm däl" diýdi. Ol muny başyny ýeňilçe yşarat edip aýtdy.
  Ol Eteliň ýanyna baryp, ellerini onuň üstüne goýmak isledi. "Gowy. Seniň üçin örän gowy" diýdi ol. "Bu mata gowy." Ol ellerini Eteliň köýnegine goýdy. "Näme geýmelidigini we nähili geýmelidigini bilýärsiň." Ethel öýden çykanda, Blanş gapydan geldi. Ol turup, Eteliň köçeden ýöräp barşyny synlady.
  Indi ol Eteliň düşekde ýalaňaç ýatan otagyndady. Ol otagyň içinden ýuwaşlyk bilen ýöräp geçdi. Hatda terliklerini hem geýmedi. Ol ýalaňaçdy we aýaklary ses çykarmaýardy. Ol pişik ýalydy. Ol düşegiň gyrasynda oturdy.
  "Etel."
  "Hawa." Etel derrew turup, pijamasyny geýmek isledi.
  - Etel, dym ýat, - diýdi Blanş. - Men seni garaşyp ýördüm, seniň gelmegiňi garaşyp ýördüm.
  Onuň sesi indi gödek we ýiti däldi. Oňa ýumşaklyk aralaşypdy. Bu ýalbarýan sesdi. "Düşünşmezlik boldy. Biz biri-birimizi ýalňyş düşündik."
  "Blanş aýtdy. Otagyň içi garaňkydy. Ses açyk transomdan, gapynyň aňyrsyndaky koridorda ýanýan garaňky çyradan gelýärdi. Bu Blanşyň giren gapysydy. Etel kakasynyň goňşy otagdaky düşeginde horlaýandygyny eşidip bilýärdi.
  "Bu köp wagt geçdi. Men köp wagt garaşdym" diýdi Blanş. Bu geňdi. Tom Riddle bary-ýogy bir sagat mundan ozal şuňa meňzeş bir zat aýdypdy. "Umyt edýärin, bu köp dowam etmez" diýdi Tom.
  - Indi, - diýdi Blanş.
  Blanşyň eli, kiçijik, ýiti, süňk ýaly eli, Eteliň egnine degdi.
  Ol Etele degip, elini uzatdy. Etel doňup galdy. Ol hiç zat diýmedi. Eliniň degmeginden bedeni titräp başlady. "Bu gije men... şu gije ýa-da hiç haçan diýip pikir etdim. Bir zadyň çözülmelidigini pikir etdim" diýip, Blanş aýtdy.
  Ol Eteliň tanaýan sesinden tapawutlylykda, ýuwaş, ýumşak ses bilen gepledi. Ol transda ýaly gepledi. Bir pursat Ethel rahatlandy. "Ol ukyda ýöräp ýör. Ol oýanmady. Jümle çalt geçdi."
  "Men muny bütin agşam bilýärdim. 'Iki erkek bar: biri uly, biri ýaş. Ol öz kararyny berer' diýip pikir etdim. Men muny bes etmek isledim.
  "Men seniň muny etmegiňi islemeýärin. Men seniň muny etmegiňi islemeýärin."
  Ol ýumşak we ýalbaryjydy. Indi onuň eli Eteli sypap başlady. Ol onuň bedeninden aşak, döşlerinden, butlaryndan süýşüp geçdi. Etel berk galdy. Ol sowuk we ejiz duýdy. "Gelýär" diýip pikir etdi.
  Soňra näme bolýar?
  "Bir gün karar kabul etmeli. Sen bir zat bolmaly."
  "Sen jelepmi ýa-da aýalmy?
  "Sen jogapkärçiligi öz üstüňe almaly."
  Eteliň aňynda geň, bulaşyk jümleler peýda boldy. Blanş däl-de, ýaş Gyzyl Oliwer däl-de, Tom Riddl däl-de, kimdir biri oňa bir zat pyşyrdaýan ýalydy.
  "'Men' we başga bir 'Men' bar."
  "Aýal aýaldyr, ýa-da aýal däl."
  "Erkek erkekdir, ýa-da erkek däl."
  Eteliň aňynda barha köp, aýdyň bölünen jümleler peýda boldy. Sanki oňa has garry, has çylşyrymly we ýaman bir zat giren ýalydy, başga bir adam Blanşyň eliniň degmegi bilen giren ýalydy... El onuň bedeninden aşak-aşak, döşlerinden, billerinden geçip barýardy... "Bu süýji bolup biler" diýip, ses aýtdy. "Bu örän, örän owadan bolup biler."
  "Eden bagynda bir ýylan ýaşaýardy.
  "Sen ýylanlary halaýarmyň?"
  Eteliň pikirleri, çalt hereket edýän pikirleri, öň hiç haçan bolmadyk pikirleri. "Bizde indiwiduallyk diýilýän zat bar. Bu kesel. Men 'Özümi halas etmeli' diýip pikir etdim. Men hem şeýle pikir edýärdim. Men hemişe şeýle pikir edýärdim.
  "Men bir wagtlar ýaş gyzdym" diýip, Etel birden pikir etdi. "Men gowy bolup doguldymmyka, gowy bolup doguldymmyka diýip pikir edýärin.
  "Belki, men kimdir biri, aýal bolmak isledimmi?" Onuň içinde zenanlyk barada geň bir pikir döräpdi, has-da asylly, sabyrly, düşünişli bir zat.
  Durmuş nähili betbagtçylyga uçrap biler! Her kim kimdir birine: "Meni halas et. Meni halas et" diýýär.
  Adamlaryň jynsy taýdan bozulmagy. Bu Eteli bozulmagy. Ol muny bilýärdi.
  - Men seniň synag geçirendigiňe ynanýaryn. Sen erkekleri synap gördüň, - diýip, Blanş geň täze, ýumşak sesi bilen aýtdy. - Näme üçindigini bilemok, ýöne ynanýaryn.
  "Olar muny etmezler. Olar muny etmezler."
  "Men olardan ýigrenýärin."
  "Men olardan ýigrenýärin."
  "Olar hemme zady zaýalaýarlar. Men olardan ýigrenýärin."
  Indi ol ýüzüni Eteliň ýüzüne ýakynlaşdyrdy.
  "Biz olara rugsat berýäris. Hatda olaryň ýanyna hem barýarys."
  "Olarda bize gerek diýip pikir edýän bir zat bar."
  "Etel. Düşünmeýärsiňmi? Men seni söýýärin. Men saňa muny aýtmaga synanyşdym."
  Blanş ýüzüni Eteliň ýüzüne golaýlaşdyrdy. Bir pursat ol şol ýerde galdy. Etel aýalyň dem alyşyny ýaňagyna duýdy. Minutlar geçdi. Etele sagatlar ýaly görünýän aralyk boldy. Blanşyň dodaklary Eteliň eginlerine degdi.
  *
  ŞOL ýeterlikdi. Etel titräp, bedenini burup, aýaly aýaklaryndan ýere gaçyryp, düşekden böküp turdy. Otagda dawa başlandy. Şondan soň Etel munuň näçe wagt dowam edendigini hiç haçan bilmedi.
  Ol munuň bir zadyň soňy, bir zadyň başlangyjydygyny bilýärdi.
  Ol bir zada dyrjaşýardy. Ol düşekden sekrip turup, Blanşyň gujagyndan çykyp, aýak üstüne galanda, Blanş ýene-de oňa tarap bökdi. Etel düşegiň gapdalynda turdy we Blanş özüni onuň aýaklaryna zyňdy. Ol ellerini Eteliň bedenine dolap, umytsyz ýapyşdy. Etel ony otagyň içinden süýräp geçirdi.
  Iki aýal göreşmäge başladylar. Blanş nähili güýçlidi! Indi onuň dodaklary Eteliň bedenini, bilini, aýaklaryny öpýärdi! Öpüşler Etele degmedi. Ol agaç ýalydy we uzyn, ýiti tumşugy bolan bir geň guş onuň daş tarapyny demleýärdi. Indi ol Blanşa gynanmaýardy. Ol özi zalym bolupdy.
  Ol bir elini Blanşyň saçyna daňdy we ýüzüni we dodaklaryny bedeninden aýyrdy. Ol güýçlendi, ýöne Blanş hem güýçlendi. Ol ýuwaşlyk bilen Blanşyň kellesini özünden aýyrdy. "Hiç haçan. Hiç haçan şeýle bolmaz" diýdi.
  Ol sözleri sesli aýtmady. Şonda-da, şol pursatda-da, kakasynyň öýünde nämeleriň bolup geçýändigini bilmegini islemeýändigini bilýärdi. "Men oňa şeýle zyýan ýetirmek islemeýärin." Munuň hiç bir erkek kişiniň bilmegini islemeýän zadydy. Indi Tom Riddle Red Oliwer barada aýtmak oňa deňeşdirme aňsat bolardy... eger ol Tom Riddle-iň öz erkek kişisi bolmagyny isleýändigine karar berse... ýaş ýigitde näme isleýändigini, geçiren tejribesini, ret edilmegini isleýändigini pikir edýärdi.
  "Ýok, ýok!"
  "Blanş! Blanş!"
  Blanşy düşen ýerinden yzyna getirmelidi. Eger Blanş onuň durmuşyny weýran eden bolsa, bu onuň öz betbagtçylygydy. Onuň Blanşa dönüklik etmezligi isleýärdi.
  Ol Blanşyň saçyndan tutup çekdi. Ol ýiti hereket bilen Blanşyň ýüzüni özüne tarap öwürdi we boş eli bilen onuň ýüzüne urdy.
  Ol urmagyny dowam etdirdi. Ol ähli güýji bilen urdy. Ol bir ýerde, bir ýerde eşiden zadyny ýadyna saldy. "Eger siz ýüzüji bolsaňyz we suwa gark bolýan erkek ýa-da aýal halas etmäge gidýän bolsaňyz, eger olar garşylyk görkezseler ýa-da göreşseler, olary uruň. Olary ýok ediň."
  Ol urmagyny dowam etdirdi. Indi ol Blanşy otagyň gapysyna tarap süýräp barýardy. Bu geňdi. Blanş urulmagyna garşy däl ýalydy. Ol bundan lezzet alýan ýalydy. Ol urgulardan ýüz öwürmäge synanyşmady.
  Etel koridora çykjak gapysyny açyp, Blanşy koridora çykardy. Soňky tagalla bilen özüne ýapyşan jesetden azat boldy. Blanş ýere ýykyldy. Onuň gözlerinde bir mimika bardy. "Bolýar, meni ýaladylar. Iň bolmanda synanyşdym."
  Ol näme üçin ýaşap ýörse, şony - ýigrenjini yzyna aldy.
  ETHEL otagyna gaýdyp geldi, gapyny ýapdy we gulplady. Içerde ol bir eli bilen gapynyň tutawaçyndan, beýleki eli bilen bolsa gapynyň panelinden tutyp durdy. Ol ejizdi.
  Ol diňledi. Kakasy oýandy. Ol onuň düşekden turandygyny eşitdi.
  Ol ýagtylygy gözleýärdi. Ol garry adama öwrülýärdi.
  Ol oturgyja büdräp düşdi. Onuň sesi titredi. "Etel! Blanş! Näme boldy?"
  "Bu öýde şeýle bolar" diýip, Etel pikir etdi. "Iň bolmanda men bu ýerde bolmaryn."
  "Etel! Blanş! Näme boldy?" Kakasynyň sesi gorkudan çaganyň sesidi. Ol garrap barýardy. Onuň sesi titreýärdi. Ol garrap barýardy we hiç haçan doly ulalyp bilmeýärdi. Ol hemişe çagady we ahyryna çenli çaga bolmagynda galardy.
  "Belki, zenanlaryň erkekleri şeýle ýigrenmeginiň we ýigrenmeginiň sebäbi şudur."
  Bir pursat dartgynly dymma boldy, soňra Etel Blanşyň sesini eşitdi. "Beýik Hudaý," diýip pikir etdi. Blanşyň adamsy bilen gürleşende eşidilýän ses hemişe bolşy ýalydy. Ol ýiti, biraz berk we aýdyňdy. "Hiç zat bolmady, janym," diýip ses aýtdy. "Men Eteliň otagyndadym. Biz ol ýerde gürleşýärdik."
  "Ukla," diýdi ses. Buýrugyň özünde bir erbet zat bardy.
  Etel kakasynyň sesini eşitdi. Ol mürrüldäp durdy. "Meni oýarmadyk bolsadyňyz," diýip ses aýtdy. Etel onuň agyr ýagdaýda düşege ýykylýandygyny eşitdi.
  OceanofPDF.com
  5
  
  Irdendi. Eteliň ýaşaýan Uzyn Öýdäki otagyň penjiresi kakasynyň meýdanyna, derýa tarap aşak düşýän meýdana, kiçijik gyzjagaz wagty erbet oglanjyk bilen duşuşmaga giden meýdana seredýärdi. Yssy tomusda meýdan diýen ýaly boşdy; ol ýanyp-goňurlaşypdy. Sen oňa seredip, pikir etdiň... "Sygyr şol meýdanda köp zat almaz"... sen pikir etdiň. Eteliň kakasynyň sygyrynyň indi şahy döwülipdi.
  Şeýlelikde! Sygyryň şahy döwüldi.
  Jorjiýanyň Langdon şäherinde irdenler, hatda irdenler hem yssy bolýar. Eger ýagyş ýaganda, howa şeýle yssy däl. Sen munuň üçin doglansyň. Sen muňa garşy bolmaly dälsiň.
  Siziň başyňyza köp zatlar gelip biler, soň bolsa... siz şu ýerde.
  Sen otagda dursuň. Eger sen aýal bolsaň, köýnek geýýärsiň. Eger sen erkek bolsaň, köýnek geýýärsiň.
  Erkekleriň we aýallaryň biri-birini has gowy düşünip bilmeýändikleri gülkünç. Olar düşünip bilmelidirler.
  "Men olaryň alada edýändigine düşünmeýärin. Meniň pikirimçe, olar alada edýän däldirler. Olar şeýle köp aýlyk alýarlar welin, alada etmeýärler."
  "Nälet bolsun. Nälet bolsun. Noggle gowy söz. Maňa ýalan sözle. Otagyň daşyndan geç. Balagyňy, ýubkaňy geý. Paltoňy geý. Şäher merkezine gezelenç et. Noggle, noggle.
  "Ýekşenbe. Erkek bol. Aýalyň bilen gezelenje çyk."
  Etel ýadawdy... belki biraz delidi. Ol "noggle" sözüni nirede eşidipdi ýa-da görüpdi?
  Çikagoda bir gün bir adam gürleýär. Gijeden, ukusyz gijäniň yzyndan, Red Oliwer bilen bolan başdan geçirmelerden, Blanşdan soň, şol tomus irden Jorjiýadaky Etele gaýdyp gelmek onuň üçin geňdi. Ol onuň otagyna girip oturdy.
  Nähili gülkünç! Diňe onuň ýatlamasy geldi. Bu örän ýakymly. Eger sen aýal bolsaň, geýinýän wagtyňda erkek baradaky ýatlamalar otagyňa gelip biler. Sen düýbünden ýalaňaçsyň. Näme? Munyň nähili tapawudy bar! "Gir, otur. Maňa deg. Maňa degme. Pikirler, maňa deg."
  Aýdaly, bu adam deli. Aýdaly, ol saçy çal, orta ýaşly adam. Etel ony bir gezek görüpdir. Ol onuň gepleýändigini eşidipdir. Ol ony ýadyna salypdyr. Ol ony halapdyr.
  Ol gepläp durdy. Bolýar. Ol serhoşmydy? Jorjiýanyň Lengdon şäherindäki Longhausdan gepläp boljak zat barmy? Adamlar köçedäki jaýyň ýanyndan geçip giderler. Olar onuň gepläp duran jaýdygyny nädip bilerler?
  Çikagoly adam. Etel ýene-de Harold Greý bilen boldy. Sen durmuşyň dowamynda adamlary ýygnaýarsyň. Sen aýal we erkek bilen köp gatnaşykda bolýarsyň. Soňra sen indi onuň bilen dälsiň. Diýmek, ol henizem seniň bir bölegiň. Ol saňa degdi. Ol seniň ýanyňda ýöräpdi. Sen ony halaýarsyň ýa-da halamaýarsyň. Sen oňa zalymlyk etdiň. Sen ökünýärsiň.
  Onuň reňki sende, seniň reňkiňden biraz hem onda bar.
  Çikagoda bir oturylyşykda bir adam gürleýär. Bu Harold Greýiň dostlarynyň biriniň öýünde geçirilen başga bir oturylyşykda boldy. Bu adam taryhçy, daşarky, taryhçydy...
  Adamlary daşyna jemlän adam. Onuň gowy aýaly, uzyn boýly, owadan we abraýly aýaly bardy.
  Öýünde iki ýaş gyz bilen bir otagda oturan bir adam bardy. Etel şol ýerde diňleýärdi. Ol adam Hudaý hakda gürrüň berýärdi. Ol serhoşmydy? Içgiler bardy.
  "Şeýlelik bilen, hemmeler Hudaýy isleýär."
  Muny kel saçly, orta ýaşly bir adam aýtdy.
  Bu gürrüňi kim başlady? Ol agşamlyk naharynda başlady. "Şeýlelik bilen, meniň pikirimçe, hemmeler Hudaýy isleýär."
  Nahar stolunyň başynda kimdir biri Genri Adams, başga bir taryhçy Mon Sen-Mişel we Şartr hakda gürrüň berýärdi. "Orta asyrlaryň Ak Janlary". Taryhçylar söhbetdeş bolýarlar. Hemmeler Hudaýy isleýär.
  Ol adam iki aýal bilen gürleşýärdi. Ol sabyrsyz we süýjidi. "Biz, Günbatar dünýäsiniň adamlary, örän akmak bolduk."
  "Şeýlelik bilen, biz dinimizi ýewreýlerden... gurak, çöllük ýerde köp sanly daşary ýurtlylardan... aldyk."
  "Meniň pikirimçe, olar bu ýeri halamadylar."
  "Şeýlelik bilen, olar Hudaýy asmana... uzakdaky syrly hudaýy ýerleşdirdiler."
  "Sen bu barada ... Köne Ähtde okadyň" diýdi adam. "Olar muny edip bilmediler. Adamlar gaçyp gitdiler. Olar baryp bürünç heýkele, altyn göle sežde etdiler. Olar hakykatdanam haklydylar."
  "Şeýlelik bilen, olar Mesih barada bir hekaýa oýlap tapdylar. Näme üçindigini bilmek isleýärsiňizmi? Olar ony açmaly boldular. Hemme zat ýitip gidýär. Bir hekaýa oýlap tapdylar. Olar ony adamlaryň alyp biljek ýeri üçin ýere düşürmäge synanyşmaly boldular.
  "Şeýlelik bilen. Şeýlelik bilen. Şeýlelik bilen.
  "Şeýdip, olar Mesihiň tarapyny tutdular. Gowy."
  "Olar muny päk göwreliligiň içine goşdularmy? Islendik adaty göwrelilik gowy dälmi? Meniň pikirimçe, şeýle. Gowy."
  Şol pursat otagda iki ýaş gyz bardy. Olar gyzardylar. Olar ony diňlediler. Etel gürrüňe gatnaşmady. Ol diňledi. Soňra ol taryhçynyň öýünde agşam bolan adamyň suratkeş, geň guşdygyny bildi. Belki, ol serhoş bolupdyr. Kokteýller, köp kokteýller bardy.
  Ol bir zady düşündirmäge synanyşdy, onuň pikiriçe, hristiançylygyň gelmeginden öňki grekleriň we rimlileriň dini hristiançylykdan has gowydy, sebäbi ol has dünýewidi.
  Ol özüniň näme edendigini gürrüň berýärdi. Ol şäheriň daşynda, Palos seýilgähi diýilýän ýerde kiçijik bir öý kireýine alypdy. Ol tokaýyň gyrasynda ýerleşýärdi.
  "Palosdan altyn Gerkulesiň derwezelerine hüjüm etmek üçin gelende, bu dogrumy?"
  Ol ol ýerde hudaýlary göz öňüne getirmäge synanyşdy. Ol grek bolmaga synanyşdy. "Men başa barmaýaryn" diýdi ol, "ýöne synap görmek gyzykly".
  Uzyn bir hekaýa gürrüň berildi. Bir adam iki aýala nähili ýaşaýandygyny düşündirjek bolup, gürrüň berýärdi. Ol surat çekýärdi, emma soňra surat çekip bilmedi diýdi. Ol gezelenje çykdy.
  Derýanyň kenarynda kiçijik derýa akyp, ol ýerde birnäçe gyrymsy agaçlar ösüp durdy. Ol şol ýere baryp saklandy. "Men gözlerimi ýumýaryn" diýdi. Ol güldi. "Belki, şemal öwüsýändir. Gyrymsy agaçlara öwüsýär."
  "Men özümi munuň ýel däldigine ynandyrmaga synanyşýaryn. Ol hudaý ýa-da hudaýça."
  "Bu bir hudaý. Ol derýadan çykdy. Ol ýerdäki derýa gowy. Çuňňur çukur bar."
  "Ol ýerde pes bir depe bar."
  "Ol derýadan çykýar, suw bolup. Ol derýadan çykýar. Men ony göz öňüne getirmeli. Men gözlerimi ýumup durun. Suw onuň derisinde ýalpyldawuk tegmiller galdyrýar."
  "Onuň derisi owadan. Her bir suratkeş ýalaňaç keşbi çekmek isleýär... agaçlaryň, gyrymsy agaçlaryň, otlaryň arasynda. Ol gelip, gyrymsy agaçlaryň arasyndan itekleýär. Bu ol däl. Bu şemal öwüsýär."
  "Bu onuň özi. Ine, sen."
  Eteliň ýadynda galan zat şu. Belki, erkek adam diňe iki aýal bilen oýnaýandyr. Belki, ol serhoş bolupdyr. Şol gezek ol Garold Greý bilen taryhçynyň öýüne gitdi. Kimdir biri onuň ýanyna gelip, gürleşdi, ýöne ol başga hiç zat eşitmedi.
  Jorjiýanyň Langdon şäherinde geçen şol geň, çylşyrymly gijeden soňky irden, belki-de, diňe şol adamyň gyrymsy agaçlar barada aýdandygy üçin ýadyna düşdi. Şol irden, ol penjiräniň ýanynda durup, daşary seredende, bir meýdan gördi. Ol derýanyň kenarynda ösýän gyrymsy agaçlary gördi. Gije ýagýan ýagyş gyrymsy agaçlary ýaşyl reňke öwürdi.
  *
  Langdonda yssy we asuda ertirdi. Garaýagyz erkekler we aýallar çagalary bilen şäheriň golaýyndaky pagta meýdanlarynda işläp ýördüler. Langdon pagta zawodynyň gündizki işçileri bir sagatlap işläpdiler. Iki gatyryň çeken arabasy ýolda Kazy Longyň öýüniň ýanyndan geçdi. Araba gynançly gygyrdady. Arabada üç garaýagyz erkek we iki aýal bardy. Köçe asfalt däldi. Gadyrlaryň aýaklary tozanyň içinde ýumşak we rahat basýardy.
  Şol gün irden pagta zawodynda işläp ýörkä, Red Oliwer gynandy we lapykeçdi. Oňa bir zat boldy. Ol aşyk bolýandygyny pikir etdi. Köp gijeler Oliweriň öýünde düşeginde ýatyp, belli bir wakany arzuw etdi. "Kaşki şeýle bolsady, eger şeýle bolup bilsedi. Eger ol..."
  "Bu bolmaz, bu bolup bilmez."
  "Men onuň üçin gaty ýaş. Ol meni islemeýär."
  "Bu barada pikir etmegiň manysy ýok." Ol bu aýaly, Etel Longy, ömründe gören iň garry, has akylly we has arassa aýal hasaplady. Ol ony halaýan bolmaly. Ol näme üçin şeýle etdi?
  Ol munuň şol ýerde, kitaphanada, garaňkyda bolmagyna ýol berdi. Ol munuň boljakdygyny hiç haçan pikir etmedi. Şonda-da, häzir... eger ol batyrgaý bolmasady. Ol hiç zat aýtmady. Oňa munuň bolup biljekdigini çalt we inçe usulda bildirdi. Ol gorkdy. "Men özümi oňaýsyz duýdum. Kaşki özümi şeýle oňaýsyz duýmadyk bolsadym. Men muňa ynanmaýan ýaly, ynanmaýan ýaly hereket etdim."
  Soňra ol öňküsinden hem has biynjalyk duýdy. Ol uklap bilmedi. Bu wakadan soň onuň ony işden çykaryşy ýaly. Ol oňa özüni erkek däl-de, oglan ýaly duýdurdy. Ol gaharlydy, gynandy, çaşdy.
  Ony terk edeninden soň, ol uzak wagtlap ýeke özi ýöräp, ant içmek isledi. Ol ýerde onuň dosty, günbatarly daýhanyň ogly, indi mekdep mugallymyna aşyk bolan Neil Bredliden alan hatlary we olara nämeleriň bolýandygy bardy. Şol tomusda hatlar gelip durdy. Belki, olar Rediň häzirki ýagdaýy bilen baglanyşyklydyr.
  Bir adam başga bir adama: "Meniň gowy zadym bar" diýýär.
  Ol pikirlenmäge başlaýar.
  Pikirler başlaýar.
  Aýal şeýle edip bilermi, hatda özünden has ýaş erkek bolsa-da, ony alyp, alyp gitmezligi, hatda ony ulanmagy bilen-de...
  Ol öz üstünde bir zady synap görmek isleýän ýalydy. "Men munuň maňa laýyk gelýändigini, isleýändigimi ýa-da gelmeýändigimi görerin".
  Adam diňe "Men muny isleýärmikäm? Bu maňa gowy bolarmyka?" diýip pikir edip, şeýle ýaşap bilermi?
  Bu işe başga bir adamyň gatnaşygy bar.
  Gyzyl saçly Oliwer ýagyşdan soňky yssy günorta gijesiniň garaňkylygynda ýeke özi gezip ýördi. Ol Uzyn öýüň ýanyndan çykdy. Öý uzakda, şäheriň çetindedi. Pyýada ýollary ýokdy. Ol ses çykarmajak bolup, pyýada ýolunyň ugrundan, toprakdan ýöräp gitdi. Öýüň öňünde durdy. Bir azajyk it geldi. It ýakynlaşdy, soňra gaçdy. Takmynan bir blok uzaklykda köçe çyrasy ýanyp durdy. It köçe çyrasyna tarap ylgady, soňra öwrüldi, saklandy we üýrdi.
  "Eger bir adamyň batyrlygy bolsady."
  Aýdaly, ol gapydan baryp, kakyp biler. "Men Etel Longy görmek isleýärin."
  "Bu ýerden çyk. Men heniz seniň bilen gepleşmegimi gutarmadym."
  "Eger erkek erkek bolup bilse."
  Gyzyl ýolda durup, bile bolan aýaly, örän ýakyn bolan, ýöne gaty ýakyn bolmadyk aýaly hakda pikir edýärdi. Aýal öýüne gelip, ony goýberenden soň asuda uklap galypdyrmy? Bu pikir ony gaharlandyrdy we ol nälet okap gitdi. Bütin gije we ertesi gün işini bitirmäge synanyşyp, ol iki tarapa-ýüz boldy. Ol bolan waka üçin özüni günäkärledi , soňra onuň keýpi üýtgedi. Ol aýaly günäkärledi. "Ol menden uly. Ol näme isleýändigini bilmelidi". Ir säher bilen, daň atanda, ol düşekden turdy. Ol Etele hiç haçan iberilmedik uzyn hat ýazdy we onda onuň özüne sebäp bolan ýeňilişiniň geň duýgusyny beýan etdi. Ol haty ýazdy, soňra ony ýyrtyp, başga bir hat ýazdy. Ikinji hat diňe söýgini we küýsegi beýan edýärdi. Ol ähli günäni öz üstüne aldy. "Nähilidir bir ýalňyşlyk boldy. Bu meniň günämdi. Haýyş edýärin, ýene-de seniň ýanyňa gelmegime rugsat ber. Haýyş edýärin. Haýyş edýärin." "Geliň, ýene synanyşalyň."
  Ol bu haty hem ýyrtdy.
  Uzyn Öýde resmi ertirlik nahary ýokdy. Kazynyň täze aýaly muny aradan aýyrypdy. Irden ertirlik nahary her otaga tabaklarda daşalýardy. Şol gün irden Eteliň ertirlik naharyny oňa uly elleri we aýaklary, galyň dodaklary bolan uzyn boýly, reňkli aýal getirdi. Miwe suwy, kofe we stakanda tost bardy. Eteliň kakasy gyzgyn çörek iýerdi. Ol gyzgyn çörek talap ederdi. Ol iýmit bilen hakykatdanam gyzyklanýardy, hemişe "Men öz pozisiýamy aýdýaryn. Men öz pozisiýamy aýdýaryn. Men günortaly. Men öz pozisiýamy aýdýaryn" diýýän ýaly, iýmit barada gürrüň berýärdi.
  Ol kofe hakda gürrüň bermegini dowam etdi. "Bu peýdasyz. Näme üçin men gowy kofe içip bilmeýärin?" Ol Rotary klubynda günortanlyk naharyna gidende, öýüne gelip, olara bu barada gürrüň berdi. "Biz gowy kofe içdik" diýdi ol. "Biz ajaýyp kofe içdik".
  Longhouse-daky hammam birinji gatda, Eteliň otagynyň gapdalynda ýerleşýärdi we şol gün irden ol sagat altyda turup, suwa düşdi. Ol howanyň sowukdygyny gördü. Ajaýypdy. Ol suwa çümdi. Ol ýeterlik derejede sowuk däldi.
  Onuň kakasy eýýäm oýanypdy. Ol daň atandan soň uklap bilmeýän erkekleriň biridi. Jorjiýada tomusda örän ir geldi. "Maňa irdenki howa gerek" diýdi ol. "Daşardan çykyp dem almak üçin günüň iň gowy wagty." Ol düşeginden turup, öýüň içinde aýaklarynyň ujunda ýöräp gitdi. Ol öýden çykdy. Sygyry henizem onuňkydy we onuň sagylyşyny synlamaga gitdi. Gara derili adam irden geldi. Ol sygyry meýdandan, öýüň golaýyndaky meýdandan, kazynyň bir wagtlar gyzy Eteli gözläp gaharlanyp giden meýdandan alyp çykdy we bu gezek gyzy oglan bilen duşuşmaga gitdi. Ol oglany görmändi, ýöne onuň şol ýerdedigine ynanýardy. Ol hemişe şeýle pikir edýärdi.
  "Ýöne pikirlenmegiň näme manysy bar? Aýallardan bir zat ýasamaga synanyşmagyň näme manysy bar?"
  Ol sygyry getiren adam bilen gürleşip bilýärdi. Iki ýa-da üç ýyl bäri eýeçilik edýän sygyrynda guýruk boşlugy diýilýän kesel döräpdi. Langdonda weterinar ýokdy we gara derili adam guýrugyň kesilmelidigini aýtdy. Ol şeýle düşündirdi: "Guýrugy uzynlygyna kesýärsiň. Soňra oňa duz we burç goşýarsyň. Kazy Long güldi, ýöne ony adama goý. Sygyr öldi."
  Indi onuň başga bir sygyry bardy, ýarym Jersi sygyry. Onuň şahy döwülipdi. Wagty gelende, ony Jersi öküzine ýa-da başga bir öküze öwütmek has gowy bolarmy? Obadan ýarym mil uzaklykda Golşteýn öküziniň ajaýyp öküzini saklaýan bir adam ýaşaýardy. Gara reňkli adam onuň iň gowy öküz boljakdygyny pikir edýärdi. "Golşteýn sygyrlary has köp süýt berýär" diýdi ol. Gürleşmeli köp zat bardy. Irden gara reňkli adam bilen şeýle zatlar barada gürleşmek öýde rahat we ýakymlydy.
  Bir oglan Atlanta Konstitusiýasynyň nusgasy bilen gelip, ony eýwana zyňdy. Ol kazynyň öňünde çimligiň üstünden ylgap, welosipedini haýatyň ýanynda galdyrdy we soňra gazeti zyňdy. Gazet gatlanyp, şarp-şarp edip ýykyldy. Kazy onuň yzyndan geldi we gözlüklerini dakynyp, eýwanda oturyp okady.
  Irden howlyda örän owadandy, kazynyň birem biynjalyk döredýän aýaly ýokdy, diňe bir reňkli erkek bardy. Sygyr sagýan we bakýan reňkli erkek öýüň we howlynyň töwereginde başga işleri hem edýärdi. Gyşda ol öýüň ojaklary üçin odun getirýärdi, tomusda bolsa otlary we güllükleri biçýärdi we çimleri sepýärdi.
  Ol howlydaky gül ekilýän ýerlere ideg edýärdi, kazy bolsa gözegçilik edip, görkezmeler berýärdi. Kazy Long güllere we gülleýän gyrymsy agaçlara örän höweslidi. Ol şeýle zatlar barada bilýärdi. Ýaşlygynda ol guşlary öwrenýärdi we olaryň ýüzlerçesini görüp we aýdym aýdyp bilýärdi. Onuň çagalarynyň diňe biri bu işe gyzyklanýardy. Ikinji Jahan urşunda wepat bolan oglydy.
  Onuň aýaly Blanş hiç haçan guşlary ýa-da gülleri görmedik ýalydy. Eger olaryň hemmesi birden ýok bolsa, ol muňa üns bermezdi.
  Ol dökün getirip, gyrymsy agaçlaryň kökleriniň aşagyna goýmagy buýurdy. Ol şlang alyp, gara derili erkek töwereginde aýlanyp ýörkä, gyrymsy agaçlary, gülleri we otlary suwardy. Olar gürleşdiler. Bu gowy boldy. Kazynyň erkek dostlary ýokdy. Eger gara derili erkek gara derili erkek bolmasa...
  Kazy bu barada hiç haçan pikir etmändi. Iki adam zatlary birmeňzeş görüp we duýupdylar. Kazy üçin gyrymsy agaçlar, güller we otlar diri jandarlardy. "Ol hem içmek isleýär" diýip, gara derili adam belli bir gyrymy görkezip aýtdy. Ol käbir gyrymsy agaçlary özüne laýyk görýän ýaly erkek, käbirlerini dişi etdi. "Oňa biraz ber, kazy." Kazy güldi. Oňa ýarady. "Indi oňa biraz."
  Onuň aýaly, sudýa Blanş, günortan düşeginden öň hiç haçan turmandy. Sudýa durmuşa çykandan soň, ol irden düşekde ýatyp, çilim çekmek endigine eýe boldy. Bu enlik ony haýran galdyrdy. Ol Etele durmuşa çykmazdan öň gizlinlikde çilim çekýändigini aýtdy. "Men otagymda oturyp, gijelerine çilim çekýärdim we tüssesi penjireden üfläp çykarýardym" diýdi ol. "Gyşda ony ojaga üfläp çykarýardym. Garnym bilen ýere ýatyp, çilim çekýärdim. Bu barada hiç kime, esasanam mekdep geňeşinde işleýän kakaňa aýtmaga het edip bilmedim. Şol wagtlar hemmeler meni gowy aýal hasaplaýardylar".
  Blanş düşek örtüginde köp sanly deşikleri ýakdy. Ol muňa üns bermedi. "Düşek örtükleri dowzaha batsyn" diýip pikir etdi. Ol okamady. Irden ol düşeginde çilim çekip, penjireden asmana seredip ýatdy. Durmuşa çykandan soň we adamsy onuň çilim çekýändigini bilenden soň, ol ylalaşdy. Ol onuň ýanynda çilim çekmegi taşlady. "Men muny etmezdim, Blanş" diýip, ol ýalbarýan ýaly aýtdy.
  "Näme üçin?"
  "Adamlar geplärler. Olar düşünmezler."
  - Näme düşünmeýärsiň?
  "Seniň gowy aýaldygyňy düşünemok."
  - Men şeýle etmeýärin, - diýip, ol berk aýtdy.
  Ol Etele şäheri we adamsyny, Eteliň kakasyny nähili aldapdygyny gürrüň bermegi halaýardy. Etel ony şol wagtky ýaly göz öňüne getirmäge synanyşdy: ýaş aýal ýa-da ýaş gyz. "Bularyň hemmesi ýalan, onuň özüne bolan bu keşbi" diýip, Etel pikir etdi. Ol hatda şirin, örän şirin, şadyýan we janly bolup bilerdi. Etel ýaş sary saçly, inçe we owadan, janly, batyrgaý we wijdansyz adamy göz öňüne getirdi. "Ol şonda, meniň ýaly, töwekgelçilik etmäge taýýar örän sabyrsyz bolardy. Onuň isleýän zady hödürlenmedi. Ol gözi kazydady. "Men näme etmeli, hemişelik mekdep mugallymy bolmagy dowam etdirmelimi?" diýip, özünden sorardy. Kazy etrap mekdep geňeşindedi. Ol onuň bilen bir çärede duşuşypdy. Her ýyl şäheriň raýat klublarynyň biri, Rotary kluby ýa-da Kiwanis kluby, ähli ak mekdep mugallymlary üçin agşamlyk naharyny geçirýärdi. Ol gözi kazydady. Onuň aýaly öldi.
  Axir, erkek erkekdir. Birine peýdaly bolan zat başga birine hem peýdaly bolar. Sen gartaşan adama onuň nähili ýaş görünýändigini aýdyp dursuň... köp däl, ýöne ony goşýarsyň. "Sen diňe oglan. Saňa ideg etjek birine mätäçsiň." Bu işleýär.
  Ogly aradan çykanda, ol kazyýa örän gynançly hat ýazdy. Olar gizlinlikde duşuşyp başladylar. Ol ýalňyzdy.
  Etel bilen Blanşyň arasynda, elbetde, bir zat bardy. Ol erkekleriň arasyndady. Ol ähli aýallaryň arasyndady.
  Blanş juda uzak gidipdi. Ol ahmakdy. Şeýle-de bolsa, Etel kakasynyň öýünden hemişelik gitmezinden öňki gije otagdaky sahnada täsirli bir zat bardy. Bu Blanşyň tutanýerliligi, bir hili deli tutanýerliligidi. "Men bir zat iýjek. Meni doly talamazlar."
  "Men seni alyp giderin."
  *
  Eteliň kakasy otaga Blanş Etele ýapyşyp duran mahaly giren bolsa... Eteliň bu wakany göz öňüne getirip bilerdi. Blanş aýagyna turdy. Onuň aladasy ýokdy. Lengdonyň tomusynda daň ir atsa-da, Eteliň öýden çykmak kararyna gelen gije daň atmazdan öň pikirlenmäge wagty bardy.
  Onuň kakasy, adatdakysy ýaly, ir turdy. Ol öýüniň eýwanynda oturyp, gazet okaýardy. Reňkli aşpez, arassaçynyň aýaly, öýdedi. Ol kazynyň ertirlik naharyny öýüň içinde daşady we onuň ýanyndaky stoluň üstüne goýdy. Onuň günüň wagtydy. Iki reňkli erkek aýlanyp ýördi. Kazy bu habara az teswir berdi. 1930-njy ýyldy. Gazet geçen ýylyň güýzünde başlan senagat çökgünligi baradaky habarlar bilen doludy. "Men ömrümde hiç haçan paýnama satyn almadym" diýip, Eteliň kakasy batly aýtdy. "Men hem satyn almadym" diýip, howludan gara derili adam aýtdy we kazy güldi. Ol ýerde arassaçy, paýnama satyn almak barada gürrüň beren gara derili adam bardy. "Men hem." Bu degişmedi. Kazy gara derili adama käbir maslahatlar berdi. "Bolýar, sen ony goý." Onuň sesi çynlakaýdy... ýaňsylaýjy çynlakaýdy. "Sen paýnamalary artykmaçlyk bilen satyn almaýarmyň?"
  - Ýok, jenap, ýok, jenap, men muny etmerin, sudýa.
  Eteliň kakasy, hakykatda onuň dosty bolan gara derili adam bilen oýnap ýörkän, sessiz gülüşdi. Iki gara derili adam kazy üçin gynandy. Ol tutuldy. Onuň gaçmaga mümkinçiligi ýokdy. Olar muny bilýärdiler. Gara derililer sada bolup bilerler, ýöne olar ahmak däl. Gara derili adam kazy üçin gülkünçdigini gaty gowy bilýärdi.
  Etel hem bir zady bilýärdi. Şol gün irden ol haýal ertirlik naharyny iýdi we haýal geýindi. Onuň ýaşaýan otagynda uly şkaf bardy we çemodanlary hem şol ýerdedi. Olar Çikagodan öýüne gaýdyp gelende şol ýere goýulypdy. Ol olary ýygnady. "Şol gün soňrak ibererin" diýip pikir etdi.
  Kakasyna hiç zat aýtmagyň manysy ýokdy. Ol näme etjekdigini eýýäm kesgitläpdi. Ol Tom Riddle bilen durmuş gurmaga synanyşjakdy. "Meniň pikirimçe, şeýle ederin. Eger ol henizem islese, şeýle ederin öýdýän."
  Bu geň bir rahatlyk duýgusydy. "Maňa parh ýok" diýip, ol öz-özüne aýtdy. "Men hatda oňa düýn agşam kitaphanada bolan waka barada hem gürrüň bererin. Ol çydap bilermi ýa-da ýokmy görerin. Eger islemese... Men bu meseläni çözüp bilerin".
  "Ine, şeýle ýol. 'Işleriň başyna gelende, olaryň aladasyny et.'"
  "Men edip bilerin, belki-de etmezligim mümkin."
  Ol otagynda aýlanyp, egin-eşiklerine aýratyn üns berdi.
  "Bu şlýapa näme? Ol biraz görnüşini ýitiripdir." Ol şlýapany geýip, aýnada özüne seretdi. "Men gaty gowy görünýärin. Men gaty ýadaw görünmeýärin." Ol gyzyl tomusky köýnegi geýdi. Ol biraz gyzgyndy, ýöne onuň reňkine gowy täsir etdi. Deriniň gara zeýtun reňkini açyp görkezdi. "Ýaňaklaryna biraz reňk berip bolardy" diýip pikir etdi.
  Adatça, başdan geçiren ýaly gijeden soň, ol ýadaw görünýärdi, ýöne şol gün irden beýle bolmady.
  Bu fakt ony geň galdyrdy. Ol özüni hem geň galdyrmagyny dowam etdirdi.
  "Men nähili geň bir keýpde boldum" diýip, ol otagyň üstünden geçip barýarka öz-özüne aýtdy. Aşpez ertirlik nahary bilen girenden soň, ol gapyny gulplady. Blanş aýal aşak düşüp, düýn gijeki waka barada bir zat aýtjak, düşündirjek ýa-da ötünç sorajak ýaly şeýle bir ahmak bolarmyka? Blanş synanyşdy diýeliň. Bu hemme zady bozardy. "Ýok" diýip, Etel öz-özüne aýtdy. "Onuň munuň üçin örän köp sagdyn pikiri, örän batyrlygy bar. Ol şeýle däl." Bu ýakymly duýgydy, Blanşa bolan söýgüsi ýaly. "Onuň nähili bolsa, şoňa haklydygy bar" diýip, Etel pikir etdi. Ol bu pikirini biraz ösdürdi. Bu durmuşda köp zady düşündirdi. "Her kim nähili bolsa, şoňa meňzeş bolsun. Eger bir adam özüni gowy hasaplamak islese" (ol kakasyny göz öňünde tutýardy), "goý, ol şeýle pikir etsin. Adamlar hatda özlerini hristian hasaplap bilerler, eger bu olara biraz peýda getirip, teselli berýän bolsa."
  Bu pikir oňa teselli berdi. Ol saçyny tertipledi we düzetdi. Saýlan köýnegi bilen kiçijik, dar gyzyl şlýapa geýdi. Ýaňaklarynyň, soňra bolsa dodaklarynyň reňkini birneme güýçlendirdi.
  "Eger bu oglana bolan duýgum, haýwanlaryň açlyk, manysyz höwesi bolmasa, belki başga bir zat bolup biler."
  Tom Riddl hakyky realistdi, hatda batyrgaýdy. "Içimizde biz örän meňzeş." Söýüşýän döwründe özüne hormat goýmagyny saklamagy nähili ajaýyp! Ol oňa degmäge ýa-da duýgularyny manipulýasiýa etmäge synanyşmady. Ol açyk gürledi. "Belki, umumy dil tapyp bileris" diýip, Etel pikir etdi. Bu töwekgelçilikli bolar. Ol munuň töwekgelçilikli kumarbazlykdygyny bilerdi. Ol gartaşan adamyň sözlerini minnetdarlyk bilen ýatlady...
  "Sen meni söýüp bilmersiň. Men söýginiň nämedigini bilmeýärin. Men oglan däl. Hiç kim maňa hiç haçan owadan erkek diýmedi."
  "Men oňa aklyma gelen ähli zady, bilmek isleýän ähli zadyny aýdaryn. Eger ol meni islese, şu gün meni alyp gidip biler. Men garaşmak islemeýärin. Başlarys."
  Ol oňa ynamlymydy? "Men onuň üçin gowy iş etmäge synanyşaryn. Meniň pikirimçe, men onuň näme isleýändigini bilýärin."
  Ol kakasynyň sesini daşardaky eýwanda işleýän garaýagyz erkek bilen gürleşýändigini eşitdi. Ol gynandy we şol bir wagtyň özünde gynandy.
  "Gitmezden öň oňa bir zat aýdyp bilsem. Men aýdyp bilmerin. Ol gyzyň birden durmuşa çykandygy baradaky habary eşidende gynanardy... eger Tom Riddl henizem oňa öýlenmek isleýän bolsa. "Ol muny islär. Ol islär. Ol islär."
  Ol ýaş Oliweri we oňa eden işlerini ýene-de ýatlady, öňküsi ýaly synagdan geçirip, Tom Riddl däl-de, onuň isleýän adamdygyna göz ýetirdi. Oňa birneme erbet pikir geldi. Ýatylýan otagynyň penjiresinden kakasynyň şol gije kiçijik gyz wagty ony gözläp gelen maldarçylyk otlagyny görüp bolýardy. Örän akaba tarap eňňitdi we derýanyň ugrunda gyrymsy agaçlar ösýärdi. Oglan şol gezek gyrymsy agaçlaryň içine ýitip gitdi. Eger ýaş Oliweri öňki gije otlaga alyp barsa, geň bolardy. "Eger gije açyk bolsa, men ony ederdim" diýip pikir etdi. Ol birneme ar alýan ýaly, ýumşak ýylgyrdy. "Ol bir aýala ýaraşar. Ahyrsoňy, meniň eden zadym oňa zyýan ýetirip bilmez. Belki, ol birneme bilim alandyr. Her niçigem bolsa, men ony etdim".
  Bilimiň nämedigini, näme gowy, näme erbetdigini anyklamaga synanyşmak geň we çylşyrymlydy. Ol birden ýaş gyz wagty şäherde bolan bir wakany ýadyna saldy.
  Ol kakasy bilen köçededi. Garaýagyz bir adam sud edilýärdi. Ol akýagyz aýaly zorlamakda aýyplanýardy. Soňra belli bolşy ýaly, akýagyz aýal gowy däl eken. Ol şähere gelip, garaýagyz adamy aýyplady. Soňra ol aklandy. Onuň aýtmagyna görä, bu waka bolan wagty, ol ýolda bir erkek bilen işleýärdi.
  Ilki başda hiç kim bu barada bilmeýärdi. Tolgunyşyklar we linç etmek barada gürrüňler boldy. Eteliň kakasy howatyrlanýardy. Ýaragly şerifiň orunbasarlarynyň topary etrap türmesiniň daşynda durdy.
  Dermanhananyň öňündäki köçede başga bir topar erkek bardy. Tom Riddl hem şol ýerdedi. Bir adam oňa ýüzlendi. Ol adam şäher söwdagäridi. "Sen muny etjekmi, Tom Riddl? Sen bu adamyň işini alyp barjakmy? Sen ony gorajakmy?"
  
  - Hawa, ony hem arassalap goý.
  "Bolýar... Sen... Sen... Ol adam tolgundy."
  - Ol günäkär däldi, - diýdi Tom Riddl. - Eger ol günäkär bolsady, men onuň işini alyp galardym. Men ony gorap galardym.
  "Sen bolsa..." Etel Tom Riddlyň ýüzündäki imi ýadyna saldy. Ol bu adamyň, söwdagäriň öňüne çykypdy. Daş-töwereginde duran kiçijik erkekler dymdylar. Ol şol pursatda Tom Riddl söýdimi? Söýgi näme?
  - Seniň barada bilýän zatlarym, - diýip, Tom Riddl ol adama ýüzlendi, - eger men seni haçan-da bolsa kazyýete bersem.
  Boldy. Bir adamyň birnäçe erkek adamyň garşysyna çykyp, olara çagyryş bermegi gowy boldy.
  Ethel zatlary ýygnap bolandan soň, otagdan çykdy. Öý asudady. Birden onuň ýüregi gaty urmaga başlady. "Şeýlelik bilen, men bu öýden gidýärin."
  "Eger Tom Riddl meni islemese, meniň barada hemme zady bilse-de, eger ol meni islemese..."
  Ilki başda ol aşak düşüp, birinji gatdaky otaglaryň birinde oturan Blanşy görmedi. Blanş öňe çykdy. Ol geýinmändi. Ol hapa pijama geýipdi. Kiçijik koridordan geçip, Etele ýakynlaşdy.
  "Sen ajaýyp görünýärsiň," diýdi ol. "Bu günüň seniň üçin gowy boljakdygyna umyt edýärin."
  Etel öýden çykyp, eýwandan derwezä barýan ýola düşýänçä, ol bir gyra çekildi. Blanş öýüň içinde durup, tomaşa edýärdi, henizem ertirlik gazetini okap ýören kazy Long bolsa ony goýup, hem tomaşa edýärdi.
  "Günüňiz haýyrly bolsun" diýdi ol, "Günüňiz haýyrly bolsun" diýip Etel jogap berdi.
  Ol Blanşyň gözleriniň özündedigini duýdy. Ol Eteliň otagyna giderdi. Ol Eteliň sumkalaryny we çemodanlaryny görerdi. Ol düşünerdi, ýöne kazyýa, adamsyna hiç zat aýtmazdy. Ol gizlinçe ýokarky gata çykyp, düşege girerdi. Ol düşeginde ýatyp, penjireden daşary seredip, çilim çekip ýatyrdy.
  *
  TOM RIDDLE howsala düşüp, tolgunýardy. "Ol düýn gije şol oglan bilendi. Olar kitaphanada biledi. Garaňkydy." Ol özüne biraz gaharlandy. "Bolýar, men ony günäkärlemerin. Men ony günäkärlär ýaly kim?"
  "Eger oňa maňa gerek bolsa, meniň pikirimçe, ol maňa aýdar. Men onuň ony, bu oglany, hemişelik islemegine ynanmaýaryn."
  Ol Etel hakda pikir edende, hemişe bolşy ýaly, tolgunýardy we tolgunýardy, irden öz ofisine gitdi. Gapyny ýapyp, öňe-yza ýöräp başlady. Sigaret çekdi.
  Şol tomusda Tom köp gezek ofisiniň penjiresiniň ýanynda, aşaky köçeden gizlenip, Eteliň kitaphana barýanyny synlady. Ol ony görüp begendi. Ol höwes bilen oglan boldy.
  Şol gün irden ol ony gördü. Ol köçeden geçip barýardy. Ol gözden ýitip gitdi. Ol penjiräniň ýanynda durdy.
  Onuň ofisine alyp barýan basgançaklardan aýak sesleri eşidildi. Etel bolup bilermi? Ol karara geldimi? Ony görmäge geldimi?
  "Ýuwaş bol... Akmak bolma" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Basgançaklardan aýak sesleri eşidildi. Olar saklandy. Olar ýene öňe çykdylar. Onuň iş otagynyň daşky gapysy açyldy. Tom Riddle özüni ele aldy. Ol titräp durdy, içki iş otagynyň gapysy açylýança we Etel onuň öňünde peýda bolýança, reňki biraz solgun, gözlerinde geň, tutanýerli keşp bardy.
  Tom Riddl köşeşdi. "Özüni bir erkege bermek niýetinde bolan aýal onuň ýanyna şeýle görünmeýär" diýip pikir etdi. "Ýöne ol näme üçin bu ýere geldi?"
  - Sen şu ýere geldiňmi?
  "Hawa."
  Iki adam biri-birine garşy durdy. Adamlar şeýle toýlary irden hukuk edarasynda gurnamaýarlar... bir aýal bir erkege ýakynlaşýar.
  "Bu bolup bilermi?" diýip, Etel özünden sorady.
  "Bu bolup bilermi?" diýip, Tom Riddl özünden sorady.
  "Hatda öpüş hem däl. Men oňa hiç haçan degmedim."
  Bir erkek bilen bir aýal biri-birine garşy durup durdular. Şäheriň sesleri köçeden eşidilýärdi, şäher gündelik, manysyz işleri bilen meşgullanýardy. Ofis dükanyň üstünde ýerleşýärdi. Ol bir uly otagy, tekiz üsti uly stoly we diwarlaryň boýunda kitap tekjelerinde hukuk kitaplary bolan ýönekeý bir ofisdi. Pol ýalaňaçdy.
  Aşakdan ses eşidildi. Dükan satyjysy ýere bir gutuny taşlady.
  - Bolýar, - diýdi Etel. Ol muny tagalla bilen aýtdy. - Sen maňa düýn gije - islendik wagt taýýardygyňy aýtdyň. Seniň üçin ähli zat gowy diýdiň.
  Bu onuň üçin kyn, kyn boldy. "Men lapykeç bolaryn" diýip pikir etdi. Ol aglamak isledi.
  - Saňa köp zat aýtmaly...
  "Men onuň meni almajagyna ynanýaryn" diýip pikir etdi.
  "Garaş," diýdi ol derrew, "Men seniň pikir edýän zadyň däl. Men saňa aýtmaly. Men aýtmaly. Men aýtmaly."
  - Bolgusyz zatlar, - diýdi ol, gyzyň ýanyna gelip, elinden tutdy. - Nälet bolsun, - diýdi ol, - goýuň. Gürleşmegiň näme manysy bar?
  Ol turup, oňa seretdi. "Men ony götermäge het edip bilerinmi, synanyşmaga het edip bilerinmi, ony götermäge het edip bilerinmi?"
  Her niçik bolsa-da, ol onuň özüne ýaraýandygyny bilýärdi, ol ýerde ikirjiňlenip we ynamsyz durdy. "Ol maňa durmuşa çykar, bolýar" diýip pikir etdi. Häzirki wagtda ol başga hiç zat hakda pikir etmeýärdi.
  OceanofPDF.com
  DÖRDÜNJI KITAP. ISLEGIŇ ÖŇÜNDEN
  OceanofPDF.com
  1
  
  Bu 1930-njy ýylyň noýabr aýyndady.
  Gyzyl saçly Oliwer ukusynda ynjalyksyz hereket etdi. Ol oýandy, soňra ýene uklap galdy. Uky bilen oýalygyň arasynda bir ýurt bar - grotesk görnüşler bilen doldurylan ýurt - we ol şol ýurtdady. Ol ýerde hemme zat çalt we geň üýtgeýär. Bu parahatçylyk ýurdy, soňra bolsa elhençlik ýurdy. Bu ýurtdaky agaçlar ululyk bilen ösýär. Olar şekilsiz we uzalyp gidýär. Olar ýerden çykyp, howa uçýarlar. Islegler uklap ýatan adamyň bedenine girýär.
  Indi sen özüňsiň, ýöne sen özüň dälsiň. Sen özüňden daşardasyň. Sen özüňi kenarda ylgaýan ýaly görýärsiň... has çalt, has çalt. Sen düşen ýer elhenç boldy. Gara deňizden gara tolkun göterilip, seni gurşap alýar.
  Soňra bolsa, birdenkä, hemme zat ýene-de asuda bolýar. Sen çemenlikde, agajyň aşagynda, ýyly gün şöhlesinde ýatyrsyň. Ýakyn ýerde mallar otlap ýör. Howa ýyly, baý, süýt ysly. Owadan köýnek geýen bir aýal saňa tarap ýöräp barýar.
  Ol gyrmyzy mahmaldan geýnen. Ol uzyn boýly.
  Bu, Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäherinden Etel Longyň Red Oliweri görmäge barýandygydy. Etel Long birdenkä mähirli bolup başlady. Ol ýumşak, zenan häsiýetlidi we Rediň aşygydy.
  Ýöne ýok... ol Etel däldi. Ol Etel Longa fiziki taýdan meňzeş, ýöne şol bir wagtyň özünde ondan tapawutly geň bir aýaldy.
  Ol durmuşdan ýeňilen, durmuşdan ýeňilen Etel Longdy. Serediň
  ...ol özüniň gönümel, buýsançly gözelliginiň käbirini ýitirdi we pespäl boldy. Bu aýal söýgini - özüne gelen islendik söýgini - garşylardy. Onuň gözleri indi muny aýdýardy. Bu Etel Longdy, indi durmuşa garşy göreşmeýärdi, hatda durmuşda ýeňmek hem islemeýärdi.
  Seret... hatda onuň köýnegi hem gün şöhlesine düşen meýdandan Gyzyla tarap ýöräp barýarka üýtgedi. Arzuwlar. Düş gören adam hemişe düýş görýändigini bilýärmi?
  Meýdandaky aýal köne, köne pagta köýnek geýipdi. Onuň ýüzi hor görünýärdi. Ol daýhan, işçi, diňe sygyr sagmak üçin meýdanyň üstünden ýöräp barýardy.
  Käbir gyrymsy agaçlaryň aşagynda iki kiçijik tagta ýerde ýatyrdy we Gyzyl Oliwer olaryň üstünde ýatyrdy. Onuň bedeni agyrýardy we üşäpdi. Noýabr aýydy we ol Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäheriniň golaýyndaky gyrymsy agaçlar bilen örtülen meýdandady. Ol ýerde ýatan iki tagtanyň üstünde gyrymsy agaçlaryň aşagynda doly geýinip uklamaga synanyşypdy we golaýda tapan iki tagtadan özi üçin ýasan düşegi oňaýsyzdy. Gije giçdi we ol gözlerini owkalap, turup oturdy. Uklamaga synanyşmagyň manysy näme?
  "Men näme üçin şu ýerde? Men nirede? Men bu ýerde näme edýärin?" Durmuş düşündirip bolmajak derejede geň. Onuň ýaly adam näme üçin şeýle ýere düşdi? Näme üçin ol hemişe özüne düşündirip bolmajak zatlary etmäge rugsat berýärdi?
  Gyzyl ýarym ukudan çaşgynlyk bilen çykdy, şonuň üçin ilki bilen oýanandan soň güýjüni toplamaly boldy.
  Fiziki taýdan hem şeýle bir zat bardy: ol güýçli ýaş ýigitdi... gijelerine uklamak onuň üçin az ähmiýete eýedi. Ol bu täze ýerdedi. Ol ol ýere nädip gelipdi?
  Ýatlamalar we täsirler ýadyna düşdi. Ol dik oturdy. Özünden uly, uzyn boýly, işleýän, fermer aýal, örän inçe, Jorjiýanyň Langdon şäherinden Etel Long ýaly bir aýal ony iki tagtada ýatyp, uklamaga synanyşýan ýerine alyp geldi. Ol turup, gözlerini owkalady. Ýakyn ýerde kiçijik agaç bardy we ol çäge topragyň üstünden süýşüp, oňa tarap gitdi. Ol ýerde oturdy, arkasy kiçijik agaç göwdesine degdi. Ol uklamaga synanyşýan tagtalara meňzeýärdi. Agaç göwdesi gödekdi. Eger diňe bir tagta, giň, tekiz bolsa, uklap bilerdi. Ol iki tagtanyň arasynda bir aşaky ýaňagyny tutup, sanjyldy. Ol ýarym ýolda egilip, gögeren ýeri owkalady.
  Ol kiçijik bir agaja arkasyny daýandy. Onuň bilen gelen aýal oňa ýorgan beripdi. Ol ony uzakdaky kiçijik çadyrdan getiripdi we ol eýýäm inçedi. "Bu adamlaryň düşek örtügi köp däl bolmaly" diýip pikir etdi. Aýal oňa çadyrdan öz ýorganyny getirip beren bolmagy mümkin. Ol Etel Long ýaly uzyn boýlydy, ýöne oňa kän meňzemeýärdi. Aýal hökmünde onuň Eteliň stili bilen hiç hili umumylygy ýokdy. Gyzyl oýanandygyna begendi. "Bu ýerde oturmak, bu düşekde ýatmaga synanyşmakdan has rahat bolar" diýip pikir etdi. Ol ýerde oturypdy, ýer çygly we sowukdy. Ol süýşüp, tagtalaryň birini aldy. "Ol her niçigem bolsa oturar" diýip pikir etdi. Ol asmana seretdi. Ýarymaý dogupdy we çal bulutlar geçip barýardy.
  Red Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäheriniň golaýyndaky meýdanda işçileriň iş taşlaýş lagerindedi. Noýabr aýynyň aýly gijesi we örän sowukdy. Ony ol ýere nähili geň wakalar getirdi!
  Ol öňki agşam düşelgä ony şol ýere alyp giden we galdyran aýal bilen garaňkyda gelipdi. Olar pyýada gelip, daglaryň - has dogrusy, ýarym daglaryň - arasyndan geçip, ýol boýunça däl-de, daglara çykýan we gyralary bilen gurşalan meýdanlaryň gyralaryndan geçýän ýodalar boýunça ýöräpdiler. Şeýlelik bilen, olar çal agşamda we ir gijäniň garaňkylygynda birnäçe mil ýöräpdiler.
  Red Oliwer üçin bu gije onuň bilen baglanyşykly ähli zat hakyky däl ýaly duýuldy. Onuň durmuşynda başga-da şeýle pursatlar bolupdy. Birdenkä ol başga hakyky däl pursatlary ýadyna salyp başlady.
  Şeýle döwürler her bir erkek we her bir oglanyň başyna gelýär. Ine, bir oglan. Ol öýde oglan. Öý birden hakyky däl bolýar. Ol otagda. Otagdaky ähli zat hakyky däl. Otagda oturgyçlar, çekmeje sandyk, onuň ýatan düşegi bar. Näme üçin olaryň hemmesi birden geň görünýär? Soraglar berilýär. "Meniň ýaşaýan öýüm şumy? Men häzir ýaşaýan bu geň otag, düýn gije we ondan öňki gije ýatan otagym şumy?"
  Biz hemmämiz bu geň döwürleri bilýäris. Biz öz hereketlerimizi, durmuşymyzyň äheňini gözegçilikde saklaýarysmy? Soramak nähili gülkünç! Biz gözegçilikde saklamaýarys. Biz hemmämiz samsyk. Bu samsyklykdan azat boljak bir gün gelermi?
  Jansyz durmuş barada azyndan biraz bilmek. Şol oturgyç bar... şol stol. Oturgyç aýal ýaly. Onuň üstünde köp erkek oturypdyr. Olar özlerini oňa taşlap, ýumşak, mähirli oturypdyrlar. Adamlar onuň üstünde oturyp, pikirlenip we ejir çekipdirler. Oturgyç eýýäm köne. Onuň üstünde köp adamyň ysy galýar.
  Pikirler çalt we geň bir görnüşde gelýär. Erkegiň ýa-da oglanyň göz öňüne getirmegi köp wagt uklap ýatyr. Birdenkä hemme zat ýalňyş bolýar.
  Mysal üçin, näme üçin adam şahyr bolmak islemeli? Bu näme gazanýar?
  Durmuşy ýönekeý bir adam ýaly ýaşamak, iýmek we uklamak has gowy bolardy. Şahyr zatlary bölüp aýyrmak, ony näbelli zatlardan aýyrýan perde ýyrtmak isleýär. Ol durmuşdan has uzaklara, garaňky, syrly ýerlere seretmek isleýär. Näme üçin?
  Onuň düşünmek isleýän zady bar. Adamlaryň her gün ulanýan sözlerine belki täze many, pikirler - täze many berlip bilner. Ol özüne näbelli zada aralaşmaga rugsat berdi. Indi ol tanyş, gündelik dünýä gaýdyp ylgamak, näbelli zatdan tanyş zada bir zady, bir sesi, bir sözi alyp gitmek isleýär. Näme üçin?
  Erkek adamyň ýa-da oglanyň aňynda pikirler toplanýar. Bu aň diýilýän zat näme? Erkek adam ýa-da oglan bilen ikiýüzli oýun oýnamak gözegçilikden çykýar.
  Gyzyl saçly Oliwer gijelerine özüni geň, sowuk ýerde tapýarka, çagalygy barada pikir edýärdi. Ol oglanjykka käte ejesi bilen ýekşenbe mekdebe gidýärdi. Ol bu barada pikir edýärdi.
  Ol şol ýerde eşiden hekaýasy barada oýlandy. Bagda Isa atly bir adam öz şägirtleri bilen ýerde ýatyp uklap ýatyrdy. Belki, şägirtleri hemişe uklaýandyrlar. Ol adam bagda ejir çekýärdi. Golaýda ony tutup, haça çüýlemek isleýän zalym esgerler bardy. Näme üçin?
  "Men näme etdim welin, meni çarmha çüýlemäge iterdiler?" Men näme üçin şu ýerde? Çyrmhanyň gorky. Ýekşenbe mekdebiniň mugallymy bolan bir adam ýekşenbe mekdebiniň synpyndaky çagalara bagda geçiren gijäniň hekaýasyny gürrüň bermäge synanyşýardy. Näme üçin bu waka meýdandaky agaja arkasyny goýup oturan Red Oliweriň ýadyna düşdi?
  Ol bu ýere bir aýal bilen geldi, ol tesadüfden diýen ýaly tanyşan geň bir aýal. Olar aý şöhlesinde peýzažlardan, dag meýdanlaryndan, garaňky tokaý böleklerinden we yzyna gaýdyp geldiler. Gyzyl aýal bilen bile bolan aýal wagtal-wagtal onuň bilen gürleşmek üçin saklanýardy. Ol ýörişden ýadapdy, ýadapdy.
  Ol Gyzyl Oliwer bilen gysgaça gürleşdi, ýöne olaryň arasynda utanjaňlyk döredi. Garaňkylykda ýöräp barýarkalar, ol kem-kemden geçip gitdi. "Ol doly geçip gitmedi" diýip, Gyzyl pikir etdi. Olaryň gürrüňdeşligi esasan ýol barada boldy. "Seret. Bir çukur bar. Sen büdrärsiň." Ol ýola çykyp duran agajyň köküni "çukur" diýip atlandyrdy. Ol Gyzyl Oliwer barada bilýändigini asla kabul etmedi. Ol onuň üçin anyk bir zatdy, onuň bilýän zadydy. Ol ýaş kommunist, zähmet lideri, zähmet kynçylyklary bolan şähere syýahat edýärdi we ol özi kynçylyk çekýän işçileriň biridi.
  Gyzyl ýolda ony saklamandygyna, oňa: "Men seniň pikir edýän zadyň däl" diýmändigine utandy.
  "Belki, men seniň pikir edýän zadyň bolmak isleýärin. Bilmeýärin. Iň bolmanda, men däl."
  "Eger meni batyrgaý we owadan bir zat hökmünde görýän bolsaňyz, onda men hem şeýle bolmak isleýärin."
  "Men şuny isleýärin: batyrgaý we owadan bir zat bolmak. Durmuşda we adamlarda gaty köp çirkinlik bar. Men çirkin bolmak islemeýärin."
  Ol oňa aýtmady.
  Ol onuň barada bilýändigine pikir edýärdi. Ol ondan yzygiderli: "Ýadadyňmy? Ýadaýarmyň?" diýip soraýardy.
  "Ýok."
  Olar golaýlaşanda, ol özüne berk basyldy. Olar ýolda garaňky ýerlerden geçdiler we ol dem almagyny bes etdi. Olar ýoluň dik böleklerine çykanda, ol öňe gitmegi talap etdi we oňa elini uzatdy. Aýyň şöhlesi onuň aşakdaky keşbini görmäge ýeterlikdi. "Ol Etel Longa örän meňzeýär" diýip, ol pikirini dowam etdirdi. Ol ýollarda onuň yzyndan ýören Etele has-da meňzeýärdi we ol öňe ýöräp gitdi.
  Soňra ol dik eňňitden çykmaga kömek etmek üçin onuň öňünden ylgady. "Olar seni hiç haçan bu tarapa mejbur etmezler" diýdi ol. "Olar bu ýol barada bilmeýärler". Ol onuň howply adam, öz ýurduna halky üçin göreşmek üçin gelen kommunistdigini pikir etdi. Ol öňe ýöräp, onuň elinden tutup, ony dik eňňitden çykardy. Dynç alyş ýeri bardy we ikisi hem saklandy. Ol turup, oňa seretdi. Ol indi arryk, solgun we ýadawdy. "Sen indi Etel Longa meňzemeýärsiň" diýip pikir etdi ol. Tokaýlaryň we meýdanlaryň garaňkylygy olaryň arasyndaky utanjaňlygy ýeňmäge kömek etdi. Olar bilelikde Rediň häzir duran ýerine geldiler.
  Gyzyl düşelgä duýulman girdi. Gije giç bolsa-da, ol gowşak sesleri eşidip bilýärdi. Golaýda bir ýerde bir erkek ýa-da aýal hereket edýärdi ýa-da çaga mylaýym ses edýärdi. Üýtgeşik bir ses eşidilýärdi. Onuň habarlaşan iş taşlaýan işçileriniň biriniň çagasy bardy. Çaga ukuda ynjalyksyz hereket edýärdi we aýal ony göwresine tutdy. Hatda çaganyň dodaklarynyň aýalyň emziklerini sorup, içýändigini hem eşidip bilýärdi. Birneme uzaklykda duran bir erkek kiçijik tagtadan ýasalan jaýyň gapysyndan eňňeläp girdi we aýagyna galyp, dartgynlaşyp durdy. Garaňky yşykda ol ägirt uly ýaly görünýärdi - ýaş ýigit, ýaş işçi. Gyzyl görünmek islemän, bedenini kiçijik agajyň göwresine basdy we adam ýuwaşlyk bilen süýşüp gitdi. Uzakda fonarly biraz uly jaý görünýärdi. Kiçijik jaýyň içinden sesler eşidilýärdi.
  Gyzylyň uzalyp duranyny gören adam ýagtylyga tarap ýöräp gitdi.
  Gyzyl düşelge oňa bir zady ýatlatdy. Ol ýumşak dag eteginde, gyrymsy agaçlar bilen örtülen, käbiri arassalanylan eken. It öýlerine meňzeş öýleri bolan kiçijik açyk meýdan bardy. Birnäçe çadyr bardy.
  Bu ýerler Rediň öň gören ýerlerine meňzeýärdi. Günortada, Rediň dogduk ýurdy bolan Jorjiýada, şeýle ýerler şäheriň çetki meýdanlarynda ýa-da sosna tokaýlygynyň gyrasyndaky obalarda tapylýardy.
  Bu ýerler lager duşuşyklary diýlip atlandyrylýardy we adamlar ol ýere ybadat etmek üçin gelýärdiler. Olaryň ol ýerde öz dini bardy. Çagalykda Red käwagt oba lukmany bolan kakasy bilen awtoulagda gezýärdi we bir gije oba ýolunda awtoulag sürüp barýarka, şeýle bir ýere gabat geldiler.
  Şol gije bu ýeriň howasynda Gyzyl indi ýadyna düşen bir zat bardy. Ol öz geň galandygyny we kakasynyň ýigrenjini ýadyna saldy. Kakasynyň aýtmagyna görä, adamlar dini söýüjilerdi. Onuň kakasy, sessiz adam, az düşündiriş berdi. Şeýle-de bolsa, Gyzyl nämeleriň bolup geçýändigini düşündi, duýdy.
  Bu ýerler Günortanyň garyplarynyň, dini söýüjileriň, esasan metodistleriň we baptistleriň ýygnanýan ýerleridi. Bular golaýdaky fermalardan gelen garyp ak tenlilerdi.
  Olar Gyzyllaryň ýaňy giren hüjüm lageri ýaly kiçi çadyrlar we öýler gurdular. Günortadaky garyp aklaryň arasynda şeýle dini ýygnaklar käte hepdeler ýa-da hatda aýlar dowam edýärdi. Adamlar gelip-gidýärdi. Olar öýlerinden azyk getirýärdiler.
  Bir damja damja boldy. Adamlar nadan we sowatsyzdy, kiçi kärendeçi fermalardan ýa-da gijelerine degirmen obasyndan gelýärdiler. Olar iň gowy eşiklerini geýip, agşam Jorjiýanyň gyzyl ýollarynda ýöräp barýardylar: ýaş erkekler we aýallar bile ýöräp barýardylar, gartaşan erkekler aýallary bilen, gujaklarynda bäbekli aýallar we käte erkekler çagalary elinden tutup alyp barýardylar.
  Olar gijelerine lager ýygnagynda boldular. Wagyz gije-gündiz dowam etdi. Uzyn doga edildi. Aýdym-saz aýdyldy. Günortadaky garyp ak tenliler käwagt şeýle ybadat edýärdiler, gara tenliler hem şeýle edýärdiler, ýöne olar muny bilelikde etmeýärdiler. Gara tenlileriň lagerlerinde bolşy ýaly, gije düşende uly tolgunma höküm sürýärdi.
  Wagyz açyk howada ýyldyzlaryň aşagynda dowam etdi. Titreýän sesler aýdym bilen ýaňlandy. Adamlar birden dine ynanýardylar. Erkekler we aýallar tolgunýardylar. Käwagt bir aýal, köplenç ýaş, gygyryp, gygyryp başlaýardy.
  "Hudaý. Hudaý. Maňa Hudaýy ber" diýip, ol gygyrdy.
  Ýa-da: "Meniň ol bar. Ol şu ýerde. Ol meni gujaklap dur."
  "Bu Isa. Onuň elleriniň maňa degýändigini duýýaryn."
  "Men onuň ýüzüniň maňa degýändigini duýýaryn."
  Köplenç ýaş we durmuşa çykmadyk aýallar bu duşuşyklara gelerdi we käwagt olar gaharlanýardylar. Ol ýerde Günortadan gelen garyp ak tenli kärendeçi daýhanyň gyzy bolan ýaş ak tenli aýal bardy. Ol ömrüniň dowamynda adamlardan utanýardy we gorkýardy. Ol biraz açdy, fiziki we emosional taýdan ýadady, ýöne indi duşuşykda oňa bir zat boldy.
  Ol öz adamlary bilen geldi. Gijedi we ol bütin gün pagta meýdanlarynda ýa-da goňşy şäherdäki pagta zawodynda işläpdi. Şol gün ol zawodynda ýa-da meýdanlarda on, on iki ýa-da hatda on bäş sagat agyr zähmet çekmelidi.
  Şeýdip, ol lager duşuşygynda boldy.
  Ol ýyldyzlaryň aşagynda ýa-da agaçlaryň aşagynda gygyrýan bir erkek adamyň, wagyzçynyň sesini eşidip bilýärdi. Kiçijik, inçe, ýarym aç bir jandar aýal oturyp, wagtal-wagtal agaç şahalarynyň arasyndan asmana we ýyldyzlara seredýärdi.
  Garyp we açlykdan ölýän onuň üçin hem bir pursat bardy. Onuň gözleri ýyldyzlary we asmany görüp bilýärdi. Şeýdip, Red Oliweriň ejesi dine düşelge ýygnagynda däl-de, fabrika şäherçesiniň çetinde ýerleşýän garyp kiçijik ybadathanada geldi.
  Elbetde, Red onuň hem durmuşy açlykdan geçendigini pikir etdi. Ol çagalyk döwründe kakasy bilen lager duşuşygynda garyp aklary görende bu barada pikir etmändi. Kakasy awtoulagy ýolda saklady. Agaçlaryň aşagyndaky otluk ýerde sesler eşidildi we ol erkekleriň we aýallaryň sosna düwüninden ýasalan çyranyň aşagynda dyza çöküp oturandygyny gördü. Kakasy ýylgyrdy, ýüzünde ýigrenç alamaty peýda boldy.
  Lager duşuşygynda ýaş gyza ses geldi. "Ol şol ýerde... ol ýerde... bu Isa. Ol seni isleýär." Ýaş gyz titräp başlady. Onuň içinde öň hiç haçan bilmeýän bir zat bolýardy. Şol gije ol elleriniň bedenine degýändigini duýdy. "Indi. Indi."
  "Sen. Sen. Men seni isleýärin."
  Ony isleýän kimdir biri... Hudaý... syrly uzaklarda bir ýerde geň bir jandar bolup bilermi?
  "Meniň kim gerek, meniň inçe bedenim we içimdäki ýadawlyk bilen?" Ol Jorjiýanyň Lengdon şäherindäki pagta fabrikasynda işleýän Greýs atly kiçijik gyzjagaz ýaly bolardy, Red Oliwer fabrikada işleýän ilkinji tomusda gören... Doris atly beýleki bir fabrika işçisi ýaly.
  Doris gijelerine ol ýere bardy, ony elleri bilen sypady, ýadawlygyny aýyrmaga, oňa jan bermäge synanyşdy.
  Ýöne sen ýadaw, arryk ýaş aýal bolup bilersiň we seniň Dorisiň ýok. Galyberse-de, Dorisler bu dünýäde örän seýrek duş gelýär. Sen zawodda işleýän ýa-da kakaň ýa-da ejeň bilen pagta meýdanlarynda bütin gün zähmet çekýän garyp ak derili gyzsyň. Sen inçe aýaklaryňa we inçe gollaryňa seredýärsiň. Hatda öz-özüňe: "Kaş baý ýa-da owadan bolsam. Käşki meniň erkek söýgüm bolsa" diýip hem het edip bilmeýärsiň. Munuň näme peýdasy bar?
  Ýöne lager duşuşygynda. "Bu Isa."
  "Ak. Ajaýyp."
  "Ýokarda."
  "Ol seni isleýär. Ol seni alar."
  Bu diňe azgynçylyk bolup biler. Red muny bilýärdi. Ol kakasynyň Rediň oglan wagty şaýat bolan lager duşuşygy barada hem şeýle pikir edýändigini bilýärdi. Özüni goýberen ýaş gyz bardy. Ol gygyrdy. Ol ýere ýykyldy. Ol ynjady. Adamlar onuň töweregine ýygnanypdylar - onuň adamlary.
  "Seret, ol düşündi."
  Ol muny şeýle bir isleýärdi. Ol näme isleýändigini bilmeýärdi.
  Bu gyz üçin bu tejribe, gödek, ýöne elbetde geň bir zatdy. Gowy adamlar muny etmeýärdiler. Belki, gowy adamlaryň meselesi şundadyr. Belki, diňe garyplar, pespäller we nadanlar şeýle zatlary satyn alyp bilerler.
  *
  RED OLIVER işçi düşelgesinde bir nahala arkasyny goýup oturdy. Howany dym-dym dartgynlylyk gurşap aldy, bu duýgy onuň üstünde ornaşan ýalydy. Belki, bu ýagtyly jaýdan gelýän seslerdir. Garaňky giňişliklerde sesler ýuwaş we çynlakaý gürleşýärdi. Ara arakesme boldy, soňra gürrüň dowam etdi. Red sözleri tapawutlandyryp bilmedi. Onuň nerwleri titräpdi. Ol oýandy. "Hudaýym," diýip pikir etdi, "Men indi şu ýerde, şu ýerde."
  "Men bu ýere nädip geldim? Näme üçin özüme bu ýere gelmäge rugsat berdim?"
  Bu ýer dini söýüjiler üçin düşelge däldi. Ol muny bilýärdi. Ol munuň nämedigini bilýärdi. "Bolýar, bilmeýärin" diýip pikir etdi. Ol biraz utanjaňlyk bilen ýylgyryp, agajyň aşagynda oturyp pikir etdi. "Men çaşdym" diýip pikir etdi.
  Ol Kommunistik lagere gelmek isledi. Ýok, gelmedi. Hawa, geldi. Ol şol ýerde oturyp, birnäçe gün bäri edýän ýaly, özi bilen dawalaşdy. "Käşki özüme ynansamdy" diýip pikir etdi. Ol ýene-de ejesiniň öýde, henizem mekdep okuwçysy bolanda, degirmen obasynyň çetinde ýerleşýän kiçijik ybadathanada dini ybadat edýändigini ýadyna saldy. Ol bir hepde, on gün, belki iki hepde ýöräp, häzirki ýerine golaýlaşdy. Ol gelmek isledi. Ol gelmek islemedi.
  Ol özüne hiç hili dahyly bolmadyk bir zada özüni baglap goýberdi. Ol gazetleri, kitaplary okady, pikirlendi, pikirlenmäge synanyşdy. Günorta gazetleri geň habarlardan dolydy. Olar Günortada kommunizmiň gelýändigini yglan etdiler. Gazetler Red Little-e habar berdiler.
  Ol we Nil Bredli bu barada, gazet ýalanlary barada köp gürleşýärdiler. Niliň aýtmagyna görä, olar açyk ýalan sözlemediler. Olar akylly ekenler. Olar hekaýalary öwrüp, zatlary şeýle däl ýaly görkezýärdiler.
  Nil Bredli sosial rewolýusiýany isleýärdi ýa-da isleýärdi öýdýärdi. "Ol ähtimal, şeýledir" diýip, Red şol gije lagerde oturyp pikir etdi.
  "Ýöne näme üçin men Nil hakda pikir etmeli?"
  Bu ýerde oturyp, birnäçe aý mundan ozal, kolleji gutaran ýazynda, Nil Bredli bilen Kanzasdaky bir fermada bolandygyny pikir etmek geňdi. Nil onuň şol ýerde galmagyny isleýärdi. Eger galsa, tomusy nähili başgaça bolardy. Ol galmady. Ol kakasynyň ölümi sebäpli ýalňyz galan ejesi üçin özüni günäkär duýdy we birnäçe hepdeden soň Bredli fermasyny terk edip, öýüne gaýtdy.
  Ol Langdon pagta zawodynda işe gaýdyp geldi. Zawodyň işçileri, oňa mätäç bolmasalar-da, ony yzyna işe aldylar.
  Bu hem geňdi. Şol tomusda şäher maşgalaly işçilerden, islendik işe mätäç erkeklerden doludy. Zawod muny bilýärdi, ýöne olar Redi işe aldylar.
  "Meniň pikirimçe, olar... meniň gowy boljakdygymy pikir edipdirler. Meniň pikirimçe, olar iş bilen baglanyşykly meseleleriň bolup biljekdigini, özleriniň gelmeginiň mümkindigini bilýärdiler. Tom Şou örän çylşyrymly" diýip, Red pikir etdi.
  Bütin ýaz boýy Langdon zawody aýlyklaryny azaltmagyny dowam etdirdi. Zawod işçileri ähli bölekleýin işçileri az pul üçin has köp sagat işlemäge mejbur etdiler. Şeýle hem, olar Rediň aýlyklaryny azaltdylar. Oňa zawodda işlän ilkinji ýylynda tölenýäninden az töleg tölenýärdi.
  Akylsyz. Akylsyz. Akylsyz. Red Oliweriň kellesinde pikirler yzygiderli aýlanyp ýördi. Ol bu pikirlerden tolgunýardy. Ol Langdondaky tomus hakda pikir edýärdi. Birden Etel Longyň keşbi pikirlerinden ýalpyldap, uklap galjak bolýan ýaly boldy. Belki, şol gije bir aýal bilen bolany üçin, ol birden Etel hakda pikirlenip başlady. Ol onuň hakda pikir etmek islemeýärdi. "Ol meni hapa etdi" diýip pikir etdi. Öňki gije giç gabat gelen beýleki aýal, ony Kommunistik lagere alyp baran aýal, Etel bilen deň boýlydy. "Ýöne ol Etele meňzemeýär. Hudaýa and bolsun, ol oňa meňzemeýär" diýip pikir etdi. Onuň kellesinde geň pikirler akymy peýda boldy. Akylsyz. Akylsyz. Akylsyz. Pikirler onuň kellesinde kiçi çekiçler ýaly urýardy. "Kaş men lager duşuşygyndaky şol aýal ýaly goýberip bilsem" diýip pikir etdi, "käş men başlap, kommunist bolup, ýeňilenler bilen göreşip, bir zat bolup bilsem". Ol özüne gülmäge synanyşdy. "Etel Long, hawa. Sen ony alandygyňy pikir edýärdiň, şeýlemi? Ol seniň bilen oýnaýardy. Ol seni aldady."
  Şeýle-de bolsa, Red ýadyndan çykaryp bilmedi. Ol ýaş ýigitdi. Ol Etel bilen bir pursaty, şeýle lezzetli pursaty paýlaşdy.
  Ol şeýle bir aýal, şeýle bir owadandy. Onuň pikirleri kitaphanadaky gije gaýdyp geldi. "Erkek näme isleýär?" diýip, öz-özünden sorady.
  Onuň dosty Nil Bredli bir aýal tapypdy. Belki, Niliň şol tomusda Rediň alan hatlary ony tolgundyrandyr.
  Birden Ethel bilen mümkinçilik peýda boldy.
  Birden, garaşylmadyk ýagdaýda, ol ony ... şol gije tupan başlanda kitaphanada gördü. Bu onuň demini gysdy.
  Hudaýym, aýallar geň bolup bilýärler. Ol diňe ony isleýärmi ýa-da islemeýärmi bilmek isledi. Ol islemeýändigini bildi.
  Red ýaly ýaş ýigit, erkek hem geň bir jandardy. Ol aýal isleýärdi - näme üçin? Näme üçin ol Etel Longy şeýle isleýärdi?
  Ol ondan ulydy we onuň ýaly pikir etmeýärdi. Ol hakyky gözel görünmek üçin gözel geýimler geýmek isleýärdi.
  Ol hem erkek isleýärdi.
  Ol Gyzyl reňk isleýändigini pikir etdi.
  "Men ony synap görerin, men ony synap görerin" diýip, ol pikir etdi.
  "Men onuň bilen göreşip bilmedim." Bu pikir onuň kellesine gelende, Red özüni rahatsyz duýdy. Ol biynjalyk boldy. Ol öz pikirleri bilen özüni oňaýsyz duýýan adamdy. Ol özüni aklamaga başlady. "Ol maňa hiç haçan mümkinçilik bermedi. Diňe bir gezek. Ol nädip bilsin?"
  "Men juda utanjaň we gorkakdym."
  "Ol meni goýberdi... bang. Ol gidip, şol beýleki adamy çagyrdy. Derrew... bang... ertesi gün ol muny etdi."
  "Ol şübhelendimi ýa-da aýal oňa aýtdymy diýip pikir edýärin?"
  - Ýok diýip pikir edýärin.
  "Belki, ol muny edendir."
  - A, besdir.
  Demirgazyk Karolina ştatynyň bir zawod şäherinde işçileriň iş taşlaýşy boldy we ol ýönekeý iş taşlaýyş däldi. Bu kommunistleriň iş taşlaýşydy we bu barada iki ýa-da üç hepde bäri Günortada myş-myşlar ýaýrapdy. "Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz... bu Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäherinde... aslynda. Bu kommunistler indi Günorta geldiler. Bu gaty erbet."
  Günortada titreme boldy. Bu Rediň çagyryşydy. Iş taşlama Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäherinde, Demirgazyk Karolina ştatynyň depelerinde, Günorta Karolina serhedinden uzak bolmadyk ýerde ýerleşýän derýa şäherçesinde boldy. Ol ýerde uly pagta zawody bardy... olar ony Birç tegirmony diýip atlandyrýardylar... iş taşlama başlanýan ýerde.
  Mundan öň, Jorjiýa ştatynyň Langdon şäherindäki Langdon zawodlarynda iş taşlaýyş bolupdy we Red Oliwer hem şol işe gatnaşypdy. Ol ýerde eden işleriniň gaty ýakymly däldigini duýdy. Ol bu barada pikir etmekden utanýardy. Onuň pikirleri ony sanjýan iňňeler ýalydy. "Men çüýrükdim" diýip, öz-özüne mürrüldäp aýtdy, "çürük".
  Günorta pagta gaýtadan işleýän şäherleriň birnäçesinde iş taşlaýyşlar boldy, birden iş taşlaýyşlar başlady, aşakdan gozgalaňlar başlandy... Elizabet Ton, Tennessi, Marion, Demirgazyk Karolina, Danwil, Wirjiniýa.
  Soňra Jorjiýa ştatynyň Langdon şäherinde.
  Red Oliwer şol hüjümdedi; ol oňa goşuldy.
  Bu birdenkä bir ýalpyldawuk ýaly boldy - geň, garaşylmadyk bir zat.
  Ol onuň içindedi.
  Ol ol ýerde ýokdy.
  Ol şeýledi.
  Ol däldi.
  Indi ol başga bir ýerde, başga bir şäheriň çetinde, hüjümçileriň düşelgesinde oturyp, agaja arkasyny daýanyp, pikir etdi.
  Pikirler. Pikirler.
  Akmak. Akmak. Akmak. Başga pikirler.
  "Bolýar, onda näme üçin öz-özüňize pikirlenmäge rugsat bermeýärsiňiz? Näme üçin öz-özüňize ýüzbe-ýüz bolmaga synanyşmaýarsyňyz? Meniň bütin gijäm bardy. Meniň pikirlenmäge wagtym köp."
  Red lagere getiren aýalynyň - uzyn boýly, arryk aýalyň, ýarym fabrika işçisiniň, ýarym daýhanyň - ony lager tagtalarynyň üstünde ýatyryp, uklap galmagyny arzuw etmegini isleýärdi. Eger ol şeýle gepleşip bilýän aýal bolsa, gowy bolardy.
  Her niçik bolsa-da, ol onuň bilen düşelgäniň daşynda bir ýa-da iki sagat galyp bilerdi. Olar düşelgäniň ýokarsynda daglaryň arasyndan geçýän garaňky ýolda galyp bilerler.
  Ol özüniň has köp aýalyň erkek adamy bolmagyny arzuw etdi we birnäçe minutlap ýene-de aýal pikirlerine batyp oturdy. Kollejde bir ýigit: "Sen onuň bilen söýşýärdiň - ol aladaly ýalydy - ol akyllydy - onuň aýallaryň islegleri barada pikirleri bardy - ol: "Meniň pikirlenmäge köp wagtym bardy - men bir gyz bilen düşekde ýatyrdym. Näme üçin meniň bilen gürleşdiň? Sen meni onuň düşeginden çykardyň. Hudaýym, ol gyzgyndy" diýdi.
  Red muny etmäge başlady. Bir pursatlyk ol öz haýalyny goýberdi. Ol Langdonly aýal Etel Long bilen ýeňildi, ýöne başga birinde ýeňdi. Ol ony gujaklap, göz öňüne getirdi. Ol ony öpmäge başlady.
  Onuň jesedi onuň jesedine basylypdy. "Bes et" diýip, öz-özüne aýtdy. Şol gije bile bolan täze aýaly bilen düşelgä ýetende, düşelgäniň çetine... olar düşelgäniň gurlan meýdanyndan uzak bolmadyk ýerde, tokaýdaky ýoldadylar... ...olar meýdanyň gyrasyndaky ýolda bile saklandylar.
  Ol oňa özüniň kimdigini eýýäm aýdypdy we onuň kimdigini bilýän ýalydy. Ol ony ilkinji gezek görende, birnäçe mil uzaklykda, daglaryň aňyrsynda, ýoluň ugrundaky kiçijik bir kulbanyň arkasynda ýalňyş düşünipdi.
  Ol onuň özünden başga bir zatdygyny pikir etdi. Ol onuň pikirlerini dowam etdirmegine rugsat berdi. Ol şeýle etmese gowy bolardy.
  *
  Ol onuň, Red Oliweriň, Birçfilde iş taşlamaga kömek etmek üçin gelýän kommunistdigini pikir etdi. Red ýylgyryp, gijäniň sowuklygyny we lageriň gyrasyndaky agajyň aşagynda oturmagyň rahatsyzlygyny ýatdan çykarandygyny pikir etdi. Kiçi lageriň öňünde we aşagynda asfalt ýol geçýärdi we lageriň öň ýanynda giň derýanyň üstünden köpri geçýärdi. Bu polat köpridi we asfalt ýol onuň üstünden geçip, Birçfild şäherine alyp barýardy.
  Iş taşlamagyň yglan edilen ýeri bolan Birçfild tegirmeni iş taşlaýanlaryň düşelgesiniň derýanyň beýleki tarapynda ýerleşýärdi. Görünýän ýaly, bu ýere haýsydyr bir duýgudaş eýeçilik edýärdi we kommunistlere şol ýerde düşelge gurmaga rugsat berýärdi. Toprak, ýuka we çäge bolansoň, ekerançylyk üçin hiç hili peýdasy ýokdy.
  Degirmen eýeleri öz degirmenlerini işletmäge synanyşýardylar. Gyzyl reňkli yşykly penjireleriň uzyn hatarlaryny görüp bilýärdi. Onuň gözleri ak reňkli köpriniň keşbini görüp bilýärdi. Wagtal-wagtal ýüklenen ýük maşyny asfalt ýoldan geçip, köpriden geçip, güýçli gümmürdeýärdi. Şäheriň özi köpriniň aňyrsynda beýiklikde ýerleşýärdi. Ol şäheriň çyralarynyň derýanyň üstünden ýaýraýandygyny görüp bilýärdi.
  Onuň pikirleri ony lagere getiren aýaldady. Ol Birçfilddäki pagta fabrikasynda işleýärdi we dynç günleri kakasynyň fermasyna öýüne gitmek endigine eýe bolupdy. Ol muny bilipdi. Fabrikde uzak hepdelik işden ýadaw bolan aýal, şenbe güni öýlän öýüne, daglaryň arasyndan ýöräp gitdi.
  Onuň halky garrap, ejizleşýärdi. Daglaryň arasyndaky boşlukda gizlenen kiçijik agaç jaýda ejiz garry adam we garry aýal oturypdy. Olar sowatsyz dag halkydy. Gyzyl aýal tokaýda oňa gabat gelenden soň, garry adamlara göz aýlady. Ol dag öýüniň golaýyndaky kiçijik agaç ammara girdi, garry ene bolsa gyzy sygyr sagyp ýörkä, ammara girdi. Ol kakasynyň öýüň öňündäki eýwanda oturandygyny gördü. Ol uzyn boýly, egri garry adamdy, onuň keşbi gyzynyňky ýalydy.
  Öýde iki garry adamyň gyzy dynç günleri bir zat bilen meşguldy. Red garrylara dynç berip, uçup ýören ýalydy. Ol gyzynyň nahar bişirýändigini, öýi arassalaýandygyny, sygyr sagýandygyny, kiçijik arka bagda işleýändigini, ýag ýasaýandygyny we öýden daşarda ýene bir hepde ähli zady tertipli saklaýandygyny göz öňüne getirdi. Rediň onuň barada öwrenen zatlarynyň köpüsiniň toslama bolandygy hakykatdy. Onuň içinde haýran galmak duýgusy joşdy. "Nähili aýal" diýip, ol pikir etdi. Ahyrsoňy, ol ondan köp uly däldi. Elbetde, ol Langdonly Etel Longdan köp uly däldi.
  Ol Gyzyly ilkinji gezek görende, ýekşenbe güni agşam giçdi. Ol derrew onuň başga bir adamdygyny çaklady.
  Kommunist.
  Ýekşenbe güni agşamara ol maşgala sygyryny almak üçin öýüň üstündäki tokaýlyga gitdi. Ony almak üçin ol tokaýdan dag otlagyna gitmelidi. Ol şol ýere bardy. Ol sygyry alyp, ösüp ýetişen tokaý ýolundan ýöräp, Gyzyly gören ýerine bardy. Ol gyzyl ilkinji gezek geçenden soň we gyzyl gaýdyp gelmezden öň tokaýa giren bolmaly. Ol kiçijik açyk meýdanda agaç üstünde oturypdy. Ol gyzy görende, ýerinden turup, oňa tarap seretdi.
  Ol gorkmady.
  Bu pikir onuň kellesine derrew geldi. "Sen olaryň gözleýän ýigidi dälsiň, şeýlemi?" diýip, ol sorady.
  "KIM?"
  "Kanun... kanun şu ýerdedi. Sen olaryň efirde gözleýän kommunisti dälmi?
  Onuň bir instinkti bardy, Rediň eýýäm anyklaşy ýaly, bu Amerikadaky garyp adamlaryň köpüsinde duş gelýän zatdy. Amerikadaky kanun garyplar üçin adalatsyz hasaplanyp bilinjek zatdy. Kanuna eýermelidiňiz. Eger garyp bolsaňyz, ol sizi aldady. Ol size ýalan sözledi. Eger kynçylyklaryňyz bolsa, ol sizi masgara etdi. Kanun siziň duşmanyňyzdy.
  Gyzyl aýala bir pursat hem jogap bermedi. Ol çalt pikirlenmeli boldy. Ol näme diýjek boldy? "Sen kommunistmi?" diýip, ol ýene-de howsala düşüp sorady. "Kanun seni gözleýär."
  Ol näme üçin şeýle jogap berdi?
  - Kommunistmi? - diýip, ol ýene-de sorady, oňa üns bilen seretdi.
  Birdenkä - göz açyp-ýumasy salymda - ol düşündi, düşündi. Ol çalt karara geldi.
  "Şol adamdy" diýip, ol pikir etdi. Şol gün syýahat edýän satyjy ony Birçfilde barýan ýolda awtoulagda alyp gitdi we bir zat boldy.
  Gürrüň boldy. Syýahatçy Birçfildde iş taşlaýşa ýolbaşçylyk edýän kommunistler barada gürrüň bermäge başlady we Red diňleýärkä, birden gaharlandy.
  Maşyndaky adam semiz adamdy, satyjydy. Ol ýolda "Red"-i alypdy. Ol erkin gürleýärdi, günorta şähere gelip, iş taşlamaga het edip bilýän kommunisti näletleýärdi. Olaryň hemmesi, diýdi ol, iň ýakyn agaçdan asylmaly hapa ýylanlardy. Olar garaýagyzlary aklar bilen deň derejede goýmak isleýärdiler. Semiz syýahatçy hut şeýle adamdy: ol düşnüksiz gürleýärdi, şeýle edende näletleýärdi.
  Kommunistik tema geçmezden öň, ol öwündi. Belki, öwünjek birini tapmak üçin Gyzyly saýlandyr. Öňki şenbe güni, ol ýoluň aşagyndaky başga bir şäherde, takmynan elli mil uzaklykda, başga bir senagat şäherinde, degirmen şäherinde bolup, bir erkek bilen serhoş bolandygyny aýtdy. Onuň we bir şäherliniň iki aýaly bardy. Olar öýlenendi, ol öwündi. Bile bolan aýalyň adamsy dükan satyjysydy. Erkek şenbe güni agşam giç işlemeli boldy. Ol aýalyna seredip bilmeýärdi, şonuň üçin satyjy we şäherde tanaýan bir erkek aýaly we başga bir aýaly maşyna mündürip, şäherden çykyp gitdiler. Bile bolan erkek, onuň aýtmagyna görä, şäher söwdagäridi. Olar aýallaryň ýarysyny serhoş edip bildiler. Satyjy Gyzyla öwünmegini dowam etdirdi... ol bir aýal tapandygyny aýtdy... aýal ony gorkuzmaga synanyşdy, ýöne ol ony otaga sürüp, gapyny ýapdy... ony özüne getirdi... "Olar meniň bilen oýnaşyp bilmezler" diýdi... soňra birden Birçfildde iş taşlamaga ýolbaşçylyk edýän kommunistlere nälet okamaga başlady. "Olar diňe mal" diýdi. "Olaryň Günorta gitmäge höwesi bar. Biz olary düzederis" diýdi ol. Ol şeýle gürrüň berdi, soň bolsa birden Redden şübhelendi. Belki, Rediň gözleri ony sowupdyr. "Aýt," diýip, adam birden gygyrdy... olar şol pursat asfalt ýolda maşyn sürüp barýardylar we Birçfild şäherine golaýlaşýardylar... ýol boşdy... "Aýt," diýip, satyjy birden maşyny saklady. Red bu adamdan ýigrenip başlady. Ol näme bolanyna parh etmedi. Gözleri ony sowupdyr. Maşyndaky adam tokaýda sygyrly aýalyň soňra beren soragyny berdi.
  "Siz hem şolaryň biri dälmi, ýigitler?"
  "Näme?"
  "Şol näletlenen kommunistleriň biri."
  "Hawa." Red muny parahat we dym-dyrs aýtdy.
  Onuň ýüregine birden bir zat geldi. Maşynynda semiz satyjyny gorkuzmak örän gyzykly bolardy. Maşyny birden saklajak bolup, ol tas çukura girdi. Elleri güýçli titräp başlady.
  Ol maşynda oturyp, galyň ellerini rulda goýup, Gyzyla seretdi.
  "Sen näme, olaryň biri däl... sen samsyk oýnaýarsyň." Gyzyl oňa üns bilen seretdi. Adamyň dodaklarynda ak tüýkülikleriň kiçijik bölekleri ýygnanýardy. Onuň dodaklary galyňdy. Gyzyl adamyň ýüzüne urmak üçin diýen ýaly gözegçilik edip bolmajak derejede isleg bildirdi. Adamyň gorkusy artdy. Galyberse-de, Gyzyl ýaş we güýçlidi.
  "Näme? Näme?" Bu sözler adamyň dodaklaryndan titräp, gyryk-gyryk çykdy.
  "Sen ony efire berýärsiňmi?"
  - Hawa, - diýip, Gyzyl ýene-de aýtdy.
  Ol maşyndan haýal düşdi. Ol adamyň oňa gitmegi buýurmaga het edip bilmejekdigini bilýärdi. Onuň ýolda barýarka egnine asyp biljek ýüpli kiçijik, köne sumkasy bardy we ol onuň dyzynda ýatyrdy. Maşyndaky semiz adamyň indi reňki solgundy. Ol maşyny işe salmaga synanyşyp, ellerini dyrmaşdyrdy. Ol bir silkme bilen başlady, iki-üç fut geçdi we soňra togtady. Ol howsala bilen motory öçürdi. Maşyn hendekiň gyrasynda asylgy durdy.
  Soňra ol maşyny işe saldy we ýoluň gyrasynda duran Gyzyl... oňa bir isleg geldi. Ol bu adamy has-da gorkuzmak üçin ýanyp durdy. Ýoluň kenarynda uly bir daş ýatyrdy. Ol ony alyp, sumkasyny taşlap, maşyndaky adama tarap ylgady. "Seresap boluň" diýip gygyrdy. Onuň sesi töweregindäki meýdanlara we boş ýol boýunça ýaýrady. Adam maşyny sürüp gitmegi başardy, maşyn ýoluň bir tarapyndan beýleki tarapyna güýçli ylgaýardy. Ol depäniň üstünden ýitip gitdi.
  "Şeýlelikde," diýip pikir etdi Red, fabrika işçisi bilen tokaýda durup, "şol ýigit şol eken". Ol adamy awtoulagda goýup gidenden soň, iki-üç sagatlap dagyň etegindäki çägeli oba ýolunda maksatsyz aýlanyp ýördi. Satyjy maşynyny alyp gidenden soň, ol Birçfilde barýan esasy ýoldan çykyp, gapdal ýola çykdy. Ol birdenkä, onuň barýan gapdal ýolunyň esasy ýoldan çykýan ýerinde kiçijik, boýalmadyk jaýyň bardygyny ýadyna saldy. Bir oba aýaly, garyp ak tenli kärendeçi daýhanyň aýaly, öýüň öňündäki eýwanda ýalaňaç oturypdy. Ýolda gorkuzan adam, elbetde, Kommunistik lageriň öňündäki köprüden geçip, Birçfilde barardy. Ol wakany polisiýa habar bererdi. "Hudaý bilýär, ol nähili hekaýa gürrüň berer" diýip pikir etdi Red. "Men onuň özüni bir gahryman edip görkezjekdigine ynanýaryn. Ol öwünerdi."
  "Şeýlelikde" - ol oba ýolunda aýlanyp barýarka... ýol egri-bugry derýanyň yzyndan, ony geçip-geçýärdi... ýolda bolan waka üçin ol begenýärdi, ýöne tolgunma kem-kemden geçip gitdi... maşyndaky adamy hiç haçan daş bilen urmagy niýet edinmändigine göz ýetirmek üçin... "şeýlelikde".
  Şeýle-de bolsa, ol bu adamdan duýdansyz, täze, gazaply ýigrenç bilen ýigrenýärdi. Soňra ol ýadawdy, içinden geň bir duýgusal siklon geçdi we ony, awtoulagdaky satyjy ýaly, ejiz we titräp goýdy.
  Ol yzarlaýan kiçijik ýolundan öwrüldi-de, tokaýyň içine girdi, bir sagat töweregi şol ýerde aýlanyp, agajyň aşagynda arkasy bilen ýatdy, soňra derýanyň içinde, defne agaçlarynyň arasynda çuňňur bir ýer tapdy we geýimlerini çykaryp, sowuk suwda ýuwundy.
  Soňra ol arassa köýnek geýip, ýol boýunça ýöräp, dagyň etegindäki tokaýyň içine çykdy, şol ýerde sygyrly bir aýal ony tapdy. Ýolda bolan waka sagat üç töwereginde boldy. Aýal oňa gabat gelende sagat bäş ýa-da altydy. Ýyl gutaryp barýardy we garaňkylyk ir düşüp başlady we şu wagt, ol tokaýda suwa düşmek üçin ýer gözläp ýörkä, garawullar ony yzarladylar. Olar onuň nirede gidendigini çatrykdaky aýaldan öwrenerdiler. Ýolda olar sorag bererdiler. Olar onuň hakda - birden gaharlanan deli kommunist hakda - ýolda kanuna boýun bolýan raýatlara hüjüm eden adam hakda, birden howply bolup, guduzlanan ite meňzeýän adam hakda sorardylar. Ofiserler, tokaýdaky aýalyň atlandyryşy ýaly "kanun", gürrüň bererdiler. Ol, Gyzyl, ony awtoulag bilen üpjün edýän adama hüjüm etdi. "Bu barada näme pikir edýärsiň?" Ony ýolda alyp giden abraýly syýahat satyjysy adamy öldürmäge synanyşdy.
  Kommunist lageriniň golaýyndaky ýerinde duran Gyzyl, birdenkä, bir aýal bilen tokaýyň içinden sygyr sürüp, ony garaňky agşam çyrasynda synlap duranyny ýadyna saldy. Ol derýada suwa düşüp otyrka, golaýdaky ýoldan sesler eşitdi. Suwda ýüzmek üçin tapan ýeri ýoldan birneme uzakdady, ýöne derýa bilen ýoluň arasynda laurel gyrymsy agaçlary ösüpdi. Ol ýarym geýinipdir, ýöne awtoulagyň geçmegine rugsat bermek üçin ýere ýykyldy. Ulagdaky adamlar gürleşýärdiler. "Tapajyňy sakla. Ol bu ýerde gizlenýän bolmagy mümkin. Ol howply bir betbagt" diýip, bir adamyň aýdanyny eşitdi. Ol nokatlary baglanyşdyryp bilmedi. Adamlaryň ony gözläp gyrymsy agaçlyga girmändikleri gowy boldy. "Olar meni it ýaly atyp öldürerdiler". Bu Gyzyl üçin täze bir duýgydy - awlanmak. Sygyrly aýal oňa kanunyň ýaşaýan öýünde ýaňy-ýakynda bolandygyny aýdyp, golaýda onuň ýaly adamy gören barmy diýip soranda, Gyzyl birdenkä gorkudan titräp başlady. Ofiserler onuň Birçfild fabrikasynda iş taşlaýanlaryň biridigini, özüniň indi kommunist diýlip atlandyrylýandygyny bilmeýärdiler... bu garyp pagta fabrikasynyň işçileri birden howply adamlara öwrüldiler. "Kanun" onuň daýhandygyny pikir edýärdi.
  Aýal sygyryny almak üçin depä çykyp barýarka, ofiserler maşyn sürüp, batly gygyryp, jaýa tarap geldiler. "Şeýle-şeýle zatlary gördüňizmi?" diýip, gödek sesler sorady. "Bu ýurduň bir ýerinde gyzyl saçly kommunist oglunyň aýlanyp ýöreni bar. Ol ýolda bir adamy öldürjek boldy. Meniň pikirimçe, ol ony öldürip, maşynyny almak isledi. Ol howply adam."
  Olar gürleşýän aýal öz watandaşynyň gorkusyny we kanuna bolan hormatyny ýitiripdi. Onuň tejribesi bardy. Birçfildde kommunistler tarapyndan guralan iş taşlama başlandan bäri birnäçe bidüzgünçilikler boldy. Red Günorta gazetlerinde olaryň baradaky habarlary görüpdi. Ol muny eýýäm Jorjiýanyň Langdon şäherindäki iş taşlama döwründe başdan geçiren tejribesinden bilýärdi - bu tejribe ony Langdony terk etmäge, ýolda birnäçe wagtlap gezmäge, gynanmaga, özüni ele almaga, özüne gelmäge synanyşmaga mejbur etdi, Günortada we Amerikanyň ähli ýerinde artýan zähmet kynçylyklary barada nähili pikir edýändigini bilenden soň, Langdon iş taşlama döwründe başyna gelen zatlardan utanyp... ol iş taşlaýan işçileriň kanuna we iş taşlama baradaky gazet habarlaryna nähili garaýandygyny eýýäm öwrenipdi.
  Olar näme bolsa-da, ýalan aýdyljakdygyny duýýardylar. Öz hekaýalarynyň dogry aýdylmajakdygyny duýýardylar. Olar gazetleriň habarlary iş berijileriň peýdasyna üýtgetjekdigine bil baglap biljekdigine düşündiler. Birçheldde paradlary bozmaga we duşuşyklary geçirmek synanyşyklarynyň öňüni almaga synanyşyklar edildi. Birçfild iş taşlaýşynyň liderleri kommunistler bolandygy sebäpli, tutuş jemgyýet gozgalaň turdy. Iş taşlaýş dowam edensoň, şäher ilaty bilen iş taşlaýşçylaryň arasyndaky duşmançylyk artdy.
  Iş taşlaýş duşuşyklaryna wagtlaýyn kasam kabul eden şerifiň orunbasarlarynyň köpçüligi, esasan berk ýigitler, käbirleri daşardan getirilen, ýörite detektiwler diýlip atlandyrylýan, köplenç ýarym serhoş adamlar geldi. Olar iş taşlaýşçylara gülüp, haýbat atdylar. Çykyş edýänler duşuşyklar üçin gurlan platformalardan aýryldy. Erkekler we aýallar uruldy.
  "Eger olar garşylyk görkezseler, olary uruň. Olary öldüriň." Işçi aýal, öňki dag daýhany... şübhesiz, Red Oliweri kommunistler lagerine alyp baran aýala örän meňzeş... Birçfild iş taşlaýşy wagtynda öldürildi. Rediň habarlaşan aýaly ony tanaýardy we onuň golaýynda degirmende işleýärdi. Ol gazetleriň we Birçfildiň şäher ilatynyň bolan wakalaryň hakyky hekaýasyny aýtmandygyny bilýärdi.
  Gazetler diňe iş taşlaýşyň bolandygyny we bir aýalyň öldürilendigini habar berdiler. Rediň dosty bolan öňki daýhan muny bilýärdi. Ol nämeleriň bolandygyny bilýärdi. Hiç hili bidüzgünçilik bolmandy.
  Öldürilen aýalyň aýratyn zehini bardy. Ol aýdym ýazyjydy. Ol Günortanyň pagta zawodlarynda we meýdanlarynda işleýän garyp ak adamlaryň - erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň - durmuşy barada aýdymlar ýazdy. Ol pagta zawodlaryndaky maşynlar, zawodlaryň tizligi, pagta zawodlarynda işleýän aýallaryň we çagalaryň inçekesel keseline ýoluganlygy barada aýdymlar ýazdy. Ol Red Oliweriň Lengdon agaç zawodynda tanaýan we bir gezek ýekşenbe güni günortan demir ýolunyň ýanyndaky beýik otlaryň arasynda ýatyp, beýleki zawodlaryň işçileri bilen aýdym aýdanyny eşiden Doris atly aýala meňzeýärdi. Birçfild zawodlaryndaky aýdym ýazyjy şeýle hem gyzlaryň zawodlarda hajathana gitmegi barada aýdymlar ýazdy.
  Ýa-da, Langdonyň degirmenlerindäki aýallar ýaly, olar uzyn irden we günlerde dynç alyp biljek pursadyny - Koka-kola ýa-da "Süýt ýoly" atly süýjülik ýaly zady - garaşýardylar. Bu duzaga düşen adamlaryň durmuşy aýalyň biraz aldamagy, dynç almak üçin hajathana gitmegi, gözegçiniň ony synlamagy, ony hereketde tutmaga synanyşmagy ýaly kiçijik pursatlara baglydy.
  Ýa-da fabrik işçisi zenan, az aýlygyndan bäş sente arzan süýjülik satyn almak üçin ýeterlik pul alýar.
  
  Günde iki gezek.
  
  Süýt ýoly.
  
  Şeýle aýdymlar bardy. Şübhesiz, her bir fabrikada, her bir işçi toparynyň öz aýdym kitaby bardy. Kiçijik bölekler gyt we kyn durmuşdan ýygnalýardy. Durmuşlar iki esse, ýüz esse täsirli we hakyky bolýardy, sebäbi bir aýal, aýdym ýazyjy, birhili dahi bolansoň, şeýle böleklerden aýdym döredip bilýärdi. Bu adamlaryň topar-topar bolup ýygnanýan we bir ýere jemlenen ýerlerinde bolýardy. Zawodlaryň öz aýdymlary, türmeleriň bolsa öz aýdymlary bardy.
  Red aýdymçynyň Birçfildde ölendigini gazetlerden däl-de, Atlanta golaýyndaky başga bir ýaş ýigit bilen ýaşaýan ýerinde bir säginýänden bildi. Şäheriň çetinde, demir ýol stansiýalarynyň golaýynda, bir wagtlar ýük wagonunda duşuşan başga bir ýaş ýigit bilen giden kiçijik agaçlyk bardy. Bu onuň Lengdondan gaçanyndan iki-üç gün soň boldy.
  Şol ýerde, şol ýerde, gözleri bulanyk ýaş ýigit... henizem ýaş, ýöne ýüzi tegmiller we gökler bilen örtülen, ähtimal, arzan samoshyn içmekden... ol adam başga-da birnäçe adam bilen, şeýle hem işsiz galan sergezdanlar we işçiler bilen gürleşýärdi.
  Ol ýerde bir pikir alyşma boldy. "Birçfilde işe gidip bolmaýar" diýip, ýaş ýigit gaharly aýtdy, gözleri garaňkylaşyp. "Hawa, nälet bolsun, men ol ýerde boldum. Eger ol ýere barsaň, seni gabyk üçin tutarlar" diýdi ol. "Men muny ederin öýdüpdim. Hudaýa and bolsun, men muny etdim. Men gabyk bolup biljekdigimi öýdüpdim."
  Hobo jaýyndaky adam gaharly we zyýanly adamdy. Ol serhoşdy. Ine, ol hobo jaýynda, olaryň aýtmagyna görä, "Jüňňül" diýip atlandyrýan ýerinde oturypdy. Ol Birçfildde urujylary kemsidýän adam bolmagyna garşy däldi. Onuň hiç hili prinsipi ýokdy. Her niçigem bolsa, ol işlemek islemeýärdi diýip, ol ýakymsyz gülüp aýtdy. Ol diňe pulsyzdy. Ol içmäge bir zat isleýärdi.
  Ol başdan geçirenlerini gürrüň berdi. "Meniň bir teňňem hem ýokdy we men diňe oňa aşykdym" diýdi. "Bilýärsiňizmi. Men muňa çydap bilmedim." Belki, ol adam alkogol islemeýärdi. Red hem şeýle çaklady. Ol neşekeş bolup bilerdi. Ol jüňňeliň pollarynda oturyp, beýleki sürünýänler bilen gürleşýärkä, onuň elleri titreýärdi.
  Kimdir biri oňa Birçfildde iş tapyp biljekdigini aýtdy, şonuň üçin ol şol ýere gitdi. Ol wakany gürrüň berýärkä gazaply näletledi. "Men haramzada, men muny edip bilmerin" diýdi. Ol Birçfildde öldürilen aýdymçy aýalyň wakasyny gürrüň berdi. Red üçin bu ýönekeý we täsirli wakady. Aýdym ýazyjy, öňki dag fermeri, häzir degirmende işleýän, Rediň tokaýda tapan sygyr sürüp ýören aýala meňzeýärdi. Iki aýal degirmende golaýda işleýändikleri üçin biri-birini tanaýardylar. Red gözleri gyzaran ýigidiň sürüjileriň jüňňünde wakany gürrüň berýändigini eşidende muny bilmedi.
  Bu aýdym we ballada ýazýan işçi başga-da birnäçe aýal we gyz bilen bilelikde iberildi... olar ýük awtoulagynda bile durdular... olar Birçfildiň köçelerinden köp adamly köçelerde saklanyp, öz aýdymlaryny aýtmagy tabşyrmak bilen iberildi. Bu meýilnamany kommunist liderleriň biri oýlap tapdy. Ol olara iş taşlaýanlaryň birine degişli arzan Ford ýük awtoulagyny, ýük awtoulagyny alyp bermegi başardy. Kommunist liderler seresapdy. Olar nähili kynçylyklary döretmegi bilýärdiler. Kommunist liderler iş taşlaýanlary iş taşlaýan lagerde iş bilen meşgul etmek üçin meýilnamalar oýlap tapdylar.
  "Duşmandan, kapitalizmden seresap boluň. Onuň bilen ähli güýjüňiz bilen göreşiň. Ony alada goýuň. Ony gorkuzyň. Ýadyňyzda bolsun, siz halkyň aňy, adamlaryň göz öňüne getirmegi üçin göreşýärsiňiz."
  Kommunistler, Red Oliwer ýaly adamlaryň gözünde, hem wijdansyzdy. Olar adamlary ölüme ibermäge taýyn ýalydy. Olar Günortada iş taşlaýşyna ýolbaşçylyk edýärdiler. Bu olaryň mümkinçiligidi. Olar muny ele geçirdiler. Olarda has berk, has prinsipsiz, has tutanýerli bir zat bardy... olar köne amerikan zähmet liderlerinden tapawutlanýardylar.
  Red Oliwer köne usuldaky kärdeşler arkalaşygynyň liderlerini görmek mümkinçiligine eýe boldy. Olaryň biri iş taşlama başlanda Langdona gelipdi. Ol başlyklar bilen bolup geçýän ähli zatlary ara alyp maslahatlaşmak üçin "konferensiýalar" diýip atlandyrýan zadyň tarapdarydy. Ol iş taşlaýanlaryň parahatçylykly bolmagyny isleýärdi we olardan parahatçylygy saklamagy yzygiderli haýyş edýärdi. Ol başlyklar bilen geňeş stolunda oturyp, zähmet hakda gürrüň edýärdi... kommunistleriň aýdyşy ýaly, "kapitalizm bilen".
  Gürleş. Gürleş.
  Ýatak otagy.
  Belki, şoldyr. Red bilmeýärdi. Ol täze dünýä gözleýän adamdy. Onuň birdenkä, tötänleýin, özüne çümdürilen dünýäsi täze we geňdi. Ahyrsoňy, bu hakykatdanam täze dünýä bolup, Amerikada ýaňy döräp başlaýar.
  Täze sözler, täze pikirler peýda bolup, adamlaryň aňyna täsir edýärdi. Şol sözler hem Gyzyly biynjalyk edýärdi. "Kommunizm, sosializm, buržuaziza, kapitalizm, Karl Marks". Bolup geçjek bolan ajy, uzak göreş... uruş... şeýle bolardy... bolanlar bilen bolup bilmeýänleriň arasynda... özi üçin täze sözler döredýärdi. Sözler Ýewropadan, Russiýadan Amerika uçup barýardy. Adamlaryň durmuşynda dürli geň täze gatnaşyklar dörärdi... täze gatnaşyklar döredilerdi, döredilmelidi. Ahyrsoňy her bir erkek we aýal, hatda çagalar hem bir tarapy ýa-da beýleki tarapy tutmaly bolardy.
  "Men etmerin. Men şu ýerde, bir çetde galaryn. Men tomaşa ederin, tomaşa ederin we diňlärin."
  "Ha! Sen edersiň, şeýlemi? Bolýar, sen edip bilmersiň."
  "Kommunistler urşuň uruşdygyny düşünýän ýeke-täk adamlardyr" diýip, Red käwagt pikir edýärdi. "Olar mundan peýda görerler. Eger bir zat bolsa, olar tutanýerlilikde üstünlik gazanarlar. Olar hakyky liderler bolarlar. Bu ýumşak döwür. Adamlar ýumşak bolmagy bes etmeli." Red Oliwere gelende bolsa... ol müňlerçe ýaş amerikanly ýalydy... ol kommunizmiň, onuň filosofiýasynyň ýeterlik derejede täsirine düşüpdi, gorkupdy. Ol şol bir wagtyň özünde gorkýardy we haýran galýardy. Ol islendik pursatda boýun egip, kommunist bolup bilerdi. Ol muny bilýärdi. Onuň Lengdon iş taşlamasyndan Birçfild iş taşlamasyna geçmegi güýe ýalydy. Ol gitmek isleýärdi. Ol gitmek islemeýärdi.
  Ol bularyň hemmesini arassa, rehimsiz zalymlyk hökmünde görüp bilýärdi... mysal üçin, Birçfilddäki kommunist lider şäheriň nähili duýulýandygyny bilýän aýdymçy aýaly Birçfildiň köçelerine iberdi, şol bir wagtda şäheriň howsala düşen wagtynda. ... Adamlar iň gorkanlarynda iň rehimsiz bolmalydy. Adamlara rehimsizlik munuň kökünden - gorkudan gelip çykýar.
  Kommunist liderleriň bilşi ýaly... olaryň öldürilip biljekdigini bilip, iş taşlaýyş lagerinden aýdymçy aýallary şähere ibermek... bu zalym, gereksiz zalymlykmydy? Aýdymçy aýallardan biri öldürildi. Bu hekaýany Gyzylyň gezýän jüňňelde görüp, dik durup diňleýän akylsyz ýaş ýigidiň gürrüň bermegine meňzeýärdi.
  Aýdym aýdýan aýallary daşaýan ýük maşyny iş taşlaýanlaryň düşelgesinden şähere tarap ýola düşdi. Günortan wagty köçeler adamdan dolydy. Şäherde bir gün öň bidüzgünçilikler başlandy. Iş taşlaýanlar parad geçirmäge synanyşdylar we şerifiň orunbasarlarynyň bir topary olary saklamaga synanyşdy.
  Iş taşlaýanlaryň käbiri - öňki dagly adamlar - ýaraglydy. Atyşyk sesleri eşidildi. Gözleri gamaşan bir adam iki ýa-da üç şerifiň kömekçileriniň aýdym aýdýan aýallaryň ýük awtoulagyny saklamaga synanyşandygyny aýtdy. Öz balladalaryndan başga-da, olar kommunistler tarapyndan öwredilen başga bir aýdymy aýdýardylar. Ýük awtoulagyndaky aýallaryň kommunizmiň nämedigini, kommunizmiň näme talap edýändigini, kommunistleriň nämeleri goldaýandygyny bilmeginiň mümkinçiligi ýokdy. "Belki, bu ajaýyp sagaldyjy filosofiýadyr" diýip, Red Oliwer käwagt pikir edýärdi. Ol bu barada pikirlenip başlady. Ol bilmeýärdi. Ol geň galdy we ynamsyzdy.
  Şerifiň iki ýa-da üç kömekçisi aýdym aýdýan zenan işçiler bilen ýüklenen ýük maşynyny saklamaga synanyşmak üçin köp adamly köçä ylgap çykýarlar. Kommunistler olara täze aýdym öwredipdirler.
  
  Açlyk tussaglary, turuň,
  Ýeriň betbagty, tur,
  Çünki adalat ýazgaryş bilen gümmürdeýär.
  Has gowy dünýä eýýäm döräp başlaýar.
  
  Bizi indi hiç hili däp-dessur zynjyry baglamaz.
  Turuň, gullar, indi gul bolmaň.
  Dünýä täze esaslaryň üstünde galkynar.
  Sen hiç zat däldiň, sen hemme zat bolarsyň.
  
  Aýdymçylar özlerine öwredilýän aýdymyň manysyny hiç hili düşünip bilmeýärdiler. Onda öň hiç haçan eşitmedik sözleri bardy - "ýazgaryş" - "däp-dessur" - "däp-dessur zynjyrlary" - "gul edilen" - "indi gul däl" - ýöne sözlerde takyk manydan başga-da köp zat bardy. Sözleriň öz durmuşy bar. Olaryň biri-biri bilen gatnaşyklary bar. Sözler arzuwlary gurup bolýan gurluşyk daşlarydyr. Işçileriň ýük awtoulagynda aýdan aýdymynda mertebe bardy. Sesler täze batyrgaýlyk bilen ýaňlandy. Olar Demirgazyk Karolina senagat şäheriniň köpçülikleýin köçelerinde ýaňlandy. Benziniň ysy, ýük awtoulagynyň tekerleriniň şakyrdysy, awtoulag signallarynyň sesi, ylgaýan, geň galdyryjy güýçsüz häzirki zaman amerikan köpçüligi.
  Ýük awtoulagy köçäniň ýarysyndan geçip, ýoluny dowam etdirdi. Köçelerdäki märeke tomaşa edýärdi. Aklawçylar, lukmanlar, söwdagärler, dilänçiler we ogrylar köçelerde sessiz durdular, agyzlary biraz açykdy. Şerifiň orunbasary köçä ylgap çykdy, onuň ýanynda başga iki şerifiň orunbasary bardy. Biri elini galdyrdy.
  "Dur."
  Başga bir şerifiň orunbasary ylgap geldi.
  "Dur."
  Erkek ýük awtoulagynyň sürüjisi - zawod işçisi, ýük awtoulagynyň sürüjisi - saklanmady. Sözler öňe-yza uçup gitdi. "Dowzaha git." Ýük awtoulagynyň sürüjisi aýdymdan ylham aldy. Ol pagta zawodynda ýönekeý işçidi. Ýük awtoulagy kwartalyň ortasynda durdy. Beýleki ýeňil we ýük awtoulaglary öňe hereket etdiler. "Men Amerikanyň raýaty." Bu, Pawlusyň "Men Rimli" diýen ýalydy. Şerifiň orunbasary, uly ahmak bolan onuň amerikanlyny saklamaga nähili haky bardy? "Sebäbi adalat ýazgaryş bilen gümmürdeýär" diýip, aýallar aýdym aýtmagyny dowam etdiler.
  Kimdir biri ok atdy. Soňra gazetler bidüzgünçilik barada habar berdiler. Belki, şerifiň orunbasary diňe ýük ulagynyň sürüjisini gorkuzmak isleýändir. Ok atylyşy bütin dünýäde eşidildi. Bolmanam, doly däl. Şeýle hem ballada ýazyjysy bolan baş aýdymçy ýük ulagynda öli boldy.
  
  Günde iki gezek.
  Süýt ýoly.
  Günde iki gezek.
  
  Hajathanada dynç almak.
  Hajathanada dynç almak.
  
  Gyzyl Oliweriň sowulýan jüňňülde eşiden sowuly gahardan gök reňke öwrüldi. Belki, ahyrsoňy, şeýle atyşlar kä ýerde-kä ýerde, zawodyň derwezelerinde, şahtalaryň girelgelerinde, zawodyň piketlerinde - deputatlarda - kanunda - emlägi goramakda - eşidilendir... belki-de, olar ýaňlanýardyr.
  Şondan soň, bu wagşy Birçfildde işe ýerleşmedi. Ol bir ganhorlugyň şahydygyny aýtdy. Belki, ol ýalan sözleýändir. Ol köçede durandygyny, bir ganhorlugyň şahydygyny we onuň sowukganly we öňünden meýilleşdirilendigini aýtdy. Bu bolsa onuň täze, has-da biabraý sözlere - gök, syrylmadyk dodaklardan çykýan çirkin sözlere birden höweslenmegine sebäp boldy.
  Şeýle hapa we çirkin durmuşdan soň şeýle adam ahyrsoňy hakyky duýgusyny tapyp bilermi? "Näletkärler, çirkin ganjyk ogullary" diýip gygyrdy. "Men olaryň üçin işlemezden öň! Ysly at sinekleri!"
  Red ony eşidende, jüňňel gezýän adam henizem ýarym-deli gahar-gazapdady. Belki, şeýle adama ynanmak bolmazdy - ol gahar-gazapdan dolupdy. Belki, ol diňe çuňňur, titräp açlyk bilen alkogola ýa-da neşe serişdelerine höwes edýärdi.
  OceanofPDF.com
  2
  
  AÝAL Noýabr aýynyň ýekşenbe agşamy Demirgazyk Karolina ştatynyň tokaýlaryndaky depede sygyr bilen Red Oliweri kabul etdi. Ol aşaky jaýa ýaňy gelen "kanunyň" aýtmagyna görä däldi - ýurt boýunça ylgap, adamlary öldürmek isleýän howply deli adam. Şol gün - depede çalt garaňky düşüp barýardy - aýal ony kimdigini aýdan bolsa, şonuň ýaly kabul etdi. Ol kommunistdigini aýtdy. Bu ýalandy. Ol muny bilmeýärdi. Kommunist onuň üçin aýratyn bir manyda bolup başlady. Birçfildde iş taşlama bolanda, ol ýerde kommunistler bardy. Olar birden peýda boldular. Demirgazykdan bir ýerden iki ýaş ýigit we bir ýaş aýal bardy. Birçfild gazetiniň habaryna görä, Birçfilddäki adamlar olaryň biri, olaryň arasyndaky ýaş aýalyň ýewreý, beýlekileriniň bolsa daşary ýurtlylar we ýankilerdigini habar berdiler. Iň bolmanda olar daşary ýurtly däldi. Ýaş ýigitleriň azyndan ikisi amerikandy. Olar iş taşlama başlandan soň Birçfilde gelip, derrew jogapkärçiligi öz üstüne aldylar.
  Olar nädip bildiler. Bu bir zatdy. Olar tertipsiz işçileri tertipleşdirdiler, olara aýdym aýtmagy öwretdiler, olaryň arasynda liderleri, aýdym ýazyjylary we batyrgaý adamlary tapdylar. Olara egin-egne ýöriş etmegi öwretdiler. Degirmeniň golaýyndaky degirmen obasynda iş taşlaýanlar öýlerinden kowlup çykarylanda, ýaş kommunist liderler nähilidir bir ýol bilen golaýdaky boş ýerde düşelge gurmaga rugsat alyp bildiler. Ýer kommunizm barada hiç zat bilmeýän Birçfildden gelen garry adama degişlidi. Ol inadkär garry adamdy. Birçfilddäki adamlar baryp, oňa howp saldylar. Ol has inadkär boldy. Birçfildden günbatara tarap awtoulag bilen gidip, degirmeniň ýanyndan ýarym depä düşýärdiňiz, soňra derýanyň üstünden geçýän köprüden geçýän uly ýol bilen gitmeli bolduňyz we düşelgä bardyňyz. Depäniň üstünde ýerleşýän düşelgeden hem degirmeniň töwereginde we degirmeniň howlusynda bolup geçýän ähli zatlary görüp bolýardy. Ýaş kommunist liderler nähilidir bir ýol bilen birnäçe kiçi çadyr getirip bildiler we azyk üpjünçiligi hem peýda boldy. Birçfildiň töweregindäki daglardan kommunizmden habarsyz köp garyp kiçi daýhanlar gijelerine azyk bilen düşelgä geldiler. Olar noýba we doňuz eti getirdiler. Olar özlerinde bar bolan zatlary paýlaşdylar. Ýaş kommunist liderler iş taşlaýjylary kiçi goşuna öwürmegi başardylar.
  Başga bir zat bardy. Birçfild fabrikasyndaky işçileriň köpüsi öň iş taşlapdy. Olar zawodlarda guralan kärdeşler arkalaşyklaryna degişlidi. Kärdeşler arkalaşygy birden güýçlendi. Iş taşlama başlady we bir pursatlyk belentlik geldi. Ol iki ýa-da üç hepde dowam edip bilerdi. Soňra iş taşlama we kärdeşler arkalaşygy ýitip gitdi. Işçiler köne kärdeşler arkalaşyklary barada bilýärdiler. Olar gürleşdiler we ýekşenbe agşamy Red Oliweriň dagda duşuşan aýaly - onuň ady Molli Sibraýtdy - gürrüňi eşitdi.
  Hemişe birmeňzeşdi - satuw barada gürrüňler. Bir işçi beýleki işçileriň toparynyň öňünde öňe-aşak ýöräp barýardy. Ol elini arkasynda tutup, elini galdyryp, öňe-yza silkäp durdy. Dodaklary ýakymsyz büzüldi. "Korporasiýalar, kärdeşler arkadaşy" diýip, ol ajy gülüp gygyrdy. Şeýdip hem boldy. Degirmen işçileri durmuşyň özlerini barha kynlaşdyrýandygyny gördüler. Gowy günlerde olar özara düşünişip bilýärdiler, ýöne birnäçe ýyllap gowy günlerden soň, hemişe, erbet günler geldi.
  Zawodlar birden haýallady we işçiler başlaryny ýaýkamaga başladylar. Bir işçi gije öýüne gitdi. Ol aýalyny bir gyra çekdi.
  Ol pyşyrdady. "Gelýär" diýdi. Gowy we erbet döwürleriň döremegine näme sebäp boldy? Molli Sibraýt bilmeýärdi. Zawoddaky işçiler işden boşadylyp başladylar. Güýçsiz we seresap bolmadyklar işlerini ýitirdiler.
  Aýlyk haklarynyň azaldylmagy we bölekleýin aýlyk haklarynyň çaltlandyrylmagy boldy. Olara "agyr günleriň gelendigi" aýdyldy.
  Belki, siz ondan aman çykyp bilerdiňiz. Birçfild degirmeniniň işçileriniň köpüsi kyn günleri başdan geçirýärdiler. Olar garyp doguldylar. "Kyn günler," diýip, gartaşan aýal Molli Sibraýt aýtdy, "biz haçan gowy günleri bildik?"
  Siz degirmende işden çykarylan erkekleriň we aýallaryň bardygyny gördüňiz. Munuň olar üçin näme aňladýandygyny bilýärdiňiz. Işçileriň köpüsiniň çagalary bardy. Başlyga we ýolbaşçy täze bir zalymlyk giren ýalydy. Belki, olar özlerini goramaga synanyşýardylar. Olar zalym bolmalydylar. Olar size täzeçe gürleşmäge başladylar. Size berk, ýiti buýruk berildi. Siziň işiňiz üýtgedildi. Size täze iş berlende maslahat berilmedi. Birnäçe aý mundan ozal, döwür gowy bolanda, size we ähli beýleki işçilere başgaça çemeleşilýärdi. Dolandyryş has-da ünslidi. Size ýüzlenýän seslerde başga bir häsiýet bardy. "Bolýar, bize siz gerek. Indi siziň zähmetiňiz bilen pul gazanyp bolýar." Molli Sibraýt, bary-ýogy ýigrimi bäş ýaşynda bolsa-da we on ýyllap degirmende işlän bolsa-da, köp kiçi zatlary gördü. Käwagt gijelerine başga gyzlar bilen kino görmäge ýa-da käwagt diňe dükanlaryň witrinalaryna seretmäge gidýän Birçfildiň halky ony we onuň ýaly beýleki gyzlary samsyk hasaplaýardy, ýöne ol olaryň pikir edişi ýaly samsyk däldi. Onuň hem duýgulary bardy we bu duýgular onuň aňyna aralaşdy. Degirmen ussalary - köplenç işçi toparyndan gelen ýaş ýigitler - hatda işçiniň adyny gowy pursatlarda sorap hem bilerdiler. "Miss Molli" diýerdiler. "Miss Molli, muny et - ýa-da Miss Molli, muny et". Ol gowy işçi bolansoň, çalt we netijeli işleýärdi, käwagt - işçileriň az bolan gowy pursatlarynda - oňa hatda "Miss Sibraýt" hem diýýärdiler. Ýaş ussalar onuň bilen gürleşende ýylgyrýardylar.
  Şeýle hem Miss Molli Sibraýtyň hekaýasy bardy. Red Oliwer onuň hekaýasyny hiç haçan bilmeýärdi. Ol bir wagtlar on sekiz ýaşly aýaldy... ol şol wagtlar uzyn boýly, inçe, kämil ýaş aýaldy... bir wagtlar degirmeniň ýaş brigadirleriniň biridi...
  Ol özi munuň nähili bolandygyny asla bilmeýärdi. Ol tegirmeniň gijeki smenasynda işleýärdi. Gijeki smenada işlemekde geň, biraz geň bir zat bardy. Sen gündizki smenadaky ýaly sagat işlediň. Sen has ýadaw we howsala düşýärdiň. Molli hiç kime näme bolandygyny aýdyň aýtmazdy.
  Onuň hiç haçan erkek adamy, söýgülisi bolmandy. Ol näme üçindigini bilmeýärdi. Onuň özüni alyp barşynda birhili sakgalyk, asuda mertebe bardy. Kakasy bilen ejesiniň ýaşaýan degirmeninde we daglarynda iki ýa-da üç ýigit oňa üns bermäge başlady. Olar muny etmek isleýärdiler, ýöne muňa garşy çykdylar. Şonda-da, gyzlykdan ýaňy çykan ýaş gyz hökmünde, ol ene-atasynyň öňünde jogapkärçilik duýýardy.
  Ony özüne çeken ýaş dag ýigit, gödek ýigit, söweşiji bardy. Birnäçe wagtlap gyzyň özi hem özüne çekdi. Ol gyzyň öýünden bir mil uzaklykda ýerleşýän dag öýünde ýaşaýan uly oglan maşgalasynyň biri, uzyn eňekli, uzyn boýly, aryk, güýçli ýigitdi.
  Ol köp işlemegi halamaýardy we köp içýärdi. Ol muny bilýärdi. Şeýle hem, ol içgi ýasap satýardy. Ýaş dag ýigitleriniň köpüsi şeýle edýärdi. Ol ajaýyp awçydy we daglardaky beýleki ýaş ýigitlerden has köp sinjap we towşan öldürip bilýärdi. Ol elleri bilen agaç guşuny tutdy. Agaç guşy ýaş itiň ululygyndaky gödek tüýli, zalym kiçijik jandardy. Dag ýigitleri agaç guşlaryny iýýärdiler. Olar tagam hasaplanýardy. Eger agaç guşundan belli bir mäzi nädip aýyrmalydygyny bilseňiz, eger ol mäz etine ajy tagam berýän bolsa, et süýji bolýardy. Ýaş dag ýigit şeýle tagamlary Molli Sebraýtyň ejesine getirdi. Ol ýaş rakunlary we towşanlary öldürip, oňa getirdi. Ol olary hemişe hepdäniň ahyrynda, Molliniň degirmenden gaýdyp geljekdigini bilende getirýärdi.
  Ol Molliniň kakasy bilen gürleşip ýördi, Molliniň kakasy bolsa ony halamaýardy. Kakasy bu adamdan gorkýardy. Bir ýekşenbe agşamy Molli onuň bilen ybadathana gitdi we öýe gaýdyp barýarka, birden, garaňky ýolda, golaýda öýleriň ýok garaňky böleginde... ol dag aýlany içip otyrdy... ol onuň bilen dag ybadathanasyna gitmedi, daşarda başga ýaş ýigitler bilen galdy... öýe gaýdyp barýarka, ýoluň ugrundaky ýalňyz ýerde, ol birden oňa hüjüm etdi.
  Ilkinji söýgi gatnaşyklary bolmandy. Belki, ol ony... öý haýwanlary we eldeki haýwanlar üçin gowy ýaş ýigit diýip pikir edendir... şeýle hem onuň diňe kiçijik haýwandygyny pikir edendir. Ol ony ýere zyňjak boldy, ýöne ol juda köp içipdi. Ol ýeterlik derejede güýçlidi, ýöne ýeterlik derejede çalt däldi. Içgiler ony çaşdyrdy. Eger ol biraz serhoş bolmadyk bolsa... olar ýolda dymyp ýöräp gitdiler... ol köp gürleşýän adam däldi... birdenkä ol saklanyp, oňa gödeklik bilen: "Şeýlelikde," diýdi... "Ýör, men gidýärin."
  Ol onuň üstüne böküp, bir elini egnine goýdy. Köýnegini ýyrtdy. Ony ýere zyňmaga synanyşdy.
  Belki, ol ony diňe bir kiçijik haýwan hasaplaýardy. Molli düşnüksiz düşündi. Eger ol aýalyň aladasyny edýän erkek bolsa, onuň bilen haýal ýörärdi.
  Ol ýaş taýçany diýen ýaly özi döwüp bilýärdi. Ol daglarda ýabany ýaş taýçanlary awlamakda iň gowy adamdy. Adamlar: "Bir hepde içinde ol depedäki iň ýabany taýçany pişik ýaly yzyna düşürip bilerdi" diýýärdiler. Molli bir pursat onuň ýüzüni, öz ýüzüne, gözlerindeki geň, tutanýerli we elhenç keşbi gördü.
  Ol gaçyp bildi. Pes haýatdan aşdy. Eger ol biraz serhoş bolmadyk bolsa... Ol haýatdan aşanda ýykyldy. Ol iň gowy aýakgaplaryny we iň gowy ýekşenbe köýnegini geýip, meýdandan we derýadan ylgamaly boldy. Ol muňa mümkinçiligi ýokdy. Ol gyrymsy agaçlaryň arasyndan, tokaý zolagyndan ylgady. Ol nädip gaçyp bilendigini bilmeýärdi. Ol hiç haçan şeýle çalt ylgap biljekdigini bilmeýärdi. Ol onuň ýanyndady. Ol bir söz hem aýtmady. Ol onuň yzyndan kakasynyň öýüniň gapysyna çenli gitdi, ýöne ol gapydan öýe girip, gapyny ýene-de onuň ýüzüne ýapmagy başardy.
  Ol ýalan sözledi. Kakasy bilen ejesi düşekde ýatyrdy. "Bu näme?" diýip, şol agşam Molliniň ejesi düşekde oturyp sorady. Kiçijik dag öýüniň aşaky gatda diňe bir uly otagy we ýokarky gatda kiçijik çardagy bardy. Molli şol ýerde ýatýardy. Düşegine ýetmek üçin ol basgançakdan çykmalydy. Onuň düşegi üçegiň aşagyndaky kiçijik penjiräniň ýanynda ýerleşýärdi. Kakasy bilen ejesi aşaky gatdaky uly otagyň burçundaky düşekde ýatýardylar, olar gündiz naharlanýardylar we oturýardylar. Kakasy hem oýady.
  "Bolýar, eje" diýip, şol agşam ejesine aýtdy. Ejesi diýen ýaly garry aýaldy. Onuň kakasy we ejesi garry adamlardy, ikisi hem öň öýlenipdi, başga bir dag obasynda ýaşaýardylar we ikisi hem ilkinji ýoldaşlaryny ýitiripdiler. Olar gaty garraýança öýlenmediler we soňra Molliniň doglan fermasyndaky kiçijik bir öýe göçdüler. Ol olaryň beýleki çagalaryny hiç haçan görmedi. Kakasy degişmegi halaýardy. Ol adamlara: "Aýalymyň dört çagasy bar, meniň bäş çagam bar we bilelikde on çagamyz bar. Mümkin bolsa, şu tapmaçany çözüň" diýip, ol aýtdy.
  - Hiç zat däl, eje, - diýip, Molli Sibraýt ejesine ýaş dagly ýigit hüjüm eden gije aýtdy. - Men gorkdum, - diýdi ol. - Howlydaky bir zat meni gorkuzdy.
  - Meniň pikirimçe, bu geň itdi. - Onuň usuly şeýledi. Ol özüne näme bolandygyny hiç kime aýtmady. Ol ýokarky gata çykyp, bedeni titräp, kiçijik ýarym otagyna çykdy we penjireden howluda duran ýaş ýigidiň özüne hüjüm etmäge synanyşýandygyny gördü. Ol howludaky kakasynyň ary sakgyjynyň ýanynda durup, otagynyň penjiresine seredýärdi. Aý dogupdy we ol onuň ýüzüni görüp bilýärdi. Onuň gözlerinde gaharly, geň galan bir garaýyş bardy, bu bolsa onuň gorkusyny artdyrdy. Belki, ol muny diňe göz öňüne getiripdir. Ol onuň gözlerini aşakda nädip görüp bildi? Ol näme üçin onuň özi bilen ýöremegine rugsat berendigini, näme üçin onuň bilen ybadathana gidendigini düşünip bilmedi. Ol dag jemgyýetinden beýleki gyzlara hem özüniň erkek bolup biljekdigini görkezmek isledi. Şonuň üçin şeýle eden bolmaly. Ol soňra onuň bilen kynçylyklara duçar bolardy - ol muny bilýärdi. Bu wakadan bary-ýogy bir hepde soň, ol başga bir ýaş alpinist bilen söweşdi, dagyň eýesiniň hukugy barada dawalaşdy, adamy atyp öldürdi we gizlenmäge mejbur boldy. Ol gaýdyp bilmedi, het edip bilmedi. Ol ony başga hiç haçan görmedi.
  OceanofPDF.com
  3
  
  GIJELERI PAGTA FIRMANYNDA. Siz ol ýerde işleýärsiňiz. Sesiň gürrüldisi eşidilýär - üznüksiz gürrüldi - käte pes, käte ýokary - uly sesler... kiçi sesler. Aýdym aýtmak, gygyrmak, gürleşmek bar. Pyşyrdamak bar. Gülkünç bar. Sap gülýär. Pyşyrdaýar. Ýumşak we çalt akýar. Bökýär. Sap aý şöhlesinde daglardaky ýaş geçi ýaly. Sap deşige gaçyp barýan kiçi tüýli ýylana meňzeýär. Ýumşak we çalt akýar. Polat gülüp bilýär. Gygyryp bilýär. Pagta fabrikasyndaky dokma stanoklary tokaýda ene piller bilen oýnaýan çaga piller ýaly. Diri bolmadyk durmuşy kim düşünýär? Depeden aşak, gaýalaryň üstünden, asuda açyk ýerden akýan derýa sizi söýdürip biler. Depeler we meýdanlar siziň söýgiňizi gazanyp biler, polat maşyna öwrülip bilýär. Maşynlar tans edýär. Olar demir aýaklarynda tans edýärler. Olar aýdym aýdýarlar, pyşyrdaýarlar, ynjaýarlar, gülýärler. Käwagt fabrikde bolup geçýän ähli zadyň görnüşi we sesi başyňyzy aýlandyrýar. Gijelerine has erbet. Gijelerine has gowy, has çöl we has gyzykly. Bu seni has-da ýadadýar.
  Gijelerine pagta fabrikasynyň çyrasy sowuk gök reňkdedi. Molli Sibraýt Birçfild fabrikasynyň dokma sehinde işleýärdi. Ol dokmaçydy. Ol ol ýerde köp wagtlap işläpdi we diňe işlemezden öňki döwürleri ýadyna salýardy. Ol käte örän aýdyň ýagdaýda kakasy we ejesi bilen dag eteklerinde meýdanlarda geçiren günlerini ýadyna saldy. Ol kiçijik jandarlaryň otlaryň arasynda süýrenip, süýrenip we gygyrdaýandygyny, bir sinejiň agaç göwdesine ylgaýandygyny ýadyna saldy. Kakasy ary sagyzyny saklady. Ol ary ony çakanda geň galandygyny we agyryny, kakasynyň sygyryň üstünde münmegini (ol sygyryň ýanyndan ony gujaklap ýöräpdi), kakasynyň ýolda bir adam bilen dawasyny, şemally we güýçli ýagyşly gijesini, ejesiniň düşekde syrkawlamagyny, birden meýdanyň üstünden deli bolup ylgaýan gölesini ýadyna saldy - Molli şeýle geň galdyryjy güldi.
  Bir gün, ol heniz çagaka, daglaryň aňyrsyndan ejesi bilen Birçfilde geldi. Şol ýyl kakasy ýarym keselläp, köp işläp bilmeýärdi, dag fermasy gurakçylykdan we hasyl ýetmezçiliginden ejir çekdi. Şol ýyl degirmen gülläp ösýärdi we işçilere mätäçdi. Degirmen daglaryň ähli ýerine kiçi çap edilen broşýuralary iberip, dag ýaşaýjylaryna şäherde, degirmen obasynda bolmagyň nähili ajaýypdygyny gürrüň berýärdi. Alpinistler üçin teklip edilýän aýlyklar ýokary ýaly görünýärdi we Sibraýtlaryň sygyry öldi. Soňra olaryň ýaşaýan öýüniň üçegi suw akyp başlady. Olara täze üçek ýa-da abatlaýyş işleri gerekdi.
  Şol ýazda, eýýäm garry ejesi daglaryň üstünden Birçfilde göçdi we güýzde gyzyny degirmende işlemäge iberdi. Ol islemedi. Molli şonda şeýle ýaşdy welin, ýaşy barada ýalan sözlemeli boldy. Degirmen işçileri onuň ýalan sözleýändigini bilýärdiler. Degirmende ýaşlary barada ýalan sözleýän köp çaga bardy. Bu kanun sebäplidi. Eje: "Men onuň galmagyna ýol bermerin" diýip pikir etdi. Eje işe barýarka degirmen edarasynyň ýanyndan geçdi. Onuň degirmen obasynda maşgalasy bilen bir otagy bardy. Ol ýerde stenografistleri gördü. Ol: "Men gyzyma bilim bererin. Ol stenografist bolar. Ol stenografist bolar. Ol stenografist bolar" diýip pikir etdi. Eje: "Täze sygyr satyn almak we damy bejermek üçin biraz pul taparys, soňra öýe gideris" diýip pikir etdi. Eje dag fermasyna gaýdyp gitdi, Molli Sibraýt bolsa galdy.
  Ol eýýäm degirmendäki durmuşa öwrenişipdi. Ýaş gyz özüniň biraz pulunyň bolmagyny isleýär. Ol täze köýnekler we täze aýakgaplar isleýär. Ol ýüpek jorap isleýär. Şäherde kinoteatrlar bar.
  Degirmende bolmak birhili tolgundyryjy. Birnäçe ýyldan soň Molli gijeki nobatçylyga geçirildi. Degirmeniň dokma otagyndaky stanoklar uzyn hatarlarda durdy. Olar ähli zawodlarda şeýle. Ähli fabrikalar köp babatda meňzeş. Käbirleri beýlekilerinden uly we has netijeli. Molliniň fabrikasy gowydy.
  Birçfild tegirmeninde bolmak gowydy. Käwagt Molli pikir edýärdi... onuň pikirleri belli däldi... käwagt ol: "Bu ýerde bolmak nähili gowy" diýip pikir edýärdi.
  Hatda mata ýasamak barada pikirler hem bardy - gowy pikirler. Köp aýallar üçin köýnekler üçin mata - köp erkekler üçin köýnekler. Düşekler üçin çarşaflar. Düşekler üçin ýassyk daşlary. Adamlar düşeklerde ýatyrlar. Aşyklar düşeklerde bile ýatyrlar. Ol bu barada oýlandy we gyzardy.
  Asmanda uçýan bannerler üçin mata.
  Näme üçin biz Amerikada - maşyn adamlar - maşyn döwründe - näme üçin ony mukaddes edip bilmeýäris - dabara - şatlyk - degirmenlerde gülki - degirmenlerde aýdym - täze ybadathanalar - täze mukaddes ýerler - erkekleriň geýmegi üçin tikilen matalar?
  Molli, elbetde, şeýle pikirleri pikir etmeýärdi. Degirmen işçileriniň hiç biri pikir etmeýärdi. Şeýle-de bolsa, pikirler şol ýerde, degirmen otaglarynda, adamlaryň içine uçmak isleýärdi. Pikirler otaglaryň üstünde uçup, adamlaryň içine gonmagy garaşýan guşlar ýalydy. Biz ony ele geçirmeli. Ol biziňki. Ol biziňki bolmaly - biz, işçiler. Bir gün ony kiçi çalşyjylardan, aldawçylardan, ýalançylardan yzyna almaly bolarys. Bir gün biz ony ele geçireris. Biz aýdarys - aýdym aýdarys - işläris - polat bilen aýdym aýdarys - sapak bilen aýdym aýdarys - maşynlar bilen aýdym aýdarys we tans ederis - täze gün geler - täze din - täze durmuş geler.
  Amerikada maşynlar ýyl-ýyldan has netijeli bolup başlansoň, bir dokmaçynyň işleýän dokma stanoklarynyň sany artdy. Dokmaçynyň ýirmi, soňra otuz, indiki ýyl kyrk, hatda altmyş ýa-da ýetmiş dokma stanoklary bolup bilýärdi. Stakonlar barha awtomatlaşdyryldy, dokmaçylardan barha garaşsyz boldy. Olaryň öz durmuşy bar ýalydy. Stakonlar dokmaçylaryň durmuşyndan daşardady, her ýyl geçensoň barha daşarky ýaly görünýärdi. Bu geňdi. Käwagt gijelerine geň bir duýgy döredýärdi.
  Kynçylyk, dokma stanoklarynda işçileriň - azyndan birnäçe işçiniň - gerek bolmagyndady. Kynçylyk, sapak hakykatdanam döwülmegindedi. Eger sapak döwülmäge meýilli bolmasa, dokmaçylara asla zerurlyk bolmazdy. Maşynlary döreden akylly adamlaryň ähli zehini sapak işlemegiň has netijeli usullaryny, has çalt usullaryny işläp düzmek üçin ulanyldy. Ony has çeýe etmek üçin, ol biraz çygly saklandy. Ýokarda bir ýerden uçýan sapaklaryň üstüne duman - inçe duman - düşdi.
  Demirgazyk Karolinadaky uzyn tomus gijeleri fabrikalarda yssydy. Sen derleýärdiň. Egin-eşikleriň çyglydy. Saçlaryň çyglydy. Howada ýüzýän inçe tüýler saçyňa ýapyşýardy. Şäherde seni "tüýli tüýler" diýip atlandyrýardylar. Olar seni kemsitmek üçin şeýle edýärdiler. Bu kemsitmek bilen aýdylýardy. Şäherde olar seni ýigrenýärdiler, sen bolsa olardan ýigrenýärdiň. Gijeler uzyndy. Olar çäksiz ýalydy. Ýokardan bir ýerden sowuk gök çyra howada ýüzýän inçe tüýleriň arasyndan süzülip geçýärdi. Käwagt geň başyň agyrysy bolýardy. Seredýän dokma stanoklaryň barha deli tans edýärdi.
  Molliniň işleýän otagyndaky brigadiriň bir pikiri bardy. Ol her bir stanokyň ýokarsyna sime berkidilen kiçijik reňkli kartoçkany daňdy. Kartoçkalar gök, sary, mämişi, altyn, ýaşyl, gyzyl, ak we gara reňklerdedi. Kiçijik reňkli kartoçkalar howada tans edýärdi. Bu, uzakdan stanoklaryň birinde sapak döwülip, onuň durandygyny bilmek üçin edildi. Syp döwülende stanoklar awtomatiki usulda durdy. Olaryň durmagyna het edip bilmediň. Käwagt çalt, käwagt uzaklara ylgamalydyň. Käwagt birnäçe stanok birbada durdy. Birnäçe reňkli kartoçkalar tans etmegi bes etdi. Çalt öňe-yza ylgamalydyň. Synan sapaklary çalt daňmalydyň. Stakodyňyň uzak wagtlap durmagyna ýol berip bilmersiň. Işden çykarylarsyňyz. Işiňizi ýitirersiňiz.
  Tans başlanýar. Oňa üns bilen serediň. Seret. Seret.
  Gürrüldäp. Gürrüldäp. Nähili gygyrdap! Tans bar - deli, gygyrdap tans - dokma stanogynda tans. Gijelerine yşyk gözleri ýadadýar. Molliniň gözleri reňkli kartlaryň tansyndan ýadady. Gijelerine degirmeniň dokma stanogynda gowy. Geň. Bu seni geň duýmaga mejbur edýär. Sen başga dünýäden uzak dünýädesiň. Sen uçýan çyralaryň, uçýan maşynlaryň, uçýan sapaklaryň, uçýan reňkleriň dünýäsindesiň. Gowy. Bu elhenç.
  Dokma fabrikasyndaky dokma stanoklarynyň berk demir aýaklary bardy. Her dokma stanokynyň içinde şarjlar ýyldyrym tizliginde öňe-yza uçýardy. Uçýan şarjlaryň uçuşyny gözleriň bilen yzarlamak mümkin däldi. Şajjlar kölege ýalydy - uçýardy, uçýardy, uçýardy. "Maňa näme boldy?" diýip, Molli Sibraýt käwagt öz-özüne aýdýardy. "Meniň kellämde şarjlar bar öýdýän." Otagdaky ähli zat titräpdi. Ol titräpdi. Seret bolmaly, ýogsam ahmaklar seni ele salar. Molli käwagt gündiz uklamaga synanyşanda - gijelerine işleýän wagty - fabrikada uzak gije geçirenden soň uklamaga synanyşanda titräpdi. Uklamaga synanyşanda birden oýanýardy. Fabrikdäki şarj onuň ýadynda galýardy. Ol şol ýerdedi. Ol ony görüp bilýärdi. Ol ony duýýardy.
  Sap matadan akýan gandyr. Sap matadan geçýän kiçijik nerwlerdir. Sap matadan geçýän inçe gan akymydyr. Mata kiçijik uçýan akym döredýär. Sap dokma stanogynda döwülende, dokma stanogy zaýalanýar. Ol tans etmegi bes edýär. Ol pyçaklanan, pyçaklanan ýa-da atylan ýaly ýerden böküp düşýän ýaly bolýar - Birçfildiň köçelerinde awtoulagda atylan aýdym aýdýan aýal ýaly, urgy başlanda. Aýdym, soň bolsa birden aýdym ýok. Degirmendäki dokma stanoklary gijelerine sowuk gök yşykda tans edýärdiler. Birçfildiň degirmeninde reňkli matalar ýasaýardylar. Gök sapak, gyzyl sapak we ak sapak bardy. Hemişe çäksiz hereket bardy. Kiçijik eller we kiçijik barmaklar dokma stanoklarynyň içinde işleýärdi. Sap uçup, uçýardy. Ol dokma stanoklaryna silindrlere oturdylan kiçijik bobinlerden uçup gidýärdi. Fabrigiň başga bir uly otagynda bobinler doldurylýardy... sapak ýasaldy we bobinler doldurylýardy.
  Ol ýerde ýokardan bir ýerden bir sapak geldi. Ol uzyn, inçe ýylana meňzeýärdi. Ol hiç haçan durmady. Ol baklardan, turbalardan, polatdan, bürünçden, demirden çykdy.
  Ol gyşardy. Bökdi. Ol turbadan makara akdy. Egirme otagyndaky aýallaryň we gyzlaryň kellesine ýüp uruldy. Dokma otagynda matadan hemişe kiçijik gan akýardy. Käwagt gök, käwagt ak, käwagt ýene gyzyl. Gözler seretmekden ýadady.
  Mesele şundady - Molli muny haýal-haýal öwrenýärdi - bilmek üçin şeýle ýerde işlemeli bolduň. Daşardaky adamlar bilmeýärdi. Olar bilmeýärdi. Sen zatlary duýýardyň. Daşardaky adamlar seniň näme duýýandygyňy bilmeýärdiler. Bilmek üçin, ol ýerde işlemeli bolduň. Sen ol ýerde uzak wagtlap, günden-güne, ýyldan-ýyla bolmalydyň. Keselläniňizde, başyň agyranda ol ýerde bolmalydyň. Degirmende işleýän bir aýal... bolýa, sen onuň nädip şeýle bolandygyny bilmelidiň. Bu onuň aýbaşysydy. Käwagt ol birden geldi. Bu barada hiç zat edip bolmaýardy. Käbir adamlar bu bolanda özüni dowzah ýaly duýýardylar, käbirleri bolsa duýmaýardy. Molli käwagt şeýle edýärdi. Käwagt ol etmeýärdi.
  Ýöne ol çydap durmaly.
  Eger siz işçi däl-de, daşarky adam bolsaňyz, bilmersiňiz. Başlyklar siziň nähili duýýandygyňyzy bilmeýärler. Käwagt gözegçi ýa-da zawod prezidenti gelip galýar. Zawod prezidenti gelenlere öz zawodyny gezelenç edýär.
  Degirmende işleýän erkekler, aýallar we çagalar şol ýerde durýarlar. Şonda sapaklaryň üzülmejekdigi mümkin. Bu diňe şowlulyk. "Görýäňizmi, olaryň köp işlemegi hökman däl" diýýär ol. Muny eşidýärsiň. Sen ondan ýigrenýärsiň. Sen degirmeniň müşderilerinden ýigrenýärsiň. Olaryň saňa nähili garaýandygyny bilýärsiň. Senden ýigrenýändigini bilýärsiň.
  - Bolýar, akylly ýigit, sen bilmeýärsiň... sen bilýärsiň däl. Sen bir zatdan ýüz öwürmek isleýärsiň. Olar sapaklaryň hemişe gelip-gidip, hemişe tans edýändigini, dokma stanoklarynyň hemişe tans edýändigini... şöhle saçýan çyralaryň... gürrüldiniň, gürrüldiniň bardygyny nädip bilýärler?
  Olar nädip bilsinler? Olar ol ýerde işlemeýärler. Aýaklaryň agyrýar. Bütin gije agyrdylar. Başyň agyrýar. Arkaň agyrýar. Ýene-de seniň wagtyň geldi. Töweregiňe seret. Her niçigem bolsa, bilýärsiň. Keýt, Meri, Greýs we Winni bar. Indi Winniniň hem wagty geldi. Onuň gözleriniň aşagyndaky garaňky ýerlere seret. Jim, Fred we Jo bar. Jo dargaýar - muny bilýärsiň. Onuň inçekesel keseli bar. Kiçijik bir hereketi görýärsiň - işçiniň eli onuň arkasyna, kellesine tarap hereket edýär, gözlerini bir pursat ýapýar. Bilýärsiň. Onuň nähili agyrýandygyny bilýärsiň, sebäbi ol saňa agyrýar.
  Käwagt dokma sehiniň stanoklary biri-birini gujaklajak bolýan ýaly bolýar. Olar birden janlanýarlar. Bir stanok başga bir stanoka tarap geň, birden bökýän ýaly bolýar. Molli Sibraýt bir gije ýolda oňa tarap böküp gelen ýaş dag ýigidi barada pikir etdi.
  Molli ýyllaryň dowamynda Birçfild fabrikasynyň dokma sehinde işledi, pikirleri öz pikirleri bilen çäklendi. Ol köp pikirlenmäge het edip bilmedi. Ol muny islemeýärdi. Esasy zat ünsüni dokma stanoklarynda saklamak we onuň hiç haçan üýtgemegine ýol bermezlikdi. Ol eje boldy we dokma stanoklary onuň çagalarydy.
  Ýöne ol eje däldi. Käwagt gijelerine onuň kellesinde geň zatlar bolýardy. Bedeninde geň zatlar bolýardy. Uzak wagtdan, aýlarça gijelerden, hatda ýyllarça gijelerden soň, onuň ünsi sagatba-sagat jemlenýärdi, bedeni maşynlaryň hereketleri bilen kem-kemden sinhronlaşýardy... Ol ýitip giden gijeler bardy. Molli Sibraýtyň ýok ýaly görünýän gijeler bardy. Onuň üçin hiç zat möhüm däldi. Ol hereketiň geň dünýäsindedi. Çyralar duman arasyndan ýalpyldap durdy. Reňkler onuň gözleriniň öňünde tans edýärdi. Gündiz ol uklamaga synanyşdy, ýöne dynç almady. Tans maşynlary onuň düýşünde galdy. Olar onuň ukusynda tans etmegini dowam etdirdiler.
  Eger siz aýal bolsaňyz we heniz ýaş bolsaňyz... Ýöne aýalyň näme isleýändigini, aýalyň nämedigini kim bilýär? Şeýle köp akylly sözler ýazyldy. Adamlar dürli zatlar aýdýarlar. Siz diri zadyň size tarap bökmegini isleýärsiňiz, dokma stanogynyň bökýän ýaly. Sizden daşarda size ýakynlaşýan anyk bir zady isleýärsiňiz. Siz muny isleýärsiňiz.
  Sen bilmeýärsiň. Sen bilýärsiň.
  Gyzgyn tomusda degirmende uzyn gijelerden soňky günler geň bolýar. Günler garaňky düşler ýaly. Uklap bilmeýärsiň. Uklap uklasaň, dynç alyp bilmeýärsiň. Degirmene işe gaýdyp gelen gijeler, geň, hakyky däl dünýäde geçirilen sagatlara öwrülýär. Günler hem, gijeler hem seniň üçin hakyky däl bolýar. "Şol gije ýolda bolan ýaş ýigit, maňa has ýumşak, has ýumşak ýakynlaşsady" diýip, käwagt pikir edýärdi. Ol onuň hakda pikir etmek islemeýärdi. Ol oňa ýumşak ýakynlaşmady. Ol ony gaty gorkuzypdy. Ol munuň üçin ondan ýigrenýärdi.
  OceanofPDF.com
  4
  
  RED OLIVER pikirlenmelidi. Ol pikirlenmelidigini pikir etdi. Ol pikirlenmek isledi - ol pikirlenmek isledi. Ýaşlykda bir görnüşli açlyk bar. "Men bularyň hemmesini düşünmek - bularyň hemmesini duýmak isleýärin" diýip, ýaşlyk öz-özüne aýdýar. Jorjiýanyň Langdon şäherindäki bir degirmende birnäçe aý işläninden soň... örän güýçli bolansoň... Red wagtal-wagtal goşgy ýazmaga synanyşdy... Langdondaky işçi iş taşlaýşyndan, şowsuz iş taşlaýşdan soň... ol bu işde gowy netije görkezmedi... ol pikir etdi... "Indi men işçileriň ýanynda bolaryn"... soň ahyrsoňy, kyn ýagdaý ýüze çykanda, ol ýazmady... tomsuň başynda Kanzasdaky Bredli fermasyna baryp görenden soň... Niliň çykyşy... soňra öýde, radikal kitaplary okap... ol "Täze Respublika" we "Millet" kitaplaryny aldy... soňra Nil oňa "Täze köpçülikleýinleri" iberdi... ol pikir etdi... "Indi pikirlenmäge synanyşmagyň wagty geldi... biz muny etmeli... biz synanyşmaly... biz ýaş amerikan erkekleri muny etmäge synanyşmaly. "köneler etmez".
  Ol pikir etdi: "Men batyrlyk görkezmäge başlamaly, hatda söweşmeli, hatda munuň üçin öldürilmäge-de taýýar bolmaly... näme üçin?"... ol ynamly däldi... "Şeýle-de bolsa," diýip pikir etdi... .
  "Men muny bilip alaryn."
  "Men muny bilip alaryn."
  "Indi men bu ýoly nähili bolsa-da dowam ederin. Eger bu kommunizm bolsa, onda bolýar. Kommunistler meni isleýärlermikä diýip pikir edýärin" diýip, ol pikir etdi.
  "Indi men batyr. Öňe!"
  Belki, ol batyrdy, belki-de batyr däldi.
  "Indi gorkýaryn. Durmuşda öwrenmeli zat köp." Synag meselesine gelende nähili boljakdygyny bilmeýärdi. "Bolýar, goýber," diýip pikir etdi. Onuň üçin näme ähmiýeti bar? Ol kitap okady, kollejde okady. Şekspir. Hamlet. "Dünýä dargady - ony düzetmek üçin doglan ýamanlygym." Ol güldi... "ha... Aý, dowzah... Meni bir gezek synag etdiler we men ýüz öwürdim... menden has akylly we gowy erkekler ýüz öwürdiler... ýöne sen näme etjek... ...professional top oýunçysy bolarsyň?"... Red şeýle bolup bilerdi; oňa kollejde okaýan wagty teklip bardy... kiçi ligalarda başlap, ýokary çykyp bilerdi... Nýu-Ýorka gidip, obligasiýa satyjysy bolup bilerdi... kollejdäki beýleki çagalar hem şeýle etdiler.
  "Langdon degirmeninde gal. Degirmendäki işçilere dönük bol". Ol Langdon degirmeninde işçileriň käbiri bilen tanyşdy, olara ýakyn duýdy. Haýsydyr bir geň bir ýol bilen, hatda käbirlerini söýýärdi. Adamlar, gezip ýören döwründe gabat gelen täze aýal ýaly... gezip ýörenler onuň howpsuzlyk duýgusyndan, Jorjiýanyň Langdon şäherinde, şol ýerde iş taşlaýş wagtynda başyna gelen zatlar üçin utançdan başlady... täze aýaly tapyp, özüne kommunist diýip ýalan sözledi, özünden batyrgaý we inçe bir zatdygyny ýaňzytdy... ol kommunistlere şeýle garap başlady... belki, ol olara romantiki we sentimental garaýardy... Langdon degirmeninde şol aýal, Molli Sibraýt ýaly adamlar bardy.
  "Degirmende başlyklar bilen tanyş. Utul. Ulal. Baý bol, belki bir gün. Semiz bol, garra, baý bol we öwün."
  Şol tomusda we ondan öňki tomusda Jorjiýanyň Langdon şäherindäki degirmende geçirilen birnäçe aý hem Rediň göwnüne degdi. Ol köp amerikanlylaryň duýmaýan we belki-de hiç haçan duýmajak zadyny duýdy. "Durmuş geň hadysalara dolydy. Dogum hadysasy boldy. Muny kim düşündirip biler?"
  Haýsy çaga haçan, nirede we nähili doguljakdygyny aýdyp biler?
  "Çaga baý maşgalada ýa-da orta synp maşgalasynda - aşaky orta synpda, ýokary orta synpda dogulýarmy?... Amerikan şäheriniň üstündäki depede uly ak öýde, ýa-da şäher jaýynda, ýa-da kömür känleriniň şäherinde... millioneriň ogly ýa-da gyzy... Jorjiýadaky ogrynyň ogly ýa-da gyzy, ogrynyň ogly, hatda ganhoryň ogly... çagalar türmelerde dogulýarmy?... Siz kanuny ýa-da bikanunmy?"
  Adamlar hemişe gürleşýärler. Olar: "Şeýle-beýle adamlar gowy" diýýärler. Olar onuň halkynyň baý ýa-da abadandygyny göz öňünde tutýarlar.
  "Ol nähili tötänlik bilen şeýle doguldy?"
  Adamlar hemişe başgalary ýazgarýarlar. Gürrüň, gürrüň, gürrüň bardy. Baýlaryň ýa-da baýlaryň çagalary... Red olaryň köpüsini kollejde görüpdi... olar uzak ömürlerinde açlyk we näbellilik, ýyllarboýy ýadawlyk, süňklere siňip gidýän ejizlik, az iýmit, arzan, ýaramaz eşikler barada hiç zat bilmeýärdiler. Näme üçin?
  Eger işçiniň ejesi ýa-da çagasy syrkawlasa, lukman meselesi ýüze çykýardy... Krasnyý muny bilýärdi... onuň kakasy lukmandy... lukmanlar hem pul üçin işleýärdiler... käwagt işçileriň çagalary çybyn ýaly ölýärdi. Näme üçin?
  "Her niçik bolsa-da, bu beýleki işçiler üçin has köp iş orunlaryny döredýär."
  "Munuň nähili tapawudy bar? Boýnunlary hemişe urlup-ýapylýan, boýnuny hemişe urlup-ýapylan işçiler adamzat taryhynyň dowamynda gowy adamlarmy?"
  Bularyň hemmesi Red Oliwer üçin geň we syrly görünýärdi. Işçiler bilen biraz wagt geçirenden, olar bilen birnäçe wagt bile işländen soň, ol olaryň gowydygyny pikir etdi. Ol bu barada pikirlenmegi bes edip bilmedi. Onuň öz ejesi bardy - ol hem işçidi - we ol geň dindar bolup başlady. Onuň dogduk şäheri Langdondaky baý adamlar oňa pes baha berýärdiler. Ol muňa düşündi. Ol hemişe ýalňyz, hemişe dymýardy, hemişe işleýärdi ýa-da doga edýärdi. Onuň oňa ýakynlaşmak synanyşyklary başa barmady. Ol muny bilýärdi. Durmuşynda krizis dörände, ol ondan we dogduk şäherinden gaçdy. Ol bu barada onuň bilen gürleşmedi. Ol muny edip bilmedi. Ol gaty utanjaň we dymýardy, we ol ony utanjaň we dymjaň edýärdi. Şeýle-de bolsa, ol onuň süýjidigini bilýärdi, ýöne içiniň düýbünde ol örän süýjidi.
  "Aý, waý, bu hakykat. Hemişe götüne degilýänler iň gowy adamlar. Näme üçin şeýle bolýandygyny bilmek isleýärin."
  OceanofPDF.com
  5
  
  Molli Sibraýtyň Birçfild degirmeninde gijelerine işleýän tomusy barada... ol ýaňy ýigrimi ýaşyny doldurypdy... bu onuň üçin geň bir tomusdy... Şol tomusda ol bir wakany başdan geçirdi. Näme üçindir, şol tomusda onuň bedenindäki we aňyndaky ähli zat uzaga çeken we haýal ýalydy. Onuň içinde bir ýadawlyk bardy, ony ele alyp bilmedi.
  Agyrly günler onuň üçin has agyrdy. Olar oňa has-da agyrtdy.
  Şol tomusda degirmendäki enjamlar oňa barha janlanýan ýaly boldy. Käbir günlerde, ol uklamaga synanyşýan wagty, geň, fantastik düýşler onuň oýa wagtyna aralaşýardy.
  Ony gorkuzýan geň islegler bardy. Käwagt ol özüni dokma stanoklarynyň birine taşlamak isleýärdi. Elini ýa-da goluny dokma stanoklarynyň birine sokmak isleýärdi... öz bedeniniň gany tikýän matasyna dokalandy. Bu ajaýyp pikir, höwesdi. Ol muny bilýärdi. Ol otagda özi bilen işleýän beýleki aýallardan we gyzlardan: "Siz hiç haçan şeýle-şeýle duýduňyzmy?" diýip soramak isleýärdi. Ol soramady. Bu onuň köp gürleşmek usuly däldi.
  "Aýallar we gyzlar örän köp," diýip pikir etdi ol. "Kaş erkekler has köp bolsady." Oňa otag berlen öýde iki garry aýal we üç ýaş aýal ýaşaýardy, hemmesi tegirmon işçileri. Olaryň hemmesi gün boýy işleýärdi, gündiz bolsa ol öýde ýeke galýardy. Öýde bir wagtlar bir erkek ýaşaýardy... garry aýallaryň biri durmuşa çykypdy, ýöne ol öldi. Käwagt ol pikir edýärdi... tegirmondaky erkekler aýallardan has aňsat ölýärmikä? Bu ýerde bir wagtlar erkekleri bolan ýalňyz işçiler ýaly köp garry aýallar bar eken. Ol öz erkek adamyny isleýärmikä? Ol bilmeýärdi.
  Soňra ejesi syrkawlady. Şol tomus günleri yssy we gurakdy. Bütin tomusda ejesi lukmana gitmeli boldy. Her gije degirmende ol öýdäki syrkaw ejesini pikir edýärdi. Bütin tomusda ejesi lukmana gitmeli boldy. Lukmanlar pul tölemelidi.
  Molli degirmenden gitmek isleýärdi. Ol gidip bilmegini isleýärdi. Ol gidip bilmejekdigini bilýärdi. Ol gitmek isleýärdi. Ol Red Oliweriň durmuşy krizisde bolanda eden ýaly, nätanyş ýerlerde aýlanyp bilmegini isleýärdi. Ol özi bolmak islemeýärdi. Men bedenimden çykyp bilsem, diýip pikir etdi. Ol has owadan bolmagyny isleýärdi. Ol gyzlaryň hekaýalaryny eşidipdi... olar maşgalalaryny we işlerini taşlap... erkekleriň arasynda dünýä çykyp... özlerini erkeklere satdylar. Maňa parh ýok. Men hem şeýle ederdim, mümkinçiligim bolsa, diýip pikir etdi ol käwagt. Ol ýeterlik derejede owadan däldi. Ol käwagt öz otagyndaky aýnada özüne seredip, geň galýardy... degirmen obasyndaky degirmen öýünde kireýine alan otagy... ol gaty ýadaw görünýärdi...
  "Munuň manysy näme?" diýip, ol öz-özüne gaýtalaýardy. Ol işinden çykyp bilmeýärdi. Durmuş onuň üçin hiç haçan açylmazdy. "Bu ýerde işlemegi hiç haçan bes etmerin diýip pikir edýärdim" diýip, ol pikir etdi. Ol hemişe ýadaw we ýadaw duýýardy.
  Gijeler ol geň düýşler görýärdi. Ol dokma stanoklary barada düýş görýärdi.
  Dokma stanoklary janlandy. Olar onuň üstüne bökdüler. Olar "Ine, sen. Biz seni isleýäris" diýýän ýalydy.
  Şol tomusda hemme zat oňa geň we ýatdy. Ol öz otagyndaky kiçijik aýnadan özüne seretdi, irden işden öýe gelende-de, günortan bolsa degirmene gitmezden öň özüne agşamlyk naharyny taýýarlamak üçin düşeginden turanda-da. Günler yssydy. Öý yssydy. Ol öz otagynda durup özüne seretdi. Ol bütin tomusda şeýle ýadawdy welin, işläp bilmejekdigini pikir edýärdi, ýöne geň zat, käwagt... bu ony geň galdyrýardy... ol muňa ynanmaýardy... käwagt adaty görünýärdi. Ol hatda owadandy. Ol bütin tomusda owadandy, ýöne ol muny anyk bilmeýärdi, ynamly bolup bilmeýärdi. Wagtal-wagtal ol: "Men owadan" diýip pikir edýärdi. Bu pikir oňa kiçijik bir bagt berdi, ýöne köp wagt ol muny anyk duýmady. Ol muny belli bir derejede duýdy, belli bir derejede bilýärdi. Bu oňa täze bir bagt berdi.
  Bilýän adamlar bardy. Şol tomusda ony gören her bir erkek bilýän bolmagy mümkin. Belki, her bir aýalyň durmuşynda şeýle bir döwür bar - öz ajaýyp gözelligi. Tokaýdaky her bir ot, her bir gyrymsy agaç, her bir agajyň güllemek wagty bar. Erkekler, beýleki aýallardan has gowy, Molly muny düşündirdiler. Birçfild tegirmeniniň dokma otagynda onuň bilen bile işleýän erkekler... ol ýerde birnäçe erkek bardy... dokmaçylar... süpürijiler... otagdan geçýän erkekler oňa seredip durdular.
  Onuň özünde bir zat bar eken, ol olary bakmaga mejbur edýärdi. Onuň wagty gelipdi. Agyrly. Ol muny asla bilmeýärkä bilýärdi, erkekler bolsa muny asla bilmeýärkä bilýärdiler.
  Ol olaryň bilýändigini bilýärdi. Bu ony özüne çekijidi. Bu ony gorkuzdy.
  Onuň otagynda bir erkek bardy, ýaş hojaýyn, öýlenen, ýöne syrkaw aýaly bar. Ol aýalyň ýanynda ýöremegini dowam etdirdi. Ol gürleşmek üçin saklandy. "Salam" diýdi. Ol ýakynlaşyp, saklandy. Ol utandy. Käwagt hatda öz bedenine degýärdi. Ol muny köp etmeýärdi. Bu hemişe tötänleýin bolýan ýalydy. Ol şol ýerde durdy. Soňra ol aýalyň ýanyndan geçdi. Onuň bedeni aýalyň bedenine degdi.
  Ol oňa: "Etme. Indi ýumşak bol. Ýok. Has ýumşak bol" diýýän ýalydy. Ol ýumşakdy.
  Käwagt ol bu sözleri oglunyň ýok wagtynda, başga hiç kim ýok wagty aýdardy. "Men biraz deli bolýan bolmaly" diýip pikir etdi. Ol özi ýaly başga bir adam bilen däl-de, öz dokma enjamlarynyň biri bilen gürleşýändigini anyklady.
  Dokma stanoklarynyň birinde sapak üzüldi we ol ony düzedip, gaýtadan daňmaga ylgady. Dokma stanoky sessiz durdy. Sessizdi. Ol onuň üstüne bökmek isleýän ýalydy.
  "Ýumşak bol" diýip, ol oňa pyşyrdady. Käwagt ol bu sözleri sesli aýdýardy. Otag hemişe ses bilen doludy. Hiç kim eşidip bilmeýärdi.
  Bu absurddy. Bu ahmakdy. Polad we demirden ýasalan dokma stanogy nädip ýumşak bolup biler? Dokma stanogy bolup bilmezdi. Bu ynsan häsiýetidi. "Käwagt, belki... hatda maşynlar hem... absurd bolýar. Özüňi ele al... Kaşki men bu ýerden birneme gidip bilsem."
  Ol kakasynyň fermasyndaky çagalygyny ýadyna saldy. Çagalygyndan sahnalar ýadyna düşdi. Tebigat käte ýumşak bolup bilýärdi. Ýumşak günler, ýumşak gijeler bardy. Ol bularyň hemmesini pikir edýärdimi? Bularyň hemmesi pikirler däl-de, duýgulardy.
  Belki, onuň otagyndaky ýaş brigadir muny etmek islemedikdir. Ol ybadathananyň adamydy. Ol muny etmezlige synanyşdy. Fabrikanyň dokma otagynyň burçunda kiçijik ammar bardy. Olar ol ýerde goşmaça enjamlar saklaýardylar. "Şol ýere git" diýdi ol bir agşam oňa. Ol gepleýän wagty sesi gyrykdy. Gözleri onuň gözlerine seredýärdi. Gözleri ýaralanan haýwanyň gözlerine meňzeýärdi. "Biraz dynç al" diýdi ol. Ol muny käwagt, ol gaty ýadaw däl wagty aýdýardy. "Meniň başym aýlanýar" diýip pikir etdi ol. Şeýle zatlar käwagt zawodlarda, awtoulag zawodlarynda, häzirki zaman işçileriniň çalt, uçýan, döwrebap enjamlarda işleýän ýerlerinde bolýardy. Fabrika işçisi duýdansyz, duýdansyz, haýal edýärdi. Ol gygyryp başlaýardy. Bu aýallara garanyňda erkeklerde has köp bolýardy. Işçi şeýle hereket edende, ol howplydy. Ol birini gural bilen urup, birini öldürip bilýärdi. Ol enjamlary ýok edip başlap bilýärdi. Käbir zawodlarda we fabriklerde şeýle işleri çözmek üçin ýörite adamlar, polisiýa güýçlerine kasam kabul eden uly ýigitler bellenendi. Bu uruşda snarýad şoku ýalydy. Güýçli adam işçini ýykyp taşlardy; ony degirmenden çykarmalydy.
  Ilki başda, brigadir otagda Molli bilen şeýle süýji, şeýle mähirli gürleşende... Molli oňa aýdyşy ýaly kiçijik otaga dynç almaga gitmeýärdi, ýöne käwagt, soňra, ol gidýärdi. Ol ýerde toplar, sapaklar we mata üýşüp durdy. Zaýalanan mata bölekleri bardy. Ol zatlaryň üýşüp duran ýerinde ýatyp, gözlerini ýumýardy.
  Bu örän geňdi. Ol şol ýerde dynç alyp bilýärdi, hatda şol tomusda, öýünde, öz otagynda dynç alyp ýa-da uklap bilmeýän wagty, käte biraz uklap bilýärdi. Bu geňdi - uçýan maşynlara şeýle ýakyn. Olaryň golaýynda bolmak has gowy ýalydy. Ol onuň ýerine dokma stanogyna başga bir işçi, goşmaça bir aýal goýdy we ol şol ýere girdi. Degirmeniň ussasy muny bilmeýärdi.
  Otagdaky beýleki gyzlar bilýärdi. Olar bilmeýärdiler. Belki, olar çak edendirler, ýöne bilmeýän ýaly bolup görünýärler. Olar örän hormatlydylar. Olar hiç zat aýtmadylar.
  Ol onuň yzyndan ol ýere gitmedi. Ony daşaryk iberende... şol tomusda bu on iki gezek boldy... ol uly dokma otagynda galdy ýa-da fabrikiň başga bir ýerine gitdi we Molli hemişe soňundan, ahyrsoňy bolan wakadan soň pikir edýärdi: Molli ony öz otagyna iberenden soň, özi bilen göreşip, bir ýere gidipdir. Ol muny bilýärdi. Ol onuň özi bilen göreşýändigini bilýärdi. Ol ony halaýardy. Ol meniň görnüşimde, diýip pikir etdi. Ol ony hiç haçan günäkärlemedi.
  Ol isledi, islemedi. Ahyrsoňy ol girdi. Kiçijik ammara dokma otagynyň gapysyndan ýa-da ýokardaky otagyň dar basgançaklaryndan girip bolýardy we bir gün ýarym garaňkylykda, dokma otagynyň gapysy ýarym açyk bolanda, beýleki ähli dokmaçylar ýarym garaňkylykda şol ýerde durdular. Iş... şeýle ýakyn... dokma otagynda tans şeýle ýakyn görünýärdi... ol dymdy... ol dokma stanoklarynyň biri bolup bilerdi... bökýän sapak... berk, inçe mata dokaýan... ...inçe mata dokaýan... Molli geň bir ýadawlyk duýdy. Ol hiç zada garşy göreşip bilmeýärdi. Ol hakykatdanam göreşmek islemeýärdi. Ol göwrelidi.
  Biperwaý we şol bir wagtyň özünde örän aladaçyl.
  Ol hem şeýle. "Ol gowy" diýip, ol pikir etdi.
  Eger ejesi bilse. Ol hiç haçan bilmändi. Molli muňa minnetdardy.
  Ol ony ýitirmegi başardy. Hiç kim bilmeýärdi. Ol dynç günleri öýüne gaýdyp gelende, ejesi düşekde ýatyrdy. Ol ähli zady synap gördü. Ol öýüň üstündäki tokaýlyga ýeke özi çykdy, ol ýerde hiç kim ony görüp bilmeýärdi we mümkin boldugyça çalt ýokary-aşak ylgaýardy. Ol soňra Gyzyl Oliweri gören şol bir tokaý ýolundady. Ol degirmendäki dokma stanoklary ýaly böküp-böküp durdy. Ol bir zat eşitdi. Ol köp mukdarda hinin içdi.
  Ol aýalyny ýitirende bir hepde syrkawlap ýatdy, ýöne lukmany ýokdy. Ol ejesi bilen bir düşekde ýatyrdy, ýöne lukmanyň gelýändigini bilende, düşekden turup, tokaýda gizlendi. "Ol diňe aýlygyny alar" diýip, ejesine aýtdy. "Maňa ol gerek däl" diýdi. Soňra ol sagaldy we bu hiç haçan gaýtalanmady. Şol güýzde brigadiriň aýaly aradan çykdy, ol bolsa gidip, başga bir şäherde, başga bir fabrikada başga bir işe girdi. Ol utanýardy. Bu wakadan soň, oňa ýüzlenmekden utanýardy. Käwagt ol onuň ýene-de öýlenjekdigini pikir edýärdi. Ol gowy adamdy diýip pikir edýärdi. Ol dokma sehiniň işçilerine köp brigadirler ýaly hiç haçan gödek we zalym bolmady we ol akylly alek däldi. Ol seniň bilen hiç haçan geý däldi. Ol ýene-de öýlenermi? Ol onuň şeýle ýagdaýda nämeleri başdan geçirmelidigini hiç haçan bilmeýärdi. Ol oňa hiç haçan şeýledigini aýtmady. Ol onuň täze ýerinde oňa täze aýal tapyp biljekdigini we täze aýalynyň nähili boljakdygyny pikir etmän durup bilmedi.
  OceanofPDF.com
  6
  
  Kakasynyň öýüniň üstündäki tokaýda ýaş Red Oliweri tapan MOLLI SIABRAÝT, onuň Birçfilddäki iş taşlama döwründe işçilere kömek etjek ýaş kommunistdigini çaklady. Ol kakasynyň we ejesiniň onuň ýa-da onuň fermadaky gatnaşygy barada bilmegini islemeýärdi. Ol iş taşlama lagerinde öwredilen täze taglymatlary olara düşündirmäge synanyşmady. Ol düşündirip bilmedi. Ol olary özi hem düşünip bilmedi. Ol iş taşlamaçylara goşulan we indi olara ýolbaşçylyk edýän erkeklere we aýallara haýran galýardy, ýöne olaryň ne sözlerini, ne-de pikirlerini düşünip bilmedi.
  Birinjiden, olar hemişe onuň öň hiç haçan eşitmedik geň sözleri ulanýardylar: proletariat, buržuaziý. "Ýok edilmeli" bir zat ýa-da başga zat bardy. Çepe ýa-da saga gidýärdiňiz. Bu geň dildi - uly, kyn sözler. Ol duýgusal taýdan oýanýardy. Onuň içinde düşnüksiz umytlar janlanýardy. Birçfildde aýlyklar we sagatlar üçin başlanan iş taşlaýyş birden başga bir zada öwrüldi. Täze dünýä döretmek, onuň ýaly adamlaryň degirmenleriň kölegesinden çykmagy barada gürrüň edilýärdi. Işçileriň möhüm rol oýnajak täze dünýä döräpdi. Başgalar üçin iýmit ösdürip ýetişdirýänler, adamlaryň geýmegi üçin mata tikýänler, adamlaryň ýaşamagy üçin jaýlar gurýanlar - bu adamlar birden peýda bolup, öňe gadam basmalydylar. Geljek olaryň elinde bolmalydy. Bularyň hemmesi Molli üçin düşnüksizdi, ýöne Birçfild düşelgesinde onuň bilen gürleşen kommunistleriň onuň kellesine goýan pikirleri, belki-de, elýetmez bolsa-da, özüne çekijidi. Olar sizi uly, hakyky we güýçli duýmaga mejbur edýärdi. Bu pikirlerde belli bir asyllylyk bardy, ýöne olary ene-ataňyza düşündirip bolmaýardy. Molli gepçi adam däldi.
  Soňra işçileriň arasynda hem çaşgynlyk döräpdi. Käwagt, kommunist liderleri ýok wagty, olar öz aralarynda gürleşýärdiler: "Bu bolup bilmez. Bu bolup bilmez. Sizmi? Bizmi?" Bu gülkünçdi. Gorky artdy. Näbellilik artdy. Şeýle-de bolsa, gorky we näbellilik işçileri birleşdirýän ýalydy. Olar özlerini başga halklaryň giň materigi bolan Amerikadan aýry kiçijik bir ada ýaly duýýardylar.
  "Bu erkekleriň we bu aýalyň gürrüň berýän dünýäsi ýaly dünýä bolup bilermi?" Molli Sibraýt muňa ynanmady, ýöne şol bir wagtyň özünde oňa bir zat boldy. Käwagt ol öz durmuşyna we beýleki işçileriň durmuşyna täze wadalar getiren erkekler we aýallar üçin öljek ýaly duýýardy. Ol pikirlenmäge synanyşdy. Ol özi bilen göreşýän Gyzyl Oliwer ýalydy. Erkekler bilen Birçfilde gelen kommunist aýal kiçi we gara saçlydy. Ol işçilerden öň turup, gürleşip bilýärdi. Molli oňa haýran galýardy we göriplik edýärdi. Ol şeýle tapawutly bolmagy arzuw edýärdi... "Eger bilimim bolsa we şeýle utanjaň bolmasam, synanyşyp görerdim" diýip, käwagt pikir edýärdi. Birçfild iş taşlamagy, onuň gatnaşan ilkinji iş taşlamagy, oňa düşünip bilmeýän we başgalara düşündirip bilmeýän köp täze we geň duýgulary getirdi. Lagerdäki çykyş edýänleri diňläp, ol käwagt birden uly we güýçli duýýardy. Ol geň sözler bilen dolu täze aýdymlary aýtmaga goşuldy. Ol kommunist liderlerine ynanýardy. "Olar ýaş we batyrgaýdy, batyrgaýdy" diýip, ol pikir etdi. Käwagt ol olaryň batyrgaýlygynyň aşa köpdigini pikir edýärdi. Bütin Birçfild şäheri olara garşy howp-hatardan doludy. Iş taşlaýanlar köçelerden aýdym aýdyp ýörkä, käwagt şeýle edýärdiler, tomaşa edýän märeke olara nälet okaýardy. Pyşyrdaýan sesler, näletler, howp-hatar gykylyklary eşidilýärdi. "Gyzlaryň ogullary, sizi tutarys". Birçfild gazeti birinji sahypasynda "Kommunizm" atly Amerikanyň baýdagyna bürenen ýylanyň suratlandyrylan multfilmini çap etdi. Oglanlar gelip, iş taşlaýanlaryň düşelgesi barada gazetiň nusgalaryny zyňdylar.
  "Maňa parh ýok. Olar ýalan sözleýärler."
  Ol howada ýigrenç duýdy. Bu onuň liderlerinden gorkmagyna sebäp boldy. Bu ony titretdi. Kanun şeýle adamy gözleýärdi diýip, ol häzir pikir etdi, sebäbi ol tokaýda Gyzyl Oliwer bilen tötänleýin duşuşanda. Ol ony goramak, howpsuz saklamak isleýärdi, ýöne şol bir wagtyň özünde kakasy bilen ejesiniň bilmegini islemeýärdi. Olaryň kynçylyga düşmegini islemeýärdi, ýöne özi üçin bolsa, ol muňa üns bermeýändigini duýýardy. Kanun bir agşam aşakdaky öýe geldi we indi, gödek soraglar berenden soň - kanun garyplara hemişe gödekdi, ol muny bilýärdi - kanun dag ýolundan çykyp gitdi, ýöne islendik pursatda kanun gaýdyp gelip, ýene-de sorag berip başlap bilerdi. Kanun hatda onuň özüniň Birçfild hüjümçileriniň biri bolandygyny hem bilip bilerdi. Kanun hüjümçilerden ýigrenýärdi. Birçfildde eýýäm birnäçe ýarym bidüzgünçilikler bolupdy: bir tarapda erkekler we aýallar, daşardan öz ýerlerini almak üçin gelen strikebreakerler, beýleki tarapda bolsa şäher ilaty we zawod eýeleri. Kanun hemişe hüjümçilere garşydy. Hemişe şeýle bolardy. Kanun iş taşlaýanlaryň biri bilen baglanyşykly islendik adama zyýan ýetirmek mümkinçiligini makullaýardy. Ol şeýle pikir edýärdi. Ol muňa ynanýardy. Ol ene-atasynyň Red Oliweriň bardygyny bilmegini islemeýärdi. Olaryň agyr durmuşy has-da kynlaşyp bilerdi.
  Olary ýalan sözlemegiň manysy ýok diýip pikir etdi. Onuň halky gowy adamlardy. Olar ybadathana degişlidi. Olar hiç haçan gowy ýalançy bolup bilmezler. Ol olaryň şeýle bolmagyny islemeýärdi. Ol Gyzyl Oliwere garaňky düşýänçä tokaýda galmagyny aýtdy. Ol tokaýda, ýarym garaňkylykda, agaçlaryň arasyndan seredip, onuň bilen gürleşende, aşakdaky jaýy görüp bilýärdiler. Agaçlaryň arasynda boşluk bardy we ol barmagyny görkezdi. Molliniň ejesi öýüň aşhanasyndaky çyrany ýakdy. Ol agşamlyk naharyny iýerdi. "Bu ýerde gal" diýip, ol ýuwaşlyk bilen aýtdy, aýdanda gyzardy. Nätanyş adam bilen şeýle gürleşmek, oňa alada etmek, ony goramak geň duýulýardy. Iş taşlamagyň kommunist liderlerine bolan söýgüsiniň we haýranlygynyň bir bölegini Gyzyllara hem duýýardy. Ol olara meňzeýärdi - elbetde, bilimli adam. Iş taşlamagyň lagerindäki kiçijik, gara saçly kommunist aýal ýaly erkekler we aýallar iş taşlaýanlara, iş taşlaýan garyp işçilere kömek etmek üçin pida bererdiler. Ol eýýäm bu adamlaryň nähilidir bir ýagdaýda özüniň hemişe gowy hasaplaýan erkeklerinden has gowy, asylly we batyrgaýdygyny duýýardy. Ol hemişe wagyzçylaryň dünýäde iň gowy adamlar bolmalydygyny pikir edýärdi, ýöne bu hem geňdi. Birçfilddäki wagyzçylar iş taşlaýanlara garşydylar. Olar iş taşlaýanlaryň tapan täze liderlerine garşy gygyrýardylar. Bir gün lagerdäki kommunist aýal beýleki aýallar bilen gürleşýärdi. Ol wagyzçylaryň hemişe gürrüň berýän Mesihiň garyplary we pespälleri nähili goldaýandygyny olara görkezdi. Ol kynçylyk çekýän adamlary, işçiler ýaly ezilen adamlary goldaýardy. Kommunist aýal wagyzçynyň hereketiniň diňe işçilere däl, eýsem öz Mesihine-de dönüklikdigini aýtdy we Molli onuň näme diýjek bolýandygyny we näme hakda gürleýändigini düşünip başlady. Bularyň hemmesi syrdy we ony geň galdyrýan başga zatlar hem bardy. Işçileriň biri, Birçfilddäki iş taşlaýanlaryň biri, garry aýal, ybadathananyň aýaly, gowy aýal, Molli pikir etdi, kommunist liderleriniň birine sowgat bermek isledi. Ol öz söýgüsini bildirmek isledi. Ol bu adamyň batyrdygyny pikir etdi. Iş taşlaýanlaryň hatyrasyna ol şäheriň we şäher polisiýasynyň garşysyna çykdy we polisiýa iş taşlaýan işçileri islemeýärdi. Olar diňe hemişe pesgöwünli, hemişe boýun egýän işçileri halaýardylar. Garry aýal pikirlendi we pikirlendi, haýran galýan adamy üçin bir zat etmek isledi. Bu waka Molliniň göz öňüne getirmeginden has gülkünç, has pajygaly gülkünç bolup çykdy. Kommunist liderleriniň biri iş taşlaýanlaryň öňünde durup, olar bilen gürleşýärdi we garry aýal oňa ýakynlaşdy. Ol köpçüligiň arasyndan geçdi. Ol oňa sowgat hökmünde Injilini getirdi. Bu onuň söýýän we söýgisini sowgat bilen bildirmek isleýän adamyna berip biljek ýeke-täk zadydy.
  Başgaça pikirler döredi. Şol agşam Molli gyzyljagazy tokaý ýolunyň ugrunda, ýarym lawr agaçlary bilen örtülen ýolda taşlap, sygyry öýüne äkitdi. Dag öýüniň gapdalynda sygyry süýt üçin äkitmeli kiçi agaç ambar bardy. Öý hem, ambar hem gyzyljanyň öň geçen ýolunyň ugrunda ýerleşýärdi. Sygyryň ýaş gölesi bardy, ol ambaryň golaýyndaky gabawly agylda saklanýardy.
  Gyzyl saçly Oliwer Molliniň gözleriniň owadandygyny pikir edýärdi. Şol agşam Molliniň ýokarky gatda gürleşip, oňa görkezmeler berende, ol başga bir aýal, Etel Long hakda pikir etdi. Belki, ikisi hem uzyn we inçe bolany üçindir. Etel Longyň gözlerinde hemişe bir hilegärlik bardy. Olar ýylydy, soňra bolsa birden geň bir derejede sowady. Täze aýal Etel Long ýalydy, ýöne şol bir wagtyň özünde ondan tapawutlydy.
  "Aýallar. Aýallar," Red biraz ýigrenç bilen pikir etdi. Ol aýallardan daşda bolmak isledi. Ol aýallar barada pikir etmek islemedi. Tokaýdaky aýal oňa tokaýda duran ýerinde galmagyny aýtdy. "Men saňa birazdan agşamlyk naharyny getirerin," diýip, oňa ýuwaşlyk bilen we utanjaňlyk bilen aýtdy. "Onda seni Birçfilde alyp giderin. Garaňky düşende ol ýere bararyn. Men hüjümçileriň biri. Men seni howpsuz alyp bararyn."
  Bir sygyryň ambaryň golaýyndaky garylan agylda ýaş gölesi bar eken. Ol tokaý ýolunyň ugrunda ylgaýardy. Ol batly aglamaga başlady. Molli ony garylan deşikden goýberende, ol gygyryp göle tarap ylgaýardy we göle hem tolgunýardy. Ol hem gygyrmaga başlady. Ol garylanyň bir tarapyndan ýokary-aşak ylgaýardy, sygyr beýleki tarapyndan ýokary-aşak ylgaýardy we aýal sygyryň gölesine ýetmegine rugsat bermek üçin ylgaýardy. Sygyr bermek isledi we göle açlykdan aglamaga başlady. Olaryň ikisi hem olary bölýän garylany ýykmak isledi we aýal sygyryň gölesine ýetmegine rugsat berdi we tomaşa etmäge başlady. Gyzyl Oliwer bularyň hemmesini gördi, sebäbi ol aýalyň tokaýda galmak baradaky görkezmelerine gulak asman, ony üns bilen synlady. Ine, boldy. Ol aýal oňa mähirli gözleri bilen seredýärdi, ol bolsa onuň golaýynda bolmak isleýärdi. Ol köp amerikan erkekleri ýalydy. Onda bir gün nähilidir bir ýolda özüni özünden halas etjek aýal tapyp biljekdigine umyt, ýarym ynam bardy.
  Gyzyl Oliwer aýalyň we ýarym deli sygyryň yzyndan depäniň aşagyndan aşak düşüp, tokaýyň içinden ferma tarap gitdi. Ol sygyry we onuň gölesini agylyň içine goýberdi. Ol aýala ýakynlaşmak, hemme zady görmek, onuň golaýynda bolmak isledi.
  "Ol aýal. Garaş. Näme? Ol meni söýýän bolmagy mümkin. Meniň başymdan geçen zatlar şu bolsa gerek. Ahyrsoňy, meniň erkekligimi hakyky etmek üçin maňa diňe bir aýalyň söýgüsi gerek bolup biler."
  "Söýgide ýaşaň - aýalda. Oňa giriň we dynç alyp çykyň. Çagalary terbiýeläň. Öý guruň.
  "Indi görýärsiň. Ine, şu. Indi seniň ýaşamaga bir zadyň bar. Indi sen aldap, hile gurup, ylalaşyk gazanyp we dünýäde öňe çykyp bilersiň. Görýärsiňmi, sen muny diňe özüň üçin däl. Sen muny başgalar üçin edýärsiň. Sen gowy."
  Ambaryň gyrasyndan kiçijik derýa akyp, onuň ugrunda gyrymsy agaçlar ösüpdi. Gyzyl derýanyň yzyndan gidip, garaňky görünýän daşlaryň üstüne basýardy. Gyrymsy agaçlaryň aşagynda garaňkylyk bardy. Käwagt ol suwa girdi. Aýaklary suwlanýardy. Ol muňa garşy däldi.
  Ol gölesine tarap howlukýan sygyry gördü we şeýle bir ýakynlaşdy welin, şol ýerde duran bir aýalyň gölesiniň emmegine syn edip durandygyny görüp bildi. Şol sahna, asuda ambar, şol ýerde duran aýal gölesiniň sygyry emmegine syn edip durdy - toprak, topragyň, suwuň we gyrymsy agaçlaryň ysy... indi Gyzyl reňkiň golaýynda güýz reňkleri bilen ýalpyldap dur... durmuşda adamy herekete getirýän impulslar, bir adam gelip-gidip dur... mysal üçin, başgalardan üzňe, belki başgalar hakda pikir etmezden ýönekeý daýhan bolmak gowy bolardy... hemişe garyp bolsaň-da... garyplygyň näme ähmiýeti bar?... Etel Long... ondan isleýän, ýöne almaýan zady.
  ... Eý, umytly, arzuwçyl adam.
  .. Men hemişe bir ýerde altyn açaryň bardygyny pikir edýärin... "Kimdir birinde bar... maňa ber..."
  Ol göleniň ýeterlik iýendigini pikir edip, sygyry agyldan çykaryp, ambara sürdi. Sygyr indi asuda we razydy. Ol sygyry iýmitlendirip, öýe girdi.
  Gyzyl saçly gyz ýakynlaşmak isledi. Onuň kellesinde eýýäm düşnüksiz pikirler döräpdi. "Eger bu aýal... belki... erkek nädip şeýle diýip biler? Nätanyş aýal, Molli, belki-de, şol aýaldyr."
  Söýgi tapmak hem ýaşlygyň bir bölegidir. Käbir aýal, güýçli aýal, birden mende bir zady görer... meniň özümiň heniz görüp we duýup bilmeýän gizlin erkekligim. Ol birden meniň ýanyma geler. Gujaklarymy açyň.
  "Şeýle bir zat maňa batyrgaýlyk berip biler." Ol eýýäm onuň aýratyn bir zatdygyny pikir edýärdi. Ol onuň seresapsyz, batyrgaý ýaş kommunistdigini pikir edýärdi. Aýdaly, onuň kömegi bilen ol birden bir zada öwrüldi. Şeýle adama bolan söýgi onuň gerek bolan zady, ajaýyp bir zat bolup biler. Ol sygyry taşlap, bir pursatlyk öýe girdi, ol bolsa gyrymsy agaçlaryň arasyndan çykyp, ýumşak garaňkylygyň içinden ambara ylgady. Ol çalt töweregine göz aýlady. Sygyryň üstünde ot bilen doldurylan kiçijik bir çatma bardy we aşak seredip biljek bir deşik bardy. Ol şol ýerde asuda galyp, onuň sygyry sagýandygyny görüp bilerdi. Howlyda açylýan başga bir deşik bardy. Öý uzakda däldi, ýigrimi ýarddan uzak däldi.
  Amardaky sygyr kanagatly we sessizdi. Aýal ony iýmitlendiripdi. Giç güýz bolsa-da, gije sowuk däldi. Gyzyl çardagyň deşiginden ýyldyzlaryň galýandygyny görüp bilýärdi. Ol sumkasyndan gurak jorap çykaryp, geýdi. Ony hemişe yzarlaýan duýgy ýene-de özüne geldi. Hut şu duýgy ony Etel Long bilen bolan çylşyrymly gatnaşygyna alyp geldi. Bu ony gaharlandyrdy. Ol ýene-de bir aýalyň ýanynda boldy we bu hakykat ony tolgundyrdy. "Men muny duýmazdan hiç haçan aýalyň ýanynda bolup bilmerinmi?" diýip, öz-özünden sorady. Oňa kiçijik, gaharly pikirler geldi.
  Ol hemişe birmeňzeşdi. Ol muny isleýärdi we alyp bilmeýärdi. Eger ol bir gün başga bir jandar bilen doly birleşip bilse... täze durmuşyň döremegi... ony güýçlendirjek bir zat... ahyrsoňy adam bolarmydy? Şol pursat ol otlukda asuda ýatyp, şol wagtky ýaly duýan başga wagtlaryny aýdyň ýadyna salýardy. Bu onuň hemişe özüni satmagyna getirýärdi.
  Ol ýene-de öýde ýaşaýan oglan ýalydy, demir ýol boýunça ýöräp barýardy. Şäheriň aşagynda, Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäherinde, şäher durmuşyndan pagta zawodynyň golaýyndaky degirmen obasy ýaly uzakda, birnäçe garyp agaçdan ýasalan öýler guruldy. Käbir öýler suw joşanda derýadan balyk tutulýan tagtalardan ýasalypdy. Olaryň damlary şifer hökmünde hyzmat edýän tekizlenen demir bankalar bilen örtülipdi. Ol ýerde berk adamlar ýaşaýardy. Ol ýerde ýaşaýan adamlar jenaýatçylar, basgynçylar, Günortanyň garyp ak gatlagyndan bolan berk we umytsyz adamlardy. Olar garaýagyzlara satmak üçin arzan wiski öndürýän adamlardy. Olar towuk ogurlarydy. Ol ýerde onuň ýaly gyzyl saçly bir gyz ýaşaýardy. Gyzyl ony ilkinji gezek şäherde, Lengdonyň esasy köçesinde, mekdep okuwçysy wagty görüpdi.
  Ol oňa belli bir görnüşde seretdi. "Näme?
  Sen muny aýdýarsyňmy? Şeýle adamlara meňzeýärmi? Şeýle maşgalalardan bolan ýaş gyzlar. Ol onuň batyrlygyna, batyrlygyna haýran galandygyny ýadyna saldy. Bu henizem gowydy. Gowydy.
  Onuň gözlerinde açlyk alamaty bardy. Ol ýalňyşyp bilmezdi. "Salam, gel" diýip, onuň gözleri aýtdy. Ol onuň yzyndan köçeden, diňe bir oglanjyk ýaly, gorkup we utanyp, ondan daşlaşyp, gapylaryň agzynda saklanyp, yzarlamaýan ýaly bolup ýöräp gitdi.
  Ol hem muny bilýärdi. Belki, ony gygyrmak isleýärdi. Ol onuň bilen oýnaýardy. Ol nähili batyrgaýdy. Ol kiçijik, örän owadan, ýöne daşky görnüşi boýunça örän arassa däldi. Köýnegi hapa we ýyrtykdy, ýüzi bolsa çiller bilen örtülendi. Ol özünden uly köne aýakgaplar geýýärdi we joraplary ýokdy.
  Ol gijelerini onuň hakda pikir edip, onuň hakda, şu gyz hakda arzuw edip geçirdi. Ol islemeýärdi. Ol demir ýol boýunça, onuň ýaşaýan ýerini bilýän garyp jaýlaryň birinde gezelenje çykdy. Ol Lengdonyň aşagyndan akýan Sary derýada balyk tutmak üçin şol ýere gelen ýaly boldy. Ol balyk tutmak islemeýärdi. Ol onuň golaýynda bolmak isleýärdi. Ol onuň yzyndan gitdi. Şol ilkinji gün ol onuň yzyndan gitdi, yzda galdy, onuň bilmejekdigine umyt edip. Ol onuň we onuň maşgalasy hakda bildi. Ol Esasy köçede käbir erkekleriň kakasy hakda gürleşýändigini eşitdi. Kakasy towuk ogurlany üçin tussag edilipdi. Ol garaýagyzlara arzan, bikanun wiski satýanlaryň biridi. Şeýle adamlary ýok etmeli. Olar we olaryň maşgalalary şäherden kowulmaly. Gyzyl ony şeýle isleýärdi, onuň hakda arzuw edýärdi. Ol balyk tutmaga gidýän ýaly bolup, şol ýere gitdi. Ol oňa gülýärdimi? Her niçigem bolsa, onuň bilen hiç haçan duşuşmaga mümkinçiligi bolmady, hatda onuň bilen hiç haçan gürleşmedi. Belki, ol hemişe oňa gülýärdi. Hatda kiçijik gyzlar hem käwagt şeýle bolýardy. Ol muňa düşündi.
  Eger onuň bilen söweşmek mümkinçiligi bolsa, ol ýüreginiň içinden batyrgaýlygynyň ýetmejekdigini bilýärdi.
  Soňra, ol eýýäm ýaş ýigitkä, Demirgazykda kollejde okaýarka, başga bir döwür geldi.
  Ol top oýnundan soň özi ýaly üç talyp bilen birlikde bir jelepçilik öýüne gitdi. Ol Bostondady. Olar başga bir Täze Angliýa kollejiniň topary bilen beýsbol oýnap, Boston arkaly gaýdyp gelýärdiler. Beýsbol möwsüminiň soňydy we olar baýram edýärdiler. Olar içip, ýaş ýigitleriň biriniň bilýän ýerine gitdiler. Ol öň hem şol ýerde bolupdy. Beýlekiler aýallary alyp gitdiler. Olar aýallar bilen ýokarky gatdaky öýüň otaglaryna çykdylar. Gyzyl gitmedi. Ol gitmejek bolup, aşaky gatdaky öýüň salony diýilýän ýerde oturdy. Ol "meýmanhana"dy. Olar modadan çykýarlar. Birnäçe aýal ol ýerde oturyp, erkeklere hyzmat etmek üçin garaşýardy. Olaryň işi erkeklere hyzmat etmekdi.
  Ol ýerde Rediň işewür ýaly görünýän semiz, orta ýaşly bir adam bardy. Bu geňdi. Ol hakykatdanam ömrüni satyn alyp-satmak bilen geçirýän adamyň pikirine ýigrenç bilen garap başladymy? Şol gün şol öýdäki adam soňra Birçfildiň daşyndaky ýolda gorkuzan syýahat edýän satyjysyna meňzeýärdi. Adam myhman otagyndaky oturgyçda uklap oturdy. Red adamyň ýüzüni... şol pursatdaky çirkinligini hiç haçan ýatdan çykarmajagyny pikir etdi.
  Ol soň ýadyna düşdi - ol pikir etdi... şol pursatda pikirleri bardymy ýa-da olar soň geldimi?... "Hiç zat," diýip pikir etdi... "Eger men bir zady çözmäge synanyşýan serhoş adamy görsem, garşy däl. Adam serhoş bolup biler... adam öz içinde arzuw ekmäge synanyşyp serhoş bolup biler. Belki, ol hatda şu ýol bilen bir ýere gitmäge synanyşýandyr. Eger ol şeýle serhoş bolsa, men muny bilerdim diýip pikir edýärin."
  Başga bir görnüşli içgi içmek bar. "Meniň pikirimçe, bu şahsyýetiň dargamagy... bir zat süýşýär... düşýär... hemme zat boşalýar. Maňa bu ýaramaýar. Men ony ýigrenýärin." Şol wagt şol öýde oturan Rediň öz çirkin ýüzi bolup bilerdi. Ol içgi satyn aldy, mümkinçiligi bolmadyk puluny biperwaýlyk bilen harçlady.
  Ol ýalan sözleýär. "Men islemeýärin" diýip, ol beýlekilere aýtdy. Bu ýalandy.
  Ine, şeýle. Sen bir zady durmuşyňda bolup biljek iň ajaýyp zat hökmünde arzuw edýärsiň. Bu örän erbet bolup biler. Muny edeniňden soň, muny eden adamyňy ýigrenýärsiň. Bu ýigrenç örän güýçli.
  Käwagt betnyşan bolmak isleýärsiň - çöpde togalanýan it ýaly... ýa-da baýlygynda togalanýan baý adam ýaly.
  Beýlekiler Gyzyla: "Islemeýärsiňmi?" diýdiler.
  "Ýok" diýdi ol. Ol ýalan sözleýärdi. Beýlekiler oňa biraz güldüler, ýöne ol özüne ýalan sözlemegini dowam etdirdi. Olar onuň batyrlygynyň ýetmeýändigini pikir etdiler... bu bolsa hakykata ýakyndy. Olar hakykatdanam haklydylar. Soňra, olar ol ýerden gidenlerinde, köçedäki jaýyň golaýynda bolanda... olar ol ýere agşam irden, heniz ýagty wagty gitdiler... olar gidenlerinde, köçedäki çyralar ýandy. Olar ýagtylandy.
  Çagalar daşarda oýnaýardylar. Gyzyl munuň bolmandygyna begenmegini dowam etdirdi, ýöne şol bir wagtyň özünde, içiniň içinde munuň çirkin burçdugyny pikir etdi we muny etmedik bolsady diýip arzuw etdi.
  Soňra ol özüni ahlakly duýup başlady. Bu örän ýakymly duýgy hem däldi. Bu ýigrenji duýgydy. "Men olardan has gowy hasaplaýaryn." Şol öýde şeýle aýallar köpdi - dünýä olar bilen dolupdy.
  Dünýädäki iň gadymy söwda.
  Hudaýym, Mariýa! Red diňe ýagty köçeden beýlekiler bilen birlikde sessiz ýöräp barýardy. Onuň ýören dünýäsi oňa geň we ýat ýaly görünýärdi. Köçedäki jaýlar hakyky jaýlar däl ýaly, köçedäki adamlar, hatda ylgap, gygyryp ýören käbir çagalar hem hakyky däldi. Olar sahnadaky şekillerdi - hakyky däl. Onuň gören jaýlary we binalary kartondan ýasalypdy.
  ŞEÝLELIKDE, Red gowy oglan... arassa oglan... ýakymly ýaş ýigit hökmünde abraýa eýedi.
  .. Gowy top oýunçysy... okuwyna örän höwesli.
  "Bu ýaş ýigide serediň. Ol gowy. Ol arassa. Ol gowy.
  Red ony halaýardy. Ol ony ýigrenýärdi. "Käşki olar hakykaty bilselerdi" diýip pikir etdi.
  Mysal üçin, ol şol gije başga bir ýerde, ambarda... ony tokaýda tapan aýal... ony halas etmek üçin aýalyň içinde dörän höwes... oňa kommunist diýip ýalan sözledi.
  Ol çyrany alyp, öýden çykdy. Sygyry sagdy. Sygyr indi dymdy. Ol gutuda goýan ýumşak botgasyny iýýärdi. Gyzyl aşak seredýän deşigiň ýanynda ýatyrdy we gyzy onuň otda hereket edýändigini eşidip bilýärdi. "Hiç zat däl" diýip, ol oňa aýtdy. "Men şu ýere geldim. Men şu ýerde." Onuň sesi geň bir derejede gyryldy. Ol muny saklamak üçin tagalla etmeli boldy. "Ýuwaş bol" diýdi ol.
  Ol sygyryň ýanynda oturyp, süýt sagýardy. Ol kiçijik oturgyçda oturypdy we ýüzüni ýokarky deşige galdyryp, ony görüp, çyranyň ýagtysynda onuň hereketlerini synlap bilýärdi. Ýene-de biri-birine şeýle ýakyn. Ondan şeýle uzak. Ol ony, iň bolmanda öz göz öňüne getirmesinde, özüne örän ýakyn çekmezden bilmedi. Ol sygyryň ýelniniň üstünde onuň ellerini gördü. Süýt aşak dökülip, dyzlarynyň arasynda saklaýan demir çelek gapdallaryna degip, ýiti ses çykarýardy. Onuň elleri, şeýlelikde, çyranyň aşagyndaky ýagtylyk tegeleginde görünýärdi... olar işçiniň güýçli, janly elleridi... ol ýerde kiçijik ýagtylyk tegelegi bardy... emzikleri gysýan eller - süýt dökülýär... ambardaky haýwanlaryň süýdüniň güýçli, süýji ysy - ambaryň ysy. Onuň ýatan ot - garaňkylyk we ol ýerde ýagtylyk tegelegi ... onuň elleri. Reb, Merýem!
  Bu hem utançly. Ine, şu ýerde. Aşakdaky garaňkylykda kiçijik bir ýagtylyk tegelegi bardy. Bir gün, ol süýt sagyp ýörkä, ejesi - kiçijik, egri, çal saçly garry aýal - ambaryň gapysyna gelip, gyzyna birnäçe söz aýtdy. Ol gitdi. Ol taýýarlaýan nahary barada gürrüň berýärdi. Ol Gyzyl üçindi. Ol muny bilýärdi.
  Ol ejesiniň muny bilmeýändigini bilýärdi, ýöne bu adamlar oňa henizem mähirli we ýakymly garaýardylar. Gyzy ony goramak, oňa ideg etmek isleýärdi. Şol agşam fermadan çykyp, Birçfilde gaýdyp baranda, onuň naharyny özi bilen alyp gitmek isleýändigi üçin bahana tapardy. Ejesi köp sorag bermedi. Ejesi öýe girdi.
  Ambaryň içinde ýumşak ýagtylyk tegelegi. Aýalyň keşbiniň daşyndan ýagtylyk tegelegi... gollary... döşleriniň şişmesi - berk we tegelek... sygyr sagýan elleri... ýyly, ýakymly süýt... gyzyl reňkde çalt pikirler...
  Ol aýala, aýala ýakyndy. Ol aýala örän ýakyndy. Bir-iki gezek ýüzüni oňa öwürdi, ýöne ýokardaky garaňkylykda ony görüp bilmedi. Ýüzüni şeýle galdyranda, ýüzi - ýüzi - henizem ýagtylygyň içindedi, ýöne saçlary garaňkylykdady. Onuň dodaklary Etel Longyňky ýalydy we ol Eteliň dodaklaryny birnäçe gezek öpdi. Etel indi başga bir erkegiň aýalydy. "Aýdaly, men diňe şuny isleýärin... islendik erkek hakykatdanam isleýän zatlaryň hemmesi... meni öýümden kowup çykaran, meni sergezdan eden, meni gezelenç eden içimdäki bu biynjalyk."
  "Men adamlaryň, köp adamlaryň... olaryň ejir çekişleriniň... belki-de, bularyň hemmesi manysyz zatdyr diýip pikir etmeýändigimi nädip bilýärin?"
  Ol süýt sagyp gutarýança onuň bilen birjik-de gürleşmedi, soňra onuň aşagynda durup, ambardan çykmak üçin görkezmeleri pyşyrdady. Ol ýoluň golaýyndaky kiçijik beşikde ony garaşmalydy. Maşgalada iti ýoklugy gowy zatdy.
  Bularyň hemmesi diňe Gyzyldan başga zat däldi... özi bilen öňe gitmäge synanyşygy... bir zady düşünmäge synanyşygy, eger mümkin bolsa... bir impuls, onuň bilen ýöräp barýarka dowam edýän duýgy... onuň yzynda... onuň öňünde, dar ýolda dagyň üstünden çykyp, jülgä düşüp barýarka... indi derýanyň ýanynda, garaňkyda Birçfilde tarap ýöreýän wagty dowam edýän duýgydy. Ol ýolda bir ýerde onuň getiren iýmitini iýmek üçin saklananda... beýik agaçlaryň golaýyndaky kiçijik ýarykda... gaty garaňkyda... ony aýal hasaplap... belki, eger synanyşmaga het etse... öz içindäki bir zady kanagatlandyryp bilerdi... göýä bu oňa şeýle isleýän zadyny bererdi... onuň erkekligini... şeýlemi? Ol hatda öz-özüne jedelleşdi: "Näme boldy? Aýdaly, men Bostondaky şol öýde şol beýleki aýallar bilen bolanymda... eger men şeýle eden bolsam, bu maňa erkeklik bererdimi?"
  - Ýa-da köp wagt mundan ozal Langdonda şol kiçijik gyzym bolsady?
  Axir, onuň bir gezek aýaly bardy. Onuň Etel Longy bardy. "Gowy!"
  Ol mundan hemişelik hiç zat almady.
  "Bu däl. Elimden gelse-de, men muny etmezdim" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Erkekleriň özlerini täze usulda subut etmeli wagty geldi.
  Şeýle-de bolsa, ol bu aýal bilen bolan ähli wagtlarynda, tegirmen ussasynyň Molli Sibraýt bilen bolan zady ýalydy. Şol gije garaňkyda, Birçfilde barýarka, tegirmen ussasynyň eden ýaly, ol elleri bilen oňa degmek, öz bedenini onuň bedenine degirmek isleýärdi. Belki, ol bilmeýärdi. Ol onuň bilmejekdigine umyt edýärdi. Olar tokaýdaky kommunistler düşelgesine - çadyrlary we külbeleri bolan meýdanyň golaýynda - golaýlaşanda, ol aýaldan kommunist liderlerine ol ýerde bardygyny aýtmazlygyny haýyş etdi.
  Ol oňa käbir düşündirişleri bermelidi. Olar ony tanamazdylar. Hatda onuň bir görnüşli içalydygyny pikir edip bilerler. "Irden garaşyň" diýdi ol oňa. "Meni şu ýerde goýup gidersiň" diýip, ol soňra onuň ýatjak ýerine ýuwaşlyk bilen golaýlaşanda pyşyrdady. "Men birazdan baryp olara aýdaryn." Ol belli bir derejede "Men olaryň ýanyna bararyn" diýip pikir etdi. Men olardan bu ýerde howply bir zat etmegime rugsat bermegini soraryn. Ol özüni batyr duýdy. Ol gulluk etmek isleýärdi ýa-da iň bolmanda şol pursatda, Molli düşelgäniň gyrasynda bolanda, gulluk etmek isleýändigini pikir etdi.
  "Näme?
  "Belki, belki."
  Onuň nähilidir bir düşnüksiz zady bardy. Ol örän, örän mähirlidi. Ol baryp, oňa ýorgan getirdi, belki-de, özüniňki, özünde bar bolan ýeke-täk ýorgan. Ol beýleki işçiler bilen gijäni geçirjek kiçijik çadyra girdi. "Ol gowy," diýip, ol pikir etdi, "nälet bolsun, ol gowy."
  "Käşki men hakyky bir zat bolsam" diýip pikir etdi ol.
  OceanofPDF.com
  7
  
  Şol gije ýoldy. Red Oliwer ýalňyzdy. Ol gyzgynlyk bilen näbelli ýagdaýdady. Ol köp wagt bäri tagalla edýän ýerine ýetipdi. Bu diňe bir ýer däldi. Bu onuň öz durmuşyny höweslendirmek üçin mümkinçilikmidi? Erkekler aýallar ýaly göwreliligi isleýärler, şeýlemi? Şeýle bir zat. Ol Jorjiýanyň Lengdon şäherinden gideninden bäri, ol alawyň daşynda aýlanyp ýören güýe ýalydy. Ol ýakynlaşmak isleýärdi - näme? "Bu kommunizm - jogap şumy?"
  Muny bir dine öwürmek mümkinmi?
  Günbatar dünýäsiniň uýýan dini peýdasyzdy. Nähilidir bir ýol bilen ol zaýalanyp, indi peýdasyz boldy. Hatda wagyzçylar hem muny bilýärdiler. "Olara serediň - olar şeýle mertebeli ýöreýärlermi?
  "Sen şeýle söwda edip bilmersiň - ölmezligiň wadasy - bu durmuşdan soň gaýtadan ýaşarsyň. Hakyky dindar adam ähli zady taşlamak isleýär - ol Hudaýdan hiç hili wada soramaýar."
  "Eger muny edip bilseň, muny etmegiň bir ýoluny tapyp bilseň, ol ýerde däl-de, has gowy durmuş üçin janyňy gurban etmek has gowy bolmazmydy?" Gülkünçlik - bir hereket. "Guş uçýan ýaly ýaşa. Erkek ary ölýän ýaly öl - jan bilen jübütleşmek uçuşynda, şeýlemi?"
  "Ýaşamaga mynasyp bir zat bar, ölmäge mynasyp bir zat bar. Kommunizm diýilýän zat şuňamy?"
  Red ýakynlaşmak, oňa boýun egmek isleýärdi. Ol ýakynlaşmakdan gorkýardy. Ol şol ýerde, düşelgäniň gyrasyndady. Gitmek, ýitip gitmek üçin henizem mümkinçilik bardy. Ol duýulman gaçyp bilerdi. Molli Sibraýtdan başga hiç kim bilmezdi. Hatda onuň dosty Neil Bredli hem bilmezdi. Käwagt ol we Neil örän çynlakaý gürrüňdeş bolýardylar. Ol hatda Neýle: "Men synanyşdym, ýöne netije bermedi" diýmeli hem däldi. Ol diňe aşak ýatyp, uýuşyp bilerdi.
  Onuň içinde-de, daşynda-da bir zatlar bolup geçýärdi. Uklamagy bes edende, oturyp diňledi. Şol gije onuň ähli duýgulary adatdan daşary janly ýalydy. Ol düşelgäniň ortasyndaky kiçijik, gödek gurlan bir öýde adamlaryň gürleşýän seslerini eşitdi. Ol nämeleriň bolup geçýändigini hiç zat bilmeýärdi. Wagtal-wagtal düşelgäniň dar köçesinde garaňky şekilleri görüp bilýärdi.
  Ol diridi. Onuň arkasyny daýanan agajy düşelgäniň daşyndady. Düşelgäniň töweregindäki kiçi agaçlar we gyrymsy agaçlar kesilipdi, ýöne olar daş-töwereginde täzeden ösüpdi. Ol öň uklamaga synanyşan tagtalaryň birinde oturdy. Molliniň getiren ýorgany onuň egnine örilipdi.
  Molliniň aýalynyň keşbi, onuň bilen bolmagy, dörän duýgular, onuň aýalynyň ýanynda bolmagy - bularyň hemmesi diňe bir wakady, ýöne şol bir wagtyň özünde möhümdi. Ol düşelgäniň üstünde gijäniň henizem dowam edýändigini, aýal ýaly göwrelidigini duýdy. Erkek belli bir maksada - mysal üçin, kommunizme tarap barýardy. Ol ynamsyzdy. Ol biraz öňe ylgady, saklandy, yza öwrüldi, soňra ýene öňe gitdi. Özüni borçly edýän belli bir çyzygy geçmedikçe, ol hemişe yza gaýdyp bilerdi.
  "Sezar Rubikon derýasyndan geçdi."
  "Eý, gudratly Sezar."
  "Aý, hawa!
  "Men näletlenerin. Men hiç haçan güýçli adamyň bolandygyna ynanmaýaryn."
  "Hudaýdan ant içýärin... eger bir gezek... dünýä ýörişi... bum, bum... dünýä dyza çökjek bolýar. Bir adam bar."
  "Bolýar, bu henizem men däl" diýip, Red pikir etdi. "Indi uly pikirlenme" diýip, ol özüne duýduryş berdi.
  Ýeke-täk mesele onuň öz oglanlyk häsiýetindedi. Ol yzygiderli bir zady - eden ýa-da etjek bolan gahrymançylykly işini - göz öňüne getirýärdi... Ol bir aýaly gördi - ol: "Aýdaly, ol birden - garaşylmadyk ýagdaýda - maňa aşyk bolsa" diýip pikir etdi. Ol muny şol gije - bile işleýän kärdeşine - etdi. Ol bu barada oýlanyp, biraz gynanç bilen ýylgyrdy.
  Bu pikirdi. Sen zatlary gowy pikir etdiň. Hatda başgalar bilen hem biraz gürleşip bilerdiň, mysal üçin, Red Oliweriň onuň ýeke-täk ýakyn dosty bolan Nil Bredli bilen gürleşendigi ýaly... ol aşykdygyny pikir edýän aýaly Etel Long bilen gürleşmäge synanyşandygy ýaly.
  Red Etel Long bilen köp gürleşip bilmedi we onuň bilen bolanda öz pikirlerini düşündirip bilmedi. Sebäbi olar onuň öz aňynda ýarym emele gelipdi, şonuň üçin hem onuň bilen bolanda hemişe tolgunýardy... isleýärdi, isleýärdi, isleýärdi...
  - Bolýar... ol... ol maňa rugsat berermi?...
  *
  Birçfildiň golaýyndaky, Birçfild degirmenleriniň aňyrsynda ýerleşýän kommunist lagerinde bidüzgünçilik höküm sürýärdi. Gyzyl muny duýdy. Sesler iş taşlaýanlaryň öňdebaryjy ruhlarynyň ýygnanýan ýaly bolan gödek bir öýden gelýärdi. Kölegedäki adamlar lageriň içinden howlukmaçlyk bilen geçýärdiler.
  Iki adam düşelgeden çykyp, şähere alyp barýan köprüden geçdi. Gyzyl olaryň gidişine tomaşa etdi. Ösüp barýan aýdan kiçijik ýagtylyk düşýärdi. Daň atyp başlajakdy. Ol köprüden aýak seslerini eşitdi. Iki adam şähere tarap barýardy. Olar hüjümçileriň ýolbaşçylary tarapyndan iberilen gözegçilerdi. Gyzyl şeýle pikir edipdi. Ol bilmeýärdi.
  Şol gün, ýekşenbe güni, Molli Sibraýt ýok wagty, lagerde myş-myşlar ýaýrady we ol dynç günleri öz adamlary bilen öýdedi. Birçfilddäki söweş iş taşlaýjylar bilen Birçfildiň ýerleşýän Demirgazyk Karolina etrabynyň şerifi tarapyndan bellenen orunbasar şerifleriň arasynda boldy. Ýerli gazetde şäheriň häkimi ştat gubernatoryna goşun çagyrmak barada çagyryş iberdi, ýöne gubernator liberaldy. Ol zähmeti ýarym ýürekden goldaýardy. Ştatda liberal gazetler bardy. "Hatda kommunistiň hem azat ýurtda käbir hukuklary bar" diýdiler. "Erkek ýa-da aýal islese, kommunist bolmaga haky bar".
  Gubernator bitarap bolmak isleýärdi. Ol özi hem degirmen eýesidi. Ol adamlaryň "Görýäňmi?" diýip bilmegini islemeýärdi. Ol hatda gizlinlikde tutuş Bileleşigiň iň bitarap we liberal gubernatory hökmünde tanalmak üçin - Uolt Uitmanyň aýdyşy ýaly, "şu ştatlar" hökmünde uzaklara çekilmek isleýärdi.
  Ol muny edip bilmejekdigini gördü. Basyş örän güýçlidi. Indi olar döwletiň gelýändigini aýdýardylar. Esgerler gelýärdi. Iş taşlaýanlara hatda zawodyň öňünde piket geçirmäge rugsat berildi. Olar degirmen derwezelerinden belli bir aralykda, degirmen obasyndan daşda duran ýagdaýynda piket geçirip bilýärdiler. Indi hemme zat togtadylmalydy. Buýruk berildi. Esgerler golaýlaşýardy. Iş taşlaýanlary ýygnamalydy. "Düşelgäňizde galyň. Şol ýerde çüýreň." Indi şu gykylyk eşidilýärdi.
  Ýöne piket geçirip bilmeseňiz, iş taşlamagyň näme manysy bar? Bu täze hereket, eger myş-myşlar dogru bolsa, kommunistleriň öňüniň alynjakdygyny aňladýardy. Indi zatlar täze bir öwrüm alar. Kommunist bolmagyň meselesi şundady. Size garşylyk görkezildi.
  "Men size näme diýerin - bu garyp işçiler - olary duzaga düşürýärler" diýip, zawod eýeleri gürrüň bermäge başladylar. Raýat komitetleri gubernatory görmäge gitdiler. Olaryň arasynda fabrika eýeleri hem bardy. "Biz kärdeşler arkalaşyklaryna garşy däl" diýip, olar gürrüň bermäge başladylar. Hatda olar kärdeşler arkalaşyklaryny, dogry görnüşli kärdeşler arkalaşyklaryny hem öwdüler. "Bu kommunizm amerikan däl" diýdiler. "Görýäňizmi, onuň maksady biziň edaralarymyzy ýok etmek." Olaryň biri gubernatory bir gyra çekdi. "Eger bir zat bolsa, we ol eýýäm bolar... eýýäm bidüzgünçilikler boldy, adamlar ejir çekdi... raýatlaryň özi bu kommunizme çydamaz. Eger birnäçe raýat, dogruçyl erkekler we aýallar öldürilse, kimiň günäkärlenjekdigini bilýärsiňiz."
  Amerikada üstünlik gazanan ähli zatlaryň meselesi şundady. Red Oliwer muňa düşünip başlady. Ol muňa düşünip başlan müňlerçe ýaş amerikanlylaryň biridi. "Mysal üçin, siz Amerikada hakykatdanam Hudaýy isleýän adamdyňyz - hakykatdanam hristian - Hudaý adamy bolmaga synanyşmak isleýändiňiz diýeliň."
  "Sen muny nädip edip bildiň? Bütin jemgyýet saňa garşy bolar. Hatda ybadathana hem muňa çydap bilmedi - çydap bilmedi."
  "Bir wagtlar dünýä ýaşrak, adamlar has sada bolanda bolşy ýaly, Hudaý üçin ölmäge taýýar we taýýar bolan dindar adamlar hem bolmalydy. Belki, olar hatda şeýle etmek isleýärdiler."
  *
  Aslynda, Red köp zady bilýärdi. Ol öz çäklendirmelerini başdan geçirdi we belki-de, şol tejribe oňa bir zat öwredendir. Bu Langdonda boldy.
  Langdonyň üçin iş taşlaýşy boldy, ol hem şol işde, hem däldi. Ol işe girmäge synanyşýardy. Bu kommunist iş taşlaýşy däldi. Irden Langdon zawodynyň öňünde bidüzgünçilik boldy. Olar täze işçileri, iş taşlaýanlaryň atlandyryşy ýaly "gapyrgalary" çekmäge synanyşýardylar. Olar diňe işsiz garyp adamlardy. Olar daglardan Langdona üýşüp gelýärdiler. Olaryň bilýän zady, olara iş teklip edilýändigidi. Bu iş ýerleriniň az bolan döwridi. Söweşler boldy we Red söweşdi. Onuň birneme tanaýan adamlary - gaty gowy däl - bile işleýän zawodyndaky erkekler we aýallar - başga erkekler we aýallar bilen söweşýärdiler. Gygyryşlar we aglaýyşlar eşidilýärdi. Şäherden bir topar zawoda üýşdi. Olar awtoulaglarda çykdylar. Irden şäheriň halky düşeklerinden böküp, awtoulaglaryna münüp, şol ýere ylgaşdylar. Ol ýerde zawody goramak üçin bellenen şerifiň orunbasarlary bardy we Red içeri girdi.
  Şol gün irden ol diňe gyzyklanma bilen şol ýere gitdi. Zawod bir hepde mundan ozal ýapylypdy we täze işçiler bilen täzeden açyljakdygy barada habar iberildi. Ähli köne işçiler şol ýerdedi. Olaryň köpüsi solgun we sessizdi. Bir adam ýumruklaryny galdyryp, näletläp durdy. Şäher ilatynyň köpüsi awtoulaglaryndady. Olar iş taşlaýanlara gygyryp, nälet okaýardylar. Aýallar beýleki aýallara hüjüm edýärdi. Köýnekler ýyrtylýardy, saçlary ýolulýardy. Ok atylmady, ýöne şerifiň kömekçileri ýaraglaryny galgadyp, gygyryp ylgaýardylar.
  Gyzyl goşuldy. Ol bökdi. Bularyň hemmesiniň iň geň galdyryjy tarapy... hakykatdanam gülkünçdi... muny düşünenden soň aglamak isledi... ol adamlaryň arasynda, ýumruklaryny uçuryp, gazaply söweşse-de, özi urýardy, urýardy, aýallar hatda erkeklere hüjüm edýärdi... Lengdon şäherinde hiç kim, hatda işçiler hem Gyzyl Oliweriň şol ýerde iş taşlaýanlaryň tarapynda söweşýändigini bilmeýärdi.
  Käwagt durmuş şeýle bolýar. Durmuş adamyň başyna şeýle bir gülkünç zat oýnady.
  Esasy zat, söweş gutarandan soň, iş taşlaýanlaryň käbiri Lengdon türmesine äkidilenden soň, iş taşlaýanlar ýeňilip, dargadylandan soň... olaryň käbiri soňuna çenli gazaply söweşdi, beýlekileri bolsa boýun egdi. ... şol gün irden hemme zat gutaranda, işçileriň arasynda-da, şäher ilatynyň arasynda-da Red Oliweriň işçileriň tarapynda şeýle gazaply söweşendigine şübhelenýän hiç kim ýokdy, soňra bolsa hemme zat gowşansoň, onuň howsala düşdi.
  Mümkinçilik bardy. Ol Langdony derrew terk etmedi. Birnäçe günden soň tussag edilen iş taşlaýjylar kazyýete geldiler. Şol ýerde olar sud edildi. Pitnelerden soň olar şäher türmesinde saklandylar. Iş taşlaýjylar kärdeşler arkalaşygyny döretdiler, ýöne kärdeşler arkalaşygynyň lideri Gyzyl ýalydy. Synag gelende, ol ellerini galdyrdy. Ol kynçylyk islemeýändigini aýtdy. Ol maslahat berdi, iş taşlaýjylardan asuda bolmagy haýyş etdi. Ol ýygnaklarda olara leksiýa okady. Ol iş berijiler bilen oturyp gürleşmek isleýän liderleriň biridi, ýöne iş taşlaýjylar gözegçilikden çykdylar. Adamlaryň öz ýerlerini tutýandygyny görenlerinde, olar çydap bilmediler. Kärdeşler arkalaşygynyň lideri şäheri terk etdi. Iş taşlaýjylar bozuldy.
  Türmede galan adamlar sud ediljekdi. Red özi bilen geň göreş alyp barýardy. Bütin şäher, şäheriň halky, onuň şäheriň tarapynda, emläk we zawod eýeleriniň tarapynda söweşýändigini asla kabul etmeýärdi. Onuň gözi garady. Köçede oňa duş gelen erkekler gülüp, onuň arkasyndan sypadylar. "Gowy oglan," diýdiler, "düşündiňmi?"
  Şäher ilaty, köpüsiniň degirmen bilen gyzyklanmaýandygy sebäpli, bularyň hemmesini başdan geçirme hökmünde kabul etdiler. Söweş boldy we olar ýeňdiler. Olar munuň ýeňişdigini duýdular. Türmedäki adamlara gelende bolsa, olar kimlerdi, olar kimlerdi? Olar garyp zawod işçileri, peýdasyz, garyp, hapa pikirli ak erkeklerdi. Olar sudda sud edilmelidi. Şübhesiz, olar agyr türme jezalaryny aljakdylar. Rediň gözüne ilen Doris atly aýal we onuň hem gözüne ilen Nell atly sary saçly aýal ýaly zawod işçileri türmä iberiljekdi. Doris atly aýalyň äri we çagasy bardy we Red bu barada pikir edýärdi. Eger ol uzak wagtlap türmä gitmeli bolsa, çagasyny özi bilen alyp gidermidi?
  Näme üçin? Işlemek, ýaşamak hukugy üçin. Bu pikir Rediň göwnüni agyrtdy. Onuň düşen ýagdaýy baradaky pikir ony ýigrendirdi. Ol şäheriň köçelerinden daşda durmaga başlady. Gündiz, ömrüniň şol geň döwründe, ol dynç almaýardy, Langdonyň golaýyndaky sosna tokaýlygynda gün boýy ýeke özi gezýärdi, gijelerine bolsa uklap bilmeýärdi. Iş taşlanyşdan soňky hepdede we iş taşlaýanlaryň kazyýete gelmeli güni gelmezden öň, ol berk karara geldi. Ol kazyýete giderdi. Hatda iş taşlaýanlar bilen bilelikde tussag edilip, türmä basylmagyny haýyş etdi. Ol olaryň tarapynda söweşendigini aýdardy. Olar näme eden bolsa, ol hem şeýle etdi. Ol kazyýetiň başlanmagyny garaşmazdy; ol göni kazy ýa-da etrap şerifine baryp, hakykaty aýdardy. "Meni hem tussag ediň" diýerdi. "Men işçileriň tarapyndadym, olaryň tarapynda söweşdim". Birnäçe gezek Red hatda gijelerine düşekden turup, ýarym geýinip, şähere baryp, şerifi oýaryp, öz hekaýasyny gürrüň bermegi karar etdi.
  Ol muny etmedi. Ol ýüz öwürdi. Köplenç bu pikir oňa samsyklyk ýaly görünýärdi. Ol diňe gahrymançylyk roluny oýnap, özüni samsyk ýaly görkezerdi. "Her niçigem bolsa, men olaryň üçin göreşdim. Kimdir biri bilse-de, bilmese-de, men bilýärdim" diýip, öz-özüne aýtdy. Ahyrsoňy, bu pikirden çydap bilmän, ejesine nirä gidýändigini aýtman, Langdony terk etdi. Ol bilmeýärdi. Gije boldy, ol birnäçe zady kiçijik sumka salyp, öýden çykdy. Onuň jübüsinde birnäçe dollar pul bardy. Ol Langdony terk etdi.
  "Men nirä gidýärin?" diýip, ol özünden soraýardy. Ol gazetleri satyn aldy we Birçfilddäki kommunistleriň iş taşlaýşy barada okady. Ol düýbünden gorkakmydy? Ol bilmeýärdi. Ol özüni synap görmek isleýärdi. Lengdondan gideninden bäri, kimdir biri onuň ýanyna gelip: "Sen kim? Sen näme gymmatyň?" diýip sorasa, ol şeýle jogap bererdi:
  "Hiç zat - meniň hiç zada gymmatym ýok. Men dünýädäki iň arzan adamdan hem arzan."
  Red utanç bilen yzyna seredýän başga bir tejribäni başdan geçirdi. Ahyrsoňy, bu şeýle uly tejribe däldi. Munuň ähmiýeti ýokdy. Bu örän möhümdi.
  Bu waka hobo düşelgesinde, Birçfildiň köçelerinde aýdym aýdýan aýaly öldürmek barada gözleri gamaşan bir adamyň gürrüň berýändigini eşiden ýerinde boldy. Ol Birçfilde tarap barýardy, awtostop edip we ýük otlularyna münýärdi. Birnäçe wagtlap ol hobolar ýaly, işsizler ýaly ýaşaýardy. Ol öz ýaşyndaky başga bir ýaş ýigit bilen tanyşdy. Bu solgun ýaş ýigidiň gözleri gyzgyndy. Gözleri gamaşan adam ýaly, ol örän mukaddes däldi. Onuň dodaklaryndan antlar yzygiderli çykýardy, ýöne Red ony halaýardy. Iki ýaş ýigit Jorjiýa şäheriniň çetinde duşuşyp, Atlanta tarap ýuwaş-ýuwaşdan süýşüp barýan ýük otlusyna mündüler.
  Gyzyl ýoldaşy barada gyzyklanýardy. Ol adam syrkaw görünýärdi. Olar ýük wagonyna mündüler. Maşynda azyndan on iki adam bardy. Käbirleri ak, käbirleri gara derilidi. Gara derili erkekler wagonyň bir ujunda, ak derili erkekler bolsa beýleki ujunda galdylar. Şeýle-de bolsa, ýoldaşlyk duýgusy bardy. Degişmeler we gürrüňler iki tarapa-da dowam edýärdi.
  Rediň öýünden getiren pulundan ýedi dollary galdy. Ol munuň üçin özüni günäkär duýdy. Ol gorkýardy. "Eger şol märeke muny bilse, ony talarlar" diýip pikir etdi. Ol pullary aýakgaplarynyň içinde gizledi. "Men bu barada dymaryn" diýip karar berdi. Otly haýal demirgazyga tarap hereket etdi we ahyrsoňy kiçijik bir şäherçede saklandy, ýöne şäherden uzak däldi. Agşam düşüpdi we Rediň ýanyna gelen ýaş ýigit oňa şol ýerden gitmelidigini aýtdy. Beýlekileriň hemmesi giderdi. Günorta şäherlerde wagşylar we işsizler köplenç tussag edilip, türme tussaglygyna höküm edilýärdi. Olar olary Jorjiýa ýollarynda işletdiler. Red we onuň ýoldaşy wagondan düşdüler we otluň dowamynda - ol uzyn otludy - ol ýere bökýän ak we gara derili beýleki erkekleri görüp bildi.
  Bile bolan ýaş ýigit Gyzyla ýapyşdy. Maşyna oturanlarynda, ol pyşyrdady: "Puluň barmy?" diýip sorady we Gyzyl başyny ýaýkady. Şol pursat Gyzyl utandy. "Şeýle-de bolsa, indi ony saklamaly" diýip pikir etdi. Bir toparda ak, beýleki toparda gara reňkli kiçi bir goşun demir ýoldan ýöräp, meýdanyň üstünden öwrüldi. Olar kiçijik sosna tokaýyna girdiler. Erkekleriň arasynda, elbetde, tejribeli ahmaklar bardy we olar näme edýändiklerini bilýärdiler. Olar beýlekilere: "Geliň" diýip gygyrdylar. Bu ýer ahmaklaryň mekanydy - jüňňül. Kiçijik derýa bardy we tokaýyň içinde ahmak iňňeleri bilen örtülen açyk meýdan bardy. Ýakyn ýerde hiç hili jaý ýokdy. Erkekleriň käbiri ot ýakyp, nahar bişirmäge başladylar. Olar jübülerinden köne gazetlere gaplanan et we çörek böleklerini çykardylar. Köne otlar bilen garaňkylaşan çig aşhana enjamlary we boş gök önüm bankalary her ýerde ýaýrap ýatyrdy. Beýleki syýahatçylar tarapyndan ýygnalan garaňky kerpiçleriň we daşlaryň kiçijik üýşmeleri bardy.
  Gyzyla baglanan adam ony bir gyra çekdi. "Ýör," diýdi ol, "bu ýerden çykalyň. Bu ýerde bize hiç zat ýok" diýdi. Ol meýdanyň üstünden geçip, nälet okady we Gyzyl onuň yzyndan geldi. "Men bu hapa adamlardan bizar boldum" diýdi ol. Olar şäheriň golaýyndaky demir ýol relslerine geldiler we ýigit Gyzyla garaşmagyny aýtdy. Ol köçä ýitip gitdi. "Men tiz wagtda gaýdyp gelerin" diýdi ol.
  Gyzyl demir ýoluň üstünde oturyp garaşdy, tizden onuň ýoldaşy ýene peýda boldy. Onuň bir çörek we iki guradylan selýodkasy bardy. "Men ony on bäş sente aldym. Bu meniňkidi. Seniň bilen duşuşmazdan öň şäherdäki semiz bir ganhordan ýalbardym." Ol başam barmagyny demir ýoluň ugrunda yza süýşürdi. "Bu ýerde iýsek gowy bolar" diýdi. "Bu hapa adamlaryň arasynda olaryň sany gaty köp." Ol jüňňüldäki adamlary göz öňünde tutdy. Iki ýaş ýigit galstuklaryň üstünde oturyp, nahar iýdi. Gyzyl ýene utanç duýdy. Çöregiň agzynda ajy tagamy bardy.
  Ol aýakgaplaryndaky pul hakda pikir edýärdi. Aýdaly, olar meni taladylar. "Näme boldy?" diýip pikir etdi. Ol ýaş ýigide: "Seret, meniň ýedi dollarym bar" diýmek isledi. Onuň ýoldaşy gidip tussag edilmek isleýän bolmagy mümkin.
  Ol içgi içmek isleýärdi. Gyzyl: "Puly mümkin boldugyça köp harçlaaryn" diýip pikir etdi. Indi bolsa, onuň ädikleriniň içindeki et ýakyp barýan ýaly boldy. Ýoldaşy şadyýanlyk bilen gürrüň bermegini dowam etdirdi, ýöne Gyzyl dymdy. Olar iýip bolandan soň, ol adamyň yzyna düşüp düşelgä gaýdyp geldi. Utanç Gyzyly doly basyp aldy. "Bize bir sowgat geldi" diýip, Gyzylyň ýoldaşy kiçi otlaryň töwereginde oturan adamlara aýtdy. Düşelgede on bäş töweregi adam ýygnanypdy. Käbirlerinde iýmit bardy, käbirlerinde ýokdy. Iýmiti bolanlar bölündi.
  Gyzyl golaýdaky başga bir düşelgede gara wagrantlaryň seslerini eşitdi. Gülküler eşidildi. Gara ses ýuwaşlyk bilen aýdym aýtmaga başlady we Gyzyl şirin oýa batdy.
  Ak düşelgedäki adamlaryň biri Gyzylyň ýoldaşy bilen gürleşdi. Ol uzyn boýly, orta ýaşly bir adamdy. "Saňa näme boldy?" diýip sorady. "Sen gaty erbet görünýärsiň" diýdi.
  Gyzylyň ýoldaşy ýylgyrdy. "Meniň sifilisim bar" diýdi ol ýylgyryp. "Ol meni iýip barýar."
  Adamyň keseli barada umumy pikir alyşmalar başlandy we Red uzaklaşyp, diňlemek üçin oturdy. Lagerdäki birnäçe adam şol bir kesel bilen başdan geçiren wakalary we oňa nädip ýolugandyklaryny gürrüň bermäge başladylar. Uzyn boýly adamyň pikirleri amaly taýdan üýtgedi. Ol ýerinden turdy. "Men saňa bir zat aýdaryn" diýdi. "Men saňa özüňi nädip bejermelidigini aýdaryn".
  "Sen türmä düşersiň" diýdi ol. Ol gülmeýärdi. Ol hakykatdanam şeýledi. "Indi men saňa näme etmelidigini aýdaryn" diýip, Atlanta tarap barýan otly relslerine tarap görkezip sözüni dowam etdi.
  - Bolýar, sen ol ýere gir. Ine, sen. Köçeden ýöräp barýarsyň. - Uzyn boýly adam birhili aktýordy. Ol ýokary-aşak ýöräp barýardy. - Jübiňde daş bar - seret. - Golaýda ýarym ýanan kerpiç bardy we ol ony aldy, ýöne kerpiç gyzgyndy we ony derrew taşlady. Lagerdäki beýleki adamlar güldüler, ýöne uzyn boýly adam bolup geçýän zatlara üns beripdi. Ol daşy çykaryp, ýyrtyk paltosynyň gapdal jübüsine saldy. - Görýäňmi, - diýdi ol. Indi ol daşy jübüsinden alyp, golunyň hereketi bilen ony gyrymsy agaçlaryň arasyndan lageriň golaýyndan akýan kiçijik derýa zyňdy. Onuň akýürekliligi lagerdäki beýleki adamlary ýylgyrtdy. Ol olara üns bermedi. - Diýmek, sen dükanlary bolan köçeden ýöräp barýarsyň. Görýäňmi. Sen modaly köçä gelýärsiň. Iň gowy dükanlaryň ýerleşýän köçäni saýlaýarsyň. Soňra penjireden kerpiç ýa-da daş zyňýarsyň. Gaçmaýarsyň. Şol ýerde dur. Eger dükançy çyksa, oňa dowzaha git diý. Ol adam öňe-yza ýöräp gelýärdi. Indi ol märekä garşy çykýan ýaly durdy. "Baý bir adamyň penjiresini döwseňem bolýar" diýdi.
  "Görýäňmi, seni tussag edýärler. Seni türmä salýarlar... görýäňmi, sifilisiňi şol ýerde bejerýärler. Bu iň gowy ýol" diýdi ol. "Eger sen diňe pulsyz bolsaň, olar saňa hiç hili üns bermezler. Türmede lukman bar. Doktor gelýär. Bu iň gowy ýol."
  Red hobo düşelgesinden we ýoldaşyndan gaçyp, ýolda ýarym mil ýöräp, tramwaja tarap gitdi. Aýakgabyndaky ýedi dollar ony gaharlandyrdy we agyrtdy, ol käbir gyrymsy agaçlaryň arkasyna çekilip, olary yzyna aldy. Hobo bolandan bäri bile bolan adamlaryň käbiri onuň göterýän kiçi sumkasy üçin oňa güldüler, ýöne şol gün köpçüligiň arasynda has geň bir zat göterýän bir adam bardy we köpçüligiň ünsi oňa gönükdirildi. Ol adam işsiz gazet habarçysydygyny we Atlantada özüne at gazanmaga synanyşjakdygyny aýtdy. Onuň kiçijik göterilýän ýazuw maşyny bardy. "Oňa serediň" diýip, düşelgedäki beýlekiler gygyrdylar. "Biz şişmeýärismi? Biz öwünýäris." Red şol agşam düşelge gaýdyp barmak we ol ýerde ýygnanan adamlara ýedi dollaryny bermek isledi. "Olaryň ony näme bilen edýändikleriniň maňa nähili tapawudy bar?" diýip pikir etdi ol. "Aýdaly, olar serhoş bolsalar - meniň näme aladam bar?" Ol düşelgeden birneme uzak ýöräp, soňra ikirjiňlenip gaýdyp geldi. Eger ol şol gün irden aýdan bolsa, bu ýeterlik derejede aňsat bolardy. Ol birnäçe sagatlap erkekler bilen bile boldy. Olaryň käbiri açdy. Eger ol gaýdyp gelip, olaryň öňünde durup, jübüsinden ýedi dollar çykaryp: "Ine, erkekler... muny alyň" diýse, bu hem şeýle aňsat bolardy.
  Nähili samsyk!
  Ol soňky on bäş senti çörek we seld satyn almaga sarp eden ýaş ýigidiň üçin örän utanardy. Ol ýene düşelgäniň gyrasyna ýetende, ol ýerde ýygnanan adamlar dymypdylar. Olar kiçi ot ýakyp, töwereginde ýatypdylar. Olaryň köpüsi sosna iňňeleriniň üstünde uklap ýatyrdy. Olar kiçi toparlara bölünip, käbirleri sessiz gürleşýärdi, beýlekileri bolsa eýýäm ýerde uklap ýatyrdy. Şonda Red gözleri gamaşan bir adamdan Birçfildde aýdym aýdýan aýalyň ölümi baradaky hekaýany eşitdi. Sifilis bilen kesellän ýaş ýigit ýitipdi. Red eýýäm şähere dükanyň witrinasyny döwüp, tussag edilip, türmä salynmak üçin gidenmikä diýip pikir etdi.
  Red düşelgäniň gyrasyna gaýdyp gelende hiç kim bilen gürleşmedi. Ol puly elinde saklady. Hiç kim oňa seretmedi. Ol agaja daýanyp, puly - kiçijik bir bölek pullary - tutup durdy. "Men näme etmeli?" diýip pikir etdi. Lagerdäki adamlaryň käbiri tejribeli sürüjilerdi, ýöne köpüsi işsiz erkeklerdi, özi ýaly başdan geçirmeleri gözleýän, özleri barada öwrenmäge synanyşýan, bir zat gözleýän ýaş ýigitler däldi, ýöne diňe işi bolmadyk, ýurt boýunça gezip ýören, iş gözleýän gartaşan erkeklerdi. "Eger onda aktýoryň bir zady bolsa, uzyn boýly adam ýaly bolsa, ot ýakylýan toparyň öňünde durup bilse, bu ajaýyp zat bolardy" diýip pikir etdi Red. Ol soňra Molli Sibraýt bilen duşuşanda bolşy ýaly ýalan sözläp bilerdi. "Serediň, men bu puly tapdym" ýa-da "Men bir adamy tussag etdim". Talaňçy üçin bu uly we ajaýyp ýaly bolup görünerdi. Oňa haýran galarlardy. Emma bolan zat, ol hiç zat etmedi. Ol agaja daýanyp, utançdan titräp durdy, soňra bolsa isleýän zadyny nädip etmelidigini bilmän, sessiz gitdi. Şol gije şähere girende-de, ol henizem utanýardy. Ol puly erkeklere zyňyp, soňra gaçyp gitmek isledi. Şol gije ol Atlantadaky YMCA-da bir düşekde ýerleşdi we ýatjak bolanda, puly ýene-de jübüsinden çykaryp, eline tutup, oňa seretdi. "Nälet bolsun," diýip pikir etdi ol, "erkekler pul isleýändiklerini pikir edýärler. Bu diňe seni kynçylyga salýar. Bu seni samsyk ýaly görkezýär" diýip karar berdi ol. Şeýle-de bolsa, bary-ýogy bir hepde ýörenden soň, ol ýedi dollaryň baýlyk ýaly görünýän ýerine ýetdi. "Adamy arzan etmek üçin köp pul gerek däl" diýip pikir etdi ol.
  OceanofPDF.com
  8
  
  HEÝ - OLAR ŞOL BIR OGLAN, ŞOL BIR ÝAŞ ÝIGITDI - iň geň zat şudy. Olar amerikan ýaş ýigitleridi we şol bir žurnallary we gazetleri okaýardylar... şol bir radio gepleşiklerini eşidýärdiler... syýasy gurultaýlar... şol adam... Amos we Endi... Arlingtonly jenap Huwer, Arlingtonly jenap Harding we jenap Wilson... Amerikanyň, dünýäniň umydy... dünýäniň bize garaýşy... "şol gödek indiwidualizm". Olar şol bir gepleýän filmleri tomaşa etdiler. Durmuş hem hereket edýär. Yza çekiliň we onuň hereketini görüň. Yza çekiliň we Rebbiň şöhratyny görüň.
  "Fordyň täze awtoulagyny gördüňmi? Çarli Şwab biziň hemmämiziň häzir garypdygymyzy aýdýar. Aý, şeýle-de!"
  Elbetde, bu iki ýaş adam köp sanly şol bir tejribeleri paýlaşdylar - çagalyk söýgüsi - eger olar ýazyjy bolsalar - mekdep - beýsbol - tomusky suwda ýüzmek - elbetde, şol bir derýada, derýada, kölde, howuzda däl ... adamlary döredýän ykdysady impulslar, akymlar, şoklar - bular durmuşyň heläkçiliklerine şeýle meňzeş - olar heläkçilikmi? "Indiki rewolýusiýa syýasy däl, ykdysady bolar." Dermanhanalarda, sudlarda, köçelerde gürrüň edilýär.
  Şol agşam ýaş ýigit kakasynyň awtoulagyny alýar. Ned Soýer muny Redden has köp etdi. Ol özüni has erkin duýýan we doglan atmosferasynda has erkin hereket edýän ýaş ýigitdi.
  Onuň ejesi we kakasy öz gurşawynda özlerini has rahat duýýardylar - olaryň hiç biri Red Oliweriň ejesi ýaly garyp ýa-da işçi synpy bolmandy. Olara hormat goýulýardy we olara hormat goýulýardy. Olar abuna ýazylýardylar. Nediň kakasy hiç haçan arakhor bolmandy. Ol hiç haçan azgyn aýallaryň yzyndan düşmändi. Ejesi ýumşak we mähirli gepleýärdi. Ol gowy ybadathana agzasydy.
  Eger siz Ned Soýer ýaly ýaş ýigit bolsaňyz, şu günler agşam maşgala awtoulagyňyza münüp, şäherden çykýarsyňyz. Bir gyzy alyp gidýärsiňiz. Awtoulagyň bolmagy, elbetde, durmuşyňyzy üýtgetdi. Käbir gyzlar bilen köp gezek sypap bilersiňiz, käbirleri bilen bolsa bolmaýar.
  Gyzlar hem şol bir dilemma bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar - ütüklemek ýa-da ütüklemek däl. Näçe derejede howpsuz? Iň gowy liniýa haýsy?
  Eger siz ýaş adam bolsaňyz, depressiýa döwrüni başdan geçirýärsiňiz. Käbir ýaşlar kitap okamagy gowy görýärler. Olar intellektual adamlar. Olar kitaplar bolan otaga girip okamagy gowy görýärler, soňra bolsa daşary çykyp kitaplar barada gürleşýärler, beýleki ýaşlar bolsa hereket bilen meşgullanýarlar. Olaryň bir zat etmelidigi gerek, ýogsam olar pulsyz bolarlar. Ekstrowertler we introvertler, salam.
  Käbir ýaş ýigitler aýallar bilen gowy gatnaşykda bolýarlar, käbirleri bolsa beýle däl. Aýalyň näme aljakdygyny hiç haçan çaklap bolmaýar.
  Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäherinde bir gün irden şeýle geň we pajygaly ýagdaýda duşuşan iki ýaş ýigit, özleriniň şeýle meňzeşdigini hiç bilmeýärdiler. Olar öň hiç haçan biri-birini görmändiler ýa-da eşitmändiler. Olar özleriniň şeýle meňzeşdigini nädip bilýärdiler?
  Olaryň ikisi hem adaty ýaş orta synp amerikan erkeklerimidi? Eger siz amerikan bolsaňyz, orta synpdan bolandygyňyz üçin özüňizi günäkärläp bilmersiňiz. Amerika ýer ýüzündäki iň beýik orta synp ýurdy dälmi? Onuň halkynyň ýer ýüzündäki beýleki milletlerden has köp orta synp rahatlyklary ýokmy?
  "Elbetde."
  Bir ýigidiň ady Ned Soýer, beýlekisiniň ady Red Oliwerdi. Biri Demirgazyk Karolina ştatynyň kiçi bir şäherçesinden gelen aklawçynyň ogly, beýlekisi bolsa Jorjiýa ştatynyň kiçi bir şäherçesinden gelen lukmanyň oglydy. Biri galyň, gaty gödek gyzyl saçly we howsala düşýän, sorag berýän çal-gök gözli, daýaw, giň eginli ýaş ýigitdi, beýlekisi bolsa uzyn we inçedi. Onuň sary saçlary we käte sorag berýän, howsala düşýän gözleri bardy.
  Ned Soýeriň ýagdaýynda bu kommunizm barada däldi. Ol şeýle aýdyň däldi. "Kommunizm, lanet bolsun" diýerdi. Ol bu barada bilmeýärdi we bilmek hem islemeýärdi. Ol muny Amerikaly däl, geň we çirkin bir zat hasaplaýardy. Ýöne onuň durmuşynda hem biynjalyk döredýän zatlar bardy. Şol wagt Amerikada bir zat bolýardy, ony biynjalyk edýän soraglar, diýen ýaly sessiz. Ol biynjalyk bolmak islemeýärdi. "Näme üçin biz Amerikada hemişe ýaşap gelýän ýaly ýaşap bilmeýäris?" diýip pikir edýärdi. Ol kommunizm barada eşidipdi we ony amerikan durmuşyna geň we daşary ýurt hasaplaýardy. Wagtal-wagtal ol hatda tanaýan beýleki ýaşlaryna hem agzaýardy. Ol beýanatlar edýärdi. "Bu biziň pikir edişimize daşary ýurt" diýdi. "Şeýlemi? Siz şeýle pikir edýärsiňizmi? Hawa, biz Amerikada indiwidualizme ynanýarys. Hemmelere mümkinçilik beriň we yzda galanlary şeýtanyň almagyna rugsat beriň. Bu biziň ýolumyz. Eger Amerikadaky kanuny halamasak, ony bozýarys we oňa gülýäris. Bu biziň ýolumyz." Ned özi ýarym intellektualdy. Ol Ralf Waldo Emersony okady. "Özüne ynanmak - men şonuň tarapdary."
  - Ýöne, - diýdi ýaş ýigidiň dosty oňa. - Ýöne?
  Ýokarda agzalan iki ýaş ýigidiň biri beýlekisini atyp öldürdi. Ol ony öldürdi. Hemmesi şeýle boldy...
  Ned Soýer atly ýekeje ýaş ýigit öz şäheriniň harby rotasyna goşuldy. Ol Beýik Urşa gatnaşmak üçin gaty ýaşdy, Red Oliwer ýaly. Ol söweşmek, öldürmek ýa-da şuňa meňzeş bir zat isleýändigini pikir etmeýärdi. Ol beýle etmedi. Nedde zalym ýa-da wagşy zat ýokdy. Ol bu pikiri halaýardy... köçede ýa-da ýolda ýöräp barýan bir topar erkekleriň, hemmesi forma geýip, özi hem şolaryň biri - serkerde.
  Amerikalylaryň gürleşmegi gowy görýän bu indiwidualizmiň ahyrsoňy biziň islemeýän zadymyza öwrülmegi geň bolmazmydy?
  Amerikada hem toparçylyk ruhy bar -
  Ned Soýer, Red Oliwer ýaly, kollejde okady. Şeýle hem, kollejde beýsbol oýnady. Ol pitçerdi, Red bolsa gysga wagtda we käte ikinji bazada oýnaýardy. Ned gaty gowy pitçerdi. Onuň biraz bökýän we özüne çekiji haýal topy bolan çalt topy bardy. Ol egri top üçin gaty gowy, özüne ynanýan pitçerdi.
  Bir tomusda, uniwersitetde okaýarka, ol ofiserleri taýýarlamak lagerine gitdi. Ol bu ýere gaty söýýärdi. Ol adamlara serkerdelik etmekden lezzet alýardy we soňra, dogduk şäherine gaýdyp gelende, şäheriň harby rotasynyň uly leýtenanty wezipesine saýlandy ýa-da bellendi.
  Ol gowydy. Oňa ýarady.
  "Dörtlükler - bir hatarda göni."
  "Maňa ýaragy ber!" Nediň sesi gowydy. Ol üýrüp bilýärdi - ýiti we ýakymly.
  Bu gowy duýgydy. Sen ýaş ýigitleri, öz toparyňy, kynçylyk çekýän çagalary - şäheriň daşyndaky fermalardan ak erkekleri we şäherden ýaş ýigitleri - alyp, mekdebiň golaýyndaky boş ýerde tälim berdiň. Olary öz ýanyň bilen Çerri köçesinden Meýne tarap alyp gitdiň.
  Olar oňaýsyzdy, sen bolsa olary oňaýsyz etmediň. "Geliň! Ýene-de synanyşyň! Tutuň! Tutuň!"
  "Bir, iki, üç, dört! Başyňda şeýle sana! Indi çalt et! Bir, iki, üç, dört!"
  Tomus agşamynda erkekleri köçä şeýle çykarmak gowydy, gowydy. Gyşda, uly şäher häkimliginiň zalynda, bu zatlaryň hemmesi şeýle tagamsyz däldi. Şol ýerde gabalyp galan ýaly duýýardyň. Mundan ýadaýardyň. Hiç kim seniň adamlara tälim berşiňi görmeýärdi.
  Ine, şeýle. Siziň owadan formaňyz bardy. Ofiser özüne birini satyn alypdy. Ol gylyç göterýärdi we gijelerine ol şäheriň çyralarynda ýalpyldap durdy. Ahyrsoňy, ofiser bolmak - hemmeler muny boýun alýardy - jenap bolmakdy. Tomusda şäheriň ýaş gyzlary siziň öz ýigitleriňizi alyp barýan köçeleriň ugrunda goýlan awtoulaglarda oturýardylar. Şäheriň iň gowy ýigitleriniň gyzlary size seredýärdi. Rota kapitany syýasata gatnaşýardy. Ol gaty semizdi. Ol hiç haçan daşary çykmaýardy diýen ýaly.
  "Elleriňi egniňde!"
  "Öz wagtyňyzy özüňize alyň!"
  "Kompaniýa, dur!"
  Tüpeňiň gujaklarynyň pyýada ýoluna degmegi şäheriň esasy köçesinde ýaňlandy. Ned öz adamlaryny dermanhananyň öňünde saklady, ol ýerde köp adam ýygnanypdy. Adamlar döwlet ýa-da milli hökümet tarapyndan berlen forma geýipdiler. "Taýýar boluň! Taýýar boluň!"
  "Näme üçin?"
  "Meniň ýurdum, dogry ýa-da ýalňyş, hemişe meniň ýurdum!" Ned Soýeriň hiç haçan şeýle pikir edendigine şübhelenýärin... elbetde, ofiserleri taýýarlamak lagerine gidende hiç kim bu barada agzamady... ol öz esgerlerini daşaryk çykaryp, beýleki amerikanlylar bilen duşuşmak barada pikir etmedi. Onuň dogduk şäherinde pagta zawody bardy we onuň kompaniýalarynyň käbir oglanlary pagta zawodynda işleýärdiler. Olar bu kompaniýadan lezzet alýardylar diýip pikir etdi. Ahyrsoňy, olar pagta zawodynyň işçileridi. Olar esasan öýlenmedik pagta zawodynyň işçileridi. Olar şol ýerde, şäheriň çetinde ýerleşýän bir obada ýaşaýardylar.
  Hakykatdan-da, boýun almak gerek, bu ýaş ýigitler şäher durmuşyndan düýbünden daşlaşypdylar. Olar harby rota goşulmak mümkinçiligine eýe bolandyklaryna begenýärdiler. Her ýyl bir gezek, tomusda, erkekler lagere gidýärdiler. Olar özlerine hiç hili çykdajy etmedik ajaýyp dynç alyş aldylar.
  Pagta zawodynyň işçileriniň käbiri ajaýyp agaç ussalarydy we olaryň köpüsi birnäçe ýyl mundan ozal Ku-Kluks-Klana goşulypdy. Harby rota has gowydy.
  Günortada, düşünşiňiz ýaly, birinji derejeli ak adamlar elleri bilen işlemeýärler. Birinji derejeli ak adamlar elleri bilen işlemeýärler.
  "Meniň pikirimçe, Günortany we Günorta däp-dessurlaryny döreden adamlar."
  Ned Soýer hiç haçan şeýle sözleri aýtmady, hatda özüne-de aýtmady. Ol Demirgazykda iki ýyl kollejde okady. Köne Günortanyň däp-dessurlary dargap barýardy. Ol muny bilýärdi. Zawodda ýa-da fermada işlemäge mejbur edilen ak derili adamy ýigrenmek pikirine gülüp bilerdi. Ol köplenç şeýle diýýärdi. Ol gara derilileriň we ýewreýleriň hemmesiniň gowydygyny aýtdy. "Käbirlerini gaty gowy görýärin" diýdi. Ned hemişe giň pikirli we liberal bolmak isleýärdi.
  Onuň Demirgazyk Karolinadaky dogduk şäheri Sintaksis diýlip atlandyrylýardy we ol ýerde Sintaksis degirmenleri ýerleşýärdi. Onuň kakasy şäheriň esasy aklawçysydy. Ol degirmeniň aklawçysydy we Ned hem şeýle bolmagy maksat edinýärdi. Ol Red Oliwerden üç-dört ýaş ulydy we şol ýyl - harby rotasy bilen Birçfild şäherine giden ýyly - ol eýýäm kolleji, Çapel Hilldäki Demirgazyk Karolina uniwersitetini tamamlapdy we şol ýylyň Roždestwo baýramyndan soň hukuk fakultetine girmegi meýilleşdirýärdi.
  Emma onuň maşgalasynda işler biraz kynlaşdy. Kakasy biržada köp pul ýitirdi. 1930-njy ýyldy. Kakasy: "Ned" diýdi, ol: "Men häzir biraz dartgynly" diýdi. Nediň Nýu-Ýorkdaky Kolumbiýa uniwersitetinde okuwda okaýan we aspiranturada işleýän bir gyz dogany hem bardy, ol akylly aýaldy. Ol örän akyllydy. Nediň özi hem şeýle diýerdi. Ol Nedden birnäçe ýaş ulydy, magistr derejesine eýedi we häzir doktorlyk derejesiniň üstünde işleýärdi. Ol Nedden has radikaldy we onuň ofiserleri taýýarlamak lagerine gitmegini ýigrenýärdi, soňra bolsa onuň ýerli harby kompaniýada leýtenant bolmagyny ýigrenýärdi. Öýe gelende: "Serediň, Ned" diýdi. Ol ykdysadyýet boýunça doktorlyk derejesini almakçydy. Şeýle aýallar pikir alýarlar. "Kynçylyk bolar" diýip, ol Nede aýtdy.
  "Näme diýjek bolýarsyň?"
  Tomusda olar öýlerinde, öýleriniň eýwanynda oturýardylar. Nediň gyz dogany Luiza käte birden oňa şeýle gaharlanýardy.
  Ol Amerikada geljekki göreşi - hakyky göreşi - öňünden aýtdy. Ol Nede meňzemeýärdi, ýöne ejesine meňzeş kiçijikdi. Ejesi ýaly, onuň saçlary wagtyndan öň agarmaga meýillidi.
  Käwagt öýde bolanda, ol Nede şeýle gaharlanýardy, käwagt bolsa kakama. Eje oturyp diňleýärdi. Eje erkekler töwereginde hiç haçan öz pikirini aýtmaýan aýaldy. Luiza ýa Nede, ýa-da kakama: "Bu dowam edip bilmez" diýdi. Kakam Jefferson demokratydy. Ol Demirgazyk Karolina etrabynda yhlasly adam hasaplanýardy we hatda ştatda hem meşhurdy. Ol bir gezek Döwlet Senatynda bir möhlet gulluk edipdi. Ol: "Kakam - ýa-da Ned - eger meniň bile okaýan ähli adamlarym bolsa - eger professorlar, bilmeli adamlar, ömrüni şeýle zatlary öwrenmäge bagyşlaýan adamlar bolsa - eger olar gowy bolsa, Amerikada bir zat bolar - şu günleriň birinde - belki-de tiz wagtda - bu, Günbatar dünýäsinde bolup biler" diýdi. Bir zat ýarylýar... Bir zat bolýar.
  "Çarkyldymy?" Nediň geň bir duýgusy bardy. Bir zat, belki-de, oturan oturgyjynyň ýykyljak bolýan ýalydy. "Çarkyldymy?" Ol töweregine ýiti seretdi. Luizanyň nähili erbet hereketi bardy.
  "Bu kapitalizm" diýdi ol.
  Ol öň bir gezek kakasynyň ynanýan zadynyň dogry bolup biljekdigini aýtdy. Tomas Jeffersonyň bolsa diňe öz döwründe dogry bolup biljekdigini pikir etdi. "Görýäňizmi, kakam ýa-da Ned hiç zada bil baglamaýardy."
  "Ol häzirki zaman tehnologiýasyna bil baglamady" diýdi ol.
  Luiz şeýle gürrüňleri köp edýärdi. Ol maşgala üçin biraz kynçylyk döredýärdi. Amerikada, esasanam Günortada aýallaryň we gyzlaryň ýagdaýy ýaly bir däp bardy... ýöne ol hem döwülmäge başlady. Kakasy biržada pulunyň köpüsini ýitirende, gyzyna-da, aýalyna-da hiç zat aýtmady, ýöne Luiz öýe gelende, gyzy gürleşmegini dowam etdirdi. Ol munuň nähili agyrdygyny bilmeýärdi. "Görýäňizmi, açylýar" diýdi ol, begençli görnüşde. "Biz alýarys. Biziň ýaly orta synpdaky adamlar indi alarlar". Ata bilen ogul orta synp diýilmegini halamaýardylar. Olar gygyrdylar. Ikisi hem Luizany söýýärdiler we haýran galýardylar.
  "Onda gowy, hatda ajaýyp zatlar köpdi" diýip, ikisi hem pikir etdiler.
  Ned hem, onuň kakasy hem Luizanyň näme üçin hiç haçan durmuşa çykmandygyna düşünip bilmediler. Olaryň ikisi hem: "Hudaýym, ol bir erkek bilen gowy aýal bolup bilerdi" diýip pikir etdiler. Ol yhlasly kiçijik bir zatdy. Elbetde, Ned hem, onuň kakasy hem bu pikiriň sesli aýdylmagyna rugsat bermediler. Günortaly jenap öz gyz dogany ýa-da gyzy barada: "Ol yhlasly - ol diri. Eger seniň onuň ýaly biri bolsa, ol nähili ajaýyp söýgüli bolardy!" diýip pikir etmediler. Ýöne...
  Käwagt agşamara maşgala öýüniň eýwanynda oturanda... öň tarapynda giň kerpiçden ýasalan uly köne kerpiç jaý bardy... tomus agşamlarynda ol ýerde oturyp, sosna agaçlaryna, uzakdaky pes depelerdäki tokaýlara seredip bolýardy... jaý şäheriň merkezinde diýen ýaly ýerleşýärdi, ýöne depede... Ned Soýeriň atasy we uly atasy şol ýerde ýaşaýardy. Beýleki jaýlaryň üçeklerinden uzakdaky depelere seredip bolýardy... Goňşular agşamara ol ýere seretmegi gowy görýärdiler...
  Luiza ýumşak, ýalaňaç ellerini kakasynyň oturgyjynyň gyrasynda oturardy, ýa-da dogany Nediň oturgyjynyň gyrasynda oturardy. Tomus agşamlarynda, ol formasyny geýip, soňra öz adamlaryny tälim bermek üçin şähere gidende, Luiza oňa seredip gülerdi. "Sen onda ajaýyp görünýärsiň" diýip, onuň formasyna degip aýdardy. "Eger sen meniň doganym bolmadyk bolsaň, men saňa aşyk bolardym, ant içýärin."
  Ned käwagt Luizanyň meselesiniň onuň hemişe hemme zady seljerýändigindedigini aýdýardy. Oňa bu ýaramaýardy. Ol onuň muny etmesini isleýärdi. "Meniň pikirimçe," diýdi ol, "size, forma geýen erkeklere aşyk bolýan biz aýallar... başga erkekleri öldürýän erkekler... biziň hem bir ýabany we çirkin zadymyz bar."
  "Bizde-de rehimsiz bir zat bolmaly."
  Luiza pikir etdi... käwagt ol gepleýärdi... islemeýärdi... kakasyny we ejesini biynjalyk etmek islemeýärdi... ol pikir etdi we Amerikada zatlar çalt üýtgemese, "täze arzuwlar" diýdi. "Köne, zyýanly, indiwidualistik arzuwlaryň ornuny tutmak üçin ulalyp... arzuwlar indi pul bilen doly weýran boldy" diýdi. Ol birden çynlakaýlaşdy. "Günorta agyr töleg tölemeli bolar" diýdi. Käwagt, Luiza agşam kakasy we dogany bilen şeýle gürleşende, ikisi hem töwereginde hiç kimiň ýokdugyna begenýärdiler... şäherden onuň gepleýändigini eşidip biljek adamlaryň ýokdugyna begenýärdiler...
  Luiz ýaly aýala söýgüli bolmagy garaşylýan günorta erkekleriniň ondan biraz gorkandygy geň däl. "Erkekler intellektual aýallary halamaýarlar. Bu hakykat... diňe Luiz bilen - eger erkekler bilseler - ýöne näme bolsa-da..."
  Onuň geň pikirleri bardy. Ol hut şol ýere gelipdi. Käwagt kakasy oňa diýen ýaly berk jogap berýärdi. Ol ýarym gaharlydy. "Luiza, sen gyzyl saçly kiçijiksiň" diýdi ol. Ol güldi. Şeýle-de bolsa, ol ony - öz gyzyny - söýýärdi.
  "Günorta," ol Nede ýa-da kakasyna agyrlyk bilen aýtdy, "ol tölemeli bolar, we ajy tölemeli bolar."
  "Siziň bu ýerde döreden garry jenap baradaky pikiriňiz - döwlet işgäri, esger - hiç haçan elleri bilen işlemeýän adam - we şuňa meňzeş zatlar...
  "Robert E. Li. Onda mähirlilik synanyşygy bar. Bu arassa howandarlyk. Bu gulçulyga esaslanýan duýgy. Muny bilýärsiňmi, Ned ýa-da Ata..."
  "Bu biziň - Ned ýaly gowy günorta maşgalalarynyň ogullarynyň - içimizde kök uran pikir." Ol Nede üns bilen seretdi. "Ol öz keşbinde kämil dälmi?" diýdi ol. "Şeýle erkekler elleri bilen nädip işlemelidigini bilmeýärdiler - olar elleri bilen işlemäge het edip bilmeýärdiler. Bu utanç bolardy, şeýlemi, Ned?"
  "Bu bolar" diýdi ol, beýlekiler bolsa çynlakaýlaşdylar. Indi ol synp otagynyň daşynda gürleýärdi. Ol olara düşündirmäge synanyşýardy. "Indi dünýäde täze bir zat bar. Ol maşynlar. Siziň Tomas Jeffersonyňyz, ol muny pikir etmedi, şeýlemi, kaka? Eger ol şu gün diri bolsa, "Meniň bir pikirim bar" diýip bilerdi we maşynlar onuň ähli pikirlerini derrew çöp üýşmegine taşladylar."
  - Bu haýal-haýal başlar, - diýdi Luiza, - - doguryş wagtyndaky duýgurlyk. Olar biziň ýaly adamlara seredip, özleri üçin hiç hili umyt ýokdugyny barha köp düşünip başlarlar.
  "Biz?" diýip, kakasy ýiti sorady.
  - Bizi göz öňünde tutýaňmy?
  "Hawa. Görýäňmi, biz orta synpdan. Sen bu sözi ýigrenýärsiň, şeýlemi, kaka?"
  Kakam Ned ýaly gaharlandy. "Orta synp," ol ýigrenç bilen aýtdy, "eger biz birinji synp bolmasak, onda kim birinji synp?"
  "Şeýle-de bolsa, kaka... we Ned... sen, kaka, aklawçysyň, Ned hem aklawçy bolar. Sen şu şäherdäki fabrika işçileriniň aklawçysysyň. Ned şeýle umyt edýär."
  Mundan köp wagt geçmänkä, Wirjiniýanyň günortasyndaky bir fabrik şäherinde iş taşlaýyş başlandy. Luiza Soýer şol ýere gitdi.
  Ol ykdysadyýet fakultetiniň talyby hökmünde bolup geçýän wakalary görmek üçin geldi. Ol bir zady gördi. Ol şäher gazeti baradady.
  Ol gazetçi bilen bilelikde iş taşlama ýygnagyna gitdi. Luiza erkekleriň arasynda erkin hereket edýärdi... olar oňa ynanýardylar... ol we gazetçi iş taşlama ýygnagynyň geçirilýän zalyndan çykanda, kiçijik, tolgunan, semiz işçi gazetçiniň ýanyna ylgady.
  Işçiniň aglamaga golaýdygyny Luiza soňra kakasyna we doganyna gürrüň berip aýtdy. Ol gazetçiden ýapyşdy, Luiza bolsa biraz gyrada durup diňledi. Onuň ýiti akyly bardy - bu Luiza. Ol kakasy we dogany üçin täze aýaldy. "Geljek, Hudaý bilýär, biziň aýallarymyza degişli bolmagy mümkin" diýip, kakasy käte öz-özüne aýdýardy. Bu pikir onuň kellesine geldi. Ol şeýle pikir etmek islemeýärdi. Aýallaryň - iň bolmanda käbirleriniň - hakykatlara ýüz tutmagyň usuly bardy.
  Wirjiniýaly bir aýal gazetçiden ýalbardy: "Näme üçin bize hakyky dynç bermeýärsiňiz? Siz "Eagle" gazetindemisiňiz?" "Eagle" Wirjiniýada ýeke-täk gündelik gazetdi. "Näme üçin biziň bilen adalatly ylalaşyk baglaşmaýarsyňyz?"
  - Işçi bolsak-da, biz adam, - diýip, gazet satyjysy ony rahatlandyrmaga synanyşdy. - Biz şuny etmek isleýäris - biziň etmek isleýänimiz şu - diýip, ol berk aýtdy. Ol tolgunan kiçijik semiz aýaldan daşlaşdy, ýöne soňra, köçede Luiza bilen bolanda, Luiza ondan adaty bolşy ýaly, açyk, göni sorady: - Sen olar bilen adalatly ylalaşyk baglaşýarmyň?
  - Ýok, - diýdi ol we güldi.
  "Näme, ol näme," diýdi ol. "Zawod aklawçysy biziň gazetimiz üçin baş makalalar ýazýar, biz bolsa, gulçular, olara gol çekmeli bolýarys." Ol hem gaharly adamdy.
  - Indi, - diýdi ol Luizä, - maňa gygyrma. Men saňa aýdýaryn. Men işimden mahrum bolaryn.
  *
  - Görýäňmi, - diýip, Luiza soňra kakasyna we Nede bolan waka barada gürrüň berdi.
  "Biz diýjek bolýarsyňyzmy?" diýip, kakasy gepledi. Ned diňledi. Kaka ejir çekdi. Luiziň gürrüň beren hekaýasynda kakanyň göwnüne degýän bir zat bardy. Muny Luiz gepleýän wagty onuň ýüzüne seredip bilse bolýardy.
  Ned Soýer bilýärdi. Ol öz uýasy Luizany tanaýardy - ol şeýle zatlary aýdanda - onuň özüne ýa-da kakasyna zyýan ýetirjek däldigini bilýärdi. Käwagt, olar öýde bolanda, ol şeýle gepleşip başlaýardy we soň saklanýardy. Tomusky yssy agşam maşgala eýwanda oturyp, daşardaky agaçlarda guşlaryň jykyrdap sesini çykarýardy. Beýleki jaýlaryň damlarynyň üstünden uzakdaky sosna bilen örtülen depeler görünýärdi. Demirgazyk Karolinanyň bu bölegindäki oba ýollary, Red Oliweriň ýaşaýan Jorjiýadaky ýaly gyzyl we sary reňkdedi. Guşdan guşa ýuwaşja ses çykardy. Luiz gepleşip başlaýardy we soň saklanýardy. Bu bir agşam Ned forma geýen wagty boldy. Forma hemişe Luizany tolgundyrýan ýalydy, onuň gepleşmek isleýändigini döredýärdi. Ol gorkýardy. "Bir gün, belki tiz wagtda" diýip pikir etdi, "biz ýaly adamlar - orta synp, Amerikanyň gowy adamlary - täze we elhenç bir zada çümjek, belki... biz nähili ahmaklar, muny görmeýäris... näme üçin ony görüp bilmeýäris?"
  "Biz ähli zady özünde saklaýan işçileri atyp bileris. Sebäbi olar ähli zady öndürýän işçiler we ähli bu amerikan baýlygyndan täze, has güýçli, belki-de hatda agalyk ediji ses isleýärler... şol bir wagtyň özünde ähli amerikan pikirlerini, ähli amerikan ideallaryny agdarýarlar..."
  "Meniň pikirimçe, biz - amerikanlylar - bu ýerdäki her bir adamyň deň mümkinçiliginiň bardygyna hakykatdanam ynanýardyk."
  "Sen muny her ýyl gaýtalap, öz içiňden pikir edip ýörsüň we elbetde, muňa ynanmaga başlaýarsyň."
  "Sen ynanmaga rahatsyň."
  "Ýalan bolsa-da." Luizanyň gözlerinde geň bir garaýyş peýda boldy. "Awtomatiki oýun oýnaýardy" diýip, ol pikir etdi.
  Ned Soýeriň gyz dogany Luiz Soýeriň aňynda aýlanýan pikirler şular. Käwagt, ol öýde maşgalasy bilen bolanda, gepläp başlaýardy, soňra birden saklanýardy. Ol oturgyjyndan turup, öýe girýärdi. Bir gün Ned onuň yzyndan geldi. Ol hem alada edýärdi. Ol diwara söýklenip, sessiz aglaýardy, ol bolsa gelip, ony göterdi. Ol kakasyna aýtmady.
  Ol öz-özüne: "Gahry, ol aýal" diýdi. Belki, kakasy hem öz-özüne şeýle diýendir. Olaryň ikisi hem Luizany söýýärdi. Şol ýyl - 1930-njy ýylda - Ned Soýer hukuk fakultetini Roždestwo baýramyna çenli yza süýşürende, kakasy oňa - ol şeýle diýende güldi - "Ned" diýdi ol, - "Men kyn ýagdaýda. Men paýnamalara köp pul goýdum" diýdi ol. "Meniň pikirimçe, biziň hemmesi gowy. Meniň pikirimçe, olar gaýdyp geler".
  - Amerikada pul goýjakdygyňyza ynanyp bilersiňiz - diýdi ol şadyýan bolmaga synanyşyp.
  "Eger garşy bolmasaň, men şu ýerde, seniň ofisiňde galaryn" diýdi Ned. "Men şu ýerde okap bilerin." Ol Luizany pikir etdi. Şol ýyl ol doktorlyk derejesini almaga synanyşmalydy we ol onuň saklanmagyny islemedi. "Men onuň pikir edýän ähli zatlary bilen ylalaşmaýaryn, ýöne onuň tutuş maşgalanyň aňy bar" diýip pikir etdi.
  - Bolýar, - diýdi Nediň kakasy. - Garaşmaga garşy däl bolsaň, Ned, men Luizany soňuna çenli alyp gidip bilerin.
  "Men onuň näme üçin bu barada hiç zat bilmelidigine düşünmeýärin" we "Elbetde, ýok" diýip, Ned Soýer jogap berdi.
  OceanofPDF.com
  9
  
  ESGERLER BILEN ÝÖRIŞ Birçfildiň köçelerinde daň atmazdan öň garaňkylykda Ned Soýer gyzyklandy.
  "Atten-şun".
  "Öňe - saga alyp bar."
  Awtobus. Awtobus. Awtobus. Agyr, durnuksyz aýaklaryň hereketi pyýada ýolundan eşidilýärdi. Pyýada ýolundan aýak sesleriniň - esgerleriň aýak sesleriniň eşidilmegine gulak asyň.
  Aýaklar şeýlemi, adamlaryň - amerikanlaryň - jesetlerini başga amerikanlary öldürmeli boljak ýere alyp barýarmy?
  Adaty esgerler adaty adamlar. Bu has köp we has köp bolup biler. Geliň, aýaklar, ýodanyň üstüne berk basyň! Meniň ýurdum size degişli.
  Daň atyp başlady. Üç ýa-da dört rota esger Birçfilde iberildi, ýöne Ned Soýeriň rotasy ilkinji bolup geldi. Onuň syrkaw we näsag kapitany gelmedi, şonuň üçin Ned serkerdelik edýärdi. Rota Birçfild degirmeniniň we hüjümçileriň lageriniň garşysyndaky demir ýol menzilinde, şäheriň çetinde ýerleşýän bir stansiýada düşdi we daň atmazdan öň köçeler boşdy.
  Her şäherde daň atmazdan öň daşary ýurtlarda boljak adamlar az däl. "Eger giç ýatsaň, günüň iň gowy bölegini sypdyrarsyň" diýýärler, ýöne hiç kim diňlemeýär. Başgalaryň diňlemeýändigine gaharlanýarlar. Olar irden howa barada gürrüň edýärler. "Gowy" diýýärler. Olar tomusda irden, daň atanda guşlaryň nähili aýdym aýtýandygy barada gürrüň edýärler. "Howa örän gowy" diýip, olar dowam edýärler. Erbetlik erbedi. Adam edýän işi üçin öwgü isleýär. Ol hatda adatlary üçin hem öwgü isleýär. "Bular gowy adat, olar meniňki" diýip, ol özüne aýdýar. "Görýäňmi, men bu çilimleri hemişe çekýärin. Men muny adamlara çilim zawodlarynda iş bermek üçin edýärin."
  Birçfild şäherinde bir ýaşaýjy esgerleriň gelýändigini gördü. Birçfildiň bir köçesinde kagyz dükanynyň eýesi bolan gysga boýly, arryk bir adam bardy. Ol her gün bütin gün aýak üstünde durýardy we aýaklary agyrýardy. Şol gije ony şeýle bir urdular welin, uzak wagtlap uklap bilmedi. Ol durmuşa çykmadykdy we dükanynyň arkasyndaky kiçijik otagda düşekde ýatýardy. Ol gözlerini başgalara has uly görkezýän agyr äýnek dakynýardy. Olar baýguşuň gözlerine meňzeýärdi. Irden, daň atmazdan öň we biraz uklandan soň, aýaklary ýene-de agyryp başlady, şonuň üçin ol turup geýinýärdi. Ol Birçfildiň esasy köçesinden ýöräp, sud binasynyň basgançaklarynda oturdy. Birçfild etrap merkezidi we türme sud binasynyň arkasynda ýerleşýärdi. Türme gözegçisi hem ir turýardy. Ol gysga çal sakgally garry adamdy we käwagt türmeden çykyp, sud binasynyň basgançaklarynda kagyz dükançysy bilen oturýardy. Kagyz gözegçisi oňa aýaklary barada gürrüň berýärdi. Ol aýaklary barada gürleşmegi halaýardy we ony diňleýän adamlary halaýardy. Belli bir boý bardy. Bu adatdan daşary zatdy. Şäherde hiç bir adamyň şeýle aýagy ýokdy. Ol hemişe operasiýalar üçin pul ýygnaýardy we ömrüniň dowamynda aýaklar barada köp zat okady. Ol olary öwrendi. "Bu bedeniň iň inçe bölegi" diýip, ol türme gözegçisine aýtdy. "Aýaklarda şeýle köp kiçijik inçe süňkler bar". Ol näçedigini bilýärdi. Onuň gürleşmegi halaýan zady bardy. "Bilýärsiňizmi, indi esgerler" diýdi. "Bolýar, esgeri alalyň. Ol uruşdan ýa-da söweşden çykmak isleýär, şonuň üçin öz aýagyna atýar. Ol örän ahmak. Ol näme edýändigini bilmeýär. Ahmak, ol özüni mundan erbet ýere atyp bilmezdi. Türme gözegçisi hem aýaklary gowy bolsa-da, şeýle pikir edýärdi. "Bilýärsiňmi," diýdi ol, "bilýärsiňmi näme... eger men ýaş ýigit we esger bolsam we uruşdan ýa-da söweşden çykmak islesem, wyždany boýunça harby gullukdan boýun gaçyran diýerdim". Bu onuň pikiridi. "Bu iň gowy ýol" diýip pikir etdi ol. Seni türmä taşlap bilerler, ýöne näme? Ol türmeleriň gowy, ýaşamak üçin gaty gowy ýerdigini pikir edýärdi. Ol Birçfild türmesindäki erkekleri "meniň oglanlarym" diýip atlandyrdy. Ol aýaklar barada däl-de, türmeler barada gürleşmek isledi.
  Bir adam, kagyz satyjysy, oýa we daşary ýurtda irden Ned Soýer öz goşunlaryny Birçfilde alyp bardy, ol ýerdäki kommunistleri basyp ýatyrmak, olary lagerde saklamak, Birçfildiň zawodlarynda piket geçirmek synanyşyklaryny bes etmek, ...olaryň paradlarda ýöriş etmek synanyşyklaryny bes etmek... köçelerde aýdym aýtmak... jemgyýetçilik duşuşyklaryny bes etmek.
  Birçfildiň köçelerinde kagyz satyjysy oýandy, onuň dosty, türme gözegçisi heniz türmeden boşadylmady. Welaýat şerifi oýandy. Ol esgerler bilen duşuşmak üçin iki orunbasar bilen wokzaldady. Şäherde esgerleriň golaýlaşýandygy barada myş-myşlar ýaýrady, ýöne anyk bir zat aýdylmady. Olaryň geljek wagty aýdylmady. Şerif we onuň orunbasarlary dymdylar. Birçfilddäki degirmeniň eýeleri ultimatum berdiler. Demirgazyk Karolina ştatynyň birnäçe şäherinde degirmenlere eýe bolan bir kompaniýa bardy. Kompaniýanyň prezidenti Birçfildiň müdirine Birçfildiň käbir öňdebaryjy raýatlaryna... şäherdäki üç bankirine, şäheriň häkimine we käbir beýlekilere... iň täsirli adamlaryň käbirine berk söz aýtmagyny tabşyrdy. Söwdagärlere... "Biziň Birçfildde degirmeni dolandyrýandygymyzyň ýa-da dolandyrmaýandygymyzyň parhy ýok. Biz gorag isleýäris. Biz parhy ýok. Biz degirmeni ýaparys" diýildi.
  "Biz başga kynçylyk islemeýäris. Zawody ýapyp, bäş ýyllap ýapyk goýup bileris. Başga-da zawodlarymyz bar. Häzirki wagtda ýagdaýlaryň nähilidigini bilýärsiňiz."
  Esgerler gelende, Birçfildden gelen kagyz satyjy oýady, şerif we iki orunbasar bolsa bölümdedi. Ol ýerde başga bir adam hem bardy. Ol uzyn boýly, garry adamdy, şähere göçüp gelen we daň atmazdan öň oýanan pensiýa çykan daýhandy. Bagy boş durka... güýzüň ahyrydy... bagdaky ýylyň işi tamamlanyp barýardy... bu adam ertirlik naharyndan öň gezelenç edipdi. Ol Birçfildiň esasy köçesinden kazyýet binasynyň ýanyndan ýöräpdi, ýöne kagyz satyjysy bilen gürleşmek üçin saklanmady.
  Ol asla islemeýärdi. Ol gepçi däldi. Ol gaty jemgyýetçilikçi däldi. "Günüňiz haýyrly bolsun" diýip, sud binasynyň basgançaklarynda oturan kagyz satyjysyna aýtdy we durman ýöremegini dowam etdirdi. Irden boş köçeden ýöreýän adamyň özünde bir mertebe bar. Janly şahsyýet! Şeýle adamyň ýanyna baryp, onuň bilen oturyp, ir turmagyň lezzeti barada, howanyň nähili gowydygy barada gürleşip bolmazdy - nähili ahmaklar, düşekde ýatmagyň nämedigi barada. Onuň aýaklary, aýak operasiýalary we aýaklaryň nähili ejizdigi barada gürleşip bolmazdy. Kassa satyjysy bu adamy ýigrenýärdi. Ol köp sanly kiçi, düşünip bolmajak ýigrençler bilen dolu adamdy. Aýaklary agyrýardy. Olar hemişe agyrýardy.
  Ned Soýere bu ýarady. Oňa ýaramady. Onuň öz buýruklary bardy. Şerifiň ony şol gün irden Birçfilddäki demir ýol menzilinde duşuşmagynyň ýeke-täk sebäbi, oňa Birçfild degirmenine we Kommunistler lagerine barýan ýoly görkezmekdi. Ştat gubernatory kommunistler barada karar kabul edipdi. "Biz olary tussag ederis" diýip pikir etdi.
  "Goý, öz ýaglarynda gyzarsynlar" diýip pikir etdi... "ýag uzak dowam etmez"... we şol gün irden esgerler toparyna serkerdelik eden Ned Soýeriň hem pikirleri bardy. Ol uýasy Luiz hakda pikir etdi we öz ştatyna goşulmandygy üçin ökündi. "Şeýle-de bolsa," diýip pikir etdi ol, "bu esgerler diňe oglanlar." Harby kompaniýa degişli esgerler, şeýle pursatda çagyrylanda, biri-birine pyşyrdaýarlar. Hatarlarda myş-myşlar ýaýraýar. "Hatarlarda dymma." Ned Soýer öz toparyna çagyrdy. Ol sözleri gygyrdy - ol olary berk aýtdy. Şol pursatda ol öz toparyndaky adamlary diýen ýaly ýigrenýärdi. Olary otludan düşürip, rota hataryny düzmäge mejbur edende, olaryň hemmesi biraz ukuly gözli, biraz aladaly we belki biraz gorkan halda, daň atypdy.
  Ned bir zady gördi. Birçfilddäki demir ýol menziliniň golaýynda köne ammar bardy we ol iki adamyň kölegeden çykanyny gördi. Olaryň welosipedleri bardy we olar welosipedlerine münüp, çalt gitdiler. Şerif ony görmedi. Ned onuň bilen bu barada gürleşmek isledi, ýöne ol gürleşmedi. "Sen şol kommunist lagerine tarap haýal sürýärsiň" diýip, ol awtoulagynda gelen şerife aýtdy. "Haýal sür, biz yzyňdan bararys" diýdi ol. "Biz lageri gurşap alarys".
  - Biz olary ýaparys - diýdi ol. Şol pursatda ol şerifi hem ýigrenýärdi, ol tanamaýan, giň gyralary gara şlýapaly, semiz bir adamdy.
  Ol esgerlerini köçeden aşak alyp gitdi. Olar ýadawdy. Olaryň ýorgan rulonlary bardy. Olaryň kemerleri doldurylan patronlardy. Sud binasynyň öňündäki Esasy köçede Ned öz adamlaryny saklap, olara süngülerini düzetdirdi. Käbir esgerler - ahyrsoňy, olar köpüsi tejribesiz oglanlardy - öz aralarynda pyşyrdaşmagyny dowam etdirdiler. Olaryň sözleri kiçi bombalardy. Olar biri-birini gorkuzdylar. "Bu kommunizm. Bu kommunistler bomba göterýärler. Bomba biziň ýaly tutuş bir topary partladyp biler. Bir adamyň şansy ýok." Olar ýaş bedenleriniň arasynda elhenç partlama bilen bölek-bölek edilendigini gördüler. Kommunizm geň bir zatdy. Ol Amerikaly däldi. Ol daşary ýurtdy.
  "Bu kommunistler hemmeleri öldürýärler. Olar daşary ýurtlylar. Olar aýallary jemgyýetçilik emlägine öwürýärler. Olaryň aýallara näme edýändigini görmeli."
  "Olar dine garşy. Olar Hudaýa sežde edýän adamy öldürerler."
  "Hatarlarda dym-dyrslyk," diýip, Ned Soýer ýene-de gygyrdy. Esasy köçede, ol öz adamlaryny süngülerini düzetmek üçin saklanda, sud binasynyň basgançaklarynda oturyp, heniz gelmeýän türme gözegçisi dostuny garaşýan kiçijik kagyz satyjysyny gördi.
  Kassa işgäri aýagyna böküp turdy we esgerler gidende, olaryň yzyndan agsaklap köçä çykdy. Ol hem kommunistlerden ýigrenýärdi. Olaryň hemmesini ýok etmeli. Olar Hudaýa garşy. Olar Amerika garşy, diýip pikir etdi. Kommunistler Birçfilde geleninden bäri, aýaklary agyranda düşeginden turmazdan öň, irden ýigrenjek zadyň bolmagy gowy boldy. Kommunizm nähilidir bir düşnüksiz, daşary ýurtly pikirdi. Ol muňa düşünmeýärdi, düşünmeýändigini aýtdy, düşünmek islemeýändigini aýtdy, ýöne ýigrenýärdi we kommunistlerden ýigrenýärdi. Indi Birçfilde şeýle betbagtçylyk döreden kommunistler muňa eýe bolarlar. "Hudaý, nähili gowy, nähili gowy. Hudaý, nähili gowy" diýip, ol öz-özüne mürrüldäp, esgerleriň yzyndan agsaklap ýördi. Ol Birçfilde şerifden we onuň iki orunbasaryndan başga-da, şol irden bolan wakany gören ýeke-täk adamdy we ol bu hakykata ömrüniň ahyryna çenli şatlanmalydy. Ol Ned Soýeriň janköýerine öwrüldi. "Ol hyýar ýaly sowukganlydy" diýip, ol soňra aýtdy. Onuň pikirlenmeli, gürleşmeli zatlary köpdi. "Men ony gördüm. Men ony gördüm. Ol hyýar ýaly sowukganlydy" diýip, ol gygyrdy.
  Wokzalyň golaýyndaky ammaryň kölegesinden çykan welosipedli iki adam Kommunist lagerinden gelen skautlardy. Olar lagere tarap ýöräp, welosipedlerini Esasy köçeden ýokary tizlikde sürdüler, degirmeniň ýanyndaky eňňit ýoldan aşak düşüp, köprüden düşelgä tarap ýöräp gitdiler. Degirmeniň derwezesinde birnäçe kömekçi şerif goýuldy we olaryň biri gygyrdy. "Dur" diýip gygyrdy, ýöne iki adam saklanmady. Deputat rewolwerini çykaryp, howa ok atdy. Ol güldi. Iki adam çaltlyk bilen köprüden geçip, düşelgä girdiler.
  Lagerde tolgunma höküm sürýärdi. Daň atyp başlady. Kommunist liderler näme boljakdygyny çaklap, bütin gije uklamadylar. Esgerleriň gelýändigi baradaky myş-myşlar olara hem ýetdi. Olar öz razwedkaçylaryny içeri goýbermediler. Bu synag bolmalydy. "Geldi" diýip, welosipedçiler aşaky ýolda tekerlerini galdyryp, lageriň içinden geçip barýarkalar, öz-özlerine aýtdylar. Red Oliwer olaryň gelýändigini gördü. Ol şerifiň orunbasarynyň rewolweriniň habaryny eşitdi. Erkekler we aýallar indi lager köçesinde ýokary-aşak ylgaýardylar. "Esgerler. Esgerler gelýär." Birçfilddäki iş taşlaýş indi belli bir zada alyp barardy. Bu iň möhüm pursat, synagdy. Kommunist liderler, indi reňki solgun iki ýaş ýigit we Nýu-Ýorkdan olar bilen gelen Molli Sibraýtyň haýran galan kiçijik ýewreý gyzy näme pikir ederler - indi näme pikir ederler? Olar näme ederler?
  Şerifiň orunbasarlary we şäher ilaty bilen - köpüsi tolgunan we taýýar däl birnäçe adam bilen - söweşip bilersiňiz, ýöne esgerler barada näme aýdyp bilersiňiz? Esgerler döwletiň güýçli goly. Soňra adamlar Birçfilddäki kommunist liderleri barada: "Görýäňizmi, olar isleýän zadyny aldylar" diýerdiler. Olar diňe Birçfild zawodyndaky garyp işçileri propaganda üçin ulanmak isleýärdiler. Olar şuny göz öňünde tutýardylar."
  Birçfild wakasyndan soň kommunist liderlerine bolan ýigrenç artdy. Amerikada liberallar, giň pikirli adamlar we amerikan intelligensiýasy hem kommunistleri bu zalymlyk üçin günäkärledi.
  Intellekt gan dökülmegini halamaýar. Olar ony ýigrenýärler.
  "Kommunistler," diýdiler olar, "islendik adamy pida ederler. Olar bu garyp adamlary öldürýärler. Olary işlerinden boşadýarlar. Olar bir gyra çekilip, başgalary itekleýärler. Olar Russiýadan buýruk alýarlar. Olar Russiýadan pul alýarlar.
  "Men size şuny aýdaýyn - bu hakykat. Adamlar açlykdan ölýär. Bu kommunistler şeýle pul gazanýarlar. Rehimdar adamlar pul berýärler. Kommunistler açlary iýmitlendirýärmi? Ýok, görýärsiňizmi, olar bermeýär. Olar islendik adamy gurban ederler. Olar akylsyz egoistler. Olar alýan pullaryny özleriniň propagandasy üçin ulanýarlar."
  Kimdir biriniň ölümine gelende bolsa, Gyzyl Oliwer kommunist lageriniň gyrasynda garaşyp durdy. Ol indi näme eder? Oňa näme bolar?
  Lengdondaky iş taşlaýş döwründe ol kärdeşler arkalaşyklary üçin göreşýärdi diýip pikir etdi, soňra bolsa indiki synaglara gelende - bu türmä düşmegi aňlatýardy - bu öz şäheriniň jemgyýetçilik pikirine garşy çykmagy aňlatýardy - synag gelende ol yza çekildi.
  "Käşki diňe ölüm meselesi bolsady, oňa nähili çemeleşmeli, ony diňe kabul etmeli, ölümi kabul etmeli meselesi bolsady" diýip, öz-özüne aýtdy. Ol jüňňelde aýagynyň içinde gizlenen ýedi dollar bilen bolan wakany we ýolda alan dostuna pul barada nähili ýalan sözländigini utanç bilen ýatlady. Şol pursat ýa-da şol pursatdaky şowsuzlygy baradaky pikirler ony yzarlaýardy. Onuň pikirleri kellesiniň üstünden uçup, ony sanjyp duran arylar ýalydy.
  Daň atanda lagerde sesleriň we köp adamyň gygyrdaşy eşidilýärdi. Erkekler we aýallar köçelerden tolgunyp ylgaşýardylar. Lageriň merkezinde kiçijik açyk meýdan bardy we kommunist liderleriniň arasynda saçlary boş we gözleri ýalpyldawuk kiçijik ýewreý aýaly köpçülige ýüzlenmäge synanyşýardy. Onuň sesi batlydy. Lageriň jaňy çalyndy. "Erkek we aýal. Erkek we aýal. Indi. Indi."
  Gyzyl saçly Oliwer onuň sesini eşitdi. Ol düşelgeden süýräp çykyp başlady, soňra saklandy. Yza öwrüldi.
  "Indi. Indi."
  Bu adam nähili ahmak!
  Her niçik bolsa-da, Rediň lagerde bardygyny Molli Sibraýtdan başga hiç kim bilmeýärdi. "Adam gürleýär we gürleýär. Ol gürrüňleri diňleýär. Ol kitap okaýar. Ol şeýle ýagdaýa düşýär."
  Aýalyň sesi düşelgede dowam etdi. Ses bütin dünýä eşidildi. Ok sesi bütin dünýä eşidildi.
  Bunker Hill. Leksington.
  Ýatak. Bunker Hill.
  "Indi. Indi."
  Gastoniýa, Demirgazyk Karolina. Marion, Demirgazyk Karolina. Paterson, Nýu-Jersi. Ludlow, Koloradony göz öňüne getiriň.
  Kommunistleriň arasynda Jorj Waşington barmy? Ýok. Olar dürli-dürli topar. Ýer ýüzüne ýaýran işçiler - olar barada kim bir zat bilýär?
  "Men gorkakmyka diýip pikir edýärin? Men ahmakmyka diýip pikir edýärin."
  Gepleşikler. Ok sesleri. Esgerler Birçfilde gelen irden, köpriniň üstünde çal duman ýatyrdy we sary Günorta derýasy aşakda akýardy.
  Amerikadaky depeler, derýalar we meýdanlar. Millionlarça gektar ýagly we baý ýerler.
  Kommunistler: "Bu ýerde hemmeleriň rahat ýaşamagy üçin ýeterlik zat bar... Erkekleriň işsizdigi baradaky bu gürrüňleriň hemmesi manysyz... Bize mümkinçilik beriň... Gurluşyk gurmaga başlaň... Täze erkeklik üçin guruň - jaýlar guruň - täze şäherler guruň... Adam beýnisi tarapyndan oýlap tapylan bu täze tehnologiýalaryň hemmesini hemmeleriň bähbidi üçin ulanyň. Her kim bu ýerde ýüz ýyl işläp, hemmeler üçin baý we erkin durmuş üpjün edip biler... Indi köne, açgöz indiwidualizmiň soňy."
  Bu hakykatdy. Hemmesi hakykatdy.
  Kommunistler örän logiki pikirlidi. Olar: "Muny etmegiň ýoly - ony başlamak. Ýoluna päsgel berýän her kimi ýok et" diýdiler.
  Çylşyrymly, dürli-dürli adamlaryň kiçi bir topary.
  Birçfilddäki köpriniň pollary dumandan görünýärdi. Belki, kommunist liderleriniň bir meýilnamasy bardy. Saçlary daň-daň we gözleri ýalpyldawuk aýal halky ynandyrmaga synanyşmagyny bes etdi we üç lider olary, erkekleri we aýallary, lagerden çykaryp, köpriniň üstüne çykaryp başladylar. Belki, olar: "Esgerler gelmezden öň ol ýere ýeteris" diýip pikir edendirler. Kommunist liderleriniň biri, uly burny bolan, inçe, uzyn boýly ýaş ýigit - şol gün irden örän solgun we şlýapasyz - ol diýen ýaly kelledi - serkerdeligi öz üstüne aldy. Ol: "Biz ol ýere ýeteris. Biz piketlere başlarys" diýip pikir etdi. Degirmende iş taşlaýanlaryň ornuny tutan täze işçileriň - "gopuzlar" diýlip atlandyrylýanlaryň - degirmen derwezesine gelmegi üçin heniz irdi. Kommunist lider: "Biz ol ýere baryp, pozisiýa eýeleris" diýip pikir etdi.
  General ýaly. Ol general ýaly bolmaga synanyşdy.
  "Gan?
  "Biz adamlaryň ýüzüne gan dökmeli."
  Bu köne bir sözdi. Günortaly bir adam muny bir gezek Günorta Karolina ştatynyň Çarlston şäherinde aýtdy we Raýat urşuny başlady. "Halkyň ýüzüne gan döküň." Kommunist lider hem taryhy okady. "Şeýle zatlar gaýta-gaýta gaýtalanar."
  "Işçileriň eli işe başlaýar." Birçfildde iş taşlaýanlaryň arasynda bäbekleri gujaklaýan aýallar hem bardy. Başga bir aýal, aýdymçy we ballada ýazyjysy, Birçfildde eýýäm öldürilipdi. "Aýdaly, olar indi bäbekli aýaly öldürýärler."
  Kommunist liderler munuň - okuň bäbegiň bedeninden, soňra bolsa enäniň bedeninden geçmeginiň - üstünde oýlandylarmydy? Bu belli bir maksada hyzmat ederdi. Bu bilim beriji bolardy. Ony ulanyp bolardy.
  Belki, ýolbaşçy muny meýilleşdiripdi. Hiç kim bilmeýärdi. Esgerler peýda bolanda, ol hüjümçileri köprüde düşürdi - Gyzyl Oliwer olaryň yzyndan bu waka haýran galyp, yzarlaýardy - olar ýoldan aşak düşüp gitdiler, Ned Soýer olaryň öňbaşçylygynda. Hüjümçiler saklandylar we köprüde üýşüp durdular, esgerler bolsa öňe gitdiler.
  Gündizdi. Iş taşlaýanlaryň arasynda sessizlik çökdi. Hatda lider hem sessiz galdy. Ned Soýer öz adamlaryny şäheriň girelgesiniň golaýyndaky ýoluň beýleki tarapyna, köprüniň golaýynda ýerleşdirdi. "Dur."
  Ned Soýeriň sesinde bir kemçilik barmydy? Ol ýaş ýigitdi. Ol Luiz Soýeriň doganydy. Bir-iki ýyl mundan ozal ofiserleriň okuw lagerine gidende, soňra bolsa ýerli milisiýa ofiseri bolanda, ol muňa garaşmandy. Häzir ol utanjaň we howsala düşýärdi. Ol sesiniň titräp, titräp durmagyny islemeýärdi. Şeýle bolmagyndan gorkýardy.
  Ol gaharlydy. Bu peýdaly bolardy. "Bu kommunistler. Nälet bolsun, şeýle deli adamlar." Ol bir zady pikir etdi. Ol kommunistler barada hem gürrüňleri eşidipdi. Olar anarhistler ýalydy. Bomba zyňýardylar. Bu geňdi; ol munuň bolmagyny arzuw edýärdi.
  Ol gaharlanmak, ýigrenmek isleýärdi. "Olar dine garşy". Özüne garamazdan, ol uýasy Luiz hakda pikir edýärdi. "Bolýar, ol gowy, ýöne ol aýal. Şeýle zatlara zenanlyk bilen çemeleşmek bolmaz. Onuň kommunizm baradaky öz düşünjesi düşnüksiz we dumanlydy. Işçiler hakyky häkimiýeti öz ellerine almagy arzuw edýärdiler. Ol bu barada Birçfilde barýan otluda bütin gije pikir etdi. Aýdaly, uýasy Luizanyň aýdyşy ýaly, ähli zadyň işçilere we daýhanlara baglydygy, jemgyýetdäki ähli hakyky gymmatlyklaryň olara daýanýandygy hakykat.
  "Zorluk bilen ýagdaýy bozmak mümkin däl."
  "Goý, ol haýal-haýal bolup geçsin. Goý, adamlar muňa öwrenişsinler."
  Ned bir gezek gyz doganyna şeýle diýdi... ol käwagt onuň bilen jedelleşýärdi... "Luiza," diýdi ol, "eger siz adamlar sosializmiň tarapdary bolsaňyz, haýal hereket ediň. Eger siz haýal hereket etseňiz, men siziň bilen diýen ýaly bolardym."
  Şol gün irden köpriniň ýanyndaky ýolda Nediň gahary artdy. Ol gaharynyň artmagyny halaýardy. Ol gaharlanmak isleýärdi. Gahar ony saklady. Eger ol ýeterlik derejede gaharlansa, ol hem sowady. Onuň sesi berkdi. Titremezdi. Ol bir ýerde eşidipdi, hemişe köpçülik ýygnananda şeýle okaýardy... köpçüligiň öňünde bir sowukganly adam durdy... Mark Tweniň "Heklberri Finn" eserinde şeýle bir keşp bardy - günortaly bir jenap... köpçülik, adam. "Men muny özüm ederin." Ol öz adamlaryny köprüniň bakyndaky ýolda saklap, olary ýoluň beýleki tarapyna, köprüniň girelgesine tarap geçirdi. Onuň meýilnamasy kommunistleri we iş taşlaýjylary öz düşelgelerine yzyna kowmak, düşelgäni gurşap almak, olary içine ýapmakdy. Ol öz adamlaryna buýruk berdi.
  "Taýýar."
  "Ýükle."
  Ol eýýäm esgerleriň tüpeňlerine ştangalaryň berkidilendigini anyklapdy. Bu lagere barýarka edilipdi. Onuň bilen stansiýada duşuşan şerif we onuň orunbasarlary köprüdäki işinden çekilipdiler. Köprüdäki märeke indi öňe hereket edýärdi. "Başga gelmeň" diýip, ol berk aýtdy. Ol begendi. Onuň sesi adatydy. Ol öz adamlarynyň öňünde öňe çykdy. "Düşelgäňize gaýdyp gitmeli bolarsyňyz" diýip, ol berk aýtdy. Onuň kellesine bir pikir geldi. "Men olary blöf edýärin" diýip, ol pikir etdi. "Köpriden çykmaga synanyşýan ilkinji adam..."
  - Men ony it ýaly atyp öldürerin, - diýdi ol. Ol ýaragly rewolweri çykaryp, eline tutdy.
  Ine, şeýle. Bu synagdy. Bu Red Oliver üçin synagdymy?
  Kommunist liderlerine gelende bolsa, olaryň biri, ikisiniň kiçisi, şol gün irden Ned Soýeriň çagyryşyny kabul etmek üçin öňe gitmek isledi, ýöne ol saklandy. Ol öňe gidip başlady we: "Men onuň ýalan sözleýändigini aýdaryn. Men onuň bu işden gutulmagyna ýol bermerin" diýip pikir etdi. Eller ony tutanda, aýallaryň elleri ony berk tutdy. Ellerini uzadyp, ony tutan aýallaryň biri, öňki agşam daglaryň arasyndaky tokaýda Red Oliweri tapan Molli Sibraýtdy. Ýaş kommunist lider ýene-de hüjümçileriň köpçüligine çekildi.
  Bir pursat sessizlik çökdi. Ned Soýer blöf edýärmidi?
  Köpçülige garşy bir güýçli adam. Bu kitaplarda we hekaýalarda işledi. Hakyky durmuşda işlejekmi?
  Bu blöfmidi? Indi başga bir hüjümçi öňe çykdy. Ol Red Oliwerdi. Ol hem gaharlydy.
  Ol öz-özüne: "Men onuň bu işden gutulmagyna ýol bermerin" diýdi.
  *
  Şeýlelikde - Red Oliwer üçin - şol pursat. Ol munuň üçin ýaşadymy?
  Birçfildden kiçijik kagyz satyjysy, aýaklary agyrýan bir adam, esgerleriň yzyndan köprü çenli geldi. Ol ýolda agsaklap ýöräpdi. Gyzyl Oliwer ony gördi. Ol esgerleriň yzynda ýolda tans etdi. Ol tolgundy we ýigrençden dolydy. Ol ellerini kellesiniň üstünde galdyryp, ýolda tans etdi. Ol ýumruklaryny gysdy. "At. At. At. Şol bet ogluny at." Ýol köprü tarap dik aşak eňňitdi. Gyzyl Oliwer esgerleriň kellesiniň üstünde kiçijik bir şekili gördi. Ol olaryň kellesiniň üstünde howada tans edýän ýalydy.
  Eger Red Lengdondaky işçilerden öç almasady... eger ol şol wagt, ömrüniň iň möhüm pursaty diýip pikir edýän pursatynda dyzlaryndan ejizlemesedi... soňra, ýolda duşuşan sifilisli ýaş ýigidiň ýanynda bolanda... şol gezek olara ýedi dollar barada aýtmadyk bolsady, ol bu barada ýalan sözländi.
  Şol gün irden ol kommunist lagerinden gizlin çykmaga synanyşdy. Ol Molli Sibraýtyň beren ýorganyny gatlady we ony agajyň golaýynda ýere seresaplyk bilen goýdy...
  Soňra bolsa -
  Lagerde bidüzgünçilik höküm sürýärdi. "Bu meniň işim däl" diýip, ol öz-özüne aýtdy. Ol gitmäge synanyşdy, ýöne başa barmady.
  Ol başaryp bilmedi.
  Iş taşlaýanlaryň topary köpri tarap ylgap barýarka, ol hem onuň yzyna düşdi. Ýene-de şol geň duýgy döredi: "Men olaryň biri, ýöne olaryň biri däl..."
  ...Langdondaky söweş wagtyndaky ýaly.
  ...adam şeýle bir samsyk...
  "...bu meniň söweşim däl... bu meniň jynazam däl..."
  "... bu... bu ähli adamlaryň göreşi... ol geldi... bu hökman gerek."
  .. Bu...
  "...bu däl..."
  *
  Köpride, ýaş kommunist lider iş taşlaýanlara tarap yza çekilýän mahaly, Red Oliwer öňe süýşdi. Ol köpçüligiň arasyndan geçdi. Onuň garşysynda başga bir ýaş ýigit durdy. Ol Ned Soýerdi.
  - ...Onuň nähili haky bardy... ganjyk oglumy?
  Belki, erkek adam muny etmelidir - şeýle käte ol hereket etmezden öň ýigrenmeli. Şol pursat gyzyl hem ýanyp başlady. Birden onuň içinde ýeňil ýanma duýgusy peýda boldy. Ol esgerleriň arkasynda ýolda tans edýän gülkünç kiçijik kagyz satyjysyny gördü. Ol hem bir zady göz öňüne getirýärmidi?
  Lengdon öz şäherinden gelen adamlaryň, onuň watandaşlarynyň öýünde ýaşaýardy. Belki, ony öňe ädim ätmäge mejbur eden zat olaryň pikiridir.
  Ol pikir etdi -
  Ned Soýer pikir etdi: "Olar muny etmezler" diýip, Ned Soýer Red öňe çykmazyndan öň pikir etdi. "Men olary tutdum" diýip, ol pikir etdi. "Meniň howesim bar. Men olaryň üstünden hüjüm edýärin. Men olaryň geçisini tutdum".
  Ol gülkünç ýagdaýdady. Ol muny bilýärdi. Eger hüjümçileriň biri häzir, köprüden öňe çyksa, ony atmaly bolardy. Başga bir adamy, belki-de ýaragsyz adamy atmak ýakymly zat däldi. Asger esgerdir. Ol haýbat atypdy we onuň rotasynyň adamlary muny eşitdiler. Esgeriň serkerdesi gowşap bilmez. Eger hüjümçileriň biri tiz öňe çykmasa, onuň blöfini aýt... eger bu diňe blöf bolsa... ol gowy bolardy. Ned biraz doga etdi. Ol hüjümçilere ýüzlenmek isledi. "Ýok. Muny etme." Ol aglamak isledi. Ol biraz titräp başlady. Ol utandymy?
  Bu diňe bir minut dowam edip bilerdi. Eger ol ýeňse, olar düşelgelerine gaýdyp gelerdiler.
  Hüjüm edenleriň hiç biri, aýal Molli Sibraýtdan başga, Gyzyl Oliweri tanamaýardy. Ol ony şol gün irden hüjümçileriň arasynda görmändi, ýöne onuň barada bilýärdi. "Men onuň şu ýerdedigine ynanýaryn - gözleýär." Ol hüjümçileriň arasynda durdy, eli bilen Gyzyl Oliweriň häzirki edýän işini etmek isleýän kommunist lideriň paltosyny tutdy. Gyzyl Oliwer öňe ädim ädende, elleri aşak düşdi. "Hudaý! Seret!" diýip gygyrdy.
  Red Oliwer öňdäki hatardan çykdy. "Bolýar, läläm," diýip pikir etdi ol. "Näme boldy," diýip pikir etdi ol.
  "Men samsyk eşek" diýip pikir etdi ol.
  Ned Soýer hem şeýle pikir etdi. "Näme bolduka," diýip pikir etdi. "Men samsyk eşek," diýip pikir etdi.
  "Näme üçin men özümi şeýle çukura düşürdim? Men özümi samsyk etdim."
  "Akyl ýok. Akyl ýok." Ol öz adamlaryny öňe - berk süngüler bilen hüjümçilere hüjüm edip biljekdi. Ol olary basyp alyp biljekdi. Olar ýol bermäge we düşelgelerine gaýdyp gitmäge mejbur bolardylar. "Men şeýle adam, samsyk" diýip pikir etdi. Ol aglamak isledi. Ol gaharlandy. Onuň gahary ony rahatlandyrdy.
  "Nälet bolsun" diýip, ol rewolwerini galdyryp pikir etdi. Rewolwer gepledi we Gyzyl Oliwer öňe zyňyldy. Ned Soýer indi berk görünýärdi. Birçfildden kiçijik kagyz satyjysy soňra onuň barada şeýle diýdi: "Size bir zat aýdaryn" diýdi ol, "ol hyýar ýaly berkdi". Gyzyl Oliwer derrew öldürildi. Bir pursat dymdy.
  *
  Bir aýalyň dodaklaryndan gykylyk geldi. Ol Molli Sibraýtyň dodaklaryndan geldi. Atylan adam birnäçe sagat mundan ozal, şu ýerden uzakdaky sessiz tokaýda asuda oturan ýaş kommunistdi. Ol, beýleki işçi erkekler we aýallar bilen bilelikde öňe ylgaşdy. Ned Soýer ýere ýykyldy. Oňa depildi. Oňa uruldy. Soňra - muny Birçfilddäki ofiser we iki şerifiň orunbasary kasam edipdi - esger komandiriniň şol gün irden kommunistler hüjüm edýänçä bir ok atmandygy aýdylýar. Başga ok hem bardy... käbiri hüjümçilerden geldi... hüjümçileriň köpüsi dagly adamlardy... olaryň hem ýaraglary bardy...
  Esgerler ok atmadylar. Ned Soýer akyllylygyny saklady. Ýykylyp, tepilip bolsa-da, ol aýagyna galdy. Ol esgerleri ýaraglaryny daňmaga mejbur etdi. Esgerleriň çalt öňe gitmegi sebäpli hüjümçileriň köpüsi ýykyldy. Käbirleri urlup, ýaralandy. Hüjümçiler köprüden we ýoluň üstünden düşelgä kowlup çykaryldy, şol gün irden üç lideriň hemmesi, birnäçe hüjümçi bilen birlikde, urlup... käbirleri ýaralandy, käbirleri bolsa düşelgede galjak derejede akylsyz... köpüsi düşelgäniň arkasyndaky daglara gaçyp gitdi... düşelgeden alnyp, Birçfild türmesine taşlandy, soňra bolsa türme tussaglygyna höküm edildi. Red Oliweriň jesedi öýüne ejesine iberildi. Onuň jübüsinde dosty Nil Bredliniň haty bardy. Bu Nil we onuň mekdep mugallymyna bolan söýgüsi baradaky hatdy - ahlaksyz hat. Kommunistik iş taşlaýşyň soňy boldy. Bir hepde soň Birçfilddäki degirmen gaýtadan işe başlady. Köp işçi çekmekde hiç hili kynçylyk bolmady.
  *
  RED OLIVER Jorjiýanyň Lengdon şäherinde jaýlandy. Onuň ejesi onuň jesedini Birçfildden öýüne iberdi we Lengdonyň köp ýaşaýjylary jaýlanmaga gatnaşdylar. Oglan - ýaş ýigit - ol ýerde şeýle gowy oglan - akylly oglan - ajaýyp top oýnaýan oglan hökmünde ýatda galdy we ol kommunist gozgalaňy mahalynda öldürildi? "Näme üçin? Näme?"
  Gyzyklanma Lengdonyň ýaşaýjylaryny Rediň jaýlanyşyna getirdi. Olar haýran galdylar.
  "Näme, ýaş Gyzyl Oliwer kommunistmi? Men muňa ynanmaýaryn."
  Langdonly Ethel Long, häzirki Tom Riddle hanym, Rediň jaýlanyşyna gitmedi. Ol öýde galdy. Nikalaşanlaryndan soň, ol we adamsy Red barada ýa-da Demirgazyk Karolina ştatynyň Birçfild şäherinde onuň bilen bolan wakalar barada gürleşmediler, ýöne 1931-nji ýylyň tomsunda, Rediň jaýlanyşyndan bir ýyl soň, birden güýçli ýyldyrym turanda - Rediň Langdon kitaphanasyna Eteli görmäge giden gijesi ýaly - Ethel awtoulagynda daşary çykdy. Gije giçdi we Tom Riddle öz ofisindedi. Öýe gelende, ýagyş öýüniň diwarlaryna urýardy. Ol gazet okamak üçin oturdy. Radiony açmagyň peýdasy ýokdy. Şeýle gijede radiolar peýdasyzdy - gaty köp statik.
  Bir zat boldy - aýaly onuň ýanynda oturyp, kitap okaýardy, birden turdy. Ol baryp ýagyş paltosyny aldy. Indi onuň öz awtoulagy bardy. Gapydan golaýlanda, Tom Riddl başyny galdyryp gepledi. "Näme boldy, Etel" diýdi ol. Ol reňki solgunlaşdy we jogap bermedi. Tom onuň yzyna düşüp, onuň howludan Riddlyň garažyna tarap ylgaýandygyny gördü. Şemal agaç şahalaryny başynyň üstünde urdy. Güýçli ýagyş ýagýardy. Birden ýyldyrym çakdy we gök gümmürdedi. Etel awtoulagy garaždan çykaryp, gitdi. Howa açykdy. Maşynyň üstü aşak düşüpdi. Ol sport awtoulagydy.
  Tom Riddl şol gije bolan wakany aýalyna hiç haçan aýtmady. Adaty bolmadyk zat bolmady. Etel awtoulagyny şäherden oba çenli örän çalt sürdi.
  Jorjiýa ştatynyň Lengdon şäherindäki Roach ýoly gum we toýun ýoldur. Howa gowy bolanda bu ýollar tekiz we gowy bolýar, ýöne çygly howada olar howply we ygtybarsyz bolýar. Eteliň ölmändigi geň galdyrýar. Ol awtoulagyny oba ýollary boýunça birnäçe mil uzaklykda gaharly sürdi. Tupan dowam etdi. Maşyn ýola çykyp, ýoldan çykdy. Ol çukurda galdy. Ol sekrip çykdy. Bir gün ol köprüden geçip bilmedi.
  Ony birhili gahar-gazap gurşap aldy, göýä maşyny ýigrenýän ýalydy. Ol suwa çümüpdi, saçlary bolsa daralan eken. Kimdir biri ony öldürjek boldumy? Ol nirededigini bilmeýärdi. Bir gije awtoulag sürüp barýarka, ýolda bir adamyň çyra göterip ýöreýändigini gördü. Ol oňa gygyrdy. "Dowzah!" diýip gygyrdy. Aslynda, bu ýer köp garyp ferma öýleriniň ýurdydy we wagtal-wagtal, ýyldyrym çakanda, ýoldan uzak bolmadyk ýerde bir öýi görüp bilýärdi. Garaňkylykda, ýere düşen ýyldyzlar ýaly birnäçe uzak çyralar görünýärdi. Langdondan on mil uzaklykda ýerleşýän bir öýde, bir aýalyň suwa gark bolýandygyny eşitdi.
  Ol dymdy we irden sagat üçde adamsynyň öýüne gaýdyp geldi. Tom Riddl ýatyp galypdy. Ol akylly we başarjaň adamdy. Ol oýandy, ýöne hiç zat diýmedi. Ol we aýaly aýry otaglarda ýatdylar. Şol agşam ol aýalyna syýahaty barada aýtmady we soňra onuň nirede bolandygyny soramady.
  SOŇY
  
  

 Ваша оценка:

Связаться с программистом сайта.

Новые книги авторов СИ, вышедшие из печати:
О.Болдырева "Крадуш. Чужие души" М.Николаев "Вторжение на Землю"

Как попасть в этoт список

Кожевенное мастерство | Сайт "Художники" | Доска об'явлений "Книги"