Рыбаченко Олег Павлович. ДзецI Супраць Чараѓнiкоѓ

Рыбаченко Олег Павлович
ДзецI Супраць Чараѓнiкоѓ

Самиздат: [Регистрация] [Найти] [Рейтинги] [Обсуждения] [Новинки] [Обзоры] [Помощь|Техвопросы]

Ссылки:

Школа кожевенного мастерства: сумки, ремни своими руками

Оставить комментарий © Copyright Рыбаченко Олег Павлович (gerakl-1010-5) Размещен: 07/01/2026, изменен: 07/01/2026. 3249k. Статистика. Роман: Приключения, Фантастика, Фэнтези Скачать FB2		Ваша оценка:
Аннотация: Цяпер дзiцячы спецназ ваюе з войскам оркаѓ i кiтайцаѓ. Злыя чараѓнiкi спрабуюць захапiць Далёкi ѓсход. Але Алег i Маргарыта i iншыя юныя ваяры ваююць i абараняюць СССР!

ДЗЕЦI СУПРАЦЬ Чараѓнiкоѓ

АНАТАЦЫЯ

Цяпер дзiцячы спецназ ваюе з войскам оркаѓ i кiтайцаѓ. Злыя чараѓнiкi спрабуюць захапiць Далёкi ѓсход. Але Алег i Маргарыта i iншыя юныя ваяры ваююць i абараняюць СССР!

ПРАЛОГ

Кiтайцы атакуюць разам з ордамi оркаѓ. Да самай лiнii гарызонту расцягнулiся палiцы. Рухаюцца i войскi на нейкiх механiчных скакунах, i танкi, i iкластыя мядзведзi.

Але наперадзе непераможны дзiцячы, касмiчны спецназ.

Алег i Маргарыта наводзяць гравiтацыйную гармату. I хлопчык, i дзяѓчынка ѓпiраюцца босымi, дзiцячымi ножкамi. Алег нацiскае на кнопку. Выкiдваецца велiзарнай, забойнай сiлы гiпергравiтацыйны прамень. I тысячы кiтайцаѓ i оркаѓ разам апынулiся расплюшчаны, нiбы па iх пранёсся каток. Выродлiвыя мядзведзi на якiх так падобныя оркi выплюхвалi чырвона-карычневую кроѓ. Вось гэта быѓ забойны цiск.

Алег выглядаѓ як хлопчык гадоѓ дванаццацi праспяваѓ:

Краiна мая любiмая Расiя,

Срэбная гурба i золата нiѓ...

Мая нявеста будзе ѓ ёй прыгажэй,

Мы зробiм шчаслiвым цэлы свет!

Войны грукочуць пякельныя пажары,

У нямiласцi пух квiтнеючых таполяѓ!

Канфлiкт палае з людаедскiм жарам,

Раве фашысцкi рупар - усiх забi!

Да Падмаскоѓя - вермахт злы прарваѓся,

Прымусiѓ кат ката палаць...

Прыйшло на Зямлю з апраметнай царства,

Сам сатана прывёѓ у Айчыну раць!

Рыдае мама - разарвалi сына,

Забiты герой - неѓмiручасць здабудучы!

Такi ланцуг - цяжкая скруха,

Калi батыр - стаѓ слабым як дзiця!

Абвуглiлiся дома - льюць слёзы ѓдавы,

Зляцелася трупы хапаць крумкачы...

Боса, у лахманах - панны ѓсе абновы,

Бандыт усё забiрае - не сваё!

Гасподзь Збавiцель - вусны заклiкаюць,

Хутчэй на Зямлю грэшную прыйдзi!

Хай павернецца Тартар - салодкiм раем,

А пешка шлях знойдзе сабе ѓ ферзi!

Надыдзе час - зло не будзе вечна,

Савецкi штык працяѓ нацызм-змею!

Ведай калi мэты нашы людскiя,

Мы ссячэ Гадэс-Вермахт на пнi!

У Берлiн увойдзем пад гукi барабана,

Рэйхстаг пад сцягам пунсовым кумача!

На свята мы з'ямо гронку-дзве банана,

Бо ѓсю вайну не ведалi калача!

Цi зразумеюць дзецi ратную працу суровую,

Завошта мы ваявалi - вось пытанне?

Прыйдзе дабра мiр - ведайце хутка новы,

Усiх уваскрэсiць Усявышнi Бог - Хрыстос!

I дзецi вялi агонь i iншыя стралялi. У прыватнасцi Алiса i Аркаша лупiлi з гiпербластэраѓ. Вялi агонь i Пашка, i Машка, стралялi i Воѓчык, i Наташка. Вось гэта было сапраѓды каласальнае ѓздзеянне.

Перабiѓшы пару сотняѓ тысяч кiтайцаѓ i оркаѓ, дзецi ѓзляцелi пры дапамозе ультрагравiяпоясаѓ, i перамясцiлiся ѓ iншае месца фронту. Там дзе iшлi незлiчоныя орды Мао. Кiтайцаѓ i так многа, а з оркамi iх яшчэ больш. Сотнi мiльёнаѓ салдат, нiбы лавiна на СССР лезуць. Але дзецi паказваюцца свой найвышэйшы ѓзровень. Вось гэта сапраѓды супербайцы.

I Светланка i Пецька - хлопчык i дзяѓчынка з дзiцячага спецпрызна таксама б'юць з гiперлазераѓ па ардзе, i кiдаюць босымi пальчыкамi ножак прэзенты анiгiляцыi. Вось гэта пайшло забойнае ѓздзеянне. I нiкому не стрымаць дзяцей-спецназаѓцаѓ.

Валька i Сашка таксама па аркшыстах б'юць. Яны ѓжываюць разбуральнае ѓздзеянне касмiчных i лазерных прамянёѓ. А лупяць па орках i кiтайцах з забойнай сiлай.

Федзька i Анжалiка таксама ѓ баi. I гiперплазмай з гiперплазмамёта дзецi-ваяры як выкiнуты. Нiбы велiчэзны кiт выкiнуѓ агнiсты фантан. Вось гэта сапраѓды пажар i ахапляе ѓсе пазiцыi паднябеснай iмперыi.

А танкi лiтаральна плавяцца.

Лара i Максiмка таксама адважныя дзецi ѓжываюць унтэр-лазернае зброю якое вырабляе замарожвае эфект. I звяртаюць оркаѓ i кiтайцаѓ у груды лёду. I самi дзецi яшчэ пляскаюць босымi пальчыкамi ножак, i як усадзяць пульсарамi. I заспяваюць:

Як свет здольны змянiцца ѓраз,

Кiдае косткi Бог Святы Стваральнiк...

Халiф часам ты круты на гадзiну,

Потым ужо сабе пусты здраднiк!

Вайна такое робiць з людзьмi,

Гарыць у пажары i вялiкi гуз!

I жадаецца сказаць бядзе - сыдзi,

Ты ѓ свеце гэтым як босы хлапчук!

Але Радзiме на вернасць прысягаѓ,

Ёй прысягаѓся ѓ нашым дваццаць першым стагоддзi!

Захоѓваць Айчыне - цвёрдасць як метал,

Бо сiла духу ѓ мудрым чалавеку!

Патрапiѓ ты ѓ свет, дзе орд злых - легiён,

Фашысты рвуцца шалёна i люта...

А ѓ думках у жонкi ѓ руках пiвоня,

I хочацца абняць жонку салодка!

Але трэба бiцца - у гэтым выбар наш,

Не паказаць, што мы на лаянцы збаялiся!

Увайдзi як скандынаѓскi дэман у раж,

Шлях фюрар страцiць у страху вусiкi!

Няма слова - ведайце браты адыходзiць,

Наперад iсцi мы выбар смелы зрабiлi!

Такая за Айчыну ѓстала раць,

Што сталi ѓ пунсовым беласнежкi-лебедзi!

Айчына - яе мы захаваем,

Адкiнем да Берлiна фрыца лютага!

Ляцiць ад Iсуса херувiм,

Калi ягня стала крутым Малютаю!

Мы пад Масквой зламалi фрыцам рог,

Яшчэ мацней, сеча Сталiнградская!

Хоць бязлiтасны да нас суровы рок,

Але будзе ѓзнагароджанне - ведайце царскае!

Лёсы сваёй ты сам бо гаспадар,

Адвага, доблесць - Чалавекам зробiць!

Ды выбар шматаблiчны, але ѓсё адзiны -

Нельга тапiць справы пустой гутаркай!

Вось так дзецi-тэрмiнатары з касмiчнага спецпрызна i спявалi. Батальён якi складаецца з хлопчыкаѓ i дзяѓчынак размеркаваѓся па лiнii фронту. I iшло сiстэматычнае знiшчэнне кiтайцаѓ i оркаѓ з дапамогай рознай касмiчнай i наназброi.

Алег, ведучы агонь адзначыѓ:

-СССР - гэта вялiкая краiна!

Маргарыта Магнiтная, выпусцiѓшы пальчыкамi босых ножак пульсары, згадзiлася з гэтым.

- Ды вялiкая, i не толькi ваеннай моцай, але i маральнымi якасцямi!

Тым часам у бой уступiлi падрослыя дзяѓчынкi, якiя таксама служылi раней у дзiцячым спецназе, але зараз не дзяѓчынкi, а дзяѓчыны.

Вельмi прыгожыя савецкiя дзяѓчаты пераселi ѓ агнямётны танк. Яны ѓ адным толькi бiкiнi.

Лiзавета нацiснула босымi пальчыкамi ножак на кнопку джойсцiка, выпусцiла паток агню па кiтайцах, спальваючы жыѓцом i праспявала:

- Слава свету камунiзму!

Алена таксама дзюбанула па супернiку пры дапамозе босы ножкi, выпусцiла агнiсты струмень i вякнула:

- За перамогi нашай Радзiмы!

I кiтайцы капiтальна гараць. I абвуглiваюцца.

Кацярына таксама лупанула з агнямётнага танка, выкарыстоѓваючы на гэты раз голую пятку i вякнула:

- За вышэйшыя пакаленнi!

I пад канец лупанула i Эѓфрасiння. Яе босая ножка спрацавала, з вялiкай энергiяй i сiлай.

I зноѓ кiтайцам вельмi нават дасталася. I па iх прайшлася вогненная i пякучы струмень.

Дзяѓчыны выпальваюць узоры i спяваюць, скалячы зубкi i падморгваючы адначасова сваiмi сапфiравымi i смарагдавымi вочкамi:

Мы па ѓсёй зямлi вандруем,

На надвор'е не глядзiм...

I часам у гразi начуем,

I часам з бамжамi спiм!

I дзяѓчынкi пасля гэтых слоѓ як зарагачуць. I пакажуць мову.

А затым скiнуць свае станiкi.

I Лiзавета зноѓ па ворагу лупне пры дапамозе пунсовых саскоѓ грудзей, нацiскаючы iмi на джойсцiкi.

Пасля чаго як засвiшча, а агонь са ствала апалiць капiтальна кiтайцаѓ.

Дзяѓчына прабуркавала:

-Вось наперадзе мiльгаюць каскi,

А голымi грудзьмi рву нацягнуты канат...

Не трэба дурное выць - знiмiце маскi!

Алена ѓзяла i таксама станiк сарвала з сябе. I малiнавым саском нацiснула на кнопку джойсцiка. I зноѓ спрацаваѓ агнiсты паток, якi спалiѓ масу кiтайскiх салдат.

Алена ѓзяла i праспявала:

Можа мы пакрыѓдзiлi кагосьцi дарма,

А часам бушуе цэлы свет...

Вось ужо валiць дым, гарыць зямля,

Дзе стаяць некалi град Пекiн!

Кацярына хiхiкнула i праспявала, выскалiѓшы зубы i нацiснуѓшы на кнопку сваiм лалавым саском:

Мы сокаламi глядзiм,

Арламi парым...

Мы ѓ вадзе не тонем,

У агнi не гарым!

Еѓфрасiння ѓзяла i дзюбанула па супернiку пры дапамозе клубнiчнага соску грудзей, душачы на кнопку джойсцiка i зароѓ:

- Ты iх не шкадуй,

Вынiшчай усiх гадаѓ...

Як блашчыц душы,

Бi як прусакоѓ!

I ваяѓнiцы зiхацелi жамчужнымi зубкамi. А што яны любяць больш за ѓсё?

Зразумела, мовай пульсавалыя, нефрытавыя стрыжнi лiзаць. I гэта для дзяѓчын такое задавальненне. Што i ѓ казцы сказаць, нi пяром апiсаць. Кахаюць ён бо сэкс.

А вось Алёнка таксама страляе па кiтайцах з магутнага, але лёгкага кулямёта. I дзяѓчына пры гэтым раве:

- Усiх ворагаѓ мы зараз уроем,

Стане дзяѓчынка вялiкiм героем!

I ваяѓнiца як возьме i босымi пальчыкамi ножак шпурне забойнай сiлы прэзент смерцi. I парве масу кiтайскiх войскаѓ.

Дзяѓчынка вельмi крутая. Хаця i ѓ калонii-малалетцы сядзела. I там таксама хадзiла босая, у турэмнай робе. I нават па снезе дзяѓчына была без абутку, пакiдаючы хупавыя, амаль дзiцячыя сляды. I гэта так ёй было здорава.

Алёнка вось нацiснула пунсовым саском на кнопку базукi. Выпусцiла разбуральны падарунак смерцi i прачырыкала:

Шмат дзяѓчынка мела дарог,

Iшла, басанож не шкадуючы ног!

Анюта таксама дзяѓбала супернiкаѓ з велiзарнай агрэсiѓнасцю. I кiдала босымi пальчыкамi ножак гарошынкi з разбурэннем.

I адначасова лупiла з аѓтамата. Што рабiла вельмi трапна. I яе малiнавы сасок грудзей як водзiцца пры справе.

Анюта не супраць падзарабiць вялiкiя грошы на панэлi. Яна ж вельмi прыгожая i сэксуальная бландынка. I яе вочы зiхацяць як васiлькi.

А як яе язычок спрытны i гарэзлiвы.

Анюта ѓзяла i заспявала, скалячы зубкi:

Дзяѓчаты вучацца лётаць,

З канапы прама на ложак...

З ложка прама на буфет,

З буфета - адразу ѓ туалет!

Баявая, рудая Ала таксама ваюе нiбы крутая дзяѓчына, паводзiн зусiм не цяжкага. I калi ѓжо разыдзецца, то не сыдзецца. I давай ворагаѓ малацiць з вялiзным азартам.

I босымi пальчыкамi ножак кiдаць у непрыяцеляѓ падарункi анiгiляцыi. Вось гэта баба.

А як возьме i пунсовым саском на кнопку базукi нацiсне. Той атрымаецца, нешта вельмi забойнае i разбуральнае.

Ала наогул дзеѓка баявая. I яе медна-чырвоныя валасы раздзiмаюцца на ветры, нiбы сцяг над "Аѓрорай". Вось гэта дзяѓчына - класа супер. I можа яна з мужчынамi цуды вытвараць.

I яе голая пятка кiнула пакет з узрыѓчаткай. I той, як iрване з каласальнай разбуральнай сiлай. Вось - гэта так - супер!

Дзяѓчына ѓзяла i заспявала:

- Яблынi ѓ колеры,

Кахаю мужчыну...

I за прыгажосць,

Я ѓ морду рушу!

Марыя дзяѓчынка рэдкай прыгажосцi i баявiтасцi, вельмi агрэсiѓная i прыгожая адначасова.

Ёй вельмi хацелася б працаваць у бардэлi начной феяй. Але замест гэтага даводзiцца ваяваць.

I дзяѓчына як кiне босымi пальчыкамi ножак забойны падарунак анiгiляцыi. I масу воiнаѓ паднябеснай iмперыi парве. I iдзе таталiтарнае знiшчэнне.

А затым Марыя клубнiчным саском як нацiсне на кнопку i вылецiць каласальнай, разбуральнай сiлы ракета. I як дзюбне па кiтайскiх салдатах i пакладзе iх масу ѓ труну.

Марыя ѓзяла i заспявала:

Мы дзяѓчаты вельмi крутыя,

Дзяѓбаем кiтайцаѓ лёгка...

I ножкi ѓ дзевак босыя,

Каб нашы ворагаѓ узарвала!

Алiмпiяда таксама ѓпэѓнена змагае, дае чэргi, выкошваючы кiтайскiх салдат. Узводзiць цэлыя курганы трупаѓ, i раве:

- Раз, два, тры - ворагаѓ усiх разарвi!

I дзяѓчынка босымi пальчыкамi ножак шпурляе вялiкай забойнай сiлы падарунак смерцi.

А затым яе зiготкiя кеѓларам соску як дзяѓбуць па кiтайцах маланкамi, што вельмi нават крута. I адбываецца масавая параза i спальванне ворагаѓ напалмам.

Алiмпiяда ѓзяла i заспявала:

Усе могуць каралi, усiм могуць каралi,

I лёсы ѓсёй зямлi, вершаць яны часам...

Але што не кажы, але што не кажы,

У галаве адзiн нулi, у галаве адны нулi,

I нават вельмi дурны, той кароль!

I дзяѓчынка ѓзяла i лiзнула па ствале РПГ. I яе мова такая спрытная, моцная i рухомая.

Алёнка хiхiкнула i таксама праспявала:

Вы чулi вар'яцкае трызненне,

Не пацыента трызненне з псiхушкi...

А шалёных дзевак босыя трызненнi,

I спяваюць яны, смеючыся прыпеѓкi!

I ваяѓнiца зноѓ як лупiць пры дапамозе босых пальчыкаѓ ножак - гэта вышэйшы клас.

А ѓ паветры Альбiна i Альвiна - проста дзяѓчынкi ѓзроѓню супер. I iхнiя босыя пальчыкi ножак такiя спрытныя.

Ваяѓнiцы таксама знялi з сябе станiкi, i пунсовымi саскамi сталi лупiць выкарыстоѓваючы кнопкi джойсцiка, па ворагам.

I Альбiна ѓзяла i праспявала:

- Вусны мае вельмi любяць цябе,

Жадаецца iм у рот шакаладкi...

Выстаѓлены рахунак - набегла пеня,

Будзеш любiць, усё пройдзе гладка!

I ваяѓнiца зноѓ як возьме ды зараве на ѓсё горла. I з яе рота вылецiць мова, i ѓ кнопку бац.

Альвiна пальнула па супернiку пры дапамозе босых пальчыкаѓ ножак, дзюбанула па ворагам.

I масу непрыяцеляѓ абклала ракетай з забойнай сiлай.

Альвiна ѓзяла i праспявала:

Якое неба блакiтнае,

Мы не прыхiльнiкi разбою...

На выхвалякi не патрэбен нож,

Яму два разы падпяеш,

I рабi з iм макiнтош!

Ваяѓнiцы, зразумела, без станiкаѓ, проста выглядаюць супер. I iх соску такiя скажам прама - пунсовыя.

Вось у баi i Анастасiя Ведзьмакова. Таксама дзяѓчынка вышэйшага разраду, якая малоцiць супернiкаѓ з дзiкай лютасцю. I яе соску, зiготкiя лаламi, душаць на кнопкi i вывяргаюць прэзенты смерцi. I выбiваюць масу жывой сiлы i тэхнiкi.

Дзяѓчынка таксама рудай масцi i раве, скалячы зубкi:

Я воiн святла, воiн цяпла i ветру!

I падмiргвае вочкамi колеру iзумруду!

Акулiна Арлова таксама з неба дасылае прэзенты смерцi. I яны ляцяць з-пад крылаѓ яе знiшчальнiка.

I вырабляюць каласальнае спусташэнне. I столькi кiтайцаѓ пры гэтым гiне.

Акулiна ѓзяла i праспявала:

- Дзяѓчынка б'е па яйках,

Яна здольная бiцца...

Мы пераможам кiтайцаѓ,

Потым у кустах надзерцiся!

Вось гэта дзяѓчына - басанож i ѓ бiкiнi проста супер.

Няма супраць такiх дзяѓчат Кiтай бяссiльны.

Маргарыта Магнiтная таксама ѓ баi нiкому не саступае i паказвае свой вышэйшы клас. Б'ецца нiбы супермэн. I яе ножкi такiя босыя i хупавыя.

Дзяѓчына ѓжо даводзiлася пабываць у палоне. I тады каты вышмаравалi ёй голыя падэшвы рапсавым алеем. I зрабiлi гэта вельмi старанна i густа.

А затым паднеслi да босых пятак дзяѓчынкi-прыгажунi жаровню. I ёй было так балюча.

Але Маргарыта трывала мужна i сцiснула зубы. Яе погляд быѓ такiм валявым i рашучым.

I яна шыпела ѓ лютасьцi:

- Не скажу! Ух не скажу!

А яе пяткi палiлi. А затым каты вышмаравалi i грудзi. I таксама вельмi густа.

I пасля чаго паднеслi да ружовых бутонаѓ грудзей па паходнi. Вось гэта быѓ боль.

Але Маргарыта i пасля гэтага нiчога не сказала i нiкога не выдала. Яна паказала сваю найвялiкшую мужнасць.

Так i не застагнала.

А потым прымудрылася збегчы. Зрабiла выгляд што хоча сэксу. Ну i ахоѓнiка высекла, забрала ключы. I яшчэ дзяѓчынак узяла i вызвалiла iншых прыгажунь. I яны ѓцяклi, мiльгаючы, босымi, пакрытымi пухiрамi ад апёкаѓ пяткамi.

Маргарыта Магнiтная дзюбанула, пры дапамозе лалавага соску грудзей. Разнесла кiтайскую машыну i праспявала:

Сотнi прыгод i тысячы перамог,

А калi трэба, то без пытанняѓ зраблю зьменiцца!

I вось тры дзяѓчыны як нацiснуць пунсовымi саскамi на кнопкi i дзяѓбуць ракетамi, па войсках Кiтая.

I праравуць ва ѓсю глотку:

- Але пасаран! Але пасаран!

Будзе ворагам - сорам i сорам!

Алег Рыбачэнка таксама змагаецца. На выгляд ён як хлопчык гадоѓ дванаццацi i сячэ ворагаѓ мячамi.

А тыя з кожным узмахам даѓжэюць.

Хлапчук зносiць галовы i раве:

- Будуць новыя стагоддзi,

Будзе змена пакаленняѓ...

Няѓжо назаѓжды,

У Маѓзалеi будзе Ленiн?

I хлопчык-тэрмiнатар узяѓ i босымi пальчыкамi ножак шпурнуѓ у кiтайцаѓ падарунак анiгiляцыi. I зрабiѓ гэта вельмi спрытна.

I столькi байцоѓ зараз парвала.

Алег гэта хлапчук вечны, i столькi ѓ яго мiсiй было, адна адной страмчэй.

Як яна напрыклад, дапамог першаму рускаму цару Васiлю Трэцяму ѓзяць Казань. I гэта было крута. Казань дзякуючы несмяротнаму хлапчуку ѓпала яшчэ ѓ 1506 годзе, i гэта вызначыла перавагу Масковii. Тады яшчэ слова Расея не было.

А потым Васiль Трэцi i Вялiкiм Князем Лiтвы стаѓ. Чым не дасягненне?

Ён кiраваѓ добра. Былi заваяваныя i Польшча, а затым i Астраханскае ханства.

Вядома ж не без дапамогi Алег Рыбачэнка якi вельмi нават круты хлопчык. Далей была захоплена i Лiвонiя.

Васiль Трэцi правiлаѓ доѓга i шчаслiва, i паспеѓ зрабiць шмат заваёѓ. Пакарыѓ i Швецыю, i Сiбiрскае ханства. I была вайна з Асманскай iмперыяй, якая для яе скончылася разгромам. Рускiя нават узялi Стамбул.

Васiль Трэцi пражыѓ семдзесят гадоѓ, i перадаѓ свой пасад сыну Iвану, калi той быѓ дастаткова дарослым. I баярскай смуты ѓдалося пазбегнуць.

Алег тады разам з камандай змянiѓ ход гiсторыi.

А зараз хлопчык-тэрмiнатар кiнуѓ босымi пальчыкамi ножак некалькi атрутных iголкi. I тузiн воiнаѓ зараз завалiѓся.

Б'юцца i iншыя байцы.

Вось Герда на танку б'е непрыяцеляѓ. Яна таксама не дурнiца. Узяла i агалiла сабе грудзi.

I пунсовым саском нацiснула на кнопку. I як iрване забойнай сiлы фугасны снарад па кiтайцах.

I столькi iх па раскiдвае i забiвае.

Герда ѓзяла i праспявала:

- Я нарадзiлася ѓ СССР,

I не будзе дзеѓцы праблем!

Шарлота таксама лупанула па супернiкам i пiскнула:

- Праблем не будзе!

I дзюбанула малiнавым саском грудзей. I яе голая, круглая пятка стукнула па бранi.

Крысцiна адзначыла, выскалiѓшы зубкi, i пальнуѓшы ѓ супернiка з дапамогай лалавага соску, робячы гэта трапна:

- Праблемы ёсць, але развязальныя!

Магда таксама дзюбанула ѓ супернiка. I таксама прымянiла клубнiчны сасок грудзей, i скаля зубкi выдала:

Мы пачынаем ЭВМ, ЭВМ,

Хаця не вырашыць нам усiх праблем!

Не вырашыць усiх праблем,

Але будзе дужа класны сэр!

I дзяѓчына як возьмуць i зарагачуць.

Ваяѓнiцы тут класа такога, што мужчыны ад iх звар'яцеюць. Сапраѓды, чым зарабляе палiтык: мовай. А жанчына тым жа, але задавальненнi дастаѓляе куды больш.

Герда ѓзяла i праспявала:

Ой мова, мова, мова,

Зрабi ты зьменiцца...

Зрабi ты зьменiцца,

Мне крыху гадоѓ!

Магда паправiла яе:

- Трэба спяваць - яйкi на абед!

I дзяѓчаты хорам засмяялiся, пляскаючы па бранi босымi ножкамi.

Наташа таксама за кiтайцаѓ узялася, i iх сячэ мячамi як капусту. I адзiн яе ѓзмах i адразу ж куча трупаѓ.

Дзяѓчына ѓзяла i босым пальчыкамi ножак кiнула забойнай сiлы падарунак анiгiляцыi.

Разарвала масу кiтайцаѓ i праверашчала:

- Ад вiна, ад вiна,

Не балiць галава...

А балiць у таго,

Хто не п'е нiчога!

Зоя, будуючы па працiѓнiкам з кулямёта, i дзюбануѓшы з падствольнiка нацiскам малiнавым саском грудзей, праверашчала:

- Велiзарнай сiлай славiцца вiно - мужоѓ магутных валiць з ног яно!

I дзяѓчынка ѓзяла i босымi пальчыкамi ножак запусцiла прэзент смерцi.

Аѓгустына пiша па кiтайцах з аѓтамата, разбурала iх з ашалеласцю, i дзяѓчынка з лалавага соску як выпусцiць брую, i нацiсне на кнопку гранатамёта. I выкiне забойны струмень разбурэння. I столькi кiтайцаѓ перадушыць i выклiкне:

- Я простая босая дзяѓчынка, за мяжой з роду не была!

У мяне кароткая спаднiчка, i вялiкая руская душа!

Святлана таксама кiтайцаѓ разбурае. I выбiвае iх нiбы ад ланцугамi з агрэсiяй i вiшча:

- Слава камунiзму!

I клубнiчным саском грудзей як цвiкоѓ. I мала кiтайцам не здасца.

I ад яе ракеты такi разлёт забойны.

Вольга i Тамара таксама па кiтайцах малоцяць. Робяць гэта з вялiзнай энергiяй. I дзяѓбуць войскi з велiзарным запалам.

Вольга кiнула ѓ непрыяцеля босы, зграбнай, такой панадлiвай для мужчын ножкай разбуральную гранату. Парвала кiтайцаѓ на часткi, i прачырыкала, выскалiѓшы зубкi:

- Узвейцеся вогнiшчамi бочкi з бензiнам,

Дзеѓкi голыя ѓзрываюць машыны...

Наблiжацца эра светлых гадоѓ,

Хлопец аднак да кахання не гатовы!

Тамара хiхiкнула, выскалiла зубкi, што зiхацяць нiбы жамчужыны, i падмiргнуѓшы, заѓважыла:

-З сотняѓ тысяч батарэй,

За слёзы нашых мацi,

Па бандзе з Азii агонь атас!

Вiёла яшчэ адна дзяѓчынка ѓ бiкiнi з пунсовымi саскамi, як зараве, страляючы ѓ супернiкаѓ з крута наварочанай стрэльбы:

Атас! Эх весялiся рабы клас,

Атас! Танчыце хлопчык, любiце дзяѓчынак!

Атас! Няхай запомнiць сягоння нас,

Малiна ягада! Атас! Атас! Атас!

Вiкторыя таксама вядзе агонь. Яна дзюбнуѓ з усталёѓкi "Град", выкарыстоѓваючы пунсовы сасок грудзей i нацiснуѓшы iм на кнопку. Пасля чаго завыла:

- Да ранiцы не патухне акенца,

Дзеѓкi босыя з хлопцамi спяць...

Праславутая чорная котка,

Забаiцца нашых хлопцаѓ!

Аѓрора таксама ѓрэжа па кiтайцах, прычым трапна i забойна.

-Дзеѓкi з голай як сокал душою,

Заслужылi ѓ баях ордэна...

Пасля мiрнага дня працоѓнага,

Будзе кiраваць усюды Сатана!

I дзяѓчынка прыменiць свой лалавы, блiскучы сасок пры стральбе. А бо яна яшчэ i мовай працаваць можа.

Нiкалета таксама рвецца ѓ бой. Яна дзяѓчынка да крайнасцi агрэсiѓная i злая.

I чаго толькi не можа, дзяѓчынка скажам так - класа гiпер. Яна кахае з трыма, чатырма мужчынамi адначасова.

Нiкалета дзюбанула пры дапамозе клубнiчнага соску грудзей, разбiваючы надыходзячых кiтайцаѓ.

Разарвала з цэлы тузiн i вякнула:

- Ленiн - гэта сонца i вясна,

Будзе кiраваць светам сатана!

Вось гэта дзяѓчына. А як босымi пальчыкамi ножак шпурне забойны падарунак анiгiляцыi.

Вось гэта дзеѓка - вышэйшы гераiчны клас.

Вось у баi i Валянцiна з Адалай.

Пышныя дзяѓчыны. I зразумела як i пакладзена такiм - босыя i голыя, у адных толькi трусiках.

Валянцiна пальнула пры дапамозе босых пальчыкаѓ ножак i пiскнула, i адначасова зароѓ:

Быѓ такi кароль Дулярыс,

Раней мы яго баялiся...

Заслужана злодзею мука,

Усiм Дулярысам навука!

Адала таксама пальнула, ужыѓшы пунсовы, як ружовы батон грудзей сасок i прабуркавала:

Будзь са мной, песню спявай,

Весялiцца Кока-Кола!

I дзяѓчынка як возьме i пакажа свой ружовы i доѓгi язык. I яна такая ваяѓнiца крутая i хорт.

Вось гэта дзяѓчыны - урэж iм па яйках. Дакладней не дзяѓчатам па яйках, а юрлiвым мужчынам.

А страмчэй гэтых дзяѓчынак няма свету нiкога, няма ѓ свеце каго. Я трэба люта сказаць - iм мала аднаго, iм мала аднаго!

Вось у бой рвецца яшчэ адна група дзяѓчынак. Яны бягуць у бой тупаючы босымi, вельмi загарэлымi i хупавымi ножкамi. А на чале iх Сталенiда. Вось гэта сапраѓды дзеѓка, што трэба.

I вось яна трымае ѓ руках агнямёт, i як нацiсне на кнопку клубнiчным саском сваiх поѓных грудзей. I полымя возьме i палыхне. I стане палаць з вялiзнай iнтэнсiѓнасцю. I капiтальна разгарыцца.

А кiтайцы ѓ iм згараюць нiбы свечкi.

Сталенiда ѓзяла i заспявала:

- тлушч, тлушч, тлушч, загарэѓся мой прас!

I як завые, а яшчэ як забрэша, а потым i каго-небудзь з'есць. Вось гэта баба - проста дзеѓка супер.

Такiх як яна дзяѓчынак нiшто не спынiць, i нiхто не пераможа.

А каленкi ѓ ваяѓнiцы голыя, загарэлыя i блiшчаць нiбы бронза. I гэта сапраѓды, кажучы, цудоѓна.

Ваяѓнiца Манiка пiша па кiтайцах з ручнога кулямёта. Выбiвае iх у велiзарных колькасцях i вiшча:

- Слава Айчыне, Слава!

Танкi рвуцца наперад...

Дзяѓчынак з голым задам,

Вiтае смехам народ!

Сталенiда пацвердзiла, скалячы зубкi i буркаючы, ад дзiкай лютасцi:

- Дзеѓкi калi голыя, то мужчыны сапраѓды застануцца без порткаѓ!

Монiка хiхiкнула прачырыкала:

- Капiтан, капiтан усмiхнiцеся,

Бо ѓсмешка для дзяѓчынак прэзент...

Капiтан, капiтан падцягнiцеся,

Хутка новы ѓ Расii прэзiдэнт!

Ваяѓнiца Стэлла зароѓ, дзюбануѓшы па супернiку пры дапамозе клубнiчнага соску грудзей, i прабiваючы варожы танк у борт, пры гэтым круцячы бюстам:

- Сокалы, сокалы, неспакойны лёс,

Але навошта каб быць мацнейшым...

Вам патрэбна бяда?

Монiка прачырыкала, скалячы зубкi:

- Мы ѓсiм можа - раз, два, тры,

Ведай заспявалi снегiры!

Ваяѓнiцы i на самай справе такое здольныя пракруцiць, хоць ты спявай, вось равi!

А бо сапраѓды дзяѓчыны малоцяць варожую раць з велiзарным смакам i энтузiязмам. I iх столькi агрэсii, што не чакай рэальна нiякай лiтасцi.

Анжалiка i Алiса зразумела таксама ѓ знiшчэннi кiтайскай армii ѓдзельнiчаюць. У iх цудоѓныя вiнтоѓкi.

Анжалiна зрабiла трапны стрэл. А затым босымi пальчыкамi сваiх моцных ножак, як шпурне забойны, i непераможны кавалак узрыѓчаткi.

Той адразу тузiн супернiкаѓ разарве.

Дзяѓчынка ѓзяла i праспявала:

- Пакахалi прыгажунь вялiкiя Багi,

I вярнулi нам юнацкасць у вынiку!

Алiса хiхiкнула, стрэлiла, прабiваючы генерала да смерцi i адзначыла, скалячы зубкi:

- А памятаеш, як мы бралi Берлiн?

I дзяѓчынка кiнула босымi пальчыкамi ножак бумеранг. Той праляцеѓ, i зрэзаѓ некалькi галоѓ, воiнам Кiтая.

Анжалiка пацвердзiла, выскалiѓшы зубкi, якiя ѓ яе нiбы жамчужыны, праваркаваѓшы:

- Мы вяршынi свету заваяваѓшы,

Зробiм хлопцам усе харакiры...

Захапiць хацелi цэлы свет,

Атрымалася толькi мачыць у сарцiры!

I дзяѓчынка ѓзяла i дзюбнула супернiку нацiснуѓшы на кнопку РПГ пры дапамозе пунсовага соску грудзей.

Алiса адзначыла, выскалiѓшы жамчужныя зубкi, якiя зiхацелi i пералiвалiся, нiбы каштоѓнасцi:

- Гэта клёва! Хоць у сарцiры i смярдзiць! Няма хай лепш лысы фюрар, сядзiць у сваiм сарцiры!

I дзяѓчынка пальнула пры дапамозе лалавых саскоѓ грудзей, выкiнуѓшы каласальнай сiлы забойную масу.

Абедзве дзяѓчыны з запалам праспявалi:

Сталiна, Сталiна, мы хочам Сталiна,

Каб зламаць нас не змаглi,

Устань гаспадар з Зямлi...

Сталiна, Сталiна - дзяѓчаты стамiлiся бо,

Стогн iдзе па ѓсёй краiне,

Дзе ж ты гаспадар, дзе!

Дзе ж ты дзе!

I ваяѓнiцы зноѓ запусцiлi прэзенты смерцi сваiмi лалавымi саскамi грудзей.

Сцепанiда дзяѓчына з вельмi моцным мышцам, рушыла босай пяткай у скiвiцу кiтайскаму афiцэру i зароѓ:

Мы самыя моцныя дзяѓчынкi,

Галасок аргазму звонкi!

Маруся, ведучы агонь па кiтайцах i з упэѓнена нiшчачы, урэзала па непрыяцелю пры дапамозе пунсовага саска грудзей. Зрабiла каласальнае разбурэнне трапiѓшы ѓ кiтайскi склад i прабуркавала:

- Слава камунiзму, слава,

Мы ѓ наступ iдзем...

Наша такая дзяржава,

Хвошча пякучым агнём!

Матрона таксама агрэсiѓна раѓучы i брыкаючыся, падскокваючы нiбы заведзеная цацка, i трапляючы ѓ кiтайцаѓ кiдкамi сваiх босых, спрытных ножак, раздзiраючы iх на часткi, завыла:

- Будзем мы ворагаѓ разбураць,

I пакажам вышэйшы клас...

Не перарвецца жыцця нiтку,

Не зжарэ нас Карабас!

Зiнаiда дала чаргу з кулямёта. Скасiла цэлы шэраг кiтайцаѓ, зрабiѓшы iм харакiры.

Пасля чаго кiнула босымi пальчыкамi ножак падарунак анiгiляцыi i пiскнула:

Камбат, бацяня, бацяня камбат,

Ты хаваѓся сука за спiны дзяѓчат!

Нам пяткi палiжаш за гэта нягоднiк,

I фюрару з плецею надыдзе канец!

. РАЗДЗЕЛ No 1.

А Т ТО ПАЧАТАК У доѓгiх прыцемках летняга вечара Сэм Макферсан, высокi, шырокакосны хлопчык трынаццацi гадоѓ, з каштанавымi валасамi, чорнымi вачыма i пацешнай звычкай паднiмаць падбародак падчас хады, выйшаѓ на станцыйную платформу маленькае мястэчка, якое займаецца дастаѓкай кукурузы. Гэта была дашчаная платформа, i хлопчык iшоѓ асцярожна, падымаючы босыя ногi i з надзвычайнай асцярожнасцю ставячы iх на гарачыя, сухiя, патрэсканыя дошкi. Пад пахай ён нёс пачак газет. У руцэ ѓ яго была доѓгая чорная цыгара.

Перад станцыяй ён спынiѓся; i Джэры Донлiн, багажнiк, убачыѓшы цыгару ѓ сваёй руцэ, засмяяѓся i павольна падмiргнуѓ, з цяжкасцю падмiргнуѓшы.

- Якая гульня сёння вечарам, Сэм? ён спытаѓ.

Сэм падышоѓ да дзвярэй багажнага аддзялення, працягнуѓ яму цыгару i пачаѓ даваць указаннi, паказваючы на багажнае аддзяленне, засяроджана i дзелавiта, нягледзячы на смех iрландца. Затым, павярнуѓшыся, ён прайшоѓ праз станцыйную платформу да галоѓнай вулiцы горада, не адрываючы вачэй ад кончыкаѓ пальцаѓ, на якiх вялiкiм пальцам ён рабiѓ вылiчэннi. Джэры глядзеѓ яму ѓслед, ухмыляючыся так, што чырвоныя дзёсны кiдалiся ѓ вочы на барадатым твары. У яго вачах загарэѓся бляск бацькоѓскага гонару, ён пакруцiѓ галавой i захоплена прамармытаѓ. Затым, запалiѓшы цыгару, ён спусцiѓся па платформе туды, дзе ля будынка, пад акном тэлеграфа, ляжаѓ загорнуты скрутак газет, i, узяѓшы яго пад руку, схаваѓся, усё яшчэ ѓхмыляючыся, у багажнае аддзяленне.

Сэм Макферсан iшоѓ па Мэйн-стрыт, мiма абутковага магазiна, пякарнi i кандытарскай Пенi Х'юз, да групы людзей, якiя бадзялiся перад аптэкай Гейгера. Перад дзвярыма абутковага магазiна ён на iмгненне спынiѓся i, выняѓшы з кiшэнi невялiкi блакнот, правёѓ пальцам па старонках, затым, пакруцiѓшы галавой, працягнуѓ свой шлях, зноѓ паглынуты падлiкамi на пальцах.

Раптам сярод мужчын у аптэкi вячэрнюю цiшыню вулiцы парушыла роѓ песнi, i голас, вялiзны i гартанны, выклiкаѓ усмешку на вуснах хлопчыка:

"Ён мыѓ вокны i падмятаѓ падлогу,

I ён папалiраваѓ ручку вялiкiх уваходных дзвярэй.

Ён так старанна палiраваѓ гэтую ручку,

Што зараз ён кiраѓнiк флоту каралевы.

Спявак, невысокi чалавек з гратэскава шырокiмi плячыма, насiѓ доѓгiя спадальныя вусы i чорнае, пакрытае пылам палiто, якое даходзiла яму да каленяѓ. Ён трымаѓ у руцэ дымлiвую верасовую трубку i адбiваѓ ёю такт шэрагу мужчын, якiя сядзелi на доѓгiм каменi пад вiтрынай крамы i стукалi абцасамi па тратуары, каб скласцi прыпеѓ для песнi. Усмешка Сэма ператварылася ва ѓхмылку, калi ён паглядзеѓ на спевака Фрыдама Смiта, пакупнiка масла i яек, а мiма яго на Джона Тэлфера, аратара, дэндзi, адзiнага мужчыну ѓ горадзе, за выключэннем Майка Макарцi, якi трымаѓ яго штаны змяты. Сярод усiх жыхароѓ Кэкстана Сэм больш за ѓсё захапляѓся Джонам Тэлферам i ѓ сваiм захапленнi патрапiѓ у свецкае жыццё горада. Тэлфер любiѓ добрую вопратку i насiѓ яе з важным выглядам i нiколi не дазваляѓ Кэкстану бачыць сябе дрэнна цi абыякава апранутым, са смехам заяѓляючы, што яго мiсiяй у жыццi было надаць тон гораду.

У Джона Тэлфера быѓ невялiкi прыбытак, пакiнуты яму бацькам, якi калiсьцi быѓ гарадскiм банкiрам, i ѓ юнацтве ён з'ехаѓ у Нью-Ёрк вывучаць мастацтва, а затым у Парыж; але, не валодаючы нi здольнасцямi, нi працавiтасцю, каб атрымаць поспех, ён вярнуѓся ѓ Кэкстан, дзе ажанiѓся на Элеаноры Мiлiс, паспяховай мадыстцы. Яны былi самай паспяховай шлюбнай парай у Кэкстане i пасля шматлiкiх гадоѓ сумеснага жыцця ѓсё яшчэ кахалi адзiн аднаго; нiколi не былi абыякавыя адзiн да аднаго i нiколi не сварылiся; Тэлфер ставiѓся да сваёй жонкi з такой жа ѓвагай i павагай, як калi б яна была каханай або госцем у яго хаце, i яна, у адрозненне ад большасцi жонак у Кэкстане, нiколi не адважвалася падвяргаць сумневу яго сыходы i прыезды, а давала яму свабоду жыць. сваё жыццё па-свойму, пакуль яно займалася капялюшным бiзнэсам.

У свае сорак пяць гадоѓ Джон Тэлфер быѓ высокiм, стройным, прыгожым мужчынам, з чорнымi валасамi i невялiкай чорнай вострай бародкай, i ѓ кожным яго руху i парыве было нешта лянiвае i бесклапотнае. Апрануты ѓ белую фланель, у белых туфлях, у прыгожай шапцы на галаве, у акулярах, якiя звiсалi з залатога ланцужка, i з кiем, якi злёгку пагойдваѓся ѓ руцэ, ён рабiѓ постаць, якая магла б прайсцi незаѓважанай на шпацыры перад якой-небудзь фешэнэбельнай летняй гасцiнiцы. але гэта здавалася парушэннем законаѓ прыроды, калi ѓбачыць гэта на вулiцах горада, якi займаецца дастаѓкай кукурузы ѓ Аёве. I Тэлфер усведамляѓ, якую незвычайную постаць ён уяѓляе; гэта было часткай яго праграмы жыцця. Цяпер, калi Сэм падышоѓ, ён паклаѓ руку Фрыдаму Смiту на плячо, каб праверыць песню, i, ззяючы вясёлымi вачыма, пачаѓ тыкаць кiем у ногi хлопчыка.

"Ён нiколi не будзе кiраѓнiком флоту каралевы", - заявiѓ ён, смеючыся i iдучы за танцуючым хлопчыкам па шырокiм коле. "Ён - маленькi крот, якi працуе пад зямлёй, палюючы за чарвякамi. Хiтрасць, з якой ён задзiрае нос, - гэта ѓсяго толькi яго спосаб вынюхваць шальныя манеты. Я чуѓ ад банкiра Уокера, што ён кожны дзень прыносiць кошык з iмi ѓ банк. На днях ён купiць горад i пакладзе яго ѓ кiшэню камiзэлькi".

Кружачы па каменным тратуары i танцуючы, ратуючыся ад ляцiць кiёк, Сэм ухiлiѓся пад руку Валмора, вялiзнага старога каваля з кудлатымi жмутамi валасоѓ на тыльным баку рук, i знайшоѓ прытулак памiж iм i Фрыдам Смiтам. Рука каваля выслiзнула i лягла на плячо хлопчыка. Тэлфер, рассунуѓшы ногi i ѓчапiѓшыся ѓ руку кiем, пачаѓ скручваць цыгарэту; Гейгер, жаѓтаскуры мужчына з тоѓстымi шчокамi i скрыжаванымi рукi на круглым жываце, палiѓ чорную цыгару i, робячы кожную зацяжку ѓ паветра, крэкнуѓ аб сваiм задавальненнi жыццём. Яму хацелася, каб Тэлфер, Фрыдам Смiт i Валмар замест таго, каб адправiцца ѓ сваё начное гняздзечка ѓ задняй частцы прадуктовага магазiна Уайлдмана, прыйшлi да яго на вечар. Ён падумаѓ, што хацеѓ бы, каб яны ѓтрох былi тут ноч за ноччу i абмяркоѓвалi тое, што адбываецца ѓ свеце.

На соннай вулiцы зноѓ запанавала цiшыня. Праз плячо Сэма Валмар i Фрыдам Смiт казалi аб маючым адбыцца ѓраджаi кукурузы, а таксама аб росце i росквiце краiны.

"Часы тут становяцца лепшымi, але дзiкiх жывёл амаль не засталося", - сказаѓ Фрыдам, якi зiмой купляѓ шкуры i шкуры.

Людзi, якiя сядзелi на каменi пад акном, з бяздзейнай цiкавасцю назiралi за працай Тэлфера з паперай i тытунем. "Малады Генры Кернс ажанiѓся", - заѓважыѓ адзiн з iх, iмкнучыся загаварыць. "Ён ажанiѓся з дзяѓчынай з-за Паркертаѓна. Яна дае ѓрокi жывапiсу - роспiсы фарфору - свайго роду мастачка, цi ведаеце.

У Тэлфера вырваѓся крык агiды: яго пальцы задрыжалi, i тытунь, якi павiнен быѓ стаць асновай яго вячэрняга дыму, пасыпаѓся дажджом на тратуар.

"Выканаѓца!" - усклiкнуѓ ён, яго голас быѓ напружаны ад хвалявання. "Хто сказаѓ мастак? Хто яе так назваѓ? Ён люта агледзеѓся па баках. "Давайце пакладзем канец гэтаму абуральнаму злоѓжыванню выдатнымi старымi словамi. Сказаць пра чалавека, што ён мастак, - значыць дакрануцца да вяршынi пахвалы".

Кiнуѓшы цыгарэтную паперу ѓслед за рассыпаным тытунем, ён сунуѓ руку ѓ кiшэню штаноѓ. Iншы рукой ён трымаѓ кiй, падкрэслiваючы свае словы, пастукваючы па тратуары. Гейгер, узяѓшы цыгару памiж пальцамi, з адкрытым ротам слухаѓ якая рушыла за гэтым выблiск гневу. Валмар i Фрыдам Смiт перапынiлi размову i з шырокiмi ѓсмешкамi на тварах засяродзiлi ѓвагу, а Сэм Макферсан, акруглiѓшы вочы ад здзiѓлення i захаплення, зноѓ адчуѓ трапятанне, якi заѓсёды прабягаѓ па iм пад барабанны бой красамоѓства Тэлфера.

"Мастак - гэта той, хто прагне i дасканаласцi, а не той, хто выкладвае кветкi на талеркi, каб задушыць страваводы тых, хто абедае", - заявiѓ Тэлфер, рыхтуючыся да адной з доѓгiх прамоѓ, якiмi ён любiѓ здзiѓляць жыхароѓ Какстана, i пiльна гледзячы на якiя сядзяць на каменi. "Менавiта мастак сярод усiх людзей валодае боскай смеласцю. Няѓжо ён не кiдаецца ѓ бiтву, у якой супраць яго задзейнiчаныя ѓсе генii мiру?"

Зрабiѓшы паѓзу, ён азiрнуѓся ѓ пошуках супернiка, на якога ён мог бы вылiць плынi свайго красамоѓства, але з усiх бакоѓ яго вiталi ѓсмешкi. Не спалохаѓшыся, ён зноѓ кiнуѓся ѓ атаку.

"Дзелавы чалавек - хто ён?" ён запатрабаваѓ. "Ён дамагаецца поспеху, абхiтраѓшы маленькiя розумы, з якiмi ён уступае ѓ кантакт. Навуковец важней - ён супрацьпастаѓляе свой мозг тупой неразважлiва неадушаѓлёнай матэрыi i прымушае цэнтнер чорнага жалеза выконваць працу сотнi хатнiх гаспадынь. Але мастак правярае свой мозг на найвялiкшых розумах усiх часоѓ; ён стаiць на вяршынi жыцця i кiдаецца супраць свету. Дзяѓчына з Паркертауна, якая малюе кветкi на талерках, каб называцца мастачкай - цьфу! Дазвольце мне выказаць думку! Дай мне прачысцiць рот! У чалавека, якi прамаѓляе слова "мастак", на вуснах павiнна быць малiтва!"

"Ну, мы не можам усё быць мастакамi, i жанчына можа маляваць кветкi на талерках, мне ѓсё роѓна", - сказаѓ Валмар, дабрадушна смеючыся. "Мы не можам усё маляваць карцiны i пiсаць кнiгi".

"Мы не жадаем быць мастакамi - мы не адважваемся iмi быць", - крычаѓ Тэлфер, круцячы i пагражаючы кiем Валмору. - У вас няправiльнае разуменне гэтага слова.

Ён расправiѓ плечы i выпнуѓ грудзi, а хлопчык, якi стаяѓ побач з кавалём, ускiнуѓ падбародак, несвядома пераймаючы развязнасцi гэтага чалавека.

"Я не пiшу карцiны; Я не пiшу кнiг; але я мастак", - з гонарам заявiѓ Тэлфер. "Я мастак, якi практыкуе самае складанае з усiх мастацтваѓ - мастацтва жыцця. Тут, у гэтай заходняй вёсцы, я стаю i кiдаю свету свой выклiк. "На вуснах не самага вялiкага з вас, - крычу я, - жыццё было саладзейшае".

Ён павярнуѓся ад Вальмора да людзей на каменi.

"Вывучыце маё жыццё", - загадаѓ ён. "Для вас гэта будзе адкрыццём. З усмешкай сустракаю ранiцу; Я выхваляюся апоѓднi; i ѓвечары, як Сакрат у старажытнасцi, я збiраю вакол сябе невялiкую групу з вас, аблудных вясковых жыхароѓ, i шпурляю вам мудрасць у зубы, iмкнучыся навучыць вас меркаванню, выкарыстоѓваючы вялiкiя словы".

- Ты занадта шмат кажаш пра сябе, Джон, - прабурчаѓ Фрыдам Смiт, вымаючы трубку з рота.

"Тэма складаная, разнастайная i поѓная зачаравання", - смеючыся, адказаѓ Тэлфер.

Дастаѓшы з кiшэнi свежы запас тытуню i паперы, ён згарнуѓ цыгарэту i закурыѓ. Яго пальцы больш не дрыжалi. Размахваючы кiем, ён закiнуѓ галаву i выпусцiѓ дым у паветра. Ён думаѓ, што, нягледзячы на выбух смеху, якi быѓ сустрэты каментаром Фрыдам Смiта, ён абаранiѓ гонар мастацтва, i гэтая думка зрабiла яго шчаслiвым.

Газетчыку, якi стаяѓ, прыхiнуѓшыся да вiтрыны, у захапленнi, здавалася, што ён улавiѓ у размове Тэлфера водгалас той размовы, якая павiнна весцiся сярод людзей у вялiкiм знешнiм свеце. Хiба гэты Тэльфер не з'ехаѓ далёка? Няѓжо ён не жыѓ у Нью-Ёрку i Парыжы? Не разумеючы сэнсу сказанага, Сэм адчуѓ, што гэта павiнна быць нешта вялiкае i пераканаѓчае. Калi здалёк пачуѓся вiск паравоза, ён стаяѓ нерухома, спрабуючы зразумець сэнс выпадаѓ Тэлфера з нагоды простага выказвання лайдака.

- Вось сем сорак пяць, - рэзка крыкнуѓ Тэлфер. - Вайна памiж табой i Фацi скончылася? Няѓжо мы страцiм забаѓку на вечар? Фацi падмануѓ цябе цi ты становiшся багатым i лянiвым, як тата Гейгер?

Ускочыѓшы са свайго месца побач з кавалём i схапiѓшы звязку газет, Сэм пабег па вулiцы, Тэлфер, Валмар, Фрыдам Смiт i лайдакi iшлi за iм павольней.

Калi вячэрнi цягнiк з Дэ-Мойна спынiѓся ѓ Кэкстане, гандляр цягнiковымi навiнамi ѓ сiнiм халаце паспешна ѓскочыѓ на платформу i пачаѓ з трывогай азiрацца па баках.

- Паспяшайся, Фатцi, - раздаѓся гучны голас Фрыдама Смiта, - Сэм ужо праехаѓ палову машыны.

Малады чалавек па iменi "Таѓстун" бегаѓ уверх i ѓнiз па платформе станцыi. "Дзе гэты пачак папер з Амахi, ты, iрландскi лайдак?" - крыкнуѓ ён, пагражаючы кулаком Джэры Данлiну, якi стаяѓ на грузавiку ѓ пярэдняй частцы цягнiка i пераварочваѓ валiзкi ѓ багажны вагон.

Джэры спынiѓся, з хобатам, боѓтаецца ѓ паветры. - У камеры захоѓвання, вядома. Спяшайся, чувак. Жадаеш, каб дзiця адпрацаваѓ увесь цягнiк?

Адчуванне чагосьцi якi насоѓваецца вiсела над лайдакамi на платформе, над цягнiковай камандай i нават над пасажырамi, распачалымi злазiць з цягнiка. Iнжынер высунуѓ галаву з кабiны; кандуктар, самавiтага выгляду чалавек з сiвымi вусамi, закiнуѓ галаву i затросся ад смеху; малады чалавек з чамаданам у руцэ i доѓгай трубкай у роце падбег да дзвярэй багажнага аддзялення i крыкнуѓ: "Хутчэй! Паспяшайся, Фацi! Маляня працуе ѓвесь цягнiк. Вы не зможаце прадаць газету".

Тоѓсты малады чалавек выбег з багажнага аддзялення на платформу i зноѓ крыкнуѓ Джэры Данлiну, якi зараз павольна кацiѓ пусты грузавiк па платформе. З цягнiка пачуѓся выразны голас: "Апошнiя газеты Амахi! Прыгатуйце рэшту! Фацi, газетчык цягнiка, упаѓ у калодзеж! Прыгатуйце рэшту, спадары!

Джэры Донлiн, а за iм i Фацi, зноѓ знiклi з поля зроку. Правадыр, махнуѓшы рукой, ускочыѓ на прыступкi цягнiка. Машынiст уцягнуѓ галаву i цягнiк крануѓся.

Тоѓсты малады чалавек выйшаѓ з багажнага аддзялення, пакляѓшыся адпомсцiць Джэры Данлiн. "Не трэба было класцi яго пад паштовы мяшок!" - крыкнуѓ ён, пагражаючы кулаком. "Я буду з табой за гэта квiтан".

Пад крыкi вандроѓнiкаѓ i смех лайдакоѓ на платформе ён забраѓся на якi рухаецца цягнiк i пачаѓ перабягаць ад вагона да вагона. З апошняй машыны выпаѓ Сэм Макферсан з усмешкай на вуснах, пачак газет знiк, у кiшэнi бразгалi манеты. Вячэрнiя забаѓкi для горада Кэкстана падышлi да канца.

Джон Тэлфер, якi стаяѓ побач з Валмарам, узмахнуѓ кiем у паветры i пачаѓ гаварыць.

"Бi яго яшчэ раз, далiбог!" усклiкнуѓ ён. "Хулiган для Сэма! Хто сказаѓ, што дух старых пiратаѓ мёртвы? Гэты хлопчык не зразумеѓ, што я сказаѓ пра мастацтва, але ён усё роѓна мастак!

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

ВIНДЫ МАК ФЕРСОН , _ _ _ _ Бацька газетчыка Кэкстана, Сэм Макферсан, быѓ закрануты вайной. Грамадзянская вопратка, якую ён насiѓ, выклiкала сверб скуры. Ён не мог забыцца, што калiсьцi ён быѓ сяржантам пяхотнага палка i камандаваѓ ротай у баi, якi вёѓся ѓ равах уздоѓж прасёлкавай дарогi Вiрджынii. Яго раздражняла сваё цяперашняе невыразнае становiшча ѓ жыццi. Калi б ён мог замянiць сваё абмундзiраванне мантыяй суддзi, фетравым капелюшом дзяржаѓнага дзеяча цi нават дубiнкай вясковага маршалка, жыццё, магчыма, захавала б нешта ад сваёй прысмакi, але скончылася б тым, што стала малавядомым маляром. у вёсцы, якая жыла тым, што вырошчвала кукурузу i кармiла ёю чырвоных бычкоѓ - цьфу! - гэтая думка прымусiла яго скалануцца. Ён з зайздрасцю глядзеѓ на сiнi кiцель i медныя гузiкi чыгуначнага агента; ён дарэмна спрабаваѓ патрапiць у аркестр Кэкстана Карнета; ён напiѓся, каб забыць сваё прынiжэнне, i ѓ рэшце рэшт перайшоѓ да гучнага выхваляння i выношвання ѓ сабе перакананнi, што на самой справе не Лiнкальн i Грант, а ён сам кiнуѓ пераможную костку ѓ вялiкай барацьбе. У сваiх кубках ён сказаѓ тое ж самае, i вытворца кукурузы ѓ Кэкстане, ударыѓшы свайго суседа па рэбрах, затросся ад захаплення ад гэтай заявы.

Калi Сэм быѓ дванаццацiгадовым босым хлопчыкам, ён блукаѓ па вулiцах, i хваля славы, якая нарынула на ђiндзi Макферсана ѓ 61-м годзе, плёскалася па берагах вёскi ѓ Аёве. Гэтая дзiѓная з'ява, названая рухам АПА, прынесла старому салдату бачнае становiшча ѓ грамадстве. Ён заснаваѓ мясцовае аддзяленне арганiзацыi; ён iшоѓ на чале працэсii па вулiцах; ён стаяѓ на рагу i, паказваючы дрыготкiм указальным пальцам туды, дзе лунаѓ сцяг на будынку школы побач з Рымскiм крыжам, хрыпла крычаѓ: "Бачыш, крыж паднiмаецца над сцягам! Мы скончым тым, што нас заб'юць у нашых ложках!"

Але хоць некаторыя з упартых, якiя зарабляюць грошы людзей Кэкстана далучылiся да руху, пачатаму выхваляючыся старым салдатам, i хоць на дадзены момант яны супернiчалi з iм у таемным прабiраннi па вулiцах на таемныя сходы i ѓ таямнiчым мармытаннi за рукамi, рух ацiхла гэтак жа яшчэ раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна, як i раптам, як раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна, як i раптоѓна, як i яшчэ раптоѓна.

У маленькай хатцы ѓ канцы вулiцы на беразе Белiцкага ручая Сэм i яго сястра Кейт з пагардай ставiлiся да ваяѓнiчых дамаганняѓ свайго бацькi. "Масла скончылася, у бацькi сёння ѓвечары будзе хварэць вайсковая нага", - шапталiся яны праз кухонны стол.

Прытрымлiваючыся прыкладу мацi, Кейт, высокая стройная дзяѓчына шаснаццацi гадоѓ i ѓжо кармiцеля, якая працавала клеркам у галантарэйнай краме Уiнi, маѓчала пад выхваляннем Вiндзi, але Сэму, якi iмкнуѓся пераймаць iм, не заѓсёды гэта ѓдавалася. Час ад часу чулася бунтуючае мармытанне, якое павiнна было папярэдзiць Вiндзi. Аднойчы яно вылiлася адкрытай сваркай, у якой пераможца сотнi бiтваѓ пакiнуѓ поле бою пераможаным. Напаѓп'яны Вiндзi ѓзяѓ з палiцы на кухнi старую бухгалтарскую кнiгу, рэлiквiю тых дзён, калi ён быѓ паспяховым гандляром, калi ён упершыню прыехаѓ у Кэкстан, i пачаѓ чытаць маленькай сям'i спiс iмёнаѓ людзей. якi, як ён сцвярджаѓ, быѓ прычынай яго гiбелi.

"Цяпер гэта Том Ньюман", - усклiкнуѓ ён усхвалявана. - У яго сто акраѓ добрай кукурузнай зямлi, i ён не хоча плацiць нi за вупраж на спiнах сваiх коней, нi за плугi ѓ сваiм хляве. Расьпiска, якую ён атрымаѓ ад мяне, падробленая. Я мог бы пасадзiць яго ѓ турму, калi б захацеѓ. Збiць старога салдата! - перамагчы аднаго з хлопцаѓ 61-га года! - гэта сорамна!"

"Я чуѓ пра тое, што ты вiнен i што людзi вiнныя табе; у цябе не было нiчога горшага, - холадна запярэчыѓ Сэм, калi Кейт затаiла дыханне, а Джэйн Макферсан, якая працавала над прасавальнай дошкай у куце, напаѓабернулася i моѓчкi паглядзела на мужчыну i хлопчыка, злёгку ѓзмацнiлася бледнасць яе асобы. доѓгi твар - адзiная прыкмета таго, што яна пачула.

Вiндзi не стаѓ настойваць на сварцы. Пастаяѓшы на iмгненне пасярод кухнi, трымаючы кнiгу ѓ руцэ, ён перавёѓ позiрк з бледнай, маѓклiвай мацi ля прасавальнай дошкi на сына, якi цяпер стаяѓ i глядзеѓ на яго, i, з грукатам шпурнуѓшы кнiгу на стол,, збег з дому. "Вы не разумееце, - крычаѓ ён, - вы не разумееце сэрцы салдата".

У чымсьцi гэты чалавек меѓ рацыю. Двое дзяцей не разумелi буянага, прытворнага, неэфектыѓнага старога. Iдучы плячом да пляча са змрочнымi, маѓклiвымi людзьмi да завяршэння вялiкiх спраѓ, Вiндзi не мог улавiць водар тых дзён у сваiм поглядзе на жыццё. Шпацыруючы ѓ цемры па тратуарах Кэкстана ѓ паѓп'яным выглядзе ѓ вечар сваркi, мужчына натхнiѓся. Ён расправiѓ плечы i пайшоѓ баявой хадой; ён выцягнуѓ з похваѓ уяѓны меч i ѓзмахнуѓ iм угору; спынiѓшыся, ён асцярожна цэлiѓся ѓ групу ѓяѓных людзей, якiя з крыкамi наблiжалiся да яго праз пшанiчнае поле; ён адчуваѓ, што жыццё, зрабiѓшы яго маляром у фермерскай вёсцы ѓ Аёве i падарыѓшы яму няѓдзячнага сына, было жорстка несправядлiвае; ён плакаѓ ад несправядлiвасцi гэтага.

Грамадзянская вайна ѓ ЗША была падзеяй настолькi гарачай, такой палкай, такой шырокай, такой усёпаглынальнай, яна настолькi закранула мужчын i жанчын тых плённых дзён, што толькi слабое рэха яе змагло пракрасцiся да нашых дзён i ѓ наш розум; нiякi рэальны сэнс гэтага яшчэ не пракраѓся на старонкi друкаванай кнiгi; яно ѓсё яшчэ хоча свайго Томаса Карлейля; i ѓ рэшце рэшт нам даводзiцца слухаць хвальба старых на вулiцах нашай вёскi, каб адчуць на сваiх шчоках жывое дыханне гэтага. На працягу чатырох гадоѓ жыхары амерыканскiх гарадоѓ, вёсак i ферм iшлi па дымлiвых вуглях падпаленай зямлi, наблiжаючыся i выдаляючыся па меры таго, як полымя гэтай унiверсальнай, гарачай, смяротнай iстоты абрушвалася на iх або адыходзiла да дымлiвай лiнii гарызонту. . Няѓжо так дзiѓна, што яны не змаглi прыйсцi дадому i зноѓ пачаць мiрна фарбаваць хаты цi правiць зламаны абутак? Нешта ѓ iх крыкнула. Гэта прымусiла iх выхваляцца i выхваляцца на кутах вулiц. Калi праходзiлыя людзi працягвалi думаць толькi аб сваiм цагляным муры i аб тым, як яны зграбалi кукурузу ѓ машыны, калi сыны гэтых багоѓ вайны, iдучы ѓвечар дадому i слухаючы пустое выхвалянне бацькоѓ, пачыналi сумнявацца нават у фактах вялiкай барацьбы, нешта шчоѓкнула ѓ iх мозгу. выхвалянне ѓсiм, прагна аглядаючыся па баках у пошуках паверылых вачэй.

Калi наш уласны Томас Карлейль прыйдзе пiсаць пра нашу Грамадзянскую вайну, ён будзе шмат пiсаць пра нашых Вiндзi Макферсан. Ён убачыць нешта вялiкае i вартае жалю ѓ iх прагных пошуках аѓдытараѓ i ѓ iх бясконцых размовах аб вайне. Ён будзе хадзiць з прагнай цiкаѓнасцю ѓ маленькiя залы ГАР у вёсках i думаць аб людзях, якiя прыходзiлi туды ноч за ноччу, год за годам, бясконца i манатонна пераказваючы сваю гiсторыю бiтвы.

Будзем спадзявацца, што ѓ сваёй страсцi да старых ён не прамiне пяшчотна ставiцца да сем'яѓ гэтых ветэранаѓ-гаваруноѓ; сем'i, якiя за сняданкам i вячэрай, увечар у вогнiшча, у пост i свята, на вяселлях i пахаваннi зноѓ i зноѓ атрымлiвалi бясконца, вечна гэты струмень ваенных слоѓ. Хай ён падумае над тым, што мiрныя людзi ѓ графствах, якiя гадуюць кукурузу, не па сваёй волi спяць сярод сабак вайны i не сцiраюць сваю бялiзну ѓ крывi ворага сваёй краiны. Хай ён, спачуваючы размаѓлялым, з дабрынёй успомнiць аб гераiзме слухачоѓ.

Летнiм днём Сэм Макферсан сядзеѓ на скрынi перад прадуктовай крамай Уайлдмана, пагружаны ѓ свае думкi. У руцэ ён трымаѓ жоѓтую падлiковую кнiжку i уткнуѓся ѓ яе, iмкнучыся сцерцi са сваёй свядомасцi сцэну, якая разгульвалася перад яго вачыма на вулiцы.

Усведамленне таго факту, што яго бацька быѓ закаранелым хлусам i выхвалякам, доѓгiя гады кiдаѓ цень на яго днi, i гэты цень стаѓ яшчэ больш чорным з-за таго, што ѓ краiне, дзе найменш удачлiвыя могуць смяяцца ѓ твар галечы, ён не раз стаяѓ тварам да твару з галечай. Ён лiчыѓ, што лагiчным адказам на сiтуацыю былi грошы ѓ банку, i з усёй палкасцю свайго хлапечага сэрца iмкнуѓся рэалiзаваць гэты адказ. Ён хацеѓ зарабляць грошы, i вынiкi ѓ канцы старонак бруднай жоѓтай банкаѓскай кнiжкi былi вехамi, якiя адзначалi ѓжо дасягнуты iм прагрэс. Яны расказалi яму, што штодзённая барацьба з Фацi, доѓгiя валацугi па вулiцах Кэкстана змрочнымi зiмовымi вечарамi i бясконцыя суботнiя вечары, калi натоѓпы людзей запаѓнялi крамы, тратуары i пiцейныя ѓстановы, а ён працаваѓ сярод iх нястомна i настойлiва. не засталiся без пладоѓ.

Раптам сярод шуму мужчынскiх галасоѓ на вулiцы прагучаѓ гучны i настойлiвы голас бацькi. Праз квартал далей па вулiцы, прыхiнуѓшыся да дзвярэй ювелiрнай крамы Хантэра, Вiндзi казаѓ ва ѓсю глотку, размахваючы рукамi ѓверх i ѓнiз з выглядам чалавека, якi прамаѓляе абрывачную прамову.

"Ён выстаѓляе сябе дурнем", - падумаѓ Сэм i вярнуѓся да сваёй банкаѓскай кнiжкi, iмкнучыся ѓ сузiраннi вынiкаѓ унiзе старонак стрэсцi з сябе тупы гнеѓ, якi пачаѓ гарэць у яго мозгу. Зноѓ зiрнуѓшы ѓверх, ён убачыѓ, што Джо Уайлдман, сын бакалейшчыка i хлопчык яго ѓзросту, далучыѓся да групы мужчын, якiя смяюцца i здзекуюцца з Вiндзi. Цень на твары Сэма стаѓ цяжэйшы.

Сэм быѓ у доме Джо Уайлдмана; ён ведаѓ атмасферу багацця i камфорту, што лунала над iм; стол, завалены мясам i бульбай; група дзяцей смяецца i есць да мяжы абжорства; цiхi, далiкатны бацька, якi сярод шуму i шуму не падвышаѓ галасы, i добра апранутая, клапатлiвая, ружовашчокая мацi. У адрозненне ад гэтай сцэны ён стаѓ выклiкаць у розуме карцiну жыцця ва ѓласнай хаце, атрымлiваючы ад сваёй нездаволенасцi ёю нейкае ненармальнае задавальненне. Ён бачыѓ выхваляльнага, некампетэнтнага бацьку, якi расказвае бясконцыя гiсторыi пра Грамадзянскую вайну i скардзiцца на свае раны; высокая, сутулая, маѓклiвая мацi з глыбокiмi маршчынамi на выцягнутым твары, якая пастаянна працуе над карытам сярод бруднай вопраткi; маѓклiвая, спехам з'едзеная ежа, схопленая з кухоннага стала; i доѓгiя зiмовыя днi, калi на спаднiцах яго мацi ѓтвараѓся лёд, а Вiндзi лайдачыѓ па горадзе, у той час як маленькая сям'я харчавалася талеркамi кукурузнай кашы, бясконца паѓтаралiся.

Цяпер нават з таго месца, дзе ён сядзеѓ, ён мог бачыць, што ягоны бацька напалову спiѓся, i ведаѓ, што той выхваляецца сваiм удзелам у Грамадзянскай вайне. "Ён цi так робiць, цi распавядае аб сваёй арыстакратычнай сям'i, цi хлусiць пра сваю радзiму", - думаѓ ён з крыѓдай i, не ѓ сiлах больш выносiць выгляду таго, што здавалася яму яго ѓласным прынiжэннем, устаѓ i пайшоѓ у бакалейную краму, дзе група грамадзян Кэкстана стаяла i размаѓляла з Уай. ратушы.

Кэкстан павiнен быѓ адсвяткаваць Чацвёртае лiпеня. Iдэя, якая нарадзiлася ѓ галовах нямногiх, была падхоплена многiмi. Чуткi аб гэтым разнеслiся па вулiцах у канцы траѓня. Пра гэта казалi ѓ аптэцы Гейгера, у задняй частцы прадуктовай крамы ђайлдмана i на вулiцы перад домам Нью-Лiланд. Джон Тэлфер, адзiны ѓ горадзе бяздзейны чалавек, тыднямi хадзiѓ з месца на месца, абмяркоѓваючы дэталi з вядомымi людзьмi. Цяпер у зале над аптэкай Гейгера павiнен быѓ адбыцца масавы мiтынг, i на мiтынг прыйшлi людзi з Какстана. Маляр спусцiѓся з лесвiцы, прыказчыкi замыкалi дзверы магазiнаѓ, людзi групамi iшлi па вулiцах, накiроѓваючыся ѓ залу. Па дарозе яны крычалi адно аднаму. "Стары горад прачнуѓся", - крычалi яны.

На рагу каля ювелiрнай крамы Хантэра Вiндзi Макферсан прыхiнуѓся да нейкага будынка i звярнуѓся да натоѓпу з прамовай.

"Няхай лунае стары сцяг, - усхвалявана крычаѓ ён, - няхай людзi Какстана пакажуць сябе сапраѓдным сiнiм i згуртуюцца пад старымi стандартамi".

"Правiльна, Вiндзi, угаворвай iх", - крыкнуѓ вастрынь, i роѓ смеху заглушыѓ адказ Вiндзi.

Сэм Макферсан таксама адправiѓся на сустрэчу ѓ залу. Ён выйшаѓ з прадуктовай крамы з Вiльдманам i пайшоѓ па вулiцы, гледзячы на тратуар i iмкнучыся не бачыць п'янага мужчыну, якi размаѓляе перад ювелiрнай крамай. У холе iншыя хлопчыкi стаялi на лесвiцы або бегалi ѓзад i наперад па тратуары, узбуджана размаѓляючы, але Сэм быѓ фiгурай у жыццi горада, i яго права ѓрывацца сярод мужчын не падвяргалася сумневу. Ён працiснуѓся скрозь масу ног i заняѓ месца на падаконнiку, адкуль мог назiраць, як мужчыны ѓваходзяць i займаюць месцы.

Будучы адзiным газетчыкам у Кэкстане, Сэм атрымаѓ ад сваёй газеты, што прадаваѓ як сродкi да iснавання, так i свайго роду становiшча ѓ жыццi горада. Быць газетчыкам або чысцiльшчыкам абутку ѓ маленькiм амерыканскiм мястэчку, дзе чытаюць раманы, - значыць стаць знакамiтасцю ѓ свеце. Няѓжо ѓсе бедныя газетчыкi ѓ кнiгах не становяцца вялiкiмi людзьмi, i хiба гэты хлопчык, якi так старанна ходзiць сярод нас дзень за днём, не можа стаць такой постаццю? Няѓжо гэта не наш абавязак перад будучай велiччу - падштурхоѓваць яго наперад? Так разважалi жыхары Кэкстана i аказалi свайго роду заляцанне хлопчыку, якi сядзеѓ на падаконнiку хола, у той час як iншыя хлопчыкi горада чакалi на тратуары ѓнiзе.

Джон Тэлфер быѓ старшынём масавага сходу. Ён заѓсёды быѓ старшынём грамадскiх збораѓ у Кэкстане. Працавiтыя маѓклiвыя ѓплывовыя людзi ѓ горадзе зайздросцiлi яго нязмушанай, якая жартуе манеры публiчнага выступу, хоць i рабiлi выгляд, што ставяцца да яго з грэбаваннем. "Ён занадта шмат кажа", - казалi яны, выстаѓляючы напаказ уласную няздольнасць трапнымi i разумнымi словамi.

Тэлфер не стаѓ чакаць, пакуль яго прызначаць старшынёй збору, а пайшоѓ наперад, падняѓся на невялiкае ѓзвышэнне ѓ канцы залы i ѓзурпаваѓ старшынства. Ён хадзiѓ узад i ѓперад па платформе, жартуючы над натоѓпам, адказваючы на насмешкi, клiкаѓ вядомых людзей, атрымлiваючы i дастаѓляючы вострае задавальненне сваiм талентам. Калi зала напоѓнiлася людзьмi, яна заклiкала сход да парадку, прызначыла камiтэты i вылiлася прамовай. Ён расказаѓ аб планах рэкламаваць гэты знамянальны дзень у iншых гарадах i арганiзаваць нiзкiя чыгуначныя тарыфы для экскурсiйных груп. У праграму, паводле яго слоѓ, уваходзiлi музычны карнавал з удзелам духавых аркестраѓ iншых гарадоѓ, iмiтацыя бою ваеннай роты на кiрмашовай плошчы, скачкi, выступленнi з прыступак ратушы i вячэрнi феерверк. "Мы пакажам iм тут жывы горад", - заявiѓ ён, хадзячы ѓзад i наперад па платформе i размахваючы кiем, у той час як натоѓп апладыраваѓ i выкрыкваѓ сваю ѓхвалу.

Калi прагучаѓ заклiк да добраахвотнай падпiскi для аплаты весялосцi, публiка прыцiхла. Адзiн цi двое мужчын усталi i пачалi выходзiць, бурчачы, што гэта пустая трата грошай. Лёс урачыстасцi быѓ на каленях у багоѓ.

Тэлфер апынуѓся на вышынi. Ён называѓ iмёны адыходзячых i адпускаѓ жарты ѓ iх адрас, так што яны павалiлiся назад на свае крэслы, не ѓ сiлах вынесцi равучага смеху натоѓпу, i крыкнуѓ чалавеку ѓ канцы залы, каб той зачынiѓ i замкнуѓ дзверы. . Мужчыны пачалi ѓставаць у розных частках залы i выкрыкваць сумы, Тэлфер гучным голасам паѓтараѓ iмя i суму маладому Тому Джедроу, клерку ѓ банку, якi запiсваѓ iх у кнiгу. Калi сума, якая падпiсалася, не знайшла яго адабрэння, ён выказаѓ пратэст, i натоѓп, якi падтрымаѓ яго, прымусiѓ яго запатрабаваць павелiчэння. Калi мужчына не падняѓся, ён крыкнуѓ на яго, i мужчына адказаѓ яму ѓзаемнасцю.

Раптам у зале ѓзнiкла дыверсiя. Вiндзi Макферсан выйшаѓ з натоѓпу ѓ задняй частцы залы i пайшоѓ па цэнтральным праходзе да платформы. Ён iшоѓ няцвёрда, расправiѓшы плечы i выпучыѓшы падбародак. Дайшоѓшы да пярэдняй часткi залы, ён дастаѓ з кiшэнi пачак банкнот i кiнуѓ яго на памост да ног старшынi. "Ад аднаго з хлопцаѓ 61-га года", - абвясцiѓ ён гучным голасам.

Натоѓп крычаѓ i радасна пляскаѓ у ладкi, калi Тэлфер узяѓ купюры i правёѓ па iх пальцам. "Семнаццаць даляраѓ ад нашага героя, магутнага Макферсана", - крычаѓ ён, у той час як банкаѓскi служачы запiсваѓ iмя i суму ѓ кнiгу, а натоѓп працягваѓ смяяцца над тытулам, дадзеным п'янаму салдату старшынёй.

Хлопчык на падваконнiку споѓз на падлогу i з падпаленымi шчокамi стаяѓ ззаду натоѓпу мужчын. Ён ведаѓ, што дома яго мацi займалася сямейным мыццём для Леслi, гандляра абуткам, якi ахвяраваѓ пяць даляраѓ у фонд чацвёртага лiпеня, i аб абуранасцi, якое ён адчуѓ, убачыѓшы, як яго бацька размаѓляе з натоѓпам перад ювелiрнай крамай. крама загарэлася нанова.

Пасля прыёму падпiсак мужчыны ѓ розных частках залы пачалi прапанаваць дадатковыя функцыi для гэтага вялiкага дня. Некаторых выступоѓцаѓ натоѓп слухаѓ паважлiва, iншых улюлюкаѓ. Стары з сiвой барадой распавёѓ доѓгую няскладную гiсторыю аб святкаваннi чацвёртага лiпеня свайго дзяцiнства. Калi галасы перапынiлiся, ён запратэставаѓ i патрос кулаком у паветры, бледны ад абурэння.

"О, сядай, стары татачка", - крыкнуѓ Фрыдам Смiт, i гэтая разумная прапанова была сустрэта гудам апладысментаѓ.

Iншы мужчына ѓстаѓ i пачаѓ казаць. У яго была iдэя. "У нас будзе, - сказаѓ ён, - гарнiст на белым канi, якi досвiткам праедзе па горадзе i трубiць пабудку. Апоѓначы ён будзе стаяць на прыступках ратушы i дзьмуць у краны, каб завяршыць дзень".

Натоѓп апладыраваѓ. Гэтая iдэя захапiла iх уяѓленне i iмгненна заняла месца ѓ iх свядомасцi як адна з рэальных падзей дня.

З натоѓпу ѓ канцы залы зноѓ з'явiѓся Вiндзi Макферсан. Падняѓшы руку, патрабуючы цiшынi, ён расказаѓ натоѓпу, што ён гарнiст, што ён два гады прапрацаваѓ палкавым гарнiстам падчас Грамадзянскай вайны. Ён сказаѓ, што з радасцю быѓ бы валанцёрам у гэтым месцы.

Натоѓп закрычаѓ, i Джон Тэлфер замахаѓ рукой. "Белы конь для цябе, Макферсан", - сказаѓ ён.

Сэм Макферсан прабраѓся ѓздоѓж сцяны i выйшаѓ да ѓжо незачыненых дзвярэй. Ён быѓ уражаны глупствам свайго бацькi, але яшчэ больш быѓ уражаны глупствам iншых людзей, якiя прынялi яго заяву i саступiлi важнае месца для важнага дня. Ён ведаѓ, што ягоны бацька, вiдаць, прымаѓ нейкi ѓдзел у вайне, паколькi ён быѓ сябрам ВАР, але ён зусiм не верыѓ гiсторыям, якiя ён чуѓ пра свой досвед на вайне. Часам ён лавiѓ сябе на думцы, цi была калi-небудзь такая вайна, i думаѓ, што гэта, мабыць, хлусня, як i ѓсё астатняе ѓ жыццi Вiндзi Макферсана. На працягу многiх гадоѓ ён задаваѓся пытаннем, чаму якi-небудзь разважны i самавiты чалавек, такi як Валмар або ђайлдман, не падняѓся i дзелавым тонам не распавёѓ свету, што такой рэчы, як Грамадзянская вайна, нiколi не вялося, што гэта ѓсяго толькi выдумка ѓ свеце. розумы напышлiвых старых, якiя патрабуюць незаслужанай славы ад сваiх субратаѓ. Цяпер, спяшаючыся па вулiцы з запаленымi шчокамi, ён вырашыѓ, што павiнна была быць такая вайна. Тое ж самае ён адчуваѓ i ѓ адносiнах да месцаѓ нараджэння, i не магло быць нiякiх сумненняѓ у тым, што людзi нараджаюцца. Ён чуѓ, як яго бацька называѓ месцам свайго нараджэння Кентукi, Тэхас, Паѓночную Каралiну, Луiзiяну i Шатландыю. Гэтая рэч пакiнула ѓ ягонай свядомасцi свайго роду дэфект. Да канца свайго жыцця, калi ён пачуѓ, як чалавек назваѓ месца свайго нараджэння, ён падазрона падняѓ вочы, i цень сумневу пранеслася ѓ яго розуме.

З мiтынгу Сэм пайшоѓ дадому да мацi i прама выклаѓ сутнасць справы. "Гэта трэба спынiць", - заявiѓ ён, стоячы з палаючымi вачыма перад яе начовкамi. "Гэта занадта публiчна. Ён не можа трубiць у горан; Я ведаю, што ён ня можа. Увесь горад яшчэ раз пасмяецца з нас.

Джэйн Макферсан моѓчкi выслухала воклiч хлопчыка, затым, павярнуѓшыся, зноѓ прынялася церцi вопратку, пазбягаючы яго погляду.

Засунуѓшы рукi ѓ кiшэню штаноѓ, Сэм панура глядзеѓ у зямлю. Пачуццё справядлiвасцi падказвала яму не настойваць на гэтым, але, адыходзячы ад карыта i накiроѓваючыся да кухонных дзвярэй, ён спадзяваѓся, што падчас вячэры пра гэта пагавораць шчыра. "Стары дурань!" - запратэставаѓ ён, звяртаючыся да пустой вулiцы. "Ён зноѓ збiраецца паказаць сябе".

Калi Вiндзi Макферсан у той вечар вярнуѓся дадому, нешта ѓ вачах маѓклiвай жонкi i панурым твары хлопчыка спалохала яго. Ён не звяртаѓ увагi на маѓчанне жонкi, але ѓважлiва паглядзеѓ на сына. Ён адчуваѓ, што сутыкнуѓся з крызысам. У надзвычайнай сiтуацыi ён быѓ цудоѓны. З размахам ён распавёѓ пра масавы мiтынг i заявiѓ, што грамадзяне Какстана паднялiся як адзiн чалавек, каб запатрабаваць, каб ён заняѓ адказнае месца афiцыйнага горана. Затым, павярнуѓшыся, ён паглядзеѓ праз стол на свайго сына.

Сэм адкрыта абуральна заявiѓ, што не верыць, што яго бацька здольны трубiць у горан.

Вiндзi зароѓ ад здзiѓлення. Ён падняѓся з-за стала i заявiѓ гучным голасам, што хлопчык пакрыѓдзiѓ яго; ён кляѓся, што два гады прапрацаваѓ гарнiстым у штабе палкоѓнiка, i рушыѓ у доѓгую гiсторыю аб нечаканасцi, учыненай ворагам, пакуль яго полк спаѓ у палатках, i аб тым, як ён стаяѓ перад тварам шквалу куль. i падахвочваючы сваiх таварышаѓ да дзеяння. Паклаѓшы адну руку на лоб, ён разгойдваѓся ѓзад i наперад, як быццам збiраючыся звалiцца, заяѓляючы, што iмкнецца стрымаць слёзы, выдраныя з яго несправядлiвасцю iнсiнуацыi сына, i, крычучы так, што голас яго разносiѓся далёка па вулiцы: ён з клятвай заявiѓ, што горад Кэкстан павiнен звiнець тую ноч аддаваць спячым лагеры ѓ лесе Вiрджынii. Затым зноѓ апусцiѓшыся ѓ крэсла i падпёршы галаву рукой, ён прыняѓ выгляд цярплiвай пакоры.

Вiндзi Макферсан атрымаѓ перамогу. У хатцы падняѓся вялiкi перапалох i падрыхтоѓчая мiтусня. Надзеѓшы белы камбiнезон i забыѓшыся на час аб сваiх ганаровых ранах, бацька дзень пры днi хадзiѓ на працу маляром. Ён марыѓ аб новай сiняй форме для вялiкага дня i ѓ рэшце рэшт дамогся ажыццяѓлення сваёй мары, не без матэрыяльнай дапамогi з боку таго, што было вядома ѓ доме як "Мацярынскiя грошы на мыццё". I хлопчык, перакананы гiсторыяй аб паѓночным нападзе ѓ лясах Вiрджынii, пачаѓ насуперак свайму разуменню зноѓ будаваць даѓнюю мару аб выпраѓленнi свайго бацькi. Па-хлапечы скептыцызм быѓ адкiнуты на вецер, i ён з стараннасцю прыступiѓ да складання планаѓ на гэты вялiкi дзень. Праходзячы па цiхiх вулiцах дома, разносячы вячэрнiя газеты, ён закiнуѓ галаву i атрымлiваѓ асалоду ад думкай аб высокай постацi ѓ сiнiм, на вялiкiм белым канi, якая праходзiць, як рыцар, перад ззяючымi вачыма людзьмi. У палкi момант ён нават зняѓ грошы са свайго старанна створанага банкаѓскага рахунку i адправiѓ iх у фiрму ѓ Чыкага, каб заплацiць за новы блiскучы ражок, якi дапоѓнiѓ бы карцiну, якая склалася ѓ яго ѓ галаве. А калi вячэрнiя газеты былi раздадзены, ён паспяшаѓся дадому, каб сесцi на ганак перад домам i абмеркаваць са сваёй сястрой Кейт ѓшанаваннi, аказаныя iх сям'i.

З надыходам досвiтку вялiкага дня трое Макферсанаѓ рука аб руку паспяшалiся да Мэйн-стрыт. На вулiцы з усiх бакоѓ яны бачылi, як людзi выходзiлi з дамоѓ, працiралi вочы i зашпiлялi палiто, iдучы па тратуары. Увесь Кэкстан здаваѓся чужынцам.

На Мэйн-стрыт людзi стоѓпiлiся на тратуары, сабралiся на тратуарах i ѓ дзвярах крам. У вокнах з'яѓлялiся галовы, сцягi луналi на дахах або вiселi на вяроѓках, працягнутых праз вулiцу, i гучны гул галасоѓ парушаѓ цiшыню свiтання.

Сэрца Сэма бiлася так, што яму было цяжка стрымаць слёзы на вачах. Ён з уздыхам падумаѓ пра тыя трывожныя днi, якiя прайшлi, калi ад чыкагскай кампанii не прагучаѓ новы ражок, i, азiраючыся назад, зноѓ адчуѓ жах дзён чакання. Усё гэта было важна. Ён не мог вiнавацiць бацьку за тое, што ён трызнiѓ i крычаѓ аб доме, яму самому хацелася трызнiць, i ён уклаѓ яшчэ адзiн долар сваiх зберажэнняѓ у тэлеграмы, перш чым скарб нарэшце аказаѓся ѓ яго руках. Цяпер думка аб тым, што гэтага магло не здарыцца, выклiкала ѓ яго агiду, i з яго вуснаѓ сарвалася невялiкая малiтва падзякi. Вядома, адзiн з iх мог быць дастаѓлены з суседняга горада, але не новы, блiскучы, да новай сiняй форме яго бацькi.

У натоѓпе, якi сабраѓся ѓздоѓж вулiцы, раздалiся радасныя воклiчы. На вулiцу выехала высокая постаць, якая сядзела на белым канi. Конь быѓ з лiѓрэi Калверта, i хлопчыкi ѓплялi ёй стужкi ѓ грыву i хвост. Уiндзi Макферсан, якi сядзiць у сядле вельмi прама i выглядаѓ дзiѓна эфектна ѓ новай сiняй форме i шыракаполым перадвыбарным капелюшы, меѓ выгляд заваёѓнiка, якi прыняѓ данiну павагi горада. На грудзях у яго была залатая паласа, а на сцягне быѓ пахаваны блiскучы ражок. Строгiмi вачыма ён глядзеѓ на людзей.

Камяк у горле хлопчыка хварэѓ усё мацней. Велiзарная хваля гонару захлiснула яго, затапiѓшы. У адно iмгненне ён забыѓся на ѓсе мiнулыя знявагi, якiя бацька нанёс яго сям'i, i зразумеѓ, чаму яго мацi маѓчала, калi ён, у сваёй слепаце, хацеѓ пратэставаць супраць яе ѓяѓнай абыякавасцi. Зiрнуѓшы крадком угору, ён убачыѓ слязу, якая ляжала на яе шчацэ, i адчуѓ, што яму таксама хацелася б гучна галасiць аб сваёй гонару i шчасцi.

Павольна i велiчнай хадой конь iшоѓ па вулiцы памiж радамi маѓклiвых людзей. Перад ратушай высокая ваенная постаць, падняѓшыся ѓ сядле, пагардлiва зiрнула на натоѓп i затым, падняѓшы горан да вуснаѓ, затрубiла.

З горна пачуѓся толькi тонкi пранiзлiвы вiск, за якiм рушыѓ услед вiск. Вiндзi зноѓ паднёс горан да вуснаѓ, i зноѓ той жа маркотны вiск стаѓ яго адзiнай узнагародай. На твары яго быѓ выраз бездапаможнага хлапечага здзiѓлення.

I праз iмгненне людзi даведалiся. Гэта было ѓсяго толькi яшчэ адно дамаганне Вiндзi Макферсана. Ён наогул не мог трубiць у горан.

Па вулiцы пракацiѓся гучны смех. Мужчыны i жанчыны сядзелi на бардзюрах i смяялiся да стомленасцi. Потым, гледзячы на постаць на нерухомым канi, яны зноѓ засмяялiся.

Вiндзi агледзеѓся вакол трывожнымi вачыма. Сумнеѓна, каб да гэтага моманту ён калi-небудзь трымаѓ горан у вуснаѓ, але ён быѓ поѓны здзiѓлення i здзiѓлення, што пабудка не пачалася. Ён чуѓ гэта тысячу разоѓ i ясна памятаѓ пра гэта; усiм сэрцам ён хацеѓ, каб яно пакацiлася, i ѓяѓляѓ сабе звонкую ад яго вулiцу i апладысменты народа; гэтая штука, як ён адчуваѓ, была ѓ iм, i тое, што яна не вырвалася з палаючага канца горана, было толькi фатальнай памылкай прыроды. Ён быѓ уражаны такiм змрочным завяршэннем свайго вялiкага моманту - ён заѓсёды быѓ уражаны i бездапаможны перад фактамi.

Натоѓп пачаѓ збiрацца вакол нерухомай, здзiѓленай фiгуры, смех працягваѓ даводзiць iх да канвульсiях. Схапiѓшы каня пад аброць, Джон Тэлфер павёѓ яе па вулiцы. Хлапчукi крычалi i крычалi вершнiку: "Дуй! Дзьмуць!"

Трое Макферсанаѓ стаялi ѓ дзвярным праёме, якi вядзе ѓ абутковую краму. Хлопчык i мацi, якiя бледныя i страцiлi дар гаворкi ад прынiжэння, не адважвалiся глядзець адзiн на аднаго. У патоку сораму, якi ахапiѓ iх, яны глядзелi проста перад сабой суровымi, каменнымi вачыма.

Працэсiя на чале з Джонам Тэлферам на аброцi белага каня маршыравала па вулiцы. Падняѓшы погляд, вочы якi смяецца i крычыць мужчыны сустрэлiся з вачыма хлопчыка, i на яго твары прамiльгнула выраз болю. Кiнуѓшы аброць, ён паспяшаѓся прэч праз натоѓп. Працэсiя рушыла далей, i, чакаючы свайго шанцу, мацi i двое дзяцей пракралiся дадому па завулках, Кейт горка плакала. Пакiнуѓшы iх каля дзвярэй, Сэм пайшоѓ прама па пясчанай дарозе да невялiкага лесу. "Я атрымаѓ урок. Я атрымаѓ урок, - мармытаѓ ён зноѓ i зноѓ на хаду.

На ѓскрайку лесу ён спынiѓся i, абапiраючыся на агароджу, назiраѓ, пакуль не ѓбачыѓ, як яго мацi падышла да помпы на заднiм двары. Яна пачала набiраць ваду для дзённага мыцця. Для яе таксама свята падышло да канца. Па шчоках хлопчыка пацяклi слёзы, i ён пагразiѓ кулаком у бок горада. "Вы можаце смяяцца над гэтым дурнем Вiндзi, але вы нiколi не будзеце смяяцца над Сэмам Макферсанам", - крычаѓ ён дрыготкiм ад хвалявання голасам.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

Аб НЭ ВЕЧАР, КАЛI ён вырас настолькi, што перасягнуѓ Вiндзi. Сэм Макферсан, вярнуѓшыся з разносу газет, выявiѓ, што яго мацi апранутая ѓ чорную царкоѓную сукенку. У Кэкстане працаваѓ евангелiст, i яна вырашыла яго паслухаць. Сэм здрыгануѓся. У доме было зразумела, што, калi Джэйн Макферсан iшла ѓ царкву, яе сын iшоѓ з ёй. Нiчога не было сказанае. Джэйн Макферсан усё рабiла без слоѓ, заѓсёды нiчога не было сказана. Цяпер яна стаяла ѓ сваёй чорнай сукенцы i чакала, калi яе сын увайшоѓ у дзверы, паспешна надзеѓ сваю лепшую вопратку i пайшоѓ з ёй у цагляную царкву.

Вэлмар, Джон Тэлфер i Фрыдам Смiт, якiя ѓзялi на сябе свайго роду агульную апеку над хлопчыкам i з якiмi ён праводзiѓ вечар за ѓвечар у задняй частцы прадуктовай крамы ђайлдмана, не хадзiлi ѓ царкву. Яны казалi пра рэлiгiю i здавалiся незвычайна цiкаѓнымi i зацiкаѓленымi ѓ тым, што думаюць на гэты конт iншыя людзi, але не дазвалялi ѓгаварыць сябе пайсцi ѓ малiтоѓны дом. З хлопчыкам, якi стаѓ чацвёртым удзельнiкам вячэрнiх збораѓ у задняй частцы прадуктовай крамы, яны не казалi пра Бога, адказваючы на прамыя пытаннi, якiя ён часам задаваѓ, змяняючы тэму. Аднойчы хлопчыку адказаѓ Тэльфер, чытач вершаѓ. "Прадавайце газеты i набiвайце кiшэнi грашыма, але няхай ваша душа спiць", - рэзка сказаѓ ён.

У адсутнасць астатнiх Вiльдман казаѓ больш свабодна. Ён быѓ спiрытуалiстам i спрабаваѓ паказаць Сэму прыгажосць гэтай веры. Доѓгiмi летнiмi днямi бакалейшчык i хлопчык гадзiнамi каталiся па вулiцах у брынклiвым старым фургоне, i мужчына шчыра стараѓся растлумачыць хлопчыку прывiдныя iдэi Бога, якiя былi ѓ яго ѓ галаве.

Хоць Вiндзi Макферсан у юнацтве быѓ кiраѓнiком бiблейскага класа i ѓ першыя днi свайго знаходжання ѓ Кэкстане быѓ рухаючай сiлай на сходах абуджэння, ён больш не хадзiѓ у царкву, i яго жонка не запрашала яго туды. У нядзелю ранiцай ён ляжаѓ у ложку. Калi трэба было папрацаваць па хаце цi ѓ двары, ён скардзiѓся на свае раны. Ён скардзiѓся на свае раны, калi надыходзiѓ тэрмiн аплаты арэнды i калi ѓ хаце не хапала ежы. Пазней у сваiм жыццi, пасля смерцi Джэйн Макферсан, стары салдат ажанiѓся на ѓдаве фермера, ад якой у яго было чацвёра дзяцей i з якой ён двойчы хадзiѓ у царкву па нядзелях. Кейт напiсала Сэму адзiн са сваiх нячастых лiстоѓ з гэтай нагоды. "Ён сустрэѓ сваю пару", - сказала яна i была надзвычай задаволеная.

У царкве па нядзелях Сэм рэгулярна клаѓся спаць, паклаѓшы галаву на руку мацi i спаѓ на працягу ѓсёй службы. Джэйн Макферсан падабалася, калi хлопчык быѓ побач з ёй. Гэта была адзiная справа ѓ жыццi, якую яны рабiлi разам, i яна не пярэчыла супраць таго, каб ён увесь час спаѓ. Ведаючы, як позна ён з'яѓляѓся на вулiцы ѓ продажы газет суботнiмi вечарамi, яна глядзела на яго вачыма, поѓнымi пяшчоты i спагады. Аднойчы з ёй загаварыѓ мiнiстр, мужчына з карычневай барадой i цвёрдым, шчыльна сцiснутым ротам. - Ты не можаш не даць яму заснуць? - нецярплiва спытаѓ ён. "Яму трэба паспаць", - сказала яна i паспяшалася мiма служкi i выйшла з царквы, гледзячы перад сабой i хмурачыся.

Вечар евангелiсцкага сходу быѓ летнiм вечарам, якi выпаѓ на зiмовы месяц. Увесь дзень дзьмуѓ цёплы вецер з паѓднёвага захаду. На вулiцах ляжаѓ мяккi i глыбокi бруд, а сярод лужынак вады на тратуарах былi сухiя плямы, з якiх паднiмалася пара. Прырода забылася сябе. Дзень, якi павiнен быѓ адправiць старых у свае гнёзды за печамi ѓ крамах, адправiѓ iх валяцца на сонейку. Ноч выдалася цёплай i пахмурнай. У лютым навальнiца пагражала.

Сэм iшоѓ па тратуары разам з мацi, накiроѓваючыся да цаглянай царквы, апрануты ѓ новае шэрае палiто. Ноч не запатрабавала палiто, але Сэм насiѓ яго з-за празмернага гонару за яго ѓладанне. Палiто мела выгляд. Яго пашыѓ кравец Гюнтэр па эскiзе, накiнутым Джонам Тэлферам на адваротным баку абгортачнай паперы, i заплацiѓ за яго са зберажэнняѓ газетчыка. Маленькi нямецкi кравец пасля размовы з Вальмарам i Тэльферам пашыѓ яго па дзiѓна нiзкай цане. Сэм хадзiѓ з важным выглядам.

У той вечар ён не спаѓ у царкве; сапраѓды, ён выявiѓ, што цiхая царква напоѓнена сумессю дзiѓных гукаѓ. Акуратна склаѓшы новае палiто i паклаѓшы яго побач з сабой на сядзенне, ён з цiкавасцю глядзеѓ на людзей, адчуваючы ѓ сабе нешта ад нервовай узрушанасцi, якiм было прасякнута паветра. Евангелiст, невысокi, спартовага выгляду мужчына ѓ шэрым дзелавым гарнiтуры, здаѓся хлопчыку недарэчным у царкве. У яго быѓ упэѓнены дзелавы выгляд вандроѓцы, якi прыязджае ѓ Нью-Лiланд-Хаѓс, i Сэму здалося, што ён падобны на чалавека, у якога ёсць тавары на продаж. Ён не стаяѓ спакойна ззаду кафедры, раздаючы тэкст, як гэта рабiѓ карычневабароды служка, i не сядзеѓ з зачыненымi вачамi i складзенымi рукамi, чакаючы, пакуль хор скончыць спяваць. Пакуль спяваѓ хор, ён бегаѓ узад i ѓперад па платформе, размахваючы рукамi i ѓсхвалявана крычучы людзям на царкоѓных лавах: "Спявайце! Спяваць! Спяваць! На славу Божую сьпявайце!

Калi песня была скончаная, ён пачаѓ, спачатку цiха, казаць аб жыццi ѓ горадзе. Па меры таго, як ён казаѓ, ён усё больш i больш узбуджаецца. "Горад - клаака заганы!" ён крыкнуѓ. "Ад яго пахне злом! Д'ябал лiчыць гэта прыгарадам пекла!

Яго голас павысiѓся, i пот пацёк па яго твары. Яго ахапiла нейкае вар'яцтва. Ён зняѓ палiто i, кiнуѓшы яго на крэсла, пабег уверх i ѓнiз па платформе i ѓ праходы сярод людзей, крычучы, пагражаючы, молячы. Людзi пачалi неспакойна варушыцца на сваiх месцах. Джэйн Макферсан каменна глядзела ѓ спiну жанчыны перад ёй. Сэм быѓ страшэнна напалоханы.

Газетчык з Кэкстана быѓ не пазбаѓлены рэлiгiйнай смагi. Як i ѓсе хлопчыкi, ён шмат i часта думаѓ аб смерцi. Уначы ён часам прачынаѓся халодны ад страху, думаючы, што смерць, мабыць, настане зусiм хутка, калi яго не будуць чакаць дзверы яго пакоя. Калi ѓзiмку ён прастуджваѓся i кашляѓ, ён дрыжаѓ пры думцы аб сухотах. Аднойчы, калi яго схапiла гарачка, ён заснуѓ, i яму прыснiлася, што ён памёр i iдзе па ствале дрэва, якое ѓпала, над ярам, напоѓненым страчанымi душамi, якiя вiскочуць ад жаху. Прачнуѓшыся, ён памалiѓся. Калi б хто-небудзь увайшоѓ у яго пакой i пачуѓ яго малiтву, яму было б сорамна.

Зiмовымi вечарамi, прагульваючыся па цёмных вулiцах з паперамi пад пахай, ён думаѓ пра сваю душу. Пакуль ён думаѓ, яго ахапiла пяшчоту; камяк падступiѓ да горла, i ён пашкадаваѓ сябе; ён адчуваѓ, што ѓ ягоным жыццi чагосьцi не хапае, чаго ён вельмi моцна хоча.

Пад уплывам Джона Тэлфера хлопчык, якi кiнуѓ школу, каб прысвяцiць сябе зараблянню грошай, прачытаѓ Уолта ђiтмэна i некаторы час захапляѓся ѓласным целам з прамымi белымi нагамi i галавой, якая так весела балансуе на целе. Часам ён прачынаѓся летнiмi начамi i быѓ такi поѓны дзiѓнай тугi, што выпаѓзаѓ з ложка i, адчынiѓшы акно, садзiѓся на падлогу, высунуѓшы голыя ногi з-пад белай начной кашулi, i, седзячы, прагна сумаваѓ. да нейкага цудоѓнага iмпульсу, нейкага паклiкання, нейкага пачуцця велiчы i лiдэрства, якога не было ѓ яго жыццi. Ён глядзеѓ на зоркi i слухаѓ начныя гукi, настолькi напоѓнены нудой, што на вачах у яго навярнулiся слёзы.

Аднойчы, пасля выпадку з горнам, Джэйн Макферсан захварэла - i першы дотык пальца смерцi дакрануѓся да яе - сядзела з сынам у цёплай цемры на маленькiм лужку перад хатай. Гэта быѓ ясны, цёплы, зорны вечар без месяца, i калi яны сядзелi блiзка адзiн да аднаго, мацi адчула наблiжэнне смерцi.

За вячэрай Вiндзi Макферсан шмат казаѓ, размаѓляючы i крычучы аб доме. Ён сказаѓ, што маляру, якi валодае сапраѓдным пачуццём колеру, няма чаго спрабаваць працаваць у такой дзiрцы, як Кэкстан. У яго былi праблемы з хатняй гаспадыняй з-за фарбы, якую ён змяшаѓ для афарбоѓкi падлогi на ганку, i за сваiм сталом ён трызнiѓ гэтай жанчынай i тым, што, паводле яго слоѓ, у яе няма нават прымiтыѓнага пачуцця колеру. "Мне ѓсё гэта надакучыла", - крычаѓ ён, выходзячы з дому i няѓпэѓненымi крокамi падымаючыся па вулiцы. Яго жонку гэты выблiск не крануѓ, але ѓ прысутнасцi цiхага хлопчыка, чыё крэсла дакранаѓся яе ѓласнага, яна задрыжала ад дзiѓнага новага страху i пачала гаварыць аб жыццi пасля смерцi, прыкладаючы намаганнi за намаганнямi, каб дабiцца таго, чаго яна хацела. скажам, i ёй атрымоѓвалася знайсцi выраз сваiх думак толькi ѓ маленькiх сказах, якiя перарываюцца доѓгiмi пакутлiвымi паѓзамi. Яна сказала хлопчыку, што нiколькi не сумняваецца ѓ тым, што нейкае будучае жыццё iснуе i што яна верыць, што павiнна пабачыцца з iм i жыць з iм зноѓ пасля таго, як яны скончаць з гэтым светам.

Аднойчы служыцель, якi быѓ раздражнёны тым, што ён спаѓ у сваёй царкве, спынiѓ Сэма на вулiцы, каб пагаварыць з iм аб яго душы. Ён сказаѓ, што хлопчыку трэба падумаць аб тым, каб стаць адным з братоѓ у Хрысце, далучыѓшыся да царквы. Сэм моѓчкi слухаѓ размову чалавека, якога ён iнстынктыѓна не любiѓ, але адчуваѓ у яго маѓчаннi нешта няшчырае. Усiм сваiм сэрцам яму хацелася паѓтарыць фразу, якую ён пачуѓ з вуснаѓ сiвавалосага, багатага Вальмора: "Як яны могуць верыць i не весцi жыццё, поѓнае простай i палкай адданасцi сваёй веры?" Ён лiчыѓ сябе вышэйшым за тонкагубага чалавека, якi размаѓляѓ з iм, i калi б ён мог выказаць тое, што было ѓ яго на сэрцы, ён мог бы сказаць: "Паслухай, чувак! Я зроблены з iншага матэрыялу, чым усе людзi ѓ царкве. Я - новая глiна, з якой будзе злеплены новы чалавек. Нават мая мацi не такая, як я. Я не прымаю вашыя ѓяѓленнi пра жыццё толькi таму, што вы кажаце, што яны добрыя, гэтак жа як я не прымаю Вiндзi Макферсана толькi таму, што ён мой бацька".

Аднойчы зiмой Сэм праводзiѓ вечар за вечарам, чытаючы Бiблiю ѓ сваiм пакоi. Гэта было пасля замужжа Кейт: у яе закруцiѓся раман з маладым фермерам, якi месяцамi трымаѓ яе iмя на мовах перашэптваюцца, але зараз быѓ хатняй гаспадыняй на ферме на ѓскраiне вёскi ѓ некалькiх мiлях ад Какстана, i мацi зноѓ займалася сваёй бясконцай працай сярод бруднай вопраткi на кухнi, а Вiндзi. Сэм таемна прачытаѓ кнiгу. На невялiкай падстаѓцы каля ложка ѓ яго стаяла лямпа, а побач - раман, пазычаны яму Джонам Тэлферам. Калi яго мацi паднялася па лесвiцы, ён сунуѓ Бiблiю пад покрыва ложка i пагрузiѓся ѓ раман. Ён лiчыѓ, што клопат аб сваёй душы не зусiм адпавядае яго мэтам як дзелавога чалавека i здабытчыка грошай. Ён хацеѓ схаваць сваю занепакоенасць, але ѓсiм сэрцам хацеѓ засвоiць пасланне дзiѓнай кнiгi, аб якой людзi гадзiну за гадзiнай спрачалiся зiмовымi вечарамi ѓ краме.

Ён гэтага не зразумеѓ; i праз некаторы час ён перастаѓ чытаць кнiгу. Прадстаѓлены самому сабе, ён, магчыма, адчуѓ бы яго сэнс, але з усiх бакоѓ ад яго былi галасы мужчын - мужчын з "Уайлдмана", якiя не вызнавалi нiякай веры, але былi поѓныя дагматызму, калi размаѓлялi за плiтой у бакалейнай краме; карычневабароды i тонкагубы служка ѓ цаглянай царкве; крычаць, умольныя евангелiсты, якiя прыязджалi зiмой у горад; добры стары бакалейшчык, якi туманна гаворыць пра духоѓны свет, - усе гэтыя галасы гучалi ѓ галаве хлопчыка, молячы, настойваючы, патрабуючы, а не простае пасланне Хрыста аб тым, што людзi любяць адзiн аднаго да канца, што яны працуюць разам для агульнага дабра. добра, быць прынятымi, але каб iх уласнае складанае тлумачэнне слова Яго было даведзена да той мэты, каб душы былi выратаваны.

Урэшце хлопчык з Кэкстана дайшоѓ да таго, што стаѓ баяцца словы "душа". Яму здавалася, што згадка гэтага слова ѓ размове была нечым ганебным, а думаць пра слова цi пра прывiднае нешта, чым слова азначала, было баязлiвасцю. У яго свядомасцi душа стала нечым, што трэба было схаваць, схаваць i не думаць пра яе. Можна было б дазволiць казаць пра гэта ѓ момант смерцi, але для здаровага мужчыны цi хлопчыка мець у розуме думка аб сваёй душы або слова аб ёй на вуснах - лепш было б стаць вiдавочна блюзьнерскiм i пайсцi ѓ чорт з развязнасцю. З захапленнем ён уяѓляѓ сябе якi памiрае i на апошнiм уздыху кiдае ѓ паветра сваёй камеры смерцi круглую лаянку.

Тым часам Сэма працягвалi зведваць невытлумачальныя жаданнi i надзеi. Ён працягваѓ дзiвiць сябе зменай свайго погляду на жыццё. Ён выявiѓ, што аддаецца самым дробным подласцi i суправаджае iх выблiскамi свайго роду ѓзвышанага розуму. Гледзячы на ??праходзiлай па вулiцы дзяѓчыну, у яго ѓзнiклi неверагодна злыя думкi; а на наступны дзень, праходзячы мiма той жа дзяѓчыны, фраза, улоѓленая з лапатання Джона Тэлфера, сарвалася з яго вуснаѓ, i ён пайшоѓ сваёй дарогай, мармычучы: "Чэрвень ужо двойчы чэрвень з тых часоѓ, як яна ѓдыхнула яго разам са мной".

I тады ѓ складаным характары гэтага хлопчыка з'явiѓся сэксуальны матыѓ. Ён ужо марыѓ аб тым, каб жанчыны былi ѓ яго на руках. Ён нясмела пазiраѓ на шчыкалаткi жанчын, якiя пераходзiлi вулiцу, i прагна слухаѓ, як натоѓп ля печы ѓ "Уайлдмэне" пачынаѓ расказваць непрыстойныя гiсторыi. Ён апусцiѓся да неверагодных глыбiнь трывiяльнасцi i мярзоты, нясмела зазiраючы ѓ слоѓнiкi ѓ пошуках слоѓ, якiя апелявалi да жывёльнай юрлiвасцi ѓ яго дзiѓна перакручаным розуме, i, калi ён наткнуѓся на iх, цалкам страцiѓ прыгажосць старой бiблейскай гiсторыi пра Рут, якая намякае на блiзкасць памiж мужчын. I ѓсё ж Сэм Макферсан не быѓ зламысным хлопчыкам. Насамрэч ён валодаѓ якасцю iнтэлектуальнай сумленнасцi, якая моцна падабалася чыстаму i прастадушнаму старому кавалю Валмору; ён абудзiѓ нешта накшталт кахання ѓ сэрцах настаѓнiц у школах Кэкстана, прынамсi адна з якiх працягвала цiкавiцца iм, брала яго з сабой на шпацыры па прасёлкавых дарогах i стала казала з iм аб развiццi яго меркаванне; i ён быѓ сябрам i добрым таварышам Тэлфера, дэндзi, чытача вершаѓ, гарачага аматара жыцця. Хлопчык з усяе сiлы спрабаваѓ знайсцi сябе. Аднойчы ноччу, калi сэксуальны заклiк не даѓ яму заснуць, ён устаѓ, апрануѓся, пайшоѓ i ѓстаѓ пад дажджом у ручая на пашу Мiлера. Вецер пранёс дождж па вадзе, i ѓ яго галаве прамiльгнула фраза: "Маленькiя ножкi дажджу бягуць па вадзе". У хлопчыку з Аёвы было нешта амаль што лiрычнае.

I гэты хлопчык, якi не мог даць рады са сваiм iмпульсам да Бога, чые сэксуальныя iмпульсы рабiлi яго часам подлым, часам поѓным прыгажосцi, i якi вырашыѓ, што iмкненне да гандлю i атрыманню грошай было ѓ iм самым каштоѓным iмпульсам. песцячы, цяпер сядзеѓ побач з мацi ѓ царкве i глядзеѓ шырока расплюшчанымi вачыма на чалавека, якi зняѓ палiто, якi багата спацеѓ i якi назваѓ горад, у якiм ён жыѓ, клаакай заганы, а яго жыхароѓ - абярэгамi д'ябла.

Евангелiст, гаворачы аб горадзе, пачаѓ гаварыць замест раю i пекла, i яго сур'ёзнасць прыцягнула ѓвагу слухаючага хлопчыка, якi пачаѓ бачыць карцiнкi.

Яму ѓ галаву прыйшла карцiна падпаленай агнiстай ямы, у якой велiзарнае полымя ахоплiвала галовы людзей, курчылiся ѓ яме. "Там бы быѓ Арт Шэрман", - падумаѓ Сэм, матэрыялiзаваѓшы ѓбачаную карцiну; "нiшто не можа выратаваць яго; у яго ёсць салун.

Напоѓнены жалем да чалавека, якога ён убачыѓ на фатаграфii падпаленай ямы, яго думкi засяродзiлiся на асобе Арта Шэрмана. Яму падабаѓся Арт Шэрман. Ён не раз адчуваѓ у гэтым чалавеку дотык чалавечай дабрынi. Равучы i буйны гаспадар салона дапамагаѓ хлопчыку прадаваць i збiраць грошы для газет. "Заплацiце дзiцяцi або сыходзьце адсюль", - крычаѓ чырванатвары п'яным мужчынам, якiя абапiраюцца на стойку.

I тады, гледзячы ѓ падпаленую яму, Сэм падумаѓ аб Майку Макарцi, да якога ѓ яго ѓ той момант была нейкая страсць, падобна сляпой адданасцi маладой дзяѓчыны свайму каханаму. З дрыготкай ён зразумеѓ, што Майк таксама пойдзе ѓ яму, таму што ён чуѓ, як Майк смяяѓся над цэрквамi i заяѓляѓ, што Бога няма.

Евангелiст выбег на платформу i звярнуѓся да людзей, патрабуючы, каб яны ѓсталi на ногi. "Устаньце за Iсуса", - крычаѓ ён; "Устаньце i будзьце далучаныя да воiнства Госпада Бога".

У царкве людзi пачалi паднiмацца на ногi. Джэйн Макферсан стаяла побач з астатнiмi. Сэм не стаяѓ. Ён пракраѓся за сукенку мацi, спадзеючыся прайсцi скрозь буру незаѓважаным. Заклiк да вернiкаѓ устаць быѓ тым, да чаго трэба было падпарадкавацца цi супрацiѓляцца, у залежнасцi ад жадання людзей; гэта было нешта зусiм па-за iм самiм. Яму не прыйшло ѓ галаву прылiчыць сябе нi да загiнуѓшых, нi да выратаваных.

Зноѓ заспяваѓ хор, i сярод народа пачаѓся дзелавы рух. Мужчыны i жанчыны хадзiлi ѓверх i ѓнiз па праходах, пацiскаючы рукi людзям на лаѓках, гучна размаѓляючы i молячыся. "Сардэчна запрашаем сярод нас", - сказалi яны некаторым, якiя стаялi ѓ iх на нагах. "Нам сэрца радасна бачыць вас сярод нас. Мы рады бачыць Вас у шэрагах выратаваных. Добра вызнаваць Езуса".

Раптам голас з лаѓкi ззаду яго ѓсялiѓ жах у сэрца Сэма. Джым Уiльямс, якi працаваѓ у цырульнi Соера, стаяѓ на каленях i гучным голасам малiѓся за душу Сэма Макферсана. "Госпадзе, дапамажы гэтаму аблудным хлопчыку, якi ходзiць уверх i ѓнiз у кампанii грэшнiкаѓ i мытнiкаѓ", - крычаѓ ён.

У адно iмгненне жах смерцi i агнiстай ямы, якая авалодала iм, прайшоѓ, i замест гэтага Сэма напоѓнiла сляпая, нямая лютасьць. Ён успомнiѓ, што гэты самы Джым Уiльямс легкадумна паставiѓся да гонару яго сястры ѓ момант яе знiкнення, i яму хацелася ѓстаць на ногi i вылiць свой гнеѓ на галаву чалавека, якi, як ён адчуваѓ, здрадзiѓ яму. . "Яны б мяне не ѓбачылi", - думаѓ ён; "Гэта цудоѓны трук, якi згуляѓ са мной Джым Уiльямс. За гэта я буду з iм квiтан".

Ён падняѓся на ногi i ѓстаѓ побач з мацi. Ён без ваганняѓ выдаваѓ сябе за аднаго з ягнят, якiя знаходзяцца ѓ бяспецы ѓ статку. Яго думкi былi сканцэнтраваны на тым, каб супакоiць малiтвы Джыма Уiльямса i пазбегнуць увагi людзей.

Служыцель пачаѓ заклiкаць людзей, якiя стаяць, сведчыць аб сваiм выратаваннi. З розных частак царквы выступаѓ народ, хто гучна i смела i з ноткай упэѓненасцi ѓ голасе, хто трапятлiва i вагаючыся. Адна жанчына гучна плакала, выкрыкваючы памiж прыступамi рыданняѓ, якiя яе ахапiлi: "Цяжар маiх грахоѓ цяжкi на маёй душы". Дзяѓчаты i маладыя людзi, калi святар заклiкаѓ iх, адказвалi прысаромленымi, нерашучымi галасамi, просячы праспяваць верш якога-небудзь гiмна або цытуючы радок са Святога Пiсання.

У задняй частцы царквы евангелiст з адным з дыяканаѓ i дзвюма цi трыма жанчынамi сабралiся вакол маленькай чарнавалосай жанчыны, жонкi булачнiка, якой Сэм дастаѓляѓ паперы. Яны пераконвалi яе падняцца i ѓвайсцi ѓ статак, i Сэм павярнуѓся i з цiкаѓнасцю назiраѓ за ёй, яго спачуванне перайшло да яе. Ён усiм сэрцам спадзяваѓся, што яна працягне ѓпарта кiваць галавой.

Раптам няѓрымслiвы Джым Уiльямс зноѓ вырваѓся на волю. Дрыготка прабегла па целе Сэма, i кроѓ прылiла да яго шчок. "Вось яшчэ адзiн выратаваны грэшнiк", - крыкнуѓ Джым, паказваючы на хлопчыка. "Лiчыце гэтага хлопчыка, Сэма Макферсана, у загоне сярод ягнятаѓ".

На платформе карычневабароды мiнiстр стаяѓ на крэсле i глядзеѓ паверх галоѓ людзей. На яго вуснах зайграла лiслiвая ѓсмешка. "Давайце паслухаем маладога чалавека, Сэма Макферсана", - сказаѓ ён, падымаючы руку, патрабуючы цiшынi, а затым падбадзёрвальна: "Сэм, што ты можаш сказаць Госпаду?"

Стаць цэнтрам увагi людзей у царкве Сэм быѓ ахоплены жахам. Лютасць супраць Джыма Уiльямса забылася ѓ спазме страху, якi ахапiѓ яго. Ён азiрнуѓся цераз плячо на дзверы ѓ задняй частцы царквы i з тугой падумаѓ аб цiхай вулiцы звонку. Ён вагаѓся, заiкаѓся, рабiѓся ѓсё больш чырвоным i няѓпэѓненым i, нарэшце, вырваѓся: "Гасподзь, - сказаѓ ён, а затым безнадзейна агледзеѓся, - Гасподзь загадвае мне ляжаць на зялёных пажытах".

На сядзеннях ззаду яго пачулася хiхiканне. Маладая жанчына, якая сядзела сярод спевакоѓ у хоры, паднесла хустку да твару i, закiнуѓшы галаву, пагойдвала ѓзад i ѓперад. Мужчына каля дзвярэй гучна зарагатаѓ i хуценька выйшаѓ. Па ѓсёй царкве людзi пачалi смяяцца.

Сэм перавёѓ погляд на мацi. Яна глядзела проста перад сабой, i яе твар быѓ чырвоны. "Я сыходжу з гэтага месца i нiколi больш не вярнуся", - прашаптаѓ ён i, ступiѓшы ѓ праход, смела накiраваѓся да дзвярэй. Ён вырашыѓ, што калi евангелiст паспрабуе спынiць яго, ён будзе ваяваць. За сваёй спiной ён адчуваѓ шэрагi людзей, якiя глядзяць на яго i ѓсмiхаюцца. Смех працягваѓся.

Па вулiцы ён спяшаѓся, абхоплены абурэннем. "Я больш нiколi не пайду нi ѓ якую царкву", - прысягнуѓ ён, пагражаючы кулаком у паветры. Публiчныя прызнаннi, пачутыя iм у царкве, здавалiся яму таннымi i нявартымi. Ён задавалася пытаннем, чаму яго мацi засталася там. Узмахам рукi ён адпусцiѓ усiх прысутных у царкве. "Гэта месца, дзе можна публiчна выставiць азадкi людзей", - падумаѓ ён.

Сэм Макферсан блукаѓ па Мэйн-стрыт, баючыся сустрэць Валмора i Джона Тэлфера. Выявiѓшы, што крэслы ззаду плiты ѓ бакалейнай краме ђайлдмана пустыя, ён паспяшаѓся мiма бакалейшчыка i схаваѓся ѓ куце. Слёзы гневу стаялi ѓ яго вачах. Яго выставiлi дурнем. Ён уявiѓ сабе сцэну, якая адбудзецца, калi на наступную ранiцу ён выйдзе на вулiцу з газетамi. Фрыдам Смiт сядзеѓ бы там у старым пацёртым вазку i роѓ так, што ѓся вулiца слухала i смяялася. - Сэм, збiраешся правесцi сёння ноч на якой-небудзь зялёнай пашы? ён крычаѓ. - Не баiшся, што застудзiшся? У аптэкi Гейгера стаялi Валмор i Тэлфер, якiя жадалi далучыцца да весялосцi за яго кошт. Тэлфер стукаѓ кiем па сцяне будынка i рагатаѓ. Валмор трубiѓ з рук i крычаѓ услед хлопчыку. "Ты спiш адзiн на гэтых зялёных пашах?" Фрыдам Смiт зноѓ зароѓ.

Сэм устаѓ i выйшаѓ з прадуктовага магазiна. Ён спяшаѓся, аслеплены гневам, i адчуваѓ, што яму хацелася б пазмагацца з кiм-небудзь у стойцы. А затым, спяшаючыся i пазбягаючы людзей, ён злiѓся з натоѓпам на вулiцы i стаѓ сведкам дзiѓнай падзеi, якая адбылася той ноччу ѓ Кэкстане.

На Мэйн-стрыт гуртамi стаялi i размаѓлялi прыцiхлыя людзi. Паветра было цяжкае ад хвалявання. Адзiнокiя постацi пераходзiлi ад групы да групы, хрыпла перашэптваючыся. Майк Макарцi, чалавек, якi адрокся ад Бога i заваяваѓ сабе размяшчэнне газетчыка, напаѓ на чалавека з складаным нажом i пакiнуѓ яго сьцякае крывёй i параненым на прасёлкавай дарозе. У жыццi горада адбылося нешта вялiкае i сенсацыйнае.

Майк Макарцi i Сэм былi сябрамi. На працягу многiх гадоѓ гэты чалавек бадзяѓся па вулiцах горада, бадзяючыся, выхваляючыся i размаѓляючы. Ён гадзiнамi сядзеѓ у крэсле пад дрэвам перад домам Нью-Лiланд, чытаючы кнiгi, прарабляючы фокусы з картамi, удзельнiчаючы ѓ доѓгiх дыскусiях з Джонам Тэлферам або любым, хто мог яму супрацьстаяць.

Майк Макарцi трапiѓ у бяду з-за бойкi з-за жанчыны. Малады фермер, якi жыѓ на ѓскраiне Кэкстана, вярнуѓся дадому з поля i знайшоѓ сваю жонку ѓ абдымках смелага iрландца, i двое мужчын разам выйшлi з дому, каб змагацца на дарозе. Жанчына, плачучы ѓ хаце, пайшла прасiць прабачэннi ѓ мужа. Бегаючы ѓ густой цемры па дарозе, яна знайшла яго парэзаным i сьцякае крывёй, якi ляжыць у канаве пад жывой загараддзю. Па дарозе яна пабегла i з'явiлася каля дзвярэй суседа, крычучы i клiчучы на дапамогу.

Гiсторыя пра бойку на дарозе дайшла да Кэкстана якраз у той момант, калi Сэм выйшаѓ з-за вугла, за плiтой у "Уайлдмэне", i з'явiѓся на вулiцы. Мужчыны бегалi па вулiцы ад крамы да крамы i ад групы да групы, кажучы, што малады фермер памёр i што адбылося забойства. На рагу вулiцы Вiндзi Макферсан звярнуѓся да натоѓпу з прамовай, заявiѓшы, што жыхары Какстана павiнны ѓстаць на абарону сваiх дамоѓ i прывязаць забойцу да лiхтарнага слупа. Хоп Хiгiнс, кiруючы канём з лiѓрэi Калверта, з'явiѓся на Мэйн-стрыт. "Ён будзе на ферме Макарцi", - крыкнуѓ ён. Калi некалькi чалавек, выйшаѓшы з аптэкi Гейгера, спынiлi каня маршала, сказаѓшы: "Там у вас будуць праблемы; вам лепш звярнуцца па дапамогу, - засмяяѓся маленькi чырванатвары маршал з пакалечанай нагой. "Якая праблема?" - спытаѓ ён. - Каб займець Майка Макарцi? Я папрашу яго прыйсцi, i ён прыйдзе. Астатняя частка гэтай партыi не будзе мець нiякага значэння. Майк можа абвесцi вакол пальца ѓсю сям'ю Макарцi".

Мужчын Макарцi было шасцёра, усе, акрамя Майка, маѓклiвыя, панурыя людзi, якiя размаѓлялi толькi тады, калi былi п'яныя. Майк забяспечыѓ сацыяльную сувязь горада з сям'ёй. Гэта была дзiѓная сям'я, якая жыла ѓ гэтай тлустай, кукурузнай краiне, сям'я, у якой было нешта дзiкае i прымiтыѓнае, якая належала да заходнiх шахцёрскiх лагераѓ або да паѓдзiкiх насельнiкаѓ глыбокiх завулкаѓ гарадоѓ, i той факт, што тое, што ён жыѓ на кукурузнай ферме ѓ Аёве, было, прыродзе".

Ферма Макарцi, размешчаная прыкладна ѓ чатырох мiлях на ѓсход ад Кэкстана, калiсьцi ѓтрымоѓвала тысячу акраѓ добрай зямлi для вырошчвання кукурузы. Лем Макарцi, бацька сямейства, атрымаѓ у спадчыну яго ад брата, золаташукальнiка, саракадзевятага чалавека, спартыѓнага ѓладальнiка хуткiх коней, якi планаваѓ разводзiць скакавых коней на зямлi Аёвы. Лем прыйшоѓ з закуткаѓ усходняга горада, прывёѓшы са сваёй кодлай высокiх, маѓклiвых, дзiкiх хлопчыкаѓ, каб яны жылi на зямлi i, як сорак дзевяць, займалiся спортам. Думаючы, што багацце, якое прыйшло да яго, нашмат пераѓзыходзiць выдаткi, ён пагрузiѓся ѓ скокi i азартныя гульнi. Калi праз два гады пяцьсот акраѓ фермы прыйшлося прадаць, каб аплацiць даѓгi па азартных гульнях, а шырокiя акры апынулiся пакрытыя пустазеллямi, Лем устрывожыѓся i ѓзяѓся за цяжкую працу, хлопчыкi працавалi ѓвесь дзень у поле i праз вялiкiя прамежкi часу прыязджаѓ у горад па начах, каб патрапiць у бяду. Не маючы нi мацi, нi сястры i ведаючы, што нiводную жанчыну з Кэкстана нельга наняць для працы ѓ гэтым месцы, яны самi выконвалi працу па хаце; а ѓ дажджлiвыя днi сядзеѓ каля старой фермерскай хаты, гуляѓ у карты i бiѓся. У iншыя днi яны стаялi вакол бара ѓ салуне Арта Шэрмана ѓ Пает-Халоу i пiлi, пакуль не гублялi сваё дзiкае маѓчанне i не станавiлiся гучнымi i сварлiвымi, выходзячы адтуль на вулiцы ѓ пошуках непрыемнасцяѓ. Аднойчы, зайшоѓшы ѓ рэстаран Хейнера, яны ѓзялi з палiц ззаду стойкi чарку талерак i, стоячы ѓ дзвярах, шпурнулi iх у мiнакоѓ, прычым грукат якi б'ецца посуду суправаджаѓ iх гучны смех. Загнаѓшы людзей у сховiшча, яны селi на коней i з дзiкiмi крыкамi насiлiся ѓверх i ѓнiз па Мэйн-стрыт памiж шэрагамi звязаных коней, пакуль не з'явiѓся Хоп Хiгiнс, гарадскi маршал, калi яны з'ехалi ѓ вёску, разбудзiѓшы фермераѓ, якiя iдуць па дарозе. цёмная дарога, калi яны з крыкамi i спевамi беглi да дома.

Калi хлопчыкi Макарцi патрапiлi ѓ бяду ѓ Кэкстане, стары Лем Макарцi паехаѓ у горад i выцягнуѓ iх з яго, заплацiѓшы за прычыненую шкоду i заявiѓшы, што хлопчыкi не прычынiлi шкоды. Калi яму сказалi не пускаць iх у горад, ён пакруцiѓ галавой i сказаѓ, што пастараецца.

Майк Макарцi не ехаѓ, лаючыся i спяваючы, з пяццю братамi па цёмнай дарозе. Ён не працаваѓ цэлымi днямi на гарачых кукурузных палях. Ён быѓ сямейным джэнтльменам i, апрануты ѓ добрую вопратку, замест гэтага гуляѓ па вулiцы або сноѓдаѓся ѓ ценi перад домам Нью-Лiланд. Майк атрымаѓ адукацыю. Некалькi гадоѓ ён вучыѓся ѓ каледжы ѓ Iндыяне, з якога яго выключылi за раман з жанчынай. Пасля вяртання з каледжа ён застаѓся ѓ Кэкстане, жыѓ у гатэлi i рабiѓ выгляд, што вывучае права ѓ кабiнеце старога суддзi Рэйнальдса. Ён надаваѓ мала ѓвагi вывучэнню права, але з бясконцым цярпеннем так натрэнiраваѓ свае рукi, што стаѓ дзiѓна спрытна абыходзiцца з манетамi i картамi, падхапляючы iх з паветра i прымушаючы з'яѓляцца ѓ туфлях, капелюшах i нават у адзеннi. раты мiнакоѓ. Днём ён гуляѓ па вулiцах, гледзячы на прадаѓшчыц у крамах, цi стаяѓ на платформе вакзала, махаючы рукой жанчынам-пасажырам цягнiкоѓ. Ён сказаѓ Джону Тэлферу, што жаночая лiслiвасць - гэта страчанае мастацтва, якое ён мае намер аднавiць. Майк Макарцi насiѓ у кiшэнях кнiгi, якiя чытаѓ, седзячы ѓ крэсле перад гатэлем або на камянях перад вiтрынамi крам. Калi па суботах вулiцы былi запоѓнены людзьмi, ён стаяѓ на рагах, дэманструючы сваё магiчнае мастацтва з картамi i манетамi i разглядаючы вясковых дзяѓчын у натоѓпе. Аднойчы жанчына, жонка гарадскога гандляра канцылярскiмi таварамi, накрычала на яго, назваѓшы яго лянiвым мужланам, пасля чаго ён падкiнуѓ манету ѓ паветра, а калi яна не ѓпала, кiнуѓся да яе з крыкам: "Яна ѓ яе ѓ панчосе". Калi жонка прадаѓца канцылярскiх тавараѓ убегла ѓ сваю краму i бразнула дзвярыма, натоѓп засмяяѓся i закрычаѓ ад захаплення.

Тэлферу падабаѓся высокi шэравокi слонячы Макарцi, i ён часам сядзеѓ з iм, абмяркоѓваючы раман або верш; Сэм, якi стаяѓ на заднiм плане, прагна слухаѓ. Вальмару было напляваць на гэтага чалавека, ён пакруцiѓ галавой i заявiѓ, што такi хлопец не можа скончыцца нiчым добрым.

Астатняя частка горада пагадзiлася з Валмарам, i Макарцi, ведаючы пра гэта, загараѓ на сонца, выклiкаючы незадаволенасць горада. Дзеля грамадскага рэзанансу, якi абрынуѓся на яго галаву, ён абвясцiѓ сябе сацыялiстам, анархiстам, атэiстам, язычнiкам. Сярод усiх хлопчыкаѓ Макарцi ён адзiн вельмi клапацiѓся пра жанчын i публiчна i адкрыта заяѓляѓ аб сваёй страсцi да iх. Перш чым мужчыны збiралiся ля плiты ѓ бакалейнай краме Вайлдмана, ён даводзiѓ iх да вар'яцтва, заяѓляючы аб свабодным каханнi i кляѓшыся, што возьме лепшае з любой жанчыны, якая дасць яму такi шанец.

Да гэтага чалавека беражлiвы i працавiты газетчык сiлкаваѓ павагу, якое мяжуе з запалам. Слухаючы Макарцi, ён адчуваѓ пастаянныя прыемныя адчуваннi. "Няма нiчога, на што ён не адважыѓся б", - падумаѓ хлопчык. "Ён самы вольны, самы смелы, самы адважны чалавек у горадзе". Калi малады iрландзец, убачыѓшы захапленне ѓ яго вачах, кiнуѓ яму срэбны даляр са словамi: "Гэта за твае выдатныя карыя вочы, мой хлопчык; Калi б яны былi ѓ мяне, за мной пайшла б палова жанчын у горадзе, - Сэм трымаѓ даляр у кiшэнi i лiчыѓ яго свайго роду скарбам, накшталт ружы, падоранай каханай каханай.

Было ѓжо больш за адзiнаццаць гадзiн, калi Хоп Хiгiнс вярнуѓся ѓ горад разам з Макарцi, цiха праязджаючы па вулiцы i праз завулак ззаду ратушы. Натоѓп на вулiцы распаѓся. Сэм пераходзiѓ ад адной мармычучай групы да iншай, яго сэрца трапятала ад страху. Цяпер ён стаяѓ ззаду натоѓпу мужчын, якiя сабралiся каля дзвярэй турмы. Алейная лямпа, якая гарэла на слупе над дзвярыма, кiдала танцуючае мiгатлiвае святло на твары людзей перад iм. Навальнiца, якая пагражала, не вылiлася, але ненатуральна цёплы вецер працягваѓ дзьмуць, а неба над галавой было чарнiльна-чорным.

Праз завулак да дзвярэй турмы ехаѓ гарадскi маршал, побач з iм у калясцы сядзеѓ малады Макарцi. Мужчына кiнуѓся наперад, каб утрымаць каня. Твар Макарцi быѓ крэйдава-белым. Ён смяяѓся i крычаѓ, падняѓшы руку да неба.

"Я Мiхаiл, сын Божы. Я парэзаѓ чалавека нажом так, што яго чырвоная кроѓ цякла па зямлi. Я сын Божы, i гэтая брудная турма стане маiм сховiшчам. Там я пагавару ѓслых з маiм Айцом, - хрыпла зароѓ ён, пагражаючы кулаком натоѓпу. "Сыны гэтай клоакi рэспектабельнасцi, заставайцеся i слухайце! Пашлiце за сваiмi жанчынамi i дазвольце iм стаяць у прысутнасцi мужчыны!"

Узяѓшы белага чалавека з дзiкiмi вачыма за руку, маршал Хiгiнс павёѓ яго ѓ турму, ляск замкаѓ, нiзкае нараканне голасу Хiгiнса i дзiкi смех Макарцi данеслiся да групы маѓклiвых мужчын, якiя стаяць у гразi. завулка.

Сэм Макферсан прабег мiма групы мужчын да краю турмы i, выявiѓшы Джона Тэлфера i Валмора, моѓчкi прыхiнуѓшыся да сцяны вагоннай майстэрнi Тома Фолджэра, праслiзнуѓ памiж iмi. Тэлфер працягнуѓ руку i паклаѓ яе хлопчыку на плячо. Хоп Хiгiнс, выйшаѓшы з турмы, звярнуѓся да натоѓпу. "Не адказвайце, калi ён загаворыць", - сказаѓ ён; "Ён вар'ят, як псiх".

Сэм прысунуѓся блiжэй да Тэлфера. Голас зняволенага, гучны i поѓны дзiѓнай смеласцi, данёсся з турмы. Ён пачаѓ малiцца.

"Пачуй мяне, Айцец Усемагутны, якi дазволiѓ гэтаму гораду Кэкстан iснаваць i дазволiѓ мне, Твайму сыну, вырасцi да сталага веку. Я Мiхась, Твой сын. Яны пасадзiлi мяне ѓ гэтую турму, дзе пацукi бегаюць па падлозе i стаяць у гразi звонку, пакуль я размаѓляю з Табой. Ты тут, стары Трупенi?

Дыханне халоднага паветра пранеслася па завулку, а затым пайшоѓ дождж. Група пад мiгатлiвай лямпай ля ѓваходу ѓ турму адступiла да сцен будынка. Сэм смутна бачыѓ iх, якiя прыцiснулiся да сцяны. Мужчына ѓ турме гучна засмяяѓся.

"У мяне была жыццёвая фiласофiя, о Айцец", - крычаѓ ён. "Я бачыѓ тут мужчын i жанчын, якiя год за годам жылi без дзяцей. Я бачыѓ, як яны збiралi грошы i адмаѓлялi Табе ѓ новым жыццi, над якiм можна было б тварыць Тваю волю. Да гэтых жанчын я таемна хадзiѓ i казаѓ пра цялеснае каханне. З iмi я быѓ далiкатны i добры; iм я ѓсцешыѓ".

Гучны смех сарваѓся з вуснаѓ зняволенага. "Вы тут, пра насельнiкi клоакi рэспектабельнасцi?" ён крыкнуѓ. "Вы стаiце ѓ брудзе з змёрзлымi нагамi i слухаеце? Я быѓ з вашымi жонкамi. Я быѓ з адзiнаццаццю жонкамi Кэкстана без дзяцей, i гэта было бясплодна. Дванаццатую жанчыну я толькi што пакiнуѓ, пакiнуѓшы свайго мужчыну на дарозе крывацечнай ахвярай табе. Я назаву iмёны адзiнаццацi. Я адпомшчу таксама мужам гэтых жанчын, некаторыя з якiх чакаюць разам з iншымi ѓ брудзе звонку".

Ён пачаѓ называць iмёны жонак Кэкстана. Дрыготка прабегла па целе хлопчыка, узмоцненага новым холадам у паветры i хваляваннем ночы. Сярод мужчын, якiя стаялi ѓздоѓж сцяны турмы, паднялося нараканне. Яны зноѓ згрупавалiся пад мiгатлiвым святлом ля турэмных дзвярэй, не зважаючы на дождж. Валмор, выйшаѓшы з цемры побач з Сэмам, устаѓ перад Тэлферам. "Хлопчыку час iсцi дадому", - сказаѓ ён; "Яму не належыць гэта чуць".

Тэлфер засмяяѓся i прыцягнуѓ Сэма блiжэй да сябе. "Ён наслухаѓся хлуснi ѓ гэтым горадзе", - сказаѓ ён. "Праѓда не прычынiць яму шкоды. Я не пайду, ты не пойдзеш, i хлопчык не пойдзе. У гэтага Макарцi ёсць мозг. Хоць зараз ён напалову вар'ят, ён спрабуе нешта прыдумаць. Мы з хлопчыкам застанемся, каб паслухаць.

Голас з турмы працягваѓ называць iмёны жонак Кэкстана. Галасы ѓ групе перад дзвярыма турмы пачалi крычаць: "Гэта трэба спынiць. Давайце знясем турму".

Макарцi гучна засмяяѓся. "Яны выгiнаюцца, о Айцец, яны выгiнаюцца; Я трымаю iх у яме i мучу iх", - крычаѓ ён.

Сэма ахапiла агiднае пачуццё задавальнення. У яго было адчуванне, што iмёны, якiя выкрыкваюцца з турмы, будуць паѓтарацца па ѓсiм горадзе зноѓ i зноѓ. Адна з жанчын, чые iмёны былi названы, стаяла разам з евангелiстам у задняй частцы царквы, спрабуючы пераканаць жонку булачнiка ѓстаць i прылiчыцца да статка з ягнятамi.

Дождж, якi падаѓ на плечы людзей каля дзвярэй турмы, змянiѓся градам, паветра пахаладзела, i градзiны загрукалi па дахах будынкаѓ. Некаторыя мужчыны далучылiся да Тэлфера i Валмора, размаѓляючы цiхiм, узбуджаным голасам. "I Мэры Макейн таксама крывадушнiца", - пачуѓ Сэм словы аднаго з iх.

Голас унутры турмы змянiѓся. Усё яшчэ молячыся, Майк Макарцi, здавалася, таксама размаѓляѓ з групай у цемры звонку.

"Мне надакучыла маё жыццё. Я шукаѓ лiдэрства i не знайшоѓ яго. О, Бацька! Пайшлi людзям новага Хрыста, таго, хто завалодае намi, сучаснага Хрыста з люлькай у роце, якi будзе лаяцца i зьбiваць нас з панталыку, каб мы, паразiты, якiя прыкiдваюцца, што створаны па Тваiм вобразе, зразумелi. Хай ён заходзiць у цэрквы i ѓ будынкi суда, у гарады i ѓ такiя паселiшчы, крычучы: "Сарамацiцеся!" Саромейцеся свайго баязлiвага клопату аб сваiх душах, якiя хныкаюць! Няхай ён скажа нам, што наша жыццё, такое няшчаснае, нiколi не паѓторыцца пасля таго, як нашы целы будуць гнiць у магiле".

Рыданне сарвалася з яго вуснаѓ, i камяк падступiѓ да горла Сэма.

"О, Бацька! дапамажыце нам, мужчынам Кэкстана, зразумець, што ѓ нас ёсць толькi гэта, наша жыццё, гэтае жыццё, такое цёплае, поѓнае надзей i якое смяецца на сонца, гэтае жыццё з яе нязграбнымi хлопчыкамi, поѓнымi дзiѓных магчымасцяѓ, i яе дзяѓчынкамi з iх доѓгiмi нагамi i вяснушкамi на руках. насы, якiя заклiканы несцi ѓ сабе жыццё, новае жыццё, штурхаюцца i варушацца i абуджаюць iх па начах".

Голас малiтвы перарваѓся. Дзiкiя рыданнi замянiлi прамову. "Бацька!" - крыкнуѓ зламаны голас. - Я пазбавiѓ жыцця чалавека, якi рухаѓся, гаварыѓ i свiстаѓ на сонцы зiмовай ранiцай; Я забiѓ".

Голас унутры турмы стаѓ нячутны. Цiшыня, парушаная цiхiмi рыданнямi з турмы, запанавала ѓ маленькiм цёмным завулку, i слухачы пачалi бясшумна разыходзiцца. Камяк у горле Сэма стаѓ яшчэ мацнейшы. Слёзы стаялi ѓ яго на вачах. Ён выйшаѓ з Тэлферам i Валмарам з завулка на вулiцу, двое мужчын iшлi моѓчкi. Дождж спынiѓся, i падзьмуѓ халодны вецер.

Хлопчык адчуѓ, што яго сцiснулi. Яго розум, яго сэрца i нават яго стомленае цела здавалiся дзiѓным чынам вычышчанымi. Ён адчуѓ новую прыхiльнасць да Тэлфера i Валмора. Калi Тэлфер пачаѓ гаварыць, ён прагна слухаѓ, думаючы, што нарэшце зразумеѓ яго i зразумеѓ, чаму такiя людзi, як Валмар, Уайлдман, Фрыдам Смiт i Тэлфер, кахалi адзiн аднаго i працягвалi сябраваць год за годам, нягледзячы на цяжкасцi i непаразуменнi. Ён думаѓ, што ѓлавiѓ iдэю братэрства, пра якую так часта i красамоѓна казаѓ Джон Тэлфер. "Майк Макарцi - усяго толькi брат, якi пайшоѓ цёмнай дарогай", - падумаѓ ён i адчуѓ прылiѓ гонару ад гэтай думкi i ад удалага яе выразы ѓ сваiм розуме.

Джон Тэлфер, забыѓшыся пра хлопчыка, спакойна размаѓляѓ з Валмарам, а двое мужчын, спатыкаючыся, iшлi ѓ цемры, пагружаныя ѓ свае думкi.

"Гэта дзiѓная думка", - сказаѓ Тэлфер, i яго голас здаваѓся далёкiм i ненатуральным, як голас з турмы; "Дзiѓная думка, што калi б не дзiвацтва мозгу, гэты Майк Макарцi сам мог бы быць чымсьцi накшталт Хрыста з трубкай у роце".

Валмор спатыкнуѓся i напалову ѓпаѓ у цемру на скрыжаваннi вулiц. Тэлфер працягваѓ гаварыць.

"Калi-небудзь свет намацае шлях да некаторага разумення сваiх выбiтных людзей. Цяпер яны жудасна пакутуюць. Незалежна ад поспеху або няѓдачы, якiя напаткалi гэтага вынаходлiвага, дзiѓна перакручанага iрландца, iх доля сумная. Толькi звычайны, просты, бяздумны чалавек мiрна слiзгае па гэтым неспакойным свеце".

У доме сядзела Джэйн Макферсан i чакала свайго хлопчыка. Яна думала пра сцэну ѓ царкве, i ѓ яе вачах гарэла яркае святло. Сэм прайшоѓ мiма спальнi сваiх бацькоѓ, дзе мiрна пахрапваѓ Вiндзi Макферсан, i падняѓся па лесвiцы ѓ свой пакой. Ён распрануѓся i, патушыѓшы святло, апусцiѓся на каленi на падлогу. З дзiкага трызнення чалавека ѓ турме ён сёе-тое ѓлавiѓ. Сярод блюзнерства Майка Макарцi ён адчуѓ глыбокую i нязменную любоѓ да жыцця. Там, дзе царква пацярпела няѓдачу, атрымаѓ поспех смелы сенсуалiст. Сэм адчуваѓ, што мог бы памалiцца ѓ прысутнасцi ѓсяго горада.

"О, Бацька!" - ускрыкнуѓ ён, падаючы голас у цiшынi маленькага пакоя, - прымусь мяне прытрымлiвацца думкi, што правiльнае пражыванне гэтага, майго жыцця, ёсць мой абавязак перад табой.

Каля дзвярэй унiзе, пакуль Валмор чакаѓ на тратуары, Тэлфер размаѓляѓ з Джэйн Макферсан.

"Я хацеѓ, каб Сэм пачуѓ", - растлумачыѓ ён. "Яму патрэбная рэлiгiя. Усiм маладым людзям патрэбная рэлiгiя. Я хацеѓ, каб ён пачуѓ, як нават такi чалавек, як Майк Макарцi, iнстынктыѓна спрабуе апраѓдаць сябе перад Богам".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

ДЖОН Т ЭЛФЕР'С _ _ _ СЯБРОђСТВА аказаѓ якi фармуе ѓплыѓ на Сэма Макферсана. Бескарыснасць бацькi i расце ѓсведамленне цяжкага становiшча мацi надавалi жыцця горкi прысмак у роце, а Тэлфер падсалоджваѓ яе. Ён з стараннасцю пранiкаѓ у думкi i мары Сэма i адважна спрабаваѓ абудзiць у цiхiм, працавiтым i якi зарабляе грошы хлопчыку яго ѓласнае каханне да жыцця i прыгажосцi. Уначы, калi яны iшлi па прасёлкавых дарогах, мужчына спыняѓся i, размахваючы рукамi, цытаваѓ По або Браѓнiнга або, у iншым настроi, звяртаѓ увагу Сэма на рэдкi пах сенажацi або на залiты месячным святлом участак лугу. .

Перад тым, як людзi сабралiся на вулiцах, ён дражнiѓ хлопчыка, называючы яго прыхiльнiкам i кажучы: "Ён як крот, якi працуе пад зямлёй. Як крот шукае чарвяка, так i гэты хлопчык шукае пяцiцэнтавую манету. Я назiраѓ за iм. Падарожнiк з'язджае з горада, пакiдаючы тут дзесяцiцэнтавiк цi пяць цэнтаѓ, i праз гадзiну яны апыняюцца ѓ кiшэнi гэтага хлопчыка. Я гаварыѓ пра яго з банкiрам Уокерам. Ён трымцiць, як бы яго сховiшчы не сталi занадта малыя, каб змясцiць багацце гэтага маладога Крэза. Надыдзе дзень, калi ён купiць горад i пакладзе яго ѓ кiшэню сваёй камiзэлькi".

Нягледзячы на ??ѓсе яго публiчныя здзекi над хлопчыкам, Тэлфер быѓ генiем, калi яны заставалiся сам-насам. Затым ён размаѓляѓ з iм адкрыта i свабодна, як ён размаѓляѓ з Валмарам, Фрыдам Смiтам i iншымi сваiмi сябрамi на вулiцах Кэкстана. Iдучы па дарозе, ён паказваѓ кiем на горад i казаѓ: "У табе i ѓ тваёй мацi больш сапраѓднага, чым у астатнiх хлопчыках i мацi горада, разам узятых".

Ва ѓсiм свеце Кэкстан Тэлфер быѓ адзiным чалавекам, якi ведаѓ кнiгi i ставiѓся да iх сур'ёзна. Сэма часам знаходзiла яго стаѓленне да iх загадкавым, i ён стаяѓ з адкрытым ротам, слухаючы, як Тэлфер лаяѓся цi смяяѓся над кнiгай, як ён гэта рабiѓ у Валмары або Фрыдам Смiта. У яго быѓ выдатны партрэт Браѓнiнга, якi ён трымаѓ у стайнi, а перад гэтым ён стаяѓ, рассунуѓшы ногi i схiлiѓшы галаву набок, i размаѓляѓ.

- Ты багаты стары вiд спорту, а? - казаѓ ён, ухмыляючыся. "Вымушаеце сябе абмяркоѓваць у клубах жанчыны i выкладчыкi каледжаѓ, так? Ты стары ашуканец!

Да Мэры Андэрвуд, школьнай настаѓнiцы, якая стала сябрам Сэма i з якой хлопчык часам гуляѓ i размаѓляѓ, Тэлфер не меѓ мiласэрнасцi. Мэры Андэрвуд была свайго роду вугольчыкам у вачах Кэкстана. Яна была адзiным дзiцем Сайласа Андэрвуда, гарадскога вытворцы шорных вырабаѓ, якi калiсьцi працаваѓ у краме, якая належала Вiндзi Макферсану. Пасля няѓдачы Вiндзi ѓ бiзнэсе ён пачаѓ самастойна i нейкi час меѓ поспех, адправiѓшы дачку ѓ школу ѓ Масачусэтсе. Мэры не разумела жыхароѓ Кэкстана, а людзi няправiльна разумелi яе i не давяралi ёй. Не прымаючы ѓдзелу ѓ жыццi горада i трымаючыся асабняком i сваiмi кнiгамi, яна ѓзбуджала ѓ iншых нейкi страх. Паколькi яна не далучалася да iх на царкоѓных вячэрах i не хадзiла ад ганка да ганка, пляткарыѓшы з iншымi жанчынамi доѓгiмi летнiмi вечарамi, яны лiчылi яе чымсьцi ненармальным. Па нядзелях яна сядзела адна на сваёй лаве ѓ царкве, а ѓ суботу пасля абеду, у шторм або ѓ сонечнае надвор'е, шпацыравала па прасёлкавых дарогах i па лесе ѓ суправаджэннi сабакi коллi. Гэта была невысокая жанчына з прамой, стройнай фiгурай i выдатнымi блакiтнымi вачыма, поѓнымi якое змяняецца святла, схаванымi ачкамi, якiя яна амаль пастаянна насiла. Вусны ѓ яе былi вельмi поѓныя i чырвоныя, i яна сядзела, рассунуѓшы iх так, што агалялiся краi яе прыгожых зубоѓ. Нос у яе быѓ вялiкi, а на шчоках палала прыгожая чырванавата-карычневая чырвань. Хоць яна i адрознiвалася ад iншых, у яе, як i ѓ Джэйн Макферсан, была звычка маѓчаць; i пры сваiм маѓчаннi яна, як i мацi Сэма, валодала незвычайна моцным i энергiчным розумам.

У дзяцiнстве яна была свайго роду паѓiнвалiдам i не мела сяброѓскiх адносiн з iншымi дзецьмi. Менавiта тады ѓ яе зацвердзiлася звычка да маѓчання i стрыманасцi. Гады ѓ школе ѓ Масачусецы аднавiлi яе здароѓе, але не пазбавiлi ад гэтай звычкi. Яна вярнулася дадому i ѓладкавалася ѓ школу, каб зарабiць грошай, каб вярнуцца на Усход, марачы аб пасадзе выкладчыка ва ѓсходнiм каледжы. Яна была той рэдкай асобай: жанчына-навукоѓца, якая любiла вучонасць дзеля самой навукi.

Становiшча Мэры Андэрвуд у горадзе i школах было ненадзейным. З яе маѓклiвага, самастойнага жыцця вырасла непаразуменне, якое, прынамсi аднойчы, прыняло пэѓную форму i ледзь не выгнала яе з горада i школ. Тое, што яна не паддалася шквалу крытыкi, якая на працягу некалькiх тыдняѓ абвальвалася на яе галаву, тлумачылася яе звычкай маѓчаць i рашучасцю дабiцца свайго, нягледзячы нi на што.

Гэта быѓ намёк на скандал, з-за якога ѓ яе на галаве з'явiлiся сiвыя валасы. Скандал ацiх яшчэ да яе сяброѓства з Сэмам, але ён ведаѓ пра гэта. У тыя днi ён ведаѓ пра ѓсё, што адбывалася ѓ горадзе, - яго хуткiя вушы i вочы нiчога не выпускалi. Ён не раз чуѓ, як мужчыны, якiя чакалi галення ѓ цырульнi Соера, казалi пра яе.

Хадзiлi чуткi, што ѓ яе быѓ раман з агентам па нерухомасцi, якi пасля з'ехаѓ з горада. Казалi, што гэты мужчына, высокi, прыгожы хлопец, быѓ закаханы ѓ Мэры i хацеѓ кiнуць жонку i пайсцi з ёй. Аднойчы ноччу ён пад'ехаѓ да дома Мэры на закрытай калясцы, i яны ѓдваiх з'ехалi за горад. Яны гадзiнамi сядзелi ѓ крытай калясцы на абочыне дарогi i размаѓлялi, i якiя праязджалi мiма людзi бачылi, як яны размаѓлялi.

А потым яна вылезла з багi i пайшла дадому адна праз снежныя гурбы. На наступны дзень яна, як звычайна, была ѓ школе. Даведаѓшыся пра гэта, школьны дырэктар, занудны стары з пустымi вачыма, устрывожана пакруцiѓ галавой i заявiѓ, што гэтае пытанне неабходна разгледзець. Ён паклiкаѓ Мэры ѓ свой маленькi вузкi кабiнет у будынку школы, але страцiѓ адвагу, калi яна села перад iм, i нiчога не сказаѓ. Мужчына ѓ цырульнi, якi паѓтарыѓ гэтую гiсторыю, сказаѓ, што агент па нерухомасцi паехаѓ на далёкую станцыю i сеѓ на цягнiк да горада, а праз некалькi дзён вярнуѓся ѓ Кэкстан i перавёз сваю сям'ю з горада.

Сэм выкiнуѓ гэтую гiсторыю з галавы. Пачаѓшы сяброѓства з Мэры, ён аддаѓ мужчыну з цырульнi ѓ клас Вiндзi Макферсана i лiчыѓ яго прытворшчыкам i хлусам, якi кажа дзеля размовы. Ён з узрушэннем успомнiѓ, з якой грубай легкадумнасцю паставiлiся лайдакi ѓ краме да паѓтарэння гэтай гiсторыi. Iх каментары ѓспомнiлiся яму, калi ён iшоѓ па вулiцы са сваiмi газетамi, i гэта як бы страсянула яго. Ён iшоѓ пад дрэвамi, думаючы пра сонечнае святло, якое падае на сiвыя валасы, калi яны гулялi разам летнiмi днямi, i кусаѓ губу, сутаргава расцiскаѓ i сцiскаѓ кулак.

Падчас другога года навучання Мэры ѓ школе Кэкстана яе мацi памерла, а ѓ канцы наступнага года яе бацька, пацярпеѓшы няѓдачу ѓ шорным бiзнэсе, Мэры стала пастаянным членам школы. Дом на ѓскраiне горада, якi належаѓ яе мацi, перайшоѓ да яе, i яна жыла там са старой цёткай. Пасля таго, як ацiх скандал вакол рыэлтара, горад страцiѓ да яе цiкавасць. На момант яе першага сяброѓства з Сэмам ёй было трыццаць шэсць, i яна жыла адна сярод сваiх кнiг.

Сэм быѓ глыбока крануты яе сяброѓствам. Яму здавалася нечым значным, што дарослыя людзi, у якiх ёсць свае справы, так сур'ёзна ставяцца да яго будучынi, як яна i Тэлфер. Па-хлапечы ён лiчыѓ гэта хутчэй данiнай павагi самому сабе, чым сваёй абаяльнай маладосцi, i ганарыѓся гэтым. Не маючы сапраѓднага пачуцця да кнiг i толькi прыкiдваючыся, што мае, з жадання дагадзiць, ён часам пераходзiѓ ад аднаго да другога з двух сваiх сяброѓ, выдаючы iх меркаванне за сваё.

На гэтым хiтрасцi Тэлфер нязменна лавiѓ яго. "Гэта не ваша меркаванне, - крычаѓ ён, - вам гэта сказаѓ школьны настаѓнiк. Гэтае меркаванне жанчыны. Iх меркаваннi, як i кнiгi, якiя яны часам пiшуць, нi на чым не заснаваны. Гэта не сапраѓдныя рэчы. Жанчыны нiчога не ведаюць. Мужчыны клапоцяцца аб iх толькi таму, што яны не атрымалi ад iх таго, чаго хацелi. Нi адна жанчына не з'яѓляецца сапраѓды вялiкай - за выключэннем, можа быць, маёй жанчыны, Элеаноры".

Калi Сэм працягваѓ праводзiць шмат часу ѓ кампанii Мэры, Тэлфер станавiѓся ѓсё больш разлютаваным.

"Я б хацеѓ, каб ты назiраѓ за жаночымi розумамi i не дазваляѓ iм уплываць на твае ѓласныя", - сказаѓ ён хлопчыку. "Яны жывуць у свеце нерэальнасцi. Iм падабаюцца нават вульгарныя людзi ѓ кнiгах, але яны пазбягаюць простых, прызямлёных людзей, якiя атачаюць iх. Гэты школьны настаѓнiк такi. Яна падобная да мяне? Няѓжо яна, кахаючы кнiгi, кахае i самы пах чалавечага жыцця?

У нейкiм сэнсе стаѓленне Тэлфера да добрага маленькага школьнага настаѓнiка стала стаѓленнем Сэма. Хоць яны гулялi i размаѓлялi разам, курс навучання, якi яна запланавала для яго, ён так i не прыняѓ, i па меры таго, як ён пазнаваѓ яе лепш, кнiгi, якiя яна чытала, i iдэi, якiя яна высоѓвала, прыцягвалi яго ѓсё менш i менш. Ён думаѓ, што яна, як сцвярджаѓ Тэлфер, жыла ѓ свеце iлюзiй i нерэальнасцi, i так i сказаѓ. Калi яна пазычала яму кнiгi, ён клаѓ iх у кiшэню i не чытаѓ. Калi ён чытаѓ, яму здавалася, што кнiгi нагадваюць яму аб нечым, што прычынiла яму боль. Яны былi ѓ нечым фальшывымi i прэтэнцыёзнымi. Ён думаѓ, што яны падобныя на яго бацьку. Аднойчы ён паспрабаваѓ прачытаць Тэлферу ѓслых кнiгу, якую яму пазычыла Мэры Андэрвуд.

Гэта была гiсторыя пра паэтычнага чалавека з доѓгiмi бруднымi пазногцямi, якi хадзiѓ сярод людзей, прапаведуючы вучэнне аб прыгажосцi. Усё пачалося са сцэны на схiле ѓзгорка падчас залевы, дзе паэтычны чалавек сядзеѓ пад палаткай i пiсаѓ лiст сваёй каханай.

Тэлфер быѓ па-за сябе. Ускочыѓшы са свайго месца пад дрэвам ля абочыны, ён замахаѓ рукамi i крыкнуѓ:

"Спыняцца! Спынi! Не працягвайце гэтага. Гiсторыя хлусiць. У такiх абставiнах мужчына не мог пiсаць любоѓныя лiсты, i ён быѓ дурнем, паставiѓшы палатку на схiле ѓзгорка. Чалавек у намёце на схiле ѓзгорка падчас навальнiцы змерзне, прамакне i захварэе трэба рэѓматызмам. Яму лепш пайсцi выкапаць траншэю, каб вада не цякла праз ягоную палатку".

Размахваючы рукамi, Тэлфер пайшоѓ па дарозе, i Сэм рушыѓ услед за iм, думаючы, што ён мае рацыю, i калi пазней у жыццi ён даведаѓся, што ёсць людзi, якiя могуць пiсаць любоѓныя лiсты на кавалку даху дома падчас паводкi, ён не ведаѓ гэтага тады. i найменшы намёк на легкадумнасць або прытворства цяжка адкладвалася ѓ яго ѓ страѓнiку.

Тэлфер з велiзарным энтузiязмам ставiѓся да кнiгi Бэламi "Погляд назад" i чытаѓ яе ѓслых сваёй жонцы па нядзелях пасля абеду, седзячы пад яблынямi ѓ садзе. У iх быѓ запас маленькiх асабiстых жартаѓ i выказванняѓ, над якiмi яны вечна смяялiся, i яна атрымлiвала бясконцае задавальненне ад яго каментароѓ аб жыццi i людзях Какстана, але не падзяляла яго кахання да кнiг. Калi яна часам засыпала ѓ крэсле падчас нядзельных дзённых чытанняѓ, ён тыкаѓ яе кiем i са смехам загадаѓ ёй прачнуцца i паслухаць сон вялiкага летуценнiка. Сярод вершаѓ Браѓнiнга яго каханымi былi "Лёгкая жанчына" i "Фра Лiпа Лiпi", i ён дэкламаваѓ iх услых з вялiкiм задавальненнем. Ён абвясцiѓ Марка Твена найвялiкшым чалавекам у свеце i ѓ пэѓным настроi iшоѓ па дарозе побач з Сэмам, паѓтараючы зноѓ i зноѓ адну цi два радкi вершаѓ, часта з Па:

Хелен, твая прыгажосць для мяне

Як нейкая нiкейская кара былых часоѓ.

Потым, спынiѓшыся i павярнуѓшыся да хлопчыка, ён спытаѓ, цi не варта дзеля такiх радкоѓ пражыць жыццё.

У Тэлфера была зграя сабак, якiя заѓсёды суправаджалi iх на начных шпацырах, i ён прыдумаѓ для iх доѓгiя лацiнскiя iмёны, якiя Сэм нiколi не мог запомнiць. Аднойчы ѓлетку ён купiѓ у Лема Макарцi рысiстую кабылу i надаѓ вялiкую ѓвагу жарабя, якога назваѓ Бэламi Бой, гадзiнамi катаючы яго ѓзад i наперад па невялiкай пад'язной дарожцы поруч сваёй хаты i заяѓляючы, што ён будзе выдатным рысiсты конь. Ён мог з вялiкiм задавальненнем пераказаць радавод жарабя, а калi размаѓляѓ з Сэмам аб якой-небудзь кнiзе, то адплацiѓ хлопчыку за ѓвагу словамi: "Ты, мой хлопчык, гэтак жа пераѓзыходзiш усiх хлапчукоѓ у горадзе, як i само жарабя. Бэламi Бой пераѓзыходзiць фермерскiх коней, якiх прывозяць на Мэйн-стрыт па суботах па абедзе. А затым, узмахнуѓшы рукой i з вельмi сур'ёзным выразам твару, ён дадаваѓ: "I з той жа прычыны. Вы, як i ён, знаходзiлiся пад кiраѓнiцтвам галоѓнага трэнера моладзi.

Аднойчы ѓвечары Сэм, якi цяпер дасягнуѓ мужчынскага росту i поѓны няёмкасцi i сарамлiвасцi свайго новага росту, сядзеѓ на бочцы з крэкерамi ѓ задняй частцы прадуктовай крамы ђайлдмана. Быѓ летнi вечар, i ветрык дзьмуѓ у адчыненыя дзверы, разгойдваючы вiслыя алейныя лямпы, якiя гарэлi i патрэсквалi над галавой. Як звычайна, ён моѓчкi слухаѓ размову, якая адбывалася сярод мужчын.

Стоячы, шырока расставiѓшы ногi i час ад часу тыцкаѓ кiем у ногi Сэма, Джон Тэлфер разважаѓ на тэму кахання.

"Гэта тэма, пра якую паэтам добра пiсаць", - заявiѓ ён. "Пiсаючы пра гэта, яны пазбягаюць неабходнасцi прыняць гэта. Спрабуючы стварыць стройную лiнiю, яны забываюць звярнуць увагу на хупавыя лодыжкi. Той, хто найбольш горача спявае пра каханне, быѓ закаханы найменш; ён даглядае багiню паэзii i трапляе ѓ бяду толькi тады, калi, як Джон Кiтс, звяртаецца да дачкi вясковага жыхара i спрабуе жыць у адпаведнасцi з напiсанымi iм радкамi".

- Лухта i глупства, - прароѓ Фрыдам Смiт, якi сядзеѓ, адкiнуѓшыся на спiнку крэсла, прыхiнуѓшыся нагамi да халоднай плiты, i палiѓ кароткую чорную трубку, а цяпер з грукатам апусцiѓ ногi на падлогу. Захапляючыся патокам слоѓ Тэлфера, ён прыкiнуѓся, што перапоѓнены пагарды. "Ноч занадта гарачая для красамоѓства", - зароѓ ён. "Калi вам трэба быць красамоѓным, раскажыце пра марозiва цi мятны джулепс або прачытайце верш пра стары басейн".

Тэлфер, намачыѓшы палец, падняѓ яго ѓ паветра.

"Вецер паѓночна-заходнi; звяры равуць; нас чакае бура, - сказаѓ ён, падмiргнуѓшы Валмору.

Банкiр Уокер увайшоѓ у краму ѓ суправаджэннi сваёй дачкi. Гэта была маленькая цемнаскурая дзяѓчынка з чорнымi хуткiмi вачыма. Убачыѓшы Сэма, якi сядзiць, размахваючы нагамi, на бочцы з крэкерамi, яна пагаварыла з бацькам i выйшла з крамы. На тратуары яна спынiлася i, павярнуѓшыся, зрабiла хуткi рух рукой.

Сэм саскочыѓ з бочкi з крэкерамi i накiраваѓся да вулiчных дзвярэй. Румянец залiѓ яго шчокi. У роце было горача i суха. Ён пайшоѓ з надзвычайнай абачлiвасцю, спынiѓся, каб пакланiцца банкiру, i на iмгненне затрымаѓся, каб прачытаць газету, якая ляжала на партсiгары, каб пазбегнуць каментароѓ, якiя, як ён баяѓся, маглi выклiкаць яго сыход сярод мужчын ля печы. Сэрцам ён трапятаѓ, як бы не знiкла дзяѓчына на вулiцы, i вiнавата зiрнуѓ вачыма на банкiра, якi далучыѓся да групы ѓ задняй частцы крамы i цяпер стаяѓ, слухаючы размову, пакуль ён чытаѓ. са спiсу, якi трымаѓ у руках, i ђайлдман хадзiѓ туды i сюды, збiраючы пакеты i паѓтараючы ѓслых назвы артыкулаѓ, адклiканых банкiрам.

У канцы асветленай дзелавой часткi Мэйн-стрыт Сэм выявiѓ дзяѓчыну, якая чакала яго. Яна пачала расказваць пра тое, як ёй удалося збегчы ад бацькi.

"Я сказала яму, што пайду дадому з сястрой", - сказала яна, страсянуѓшы галавой.

Узяѓшы хлопчыка за руку, яна павяла яго па цянiстай вулiцы. Упершыню Сэм iшоѓ у кампанii адной з дзiѓных iстот, якiя пачалi прыносiць яму неспакойныя ночы, i, ахоплены гэтым цудам, кроѓ разлiлася па яго целе i прымусiла яго галаву кружыцца, так што ён iшоѓ моѓчкi, не ѓ сiлах разумець свае эмоцыi. Ён з захапленнем адчуѓ мяккую руку дзяѓчыны; сэрца яго калацiлася аб сценкi грудзей, i адчуванне ѓдушша сцiснула горла.

Шпацыруючы па вулiцы мiма асветленых дамоѓ, дзе яго слыху даносiлiся цiхiя жаночыя галасы, Сэм быѓ незвычайна ганарлiвы. Ён падумаѓ, што яму хацелася б павярнуцца i пайсцi з гэтай дзяѓчынай па асветленай Галоѓнай вулiцы. Калi б яна не выбрала яго сярод усiх хлопчыкаѓ горада; хiба яна, узмахнуѓшы маленькай белай ручкай, не паклiкала яго, i ён здзiвiѓся, што людзi на бочках з крэкерамi не пачулi? Ад яе i яго ѓласнай смеласцi ѓ яго перахапiла дыханне. Ён не мог казаць. Яго мова здавалася паралiзаванай.

Па вулiцы iшлi хлопчык i дзяѓчынка, сноѓдаючыся ѓ ценi, спяшаючыся мiма цьмяных алейных лiхтароѓ на скрыжаваннях, атрымлiваючы сябар ад сябра хвалю за хваляй вытанчаных маленькiх адчуванняѓ. Нiводны з iх не казаѓ. Яны былi за межамi слоѓ. Няѓжо яны разам не здзейснiлi гэты дзёрзкi ѓчынак?

У ценi дрэва яны спынiлiся i ѓсталi тварам адзiн да аднаго; дзяѓчынка паглядзела на зямлю i ѓстала тварам да хлопчыка. Працягнуѓшы руку, ён паклаѓ яе ёй на плячо. У цемры на другiм баку вулiцы па дашчаным тратуары, спатыкаючыся, iшоѓ дадому мужчына. Удалечынi свяцiлiся агнi Мэйн-стрыт. Сэм прыцягнуѓ дзяѓчыну да сябе. Яна падняла галаву. Iх вусны сустрэлiся, а затым, абняѓшы яго за шыю, яна зноѓ i зноѓ прагна цалавала яго.

Вяртанне Сэма да Уайлдмана было адзначана крайняй асцярожнасцю. Хоць яго не было ѓсяго пятнаццаць хвiлiн, яму здавалася, што прайшоѓ гадзiннiк, i ён не здзiвiѓся б, убачыѓшы, што крамы замкнутыя, а на Мэйн-стрыт запанавала цемра. Было неймаверна, каб бакалейшчык усё яшчэ пакаваѓ пасылкi для банкiра Уокера. Мiры былi пераробленыя. Мужнасць прыйшла да яго. Чаму! мужчыне варта было б абгарнуць усю краму, пакет за пакетам, i адправiць яго на край зямлi. Ён затрымаѓся ѓ ценi ля першага лiхтара крамы, куды шмат гадоѓ таму ён, яшчэ хлопчык, пайшоѓ насустрач ёй, проста дзяѓчынцы, i са здзiѓленнем глядзеѓ на асветлены шлях перад iм.

Сэм перасек вулiцу i, стоячы перад цырульняй Соера, зазiрнуѓ у цырульню Уайлдмана. Ён адчуваѓ сябе шпiёнам, якi зазiраѓ у табар ворага. Перад iм сядзелi людзi, у сераду якiх ён меѓ магчымасць кiнуць маланку. Ён мог бы падысцi да дзвярэй i сказаць дастаткова праѓдзiва: "Вось перад вамi хлопчык, якi ѓзмахам белай рукi ператварыѓся ѓ мужчыну; вось той, хто зламаѓ сэрца жанчыны i наеѓся ѓволю ад дрэва пазнання жыцця".

У бакалейнай краме ѓсё яшчэ працягвалiся размовы сярод мужчын у бочак з крэкерамi, якiя, здавалася, не заѓважылi, як хлопчык пракраѓся. Сапраѓды, iх размова затанула. Гаворачы аб каханнi i паэтах, яны казалi аб кукурузе i бычках. Банкiр Уокер, якi ляжаѓ на прылаѓку з пакетамi з прадуктамi, палiѓ цыгару.

"Сёння вечарам вы можаце выразна пачуць, як расце кукуруза", - сказаѓ ён. "Яму патрэбен яшчэ адзiн-два дажджы, i мы атрымаем рэкордны ѓраджай. Гэтай зiмой я планую накармiць сотню бычкоѓ на сваёй ферме недалёка ад Рэбiт-роѓд.

Хлопчык зноѓ забраѓся на бочку з-пад крэкера i пастараѓся выглядаць абыякавым i зацiкаѓленым у размове. Тым не менш яго сэрца калацiлася; запясцi ѓсё яшчэ працягвалi пульсаваць. Ён павярнуѓся i паглядзеѓ у падлогу, спадзеючыся, што яго хваляванне застанецца незаѓважаным.

Банкiр, узяѓшы пакеты, выйшаѓ у дзверы. Валмор i Фрыдам Смiт адправiлiся ѓ лiѓрэйны хлеѓ пагуляць у пiнокль. А Джон Тэлфер, пакруцiѓшы кiем i паклiкаѓшы зграю сабак, якiя бадзялiся ѓ завулку за крамай, узяѓ Сэма на шпацыр за горад.

"Я працягну гэтую размову пра каханне", - сказаѓ Тэлфер, удараючы кiем па дарозе пустазелле i час ад часу рэзка аклiкаючы сабак, якiя, поѓныя захаплення ад знаходжання за мяжой, з рыкам i кулём бегалi адзiн па адным у пыльная дарога.

"Гэты Фрыдам Смiт - узор жыцця ѓ гэтым горадзе. Пры слове "каханне" ён апускае ногi на падлогу i прыкiдваецца, быццам яго ахоплiвае агiду. Ён будзе казаць аб кукурузе, бычках або смярдзючых шкурах, якiя ён купляе, але пры згадваннi слова "каханне" ён падобны да курыцы, якая ѓбачыла ѓ небе каршака. Ён бегае кругамi, паднiмаючы шум. 'Тут! Тут! Тут!' - крычыць ён. - Вы апублiкуеце тое, што варта хаваць. Вы робiце пры святле дня тое, што трэба рабiць толькi з прысаромленым тварам у прыцемненым пакоi". Так, хлопчык, калi б я была жанчынай у гэтым горадзе, я б гэтага не вытрымала - я б паехала ѓ Нью-Ёрк, у Францыю, у Парыж - Каб мяне на iмгненне даглядаѓ сарамлiвы мужлан без мастацтва - э-э - гэта неймаверна".

Мужчына i хлопчык iшлi моѓчкi. Сабакi, пачуѓшы труса, знiклi на доѓгай пашы, гаспадар iх адпусцiѓ. Час ад часу ён закiдваѓ галаву i глыбока ѓдыхаѓ начное паветра.

"Я не банкiр Уокер", - заявiѓ ён. "Ён думае аб вырошчваннi кукурузы з пункту гледжання тоѓстых бычкоѓ, якiя кормяцца на ферме Rabbit Run; Я думаю пра гэта як пра нешта велiчнае. Я бачу доѓгiя рады кукурузы, прыхаваныя людзьмi i коньмi, гарачыя i задыханыя, i думаю пра вялiзную раку жыцця. Я ѓлоѓлiваю дыханне полымя, якое было ѓ прытомнасцi чалавека, якi сказаѓ: "Зямля цячэ малаком i мёдам". Мяне цешаць мае думкi, а не даляры, якiя звiняць у кiшэнi.

"А потым увосень, калi кукуруза стаiць у шоку, я бачу iншую карцiну. Тут i там групамi стаяць войскi кукурузы. Калi я гляджу на iх, у мяне ѓ голасе звiнiць. "Гэтыя спарадкаваныя войскi вывелi чалавецтва з хаосу", - кажу я сабе. "На дымным чорным шары, кiнутым рукой Бога з бязмежнай прасторы, чалавек падняѓ гэтыя войскi, каб абаранiць свой дом ад змрочных атакавалых войскаѓ патрэбы".

Тэлфер спынiѓся i ѓстаѓ на дарозе, рассунуѓшы ногi. Ён зняѓ капялюш i, закiнуѓшы галаву, засмяяѓся зоркам.

"Цяпер Фрыдам Смiт павiнен пачуць мяне", - крычаѓ ён, разгойдваючыся ѓзад i ѓперад ад смеху i накiроѓваючы кiй па нагах хлопчыка, так што Сэму даводзiлася весела скакаць па дарозе, каб пазбегнуць гэтага. "Выкiнуты рукой Божай з бязмежнай прасторы - а! нядрэнна, ага! Я мушу быць у Кангрэсе. Я тут марна. Я дару неацэннае красамоѓства сабакам, якiя аддаюць перавагу ганяцца за трусамi, i хлопчыку, якi з'яѓляецца горшым знаходнiкам у горадзе".

Летняе вар'яцтва, якое ахапiла Тэлфера, прайшло, i нейкi час ён iшоѓ моѓчкi. Раптам, паклаѓшы руку хлопчыку на плячо, ён спынiѓся i паказаѓ туды, дзе слабае святло на небе адзначаѓ асветлены горад.

"Яны добрыя людзi, - сказаѓ ён, - але iх шляхi - гэта не мае шляхi або вашыя шляхi. Вы выйдзеце з горада. У цябе ёсць генiй. Вы будзеце фiнансiстам. Я назiраѓ за табой. Вы не скупыя, не жульнiчаеце i не хлусiце - вынiк - з вас не будзе маленькага дзелавога чалавека. Што там у вас? У вас ёсць дар бачыць даляры там, дзе астатнiя хлопчыкi горада нiчога не бачаць, i вы нястомныя ѓ пошуках гэтых даляраѓ - вы станеце вялiкiм чалавекам у далярах, гэта ясна. У яго голасе з'явiлася нотка горычы. "Мяне таксама адзначылi. Чаму я нашу кiёк? чаму б мне не купiць ферму i не разводзiць бычкоѓ? Я самая бескарысная iстота на свеце. У мяне ёсць дакрананне генiяльнасцi, але ѓ мяне няма энергii, каб гэта мела значэнне".

Розум Сэма, запалены пацалункам дзяѓчыны, астыѓ у прысутнасцi Тэлфера. У летнiм вар'яцтве чалавека, якi казаѓ, было нешта заспакаяльнае лiхаманку ѓ яго крывi. Ён прагна сачыѓ за словамi, бачыѓ карцiнкi, адчуваѓ вострыя адчуваннi, напаѓняѓся шчасцем.

На ѓскраiне горада мiма iдучай пары праехаѓ багi. У возе сядзеѓ малады фермер, абняѓшы дзяѓчыну за стан, паклаѓшы яе галаву яму на плячо. Далёка ѓдалечынi пачуѓся слабы клiч сабак. Сэм i Тэлфер селi на травянiсты бераг пад дрэвам, а Тэлфер перакацiѓся i закурыѓ цыгарэту.

"Як я i абяцаѓ, я пагавару з табой аб каханнi", - сказаѓ ён, кожны раз шырока размахваючы рукой, кладучы цыгарэту ѓ рот.

Травянiсты бераг, на якiм яны ляжалi, меѓ насычаны пах смаленай спякоты. Вецер шапацеѓ стаялай кукурузай, якая ѓтварала ззаду iх своеасаблiвую сцяну. Месяц стаяѓ у небе i асвятляѓ шэрагi самкнутых аблокаѓ. Высакапарнасць знiкла з голасу Тэлфера, i твар яго стаѓ сур'ёзным.

"Мая дурасць больш як напалову сур'ёзная", - сказаѓ ён. "Я думаю, што мужчыну цi хлопчыку, якi паставiѓ перад сабой задачу, лепш пакiнуць жанчын i дзяѓчынак у спакоi. Калi ён генiяльны чалавек, у яго ёсць мэта, незалежная ад усяго свету, i ён павiнен секчы, секчы i прабiвацца да сваёй мэты, забываючыся пра ѓсiх, асаблiва пра жанчыну, якая ѓступiць з iм у сутычку. У яе таксама ёсць мэта, да якой яна iдзе. Яна ваюе з iм i мае мэту, якая не з'яѓляецца яго мэтай. Яна лiчыць, што пагоня за жанчынамi - гэта канец усяго жыцця. Нягледзячы на тое, што цяпер яны асуджаюць Майка Макарцi, якi трапiѓ у прытулак з-за iх i якi, любячы жыццё, быѓ блiзкi да таго, каб пакончыць з сабой, жанчыны Кэкстана не асуджаюць яго вар'яцтва для сябе; яны не абвiнавачваюць яго ѓ тым, што ён лайдачыць марна свае добрыя гады цi ѓ тым, што ён навёѓ бескарысны беспарадак у сваiм добрым мозгу. Пакуль ён пераследваѓ жанчын як мастацтва, яны таемна апладзiравалi. Хiба дванаццаць з iх не прынялi выклiк, кiнуты яго вачыма, калi ён бадзяѓся па вулiцах?

Мужчына, якi пачаѓ гаварыць цiха i сур'ёзна, павысiѓ голас i памахаѓ запаленай цыгарэтай у паветры, а хлопчык, якi зноѓ пачаѓ думаць пра цемнаскурую дачку банкiра Уокера, уважлiва слухаѓ. Брэх сабак станавiѓся ѓсё блiжэй.

"Калi ты, хлопчык, зможаш атрымаць ад мяне, дарослага мужчыны, разуменне прызначэння жанчын, ты не дарма пражывеш у гэтым горадзе. Калi хочаце, усталюйце свой рэкорд у зарабляннi грошай, але iмкнецеся да гэтага. Дазвольце сабе сысцi, i мiлая задуменная пара вачэй, убачаная ѓ вулiчным натоѓпе, цi пара маленькiх ножак, якiя бягуць па танцпляцы, затрымаюць ваш рост на доѓгiя гады. Нiводны мужчына цi хлопчык не зможа дасягнуць мэты жыцця, пакуль ён думае пра жанчын. Дазвольце яму паспрабаваць, i ён загiне. Тое, што для яго мiмалётная весялосць, для iх - канец. Яны д'ябальскi разумныя. Яны будуць бегчы i спыняцца, бегчы i спыняцца зноѓ, застаючыся па-за яго дасяжнасцi. Ён бачыць iх тут i тамака вакол сябе. Розум яго напоѓнены цьмянымi, цудоѓнымi думкамi, што зыходзяць з самага паветра; перш чым ён усведамляе, што нарабiѓ, ён правёѓ свае гады ѓ марных пошуках i, звярнуѓшыся, выяѓляе сябе старым i загiнуѓшым".

Тэлфер пачаѓ тыкаць палкай у зямлю.

"У мяне быѓ шанец. У Нью-Ёрку ѓ мяне былi грошы на жыцьцё i час, каб стаць мастаком. Я выйграваѓ прыз за прызам. Майстар, якi хадзiѓ узад i наперад ззаду нас, даѓжэй за ѓсiх затрымлiваѓся над маiм мальбертам. Побач са мной сядзеѓ хлопец, у якога нiчога не было. Я пасмяяѓся над iм i назваѓ яго Сонны Джок у гонар сабакi, якая жыла ѓ нас дома тут, у Кэкстане. Цяпер я тут бяздзейна чакаю смерцi i таго Джока, дзе ён? Толькi на мiнулым тыднi я прачытаѓ у газеце, што ён заваяваѓ месца сярод найвялiкшых мастакоѓ свету дзякуючы сваёй карцiне. У школе я сачыѓ за поглядамi вучанiц i хадзiѓ з iмi ноч за ноччу, атрымлiваючы, як Майк Макарцi, бясплодныя перамогi. Сонны Джок атрымаѓ найлепшае з гэтага. Ён не глядзеѓ па баках расплюшчанымi вачыма, а працягваѓ узiрацца ѓ твар майстра. Мае днi былi поѓныя маленькiх поспехаѓ. Я мог насiць адзенне. Я мог бы прымусiць дзяѓчын з мяккiмi вачыма павярнуцца i паглядзець на мяне ѓ танцавальнай зале. Я памятаю ноч. Мы, студэнты, танчылi, i прыйшоѓ Сонны Джок. Ён хадзiѓ i прасiѓ танчыць, а дзяѓчаты смяялiся i казалi яму, што iм няма чаго даць, што танцы занятыя. Я рушыѓ услед за iм, i мае вушы былi напоѓнены лiслiвасцю, а мая вiзiтная картка - iмёнамi. Асядлаѓшы хвалю невялiкiх поспехаѓ, я набыѓ звычку да невялiкага поспеху. Калi мне не ѓдалося ѓлавiць лiнiю, якую я хацеѓ зрабiць жывым, я выпусцiѓ аловак i, узяѓшы дзяѓчыну пад руку, адправiѓся на дзень за горад. Аднойчы, седзячы ѓ рэстаране, я пачула, як дзве жанчыны казалi пра прыгажосць маiх вачэй, i была шчаслiвая цэлы тыдзень".

Тэлфер з агiдай пляснуѓ рукамi.

"Мой паток слоѓ, мой гатовы прыём размовы; да чаго гэта мяне прыводзiць? Дазвольце мне расказаць вам. Гэта прывяло мяне да таго, што ѓ пяцьдзесят гадоѓ я, якi мог бы быць мастаком, якi фiксуе розумы тысяч людзей на чымсьцi выдатным або праѓдзiвым, стаѓ вясковым заѓсёднiкам, пiѓным дасцiпнiкам, аматарам бяздзейных забаѓ. словы ѓ паветры вёскi, якая мае намер вырошчваць кукурузу.

"Калi вы спытаеце мяне, чаму, я скажу вам, што мой розум быѓ паралiзаваны невялiкiм поспехам, i калi вы спытаеце мяне, адкуль у мяне з'явiѓся густ да гэтага, я скажу вам, што я адчуѓ яго, калi ѓбачыѓ, што ён тоiцца ѓ вачах жанчыны, i пачуѓ прыемныя песенькi, якiя ѓсыпляюць на жаночых вуснах".

Хлопчык, якi сядзеѓ на травянiстым беразе побач з Тэлферам, пачаѓ думаць аб жыццi ѓ Кэкстане. Мужчына, якi палiѓ цыгарэту, запаѓ у адно з рэдкiх для яго маѓчання. Хлопчык думаѓ пра дзяѓчынак, якiя прыходзiлi яму ѓ галаву па начах, пра тое, як ён быѓ усхваляваны позiркам маленькай блакiтнавокай школьнiцы, якая аднойчы наведала дом Фрыдома Смiта, i пра тое, як ён пайшоѓ уначы. стаяць пад яе акном.

У Кэкстане юнацкае каханне мела мужнасць, якая належыць краiне, якая выгадавала столькi бушаляѓ жоѓтай кукурузы i ганяла па вулiцах столькi тлустых бычкоѓ, каб iх пагрузiлi ѓ машыны. Мужчыны i жанчыны iшлi сваiм шляхам, мяркуючы, з характэрным амерыканскiм стаѓленнем да патрэб дзяцiнства, што для якiя растуць хлопчыкаѓ i дзяѓчынак карысна пабыць сам-насам адзiн з адным. Пакiнуць iх сам-насам было для iх прынцыпам. Калi малады чалавек наведаѓ сваю каханую, яе бацькi сядзелi ѓ прысутнасцi гэтых дваiх з прабачэннем вачыма i неѓзабаве знiклi, пакiнуѓшы iх адных. Калi ѓ дамах Кэкстана ладзiлiся вечарынкi для хлопчыкаѓ i дзяѓчынак, бацькi сыходзiлi, пакiдаючы дзяцей самiм.

"Цяпер забаѓляйцеся i не зносiце дом", - сказалi яны, iдучы наверх.

Пададзеныя самi сабе, дзецi гулялi ѓ пацалункi, а маладыя людзi i высокiя напаѓспелыя дзяѓчыны сядзелi на ганку ѓ цемры, усхваляваныя i напалоханыя, груба i без кiраѓнiцтва спрабуючы свае iнстынкты, упершыню зiрнуѓшы на таямнiцу жыцця. Яны горача цалавалiся, i маладыя людзi, iдучы дадому, ляжалi на ложках у гарачцы i ненатуральна узбуджанай стане, разважаючы.

Маладыя людзi раз-пораз уваходзiлi ѓ таварыства дзяѓчат, не ведаючы пра iх нiчога, акрамя таго, што яны выклiкалi хваляванне ѓсёй iх iстоты, свайго роду буянства пачуццяѓ, да якога яны вярталiся ѓ iншыя вечары, як п'янiцы да сваiх кубкаѓ. Пасля такога вечара на наступную ранiцу яны апынулiся разгубленымi i напоѓненымi смутнымi жаданнямi. Яны страцiлi цягу да весялосцi, яны чулi, не чуючы размовы мужчын пра вакзал i ѓ крамах, яны хадзiлi групамi па вулiцах, i людзi, бачачы iх, кiвалi галовамi i казалi: "Гэта хамскi век. "

Калi ѓ Сэма i не быѓ грубы ѓзрост, то гэта адбылося дзякуючы яго нястомнай барацьбе за павелiчэнне сум у канцы старонак жоѓтай банкаѓскай кнiжкi, якi расце пагаршэнню здароѓя яго мацi, якое пачало яго палохаць, i грамадству Валмар, Уайлдмэн, Фрыдам Смiт i чалавек, якi зараз сядзеѓ i разважаѓ побач. Ён пачаѓ думаць, што больш не будзе мець нiчога агульнага з дзяѓчынай Уокер. Ён успомнiѓ раман сваёй сястры з маладым фермерам i ѓздрыгнуѓ ад яго грубай пошласцi. Ён паглядзеѓ праз плячо чалавека, якi сядзеѓ побач з iм, пагружанага ѓ свае думкi, i ѓбачыѓ раскiнутыя ѓ месячным святле пагорыстыя палi, i яму ѓ галаву прыйшла гаворка Тэлфера. Такой жывой i кранальнай здавалася карцiна войскаѓ стаялай кукурузы, якiя людзi выставiлi на палях, каб абаранiць сябе ад маршу бязлiтаснай Прыроды, i Сэм, утрымлiваючы гэтую карцiну ѓ розуме, iдучы за сэнсам гутаркi Тэлфера, Ён думаѓ, што ѓсё грамадства падзялiлася на некалькi моцных душ, якiя працягваѓ. жаданне зрабiць з сябе такога ж iншага. Жаданне ѓнутры яго здавалася настолькi непераадольным, што ён павярнуѓся i, запiнаючыся, паспрабаваѓ выказаць тое, што было ѓ яго ѓ галаве.

"Я пастараюся, - прамармытаѓ ён, - я пастараюся быць мужчынам. Я пастараюся не мець з iмi нiчога агульнага - з жанчынамi. Я буду працаваць i зарабляць грошы - i - i -

Гаворка пакiнула яго. Ён перавярнуѓся i, лежачы на жываце, паглядзеѓ на зямлю.

"Да рысу жанчын i дзяѓчын", - выпалiѓ ён, нiбы выкiдваючы з горла нешта непрыемнае.

На дарозе ѓзняѓся шум. Сабакi, кiнуѓшы пераслед трусоѓ, з брэхам i рыкам з'явiлiся ѓ поле зроку i панеслiся па травянiстым беразе, затуляючы мужчыну i хлопчыка. Страсянуѓшы з сябе рэакцыю на яго адчувальную натуру, у хлопчыка Тэлфера ѓзнiклi эмоцыi. Да яго вярнулася стрыманасць. Рубячы палкай направа i налева па сабаках, ён радасна крычаѓ: "З нас дастаткова красамоѓства ад чалавека, хлопчыка i сабакi. Мы будзем у дарозе. Мы адвязем гэтага хлопчыка Сэма дадому i пакладзем у ложак.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

СЭМ _ БЫђ А паѓдарослы мужчына пятнаццацi гадоѓ, калi да яго прыйшоѓ клiч горада. Шэсць гадоѓ ён знаходзiѓся на вулiцы. Ён бачыѓ, як гарачае i чырвонае сонца ѓзыходзiла над кукурузнымi палямi, i блукаѓ па вулiцах у змрочную цемру зiмовай ранiцы, калi цягнiкi з поѓначы прыходзiлi ѓ Кэкстан, пакрытыя лёдам, а чыгуначнiкi стаялi на пустэльнай маленькай вулiцы. платформа хвастала iх па руках i крычала Джэры Данлiну, каб той паспяшаѓся з працай, каб яны маглi вярнуцца ѓ цёплае сапрэлае паветра дымлiвай машыны.

За шэсць гадоѓ хлопчык усё больш i больш вырашаѓ стаць багатым чалавекам. Ускормленая банкiрам Уокерам, маѓклiвай мацi, i нейкiм тонкiм чынам самiм паветрам, якiм ён дыхаѓ, яго ѓнутраная вера ѓ тое, што зараблянне грошай i наяѓнасць грошай нейкiм чынам кампенсуюць старыя, напаѓзабытыя знявагi ѓ жыццi. Сям'я Макферсанаѓ i паставiла яе на больш трывалую аснову, чым забяспечыла яго. думкi i дзеяннi. Ён нястомна працягваѓ свае намаганнi, каб рушыць наперад. Уначы ѓ ложку яму снiлiся даляры. Джэйн Макферсан горача любiла беражлiвасць. Нягледзячы на некампетэнтнасць Вiндзi i яе ѓласнае пагаршаецца здароѓе, яна не дазваляла сям'i залазiць у даѓгi, i хоць доѓгiмi суровымi зiмамi Сэм часам еѓ кукурузную кашу, пакуль яго розум не паѓставаѓ пры думцы аб кукурузным полi, усё ж арэндная плата за домiк была выплачана з нуля кнiжцы. Нават Вальмар, якi пасля смерцi жонкi жыѓ на гарышчы над сваёй крамай i ѓ былыя часы быѓ кавалём, спачатку працоѓным, а потым якi зарабляе грошы, не пагарджаѓ думка аб выгадзе.

"Кабылу рухаюць грошы", - сказаѓ ён з нейкай павагай, калi банкiр Уокер, тоѓсты, выпешчаны i паспяховы, пампезна выйшаѓ з бакалейнай крамы ђайлдмана.

Адносна стаѓлення Джона Тэлфера да зарабляння грошай хлопчык не быѓ упэѓнены. Мужчына з радаснай самаадданасцю рушыѓ услед iмпульсу моманту.

"Правiльна", - нецярплiва ѓсклiкнуѓ ён, калi Сэм, якi пачаѓ выказваць сваё меркаванне на сходах у бакалейнай краме, нерашуча заѓважыѓ, што газеты ѓлiчваюць багатых людзей, незалежна ад iх дасягненняѓ: "Зарабляйце грошы! Змяняць! Хлусня! Будзь адным з мужчын вялiкага свету! Услаѓце сваё iмя сучаснага высакакласнага амерыканца!"

I на наступным уздыху, павярнуѓшыся да Фрыдага Смiта, якi пачаѓ лаяць хлопчыка за тое, што ён не ходзiць у школу, i якi прадказаѓ, што надыдзе дзень, калi Сэм пашкадуе аб тым, што ён не ведае кнiг, ён крыкнуѓ: "Адпусцiце школы! Гэта ѓсяго толькi зацвiлыя пасцелi, на якiх спяць старыя канцылярскiя працаѓнiкi!"

Сярод вандроѓных мужчын, якiя прыехалi ѓ Кэкстан прадаваць тавары, улюбёнцам быѓ хлопчык, якi працягваѓ гандляваць паперай нават пасля таго, як дасягнуѓ чалавечага росту. Седзячы ѓ крэслах перад домам Нью-Лiланд, яны гаварылi з iм аб горадзе i аб грошах, якiя можна там зарабiць.

"Гэта месца для жывога маладога чалавека", - сказалi яны.

У Сэма быѓ талент уцягваць людзей у размовы пра сябе i свае справы, i ён пачаѓ культываваць вандроѓных мужчын. Ад iх ён удыхаѓ у ноздры пах горада i, слухаючы iх, бачыѓ шырокiя вулiцы, запоѓненыя спяшанымi людзьмi, высокiя будынкi, якiя тычацца неба, бегаючых людзей, якiя iмкнуцца зарабiць грошы, i клеркаѓ, якiя iдуць з года ѓ год на маленькiя заробкi нiчога не атрымлiваючы, частку, але не разумеючы парываѓ i матыѓ.

У гэтай карцiне Сэму здалося, што ён убачыѓ месца для сябе. Ён успрымаѓ жыццё ѓ горадзе як вялiкую гульню, у якой, як ён верыѓ, ён мог бы адыграць бездакорную ролю. Няѓжо ён не стварыѓ у Кэкстане штосьцi з нiчога, не сiстэматызаваѓ i не манапалiзаваѓ продаж газет, цi не ѓвёѓ ён продаж папкорна i арахiса з кошыкаѓ суботнiм вячэрнiм натоѓпам? Хлопчыкi ѓжо пайшлi да яго на працу, сума ѓ банкаѓскай кнiжцы ѓжо перавысiла семсот долараѓ. Ён адчуѓ ѓнутры сябе прылiѓ гонару пры думцы аб тым, што ён зрабiѓ i зробiць.

"Я буду багацей, чым любы чалавек у гэтым горадзе", - заявiѓ ён з гонарам. "Я буду багацейшы за Эда ђокера".

Суботнi вечар быѓ вялiкiм вечарам у жыццi Кэкстана. Для гэтага рыхтавалiся прадаѓцы ѓ крамах, для гэтага Сэм выслаѓ прадаѓцоѓ арахiса i папкорна, для гэтага Арт Шэрман закасаѓ рукавы i паставiѓ шклянкi побач з пiѓным кранам пад стойкай, а для гэтага механiкi, фермеры, i працоѓныя апранулiся ѓ свае нядзельныя ѓборы i выйшлi, каб пагутарыць са сваiмi таварышамi. На Мэйн-стрыт натоѓпы людзей запоѓнiлi крамы, тратуары i пiцейныя ѓстановы, мужчыны стаялi групамi i размаѓлялi, а маладыя дзяѓчаты са сваiмi палюбоѓнiкамi хадзiлi ѓзад i наперад. У вестыбюлi над аптэкай Гейгера працягваѓся танец, i голас якi тэлефанаваѓ узвышаѓся над тупатам галасоѓ i тупатам коней на вулiцы. Час ад часу сярод бунтаѓшчыкоѓ у Паецi Холаѓ ѓспыхвалi бойкi. Аднойчы маладога парабка забiлi нажом.

Сэм хадзiѓ праз натоѓп, прасоѓваючы свой тавар.

"Памятайце доѓгi цiхi нядзельны дзень", - сказаѓ ён, сунуѓшы газету ѓ рукi павольна якi разумее фермера. "Рэцэпты прыгатавання новых страѓ", - пераконваѓ ён жонку фермера. "Гэта старонка новай моды ѓ адзеннi", - сказаѓ ён дзяѓчыне.

Сэм завяршыѓ дзённыя справы толькi пасля таго, як у апошнiм салуне Паецi Холаѓ пагасла апошняе святло i апошнi гуляка з'ехаѓ у цемру з суботняй газетай у кiшэнi.

I менавiта ѓ суботнi вечар ён вырашыѓ адмовiцца ад продажу паперы.

"Я вазьму вас з сабой у справу", - абвясцiѓ Фрыдам Смiт, спыняючы яго, калi ён спяшаѓся мiма. "Ты становiшся занадта стары, каб прадаваць газеты, i ты занадта шмат ведаеш".

Сэм, якi ѓсё яшчэ меѓ намер зарабiць грошы ѓ той суботнi вечар, не спынiѓся, каб абмеркаваць гэтае пытанне з Фрыдам, але на працягу года ён спакойна шукаѓ, чым бы заняцца, i зараз ён кiѓнуѓ галавой, спяшаючыся прэч.

"Гэта канец рамантыкi", - крычаѓ Тэлфер, якi стаяѓ побач з Фрыдам Смiтам перад аптэкай Гейгера i чуѓ гэтую прапанову. "Хлопчык, якi бачыѓ таемную працу майго розуму, якi чуѓ, як я вымаѓляѓ По i Браѓнiнга, стане гандляром, якi гандлюе смярдзючымi шкурамi. Мяне адольвае гэтая думка".

На наступны дзень, седзячы ѓ садзе за сваiм домам, Тэлфер падрабязна абмеркаваѓ з Сэмам гэтае пытанне.

- Для цябе, мой хлопчык, я стаѓлю пытанне грошай на першае месца, - заявiѓ ён, адкiнуѓшыся на спiнку крэсла, курачы цыгарэту i час ад часу пастукваючы кiем па плячы Элеаноры. "Для любога хлопчыка я стаѓлю зараблянне грошай на першае месца. Толькi жанчыны i дурнi пагарджаюць зарабляннем грошай. Паглядзiце на Элеанору тут. Час i думкi, якiя яна ѓкладвае ѓ продаж капелюшоѓ, маглi б забiць мяне, але гэта зрабiла яе. Паглядзiце, якой тонкай i мэтанакiраванай яна стала. Без капялюшнага бiзнесу яна была б бязмэтнай дурнiцай, захопленай адзеннем, а з гэтым яна - усё, чым павiнна быць жанчына. Для яе гэта як дзiця".

Элеанора, якая павярнулася, каб пасмяяцца над сваiм мужам, замест гэтага паглядзела на зямлю, i цень прабег па яе твары. Тэлфер, якi пачаѓ бяздумна гаварыць з-за лiшку слоѓ, перавёѓ погляд з жанчыны на хлопчыка. Ён ведаѓ, што прапанова аб дзiцяцi кранула таемнае шкадаванне Элеаноры, i пачаѓ спрабаваць сцерцi цень з яе асобы, кiдаючыся ѓ тэму, якая выпадкова апынулася ѓ яго на мове, прымушаючы словы кацiцца i злётаць з яго вуснаѓ.

"Што б нi здарылася ѓ будучынi, у нашы днi зараблянне грошай папярэднiчае шматлiкiм цнотам, якiя заѓсёды на вуснах людзей", - заявiѓ ён люта, як быццам спрабуючы збiць супернiка з панталыку. "Гэта адна з цнотаѓ, якая даказвае, што чалавек не дзiкун. Гэта падняло яго - не зараблянне грошай, а здольнасць зарабляць грошы. Грошы робяць жыццё прыдатным для жыцця. Яно дае свабоду i знiшчае страх. Мець гэта азначае санiтарныя дамы i добра пашытае адзенне. Яно прыѓносiць у жыццё мужчын прыгажосць i любоѓ да прыгажосцi. Гэта дазваляе чалавеку адправiцца ѓ падарожжа па даброты жыцця, як гэта зрабiѓ я.

- Пiсьменнiкi любяць расказваць гiсторыi пра грубыя празмернасцi вялiзнага багацця, - паспешна працягваѓ ён, зноѓ зiрнуѓшы на Элеанору. "Безумоѓна, тое, пра што яны расказваюць, сапраѓды адбываецца. Вiнаватыя грошы, а не здольнасць i iнстынкт зарабляць грошы. А як наконт грубейшых праяваѓ беднасцi, п'яных мужчын, якiя збiваюць i мараць голадам свае сем'i, змрочнага маѓчання перапоѓненых, антысанiтарных хат беднякоѓ, неэфектыѓных i пераможаных? Пасядзiце ѓ гасцiнай гарадскога клуба самага банальнага багацея, як гэта зрабiѓ я, а затым апоѓднi пасядзiце сярод працоѓных фабрыкi. Вы выявiце, што цнота не больш за любiць беднасць, чым вы i я, i чалавек, якi проста навучыѓся быць працавiтым i не набыѓ таго нецярплiвага голаду i пранiклiвасцi, якiя дазваляюць яму мець поспех, можа стварыць моцную спрытную каманду. цела, у той час як яго розум хворы i раскладаецца".

Схапiѓшы кiёк i пачаѓшы захапляцца ветрам свайго красамоѓства, Тэлфер забыѓся пра Элеанору i пачаѓ казаць з кахання да гутаркi.

"Розум, у якiм заключана любоѓ да прыгожага, тое, што робiць нашых паэтаѓ, мастакоѓ, музыкантаѓ i акцёраѓ, мае патрэбу ѓ гэтым павароце для ѓмелага здабывання грошай, iнакш ён знiшчыць сябе", - заявiѓ ён. "I ѓ сапраѓды вялiкiх мастакоѓ гэта ёсць. У кнiгах i апавяданнях вялiкiя людзi галадаюць на гарышчах. У рэальным жыццi яны часцей ездзяць у карэтах па Пятай авеню i маюць загарадныя месцы на Гудзон. Схадзiце, паглядзiце самi. Наведайце галадаючага генiя на яго гарышчы. Сто да аднаго, што вы выявiце, што ён не толькi няздольны здабываць грошы, але i няздольны займацца тым самым мастацтвам, якога ён прагне".

Пасля паспешнага паведамлення ад Фрыдома Смiта Сэм пачаѓ шукаць пакупнiка для папяровага бiзнэсу. Прапанаванае месца яму спадабалася, i ён захацеѓ атрымаць тамака шанец. Купляючы бульбу, масла, яйкi, яблыкi i шкуры, ён думаѓ, што зможа зарабiць грошы; акрамя таго, ён ведаѓ, што ѓпартая ѓпартасць, з якой ён захоѓваѓ грошы ѓ банку, захапiла ѓяѓленне Свабоды, i ён хацеѓ каб скарыстацца гэтым фактам.

На працягу некалькiх дзён здзелка была заключана. Сэм атрымаѓ трыста пяцьдзесят долараѓ за спiс клiентаѓ газет, бiзнес па продажы арахiса i папкорна i перадачу эксклюзiѓных агенцтваѓ, якiя ён арганiзаваѓ са штодзённымi газетамi Дэ-Мойна i Сэнт-Луiса. Два хлопчыкi купiлi бiзнес пры падтрымцы сваiх бацькоѓ. Размова ѓ заднiм пакоi банка, дзе касiр расказаѓ аб паслужным спiсе Сэма як укладчыка, i астатак у семсот даляраѓ завяршыѓ здзелку. Калi справа дайшла да здзелкi з Freedom, Сэм адвёѓ яго ѓ заднi пакой банка i паказаѓ свае зберажэннi гэтак жа, як ён паказваѓ iх бацькам двух хлопчыкаѓ. Воля была ѓражаная. Ён думаѓ, што хлопчык заробiць для яго грошы. Двойчы за тыдзень Сэм бачыѓ цiхую, уражлiвую сiлу грошай.

Здзелка, якую Сэм заключыѓ з "Фрыдам", уключала ѓ сябе справядлiвую штотыднёвую зарплату, дастатковую, каб больш за задаволiць усе яго патрэбы, i, акрамя таго, ён павiнен быѓ атрымаць дзве трацiны ѓсяго, што ён зэканомiѓ на куплi "Фрыдома". З iншага боку, свабода заключалася ѓ тым, каб даць каня, транспартны сродак i ѓтрыманне каня, у той час як Сэм павiнен быѓ клапацiцца аб канi. Кошты, якiя трэба было заплацiць за набытыя рэчы, павiнны былi ѓсталёѓвацца кожную ранiцу "Свабодай", i калi Сэм купляѓ танней, чым названыя кошты, дзве трацiны зберажэнняѓ дасталiся яму. Гэтую схему прапанаваѓ Сэм, якi думаѓ, што заробiць больш на зберажэннях, чым на зарплаце.

Фрыдам Смiт абмяркоѓваѓ нават самыя трывiяльныя пытаннi гучным голасам, рыкаючы i крычучы ѓ краме i на вулiцах. Ён быѓ вялiкiм вынаходнiкам апiсальных iмёнаѓ, маючы ѓласнае iмя для кожнага мужчыны, жанчыны i дзiцяцi, якога ён ведаѓ i любiѓ. "Старым "можа быць, не"" ён называѓ Вiндзi Макферсана i рыкаѓ на яго ѓ бакалейнай лаѓцы, просячы не пралiваць кроѓ паѓстанцаѓ у бочцы з цукрам. Ён раз'язджаѓ па краiне ѓ нiзкiм фаэтоне, якi моцна грукатаѓ i рыпеѓ i меѓ шырокую дзiрку зверху. Наколькi Сэму вядома, нi багi, нi Фрыдам не мылiся падчас яго знаходжання з гэтым чалавекам. У яго быѓ свой метад пакупак. Спынiѓшыся перад фермерскай хатай, ён сядзеѓ у сваiм возе i рыкаѓ, пакуль фермер не выходзiѓ з поля цi з дому, каб пагаварыць з iм. А потым, гандлюючыся i крычучы, заключаѓ здзелку або ехаѓ сваёй дарогай, а фермер, абапёршыся на плот, смяяѓся, як аблудны дзiця.

Фрыдам жыла ѓ вялiкiм старым цагляным доме, якi выходзiѓ на адну з лепшых вулiц Кэкстана. Яго дом i двор былi бяльмом на воку суседзям, якiм ён асабiста падабаѓся. Ён ведаѓ гэта i стаяѓ на ганку, смеючыся i рыкаючы з гэтай нагоды. "Добрай ранiцы, Мэры", - крычаѓ ён акуратнай немцы цераз дарогу. "Пачакай, i ты ѓбачыш, як я тут прыбiраюся. Я збiраюся заняцца гэтым прама зараз. Спачатку я змахну мух з плота.

Аднойчы ён балатаваѓся ѓ акруговы офiс i атрымаѓ практычна ѓсе галасы ѓ акрузе.

У Свабоды была страсць скупляць старыя напаѓзношаныя каляскi i сельскагаспадарчыя прылады, прывозiць iх дадому, каб яны стаялi ѓ двары, збiраючы iржу i гнiенне, i клялiся, што яны як новыя. На стаянцы стаяла паѓтузiна багi, адна-дзве сямейныя калёсы, цягавы рухавiк, касiлка, некалькi фермерскiх фургонаѓ i iншыя сельскагаспадарчыя iнструменты, назвы якiх не паддаюцца назве. Кожныя некалькi дзён ён прыходзiѓ дадому з новым прызам. Яны выйшлi з двара i пракралiся на ганак. Сэм нiколi не ведаѓ, што ён прадае нешта з гэтага. Калiсьцi ѓ яго было шаснаццаць камплектаѓ збруi, усе зламаныя i не адрамантаваныя, у хляве i ѓ хляве за домам. Сярод гэтага хламу блукала вялiзная зграя курэй i дзве-тры свiннi, а ѓсе суседскiя дзецi далучылiся да чатырох Свабоды i з выццём i крыкамi беглi зверху i пад натоѓпам.

Жонка Свабоды, бледная, маѓклiвая жанчына, рэдка выходзiла з дому. Ёй падабаѓся працавiты i працавiты Сэм, i яна час ад часу стаяла каля заднiх дзвярэй i размаѓляла з iм цiхiм, роѓным голасам па вечарах, калi ён стаяѓ, адпрэгваючы свайго каня пасля дня, праведзенага ѓ дарозе. I яна, i Свабода ставiлiся да яго з вялiкай павагай.

Як пакупнiк Сэм дабiѓся нават большага поспеху, чым пры продажы паперы. Ён быѓ iнстынктыѓным пакупнiком, сiстэматычна працуючы на шырокiх тэрыторыях краiны, i за год больш за падвоiѓ аб'ём пакупак Freedom.

У кожным мужчыне ёсць крыху гратэскавай прэтэнцыёзнасцi Вiндзi Макферсана, i яго сын неѓзабаве навучыѓся яе шукаць i выкарыстоѓваць у сваiх мэтах. Ён дазваляѓ людзям гаварыць да таго часу, пакуль яны не перабольшвалi або не завышалi кошт сваiх тавараѓ, затым рэзка заклiкаѓ iх да справаздачы i, перш чым яны акрыялi ад свайго замяшання, заключыѓ здзелку. У часы Сэма фермеры не сачылi за штодзённымi рынкавымi справаздачамi, фактычна рынкi не былi сiстэматызаваны i адрэгуляваны, як пазней, i ѓменне пакупнiка мела першараднае значэнне. Маючы навык, Сэм увесь час выкарыстоѓваѓ яго, каб пакласцi грошы ѓ свае кiшэнi, але нейкiм чынам захаваѓ давер i павага людзей, з якiмi гандляваѓ.

Шумны i буйны Воля, як бацька, ганарыѓся гандлёвымi здольнасцямi, якiя развiлiся ѓ хлопчыку, i грымеѓ яго iмя ѓверх i ѓнiз па вулiцах i ѓ крамах, абвяшчаючы яго самым разумным хлопчыкам у Аёве.

"Магутны маленькi стары "Можа быць-Не" ѓ гэтым хлопчыку", - крычаѓ ён лайдакам у краме.

Хоць у Сэма было амаль хваравiтае iмкненне да парадку i сiстэмы ѓ сваiх справах, ён не спрабаваѓ прыѓнесцi гэты ѓплыѓ у справы Свабоды, а старанна вёѓ свае запiсы i нястомна купляѓ бульбу i яблыкi, масла i яйкi, мяхi i шкуры. стараннасць, заѓсёды працуючы над павелiчэннем сваiх камiсiйных. Фрыдам браѓ на сябе рызыкi ѓ бiзнэсе i часта атрымлiваѓ мала прыбытку, але гэтыя двое кахалi i паважалi адзiн аднаго, i менавiта дзякуючы намаганням Фрыдам Сэм нарэшце выбраѓся з Кэкстана i заняѓся буйнейшымi справамi.

Аднойчы вечарам позняй восенню Фрыдам зайшоѓ у стайню, дзе стаяѓ Сэм, здымаючы вупраж з каня.

- Вось табе шанец, мой хлопчык, - сказаѓ ён, пяшчотна кладучы руку Сэму на плячо. У яго голасе была нотка пяшчоты. Ён напiсаѓ у чыкагскую фiрму, якой прадаваѓ большую частку набытых iм рэчаѓ, расказаѓшы пра Сэма i яго здольнасцi, i фiрма адказала прапановай, якая, на думку Сэма, пераѓзыходзiла ѓсё, на што ён мог спадзявацца ѓ Кэкстане. У руцэ ён трымаѓ гэтую прапанову.

Калi Сэм прачытаѓ лiст, яго сэрца падскочыла. Ён думаѓ, што гэта адкрыла для яго шырокае новае поле дзейнасцi i зарабляння грошай. Ён думаѓ, што нарэшце падышоѓ да канца яго дзяцiнства i што ѓ яго з'явiцца шанец у горадзе. Толькi гэтай ранiцай стары доктар Харкнэс спынiѓ яго каля дзвярэй, калi ён збiраѓся на працу, i, паказаѓшы вялiкiм пальцам праз плячо на тое месца, дзе ѓ доме ляжала яго мацi, змардаваная i спячая, сказаѓ яму, што праз тыдзень яна будзе сышоѓ, а Сэм, з цяжкiм сэрцам i поѓны трывожнай тугi, таксама iшоѓ па вулiцах.

Цяпер ён прайшоѓ цераз стайню i павесiѓ знятую з каня вупраж на кручок у сцяне.

- Я буду рады пайсцi, - цяжка сказаѓ ён.

Свабода выйшаѓ з дзвярэй стайнi побач з маладым Макферсанам, якi прыйшоѓ да яго яшчэ хлопчыкам i зараз быѓ шыракаплечы юнакоѓ васемнаццацi гадоѓ. Ён не хацеѓ губляць Сэма. Ён напiсаѓ у чыкагскую кампанiю з-за сваёй прыхiльнасцi да хлопчыка i таму, што верыѓ, што той здольны на нешта большае, чым прапаноѓваѓ Кэкстан. Цяпер ён iшоѓ моѓчкi, падняѓшы лiхтар i паказваючы шлях сярод абломкаѓ у двары, поѓны шкадаванняѓ.

Каля заднiх дзвярэй дома стаяла бледная, стомленая жонка i, працягнуѓшы руку, узяла хлопчыка за руку. У яе вачах стаялi слёзы. А затым, нiчога не сказаѓшы, Сэм павярнуѓся i паспяшаѓся прэч па вулiцы. Фрыдам i яго жонка падышлi да галоѓнай брамы i глядзелi яму ѓслед. З кута вулiцы, дзе ён спынiѓся ѓ ценi дрэва, Сэм мог бачыць iх: вецер калыхаѓ лiхтар у руцэ Свабоды, i стройную бабульку-жонку, якая ѓтварае белую пляму на фоне цемры.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

СЭМ _ Iшоѓ УДОЛЬ дашчаны тратуар накiроѓваѓся дадому, спяшальны пранiзлiвым сакавiцкiм ветрам, з-за якога лiхтар разгойдваѓся ѓ руцэ Свабоды. Перад белым каркасам хаты стаяѓ сiвы стары, абапёршыся на вароты i гледзячы на неба.

- У нас будзе дождж, - сказаѓ ён дрыготкiм голасам, як бы даючы рашэнне ѓ справе, а затым павярнуѓся i, не чакаючы адказу, пайшоѓ па вузкай дарожцы ѓ дом.

Гэты iнцыдэнт выклiкаѓ усмешку на вуснах Сэма, за якой рушыла ѓслед свайго роду стомленасць розуму. З самага пачатку сваёй працы з Freedom ён дзень за днём сустракаѓ Генры Кiмбала, якi стаяѓ каля яго варот i глядзiць на неба. Гэты чалавек быѓ адным са старых клiентаѓ газеты Сэма, якi займаѓ свайго роду постаць у горадзе. Пра яго казалi, што ѓ юнацтве ён быѓ гульцом на рацэ Мiсiсiпi i што ѓ былыя часы ён браѓ удзел не ѓ адной дзiкай прыгодзе. Пасля Грамадзянскай вайны ён скончыѓ свае днi ѓ Кэкстане, жывячы адзiн i займаючыся тым, што год за годам вёѓ старанна складзеныя таблiцы змен надвор'я. Раз-два ѓ месяц у цёплы час года ён заходзiѓ да Вiльдмана i, седзячы ля печы, выхваляючыся расказваѓ пра дакладнасць сваiх запiсаѓ i выхадкi паршывага сабакi, якi бег за iм па пятах. У яго цяперашнiм настроi бясконцая аднастайнасць i аднастайнасць жыцця гэтага чалавека падалiся Сэму пацешнымi i ѓ нейкiм сэнсе сумнымi.

"Залежаць ад таго, што ты падыдзеш да варот i паглядзiш на неба, каб вызначыць дзень, з нецярпеннем чакаць i залежаць ад гэтага - якая смяротнасць!" - падумаѓ ён i, засунуѓшы руку ѓ кiшэню, з задавальненнем намацаѓ лiст ад чыкагскай кампанii, якая павiнна была адкрыць яму так шмат вялiкага знешняга свету.

Нягледзячы на шок ад нечаканага смутку, якi прыйшоѓ з амаль пэѓным растаннем са Свабодай, i смутак, выклiканы надыходзячай смерцю яго мацi, Сэм адчуѓ моцнае трапятанне ѓпэѓненасцi ѓ сваёй уласнай будучынi, якi прымусiѓ яго адправiцца дадому. амаль вясёлы. Трапятанне, якi ѓзнiк ад чытання лiста, перададзенага яму Свабодай, быѓ адноѓлены пры выглядзе старога Генры Кiмбала каля брамы, якi глядзiць на неба.

"Я нiколi не буду такiм, седзячы на краi свету, назiраючы, як аблезлы сабака ганяе мяч, i ѓзiраючыся з дня ѓ дзень у тэрмометр", - думаѓ ён.

Тры гады службы ѓ Фрыдам Смiта навучылi Сэма не сумнявацца ѓ сваёй здольнасцi справiцца з такiмi дзелавымi праблемамi, якiя маглi ѓстаць на яго шляху. Ён ведаѓ, што стаѓ тым, кiм хацеѓ быць, добрым бiзнесменам, адным з людзей, якiя накiроѓваюць i кантралююць справы, у якiх яны ѓдзельнiчаюць, дзякуючы ѓласцiвай iм якасцi, званай дзелавым нюхам. Ён з задавальненнем успамiнаѓ той факт, што жыхары Кэкстана перасталi зваць яго разумным хлопчыкам i зараз казалi аб iм як аб добрым дзелавым чалавеку.

Каля варот перад уласным домам ён спынiѓся i пастаяѓ, думаючы аб усiм гэтым i аб памiраючай жанчыне ѓнутры. Яму зноѓ успомнiѓся стары, якога ён бачыѓ ля варот, а разам з iм i думка аб тым, што жыццё яго мацi было такiм жа бясплодным, як i жыццё чалавека, зносiны з якiм залежалi ад сабакi i тэрмометра.

"Сапраѓды, - сказаѓ ён сабе, працягваючы гэтую думку, - было i горш. У яе не было стану, якi дазваляе жыць у свеце, i ѓ яе не было ѓспамiнаѓ аб юнацкiх днях дзiкiх прыгод, якiя павiнны былi б суцешыць апошнiя днi жыцця старога. Замест гэтага яна назiрала за мной, як стары сочыць за сваiм тэрмометрам, а бацька быѓ сабакам у яе доме, якi ганяецца за цацкамi". Гэтая лiчба яму спадабалася. Ён стаяѓ каля варот, вецер спяваѓ у дрэвах уздоѓж вулiцы i час ад часу шпурляѓ кроплi дажджу яму на шчаку, i думаѓ пра гэта i пра сваё жыццё з мацi. Апошнiя два цi тры гады ён спрабаваѓ памiрыцца з ёю. Пасля продажу газетнага бiзнэсу i пачатку свайго поспеху ѓ "Фрыдаме" ён выгнаѓ яе з карыта i з таго часу, як яна пачала дрэнна сябе адчуваць, праводзiѓ з ёй вечар за вечарам замест таго, каб пайсцi да Вiльдмана пасядзець з чатырма сябрамi i паслухай размову, якая адбывалася памiж iмi. Ён больш не гуляѓ з Тэлферам цi Мэры Андэрвуд па прасёлкавых дарогах, а замест гэтага сядзеѓ ля ложка хворай жанчыны цi, калi наступала добрая ноч, дапамагаѓ ёй сесцi ѓ крэсла на лужку перад домам.

Сэм адчуваѓ, што гады былi добрыя. Яны дапамаглi яму зразумець сваю мацi i надалi сур'ёзнасць i мэту амбiцыйным планам, якiя ён працягваѓ будаваць для сябе. Сам-насам яны з мацi мала размаѓлялi, звычка ѓсяго жыцця рабiла для яе немагчымым шмат гаварыць, а расце разуменне яе асобы рабiла гэта непатрэбным для яго. Цяпер, у цемры перад домам, ён думаѓ пра вечары, праведзеныя з ёю, i пра тое, як шкада было выдаткавана яе цудоѓнае жыццё. Рэчы, якiя паранiлi яго i супраць якiх ён быѓ разлютаваны i няѓмольны, сталi малаважнымi, нават учынкi прэтэнцыёзнага Вiндзi, якi перад тварам хваробы Джэйн працягваѓ сыходзiць пасля выхаду на пенсiю на працягу працяглых перыядаѓ п'янства i якi толькi прыйшоѓ дадому, каб плакаць i галасiць па ѓсiм доме, калi пенс, спрабаваѓ думаць, аб страце i прачкi, i жонкi.

"Яна была самай выдатнай жанчынай у свеце", - сказаѓ ён сабе, i слёзы шчасця навярнулiся ѓ яго на вачах пры думцы пра свайго сябра, Джона Тэлфера, якi ѓ былыя днi хвалiѓ мацi газетчыку, якi бегаѓ побач з iм па месячным святле. дарогi. Яму ѓ галаву прыйшла карцiна яе доѓгага змардаванай асобы, цяпер жахлiвага на фоне беласцi падушак. Фатаграфiя Джорджа Элiёта, прымацаваная да сцяны за зламанай рамянямi бяспекi на кухнi дома Фрыдам Смiта, прыцягнула яго ѓвагу некалькi дзён таму, i ѓ цемры ён дастаѓ яе з кiшэнi i паднёс да вуснаѓ, разумеючы, што нейкiм неапiсальным чынам ён быѓ падобны на яго мацi, якой яна была да хваробы. Жонка Свабоды дала яму фатаграфiю, i ён насiѓ яе з сабой, вымаючы з кiшэнi на пустынных участках дарогi, калi iшоѓ па працы.

Сэм цiха абышоѓ дом i спынiѓся каля старога хлява, якi застаѓся ад спроб Вiндзi заняцца развядзеннем куранят. Ён хацеѓ працягнуць думкi сваёй мацi. Ён пачаѓ успамiнаць яе юнацкасць i падрабязнасцi доѓгай размовы, якую яны правялi разам на лужку перад домам. Гэта было надзвычай жыва ѓ яго свядомасцi. Яму здавалася, што нават зараз ён памятае кожнае сказанае слова. Хворая жанчына расказвала пра сваё юнацтва ѓ Агаё, i пакуль яна гаварыла, у галаве хлопчыка ѓзнiкалi карцiны. Яна расказала яму пра свае днi, калi яна была звязанай дзяѓчынкай у сям'i тонкагубага i жорсткага жыхара Новай Англii, якi прыехаѓ на Захад, каб абзавесцiся фермай, i пра свае намаганнi атрымаць адукацыю, пра грошы, зэканомленыя на куплi кнiгi, пра яе радасцi, калi яна здала iспыты i стала яшчэ адной школьнай настаѓнiцай.

У вёску Агаё прыехаѓ малады Макферсан, каб заняць бачнае месца ѓ жыццi горада. Сэм усмiхнуѓся, убачыѓшы намаляваную ёю карцiну маладога чалавека, якi хадзiѓ узад i ѓперад па вясковай вулiцы з дзяѓчынкамi на руках i выкладаѓ Бiблiю ѓ нядзельнай школе.

Калi Вiндзi зрабiѓ маладому школьнаму настаѓнiку прапанову, яна з радасцю прыняла яго, палiчыѓшы неверагодна рамантычным, што гэтак хвацкi мужчына абраѓ гэтак малавядомую постаць сярод усiх жанчын горада.

"I нават зараз я не шкадую, хоць для мяне гэта не значыла нiчога, акрамя працы i няшчасцi", - сказала хворая жанчына свайму сыну.

Пасля жанiцьбы на маладым дэндзi Джэйн паехала з iм у Кэкстан, дзе ён купiѓ краму i дзе праз тры гады перадаѓ краму ѓ рукi шэрыфа, а сваю жонку - на пасаду гарадской прачкi.

У цемры змрочная ѓсмешка, напалову пагардлiвая, напалову вясёлая, мiльганула на твары памiраючай жанчыны, калi яна распавядала аб зiме, калi Вiндзi i яшчэ адзiн малады чалавек хадзiлi ад школы да школы, уладкоѓваючы ѓяѓленне па ѓсiм штаце. Былы салдат стаѓ спеваком жартоѓных песень i пiсаѓ маладой жонцы лiст за лiстом, расказваючы пра апладысменты, якiмi былi сустрэты яго намаганнi. Сэм мог уявiць сабе ѓяѓленнi, маленькiя, цьмяна асветленыя школьныя будынкi з абветранымi тварамi, ззяючымi ѓ святле прадзiралага чароѓнага лiхтара, i захопленага Вiндзi, якi бегае туды i сюды, размаѓляе на сцэнiчным жаргоне, якi апранаецца ѓ сваю стракатую вопратку i расхапiѓ. маленькая сцэна.

"I за ѓсю зiму ён не даслаѓ мне нi капейкi", - сказала хворая, перапынiѓшы яго думкi.

Абуджаная нарэшце да выказвання пачуццяѓ i напоѓненая ѓспамiнамi аб сваiм юнацтве, маѓклiвая жанчына казала аб сваiм народзе. Яе бацька загiнуѓ у лесе дрэвам. Пра сваю мацi яна расказала анекдот, коратка i са змрочным гумарам, якi здзiвiѓ яе сына.

Аднойчы маладая школьная настаѓнiца пайшла наведаць сваю мацi i цэлую гадзiну праседзела ѓ гасцiнай фермерскага дома ѓ Агаё, у той час як лютая старая глядзела на яе смелым запытальным позiркам, з-за чаго дачка адчула, што прыйшла сюды дурнiцай.

На вакзале яна пачула анекдот аб сваёй мацi. Распавядалi, што аднойчы ѓ фермерскi дом прыйшоѓ здаравенны валацуга i, выявiѓшы, што жанчына адна, паспрабавала запалохаць яе, i што валацуга i жанчына, тады ѓ росквiце сiл, цэлую гадзiну бiлiся на заднiм двары хаты. Чыгуначны агент, якi распавёѓ Джэйн гэтую гiсторыю, закiнуѓ галаву i засмяяѓся.

"Яна яго таксама накаѓтавала, - сказаѓ ён, - збiла яго з ног, а затым напаiла моцным сiдрам, так што ён, хiстаючыся, прыбег у горад i абвясцiѓ яе лепшай жанчынай у штаце".

У цемры каля разбуранага хлява думкi Сэма пераключылiся з думак пра мацi на сястру Кейт i на яе раман з маладым фермерам. Ён з сумам думаѓ пра тое, як яна таксама пакутавала з-за памылак бацькi, як ёй даводзiлася выходзiць з дому i блукаць па цёмных вулiцах, каб пазбегнуць бясконцых вечароѓ ваенных гутарак, якiя заѓсёды выклiкалiся госцем. у доме Макферсанаѓ, i аб той ночы, калi, узяѓшы рыштунак з лiѓрэi Калверта, яна з'ехала адна за горад, каб з трыѓмфам вярнуцца, каб сабраць вопратку i паказаць сваё заручальнае кольца.

Перад iм узнiкла карцiна летняга дня, калi ён бачыѓ частку заняткаѓ каханнем, якiя папярэднiчалi гэтаму. Ён пайшоѓ у краму, каб наведаць сястру, калi ѓвайшоѓ малады фермер, нiякавата агледзеѓся i працягнуѓ Кейт праз прылавак новы залаты гадзiннiк. Раптоѓная хваля павагi да сястры ахапiла хлопчыка. "Якую суму, мусiць, гэта каштавала", - падумаѓ ён i з новай цiкавасцю зiрнуѓ на спiну палюбоѓнiка, на расчырванелую шчаку i блiскучыя вочы сястры. Калi палюбоѓнiк, павярнуѓшыся, убачыѓ маладога Макферсана, якi стаяѓ ля стойкi, ён збянтэжана засмяяѓся i выйшаѓ за дзверы. Кейт была збянтэжаная, таемна задаволеная i ѓсцешаная выразам вачэй брата, але зрабiла выгляд, што паставiлася да падарунку легкадумна, нядбайна круцячы яго ѓзад i наперад на стойцы i ходзячы ѓзад i наперад, размахваючы рукамi.

"Не расказвай", - сказала яна.

"Тады не прытварайся", - адказаѓ хлопчык.

Сэм думаѓ, што неабачлiвасць яго сястры, якая прынесла ёй у адным месяцы дзiця i мужа, у рэшце рэшт скончылася лепш, чым неабачлiвасць яго мацi ѓ шлюбе з Вiндзi.

Ачуѓшыся, ён увайшоѓ у дом. Суседка, нанятая для гэтай мэты, прыгатавала вячэру i зараз стала скардзiцца на яго спазненне, кажучы, што ежа астыла.

Сэм еѓ моѓчкi. Пакуль ён еѓ, жанчына выйшла з дому i неѓзабаве вярнулася з дачкой.

У Кэкстане iснаваѓ кодэкс, якi не дазваляѓ жанчыне заставацца ѓ доме сам-насам з мужчынам. Сэм задавалася пытаннем, цi было з'яѓленне дачкi спробай з боку жанчыны выконваць лiтару кодэкса, цi думала яна пра хворую жанчыну ѓ хаце як пра ѓжо якая пайшла. Гэтая думка забаѓляла i засмучала яго.

"Можна было падумаць, што яна ѓ бяспецы", - разважаѓ ён. Ёй было пяцьдзесят гадоѓ, яна была маленькай, нервовай, змучанай, з дрэнна прыгнанымi ѓстаѓнымi зубамi, якiя брынчалi, калi яна казала. Калi яна не размаѓляла, то ад нервовасцi трэсла iх мовай.

У кухонныя дзверы ѓвайшоѓ Вiндзi, моцна напiѓшыся. Ён стаяѓ каля дзвярэй, трымаючыся за ручку рукой i спрабуючы ѓзяць сябе ѓ рукi.

"Мая жонка... мая жонка памiрае. Яна можа памерцi ѓ любы дзень", - лямантаваѓ ён са слязамi на вачах.

Жанчына з дачкой увайшла ѓ маленькую гасцiную, дзе быѓ пастаѓлены ложак для хворай. Сэм сядзеѓ за кухонным сталом, здранцвелы ад гневу i агiды, а Вiндзi, хiснуѓшыся наперад, упаѓ на крэсла i пачаѓ гучна галасiць. На дарозе каля дома спынiѓся чалавек, якi кiраваѓ канём, i Сэм пачуѓ скрыгат колаѓ па кузаве фурманкi, калi мужчына павярнуѓ на вузкай вулiцы. Скрозь скрыгат колаѓ пачуѓся голас, якi лаецца ненарматыѓнай лексiкай. Вецер працягваѓ дзьмуць, i пачаѓся дождж.

"Ён патрапiѓ не на тую вулiцу", - па-дурному падумаѓ хлопчык.

Вiндзi, падпёршы галаву рукамi, плакаѓ, як хлопчык з разбiтым сэрцам, яго рыданнi рэхам разносiлiся па хаце, яго цяжкае дыханне ад спiртнога псавала паветра ѓ пакоi. У куце каля плiты ля сцяны стаяла прасавальная дошка мацi, i выгляд яе падлiваѓ масла ѓ агонь гневу, якi тлеѓ у сэрцы Сэма. Ён успомнiѓ той дзень, калi ён стаяѓ у дзвярах крамы разам з мацi i бачыѓ змрочную i пацешную няѓдачу свайго бацькi з горнам, i за некалькi месяцаѓ да вяселля Кейт, калi Вiндзi насiлася па горадзе, пагражаючы забiць свайго каханага. а мацi i хлопчык засталiся з дзяѓчынкай, схаваѓшыся ѓ доме, хворыя ад знявагi.

П'яны мужчына, паклаѓшы галаву на стол, заснуѓ, i яго храп змянiѓ рыданнi, якiя выклiкалi гнеѓ хлопчыка. Сэм зноѓ пачаѓ думаць аб жыццi сваёй мацi.

Спробы, якiя ён распачаѓ, каб адплацiць ёй за цяжар яе жыцця, цяпер здавалiся зусiм бясплоднымi. "Я хацеѓ бы адплацiць яму", - падумаѓ ён, узрушаны раптоѓным прыступам нянавiсцi, калi ён паглядзеѓ на чалавека перад сабой. Сумная куханька, халодная, недапечаная бульбачка i каѓбаса на стале i спячы п'яны чалавек здавалiся яму свайго роду сiмвалам таго жыцця, якое было пражыта ѓ гэтым доме, i ён з уздрыгам павярнуѓ твар i ѓтаропiѓся на сцяну.

Ён падумаѓ пра вячэру, якую аднойчы з'еѓ у доме Фрыдома Смiта. У той вечар Фрыдам прынёс запрашэнне ѓ стайню гэтак жа, як сёння ѓвечары ён прынёс лiст ад чыкагскай кампанii, i якраз у той момант, калi Сэм кiваѓ галавой у знак адмовы ад запрашэння, у дзверы стайнi ѓвайшлi дзецi. Пад кiраѓнiцтвам старэйшай, вялiкай чатырнаццацiгадовай дзяѓчынкi-свавольнiка, якая валодае сiлай мужчыны i схiльнасцю вырывацца з адзення ѓ самых нечаканых месцах, яны ѓварвалiся ѓ стайню, каб панесцi Сэма на вячэру, Свабода, смеючыся, падганяла iх. , Яго голас роѓ у стайнi так, што конi скакалi ѓ стойлах. У хату яны зацягнулi яго, немаѓля, чатырохгадовага хлопчыка, якi сядзеѓ верхам на спiне i бiѓ яго па галаве ваѓнянай шапкай, а Свабода размахвала лiхтаром i час ад часу дапамагала яму штурхаць рукой.

Карцiна доѓгага стала, накрытага белым абрусам, у канцы вялiкай сталовай дома Свабоды, успомнiлася хлопчыку, якi цяпер сядзеѓ у пустой маленькай кухнi перад нясмачнай, дрэнна прыгатаванай ежай. На iм ляжала багацце хлеба, мяса i цудоѓных страѓ, заваленых дымлiвай бульбай. У яго ѓласным доме ежы заѓсёды хапала толькi на адзiн прыём ежы. Усё было добра разлiчана, калi вы скончылi, стол застаѓся пусты.

Як яму спадабалася гэтая вячэра пасля доѓгага дня ѓ дарозе. З шумам i ровам на дзяцей Воля высока паднiмала талеркi i раздавала iх, а жонка або падшыванец прыносiлi з кухнi бясконцыя свежыя прадукты. Радасць вечара з размовамi аб дзецях у школе, раптоѓнае раскрыццё жаноцкасцi дзяѓчынкi-свавольнiка, атмасфера багацця i добрага жыцця не давалi хлопчыку спакою.

"Мая мацi нiколi не ведала нiчога падобнага", - падумаѓ ён.

Спячы п'яны мужчына прачнуѓся i пачаѓ гучна гаварыць - нейкая старая забытая крыѓда вярнулася да яго ѓ галаву, ён гаварыѓ аб кошце школьных падручнiкаѓ.

- У школе занадта часта мяняюць кнiгi, - заявiѓ ён гучным голасам, павярнуѓшыся тварам да кухоннай плiты, як бы звяртаючыся да аѓдыторыi. "Гэта схема па хабарнiцтве старых салдат, у якiх ёсць дзецi. Я гэтага не вытрываю".

Сэм у невымоѓнай лютасцi вырваѓ лiст з блакнота i надрапаѓ на iм паведамленне.

"Маѓчы", - напiсаѓ ён. "Калi ты скажаш яшчэ слова цi выдасi яшчэ адзiн гук, якi патурбуе маму, я задушу цябе i выкiну, як дохлага сабаку, на вулiцу".

Перагнуѓшыся цераз стол i дакрануѓшыся да рукi бацькi вiдэльцам, узятым з посуду, ён паклаѓ запiску на стол пад лямпай перад вачыма. Ён змагаѓся з самiм сабой, спрабуючы справiцца з жаданнем скокнуць праз пакой i забiць чалавека, якi, як ён лiчыѓ, давёѓ яго мацi да смерцi i якi цяпер сядзеѓ, равучы i размаѓляючы, ля самага яе смяротнага одра. Жаданне сказiла яго розум так, што ён агледзеѓ кухню, нiбы ахоплены вар'яцкiм кашмарам.

Вiндзi, узяѓшы запiску ѓ руку, павольна прачытаѓ яе, а затым, не разумеючы яе значэння i толькi напалову ѓлавiѓшы яе сэнс, паклаѓ яе ѓ кiшэню.

- Сабака памёр, так? ён крыкнуѓ. - Ну, ты становiшся занадта вялiкiм i разумным, хлопец. Якая мне справа да мёртвага сабакi?"

Сэм не адказаѓ. Асцярожна падняѓшыся, ён абышоѓ стол i паклаѓ руку на горла мармытаючага старога.

"Я не павiнен забiваць", - паѓтараѓ ён сабе ѓголас, як быццам размаѓляючы з незнаёмцам. "Я павiнен душыць, пакуль ён не замоѓкне, але я не павiнен забiваць".

На кухнi двое мужчын моѓчкi дужалiся. Вiндзi, не ѓ сiлах падняцца, дзiка i бездапаможна ѓдарыѓ нагамi. Сэм, гледзячы на ??яго зверху ѓнiз i вывучаючы вочы i колер шчок, здрыгануѓся, усвядомiѓшы, што ѓжо шмат гадоѓ не бачыѓ асобы свайго бацькi. Як жыва гэта адбiлася цяпер у яго свядомасцi i якiм грубым i волкiм яно стала.

"Я мог бы адплацiць за ѓсе гады, якiя мацi правяла над маркотным карытам, усяго адным доѓгiм i моцным захопам гэтага худога горла. Я мог бы забiць яго з такiм невялiкiм дадатковым цiскам", - падумаѓ ён.

Вочы сталi глядзець на яго i язык высоѓвацца. Па лбе бегла палоска бруду, сабраная недзе за доѓгi дзень п'янага гуляння.

"Калi б я зараз моцна нацiснуѓ i забiѓ яго, я б бачыѓ яго твар такiм, якi ён зараз, ва ѓсе днi майго жыцця", - падумаѓ хлопчык.

У цiшынi дома ён пачуѓ голас суседкi, якая рэзка звярталася да дачкi. Рушыѓ услед знаёмы, сухi, стомлены кашаль хворы. Сэм узяѓ на рукi страцiѓ прытомнасць старога i асцярожна i бясшумна выйшаѓ да кухонных дзвярэй. Дождж лiѓ на яго, i, пакуль ён хадзiѓ вакол дома са сваёй ношай, вецер, стросшы з сябе сухую галiнку з маленькай яблынi ѓ двары, ударыѓ яе яму ѓ твар, пакiнуѓшы доѓгую пякучую драпiну. Каля плота перад домам ён спынiѓся i скiнуѓ сваю ношу з невысокага травянiстага берага на дарогу. Затым, павярнуѓшыся, ён з непакрытай галавой прайшоѓ праз вароты i пайшоѓ уверх па вулiцы.

"Я выберу Мэры Андэрвуд", - падумаѓ ён, вяртаючыся думкамi да сябра, якi шмат гадоѓ таму гуляѓ з iм па прасёлкавых дарогах i чыё сяброѓства ён разарваѓ з-за тырадаѓ Джона Тэлфера ѓ адрас усiх жанчын. Ён спатыкаѓся па тратуары, дождж барабанiѓ па ягонай непакрытай галаве.

"Нам патрэбна жанчына ѓ нашым доме", - паѓтараѓ ён сабе зноѓ i зноѓ. "Нам патрэбна жанчына ѓ нашым доме".

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

НАВУЧАННЕ _ СУПРАЦЬ ТО Сцяна пад верандай дома Мэры Андэрвуд, Сэм спрабаваѓ ѓспомнiць, што прывяло яго сюды. Ён прайшоѓ з непакрытай галавой цераз Мэйн-стрыт i выйшаѓ па прасёлкавай дарозе. Двойчы ён падаѓ, заляпаѓшы сваё адзенне брудам. Ён забыѓ мэту сваёй прагулкi i iшоѓ усё далей i далей. Нечаканая i страшная нянавiсць да бацькi, якая абвалiлася на яго ѓ напружанай цiшынi кухнi, так паралiзавала яго мозг, што цяпер ён адчуваѓ сябе легкадумным, дзiѓна шчаслiвым i бесклапотным.

"Я нешта рабiѓ", - падумаѓ ён; "Цiкава, што гэта такое?"

Хата выходзiла вокнамi на хваёвы гай, i дабрацца да яго можна было, падняѓшыся на невялiкi груд i iдучы па звiлiстай дарозе за могiлкамi i апошнiм вясковым лiхтаром. Дзiкi вясновы дождж барабанiѓ i барабанiѓ па бляшаным даху над галавой, а Сэм, прыцiснуѓшыся спiной да фасада дома, змагаѓся за тое, каб аднавiць кантроль над сваiм розумам.

Цэлую гадзiну ён стаяѓ, гледзячы ѓ цемру, i з захапленнем назiраѓ за развiццем буры. У яго была - у спадчыну ад мацi - любоѓ да навальнiц. Ён успомнiѓ ноч, калi ён быѓ хлопчыкам, i яго мацi ѓстала з ложка i хадзiла туды-сюды па хаце, напяваючы. Яна спявала так цiха, што спячы бацька не пачуѓ, а Сэм ляжаѓ у сваёй пасцелi наверсе, прыслухоѓваючыся да шуму - дажджу па даху, выпадковым грымотам, храпу Вiндзi i незвычайнаму i ... падумаѓ, выдатны гук мацi, якая спявае падчас навальнiцы.

Цяпер, падняѓшы галаву, ён з захапленнем азiраѓся па баках. Дрэвы ѓ гаi перад iм гнулiся i гойдалiся на ветры. Чарнiльную цемру ночы разбаѓляѓ мiгатлiвы алейны лiхтар на дарозе за могiлкамi i ѓдалечынi святло, якое струменiлася ѓ вокны дамоѓ. Святло, якое выходзiла з дому, насупраць якога ён стаяѓ, утварала невялiкi яркi цылiндр сярод соснаѓ, праз якiя блiшчалi i зiхацелi кроплi дажджу. Выпадковыя ѓспышкi маланак асвятлялi дрэвы i звiлiстыя дарогi, а над галавой грукаталi нябесныя гарматы. У сэрцы Сэма гучала нейкая дзiкая песня.

"Я б хацеѓ, каб гэта працягвалася ѓсю ноч", - падумаѓ ён, засяродзiѓшы свае думкi на спеве мацi ѓ цёмным доме, калi ён быѓ хлопчыкам.

Дзверы адчынiлiся, i на веранду выйшла жанчына i спынiлася перад iм, тварам да твару з навальнiцай, вецер развяваѓ мяккае кiмано, у якое яна была апранута, i дождж намакаѓ ёй твар. Пад бляшаным дахам паветра было напоѓнена грукатам дажджу. Жанчына падняла галаву i пад дажджом, якi абрушваѓся на яе, пачала спяваць, яе выдатны голас кантральта ѓзвышаѓся над грукатам дажджу па даху i працягваѓся, не перарываючыся грымотамi. Яна спявала аб палюбоѓнiку, якi едзе скрозь буру да сваёй палюбоѓнiцы. У песнi захаваѓся адзiн прыпеѓ.

"Ён ехаѓ i думаѓ аб яе чырвоных-чырвоных вуснах",

- праспявала жанчына, паклаѓшы руку на парэнчы ганка i нахiлiѓшыся наперад, насустрач буры.

Сэм быѓ уражаны. Жанчына, якая стаяла перад iм, была Мэры Андэрвуд, якая была яго сяброѓкай, калi ён вучыѓся ѓ школе, i да якой яго думкi звярнулiся пасля трагедыi на кухнi. Постаць жанчыны, якая стаяла перад iм i якая спявае, стала часткай яго думак пра яго мацi, якая спявае ѓ непагодную ноч у хаце, i яго думкi блукалi далей, бачачы карцiны такiмi, якiмi ён бачыѓ iх раней, калi хлопчык гуляѓ пад зоркамi i слухаѓ размову пра Джона Тэлфера. Ён убачыѓ шыракаплечага мужчыну, якi крычаѓ, кiдаючы выклiк буры, калi ехаѓ па горнай сцежцы.

"I ён смяяѓся над дажджом на сваiм мокрым, мокрым плашчы", - працягваѓ голас спевака.

Спевы Мэры Андэрвуд пад дажджом рабiлi яе такой жа блiзкай i мiлай, якой яна здавалася яму, калi ён быѓ басаногi хлопчыкам.

"Джон Тэлфер памыляѓся на яе рахунак", - падумаѓ ён.

Яна павярнулася i паглядзела на яго. Малюсенькiя струменьчыкi вады сцякалi з яе валасоѓ па шчоках. Успышка маланкi разарвала цемру, асвятлiѓшы месца, дзе Сэм, цяпер шыракаплечы мужчына, стаяѓ з брудным адзеннем i разгубленым выразам твару. З яе вуснаѓ сарваѓся рэзкi воклiч здзiѓлення:

"Прывiтанне, Сэм! Што ты тут робiш? Табе лепш схавацца ад дажджу.

"Мне тут падабаецца", - адказаѓ Сэм, падымаючы галаву i гледзячы мiма яе на буру.

Падышоѓшы да дзвярэй i ѓзяѓшыся за ручку, Мэры паглядзела ѓ цемру.

- Вы даѓно прыходзiлi да мяне, - сказала яна, - заходзьце.

Унутры дома, калi дзверы былi зачынены, стук дажджу па даху веранды змянiѓся прыглушаным, цiхiм барабанным боем. Чаркi кнiг ляжалi на стале ѓ цэнтры пакоя, а на палiцах уздоѓж сцен стаялi яшчэ кнiгi. На стале гарэла вучнёѓская лямпа, а ѓ кутках пакоя ляжалi цяжкiя ценi.

Сэм стаяѓ ля сцяны каля дзвярэй, азiраючыся напаѓбачальнымi вачыма.

Мэры, якая пайшла ѓ другую частку дома i цяпер вярнулася, апранутая ѓ доѓгi плашч, зiрнула на яго з хуткай цiкаѓнасцю i пачала хадзiць па пакоi, збiраючы рэшткi жаночай вопраткi, якiя былi раскiданыя па крэслах. Стоячы на каленях, яна распалiла агонь пад палкамi, складзенымi ѓ адчыненых рашотцы ѓ сцяне пакоя.

"Гэта з-за буры мне захацелася спяваць", - сказала яна збянтэжана, а затым ажыѓлена: "Нам давядзецца вас высушыць; ты ѓпаѓ на дарогу i пакрыѓся брудам".

З панурага i маѓклiвага Сэм стаѓ гаманкiм. Яму ѓ галаву прыйшла iдэя.

"Я прыйшоѓ сюды даглядаць", - думаѓ ён; "Я прыйшоѓ папрасiць Мэры Андэрвуд стаць маёй жонкай i жыць у маёй хаце".

Жанчына, стоячы на каленях у палаючых палак, стварыла карцiну, якая абудзiла ѓ iм нешта драмала. Цяжкi плашч, якi яна насiла, упаѓ, агалiѓшы круглыя плечы, дрэнна прыкрытыя мокрым i прылiплым да iх кiмано. Стройная, юнацкая постаць, мяккiя сiвыя валасы i сур'ёзны тварык, асветлены падпаленымi палачкамi, выклiкалi ѓ яго падскокванне сэрца.

"Нам патрэбна жанчына ѓ нашым доме", - цяжка сказаѓ ён, паѓтараючы словы, якiя былi ѓ яго на вуснах, пакуль ён брыѓ па занесеных ураганам вулiцах i па пакрытых брудам дарогах. "Нам патрэбная жанчына ѓ нашым доме, i я прыйшоѓ, каб адвезцi вас туды.

"Я маю намер жанiцца на табе", - дадаѓ ён, перасек пакой i груба схапiѓ яе за плечы. "Чаму не? Мне патрэбна жанчына".

Мэры Андэрвуд была ѓстрывожаная i напалохана глядзеѓ на яе тварам i моцнымi рукамi, якiя сцiснулi яе плечы. У яго юнацтве яна сiлкавала да газетчыка свайго роду матчыны запал i планавала для яго будучыню. Калi б яе планы рушылi ѓслед, ён стаѓ бы навукоѓцам, чалавекам, якiя жывуць сярод кнiг i iдэй. Замест гэтага ён вырашыѓ пражыць сваё жыццё сярод людзей, зарабляць грошы, раз'язджаць па краiне, як Фрыдам Смiт, заключаючы здзелкi з фермерамi. Яна бачыла, як ён ехаѓ увечары па вулiцы да дома Фрыдома, уваходзiѓ i выходзiѓ з дому Уайлдмана i гуляѓ па вулiцах з мужчынамi. Смутна яна ведала, што на яго дзейнiчаѓ уплыѓ, накiраваны на тое, каб адцягнуць яго ад рэчаѓ, пра якiя яна марыла, i што яна таемна вiнавацiла ѓ гэтым Джона Тэлфера, якi гаворыць i смяецца лайдака. Цяпер, пасля буры, хлопчык вярнуѓся да яе, яго рукi i адзенне былi пакрытыя дарожным брудам, i гаварыѓ з ёй, жанчынай, дастаткова дарослай, каб быць яго мацi, аб жанiцьбе i аб тым, што ён збiраецца жыць з ёй. яго ѓ сваёй хаце. Яна стаяла, азяблая, гледзячы ѓ энергiчны, моцны твар i ѓ вочы з хваравiтым, ашаломленым выразам.

Пад яе позiркам да Сэма вярнулася нешта ад ранейшага пачуцця хлопчыка, i ён пачаѓ цьмяна спрабаваць расказаць ёй пра гэта.

"Не размовы пра Тэлфер адштурхнулi мяне ад вас, - пачаѓ ён, - а таму, што вы так шмат казалi пра школы i кнiгi. Я стамiѓся ад iх. Я не мог працягваць год за годам сядзець у душным маленькiм класным пакоi, калi ѓ свеце можна было зарабiць так шмат грошай. Мне надакучылi школьныя настаѓнiкi, якiя барабанiлi пальцамi па партах i глядзелi ѓ вокны на праходзiлых па вулiцы мужчын. Я хацеѓ сам выбрацца адтуль i выйсцi на вулiцу".

Прыбраѓшы рукi з яе плячэй, ён сеѓ у крэсла i ѓтаропiѓся на агонь, цяпер ужо палаючы роѓна. Ад штаноѓ яго штаноѓ пачаѓ падымацца пара. Яго розум, якi ѓсё яшчэ працаваѓ па-за яго кантролем, пачаѓ рэканструяваць старую дзiцячую фантазiю, напалову яго ѓласную, напалову Джона Тэлфера, якая прыйшла яму ѓ галаву шмат гадоѓ таму. Гаворка iшла аб уяѓленнi аб iдэальным навукоѓцам, якое ён i Тэлфер склалi. Цэнтральным персанажам карцiны быѓ сутулы, слабы стары, якi спатыкаецца па вулiцы, мармычучы нешта сабе пад нос i тыкае палкай у сцёкавую канаву. Фатаграфiя ѓяѓляла сабой карыкатуру на старога Фрэнка Хантлi, дырэктара школы Кэкстана.

Седзячы перад агнём у доме Мэры Андэрвуд, стаѓшы на iмгненне хлопчыкам, сутыкнуѓшыся з хлапечымi праблемамi, Сэм не хацеѓ быць такiм чалавекам. У навуцы ён хацеѓ толькi таго, што дапамагло б яму стаць тым чалавекам, якiм ён хацеѓ быць, чалавекам свету, якi выконвае свецкую працу i зарабляе грошы сваёй працай. Тое, што ён не мог выказаць, калi быѓ хлопчыкам, i яе сяброѓка зноѓ прыйшлi яму ѓ галаву, i ён адчуѓ, што павiнен тут i зараз даць зразумець Мэры Андэрвуд, што школы не даюць яму таго, што ён хоча. Яго мозг працаваѓ над праблемай, як сказаць ёй пра гэта.

Павярнуѓшыся, ён паглядзеѓ на яе i сур'ёзна сказаѓ: "Я збiраюся кiнуць школу. Гэта не твая вiна, але я ѓсё роѓна пайду".

Мэры, якая глядзела на вялiзную, пакрытую брудам постаць у крэсле, пачала разумець. У яе вачах з'явiлася святло. Падышоѓшы да дзвярэй, якая вядзе на лесвiцу, якая вядзе ѓ спальныя пакоi наверсе, яна рэзка паклiкала: "Цётка, спускайцеся сюды неадкладна. Тут хворы чалавек".

Спалоханы, дрыготкi голас адказаѓ зверху: "Хто гэта?"

Мэры Андэрвуд не адказала. Яна вярнулася да Сэма i, далiкатна паклаѓшы руку яму на плячо, сказала: "Гэта твая мацi, а ты, у рэшце рэшт, усяго толькi хворы, напалову вар'ят хлопчык. Яна мёртвая? Раскажы мне пра гэта."

Сэм пакруцiѓ галавой. "Яна ѓсё яшчэ ляжыць у ложку i кашляе". Ён ачуѓся i ѓстаѓ. "Я толькi што забiѓ свайго бацьку", - абвясцiѓ ён. "Я задушыѓ яго i шпурнуѓ з берага на дарогу перад домам. Ён выдаваѓ жахлiвыя гукi на кухнi, а мама стамiлася i хацела спаць".

Мэры Андэрвуд забягала па пакоi. З маленькай нiшы пад лесвiцай яна дастала адзенне i раскiдала яе па падлозе ѓ пакоi. Яна надзела панчоху i, не заѓважаючы прысутнасцi Сэма, падняла спаднiцу i зашпiлiла яе. Затым, надзеѓшы адзiн чаравiк на нагу ѓ панчосе, а iншы на босую, яна павярнулася да яго. "Мы вернемся да цябе дадому. Я думаю ты маеш рацыю. Табе там патрэбна жанчына.

Па вулiцы яна хутка iшла, чапляючыся за руку высокага хлопца, якi моѓчкi iшоѓ побач з ёй. Сэма ахапiла бадзёрасць. Ён адчуваѓ, што нечага дасягнуѓ, нечага, чаго меѓ намер дасягнуць. Ён зноѓ падумаѓ аб сваёй мацi i, усвядомiѓшы, што iдзе дадому з працы ѓ "Фрыдам Смiтс", пачаѓ планаваць вечар, якi правядзе з ёй.

"Я раскажу ёй пра лiст ад чыкагскай кампанii i пра тое, што буду рабiць, калi паеду ѓ горад", - думаѓ ён.

Каля варот перад домам Макферсанаѓ Мэры паглядзела на дарогу пад травянiстым берагам, якi спускаѓся ад плота, але ѓ цемры нiчога не ѓбачыла. Дождж працягваѓ лiць, i вецер крычаѓ i крычаѓ, праносячыся скрозь голыя галiны дрэѓ. Сэм прайшоѓ праз вароты i абышоѓ дом да кухонных дзвярэй, маючы намер дабрацца да ложка мацi.

У хаце суседка спала ѓ крэсле перад кухоннай плiтой. Дачка сышла.

Сэм прайшоѓ праз дом у гасцiную i сеѓ на крэсла каля ложка мацi, узяѓ яе руку i сцiснуѓ у сваёй. "Напэѓна, яна спiць", - падумаѓ ён.

Каля кухонных дзвярэй Мэры Андэрвуд спынiлася i, павярнуѓшыся, пабегла ѓ цемру вулiцы. Каля кухоннага агню ѓсё яшчэ спала суседка. У гасцiнай Сэм, седзячы на крэсле каля ложка мацi, агледзеѓся па баках. На падстаѓцы каля ложка цьмяна гарэла лямпа, i святло яе падала на партрэт высокай арыстакратычнай жанчыны з кольцамi на пальцах, якi вiсеѓ на сцяне. Фатаграфiя належала Вiндзi i была заяѓлена iм як партрэт яго мацi, i аднойчы яна стала прычынай сваркi памiж Сэмам i яго сястрой.

Кейт сур'ёзна паставiлася да партрэта гэтай дамы, i хлопчык убачыѓ яе якая сядзiць перад iм у крэсле, яе валасы былi папраѓленыя, а рукi ляжалi на каленях, iмiтуючы позу, якую так пагардлiва прымала вялiкая дама, гледзячы на ??яго зверху ѓнiз. яе.

"Гэтае махлярства", - заявiѓ ён, раздражнёны, на яго думку, адданасцю сястры аднаму з дамаганняѓ бацькi. "Гэтае махлярства, якое ён недзе падхапiѓ i цяпер называе сваёй мацi, каб прымусiць людзей паверыць у тое, што ён нешта вялiкае".

Дзяѓчына, прысаромленая тым, што яе заспелi ѓ позе, i раз'юшаная замахам на сапраѓднасць партрэта, упала ѓ прыступ абурэння, прыклаѓшы рукi да вушаѓ i тупнуѓшы нагой па падлозе. Затым яна прабегла праз пакой, упала на каленi перад маленькай кушэткай, уткнулася тварам у падушку i затрэслася ад гневу i гора.

Сэм павярнуѓся i выйшаѓ з пакоя. Яму здалося, што эмоцыi сястры нагадвалi адну з выблiскаѓ Вiндзi.

"Ёй гэта падабаецца", - падумаѓ ён, iгнаруючы гэты iнцыдэнт. "Ёй падабаецца верыць у хлусню. Яна падобная на Вiндзi i хутчэй паверыць у iх, чым не.

Мэры Андэрвуд пад дажджом пабегла да дома Джона Тэлфера i бiла ѓ дзверы кулаком, пакуль Тэлфер, а за ёй Элеанора, трымаючы лямпу над галавой, не з'явiѓся ѓ дзверы. Разам з Тэлферам яна вярнулася па вулiцы да дома Сэма, думаючы аб жудасным задушаным i знявечаным чалавеку, якога яны павiнны там знайсцi. Яна iшла, чапляючыся за руку Тэлфера, як раней чаплялася за руку Сэма, не ѓсведамляючы сваёй непакрытай галавы i беднага ѓбору. У руцэ Тэлфер нёс лiхтар, узяты са стайнi.

На дарозе перад домам яны нiчога не знайшлi. Тэлфер хадзiѓ узад i ѓперад, размахваючы лiхтаром i зазiраючы ѓ вадасцёкi. Жанчына iшла побач з iм, яе спаднiцы былi паднятыя, i бруд пырскала на яе голую нагу.

Раптам Тэлфер адкiнуѓ галаву i засмяяѓся. Узяѓшы яе за руку, ён павёѓ Мэры уверх па беразе i праз вароты.

"Якi ж я бязглузды стары дурань!" усклiкнуѓ ён. "Я старэю i адурманьваюся! Вiндзi Макферсан не памёр! Нiшто не магло забiць гэтага старога баявога каня! Сёння пасля дзевяцi гадзiн вечара ён быѓ у прадуктовай краме ђайлдмана, увесь у брудзе i якi клянуѓся, што бiѓся з Артам Шэрманам. Бедныя Сэм i ты - прыйшлi да мяне i знайшлi мяне тупень! Дурань! Дурань! Якiм дурнем я стаѓ!

У кухонныя дзверы ѓбеглi Мэры i Тэлфер, напалохаѓшы жанчыну ѓ плiты, так што яна ѓскочыла на ногi i пачала нервова стукаць мовай па ѓстаѓных зубах. У гасцiнай яны знайшлi Сэма, якi спаѓ, паклаѓшы галаву на край ложка. У сваёй руцэ ён трымаѓ халодную руку Джэйн Макферсан. Яна была мёртвая ѓжо гадзiну. Мэры Андэрвуд нахiлiлася i пацалавала яго вiльготныя валасы, калi ѓ дзвярах увайшла суседка з кухоннай лямпай, i Джон Тэлфер, прыцiснуѓшы палец да вуснаѓ, загадаѓ маѓчаць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VIII

Т Ён пахаваны з Джэйн Макферсан была цяжкiм выпрабаваннем для яе сына. Яму здалося, што яго сястра Каця з немаѓлём на руках агрубела - яна выглядала старамоднай i, пакуль яны былi ѓ доме, мела выгляд пасварыцца з мужам, калi яны ранiцай выходзiлi са спальнi. Падчас панiхiды Сэм сядзеѓ у гасцiнай, здзiѓлены i раздражнёны бясконцай колькасцю жанчын, якiя стоѓпiлiся ѓ доме. Яны былi паѓсюль: на кухнi, у спальнi за гасцiнай; i ѓ гасцiнай, дзе ѓ труне ляжала мёртвая жанчына, яны сабралiся разам. Калi тонкагубы мiнiстр, трымаючы ѓ руцэ кнiгу, разважаѓ аб цнотах памерлай жанчыны, яны плакалi. Сэм паглядзеѓ у падлогу i падумаѓ, што так бы яны аплаквалi цела мёртвага Вiндзi, калi б яго пальцы хоць крыху сцiснулiся. Ён задаваѓся пытаннем, цi казаѓ бы мiнiстр такiм жа чынам - адкрыта i без ведання - аб вартасцях мёртвых. У крэсле ля труны гучна плакаѓ тужлiвы муж у новым чорным адзеннi. Лысы, назойлiвы трунар працягваѓ нервова рухацца, засяроджаны на рытуале свайго рамяства.

Падчас службы мужчына, якi сядзеѓ ззаду яго, выпусцiѓ цыдулку на падлогу да ног Сэма. Сэм узяѓ яго i прачытаѓ, радуючыся, што нешта можа адцягнуць яго ѓвагу ад голасу мiнiстра i асоб плачуць жанчын, нi адна з якiх раней не была ѓ доме i ѓсiм, на яго думку, дзiѓна не хапала нейкага пачуцця. аб святасцi прыватнага жыцця. Цыдулка была ад Джона Тэлфера.

"Я не прыеду на пахаванне тваёй мацi", - напiсаѓ ён. "Я паважаѓ тваю мацi, пакуль яна была жывая, i пакiну цябе з ёй сам-насам цяпер, калi яна мёртвая. У памяць аб ёй я правяду цырымонiю ѓ сваiм сэрцы. Калi я знаходжуся ѓ Вiльдмана, я магу папрасiць гэтага чалавека на час спынiць гандляваць мылам i тытунем, а таксама зачынiць i замкнуць дзверы. Калi я буду ѓ краме Валмора, я падымуся да яго на гарышча i паслухаю, як ён стукае па кавадле ѓнiзе. Калi ён цi Фрыдам Смiт прыйдуць да вас дадому, я папярэджваю iх, што разарву iх сяброѓства. Калi я ѓбачу экiпажы, якiя праязджаюць па вулiцы, i даведаюся, што справа зроблена добра, я куплю кветкi i завязу iх Мэры Андэрвуд у знак удзячнасцi жывым у iмя мёртвых".

Цыдулка ѓзрадавала i суцешыла Сэма. Гэта вярнула яму кантроль над нечым, што выслiзнула ад яго.

"У рэшце рэшт, гэта разумны сэнс", - падумаѓ ён i зразумеѓ, што нават у тыя днi, калi яго прымушалi пакутаваць ад жахаѓ, i перад аблiччам таго факту, што доѓгая i цяжкая роля Джэйн Макферсан толькi разыгрывалася для Нарэшце, фермер у поле сеяѓ кукурузу, Джон Вальмор стукаѓ па кавадле, а Джон стукаѓ па кавадле. Ён устаѓ, перапынiѓшы прамову мiнiстра. Мэры Андэрвуд увайшла якраз у той момант, калi святар пачаѓ гаварыць, i забiлася ѓ цёмны кут каля дзвярэй, якiя вялi на вулiцу. Сэм працiснуѓся мiма якiя вытарэшчвалiся на яе жанчын, нахмурыѓся мiнiстра i лысага трунара, якi заламаѓ рукi i, кiнуѓшы цыдулку ёй на каленi, сказаѓ, не звяртаючы ѓвагi на людзей, якiя глядзелi i слухалi з затоенай дыханне цiкаѓнасцю: "Гэта ад Джона Тэлфера. Прачытайце гэта. Нават ён, якi ненавiдзiць жанчын, зараз прыносiць кветкi да тваiх дзвярэй.

У пакоi ѓзняѓся вецер шэпту. Жанчыны, склаѓшы галовы разам i рукi перад тварам, кiѓнулi школьнаму настаѓнiку, а хлопчык, не ѓсведамляючы выклiканага iм адчування, вярнуѓся да свайго крэсла i зноѓ паглядзеѓ у падлогу, чакаючы, пакуль размову i спевы песень i шэсцяѓ па вулiцах варта пакласцi канец. Мiнiстр зноѓ пачаѓ чытаць кнiгу.

"Я стаѓ старэйшым за ѓсiх гэтых людзей тут", - падумаѓ юнак. "Яны гуляюць у жыццё i смерць, i я адчуѓ гэта пальцамi сваёй рукi".

Мэры Андэрвуд, пазбаѓленая Сэма несвядомага стаѓлення да людзей, агледзелася па баках з падпаленымi шчокамi. Убачыѓшы, як жанчыны перашэптваюцца i склалi галовы разам, яе прабег халадок страху. У пакой ёй з'явiѓся твар старога ворага - скандалу маленькага мястэчка. Узяѓшы запiску, яна выслiзнула з дзвярэй i паплялася па вулiцы. Ранейшае матчынае каханне да Сэма вярнулася, адужэлая i акультураная жахам, праз якi яна прайшла з iм той ноччу пад дажджом. Падышоѓшы да дома, яна свiснула сабаку коллi i пайшла па прасёлкавай дарозе. На краi гаю яна спынiлася, села на бервяно i прачытала запiску Тэлфера. З мяккай зямлi, у якую апускалiся яе ногi, даносiѓся цёплы рэзкi пах новых уцёкаѓ. Слёзы выступiлi ѓ яе на вачах. Яна думала, што за некалькi дзён да яе шмат што прыйшло. У яе нарадзiѓся хлопчык, на якога яна магла выказаць мацярынскае каханне свайго сэрца, i яна пасябравала з Тэлферам, да якога доѓгi час ставiлася са страхам i сумневам.

Сэм затрымаѓся ѓ Кэкстане на месяц. Яму здавалася, што там нешта хацелi зрабiць. Ён сядзеѓ з людзьмi ѓ задняй частцы "Уайлдмана" i бязмэтна гуляѓ па вулiцах i за межы горада па прасёлкавых дарогах, дзе людзi ѓвесь дзень працавалi ѓ палях на потных канях, узворваючы зямлю. У паветры лунала адчуванне вясны, а ѓвечар на яблынi пад акном яго спальнi спяваѓ песенны верабей. Сэм iшоѓ i бадзяѓся моѓчкi, гледзячы ѓ зямлю. У яго галаве быѓ страх перад людзьмi. Размовы мужчын у краме стамiлi яго, i калi ён адправiѓся адзiн у вёску, яго суправаджалi галасы ѓсiх тых, ад каго ён прыехаѓ з горада, каб выратавацца. На рагу вулiцы тонкагубы карычневабароды святар спынiѓ яго i загаварыѓ пра будучае жыццё гэтак жа, як ён спынiѓся i размаѓляѓ з босым газетчыкам.

- Твая мацi, - сказаѓ ён, - толькi што пайшла. Вам трэба будзе выйсцi на вузкую сцяжынку i iсцi за ёй. Бог паслаѓ вам гэты смутак як папярэджанне. Ён хоча, каб i вы ѓвайшлi ѓ лад жыцця i ѓрэшце далучылiся да яго. Пачнiце прыходзiць у нашу царкву. Далучайцеся да справы Хрыста. Знайдзiце iсцiну".

Сэм, якi слухаѓ i не чуѓ, пакруцiѓ галавой i працягнуѓ. Прамова мiнiстра здавалася не больш за бессэнсоѓнай блытанiнай слоѓ, з якой ён вынес толькi адну думку.

"Знайдзi iсцiну", - паѓтараѓ ён сабе ѓслед за мiнiстрам i дазволiѓ свайму розуму пагуляць з гэтай iдэяй. "Усе найлепшыя людзi спрабуюць гэта зрабiць. Яны марнуюць сваё жыццё на гэтую задачу. Яны ѓсё спрабуюць знайсцi iсцiну".

Ён пайшоѓ па вулiцы, задаволены тым, як ён вытлумачыѓ словы мiнiстра. Жахлiвыя хвiлiны на кухнi, якiя рушылi за смерцю мацi, надалi яму новы выраз сур'ёзнасцi, i ён адчуѓ у сабе новае пачуццё адказнасцi перад мёртвай жанчынай i перад самiм сабой. Мужчыны спынiлi яго на вулiцы i пажадалi ѓдачы ѓ горадзе. Навiна аб яго сыходзе стала здабыткам грамадскасцi. Пытаннi, якiя цiкавiлi Фрыдома Смiта, заѓсёды былi грамадскiмi справамi.

"Ён браѓ з сабой барабан, каб заняцца каханнем з жонкай суседа", - сказаѓ Джон Тэлфер.

Сэм адчуваѓ, што ѓ нейкiм сэнсе ён быѓ дзiцем Кэкстана. Рана яно ѓзяло яго ѓ сваё ѓлонне; гэта зрабiла яго паѓпублiчным персанажам; яно заахвочвала яго ѓ зарабляннi грошай, зневажала яго праз бацьку i з любоѓю заступалася яму з-за яго рабочай мацi. Калi ён быѓ хлопчыкам, якi мiтусiѓся суботнiм вечарам памiж ног п'янiц у Лагчыне Набожнасцi, заѓсёды знаходзiѓся хто-небудзь, хто мог бы сказаць яму слова аб яго маральнасцi i крыкнуць яму падбадзёрвальная рада. Калi б ён вырашыѓ застацца там, маючы ѓжо тры з паловай тысячы даляраѓ у Ашчадным банку, створаным для гэтага за гады працы ѓ "Фрыдам Смiт", ён мог бы неѓзабаве стаць адным з самавiтых людзей горада.

Ён не хацеѓ заставацца. Ён адчуваѓ, што яго паклiканне ѓ iншым месцы i што ён з радасцю пойдзе туды. Ён задавалася пытаннем, чаму ён не сеѓ у цягнiк i не з'ехаѓ.

Аднойчы ноччу, калi ён затрымаѓся на дарозе, сноѓдаѓся каля платоѓ, чуючы самотны брэх сабак у далёкiх фермерскiх дамоѓ, удыхаючы ѓ ноздры пах свежаѓаранай зямлi, ён прыйшоѓ у горад i сеѓ на невысокi жалезны плот. якi бег мiма платформы вакзала, каб дачакацца паѓночнага цягнiка на поѓнач. Цягнiкi набылi для яго новае значэнне, паколькi ѓ любы дзень ён мог убачыць яго ѓ такiм цягнiку, якi накiроѓваецца ѓ сваё новае жыццё.

На платформу вакзала выйшаѓ мужчына з дзвюма сумкамi ѓ руках, за iм iшлi дзве жанчыны.

"Вось, глядзiце", - сказаѓ ён жанчынам, ставячы мяшкi на платформу; "Я пайду за бiлетамi", - i знiк у цемры.

Абедзве жанчыны аднавiлi перапыненую размову.

"Жонка Эда хварэла апошнiя дзесяць гадоѓ", - сказаѓ адзiн з iх. "Цяпер, калi яна мёртвая, будзе лепш для яе i для Эда, але я баюся доѓгай паездкi. Мне б хацелася, каб яна памерла, калi я быѓ у Агаё два гады таму. Мяне напэѓна ванiтуе ѓ цягнiку.

Сэм, седзячы ѓ цемры, думаѓ пра адну са старых размоѓ Джона Тэлфера з iм.

"Яны добрыя людзi, але яны не вашыя людзi. Ты пойдзеш адсюль. Ты будзеш багатым чалавекам, гэта зразумела.

Ён пачаѓ лянiва слухаць дзвюх жанчын. У гэтага чалавека была майстэрня па папраѓцы абутку ѓ завулку ззаду аптэкi Гейгера, а дзве жанчыны, адна невысокая i поѓная, iншая доѓгая i худая, трымалi маленькую, цёмную майстэрню па пашыве капелюшоѓ i былi адзiнымi канкурэнтамi Элеаноры Тэлфер.

"Ну, цяпер горад ведае яе такой, якая яна ёсць", - сказала высокая жанчына. "Мiлi Пiтэрс кажа, што не супакоiцца, пакуль не паставiць на месца гэтую ганарыстую Мэры Андэрвуд. Яе мацi працавала ѓ доме Макферсанаѓ, i яна расказала пра гэта Мiлi. Я нiколi не чуѓ такой гiсторыi. Калi падумаць пра Джэйн Макферсан, якая працавала ѓсе гэтыя гады, а затым, калi яна памiрала, у яе доме адбывалiся падобныя рэчы, Мiлi кажа, што Сэм сышоѓ рана ѓвечар i позна вярнуѓся дадому з гэтай рэччу Андэрвуда, паѓапранутай, якая вiсiць у яго на руцэ. . Мацi Мiлi выглянула ѓ акно i ѓбачыла iх. Потым яна выбегла да кухоннай плiты i прыкiнулася спячай. Яна хацела паглядзець, што здарылася. I смелая дзяѓчынка ѓвайшла прама ѓ хату разам з Сэмам. Потым яна сышла, а праз некаторы час прыйшла з гэтым Джонам Тэлферам. Мiлi паклапоцiцца аб тым, каб Элеанора Тэлфер даведалася пра гэта. Я думаю, гэта таксама яе прынiзiць. I немагчыма сказаць, са колькiмi яшчэ мужчынамi ѓ гэтым горадзе бегае Мэры Андэрвуд. Мiлi кажа...

Дзве жанчыны павярнулiся, калi з цемры з'явiлася высокая постаць, якая раве i лаецца. Дзве рукi высунулiся i пагрузiлiся ѓ iхнiя валасы.

"Перастань!" - Прагыркаѓ Сэм, стукнуѓшы абедзве галавы адзiн аб аднаго. - Спынi сваю брудную хлусню! - Вы, пачварныя пачвары!

Пачуѓшы крыкi дзвюх жанчын, мужчына, якi пайшоѓ па чыгуначныя бiлеты, прыбег па платформе станцыi, а за iм рушыѓ услед Джэры Донлiн. Скокнуѓшы наперад, Сэм сутыкнуѓ шаѓца праз жалезны плот на толькi што засыпаную клумбу, а затым павярнуѓся да багажнiку.

"Яны хлусiлi аб Мэры Андэрвуд", - крычаѓ ён. "Яна спрабавала выратаваць мяне ад забойства майго бацькi, а зараз аб ёй хлусяць".

Абедзве жанчыны падхапiлi сумкi i з хныканнем пабеглi па платформе вакзала. Джэры Донлiн пералез праз жалезны плот i паѓстаѓ перад здзiѓленым i напалоханым шаѓцом.

"Якога чорта ты робiш на маёй клумбе?" - прарычэѓ ён.

Калi Сэм спяшаѓся па вулiцах, яго розум быѓ у замяшаннi. Падобна рымскаму iмператару, ён жадаѓ, каб ва ѓсяго свету была толькi адна галава, каб ён мог адсекчы яе ѓдарам. Горад, якi раней здаваѓся такiм бацькоѓскiм, такiм вясёлым, такiм наѓмысным жадаць яму дабра, цяпер здаваѓся жахлiвым. Ён уяѓляѓ яго сабе як велiзарную, поѓзаючую, слiзкую iстоту, якая чакае сярод кукурузных палёѓ.

"Гаварыць гэта аб ёй, аб гэтай белай душы!" - гучна выклiкнуѓ ён на пустой вулiцы, уся яго хлапечая адданасць i адданасць жанчыне, якая працягнула яму руку ѓ час бяды, узбудзiла i палала ѓ iм.

Яму хацелася сустрэць другога чалавека i нанесцi яму такi ж удар па носе, як ён ударыѓ здзiѓленага шаѓца. Ён пайшоѓ да сябе дадому i, абапёршыся на вароты, стаяѓ, глядзеѓ на iх i бессэнсоѓна лаяѓся. Затым, павярнуѓшыся, ён зноѓ пайшоѓ па пустых вулiцах мiма чыгуначнага вакзала, дзе, паколькi начны цягнiк прыйшоѓ i сышоѓ, а Джэры Донлiн пайшоѓ дадому на ноч, усё было цёмна i цiха. Ён быѓ поѓны жаху ад таго, што Мэры Андэрвуд ѓбачыла на пахаваннi Джэйн Макферсан.

"Лепш быць зусiм кепскiм, чым казаць дрэнна пра iншае", - думаѓ ён.

Упершыню ён усвядомiѓ iншы бок вясковага жыцця. Ва ѓяѓленнi ён бачыѓ, як мiма яго па цёмнай дарозе iшла доѓгая чарада жанчын, жанчын з грубымi, неасветленымi тварамi i мёртвымi вачыма. Многiя асобы ён ведаѓ. Гэта былi твары жонак Кэкстана, у чые дамы ён дастаѓляѓ газеты. Ён памятаѓ, як нецярплiва яны выбягалi з дамоѓ за паперамi i як дзень за днём абмяркоѓвалi падрабязнасцi нашумелых спраѓ аб забойствах. Аднойчы, калi чыкагская дзяѓчына была забiтая падчас апускання, i падрабязнасцi былi незвычайна агiднымi, дзве жанчыны, не ѓ сiлах стрымаць сваю цiкаѓнасць, прыйшлi на станцыю, каб дачакацца цягнiка з газетамi, i Сэм пачуѓ, як яны каталi жудасны беспарадак. зноѓ i зноѓ на iх мовах.

У кожным горадзе i ѓ кожнай вёсцы ёсць клас жанчын, думка аб якiх паралiзуе розум. Яны жывуць у маленькiх, неветрых, антысанiтарных дамах i год за годам мыюць посуд i адзенне - занятыя толькi пальцы. Яны не чытаюць добрых кнiг, не думаюць аб чыстых думках, займаюцца каханнем, як сказаѓ Джон Тэлфер, з пацалункамi ѓ прыцемненым пакоi са сарамлiвым мужланам, i, выйшаѓшы замуж за такога мужлана, жывуць жыццём невымоѓнай пустэчы. У хаты гэтых жанчын мужыкi прыходзяць увечар, стомленыя i негаманлiвыя, каб спехам паесцi, а затым зноѓ выйсцi на вулiцу цi, калi да iх прыйшло балазе поѓнай фiзiчнай стомы, пасядзець гадзiну ѓ панчохах, перш чым паѓзцi. сон i забыццё.

У гэтых жанчын няма нi святла, нi бачання. Замест гэтага ѓ iх ёсць пэѓныя фiксаваныя iдэi, за якiя яны чапляюцца з упартасцю, блiзкай да гераiзму. Да чалавека, якога яны вырвалi з грамадства, яны таксама чапляюцца з упартасцю, якую можна вымераць толькi iх любоѓю да даху над галавой i прагай ежы, якую можна пакласцi ѓ страѓнiк. Будучы мацi, яны - роспач рэфарматараѓ, цень для летуценнiкаѓ i ѓсяляюць чорны страх у сэрца паэта, якi ѓсклiкае: "Жанчына ѓ гэтым выглядзе смяротнай самца". У горшым выпадку iх можна ѓбачыць п'янымi ад эмоцый сярод змрочных жахаѓ Французскай рэвалюцыi цi пагружанымi ѓ таемны шэпт, паѓзучы жах рэлiгiйных пераследаѓ. У найлепшым выпадку яны з'яѓляюцца мацi паловы чалавецтва. Калi да iх прыходзiць багацце, яны кiдаюцца яго ярка дэманстраваць i мiльгаюць пры выглядзе Ньюпорта або Палм-Бiзун. У сваiм родным логаве, у цесных хатках, яны спяць у пасцелi чалавека, якi паклаѓ iм вопратку на спiну i ежу ѓ рот, таму што гэта звычай iх выгляду, i аддаюць яму свае целы неахвотна цi ахвотна, як таго патрабуе закон. iх фiзiчных патрэб напрамую. Яны не любяць, замест гэтага яны прадаюць свае целы на рынку i крычаць, што чалавек стане сведкам iх цноты, таму што яны мелi радасць знайсцi аднаго пакупнiка замест многiх з чырвонага сястрынства. Люты анiмалiзм у iх прымушае iх прыцiскацца да немаѓля ѓ сваiх грудзей, i ѓ днi яго мяккасцi i любаты яны заплюшчваюць вочы i спрабуюць зноѓ улавiць старую мiмалётную мару свайго дзяцiнства, нешта смутнае, прывiднае, ужо не якое з'яѓляецца часткай з iх, прынесеных з немаѓлём. Выйшаѓшы за межы краiны мар, яны насяляюць у краiне эмоцый i плачуць над целамi невядомых памерлых або сядзяць пад красамоѓства евангелiстаѓ, якiя крычаць аб раi i пекле - заклiку да таго, хто брат клiчу iншыя - крычаць у клапатлiвым паветры гарачых маленькiх цэркаѓ, дзе надзея змагаецца ѓ ; гняце маю душу". Па вулiцах яны ходзяць, паднiмаючы цяжкiя вочы, каб зазiрнуць у жыццё iншых i атрымаць кавалачак, якi коцiцца па iх цяжкiх мовах. Патрапiѓшы на бакавы свет у жыццi Мэры Андэрвуд, яны вяртаюцца да яго зноѓ i зноѓ, як сабака да сваiх адкiдаѓ. Нешта кранальнае ѓ жыццi такiх людзей, як прагулкi па чыстым паветры, сны ѓ сне i смеласць быць выдатнымi, праѓзыходнымi прыгажосць звярынага юнацтва, зводзiць iх з розуму, i яны ѓскрыкваюць, бегаючы ад кухонных дзвярэй да кухонных дзвярэй i рвуцца за прызам. як галодны звер, якi знайшоѓ труп. Няхай толькi сур'ёзныя жанчыны знойдуць рух i працiснуць яго наперад да таго дня, калi яно будзе пахнуць поспехам i абяцае выдатныя эмоцыi дасягнення, i яны накiнуцца на яго з крыкам, маючы ѓ якасцi кiруючага iмпульсу iстэрыю, а не розум. У iх уся жаноцкасць - i нiчога з яе. Па большай частцы яны жывуць i памiраюць нябачнымi, невядомымi, ядуць агiдную ежу, занадта шмат спяць i сядзяць летнiмi днямi, разгойдваючыся ѓ крэслах i гледзячы на якiя праходзяць па вулiцы людзей. У рэшце рэшт яны памiраюць поѓныя веры, спадзеючыся на будучае жыццё.

Сэм стаяѓ на дарозе, баючыся нападак, якiя гэтыя жанчыны цяпер рабiлi на Мэры Андэрвуд. Падняѓся месяц асвятлiѓ палi, што ляжалi ѓздоѓж дарогi, высвецiѓшы iх раннюю вясновую галiзну, i яны здалiся яму маркотнымi i агiднымi, як твары жанчын, якiя маршыравалi ѓ яго галаве. Ён накiнуѓ на сябе палiто i дрыжаѓ, iдучы далей, гразь запырскала яго, а сырое начное паветра яшчэ больш пагоршыла тужлiвасць яго думак. Ён паспрабаваѓ вярнуцца да ѓпэѓненасцi, якi ён быѓ у днi, якiя папярэднiчалi хваробы яго мацi, i зноѓ здабыць цвёрдую веру ѓ свой лёс, якая ѓтрымлiвала яго ѓ зарабляннi i зберажэннi грошай i заахвочвала яго да намаганняѓ падняцца над узроѓнем чалавека. хто яго выгадаваѓ. Яму гэта не ѓдалося. Пачуццё старасцi, якое пасялiлася да яго сярод людзей, якiя аплаквалi цела яго мацi, вярнулася, i, павярнуѓшыся, ён пайшоѓ па дарозе ѓ бок горада, кажучы сабе: "Я пайду i пагавару з Мэры Андэрвуд.

Чакаючы на верандзе, пакуль Мэры адкрые дзверы, ён вырашыѓ, што шлюб з ёй усё ж можа прывесцi да шчасця. Паѓдухоѓнае, паѓфiзiчнае каханне да жанчыны, якая складае славу i таямнiцу юнацкасцi, сышла ад яго. Ён думаѓ, што калi б яму ѓдалося прагнаць ад яе прысутнасцi страх перад асобамi, якiя з'яѓлялiся i знiкалi ѓ яго галаве, ён, са свайго боку, быѓ бы задаволены сваiм жыццём рабочага i зарабляльнiка грошай, чалавека без летуценняѓ. .

Мэры Андэрвуд падышла да дзвярэй у тым жа цяжкiм доѓгiм палiто, што i ѓ тую ноч, i, узяѓшы яе за руку, Сэм павёѓ яе да краю веранды. Ён з задавальненнем глядзеѓ на хвоi перад домам, думаючы, што нейкi дабратворны ѓплыѓ, вiдаць, заахвоцiѓ руку, якая пасадзiла iх тут, стаяць апранутымi i прыстойнымi сярод бясплоднай зямлi ѓ канцы зiмы.

- Што такое, хлопчык? - спытала жанчына, i голас яе быѓ поѓны неспакою. Мацi страсць, зноѓ успыхнула ѓ ёй, на некалькi дзён афарбавала ѓсе яе думкi, i з усiм запалам моцнай натуры яна аддалася кахання да Сэма. Думаючы пра яго, яна ѓяѓляла пакуты нараджэння i па начах у сваiм ложку ѓспамiнала разам з iм яго гарадское дзяцiнства i зноѓку будавала планы на яго будучыню. Днём яна смяялася над сабой i пяшчотна казала: "Ты старая дурнiца".

Груба i адкрыта Сэм распавёѓ ёй аб тым, што пачуѓ на платформе вакзала, гледзячы мiма яе на хвоi i учапiѓшыся ѓ парэнчы веранды. З мёртвай зямлi зноѓ данёсся пах новай параслi, якой ён данёс да яго па дарозе да адкрыцця на вакзале.

"Нешта падказвала мне не сыходзiць", - сказаѓ ён. "Напэѓна, гэтая штука вiсела ѓ паветры. Гэтыя злыя поѓзаюць iстоты ѓжо пачалi працаваць. О, калi б увесь свет, як вы, Тэлфер i некаторыя iншыя тут, шанаваѓ пачуццё прыватнасцi.

Мэры Андэрвуд цiха засмяялася.

"Я была больш за напалову правы, калi ѓ ранейшыя часы марыла зрабiць з цябе чалавека, якi працуе над рэчамi розуму", - сказала яна. "Сапраѓды адчуванне прыватнасцi! Якiм чалавекам ты стаѓ! Метад Джона Тэлфера быѓ лепшы за мой. Ён навучыѓ цябе гаварыць з размахам".

Сэм пакруцiѓ галавой.

"Тут ёсць нешта такое, што немагчыма вытрымаць са смехам", - рашуча сказаѓ ён. "Вось нешта на цябе - яно iрвецца на цябе - гэта трэба сустрэць. Нават зараз жанчыны прачынаюцца ѓ ложку i абдумваюць гэтае пытанне. Заѓтра яны зноѓ прыйдуць да вас. Ёсць толькi адзiн шлях, i мы павiнны пайсцi па iм. Нам з табой давядзецца ажанiцца.

Мэры паглядзела на новыя сур'ёзныя рысы яго асобы.

"Што за прапанову!" усклiкнула яна.

Iмпульсiѓна, яна пачала спяваць, яе голас, тонкi i моцны, разносiѓся па цiхай ночы.

"Ён ехаѓ i думаѓ аб яе чырвоных-чырвоных вуснах",

яна спявала i зноѓ смяялася.

"Табе трэба прыйсцi вось так", - сказала яна, а затым: "Ты, бедны, заблытаны хлопчык. Хiба ты не ведаеш, што я твая новая мацi? - дадала яна, узяѓшы яго за рукi i павярнуѓшы тварам да сябе. "Не кажыце абсурдна. Мне не патрэбен муж цi палюбоѓнiк. Я хачу ѓласнага сына, i я яго знайшла. Я ѓсынавiѓ цябе тут, у гэтым доме, у тую ноч, калi ты прыйшоѓ да мяне хворы i ѓвесь у гразi. А што да гэтых жанчын - прэч iх, - я кiну iм выклiк - я ѓжо рабiѓ гэта адзiн раз i зраблю гэта зноѓ. Адпраѓляйцеся ѓ свой горад i ваюйце. Тут, у Кэкстане, гэта жаночы бой".

"Гэта жахлiва. Ты не разумееш, - запярэчыѓ Сэм.

На твары Мэры Андэрвуд з'явiѓся шэры, стомлены выраз.

"Я разумею", сказала яна. "Я быѓ на гэтым полi бою. Яго можна выйграць толькi маѓчаннем i нястомным чаканнем. Само ваша намаганне дапамагчы толькi пагоршыць сiтуацыю.

Жанчына i высокi хлопчык, якi раптоѓна стаѓ мужчынам, задумалiся. Яна думала пра канец, да якога наблiжалася яе жыццё. Як па-iншаму яна гэта плянавала. Яна падумала аб каледжы ѓ Масачусэтсе i аб мужчынах i жанчынах, якiя гуляюць там пад вязамi.

"Але ѓ мяне ёсць сын, i я збiраюся пакiнуць яго сабе", - сказала яна ѓслых, паклаѓшы руку на плячо Сэма.

Вельмi сур'ёзны i занепакоены, Сэм пайшоѓ па жвiровай дарожцы да дарогi. Ён адчуваѓ, што было нешта баязлiвае ѓ той ролi, якую яна яму адвяла, але не бачыѓ альтэрнатывы.

"Бо, - разважаѓ ён, - гэта разумна - гэта жаночая бiтва".

На паѓдарозе да дарогi ён спынiѓся i, пабегшы назад, злавiѓ яе на рукi i моцна абняѓ.

- Бывай, мамачка, - усклiкнуѓ ён i пацалаваѓ яе ѓ вусны.

I яна, назiраючы, як ён зноѓ iдзе па жвiровай дарожцы, ахапiла пяшчоту. Яна падышла да задняй часткi ганка i, прыхiнуѓшыся да дома, паклала галаву на руку. Затым, павярнуѓшыся i ѓсмiхнуѓшыся скрозь слёзы, яна паклiкала яго ѓслед.

- Ты моцна разбiѓ iм галовы, хлопчык? яна спытала.

З дома Мэры Сэм пайшоѓ да сябе. На жвiровай дарожцы яму ѓ галаву прыйшла iдэя. Ён увайшоѓ у дом i, сеѓшы за кухонны стол з пяром i чарнiлам, пачаѓ пiсаць. У спальнi ззаду гасцiнай ён пачуѓ храп Вiндзi. Ён пiсаѓ акуратна, сцiраючы i запiсваючы зноѓ. Затым, падабраѓшы крэсла перад кухонным камiнам, ён зноѓ i зноѓ перачытваѓ напiсанае i, надзеѓшы палiто, пайшоѓ досвiткам да дома Тома Комстока, рэдактара Caxton Argus, i падняѓ яго з пасцелi.

"Я размяшчу гэта на першай паласе, Сэм, i гэта нiчога табе не будзе каштаваць", - паабяцаѓ Камсток. "Але навошта яго запускаць? Пакiнем гэтае пытанне.

"Я якраз паспею сабраць рэчы i паспець на ранiшнi цягнiк у Чыкага", - падумаѓ Сэм.

Напярэдаднi рана ѓвечары Тэлфер, Уайлдман i Фрыдам Смiт па прапанове Валмора наведалi ювелiрную краму Хантэра. Гадзiну гандлявалiся, адбiралi, абвяргалi i лаялi ювелiра. Калi выбар быѓ зроблены i падарунак ззяѓ на фоне белай бавоѓны ѓ скрынцы на прылаѓку, Тэлфер вымавiѓ прамову.

"Я пагавару напрамую з гэтым хлопчыкам", - заявiѓ ён, смеючыся. "Я не збiраюся марнаваць час на навучанне яго ѓменню зарабляць грошы, а затым дазваляць яму падводзiць мяне. Я скажу яму, што калi ён не заробiць грошай у гэтым Чыкага, я прыеду i забяру ѓ яго гадзiннiк.

Паклаѓшы падарунак у кiшэню, Тэлфер выйшаѓ з крамы i пайшоѓ па вулiцы да крамы Элеаноры. Ён прайшоѓ праз выставачную залу ѓ майстэрню, дзе сядзела Элеанора з капелюшом на каленях.

- Што мне рабiць, Элеанора? - Спытаѓ ён, стоячы з рассунутымi нагамi i панура гледзячы на ??яе. - Што я буду рабiць без Сэма?

Вяснушчаты хлопчык адчынiѓ дзверы крамы i кiнуѓ газету на падлогу. У хлопчыка быѓ звонкi голас i хуткiя карыя вочы. Тэлфер зноѓ прайшоѓ праз выставачную залу, дакранаючыся кiем слупоѓ, на якiх вiселi гатовыя капелюшы, i насвiстваючы. Стоячы перад крамай з кiем на руцэ, ён скручваѓ цыгарэту i глядзеѓ, як хлопчык бегае ад дзвярэй да дзвярэй па вулiцы.

"Мне давядзецца ѓсынавiць новага сына", - задуменна сказаѓ ён.

Пасля таго як Сэм сышоѓ, Том Камсток устаѓ у сваёй белай начной кашулi i перачытаѓ толькi што дадзеную яму заяву. Ён перачытваѓ яе зноѓ i зноѓ, а затым, паклаѓшы яе на кухонны стол, набiѓ i закурыѓ трубку з кукурузнага катаха. Парыѓ ветру ѓварваѓся ѓ пакой пад кухоннымi дзвярыма i астудзiѓ яго тонкiя галёнкi, так што ён адну за адной прасунуѓ босыя ногi за ахоѓную сценку начной кашулi.

"У ноч смерцi маёй мацi, - гаварылася ѓ заяве, - я сядзеѓ на кухнi нашага дома i вячэраѓ, калi ѓвайшоѓ мой бацька i пачаѓ гучна крычаць i гаварыць, турбуючы маю спячую мацi. Я схапiѓ яго за горла i сцiскаѓ, пакуль не падумаѓ, што ён мёртвы, пранёс яго па хаце i выкiнуѓ на дарогу. Затым я пабег у дом Мэры Андэрвуд, якая калiсьцi была маёй школьнай настаѓнiцай, i расказаѓ ёй, што я зрабiѓ. Яна адвезла мяне дадому, разбудзiла Джона Тэлфера, а затым пайшла шукаць цела майго бацькi, якi ѓ рэшце рэшт не памёр. Джон Макферсан ведае, што гэта праѓда, калi яго можна прымусiць сказаць праѓду".

Том Камсток крыкнуѓ сваёй жонцы, маленькай нервовай жанчыне з чырвонымi шчокамi, якая набiрала шрыфты ѓ краме, сама выконвала працу па хаце i збiрала большую частку навiн i рэкламы для "Аргуса".

"Хiба гэта не слэшар?" - спытаѓ ён, перадаючы ёй заяву, напiсаную Сэмам.

"Ну, гэта павiнна спынiць тыя гадасцi, якiя яны кажуць пра Мэры Андэрвуд", - агрызнулася яна. Затым, зняѓшы акуляры з яе носа, паглядзела на Тома, якi, хоць i не знаходзiѓ часу аказаць ёй вялiкую дапамогу з "Аргусам", быѓ лепшым гульцом у шашкi ѓ Кэкстане i аднойчы пабываѓ на дзяржаѓным турнiры знаѓцаѓ гэтай гульнi. Спорт, дадала яна: "Бедная Джэйн Макферсан, у яе быѓ такi сын, як Сэм, i не было для яго лепшага бацькi, чым гэты хлус Вiндзi. Прыдушыѓ яго, так? Што ж, калi б у мужчын гэтага горада хапiла смеласцi, яны б скончылi працу.

OceanofPDF.com

КНIГА II

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

ДЛЯ ОР ДВА ГАДЫ Сэм жыѓ жыццём падарожнага пакупнiка, наведваючы гарады Iндыяны, Iлiнойса i Аёвы i заключаючы здзелкi з людзьмi, якiя, як Фрыдам Смiт, куплялi фермерскую прадукцыю. Па нядзелях ён сядзеѓ у крэслах перад загараднымi гасцiнiцамi i гуляѓ па вулiцах незнаёмых гарадоѓ цi, вяртаючыся ѓ горад на выходных, гуляѓ па цэнтральных вулiцах i сярод натоѓпаѓ у парках з маладымi людзьмi, якiх ён сустрэѓ на вулiцы. дарога. Час ад часу ён ездзiѓ у Кэкстан i па гадзiне сядзеѓ з мужчынамi ѓ "Уайлдманс", а пазней выслiзгваѓ на вечар з Мэры Андэрвуд.

У краме ён пачуѓ навiны пра Вiндзi, якi шчыльна аблажыѓ удаву фермера, на якой ён пазней ажанiѓся, i якi рэдка з'яѓляѓся ѓ Кэкстане. У краме ён убачыѓ хлопчыка з вяснушкамi на носе - таго самага, якога Джон Тэлфер бачыѓ беглым па Мэйн-стрыт у тую ноч, калi пайшоѓ паказаць Элеаноры залаты гадзiннiк, набыты для Сэма i якi цяпер сядзеѓ у краме на бочачцы з крэкерамi i пазней пайшоѓ з Тэлферам, каб ухiлiцца. якое льецца ѓ начным эфiры. У Тэлфера не было магчымасцi ѓстаць у натоѓп вакол яго на вакзале i вымавiць развiтальную прамову перад Сэмам, i ѓпотай ён абураѓся стратай гэтай магчымасцi. Падумаѓшы над гэтым пытаннем i абдумаѓшы мноства выдатных расфарбовак i звонкiх перыядаѓ, каб надаць фарбу гаворкi, ён быѓ змушаны адправiць падарунак па пошце. I хоць гэты падарунак глыбока крануѓ яго i нагадаѓ яму аб няѓхiльнай дабрынi горада сярод кукурузных палёѓ, так што ён страцiѓ большую частку горычы, выклiканай нападам на Мэры Андэрвуд, ён змог зрабiць толькi ручны i няѓпэѓнены адказ чацвярым. У сваiм пакоi ѓ Чыкага ён правёѓ вечар, перапiсваючы i перапiсваючы, дадаючы i прыбiраючы раскошныя завiтушкi, а ѓ канцы адправiѓ кароткi радок падзякi.

Вэлмар, чыя прыхiльнасць да хлопчыка расла павольна i якi зараз, калi яго не стала, сумаваѓ па iм больш, чым iншыя, аднойчы распавёѓ Фрыдам Смiту аб змене, якая адбылася з маладым Макферсанам. Воля сядзела ѓ шырокiм старым фаэтоне на дарозе перад крамай Вальмора, пакуль каваль абыходзiѓ шэрую кабылу, паднiмаючы яе ногi i гледзячы на падковы.

"Што здарылася з Сэмам - ён так змянiѓся?" - спытаѓ ён, апускаючы кабылу на нагу i абапiраючыся на пярэдняе кола. "Горад ужо змянiѓ яго", - са шкадаваннем дадаѓ ён.

Свабода дастаѓ з кiшэнi запалку i закурыѓ кароткую чорную трубку.

"Ён адкусвае свае словы", - працягваѓ Вальмар; "ён сядзiць гадзiну ѓ краме, а потым сыходзiць i не вяртаецца, каб развiтацца, калi з'яжджае з горада. Што на яго знайшло?

Свабода сабрала павады i плюнула праз прыборную панэль у дарожны пыл. Сабака, якi лайдачыѓ на вулiцы, падскочыѓ, як быццам у яго кiнулi камень.

"Калi б у вас было нешта, што ён хацеѓ купiць, вы б выявiлi, што ён добра кажа", - выбухнуѓ ён. "Ён выдзiрае з мяне зубы кожны раз, калi прыязджае ѓ горад, а затым дае мне цыгару, загорнутую ѓ фальгу, каб яна мне спадабалася".

На працягу некалькiх месяцаѓ пасля яго паспешнага ад'езду з Кэкстана якое змяняецца, якое спяшаецца жыццё горада глыбока цiкавiла высокага моцнага хлопчыка з вёскi ѓ Аёве, у якога халодны i хуткi дзелавы ход рабаѓнiка грошай спалучаѓся з незвычайна актыѓнай цiкавасцю да праблем. жыцця i быцця. Iнстынктыѓна ён глядзеѓ на бiзнэс як на вялiкую гульню, у якой удзельнiчала мноства людзей i ѓ якой здольныя i цiхiя людзi цярплiва чакалi да вызначанага моманту, а затым накiдвалiся на тое, што iм дасталася. Яны накiнулiся з хуткасцю i дакладнасцю звера пры здабычы, i Сэм адчуѓ, што гэты ѓдар у яго ёсць, i ѓ сваiх здзелках з вясковымi пакупнiкамi выкарыстоѓваѓ яго бязлiтасна. Ён ведаѓ гэты смутны, няѓпэѓнены погляд, якi з'яѓляѓся ѓ вачах няѓдачлiвых бiзнесменаѓ у крытычныя моманты, i выглядваѓ яго, i карыстаѓся iм, як паспяховы баксёр назiрае за такiм жа смутным, няѓпэѓненым поглядам у вачах супернiка.

Ён знайшоѓ сваю працу i здабыѓ упэѓненасць i ѓпэѓненасць, якiя прыходзяць з гэтым адкрыццём. Штрых, якi ён бачыѓ на руках паспяховых бiзнесменаѓ вакол сябе, - гэта таксама штрых вялiкага мастака, вучонага, акцёра, спевака, змагара за прызавыя месцы. Гэта была рука Уiстлера, Бальзака, Агасiса i Тэры Макговерна. Адчуванне гэтага было ѓ iм, калi хлопчыкам ён назiраѓ, як растуць сумы ѓ жоѓтай банкаѓскай кнiжцы, i час ад часу ён даведваѓся пра гэта ѓ размове Тэлфера на прасёлкавай дарозе. У горадзе, дзе людзi багатыя i ѓплывовыя ѓ справах церлiся з iм локцямi ѓ трамваях i праходзiлi мiма яго ѓ вестыбюлях гатэляѓ, ён назiраѓ i чакаѓ, кажучы сабе: "Я таксама буду такiм".

Сэм не страцiѓ уявы, якая прыйшла да яго, калi хлопчыкам ён iшоѓ па дарозе i слухаѓ размовы Тэлфера, але зараз ён думаѓ пра сябе як пра чалавека, якi не толькi прагне дасягненняѓ, але i ведае, дзе шукаць яго. Часам яму снiлiся хвалюючыя мары аб вялiзнай працы, якую трэба будзе выканаць яго рукой, ад якой у яго забiвалася кроѓ, але па большай частцы ён iшоѓ сваiм шляхам спакойна, заводзячы сяброѓ, азiраючыся па баках, займаючы свой розум уласнымi думкамi, заключэнне здзелак.

На працягу свайго першага года ѓ горадзе ён жыѓ у доме былой сям'i Кэкстанаѓ па iмi Пергрын, якая жыла ѓ Чыкага некалькi гадоѓ, але працягвала адпраѓляць сваiх чальцоѓ па адным на летнiя вакацыi ѓ Аёву. вёска. Гэтым людзям ён разносiѓ лiсты, перададзеныя яму на працягу месяца пасля смерцi яго мацi, а лiсты аб iм прыйшлi да iх з Какстана. У доме, дзе вячэралi восем чалавек, толькi трое, акрамя яго самога, былi выхадцамi з Кэкстана, але думкi i размовы аб горадзе праймалi дом i пранiкалi ѓ кожную размову.

"Сёння я думаѓ пра старога Джона Мура - ён усё яшчэ водзiць гэтую запрэжку чорных понi?" сястра-домработница, рахманая на выгляд жанчына гадоѓ трыццацi, пыталася Сэма за абедным сталом, перарываючы размову аб бейсболе або аповед аднаго з жыхароѓ новага офiснага будынка, якое будзе пабудавана ѓ Лупе.

"Не, не ведае", - адказваѓ Джэйк Пергрын, тоѓсты халасцяк гадоѓ сарака, якi быѓ майстрам у механiчным цэху i гаспадаром дома. Джэйк так доѓга быѓ апошняй iнстанцыяй у доме па справах, якiя тычацца Кэкстана, што лiчыѓ Сэма няпрошаным госцем. "Мiнулым летам, калi я быѓ дома, Джон сказаѓ мне, што мае намер прадаць чорных i купiць мулаѓ", - дадаваѓ ён, абуральна гледзячы на юнака.

Сям'я Пергрынаѓ фактычна знаходзiлася на чужой зямлi. Жывучы сярод шуму i мiтуснi вялiзнага заходняга Чыкага, яно ѓсё яшчэ з галодным сэрцам звярталася да месцаѓ кукурузы i бычкоѓ i жадала, каб у гэтым раi можна было знайсцi працу для Джэйка, яго апоры.

Джэйк Пэргрын, лысы мужчына з брушкам, кароткiмi шэра-сталёвымi вусамi i цёмнай палоскай машыннага масла, якая апяразвае яго пазногцi так, што яны выступалi асобна, як фармальныя кветкавыя клумбы на краi лужка, старанна працаваѓ з панядзелка. ранiцы да суботняга вечара, клаѓся спаць у дзевяць гадзiн i да гэтай гадзiны блукаѓ, насвiстваючы, з пакоя ѓ пакой па хаце ѓ стаптаных дывановых тапачках або сядзеѓ у сябе ѓ пакоi i практыкаваѓся на скрыпцы. У суботу ѓвечары, калi звычкi, якiя сфармавалiся яшчэ ѓ Кэкстане, былi ѓ iм моцныя, ён прыйшоѓ дадому з заробкам у кiшэнi, пасялiѓся ѓ двух сясцёр на тыдзень, сеѓ вячэраць, акуратна паголены i прычасаны, а затым знiк на вулiцы. каламутныя воды горада. Позна ѓвечары ѓ нядзелю ён зноѓ з'явiѓся, з пустымi кiшэнямi, няцвёрдай хадой, налiтымi крывёю вачыма i шумнай спробай захоѓваць самавалоданне, каб паспяшацца наверх i залезцi ѓ ложак, рыхтуючыся да яшчэ аднаго тыдня цяжкай працы i рэспектабельнасцi. У гэтага чалавека было пэѓнае раблезiянскае пачуццё гумару, i ён вёѓ рахунак новым дамам, якiх ён сустракаѓ падчас штотыднёвых палётаѓ, па пазнаках алоѓкам на сцяне сваёй спальнi. Аднойчы ён узяѓ Сэма наверх, каб паказаць свой рэкорд. Шэраг з iх бегаѓ па пакоi.

Апроч халасцяка, была сястра, высокая хударлявая жанчына гадоѓ трыццацi пяцi, якая выкладала ѓ школе, i ахмiстрыня, трыццацiгадовая, рахманая, надзеленая дзiѓна прыемным голасам. Затым у гасцiнай быѓ студэнт-медык, Сэм у нiшы побач з калiдорам, сiвавалосая стэнаграфiстка, якую Джэйк называѓ Марыяй-Антуанэтай, i пакупнiца з аптовага галантарэйнага магазiна з жыццярадасным, вясёлым тварам. маленькая паѓднёвая жонка.

Сэму здалося, што жанчыны ѓ доме Пергрынаѓ надзвычай заклапочаныя сваiм здароѓем i кожны вечар гавораць пра гэта, як яму здавалася, больш, чым казала яго мацi падчас хваробы. Пакуль Сэм жыѓ з iмi, усе яны знаходзiлiся пад уплывам нейкага дзiѓнага лекара i прымалi тое, што яны звалi "рэкамендацыямi па здароѓi". Двойчы на тыдзень лекар прыходзiѓ у хату, ускладаѓ рукi на iх спiны i браѓ грошы. Лячэнне дастаѓляла Джэйк бясконцы крынiца забавы, i ѓвечары ён хадзiѓ па хаце, кладучы рукi на спiны жанчын i патрабуючы ад iх грошай, але жонка прадаѓца галантарэйных тавараѓ, якая на працягу многiх гадоѓ кашляла па начах, , мiрна спаѓ праз некалькi тыдняѓ лячэння, i кашаль не вяртаѓся, пакуль Сэм заставаѓся ѓ доме.

У доме ѓ Сэма было становiшча. З Какстана яму папярэднiчалi блiскучыя апавяданнi аб яго пранiклiвасцi ѓ бiзнэсе, яго нястомнай працавiтасцi i памеры яго банкаѓскага рахунку, i гэтыя апавяданнi Пергрыны, у сваёй адданасцi горадзе i ѓсiм прадуктам горада, не дапускалi сцiскацца пры пераказваннi. Сястра-домработница, добрая жанчына, пакахала Сэма i ѓ яго адсутнасць выхвалялася iм перад выпадковымi наведвальнiкамi або перад жыхарамi, якiя сабралiся ѓ гасцiнай па вечарах. Менавiта яна заклала аснову веры студэнта-медыка ѓ тое, што Сэм быѓ свайго роду генiем у грашовых пытаннях, веры, якая дазволiла яму пазней распачаць паспяховую атаку на спадчыну, якая дасталася гэтаму маладому чалавеку.

Фрэнка Экардта, студэнта-медыка, Сэм узяѓ сабе ѓ сябры. У нядзелю днём яны iшлi шпацыраваць па вулiцах цi, узяѓшы на рукi двух сябровак Фрэнка, якiя таксама былi студэнткамi медыцынскай школы, iшлi ѓ парк i садзiлiся на лаѓкi пад дрэвамi.

Да адной з гэтых маладых жанчын Сэм адчуваѓ стаѓленне, блiзкае да пяшчоты. Нядзелю за нядзеляй ён праводзiѓ з ёй, i аднойчы, шпацыруючы па парку ѓвечары позняй восенi, калi сухое бурае лiсце шамацела пад нагамi i сонца садзiлася ѓ чырвонай пышнасцi перад iх вачыма, ён узяѓ яе за руку i ѓвайшоѓ. цiшыня, пачуццё надзвычай жывога i жыццёвага, як ён адчуваѓ у тую ноч, прагульваючыся пад дрэвамi Кэкстана з цемнаскурай дачкой банкiра Уокера.

Тое, што з гэтага рамана нiчога не выйшла i што праз некаторы час ён больш не бачыѓ дзяѓчыну, тлумачылася, на яго думку, яго ѓласнай расце цiкавасцю да зарабляння грошай i тым фактам, што ѓ ёй, як i ѓ Фрэнку Экардце, была сляпая адданасць. да чагосьцi, чаго ён сам не мог зразумець.

Аднойчы ён размаѓляѓ з гэтай нагоды з Экардам. "Яна добрая i мэтанакiраваная, як жанчына, якую я ведаѓ у маiм родным горадзе, - сказаѓ ён, думаючы пра Элеанору Тэлфер, - але яна не будзе гаварыць са мной аб сваёй працы, як часам яна гаворыць з табой. Я хачу, каб яна паразмаѓляла. Ёсць у ёй нешта, чаго я не разумею i што хачу зразумець. Я думаю, што я ёй падабаюся, i раз цi два мне здавалася, што яна не будзе моцна пярэчыць супраць таго, каб я заняѓся з ёй каханнем, але я ѓсё роѓна яе не разумею.

Аднойчы ѓ офiсе кампанii, у якой ён працаваѓ, Сэм пазнаёмiѓся з маладым рэкламшчыкам па iмi Джэк Прынс, бойкiм, вельмi жывым маладым чалавекам, якi хутка зарабляѓ грошы, шчодра iх марнаваѓ i меѓ сяброѓ i знаёмых у кожным офiсе. кожны вестыбюль гатэля, кожны бар i рэстаран у цэнтры горада. Выпадковае знаёмства хутка перарасло ѓ сяброѓства. Разумны i дасцiпны прынц зрабiѓ з Сэма свайго роду героя, захапляючыся яго стрыманасцю i разумным сэнсам i выхваляючыся iм па ѓсiм горадзе. З Прынс Сэм час ад часу ѓладкоѓваѓ лёгкiя загулы, i аднойчы пасярод тысяч людзей, якiя сядзелi за столiкамi i п'юць пiва ѓ Калiзеi на Вабаш-авеню, ён i Прынс пабiлiся з двума афiцыянтамi, Прынс заявiѓ, што яго падмануѓ i Сэм, хоць i лiчыѓ аднаго няправым, нанёс удар кулаком трамвай, каб пазбегнуць нацiску iншых афiцыянтаѓ, якiя спяшаюцца на дапамогу таму, хто ляжаѓ ашаломлены i шамацеѓ па пiлавiннi падлогi.

Пасля гэтых вечароѓ гулянак, якiя доѓжылiся з Джэкам Прынсам, з маладымi людзьмi, сустрэтымi ѓ цягнiках i ѓ загарадных гатэлях, Сэм гадзiнамi гуляѓ па горадзе, пагружаны ѓ свае думкi i атрымлiваѓ уласныя ѓражаннi ад убачанага. У справах з маладымi людзьмi ён гуляѓ па большай частцы пасiѓную ролю, ходзячы з iмi з месца на месца i выпiваючы да таго часу, пакуль яны не станавiлiся крыклiвымi i шумнымi або панурымi i сварлiвымi, а затым выслiзгваѓ у свой пакой, забаѓляючыся або раздражнёны, паколькi абставiны або тэмперамент яго таварышаѓ зрабiлi або i. Начамi ѓ адзiноце ён засоѓваѓ рукi ѓ кiшэнi i хадзiѓ бясконцыя мiлi па асветленых вулiцах, цьмяна ѓсведамляючы велiзарнасць жыцця. Усе твары, якiя праходзяць мiма яго, жанчыны ѓ футрах, маладыя людзi з цыгарамi ѓ роце, якiя iдуць у тэатры, лысыя старыя са слязлiвымi вачыма, хлопчыкi са звязкамi газет пад пахамi i прытаiлiся стройныя прастытуткi. у калiдорах, павiнна было яго глыбока зацiкавiць. У юнацтве, з гонарам спячай сiлы, ён бачыѓ у iх толькi людзей, якiя аднойчы змогуць праверыць свае здольнасцi супраць яго ѓласных. I калi ён углядаѓся ѓ iх уважлiва i адзначаѓ твар за тварам у натоѓпе, то глядзеѓ ён як натуршчык у вялiкай дзелавой гульнi, практыкуючы свой розум, уяѓляючы таго цi iншага чалавека, якi выступае супраць яго ѓ здзелках, i плануючы метад. дзякуючы якому ён атрымае перамогу ва ѓяѓнай барацьбе.

У той час у Чыкага было месца, куды можна было патрапiць па мосце над чыгуначным палатном Цэнтральнай чыгункi Iлiнойса, куды Сэм часам бываѓ у непагодлiвыя ночы, каб паназiраць за возерам, якi хвастае ветрам. Велiзарныя масы вады, рухаючыся хутка i бясшумна, з грукатам разбiвалiся аб драѓляныя палi, якiя падпiралi ѓзгоркамi з каменя i зямлi, i пырскi разбiтых хваляѓ падалi на твар Сэма, а зiмовымi начамi замярзалi на яго палiто. Ён навучыѓся курыць i, абапiраючыся на парэнчы моста, гадзiнамi стаяѓ з люлькай у роце, гледзячы на ваду, якая рухалася, поѓны трапятання i захаплення перад яе маѓклiвай сiлай.

Аднойчы вераснёѓскай ноччу, калi ён гуляѓ адзiн па вулiцы, адбыѓся iнцыдэнт, якi паказаѓ яму таксама маѓклiвую сiлу ѓнутры яго самога, сiлу, якая ѓразiла i на iмгненне спалохала яго. Зайшоѓшы на невялiкую вулачку ззаду Дырбарна, ён раптам убачыѓ твары жанчын, якiя глядзяць на яго праз маленькiя квадратныя вокны, прарэзаныя ѓ фасадах дамоѓ. Тут i там, наперадзе i ззаду яго, вiдаць былi твары; клiкалi галасы, клiкалi ѓсмешкi, вабiлi рукi. Уверх i ѓнiз па вулiцы хадзiлi мужчыны, гледзячы на тратуар, iх палiто былi падняты на шыю, капелюшы насунуты на вочы. Яны глядзелi на твары жанчын, якiя прыцiснулiся да квадратных шклоѓ, а затым, раптоѓна павярнуѓшыся, быццам пераследваюцца, забягалi ѓ дзверы дамоѓ. Сярод прахожых па тратуары былi старыя, мужчыны ѓ пацёртых палiто, якiя таропка шоргалi нагамi, i маладыя хлопчыкi з чырванню цноты на шчоках. У паветры лунала юрлiвасць, цяжкая i агiдная. Гэта пракралася ѓ мозг Сэма, i ён стаяѓ, вагаючыся i няѓпэѓнены, спалоханы, нячулы, спалоханы. Ён успомнiѓ гiсторыю, якую калiсьцi чуѓ ад Джона Тэлфера, гiсторыю пра хваробы i смерць, якiя ѓтойваюцца ѓ маленькiх завулках гарадоѓ i пераходзяць на Ван-Бюрэн-стрыт, а адтуль у асветлены штат. Ён падняѓся па лесвiцы надземнай чыгункi i, скокнуѓшы ѓ першы цягнiк, адправiѓся на поѓдзень, каб гадзiнамi гуляць па жвiровай дарозе на беразе возера ѓ Джэксан-парку. Вецер з возера, смех i размовы людзей, якiя праходзiлi пад лiхтарамi, астудзiлi ѓ iм лiхаманку, як калiсьцi яе астудзiла красамоѓства Джона Тэлфера, якi iшоѓ па дарозе недалёка ад Кэкстана i сваiм голасам кiраваѓ войскамi стаялая кукуруза.

У свядомасцi Сэма ѓзнiкла карцiна халоднай, бясшумнай вады, якая рухаецца вялiзнымi масамi пад начным небам, i ён падумаѓ, што ѓ свеце людзей iснуе сiла, гэтак жа непераадольная, гэтак жа малазразумелая, гэтак жа мала якая абмяркоѓваецца, заѓсёды рухаецца наперад, маѓклiвая. магутная - сiла сэксу. Ён задаваѓся пытаннем, як будзе зламана сiла ѓ яго ѓласным выпадку, на якi хвалявалам яна накiруецца. Апоѓначы ён адправiѓся дадому праз горад i прабраѓся ѓ сваю нiшу ѓ доме Пергрынаѓ, збянтэжаны i на нейкi час зусiм стомлены. У сваёй пасцелi ён адвярнуѓся тварам да сцяны i рашуча зачынiѓшы вочы паспрабаваѓ заснуць. "Ёсць рэчы, якiя немагчыма зразумець", - сказаѓ ён сабе. "Жыць годна - гэта пытанне разумнага сэнсу. Я буду працягваць думаць аб тым, што хачу зрабiць, i больш не пайду ѓ такое месца".

Аднойчы, калi ён прабыѓ у Чыкага два гады, адбылося здарэнне iншага роду, здарэнне такое гратэскавае, такое падобнае да Пана i такое юнацкае, што на працягу некалькiх дзён пасля таго, як яно адбылося, ён думаѓ пра яго з захапленнем i гуляѓ па вулiцы. на вулiцы цi сядзеѓ у пасажырскiм цягнiку, радасна смеючыся пры ѓспамiне якой-небудзь новай падрабязнасцi справы.

Сэм, якi быѓ сынам Вiндзi Макферсана i не раз бязлiтасна асуджаѓ усiх мужчын, якiя напаѓнялi рот спiртным, напiѓся i васемнаццаць гадзiн хадзiѓ, выкрыкваючы вершы, спяваючы песнi i крычучы на зоркi, як лясны бог на выгiн.

Позна вечарам ранняй вясной ён сядзеѓ з Джэкам Прынс ѓ рэстаране ДэДжонга на Манро-стрыт. Прынс, лежачы перад сабой на стале з гадзiннiкам i з тонкай ножкай куфля для вiна памiж пальцамi, размаѓляѓ з Сэмам пра чалавека, якога яны чакалi паѓгадзiны.

- Ён, вядома, спазнiцца, - усклiкнуѓ ён, напаѓняючы Сэму шклянку. "Гэты чалавек нiколi ѓ жыццi не прыходзiѓ своечасова. Своечасовае наведванне сустрэчы запатрабуе ад яго нечага. Гэта было б падобна таму, як колер маладосцi сышоѓ са шчок дзяѓчыны".

Сэм ужо бачыѓ чалавека, якога яны чакалi. Яму было трыццаць пяць гадоѓ, ён быѓ невысокiм, вузкаплечым, з невялiкiм маршчынiстым тварам, вялiзным носам i акулярамi, якiя зачапiлiся за вушы. Сэм бачыѓ яго ѓ клубе на Мiчыган-авеню, дзе Прынс урачыста кiдаѓ сярэбраныя даляры ѓ адзнаку мелам на падлозе разам з групай сур'ёзных, самавiтых старых.

"Гэта натоѓп, якi толькi што завяршыѓ буйную здзелку з нафтавымi акцыямi Канзаса, а малодшы - Морыс, якi займаѓся iх рэкламай", - растлумачыѓ Прынс.

Пазней, калi яны iшлi па Мiчыган-авеню, Прынс падрабязна распавёѓ аб Морыс, якiм бязмерна захапляѓся. "Ён лепшы спецыялiст па рэкламе i рэкламе ѓ Амерыцы", - заявiѓ ён. "Ён не такi махляр, як я, i не зарабляе столькi грошай, але ён можа ѓзяць iдэi iншага чалавека i выказаць iх так проста i пераканаѓча, што яны раскажуць гiсторыю гэтага чалавека лепш, чым ён ведаѓ яе сам. I гэта ѓсё, што тычыцца рэкламы".

Ён пачаѓ смяяцца.

"Смешна пра гэта думаць. Том Морыс выканае працу, i чалавек, для якога ён гэта зробiць, будзе клясцiся, што зрабiѓ гэта сам, што кожная фраза на надрукаванай старонцы, якую атрымаѓ Том, - яго ѓласная. Ён будзе выць, як звер, аплачваючы рахунак Тома, а затым у наступны раз паспрабуе выканаць працу сам i заблытае яе да такой ступенi, што яму давядзецца паслаць за Томам толькi для таго, каб убачыць, як трук праробляецца зноѓку, як лусканне кукурузы. з катаха. За iм пасылаюць лепшыя людзi Чыкага.

У рэстаран увайшоѓ Том Морыс з вялiзнай кардоннай тэчкай пад пахай. Ён здаваѓся паспешлiвым i нервовым. "Я еду ѓ офiс Мiжнароднай кампанii па вытворчасцi такарных станкоѓ для печыва", - растлумачыѓ ён Прынс. "Я ѓвогуле не магу спынiцца. У мяне ёсць макет праспекта, заклiканага вывесцi на рынак яшчэ крыху iх звычайных акцый, па якiх не выплачвалiся дывiдэнды на працягу дзесяцi гадоѓ.

Працягнуѓшы руку, Прынс пацягнуѓ Морыса ѓ крэсла. "Не звяртайце ѓвагi на работнiкаѓ Biscuit Machine i iх запасы", - скамандаваѓ ён; "У iх заѓсёды будуць звычайныя акцыi на продаж. Яно невычэрпна. Я хачу, каб ты сустрэѓ тут Макферсана, i аднойчы ѓ яго будзе нешта важнае, у чым ты зможаш яму дапамагчы".

Морыс перагнуѓся цераз стол i ѓзяѓ Сэма за руку; яго ѓласны быѓ маленькiм i мяккiм, як у жанчыны. "Я працую да смерцi", - скардзiѓся ён; "Я прыглядаюся да птушкафермы ѓ Iндыяне. Я збiраюся туды жыць".

На працягу гадзiны трое мужчын сядзелi ѓ рэстаране, пакуль Прынс расказваѓ пра месца ѓ Вiсконсiне, дзе павiнна дзяѓбцi рыба. "Адзiн чалавек расказваѓ мне пра гэтае месца дваццаць разоѓ", - заявiѓ ён; "Я ѓпэѓнены, што змагу знайсцi гэта ѓ чыгуначнай тэчцы. Я нiколi не лавiѓ рыбу, ды i ты не лавiѓ рыбу, а Сэм родам з месца, куды ваду возяць у фургонах па раѓнiнах.

Маленькi чалавечак, багата якi выпiѓ вiно, перавёѓ погляд з Прынца на Сэма. Час ад часу ён здымаѓ акуляры i працiраѓ iх насоѓкай. "Я не разумею вашага знаходжання ѓ такiм грамадстве", - заявiѓ ён; "У цябе самавiты i самавiты выгляд гандляра. Прынц тут нiкуды не падзенецца. Ён сумленны, гандлюе ветрам i сваiм чароѓным грамадствам i марнуе атрыманыя грошы замест таго, каб ажанiцца i пакласцi iх на iмя сваёй жонкi".

Прынц устаѓ. - Бескарысна марнаваць час на персiфляж, - пачаѓ ён, а затым, павярнуѓшыся да Сэма, - у Вiсконсiне ёсць месца, - сказаѓ ён няѓпэѓнена.

Морыс узяѓ партфель i, з гратэскавым намаганнем захоѓваць устойлiвасць, накiраваѓся да дзвярэй, якi суправаджаецца вагальнымi крокамi Прынса i Сэма. На вулiцы Прынс выхапiѓ партфель з рук маленькага чалавека. - Томi, няхай твая мацi панясе гэта, - сказаѓ ён, пагражаючы пальцам Морыс перад носам. Ён пачаѓ спяваць калыханку. "Калi галiнка сагнецца, калыска ѓпадзе".

Трое мужчын выйшлi з Манро на Стэйт-стрыт, у галаве Сэма было дзiѓна лёгка. Будынкi ѓздоѓж вулiцы разгойдвалiся на фоне неба. Раптам яго ахапiла апантаная прага дзiкiх прыгод. На рагу Морыс спынiѓся, дастаѓ з кiшэнi насоѓку i зноѓ працёр акуляры. "Я хачу быць упэѓнены, што бачу ясна", - сказаѓ ён; "мне здаецца, што на дне апошняга куфля вiна я ѓбачыѓ траiх з нас у таксi з кошыкам жывальнага масла на сядзенне памiж намi, якiя iдуць на станцыю, каб паспець на цягнiк да таго месца, сябар Джэка хлусiѓ рыбе а."

Наступныя васямнаццаць гадзiн адкрылi для Сэма новы свет. З дымам спiртнога, якi падымаѓся ѓ мозгу, ён дзве гадзiны ехаѓ у цягнiку, таптаѓся ѓ цемры па пыльных дарогах i, развядучы ѓ лесе вогнiшча, танцаваѓ пры яго святле на траве, трымаючы за рукi князя i маленькi чалавечак з маршчынiстым тварам. Ён урачыста стаяѓ на пнi на краi пшанiчнага поля i дэкламаваѓ "Хелен" По, пераймаючы голас, жэсты i нават звычку рассоѓваць ногi Джона Тэлфера. А потым, перашчыраваѓшы з апошнiм, ён раптам сеѓ на пень, i Морыс, падышоѓшы наперад з бутэлькай у руцэ, сказаѓ: "Залi лямпу, чувак - святло розуму згасла".

Пасля вогнiшча ѓ лесе i выступлення Сэма на пнi трое сяброѓ зноѓ выйшлi на дарогу, i iх увагу прыцягнуѓ запознены фермер, напаѓсонны, якi ехаѓ дадому на сядзенне сваёй фурманкi. Са спрытам iндыйскага хлопчыка мiнiятурны Морыс ускочыѓ на павозку i сунуѓ фермеру ѓ руку дзесяцiдоларавую купюру. "Вядзi нас, о чалавек зямлi!" ён крычаѓ: "Вядзi нас у пазалочаны палац граху! Адвядзiце нас у салон! Жыццёвае масла ѓ банку заканчваецца!

За межамi доѓгай i трасянiнай паездкi ѓ фургоне Сэм так i не змог растлумачыць сiтуацыю. У яго свядомасцi праносiлiся цьмяныя ѓяѓленнi пра дзiкую гулянку ѓ вясковай карчме, пра тое, што ён сам выступае ѓ ролi бармэна, i пра велiзарную чырванатварай жанчыну, якая кiдаецца туды i сюды пад кiраѓнiцтвам малюсенькага мужчыны, цягне супрацiѓляюцца вясковых жыхароѓ да бара i загадвае iм працягваць. даляраѓ, аддадзеных кiроѓцу фургона, не сышлi ѓ яе грашовую скрыню. Акрамя таго, ён думаѓ, што Джэк Прынс паставiѓ крэсла на стойку i сеѓ на яго, тлумачачы спяшаецца скрынi з пiвам, што, хоць егiпецкiя цары будавалi вялiкiя пiрамiды, каб адсвяткаваць сябе, яны нiколi не будавалi нiчога больш гiганцкага, чым зубец Тома Морыса. будаваѓ сярод фермераѓ у пакоi.

Пазней Сэм думаѓ, што яны з Джэкам Прынсам спрабавалi заснуць пад кучай мяшкоѓ са збожжам у хляве i што Морыс прыйшоѓ да iх у слязах, таму што ѓсе ѓ свеце спалi, i большасць з iх ляжала пад сталамi.

А затым, калi ѓ галаве праяснiлася, Сэм выявiѓ, што разам з двума iншымi зноѓ iдзе па пыльнай дарозе на досвiтку i спявае песнi.

У цягнiку з дапамогай насiльшчыка-негра трое мужчын спрабавалi сцерцi пыл i плямы дзiкай ночы. Кардонная тэчка з праспектам кампанii па вытворчасцi печыва ѓсё яшчэ знаходзiлася пад пахай Джэка Прынса, i маленькi чалавек, працiраючы i працiраючы акуляры, пiльна глядзеѓ на Сэма.

"Ты паехала з намi цi ты дзiця, якога мы ѓсынавiлi тут, у гэтых краях?" ён спытаѓ.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

Я Т БЫђ А цудоѓнае месца, тая Саѓт-Уотэр-стрыт у Чыкага, куды Сэм прыехаѓ, каб пачаць свой бiзнэс у горадзе, i тое, што ён не змог паѓней усвядомiць яе значэнне i яе пасланне, было доказам яго сухой абыякавасцi. Цэлы дзень па вузкiх вулачках цяклi прадукты харчавання вялiзнага горада. Шыракаплечыя вазнiцы ѓ сiнiх кашулях з дахаѓ высокiх вазоѓ крычалi на сонных пешаходаѓ. На тратуарах у каробках, мяшках i бочках ляжалi апельсiны з Фларыды i Калiфорнii, iнжыр з Аравii, бананы з Ямайкi, арэхi з узгоркаѓ Iспанii i раѓнiн Афрыкi, капуста з Агаё, фасоля з Мiчыгана, кукуруза i бульба. У снежнi мужчыны ѓ футрах спяшалiся праз лясы паѓночнага Мiчыгана збiраць калядныя ёлкi, якiя траплялi на вулiцу для абагравання ачагоѓ. I ѓлетку, i ѓзiмку мiльёны курэй адкладалi яйкi, сабраныя там, а быдла на тысячах грудоѓ рассылаѓ свой жоѓты алейны тлушч, спакаваны ѓ кадкi i звальваецца на грузавiкi, каб яшчэ больш пагоршыць блытанiна.

Сэм выйшаѓ на гэтую вулiцу, мала думаючы аб цудах гэтых рэчаѓ i разважаючы блытана, усведамляючы iх маштабы ѓ далярах i цэнтах. Стоячы ѓ дзвярах камiсiйнага дома, у якiм яму трэба было працаваць, моцны, добра апрануты, здольны i працаздольны, ён аглядаѓ вулiцы, бачыѓ i чуѓ паспех, роѓ i крыкi галасоѓ, а затым з усмешкай яго губы ѓвайшлi ѓнутр. У яго мозгу была нявыказаная думка. Як старажытныя скандынаѓскiя марадзёры глядзелi на велiчныя гарады Мiжземнамор'я, гэтак жа глядзеѓ i ён. "Якая здабыча!" - сказаѓ голас унутры яго, i яго мозг пачаѓ прыдумляць метады, з дапамогай якiх ён мог бы атрымаць сваю долю.

Праз гады, калi Сэм ужо быѓ чалавекам вялiкiх спраѓ, аднойчы ён праязджаѓ у карэце па вулiцах i, павярнуѓшыся да свайго спадарожнiка, сiвавалосага, годнага бастанца, якi сядзеѓ побач з iм, сказаѓ: "Я калiсьцi працаваѓ тут i выкарыстоѓваѓ сядзець на бочцы з яблыкамi на краi тратуара, думаць якi выгадаваѓ яблыкi, зарабiѓ за год".

Жыхар Бостана, усхваляваны выглядам такога багацця ежы i крануты сваiм настроем да эпiграмы, агледзеѓ вулiцу ѓверх i ѓнiз.

"Прадукты iмперыi грымяць па камянях", - сказаѓ ён.

"Я павiнен быѓ зарабiць тут больш грошай", - суха адказаѓ Сэм.

Камiсiйная фiрма, у якой працаваѓ Сэм, была партнёрствам, а не карпарацыяй, i належала двум братам. З дваiх Сэм лiчыѓ, што старэйшы, высокi, лысы, вузкаплечы мужчына, з доѓгiм вузкiм тварам i ветлiвымi манерамi, быѓ сапраѓдным гаспадаром i ѓяѓляѓ большую частку здольнасцяѓ у партнёрстве. Ён быѓ маслянiсты, маѓклiвы, нястомны. Увесь дзень ён уваходзiѓ i выходзiѓ з офiса, складоѓ, узад i ѓперад па люднай вулiцы, нервова пасмоктваючы незапаленую цыгару. Ён быѓ выдатным служыцелем прыгараднай царквы, але пры гэтым пранiклiвым i, як падазраваѓ Сэм, беспрынцыпным бiзнэсмэнам. Час ад часу святар цi хто-небудзь з жанчын з прыгараднай царквы заходзiлi ѓ офiс, каб пагаварыць з iм, i Сэма забаѓляла думка, што Вузкая Твар, калi ён казаѓ пра справы царквы, мела дзiѓнае падабенства з карычневым... барадаты служыцель царквы ѓ Кэкстане.

Iншы брат быѓ чалавекам зусiм iншага тыпу, i ѓ бiзнэсе, на думку Сэма, ён быѓ чалавекам значна нiжэйшым за яго. Гэта быѓ грузны, шыракаплечы, квадратны мужчына гадоѓ трыццацi, якi сядзеѓ у офiсе, дыктаваѓ лiсты i затрымлiваѓся на абедзе па дзве-тры гадзiны. Ён рассылаѓ падпiсаныя iм на фiрмовых бланках лiсты з тытулам генеральнага дырэктара, i Вузкая Твар дазваляла яму гэта рабiць. Броѓдплэдэрс атрымаѓ адукацыю ѓ Новай Англii i нават пасля некалькiх гадоѓ адсутнасцi ѓ каледжы, падобна, больш цiкавiѓся гэтым, чым дабрабытам бiзнэсу. Увесну на працягу месяца цi больш ён марнаваѓ большую частку часу на тое, каб адна з двух стэнаграфiстак, нанятых фiрмай, пiсала лiсты выпускнiкам сярэднiх школ Чыкага, каб заахвоцiць iх паехаць на Усход, каб скончыць сваю адукацыю; а калi выпускнiк каледжа прыязджаѓ у Чыкага ѓ пошуках працы, ён зачыняѓ свой стол i цэлымi днямi хадзiѓ з месца на месца, уяѓляючы, пераконваючы, рэкамендуючы. Аднак Сэм заѓважыѓ, што калi фiрма наймала новага чалавека ѓ свой офiс цi на выезд, менавiта Вузкалiцый выбiраѓ яго.

Шыракаплечы ѓ свой час быѓ вядомым футбалiстам i насiѓ на назе жалезны гарсэт. Офiсы, як i большасць офiсаѓ на вулiцы, былi цёмнымi i вузкiмi, у iх пахла гнiлай гароднiнай i прагорклым маслам. На тратуары перад домам спрачалiся шумныя грэчаскiя i iтальянскiя гандляры, i сярод iх спяшаѓся заключаць здзелкi Вузкалiцый.

На Саѓт-Уотэр-стрыт Сэм атрымаѓ поспех, памножыѓшы свае трыццаць шэсцьсот даляраѓ на дзесяць за тыя тры гады, што ён там заставаѓся, або ездзiѓ адтуль у гарады i пасёлкi, накiроѓваючы частка вялiкай бягучай ракi прадуктаѓ харчавання праз парадную дзверы сваёй фiрмы. .

Амаль з першага дня свайго знаходжання на вулiцы ён пачаѓ паѓсюль бачыць магчымасцi для нажывы i старанна ѓзяѓся за працу, каб займець грошы, з дапамогай якiх можна было б скарыстацца шанцамi, якiя, на яго думку, адкрывалiся так прывабна. За год ён дабiѓся вялiкага прагрэсу. Ад жанчыны з Вабаш-авеню ён атрымаѓ шэсць тысяч долараѓ, спланаваѓ i ажыццявiѓ пераварот, якi даѓ яму магчымасць выкарыстаць дваццаць тысяч долараѓ, якiя дасталiся ѓ спадчыну яго сябру, студэнту-медыку, якi жыѓ у доме Пергрынаѓ.

У Сэма на складзе каля ѓзвышэння ляжалi яйкi i яблыкi; дзiчына, перавезеная кантрабандай праз мяжу штатаѓ з Мiчыгана i Вiсконсiна, ляжала замарожаная ѓ халадзiльных камерах з яго iмем i была гатова да продажу з вялiкiм прыбыткам гатэлям i модным рэстаранам; i былi нават таемныя бушэлi кукурузы i пшанiцы, якiя ляжалi на iншых складах уздоѓж ракi Чыкага, гатовыя быць выкiнутымi на рынак па яго слове, цi, паколькi маржа, з дапамогай якой ён трымаѓ гэты тавар, не была атрымана, па слова ад брокера з Ласаль-стрыт.

Атрыманне дваццацi тысяч долараѓ з рук студэнта-медыка стала паваротным момантам у жыццi Сэма. Нядзеля за нядзеляй ён гуляѓ з Экардам па вулiцах або сноѓдаѓся з iм у парках, думаючы аб грошах, якiя ляжаць без справы ѓ банку, i аб здзелках, якiя ён мог бы заключыць з iмi на вулiцы цi ѓ дарозе. З кожным днём ён усё ясней бачыѓ моц грошай. Iншыя камiсiйныя гандляры з Саѓт-Уотэр-стрыт прыбеглi ѓ офiс яго фiрмы з напружанымi i ѓстрывожанымi асобамi i прасiлi Вузкалiца дапамагчы iм у цяжкiх сiтуацыях у дзённым гандлi. Шыракаплечы, якi не меѓ дзелавых здольнасцяѓ, але жанiѓся на багатай жанчыне, месяц за месяцам атрымлiваѓ палову прыбытку, атрыманага дзякуючы здольнасцям свайго высокага i пранiклiвага брата, i Вузкалiца, якому спадабаѓся Сэм. i тыя, хто час ад часу спыняѓся пагаварыць з iм, казалi пра гэта часта i красамоѓна.

"Правядзiце час нi з кiм, у каго няма грошай, каб дапамагчы вам", - сказаѓ ён; "Па дарозе шукайце мужчын з грашыма, а пасля паспрабуйце iх атрымаць. Гэта ѓсё, што трэба для бiзнесу - зарабляння грошай ". А затым, гледзячы на стол свайго брата, ён дадаваѓ: "Я б выгнаѓ з яго палову бiзнэсмэнаѓ, калi б мог, але я сам павiнен танчыць пад дудку, якую гуляюць грошы".

Аднойчы Сэм прыйшоѓ у офiс адваката з iмем Вэбстэр, чыя рэпутацыя ѓмелага заключаць кантракты дасталася яму ад Вузкалiцага.

"Я хачу, каб быѓ складзены кантракт, якi даваѓ бы мне абсалютны кантроль над дваццаццю тысячамi долараѓ без якой-небудзь рызыкi з майго боку, калi я страчу грошы, i без абяцання заплацiць больш за сем працэнтаѓ, калi я не прайграю", - сказаѓ ён.

Адвакат, стройны мужчына сярэднiх гадоѓ са смуглявай скурай i чорнымi валасамi, паклаѓ рукi на стол перад сабой i паглядзеѓ на высокага маладога чалавека.

"Якi заклад?" ён спытаѓ.

Сэм пакруцiѓ галавой. "Цi можаце вы скласцi такую дамову, якая будзе законнай i чаго мне гэта будзе каштаваць?" ён спытаѓ.

Адвакат дабрадушна засмяяѓся. "Вядома, я магу гэта намаляваць. Чаму не?"

Сэм, дастаѓшы з кiшэнi пачак купюр, пералiчыѓ суму, якая ляжала на стале.

- Хто ты наогул? - спытаѓ Вэбстэр. - Калi ты можаш атрымаць дваццаць тысяч i без закладу, цябе варта ведаць. Магчыма, я збяру банду, каб абрабаваць паштовы цягнiк.

Сэм не адказаѓ. Ён паклаѓ кантракт у кiшэню i пайшоѓ дадому, у сваю нiшу ѓ "Пергрынах". Яму хацелася пабыць аднаму i падумаць. Ён не верыѓ, што выпадкова страцiць грошы Фрэнка Экардта, але ведаѓ, што сам Экардт адмовiцца ад тых здзелак, якiя ён разлiчваѓ заключыць з грашыма, што яны напалохаюць i ѓстрывожаць яго, i ён задавалася пытаннем, няѓжо ён быѓ сумленны.

Пасля вячэры ѓ сваiм пакоi Сэм уважлiва вывучыѓ пагадненне, заключанае Вэбстэрам. Яму здалося, што яно прыкрыла тое, што ён хацеѓ прыкрыць, i, добра засвоiѓшы гэта ѓ розуме, ён разарваѓ гэта. "Дарма яму ведаць, што я быѓ у адваката", - вiнавата падумаѓ ён.

Кладзячыся ѓ ложак, ён пачаѓ будаваць планы на будучыню. Маючы ѓ сваiм распараджэннi больш за трыццаць тысяч долараѓ, ён думаѓ, што зможа хутка дабiцца прагрэсу. "У маiх руках яно будзе падвойвацца кожны год", - сказаѓ ён сабе i, устаѓшы з ложка, падсунуѓ крэсла да акна i сеѓ, адчуваючы сябе дзiѓна жывым i чуваючым, як закаханы юнак. Ён бачыѓ сябе iдучым наперад i наперад, накiроѓваючы, кiруючы, кiруючы людзьмi. Яму здавалася, што няма нiчога, чаго ён не мог бы зрабiць. "Я буду кiраваць фабрыкамi, слоiкамi, а можа быць, шахтамi i чыгункамi", - падумаѓ ён, i яго думкi накiравалiся наперад, так што ён убачыѓ сябе, сiвога, суровага i здольнага, якi сядзiць за шырокiм сталом у велiзарным каменным будынку, матэрыялiзацыю Джона. Слоѓная карцiна Тэлфера: "Ты будзеш вялiкiм чалавекам у далярах - гэта ясна".

I тут у свядомасцi Сэма ѓзнiкла iншая карцiна. Ён успомнiѓ суботнi дзень, калi ѓ офiс на Саѓт-Уотэр-стрыт убег малады чалавек, малады чалавек, якi быѓ павiнен Вузкай асобе суму грошай i не мог яе выплацiць. Ён успомнiѓ непрыемны сцiск вуснаѓ i раптоѓны пранiклiвы суровы погляд на доѓгiм вузкiм твары яго гаспадара. Ён мала што чуѓ з гэтай гутаркi, але адчуваѓ натужную ѓмольную ноту ѓ голасе маладога чалавека, якi зноѓ i зноѓ паѓтараѓ павольна i хваравiта: "Але, чувак, на карту пастаѓлена мой гонар", а таксама халоднасць у адказ голасе, настойлiва адказваючы: "Для мяне справа не ѓ гонару,"

З акна нiшы Сэм глядзеѓ на пустку, пакрыты плямамi якi растае снегу. За ѓчасткам насупраць яго стаяѓ плоскi будынак, i снег, утойваючы на даху, утвараѓ струменьчык, якi сцякаѓ па нейкай схаванай трубе i з грукатам сцякаѓ на зямлю. Шум падаючай вады i гук далёкiх крокаѓ, якiя iшлi дадому праз спячы горад, нагадалi аб iншых начах, калi, будучы хлопчыкам у Кэкстане, ён сядзеѓ так, разважаючы аб бязладных думках.

Сам таго не ведаючы, Сэм вёѓ адну з сапраѓдных бiтваѓ у сваiм жыццi, бiтву, у якой шанцы былi моцна супраць яго якасцяѓ, якiя прымусiлi яго ѓстаць з пасцелi i паглядзець на заснежаную пустку.

У юнацтве было шмат ад грубага гандляра, якi слепа iмкнуѓся да нажывы; многiя з тых якасцяѓ, якiя далi Амерыцы так шмат яе так званых вялiкiх людзей. Менавiта гэтая якасць таемна адправiла яго да адваката Вэбстэру, каб абаранiць сябе, не абараняючы простага даверлiвага маладога студэнта-медыка, i прымусiла яго сказаць, вярнуѓшыся дадому з кантрактам у кiшэнi: "Я зраблю ѓсё, што змагу," хоць насамрэч ён меѓ на ѓвазе: "Я атрымаю ѓсё, што змагу".

У Амерыцы могуць быць бiзнесмены, якiя не атрымлiваюць таго, што могуць i якiя проста любяць уладу. Тут i там можна ѓбачыць людзей у банках, на чале буйных прамысловых трэстаѓ, на фабрыках i ѓ буйных гандлёвых дамах, пра якiя хацелася б думаць менавiта так. Гэта людзi, пра абуджэнне якiх мараць, якiя знайшлi сябе; гэта тыя людзi, аб якiх абнадзейлiвыя мысляры спрабуюць зноѓ i зноѓ успомнiць.

На гэтых людзей глядзiць Амерыка. Ён заклiкае iх захоѓваць веру i супрацьстаяць сiле грубага гандляра, даляравага чалавека, чалавека, якi са сваёй падступнай ваѓчынай якасцю хцiвасцi занадта доѓга кiраваѓ бiзнесам нацыi.

Я ѓжо казаѓ, што пачуццё справядлiвасцi Сэма вяло няроѓную бiтву. Ён займаѓся бiзнэсам i быѓ малады ѓ бiзнэсе ѓ той дзень, калi ѓся Амерыка была ахоплена сляпой барацьбой за выгаду. Нацыя ап'янела ад гэтага, стваралiся трасты, адкрывалiся руднi; з-пад зямлi пырснулi нафту i газ; чыгункi, якiя прасоѓваюцца на захад, штогод адкрывалi вялiзныя iмперыi новых зямель. Быць бедным азначала быць дурнем; думка чакала, мастацтва чакала; i мужчыны ѓ сваiх камiнаѓ збiралi вакол сябе сваiх дзяцей i захоплена казалi аб даляравых людзях, лiчачы iх прарокамi, годнымi весткi моладзь маладой нацыi.

Сэм умеѓ ствараць новае, кiраваць бiзнэсам. Менавiта гэтая якасць у iм прымушала яго сядзець каля акна i думаць, перш чым пайсцi да студэнта-медыка з несправядлiвым кантрактам, i гэтая ж якасць прымушала яго ноч за ноччу гуляць у адзiноце па вулiцах, калi iншыя маладыя людзi хадзiлi ѓ тэатры або гуляць з дзяѓчынамi ѓ парку. Па праѓдзе кажучы, ён любiѓ самотныя гадзiны, калi думкi растуць. Ён быѓ на крок наперадзе юнака, якi спяшаецца ѓ тэатр цi апускаецца ѓ гiсторыi кахання i прыгод. У iм было нешта, што хацела шанцу.

У шматкватэрнай хаце насупраць пусткi ѓ акне з'явiлася святло, i праз асветленае акно ён убачыѓ чалавека ѓ пiжаме, якi прыхiнуѓ ноты да туалетнага столiка i трымаѓ у руцэ блiскучы срэбны ражок. Сэм назiраѓ з лёгкай цiкаѓнасцю. Мужчына, не разлiчваючы на гледача ѓ такую познюю гадзiну, пачаѓ старанна прадуманы i пацешны план персанiфiкацыi. Ён адчынiѓ акно, паднёс рог да вуснаѓ i, павярнуѓшыся, пакланiѓся асветленаму пакою, як перад публiкай. Ён паднёс руку да вуснаѓ i рассыпаѓ пацалункi, затым паднёс трубку да вуснаѓ i зноѓ паглядзеѓ на ноты.

Нота, якая даляцела з акна ѓ нерухомым паветры, аказалася няѓдалай, яна ператварылася ѓ вiск. Сэм засмяяѓся i апусцiѓ акно. Гэты iнцыдэнт нагадаѓ яму iншага чалавека, якi пакланiѓся натоѓпу i дзьмухнуѓ у рог. Кладзячыся ѓ ложак, ён накрыѓся коѓдрай i заснуѓ. "Я атрымаю грошы Фрэнка, калi змагу", - сказаѓ ён сабе, вырашаючы пытанне, якое было ѓ яго ѓ галаве. "Большасць мужчын - дурнi, i калi я не атрымаю яго грошы, гэта атрымае iншы".

На наступны дзень Экардт паабедаѓ з Сэмам у цэнтры горада. Разам яны пайшлi ѓ банк, дзе Сэм паказаѓ прыбытак ад заключаных iм здзелак i рост свайго банкаѓскага рахунку, а затым выйшлi на Саѓт-Уотэр-стрыт, дзе Сэм захоплена расказваѓ пра грошы, якiя павiнен зарабiць пранiклiвы чалавек, дасведчаны спосабы гандлю. вулiцу i меѓ галаву на плячах.

"Вось i ѓсё", - сказаѓ Фрэнк Экардт, хутка трапляючы ѓ пастку, расстаѓленую Сэмам, i прагнучы прыбытку; "У мяне ёсць грошы, але няма галавы на плячах, каб iх скарыстаць. Я б хацеѓ, каб ты ѓзяѓ яго i паглядзеѓ, на што ты здольны".

З трапяткiм сэрцам Сэм паехаѓ дадому праз горад, да дома Пергрынаѓ, Экардт быѓ побач з iм у надземным цягнiку. У пакоi Сэма пагадненне было напiсана Сэмам i падпiсана Экардам. Падчас вячэры яны запрасiлi пакупнiка галантарэйных тавараѓ стаць сведкам.

I пагадненне аказалася выгадным Экардту. Нi за адзiн год Сэм не вярнуѓ яму менш за дзесяць працэнтаѓ, а ѓ рэшце рэшт вярнуѓ асноѓную суму больш чым удвая, так што Экардт змог пакiнуць медыцынскую практыку i жыць на працэнты свайго капiталу ѓ вёсцы недалёка ад Цiфiна. Агаё.

Маючы ѓ руках трыццаць тысяч долараѓ, Сэм пачаѓ пашыраць маштабы сваiх прадпрыемстваѓ. Ён увесь час купляѓ i прадаваѓ не толькi яйкi, масла, яблыкi i збожжа, але таксама дамы i будаѓнiчыя ѓчасткi. Праз яго галаву прайшлi доѓгiя рады фiгур. Здзелкi дэталёва прамалёѓвалiся ѓ яго мозгу, калi ён гуляѓ па горадзе, выпiваючы з маладымi людзьмi, або сядзеѓ за вячэрай у доме Пергрынаѓ. Ён нават пачаѓ прадумваць у галаве розныя схемы пранiкнення ѓ фiрму, у якой працаваѓ, i думаѓ, што можна будзе папрацаваць над Шыракаплечым, завалодаѓшы яго цiкавасцю i прымусiѓшы сябе ѓзяць сябе ѓ рукi. А затым, з-за страху перад вузкалiцамi, якi стрымлiвае яго, i расце поспеху ѓ здзелках, якi займае яго думкi, ён раптам сутыкнуѓся з магчымасцю, якая цалкам змянiла планы, якiя ён будаваѓ для сябе.

Па прапанове Джэка Прынса палкоѓнiк Том Рэйнi з вялiкай кампанii Rainey Arms Company паслаѓ за iм i прапанаваѓ яму пасаду пакупнiка ѓсiх матэрыялаѓ, якiя выкарыстоѓваюцца на iх заводах.

Гэта была менавiта тая сувязь, якую Сэм неѓсвядомлена шукаѓ - кампанiя, моцная, старая, кансерватыѓная, вядомая ва ѓсiм свеце. У размове з палкоѓнiкам Томам быѓ намёк на будучыя магчымасцi атрымаць акцыi кампанii i, магчыма, стаць у канчатковым вынiку чыноѓнiкам - гэтыя рэчы, вядома, былi аддаленымi - аб якiх можна было марыць i да якiх трэба iмкнуцца - кампанiя зрабiла гэта часткай сваёй палiтыкi.

Сэм нiчога не сказаѓ, але ён ужо вырашыѓ пагадзiцца на гэтае месца i абдумваѓ выгадную здзелку, якая датычыцца працэнтаѓ ад сумы, зэканомленай пры куплi, што так добра спрацавала для яго за гады працы з Фрыдам Смiтам.

Праца Сэма ѓ кампанii па вытворчасцi агнястрэльнай зброi адцягнула яго ад раз'ездаѓ i прымусiла яго цэлы дзень праводзiць у офiсе. У нейкiм сэнсе ён шкадаваѓ аб гэтым. Скаргi, якiя ён чуѓ ад людзей, якiя вандруюць у загарадных гасцiнiцах, наконт цяжкасцей падарожжа, на яго думку, нiчога не значылi. Любое падарожжа давала яму велiзарнае задавальненне. Нягоды i нязручнасцi ён ураѓнаважваѓ вялiзнымi перавагамi магчымасцi ѓбачыць новыя месцы i твары, зазiрнуць у многiя жыццi, i з нейкай рэтраспектыѓнай радасцю азiраѓся назад на тры гады спешкi з месца на месца, лоѓлi цягнiкоѓ i размоѓ. са выпадковымi знаёмымi, якiя сустрэлiся дарэчы. Акрамя таго, гады ѓ шляхi падалi яму мноства магчымасцяѓ для зняволення ѓласных сакрэтных i выгодных здзелак.

Нягледзячы на гэтыя перавагi, месца ѓ Рэйнi прывяло яго да цесных i пастаянных зносiн з людзьмi вялiкiх спраѓ. Офiсы "Армс компанi" займалi цэлы паверх аднаго з найноѓшых i найбуйных хмарачосаѓ Чыкага, i акцыянеры-мiльянеры i людзi, якiя займаюць высокiя пасады на службе штата i ѓрады ѓ Вашынгтоне, уваходзiлi i выходзiлi праз дзверы. Сэм уважлiва паглядзеѓ на iх. Яму хацелася паспрачацца з iмi i паспрабаваць, цi зможа яго пранiклiвасць на Кэкстане i Саѓт-Уотэр-стрыт утрымаць галаву на плячах на Ла-Саль-стрыт. Гэтая магчымасць здавалася яму вялiкай, i ён спакойна i ѓмела выконваѓ сваю працу, маючы намер атрымаць з яе максiмальную карысць.

На момант прыходу Сэма кампанiя Rainey Arms усё яшчэ ѓ значнай ступенi належала сям'i Рэйнi, бацьку i дачцэ. Палкоѓнiк Рэйнi, сiвавусы мужчына з брушкам, падобны да ваеннага, быѓ прэзiдэнтам i найбуйнейшым iндывiдуальным акцыянерам. Гэта быѓ напышлiвы, фанабэрысты стары, якi меѓ звычку рабiць самыя трывiяльныя заявы з выглядам суддзi, якi выносiць смяротны прысуд, i дзень за днём паслухмяна сядзеѓ за сталом з вельмi важным i задуменным выглядам, палiѓ доѓгiя чорныя цыгары i асабiста падпiсваѓ груды лiстоѓ, прынесеных яму кiраѓнiкамi. Ён лiчыѓ сябе маѓклiвым, але вельмi важным дакладчыкам ва ѓрадзе ѓ Вашынгтоне i кожны дзень выдаваѓ мноства загадаѓ, якiя кiраѓнiкi дэпартаментаѓ успрымалi з павагай i таемна iгнаравалi. Двойчы ён шырока згадваѓся ѓ сувязi з пасадамi ѓ кабiнеце мiнiстраѓ нацыянальнага ѓрада, i ѓ гутарках са сваiмi прыяцелямi ѓ клубах i рэстаранах ён рабiѓ уражанне, што ѓ абодвух выпадках фактычна адмовiѓся ад прапановы аб прызначэннi.

Зарэкамендаваѓшы сябе як фактар кiравання бiзнэсам, Сэм выявiѓ шмат рэчаѓ, якiя яго здзiвiлi. У кожнай кампанii, якую ён ведаѓ, быѓ нейкi адзiн чалавек, да якога ѓсе звярталiся па параду, якая ѓ крытычныя моманты станавiѓся дамiнуючай, кажучы: "Рабi тое i тое", не даючы нiякiх тлумачэнняѓ. У кампанii Рэйнi ён не знайшоѓ такога чалавека, а замест гэтага знайшоѓ тузiн моцных аддзелаѓ, кожны са сваiм кiраѓнiком i больш-менш незалежным ад iншых.

Сэм ляжаѓ ноччу ѓ сваёй пасцелi, а ѓвечары хадзiѓ, думаючы пра гэта i пра яго значэнне. Сярод кiраѓнiкоѓ дэпартаментаѓ была вялiкая лаяльнасць i адданасць палкоѓнiку Тому, i ён думаѓ, што сярод iх было некалькi людзей, адданых iншым iнтарэсам, акрамя сваiх уласных.

У той жа час ён казаѓ сабе, што нешта не так. У яго самога не было такога пачуцця адданасцi, i хоць ён быѓ гатовы на словах падтрымаць гучныя размовы палкоѓнiка аб старых добрых традыцыях кампанii, ён не мог прымусiць сябе паверыць у iдэю вядзення вялiзнага бiзнесу на сiстэма, заснаваная на вернасцi традыцыям або вернасцi асобы.

"Напэѓна, паѓсюль валяюцца незавершаныя справы", - падумаѓ ён i ѓслед за гэтай думкай даслаѓ другую. "Прыйдзе мужчына, збярэ ѓсе гэтыя канцы i заправiць усёй крамай. Чаму не я?"

Кампанiя Rainey Arms зарабiла мiльёны для сем'яѓ Рэйнi i ђiтакер падчас Грамадзянскай вайны. Уiтакер быѓ вынаходнiкам, якi стварыѓ адну з першых практычных стрэльбаѓ, зараджаных з казённай часткi, а першы Рэйнi быѓ гандляром галантарэйнымi таварамi ѓ горадзе ѓ Iлiнойсе, якi падтрымаѓ вынаходнiка.

Гэта аказалася рэдкiм спалучэннем. Уiтакер у свой час ператварыѓся ѓ выдатнага мэнэджара крамы i з самага пачатку заставаѓся хаты, ствараючы вiнтоѓкi i ѓносячы паляпшэннi, пашыраючы завод i рэалiзуючы тавары. Гандляр галантарэйнымi таварамi мiтусiѓся па краiне, наведваючы Вашынгтон i сталiцы асобных штатаѓ, тузаючы за правады, заклiкаючы да патрыятызму i дзяржаѓнага гонару, прымаючы буйныя замовы па высокiх коштах.

У Чыкага iснуе традыцыя, паводле якой ён не раз адпраѓляѓся на поѓдзень ад лiнii Дыксi i што пасля гэтых паездак тысячы вiнтовак Рэйнi-Уiттакера патрапiлi ѓ рукi салдат Канфедэрацыi, але гэтая гiсторыя ѓзмацнiла павагу Сэма да энергiчных маленькiх галантарэяѓ. купец, палкоѓнiк Том, яго сын, з абурэннем адрокся. На самай справе палкоѓнiку Тому хацелася б думаць аб першым Рэйнi як аб вялiзным богу зброi, падобным на Юпiтэра. Падобна Вiндзi Макферсан з Кэкстана, калi б у яго была магчымасць, ён бы вынайшаѓ новага продка.

Пасля Грамадзянскай вайны i сталення палкоѓнiка Тома стану Рэйнi i ђiтакер былi аб'яднаны ѓ адзiн дзякуючы шлюбу Джэйн Уiтакер, апошняй прадстаѓнiцы яе роду, з адзiнай выжылай Рэйнi, а пасля яе смерцi яе стан павялiчыѓся да больш чым больш мiльёна, стаяла на iмя дваццацiшасцiгадовай Сью Рэйнi.

З першага дня Сэм пачаѓ прасоѓвацца наперад у кампанii Рэйнi. У рэшце рэшт ён знайшоѓ багатае поле для ѓражлiвай эканомii i зарабляння грошай i максiмальна выкарыстоѓваѓ яго. Пазiцыю пакупнiка на працягу дзесяцi гадоѓ займаѓ далёкi сваяк палкоѓнiка Тома, якi цяпер памёр. Сэм так i не змог вырашыць, цi быѓ стрыечны брат дурнем цi круцелем, i яго гэта не вельмi турбавала, але пасля таго, як ён узяѓ сiтуацыю ѓ свае рукi, ён адчуѓ, што гэты чалавек, павiнна быць, абышоѓся кампанii ѓ велiзарную суму, якую ён меѓ намер зэканомiць.

Пагадненне Сэма з кампанiяй давала яму, акрамя справядлiвага заробку, палову эканомii на фiксаваных коштах на стандартныя матэрыялы. Гэтыя цэны заставалiся фiксаванымi на працягу многiх гадоѓ, i Сэм увайшоѓ у iх, скарачаючы направа i налева i зарабiѓшы сабе за першы год 23000 даляраѓ. У канцы года, калi дырэктара папрасiлi правесцi карэкцiроѓку i ануляваць працэнтны кантракт, ён атрымаѓ шчодрую долю акцый кампанii, павагу палкоѓнiка Тома Рэйнi i дырэктараѓ, страх некаторых кiраѓнiкоѓ дэпартаментаѓ. лаяльная адданасць iншых i званне скарбнiка кампанii.

На самай справе кампанiя Rainey Arms шмат у чым жыла за кошт рэпутацыi, створанай для яе дзякуючы энергiчнаму i вынаходлiваму Рэйнi i вынаходнiцкай генiю яго партнёра Уiттакера. Пры палкоѓнiку Томе ён знайшоѓ новыя ѓмовы i новую канкурэнцыю, якую ён iгнараваѓ або сустракаѓ млява, абапiраючыся на сваю рэпутацыю, сваю фiнансавую моц i славу сваiх мiнулых дасягненняѓ. Сухая гнiлата раз'ела яго сэрца. Нанесены ѓрон быѓ невялiкi, але станавiѓся ѓсё больш. Кiраѓнiкi дэпартаментаѓ, у чыiх руках знаходзiлася большая частка кiравання бiзнесам, былi многiмi некампетэнтнымi людзьмi, якiм не было чым пахвалiць, акрамя доѓгiх гадоѓ службы. А ѓ казначэйстве сядзеѓ цiхi малады чалавек, якi ледзь споѓнiѓся дваццацi гадоѓ, не меѓ сяброѓ, жадаѓ свайго i кiваѓ галавой над канцылярскiмi традыцыямi i ганарыѓся сваiм нявер'ем.

Бачачы абсалютную неабходнасць працаваць праз палкоѓнiка Тома i маючы ѓ галаве iдэi аб тым, што ён хацеѓ зрабiць, Сэм пачаѓ працаваць над тым, каб унесцi прапановы ѓ прытомнасць старэйшага чалавека. На працягу месяца пасля яго павышэння абодва мужчыны штодня абедалi разам, i Сэм праводзiѓ шмат дадатковых гадзiн за зачыненымi дзвярыма ѓ кабiнеце палкоѓнiка Тома.

Хоць амерыканскi бiзнэс i вытворчасць яшчэ не дасягнулi сучаснай iдэi эфектыѓнасцi кiравання крамамi i офiсамi, Сэм трымаѓ у галаве шматлiкiя з гэтых iдэй i нястомна выкладаѓ iх палкоѓнiку Тому. Ён ненавiдзеѓ марнатраѓства; яго не клапацiлi традыцыi кампанii; ён паняцця не меѓ, як гэта рабiлi кiраѓнiкi iншых аддзелаѓ, уладкавацца на зручным ложку i правесцi там рэшту сваiх дзён, i быѓ поѓны рашучасцi кiраваць вялiкай кампанiяй Рэйнi, калi не наѓпрост, то праз палкоѓнiка Тома, якi, ён адчуваѓ, быѓ абкiтоѓкай у яго руках.

На сваёй новай пасадзе скарбнiка Сэм не адмовiѓся ад працы закупшчыка, але пасля размовы з палкоѓнiкам Томам аб'яднаѓ два аддзелы, наняѓ уласных здольных памочнiкаѓ i працягнуѓ сваю працу па зацiраннi слядоѓ кузена. . На працягу многiх гадоѓ кампанiя пераплачвала за няякасны матэрыял. Сэм прызначыѓ сваiх уласных iнспектараѓ па матэрыялах на фабрыкi Вестсайда i запрасiѓ некалькi буйных сталелiцейных кампанiй Пенсiльванii, якiя спяшаюцца ѓ Чыкага, каб пакрыць страты. Пакрыццё было цяжкiм, але калi да палкоѓнiка Тому звярнулiся, Сэм пайшоѓ з iм паабедаць, купiѓ бутэльку вiна i напружыѓ спiну.

Аднойчы днём у пакоi Палмер-хаѓса разгулялася сцэна, якая некалькi дзён заставалася ѓ памяцi Сэма як свайго роду ѓсведамленне той ролi, якую ён хацеѓ гуляць у свеце бiзнесу. Прэзiдэнт лесанарыхтоѓчай кампанii ѓзяѓ Сэма ѓ пакой i, паклаѓшы на стол пяць тысячадоларавых купюр, падышоѓ да акна i спынiѓся, гледзячы вонкi.

Нейкi час Сэм стаяѓ, гледзячы на грошы на стале i на спiну чалавека каля акна, згараючы ад абурэння. Ён адчуѓ, што яму хацелася б схапiць чалавека за горла i нацiснуць, як ён калiсьцi нацiснуѓ на горла Вiндзi Макферсана. А затым у яго вачах з'явiѓся халодны бляск, ён адкашляѓся i сказаѓ: "Ты тут маленькi; вам давядзецца нарасцiць гэтую кучу яшчэ больш, калi вы разлiчваеце мяне зацiкавiць".

Мужчына ля акна пацiснуѓ плячыма - гэта быѓ стройны малады чалавек у моднай камiзэльцы - а затым, павярнуѓшыся i выцягнуѓшы з кiшэнi пачак купюр, падышоѓ да стала тварам да Сэма.

"Я спадзяюся, што вы будзеце разумныя", - сказаѓ ён, кладучы рахункi на стол.

Калi чарка дасягнула дваццацi тысяч, Сэм працягнуѓ руку i, узяѓшы яе, паклаѓ у кiшэню. "Вы атрымаеце квiтанцыю аб гэтым, калi я вярнуся ѓ офiс", - сказаѓ ён; "Гаворка iдзе пра тое, што вы павiнны нашай кампанii за завышаныя кошты i няякасны матэрыял. Што тычыцца нашага бiзнесу, сёння ранiцай я заключыѓ кантракт з iншай кампанiяй".

Уладзiѓшы закупачную дзейнасць кампанii Rainey Arms Company на свой густ, Сэм пачаѓ праводзiць шмат часу ѓ крамах i праз палкоѓнiка Тома паѓсюль дамогся вялiкiх змен. Ён звальняѓ бескарысных майстроѓ, выбiваѓ перагародкi памiж пакоямi, паѓсюль дамагаѓся большай i лепшай якасцi працы. Падобна сучаснаму эфектыѓнаму чалавеку, ён хадзiѓ з гадзiннiкам у руцэ, выразаючы страчаныя рухi, перастаѓляючы месцы i дамагаючыся свайго.

Гэта быѓ час вялiкага хвалявання. Офiсы i крамы гулi, як патрывожаныя пчолы, i чорныя позiркi пераследвалi яго. Але палкоѓнiк Том справiѓся з сiтуацыяй i хадзiѓ за Сэмам па пятах, разгульваючы, аддаючы загады, выпростваючы плечы, як перароблены чалавек. Увесь дзень ён займаѓся гэтым, разраджаѓ, накiроѓваѓ, змагаѓся супраць марнатраѓства. Калi ѓ адным з цэхаѓ успыхнула забастоѓка з-за новаѓвядзенняѓ, якiя Сэм навязаѓ рабочым, ён сеѓ на лаѓку i вымавiѓ прамову, напiсаную Сэмам, аб месцы чалавека ѓ арганiзацыi i кiраваннi вялiкай сучаснай прамысловасцю i яго абавязак удасканальвацца як работнiк.

Мужчыны моѓчкi ѓзялi свае iнструменты i зноѓ накiравалiся да сваiх лаѓак, i калi ён убачыѓ, што яны былi так закрануты яго словамi, палкоѓнiк Том давёѓ тое, што пагражала стаць шквалам, да ѓраганнай кульмiнацыi, абвясцiѓшы аб пяцiпрацэнтным павышэннi заработнай платы. Маштаб - гэта была ѓласная рыска палкоѓнiка Тома, i захоплены прыём гэтага выступу выклiкаѓ чырвань гонару на яго шчоках.

Хоць справамi кампанii па-ранейшаму займаѓся палкоѓнiк Том i хоць ён з кожным днём усё больш i больш заяѓляѓ пра сябе, афiцэры i крамы, а пазней i буйныя спекулянты i пакупнiкi, а таксама багатыя дырэктары Ла-Саль-стрыт, ведалi, што новая сiла прыйшоѓ у кампанiю. Мужчыны пачалi цiха заходзiць у кабiнет Сэма, задаваць пытаннi, прапаноѓваць, прасiць аб ласцы. Ён адчуваѓ, што яго трымаюць. З начальнiкаѓ аддзелаѓ каля паловы ваявалi з iм i былi таемна прыгавораны да забою; астатнiя дашлi да яго, выказалi ѓхвалу адбываламу i папыталi агледзець iх аддзелы i занесцi праз iх прапановы па паляпшэннi. Сэм з радасцю гэта зрабiѓ, заручыѓшыся iх адданасцю i падтрымкай, якiя пасля саслужылi яму добрую службу.

Да выбару новых людзей, якiя прыйшлi ѓ кампанiю, прыклаѓ руку i Сэм. Выкарыстоѓваны метад быѓ характэрны для яго адносiн з палкоѓнiкам Томам. Калi чалавек, якi прэтэндуе на месца, падыходзiѓ яму, ён дапушчаѓся ѓ кабiнет палкоѓнiка i паѓгадзiны слухаѓ гутарку аб старых добрых традыцыях роты. Калi мужчына не задавальняѓ Сэма, да палкоѓнiка ён не трапляѓ. "Яны не могуць адбiраць у вас час", - растлумачыѓ Сэм.

У кампанii Rainey розныя кiраѓнiкi аддзелаѓ былi акцыянерамi кампанii i выбiралi са свайго асяроддзя двух чалавек у склад рады дырэктараѓ, а на другiм годзе навучання Сэм быѓ абраны адным з гэтых дырэктараѓ-служачых. У тым жа годзе пяць кiраѓнiкоѓ аддзелаѓ, якiя пайшлi ѓ адстаѓку ѓ момант абурэння адным з новаѓвядзенняѓ Сэма (iх пазней замянiлi двое), iх акцыi па загадзя абумоѓленай дамове вярнулiся ѓ рукi кампанii. Гэтыя акцыi i яшчэ адзiн блок, замацаваныя за iм палкоѓнiкам, патрапiлi ѓ рукi Сэма дзякуючы грашам Экардта, жанчыны з Уобаш-авеню i яго ѓласнай утульнай чаркi.

Сэм быѓ расце сiлай у кампанii. Ён уваходзiѓ у раду дырэктараѓ i быѓ прызнаным практычным раздзелам бiзнэсу сярод акцыянераѓ i супрацоѓнiкаѓ; ён спынiѓ марш кампанii на другое месца ѓ сваёй галiне i кiнуѓ ёй выклiк. Паѓсюль вакол яго, у офiсах i крамах, панавала новае жыццё, i ён адчуваѓ, што ѓ стане рухацца далей да рэальнага кантролю, i з гэтай мэтай пачаѓ пракладаць лiнii. Стоячы ѓ канторах на Ла-Саль-стрыт або сярод грукату i грукату крам, ён ускiдваѓ падбародак тым жа дзiѓным жэстам, якi прыцягваѓ да яго мужчын Кэкстана, калi ён быѓ басаногiм газетчыкам i сынам гарадскога п'янiцы. У ягонай галаве нараджалiся вялiкiя амбiцыйныя праекты. "У мяне ѓ руцэ вялiкi iнструмент", - думаѓ ён; "З яго дапамогай я праб'ю сабе месца, якое збiраюся заняць сярод вялiкiх людзей гэтага горада i гэтай краiны".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

СЭМ МК Ф ХЕРСОН, ХТО _ _ стаяѓ у цэхах сярод тысяч служачых кампанii Rainey Arms, якiя глядзелi невiдушчымi вачыма на твары людзей, занятых працай з машынамi, i бачылi ѓ iх толькi столькi дапамогi амбiцыйным праектам, якiя кiпелi ѓ яго мозгу, якi яшчэ быѓ хлопчыкам, дзякуючы ѓласцiвай яму здаровай ненавучаным, неадукаваным, нiчога не дасведчаным аб гiсторыi прамысловасцi або сацыяльных намаганняѓ, выйшаѓ з офiса сваёй кампанii i пайшоѓ па людных вулiцах да новай кватэры, якую ён зняѓ на Мiчыган-авеню. Гэта быѓ суботнi вечар у канцы напружанага тыдня, i пакуль ён iшоѓ, ён думаѓ аб тым, чаго дасягнуѓ за тыдзень, i будаваѓ планы на будучыню. Праз Мэдысан-стрыт ён прайшоѓ у Стэйт, бачачы натоѓпу мужчын i жанчын, хлопчыкаѓ i дзяѓчынак, якiя караскаюцца па лiнных дарогах, якiя тоѓпяцца на тратуарах, утвараюць групы, групы якiя распадаюцца i якiя фармуюцца, i ѓсё гэта стварае напружаную карцiну. якi збiвае з панталыку, якi выклiкае трапятанне. Як у цэхах сярод працоѓных, так i тут хадзiла моладзь з невiдушчымi вачыма. Яму ѓсё гэта падабалася; маса людзей; клеркi ѓ танным адзеннi; старыя з маладымi дзяѓчынамi на руках, якiя iдуць абедаць у рэстараны; малады чалавек з задуменным выразам вачэй чакае сваю каханую ѓ ценi высокага офiснага будынка. Нецярплiвы, напружаны парыѓ усяго гэтага здаваѓся яму не больш за свайго роду гiганцкай пляцоѓкай для дзеяння; дзеянне кантралявалася некалькiмi цiхiмi, здольнымi людзьмi, адным з якiх ён меѓ намер быць, якiя iмкнуцца да росту.

На Стэйт-стрыт ён спынiѓся каля крамы i, купiѓшы букет ружаѓ, зноѓ выйшаѓ на людную вулiцу. У натоѓпе перад iм iшла жанчына - высокая, iшла свабодна, з капой рыжавата-каштанавых валасоѓ на галаве. Калi яна праходзiла скрозь натоѓп, мужчыны спынялiся i азiралiся на яе, iх вочы гарэлi захапленнем. Убачыѓшы яе, Сэм з крыкам скокнуѓ наперад.

"Эдыт!" - крыкнуѓ ён i, падбегшы наперад, сунуѓ ёй у руку ружы. "Для Джанет", - сказаѓ ён i, падняѓшы капялюш, пайшоѓ побач з iм па Стэйт да Ван Бюрэн-стрыт.

Пакiнуѓшы жанчыну на рагу, Сэм патрапiѓ у раён танных тэатраѓ i брудных гатэляѓ. Жанчыны размаѓлялi з iм; маладыя людзi ѓ яркiх шынялях i са своеасаблiвай, напорыстай жывёлай калыханнем плеч сноѓдалiся перад тэатрамi або ѓ пад'ездах гасцiнiц; З рэстарана наверсе пачуѓся голас iншага маладога чалавека, якi спявае папулярную вулiчную песню. - Сёння ѓвечары ѓ старым горадзе будзе горача, - праспяваѓ голас.

Пяройдучы праз скрыжаванне, Сэм выйшаѓ на Мiчыган-авеню, якая выходзiць на доѓгi вузкi парк, а за чыгуначнымi пуцямi - на груды новай зямлi, дзе горад спрабаваѓ вярнуць сабе бераг возера. На скрыжаваннi вулiцы, стоячы ѓ ценi надземнай чыгункi, ён сустрэѓ п'яную старую, якая скуголiць, якая рванулася наперад i паклала руку на яго палiто. Сэм кiнуѓ ёй чацвяртак i прайшоѓ далей, пацiснуѓшы плячыма. Тут ён таксама iшоѓ з невiдушчымi вачыма; гэта таксама было часткай гiганцкай машыны, з дапамогай якой працавалi цiхiя, кампетэнтныя людзi высокага росту.

Са сваiх новых апартаментаѓ на верхнiм паверсе гатэля з выглядам на возера Сэм пайшоѓ на поѓнач па Мiчыган-авеню да рэстарана, дзе мужчыны-негры бясшумна хадзiлi сярод накрытых белымi столiкамi, абслугоѓваючы мужчын i жанчын, якiя размаѓлялi i смяялiся пад зацененымi лямпамi. упэѓненае, упэѓненае паветра. Праходзячы ѓ дзверы рэстарана, вецер, якi дзьмуѓ над горадам у бок возера, прынёс з сабой гук плывучага разам з iм голасу. - Сёння ѓвечары ѓ старым горадзе будзе горача, - зноѓ настойлiва паѓтарыѓ голас.

Пасля вячэры Сэм сеѓ у грузавую машыну, якая iшла па Вабаш-авеню Кейбл, i сеѓ на пярэдняе сядзенне, дазваляючы панараме горада развярнуцца перад iм. З раёна танных тэатраѓ ён прайшоѓ праз вулiцы, дзе натоѓпамi стаялi адзiн побач з другiм салоны, кожны з шырокiмi яркiмi дзвярыма i цьмяна асветленым "жаночым уваходам", i ѓ раён акуратных маленькiх крамак, дзе жанчыны з кошыкамi на руках рукi стаялi ля прылаѓкаѓ, i Сэмуне ѓспомнiлi.

Дзве жанчыны, Эдыт i Джанет Эберлi, пазнаёмiлiся праз Джэка Прынса, аднаму з якiх Сэм паслаѓ ружы з рук другога i ѓ якога ён заняѓ шэсць тысяч даляраѓ, калi ѓпершыню прыехаѓ у горад. у Чыкага на працягу пяцi гадоѓ, калi Сэм пазнаёмiѓся з iмi. Усе пяць гадоѓ яны жылi ѓ двухпавярховым каркасным доме, якi раней быѓ жылым домам на Вабаш-авеню недалёка ад Трыццаць дзевятай вулiцы, а цяпер быѓ i жылым домам, i прадуктовай крамай. Кватэра наверсе, куды можна было падняцца па лесвiцы з боку прадуктовай крамы, за пяць гадоѓ пад кiраѓнiцтвам Джанет Эберлi ператварылася ѓ выдатную рэч, iдэальную ѓ прастаце i паѓнаце свайго прызначэння.

Абедзве жанчыны былi дочкамi фермера, якi жыѓ у адным са штатаѓ Сярэдняга Захаду, размешчаным насупраць ракi Мiсiсiпi. Iх дзед быѓ вядомым чалавекам у штаце: ён быѓ адным з першых губернатараѓ, а потым працаваѓ у сенаце Вашынгтона. У яго гонар была названа акруга i вялiкi горад, i некалi пра яе гаварылi як пра магчымага кандыдата на пасаду вiцэ-прэзiдэнта, але ён памёр у Вашынгтоне да з'езда, на якiм павiнна было быць вылучана яго iмя. Яго адзiны сын, шматабяцальны юнак, адправiѓся ѓ Вест-Пойнт i блiскуча праслужыѓ падчас Грамадзянскай вайны, пасля чаго камандаваѓ некалькiмi заходнiмi вайсковымi пастамi i ажанiѓся з дачкой iншага вайскоѓца. Яго жонка, вайсковая прыгажуня, памерла, нарадзiѓшы яму дзвюх дачок.

Пасля смерцi жонкi маёр Эберлi пачаѓ пiць i, каб пазбавiцца ад звычкi i вайсковай атмасферы, у якой ён жыѓ са сваёй жонкай, якую моцна любiѓ, узяѓ дзвюх маленькiх дзяѓчынак i вярнуѓся ѓ свой родны штат, каб пасялiцца на ферма.

У акрузе, дзе абедзве дзяѓчынкi выраслi, iх бацька, маёр Эберлi, атрымаѓ вядомасць, рэдка бачачыся з людзьмi i грубiянска ставячыся да сяброѓскiх заляцанняѓ сваiх суседзяѓ-фермераѓ. Ён цэлымi днямi сядзеѓ дома, разглядаючы кнiгi, якiх у яго было вельмi шмат i сотнi якiх цяпер стаялi на адчыненых палiцах у кватэры дзвюх дзяѓчат. За гэтымi днямi вучобы, на працягу якiх ён не цярпеѓ нiякага ѓмяшання, iшлi днi лютай працавiтасцi, на працягу якiх ён выводзiѓ каманду за камандай у поле, араючы або збiраючы ѓраджай дзень i ноч, не маючы нiякага адпачынку, акрамя ежы.

На ѓскраiне фермы Эберлi стаяла маленькая драѓляная вясковая царква, акружаная сенажаццю, i летам па нядзельных ранiцах былога ваеннага заѓсёды можна было сустрэць у полi, якi ганяѓ за сабой якi-небудзь шумны, грукатлiвы сельскагаспадарчы iнвентар. унiз пад вокнамi царквы i парушаючы богаслужэннi вясковых жыхароѓ; зiмой ён навальваѓ там кучу дроѓ i па нядзелях хадзiѓ калоць дровы пад царкоѓнымi вокнамi. Пакуль яго дачкi былi маленькiя, яго некалькi разоѓ прыводзiлi ѓ суд i штрафавалi за жорсткае грэбаванне сваiм жывёлам. Аднойчы ён замкнуѓ вялiкi статак цудоѓных авечак у хляве, увайшоѓ у дом i некалькi дзён сядзеѓ, паглынуты сваiмi кнiгамi, так што многiя з iх жорстка пакутавалi з-за недахопу ежы i вады. Калi яго аддалi пад суд i аштрафавалi, палова акругi прыйшла на суд i злараднiчала з нагоды яго знявагi.

Да дзвюх дзяѓчынак бацька не быѓ нi жорсткiм, нi добрым, даючы iх у асноѓным самiм сабе, але не даючы iм грошай, так што яны хадзiлi ѓ сукенках, пераробленых з сукенак мацi, якiя ляжалi ѓ куфрах на гарышчы. Калi яны былi маленькiмi, з iмi жыла i выхоѓвала старая мурынка, былая служанка вайсковай прыгажунi, але калi Эдыт было дзесяць гадоѓ, гэтая жанчына з'ехала дадому ѓ Тэнэсi, так што дзяѓчынак кiнулi адны. рэсурсы i кiравалi домам па-свойму.

Джанет Эберлi ѓ пачатку свайго сяброѓства з Сэмам была хударлявай жанчынай дваццацi сямi гадоѓ з маленькiм выразным тварам, хуткiмi нервовымi пальцамi, чорнымi пранiзлiвымi вачамi, чорнымi валасамi i здольнасцю настолькi апускацца ѓ выклад кнiгi цi кнiгi. Падчас размовы яе маленькi напружаны твар змянiѓся, яе хуткiя пальцы схапiлi руку слухача, а яе вочы паглядзелi ѓ яго вочы, i яна страцiла ѓсякае ѓсведамленне яго прысутнасцi або меркаванняѓ, якiя ён мог выказаць. Яна была калекай: у юнацтве ѓпала з гарышча хлява i пашкодзiла спiну, так што цэлы дзень прасядзела ѓ спецыяльна вырабленым iнвалiдным крэсле з адкiдной спiнкай.

Эдыт была стэнаграфiсткай i працавала ѓ выдавецтве ѓ цэнтры горада, а Джанет падстрыгала капялюшы мадыстцы, якая знаходзiлася праз некалькi дамоѓ далей па вулiцы ад дома, у якiм яны жылi. У сваiм завяшчаннi бацька пакiнуѓ грошы ад продажу фермы Джанет, i Сэм выкарыстаѓ iх, застрахаваѓшы сваё жыццё на дзесяць тысяч даляраѓ на яе iмя, пакуль яны знаходзiлiся ѓ яго распараджэннi, i звяртаѓся з iмi з асцярожнасцю, зусiм адсутнай у яго аперацыях з грошы студэнта-медыка. "Вазьмiце гэта i зарабiце для мяне грошай", - iмпульсiѓна сказала маленькая жанчына аднойчы ѓвечары, неѓзабаве пасля пачатку iх знаёмства i пасля таго, як Джэк Прынс ярка казаѓ пра здольнасцi Сэма ѓ справах. "Якая карысць ад таленту, калi ты не выкарыстоѓваеш яго на карысць тых, у каго яго няма?"

Джанет Эберлi была разумнiцай. Яна грэбавала ѓсiмi звычайнымi жаночымi пунктамi гледжання i мела ѓласнае дачыненне да жыцця i людзей. У нейкiм сэнсе яна разумела свайго ѓпартага сiвавалосага бацьку, i за час яе велiзарных фiзiчных пакут у iх узнiкла свайго роду разуменне i прыхiльнасць адзiн да аднаго. Пасля яго смерцi яна насiла на ланцужку на шыi яго мiнiяцюру, зробленую ѓ дзяцiнстве. Калi Сэм сустрэѓ яе, яны адразу ж сталi блiзкiмi сябрамi, гадзiнамi сядзелi ѓ размовах i з вялiкiм задавальненнем прадчувалi вечары, праведзеныя разам.

У доме Эберлi Сэм Макферсан быѓ дабрачынцам, цудатворцам. У яго руках шэсць тысяч даляраѓ прыносiлi ѓ хату дзве тысячы ѓ год i невымерна дадавалi атмасферы камфорту i добрага жыцця, якая панавала там. Для Джанет, якая кiравала домам, ён быѓ праваднiком, дарадцам i нечым большым, чым проста сябрам.

З дзвюх жанчын першай сяброѓкай Сэма стала моцная, энергiчная Эдыт з рудавата-каштанавымi валасамi i такiм фiзiчна развiтым выглядам, якi прымушаѓ мужчын спыняцца, каб зiрнуць на яе на вулiцы.

Эдыт Эберлi была моцнай целам, схiльнай да выблiскаѓ гневу, дурной iнтэлектуальна i да глыбiнi душы якая прагне багацця i месцы ѓ свеце. Праз Джэка Прынса яна чула пра тое, як Сэм зарабляе грошы, пра яго здольнасцi i перспектывы, i нейкi час будавала планы на яго прыхiльнасць. Некалькi разоѓ, калi яны заставалiся сам-насам, яна характэрна iмпульсiѓна сцiскала яго руку, а аднойчы, на лесвiцы каля прадуктовага магазiна, прапаноѓвала яму свае вусны для пацалунку. Пазней памiж ёй i Джэкам Прынсам узнiк гарачы раман, ад якога Прынс у рэшце рэшт адмовiѓся з-за страху перад яе моцнымi прыступамi гневу. Пасля таго, як Сэм сустрэѓ Джанет Эберлi i стаѓ яе верным сябрам i паслугачом, усе праявы прыхiльнасцi цi нават цiкавасцi памiж iм i Эдыт спынiлiся, i пацалунак на лесвiцы быѓ забыты.

Падымаючыся па лесвiцы пасля паездкi на лiннай дарозе, Сэм стаяѓ побач з iнвалiднай каляскай Джанет у пакоi ѓ пярэдняй частцы кватэры, якая выходзiць вокнамi на праспект Вабаш. Крэсла стаяла каля акна, насупраць адкрытага агню ѓ камiне, якi яна ѓрабiла ѓ сцяну дома. Звонку, праз адчыненыя аркавыя дзверы, Эдыт бясшумна хадзiла, забiраючы талеркi са столiка. Ён ведаѓ, што праз некаторы час прыйдзе Джэк Прынс i адвязе яе ѓ тэатр, пакiнуѓшы яму i Джанет скончыць размову.

Сэм закурыѓ трубку i памiж зацяжкамi пачаѓ гаварыць, робячы заяву, якое, як ён ведаѓ, узбудзiць яе, а Джанет, iмпульсiѓна паклаѓшы руку яму на плячо, пачала рваць гэтую заяву на кавалкi.

"Вы кажаце!" яна ѓспыхнула. "Кнiгi не поѓныя прытворства i хлуснi; вы бiзнесмены - вы i Джэк Прынс. Што вы ведаеце аб кнiгах? Гэта самыя цудоѓныя рэчы ѓ свеце. Мужчыны сядзяць i пiшуць iх i забываюць хлусiць, а вы, бiзнесмены, нiколi не забываеце. Ты i кнiгi! Кнiг ты не чытаѓ, не сапраѓдных. Хiба мой бацька не ведаѓ; хiба ён не выратаваѓся ад вар'яцтва праз кнiгi? Хiба я, седзячы тут, не адчуваю сапраѓднага руху свету праз кнiгi, якiя пiшуць людзi? Дапусцiм, я ѓбачыѓ гэтых людзей. Яны важнiчалi, важнiчалi i ставiлiся да сябе сур'ёзна, як вы, Джэк цi бакалейшчык унiзе. Вы думаеце, што ведаеце, што адбываецца ѓ сьвеце. Вы думаеце, што робiце нешта, вы, чыкагскiя людзi грошай, дзеянняѓ i росту. Вы сляпыя, усе сляпыя".

Маленькая жанчына з лёгкiм, напалову пагардлiвым, напалову вясёлым позiркам нахiлiлася наперад i правяла пальцамi па валасах Сэма, смеючыся ѓ здзiѓлены твар, якi ён павярнуѓ да яе.

- О, я не баюся, нягледзячы на тое, што гавораць пра цябе Эдыт i Джэк Прынс, - iмпульсiѓна працягвала яна. "Ты мне падабаешся, i калi б я была здаровай жанчынай, я б занялася з табой любоѓю i выйшла за цябе замуж, а затым паклапацiлася б аб тым, каб у гэтым свеце было нешта для цябе, акрамя грошай, высокiх будынкаѓ, людзей i машын, якiя робяць зброю".

Сэм ухмыльнуѓся. "Вы падобныя на свайго бацьку, якi ганяе касiлку ѓзад i наперад пад вокнамi царквы па нядзелях ранiцай", - заявiѓ ён; "Вы думаеце, што маглi б перарабiць свет, пагразiѓшы яму кулаком. Я б хацеѓ пайсцi i ѓбачыць, як цябе аштрафуюць у зале суда за галадоѓнiчую авечку".

Джанет, заплюшчыѓшы вочы i адкiнуѓшыся на спiнку крэсла, засмяялася ад захаплення i заявiла, што яны правядуць цудоѓны сваркавы вечар.

Пасля таго як Эдыт пайшла, Сэм прасядзеѓ увесь вечар з Джанет, слухаючы яе апавяданнi аб жыццi i аб тым, што, на яе думку, яна павiнна значыць для такога моцнага i здольнага чалавека, як ён сам, як ён слухаѓ з таго часу, як пачалося iх знаёмства. У гутарцы, а таксама ѓ шматлiкiх гутарках, якiя яны вялi разам, гутарках, якiя гадамi гучалi ѓ яго вушах, маленькая чарнавокая жанчына дала яму магчымасць зазiрнуць у цэлы мэтанакiраваны сусвет думак i дзеянняѓ, пра якую ён нiколi не марыѓ, знаёмячы яго з яго ѓ новы свет мужчын: метадычных, цвёрда мыслячых аналiтычных, смелых нарвежцаѓ, iспанцаѓ i iтальянцаѓ з iх пачуццём прыгажосцi i няѓмелых, поѓных надзей ангельцаѓ, якiя жадаюць так шмат i атрымлiваюць так мала; так што ѓ канцы вечара ён сышоѓ ад яе, адчуваючы сябе дзiѓна маленькiм i малаважным на фоне вялiзнага свету, якi яна для яго намалявала.

Сэм не зразумеѓ пункт гледжання Джанет. Гэта было занадта новае i чужое ѓсяму, чаму навучыла яго жыццё, i ѓ розуме ён упарта змагаѓся з яе iдэямi, чапляючыся за свае канкрэтныя, практычныя думкi i надзеi, але ѓ цягнiку дадому, а пазней у сваiм пакоi ён зноѓ i зноѓ пракручваѓ у розуме тое, што яна сказала, i спрабаваѓ цьмяна ѓсвядомiць маштаб iнвалiдным крэсле i гледзячы ѓнiз на Вабаш-авеню.

Сэм любiѓ Джанет Эберлi. Памiж iмi нiколi не было нi слова пра гэта, i ён бачыѓ, як яе рука працягнулася i схапiла плячо Джэка Прынса, калi яна выкладала яму нейкi закон жыцця, якiм яна яго бачыла, як ён так часта вырываѓся i хапаѓ яго. свая, але калi б яна змагла выскачыць з iнвалiднай каляскi, ён бы ѓзяѓ яе за руку i праз гадзiну пайшоѓ бы з ёй да святара, i ѓ глыбiнi душы ён ведаѓ, што яна з радасцю пайшла б з iм.

Джанет раптам памерла, на другiм годзе працы Сэма ѓ зброевай кампанii, без прамога прызнання з яго боку ѓ каханнi, але ѓ тыя гады, калi яны шмат часу праводзiлi разам, ён думаѓ пра яе як пра сваю жонку, i калi яна памерла, ён быѓ у роспачы. п'янстваваѓ ноч за ноччу i бязмэтна блукаѓ па пустых вулiцах у гадзiны, калi яму трэба было б спаць. Яна была першай жанчынай, якая калi-небудзь авалодала i разварушыла яго мужнасць, i яна абудзiла ѓ iм нешта, што дазволiла яму пазней бачыць жыццё з шырынёй i шырынёй поглядаѓ, якiя не былi ѓласцiвыя напорыстаму, энергiчнаму маладому чалавеку даляраѓ i прамысловасцi, якiя вечарамi сядзелi побач з яе iнвалiдным.

Пасля смерцi Джанет Сэм не працягнуѓ сяброѓства з Эдыт, а перадаѓ ёй дзесяць тысяч даляраѓ, да якiх у яго руках выраслi шэсць тысяч грошай Джанет, i больш яе не бачыѓ.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

Аб НЭ НОЧ У Красавiк Палкоѓнiк Том Рэйнi з вялiкай кампанii Rainey Arms i яго старэйшы памочнiк малады Сэм Макферсан, казначэй i старшыня савета дырэктараѓ кампанii, спалi разам у нумары гатэля Сэнт-Пола. Гэта быѓ двухмесны нумар з двума ложкамi, i Сэм, лежачы на падушцы, глядзеѓ праз ложак туды, дзе выступаючае памiж iм i святлом з доѓгага вузкага акна брушка палкоѓнiка ѓтварала круглы ѓзгорак, над якiм толькi што выглядаѓ месяц. Увечары двое мужчын прасядзелi некалькi гадзiн за сталом у грылi ѓнiзе, пакуль Сэм абмяркоѓваѓ прапанову, якую ён прапанаваѓ зрабiць на наступны дзень спекулянту з Сэнт-Пола. Рахунку буйнога спекулянта пагражаѓ Льюiс, габрэй-мэнэджар кампанii "Эдвардс Зброевая кампанiя", адзiнага важнага заходняга канкурэнта кампанii "Рэйнi", i Сэм быѓ поѓны iдэй, як паставiць мацюк на мудрагелiстым гандлёвым кроку, зробленым габрэем. За сталом палкоѓнiк быѓ маѓклiвы i негаваркi, што было незвычайна для яго, а Сэм ляжаѓ у ложку i глядзеѓ, як месяц паступова прасоѓваѓся па ѓзгорыстым пагорку жывата, варожачы, што ѓ яго ѓ галаве. Пагорак апусцiѓся, агалiѓшы поѓнае аблiчча месяца, а затым зноѓ падняѓся, хаваючы яго.

- Сэм, ты калi-небудзь быѓ закаханы? - спытаѓ палкоѓнiк з уздыхам.

Сэм павярнуѓся i уткнуѓся тварам у падушку, а белае покрыва яго ложка захiсталася уверх i ѓнiз. - Стары дурань, няѓжо з iм да гэтага дайшло? - спытаѓ ён сябе. "Пасля ѓсiх гэтых гадоѓ самотнага жыцця ён зараз пачне ганяцца за жанчынамi?"

Ён не адказаѓ на пытанне палкоѓнiка. "Наперадзе цябе чакаюць перамены, стары", - падумаѓ ён, постаць цiхай, рашучай маленькай Сью Рэйнi, дачкi палкоѓнiка, якi ён бачыѓ яе ѓ тых рэдкiх выпадках, калi ён абедаѓ у доме Рэйнi цi яна прыходзiць у офiс на Ла-Саль-стрыт, прыходзiць яму на розум. З трапятаннем задавальнення ад разумовага практыкавання ён паспрабаваѓ прадставiць палкоѓнiка развязным клiнком сярод жанчын.

Палкоѓнiк, не звяртаючы ѓвагi на весялосць Сэма i яго маѓчанне аб сваiм досведзе ѓ вобласцi кахання, пачаѓ казаць, кампенсуючы маѓчанне ѓ грылi. Ён сказаѓ Сэму, што вырашыѓ узяць сабе новую жонку, i прызнаѓся, што погляд на справу, якая можа прыняць яго дачку, непакоiць яго. "Дзецi такiя несправядлiвыя", - скардзiѓся ён; "Яны забываюцца на пачуццi чалавека i не могуць усвядомiць, што яго сэрца яшчэ маладое".

З усмешкай на вуснах Сэм пачаѓ спрабаваць уявiць сабе жанчыну, якая ляжыць на яго месцы i глядзiць на месяц над пульсавалым узгоркам. Палкоѓнiк працягваѓ гаварыць. Ён стаѓ больш шчырым, распавёѓшы iмя сваёй каханай i акалiчнасцi iх сустрэчы i заляцаннi. "Яна акторка, якая працуе дзяѓчына", - сказаѓ ён з пачуццём. "Аднойчы ѓвечары я сустрэѓ яе на вячэры, якi даваѓ Уiл Спэры, i яна была адзiнай жанчынай, якая не пiла вiно. Пасля вячэры мы разам пакаталiся, i яна расказала мне пра сваё нялёгкае жыццё, пра барацьбу са спакусамi i пра свайго брата-мастака, якi яна спрабуе пачаць жыць у свеце. Мы былi разам тузiн разоѓ, пiсалi лiсты, i, Сэм, мы выявiлi блiзкасць адзiн да аднаго.

Сэм сеѓ на ложку. "Лiтары!" - прамармытаѓ ён. "Стары сабака збiраецца ѓмяшацца". Ён зноѓ упаѓ на падушку. "Ну, няхай. Навошта мне турбавацца?

Палкоѓнiк, пачаѓшы казаць, не мог спынiцца. "Хоць мы бачылiся ѓсяго дзясятак разоѓ, памiж намi кожны дзень праходзiѓ лiст. О, калi б вы бачылi, якiя лiсты яна пiша. Яны цудоѓныя."

У палкоѓнiка вырваѓся занепакоены ѓздых. "Я хачу, каб Сью запрасiла яе ѓ дом, але я баюся", - паскардзiѓся ён; - Баюся, яна памылiцца. Жанчыны такiя рашучыя iстоты. Яна i мая Луэлла павiнны сустрэцца i пазнаць адзiн аднаго, але калi я пайду дадому i скажу ёй, яна можа задаволiць сцэну i закрануць пачуццi Луэллы.

Узышоѓ месяц, залiваючы святлом вочы Сэма, i ён павярнуѓся да палкоѓнiка спiной i падрыхтаваѓся спаць. Наiѓная даверлiвасць старэйшага чалавека закранула ѓ iм крынiцу весялосцi, i час ад часу покрыва яго ложка працягвала шматзначна дрыжаць.

"Я б нi завошта не пакрыѓдзiла яе пачуццi. Яна самая квадратная маленькая жанчына на свеце, - аб'явiѓ голас палкоѓнiка. Голас перарваѓся, i палкоѓнiк, якi звычайна выказваѓ свае пачуццi, пачаѓ вагацца. Сэм задавалася пытаннем, цi закранулi яго пачуццi думкi пра дачку цi даму са сцэны. "Гэта цудоѓна, - усхлiпнуѓ палкоѓнiк, - калi маладая i прыгожая жанчына аддае ѓсё сваё сэрца на апеку такога чалавека, як я".

Прайшоѓ тыдзень, перш чым Сэм даведаѓся пра гэтую справу больш. Аднойчы ранiцай, падняѓшыся з-за свайго стала ѓ офiсе на Ла-Саль-стрыт, ён выявiѓ, што перад iм стаiць Сью Рэйнi. Гэта была невысокая жанчына спартыѓнага выгляду з чорнымi валасамi, квадратнымi плячыма, загарэлымi ад сонца i ветру шчокамi i спакойнымi шэрымi вачыма. Яна ѓстала тварам да стала Сэма i зняла пальчатку, гледзячы на ??яго пацешнымi i насмешлiвымi вачыма. Сэм устаѓ i, схiлiѓшыся над сталом з плоскай стальнiцай, узяѓ яе за руку, варожачы, што прывяло яе сюды.

Сью Рэйнi не стала паглыбляцца ѓ сутнасць справы i адразу ж прыступiла да тлумачэння мэты свайго вiзiту. З самага нараджэння яна жыла ѓ атмасферы багацця. Хоць яе i не лiчылi прыгожай жанчынай, з-за яе багацця i абаяннi асобы за ёй шмат даглядалi. Сэм, якi коратка гутарыѓ з ёй паѓтузiна разоѓ, ужо даѓно адчуваѓ непераадольную цiкаѓнасць даведацца больш пра яе асобу. Калi яна стаяла перад iм i выглядала такой цудоѓна дагледжанай i ѓпэѓненай у сабе, ён падумаѓ, што яна збiвае з панталыку i бянтэжыць.

- Палкоѓнiк, - пачала яна, а затым завагалася i ѓсмiхнулася. "Вы, мiстэр Макферсан, сталi фiгурай у жыццi майго бацькi. Ён вельмi залежыць ад вас. Ён паведамляе мне, што гаварыѓ з вамi аб мiс Луэле Лондан з тэатра i што вы дамовiлiся з iм, што палкоѓнiк i яна павiнны ажанiцца.

Сэм сур'ёзна паглядзеѓ на яе. У iм прабегла ѓспышка весялосцi, але твар яго было сур'ёзным i абыякавым.

"Так?" - сказаѓ ён, гледзячы ёй у вочы. "Вы сустракалiся з мiс Лондан?"

"Так", адказала Сью Рэйнi. "А ты?"

Сэм пакруцiѓ галавой.

- Яна немагчымая, - заявiла дачка палкоѓнiка, сцiскаючы ѓ руцэ пальчатку i гледзячы ѓ падлогу. Румянец гневу залiѓ яе шчокi. "Яна грубая, жорсткая i падступная жанчына. Яна фарбуе валасы, плача, калi на яе глядзiш, у яе нават не хапае сумлення саромецца таго, што яна спрабуе зрабiць, i яна ѓвяла палкоѓнiка ѓ замяшанне.

Сэм паглядзеѓ на румяную шчаку Сью Рэйнi i падумаѓ, што яе тэкстура выдатная. Ён задавалася пытаннем, чаму ён пачуѓ, што яе назвалi простай жанчынай. Яркi чырвань, якi з'явiѓся на яе твары з-за гневу, падумаѓ ён, змянiѓ яе. Яму падабалася яе прамая i настойлiвая манера выкладаць справу палкоѓнiка, i ён востра адчуваѓ камплiмент, якi разумеецца яе прыходам да яго. "Яна паважае сябе", - сказаѓ ён сабе i адчуѓ трапятанне гонару за яе паводзiны, нiбыта яны былi натхнёныя iм самiм.

"Я шмат пра цябе чула", - працягнула яна, зiрнуѓшы на яго i ѓсмiхнуѓшыся. "У нас у хаце вас падносяць да стала з супам i выносяць з лiкёрам. Мой бацька дапаѓняе свае застольныя гутаркi i прадстаѓляе ѓсе свае новыя мудрыя аксiёмы па эканомiцы, эфектыѓнасцi i росту, увесь час паѓтараючы фразы "Сэм кажа" i "Сэм думае". I мужчыны, якiя прыходзяць у дом, таксама гавораць пра цябе. Тэдзi Форман кажа, што на сходах дырэктараѓ яны ѓсё сядзяць, як дзецi, i чакаюць, пакуль вы скажаце iм, што рабiць".

Яна нецярплiвым жэстам працягнула руку. "Я ѓ яме", - сказала яна. "Я мог бы справiцца са сваiм бацькам, але я не магу справiцца з гэтай жанчынай".

Пакуль яна размаѓляла з iм, Сэм паглядзеѓ мiма яе i ѓ акно. Калi яе позiрк адарваѓся ад яго твару, ён зноѓ паглядзеѓ на яе загарэлыя, пругкiя шчокi. З самага пачатку iнтэрв'ю ён меѓ намер дапамагчы ёй.

"Дайце мне адрас гэтай дамы", - сказаѓ ён; - Я пайду агледжу яе.

Праз тры вечары Сэм запрасiѓ мiс Луэлу Лондан на паѓночную вячэру ѓ адзiн з лепшых рэстаранаѓ горада. Яна ведала матыѓ, па якiм ён узяѓ яе, паколькi ён быѓ цалкам адкрыты ѓ тыя некалькi хвiлiн размовы ля службовага ѓваходу ѓ тэатр, калi былi заключаны змовiн. За ежай яны гаварылi пра спектаклi ѓ чыкагскiх тэатрах, i Сэм расказаѓ ёй гiсторыю пра аматарскi паказ, якi аднойчы адбыѓся ѓ холе над аптэкай Гейгера ѓ Кэкстане, калi ён быѓ хлопчыкам. У спектаклi Сэм выканаѓ ролю хлопчыка-барабаншчыка, забiтага на поле бою самазадаволеным злыднем у шэрай унiформе, а Джон Тэлфер у ролi нягоднiка стаѓ настолькi сур'ёзным, што пiсталет, якi не выбухнуѓ на адным кроку, У крытычны момант ён пераследваѓ Сэма па сцэне, спрабуючы стукнуць яго прыклад рэалiстычнасцi лютасьцi Тэлфера i ад спалоханага хлопчыка, якi молiць аб лiтасцi.

Луэла Лондан ад душы засмяялася аповяду Сэма, а затым, калi падалi каву, яна памацала ручку кубкi, i ѓ яе вачах з'явiѓся пранiклiвы погляд.

"А цяпер вы - буйны бiзнесмен i прыйшлi да мяне з нагоды палкоѓнiка Рэйнi", - сказала яна.

Сэм закурыѓ цыгару.

- Наколькi вы разлiчваеце на гэты шлюб памiж вамi i палкоѓнiкам? - проста спытаѓ ён.

Актрыса засмяялася i налiла вяршкi ѓ каву. На яе лбе памiж вачыма з'явiлася i прайшла лiнiя. Сэм падумаѓ, што яна выглядае здольнай.

"Я думала аб тым, што вы сказалi мне каля ѓваходу на сцэну", - сказала яна, i на яе вуснах зайграла дзiцячая ѓсмешка. "Ведаеце, мiстэр Макферсан, я не магу вас зразумець. Я проста не магу зразумець, як ты ѓ гэта ѓвязаѓся. I ѓвогуле, дзе вашыя паѓнамоцтвы?

Сэм, не зводзячы вачэй з яе асобы, скокнуѓ у цемру.

"Вось так, - сказаѓ ён, - я сам у некаторым родзе шукальнiк прыгод. Я нясу чорны сцяг. Я родам адтуль, дзе i ты. Мне прыйшлося працягнуць руку i ѓзяць тое, што я хацеѓ. Я вас нiколькi не вiнавачу, але так ужо атрымалася, што я першым убачыѓ палкоѓнiка Тома Рэйнi. Ён мая гульня, i я не прапаную вам дурэць. Я не блефую. Табе давядзецца ад яго злезцi".

Нахiлiѓшыся наперад, ён пiльна паглядзеѓ на яе, а затым панiзiѓ голас. "У мяне ёсць ваш запiс. Я ведаю чалавека, з якiм ты жыла. Ён дапаможа мне дастаць цябе, калi ты не кiнеш яго.

Адкiнуѓшыся на спiнку крэсла, Сэм сур'ёзна назiраѓ за ёй. Ён скарыстаѓся дзiѓным шанцам хутка выйграць з дапамогай блефу i выйграѓ. Але Луэлу Лондан нельга было перамагчы без барацьбы.

- Ты хлусiш, - крыкнула яна, паѓскокваючы з крэсла. - Фрэнк нiколi...

"О так, Фрэнк ужо", - адказаѓ Сэм, паварочваючыся, як быццам клiкаць афiцыянта; - Калi вы хочаце, каб яго паказалi, я прывяду яго сюды праз дзесяць хвiлiн.

Узяѓшы вiдэлец, жанчына пачала нервова калупаць дзiркi ѓ абрусе, i на яе шчацэ выступiла сляза. Яна дастала насоѓку з сумкi, якая вiсела на спiнцы крэсла ля стала, i выцерла вочы.

"Усё ѓ парадку! Усё ѓ парадку!" - сказала яна, збiраючыся з духам. - Я кiну гэта. Калi вы адкапалi Фрэнка Робсана, значыць, у вас ёсць я. Ён зробiць усё, што вы скажаце, за грошы.

Некалькi хвiлiн яны сядзелi моѓчкi. У вачах жанчыны з'явiлася стомленае выраз.

"Я б хацела быць мужчынам", - сказала яна. "Мяне б'юць за ѓсё, за што я бяруся, бо я жанчына. Я ѓжо заканчваю свае днi, калi зарабляѓ грошы ѓ тэатры, i падумаѓ, што палкоѓнiк - гэта сумленная здабыча".

- Так, - абыякава адказаѓ Сэм, - але ты бачыш, што я апярэдзiѓ цябе ѓ гэтым. Ён мой."

Асцярожна агледзеѓшы пакой, ён дастаѓ з кiшэнi пачак купюр i пачаѓ раскладваць iх па адной на стол.

"Паслухайце, - сказаѓ ён, - вы прарабiлi добрую працу. Ты павiнен быѓ перамагчы. На працягу дзесяцi гадоѓ палова свецкiх жанчын Чыкага спрабавала выдаць сваiх дачок цi сыноѓ замуж за стан Рэйнi. У iх было ѓсё, што магло iм дапамагчы: багацце, прыгажосць i становiшча ѓ свеце. У вас няма нiчога з гэтага. Як ты зрабiѓ гэта?

- У любым выпадку, - працягваѓ ён, - я не збiраюся бачыць, як цябе падстрыгаюць. У мяне тут дзесяць тысяч долараѓ, самыя добрыя грошы Рэйнi, якiя калi-небудзь былi надрукаваны. Вы падпiсваеце гэтую паперу, а затым кладзяце рулон у сумачку".

- Гэта правiльна, - сказала Луэла Лондан, падпiсваючы дакумент, i святло вярнулася ѓ яе вочы.

Сэм паклiкаѓ знаёмага ѓладальнiка рэстарана i папрасiѓ яго i афiцыянта запiсацца ѓ якасцi сведак.

Луэла Лондан паклала пачак купюр у сумачку.

"За што ты даѓ мне гэтыя грошы, калi наогул прымусiѓ мяне збiць?" яна спытала.

Сэм закурыѓ новую цыгару i, склаѓшы паперу, паклаѓ яе ѓ кiшэню.

"Таму што ты мне падабаешся i я захапляюся тваiм майстэрствам, - сказаѓ ён, - i ѓ любым выпадку да гэтага часу я не дамогся таго, каб ты быѓ пераможаны".

Яны сядзелi, вывучаючы людзей, якiя ѓсталi з-за сталоѓ i праходзiлi праз дзверы да якiя чакаюць экiпажам i аѓтамабiлям, добра апранутыя жанчыны з упэѓненым выглядам служылi Сэму мэтай стварыць кантраст з жанчынай, якая сядзела з iм.

"Мяркую, вы маеце рацыю наконт жанчын, - задуменна сказаѓ ён, - для вас, мусiць, гэта цяжкая гульня, калi вы любiце перамагаць самастойна".

"Перамога! Мы не пераможам". Вусны актрысы рассунулiся, агалiѓшы белыя зубы. "Нi адна жанчына нiколi не перамагала, калi спрабавала весцi сумленны бой за сябе".

Яе голас стаѓ напружаным, i маршчыны на лбе зноѓ з'явiлiся.

"Жанчына не можа стаяць адна, - працягвала яна, - яна сентыментальная дурнiца. Яна працягвае руку нейкаму мужчыну, i той у рэшце рэшт яе б'е. Чаму, нават калi яна вядзе гульню, як я гуляѓ супраць палкоѓнiка, нейкi пацукападобны чалавек накшталт Фрэнка Робсана, дзеля якога яна аддала ѓсё, што варта жанчыне, яе прадае.

Сэм паглядзеѓ на сваю руку, абсыпаную кольцамi, якая ляжыць на стале.

- Давайце не будзем няправiльна разумець адзiн аднаго, - цiха сказаѓ ён, - не вiнавацiце ѓ гэтым Фрэнка. Я нiколi яго не ведаѓ. Я проста ѓявiѓ яго.

У вачах жанчыны з'явiѓся збянтэжаны выраз, i чырвань залiѓ яе шчокi.

"Ты хабарнiк!" яна ѓсмiхнулася.

Сэм паклiкаѓ афiцыянта, якi праходзiць мiма, i заказаѓ бутэльку свежага вiна.

"Якi сэнс хварэць?" ён спытаѓ. "Гэта дастаткова проста. Вы зрабiлi стаѓку супраць лепшага розуму. У любым выпадку, у вас ёсць дзесяць тысяч, цi не так?

Луэлла пацягнулася за сумачкай.

"Я не ведаю, - сказала яна, - я пагляджу. Ты яшчэ не вырашыѓ скрасцi яго назад?

Сэм засмяяѓся.

"Я да гэтага падыходжу, - сказаѓ ён, - не прыспешвайце мяне".

Некалькi хвiлiн яны сядзелi, гледзячы адзiн на аднаго, а затым з сур'ёзным званком у голасе i ѓсмешкай на вуснах Сэм зноѓ пачаѓ гаварыць.

"Глядзi сюды!" ён сказаѓ: "Я не Фрэнк Робсан, i мне не падабаецца прычыняць жанчыне самае горшае. Я вывучаѓ вас i не магу сабе ѓявiць, каб вы бегалi без справы, маючы пры сабе дзесяць тысяч даляраѓ рэальных грошай. Вы не ѓпiсваецеся ѓ агульную карцiну, i грошы не пратрымаюцца ѓ вашых руках i год.

"Дайце мне гэта", - папрасiѓ ён; "Дазвольце мне iнвеставаць iх для вас. Я пераможца. Праз год я падвою гэтую суму для цябе".

Актрыса паглядзела мiма пляча Сэма туды, дзе за сталом сядзела група маладых людзей, якiя пiлi i гучна размаѓлялi. Сэм пачаѓ расказваць анекдот аб iрландскiм багажы з Кэкстана. Скончыѓшы, ён паглядзеѓ на яе i засмяяѓся.

"Як той шавец глядзеѓ на Джэры Данлiна, так i вы, як жонка палкоѓнiка, глядзелi на мяне", - сказаѓ ён. - Мне прыйшлося прымусiць цябе выбрацца з маёй клумбы.

У блукаючых вачах Луэлы Лондан мiльганула рашучасць, яна ѓзяла сумачку са спiнкi крэсла i дастала пачак купюр.

"Я - спартовец, - сказала яна, - i я збiраюся зрабiць стаѓку на лепшага каня, якую я калi-небудзь бачыла. Вы можаце мяне ѓрэзаць, але я заѓсёды рызыкну.

Павярнуѓшыся, яна паклiкала афiцыянта i, уручыѓшы яму рахунак з сумачкi, кiнула булачку на стол.

"Вазьмiце з гэтага поплатак за спрэд i вiно, якое мы выпiлi", - сказала яна, працягваючы яму вольны рахунак i затым паварочваючыся да Сэма. "Ты павiнен перамагчы мiр. У любым выпадку твой генiй атрымае ад мяне прызнанне. Я плачу за гэтую вечарынку, i калi ты ѓбачыш палкоѓнiка, развiтайся з iм замест мяне.

На наступны дзень па яго просьбе Сью Рэйнi зайшла ѓ офiс Зброевай кампанii, i Сэм уручыѓ ёй дакумент, падпiсаны Луэлай Лондан. З яе боку гэта была дамова падзялiць з Сэмам напалову ѓсе грошы, якiя яна зможа выбавiць у палкоѓнiка Рэйнi.

Дачка палкоѓнiка перавяла позiрк з газеты на твар Сэма.

- Я так i думала, - сказала яна, i ѓ яе вачах з'явiлася збянтэжанае выраз. "Але я гэтага не разумею. Чым займаецца гэтая газета i колькi вы за яе заплацiлi?

"Газета, - адказаѓ Сэм, - ставiць яе ѓ яму, i я заплацiѓ за гэта дзесяць тысяч долараѓ".

Сью Рэйнi засмяялася, дастала з сумачкi чэкавую кнiжку, паклала яе на стол i села.

- Ты атрымаѓ сваю палову? яна спытала.

"Я ѓсё разумею", - адказаѓ Сэм, а затым, адкiнуѓшыся на спiнку крэсла, пачаѓ тлумачэнне. Калi ён расказаѓ ёй пра размову ѓ рэстаране, яна села з чэкавай кнiжкай перад сабой i з азадачаным выразам вачэй.

Не даючы ёй часу на каментары, Сэм пагрузiѓся ѓ тое, што збiраѓся ёй сказаць.

"Жанчына больш не будзе турбаваць палкоѓнiка", - заявiѓ ён; - Калi гэтая газета не ѓтрымае яе, то ѓтрымае яе што-небудзь iншае. Яна паважае мяне i баiцца мяне. Мы пагаварылi пасля таго, як яна падпiсала дакумент, i яна дала мне дзесяць тысяч долараѓ, каб я ѓклаѓ у яе грошы. Я абяцаѓ падвоiць суму для яе на працягу года i хачу стрымацца. Я хачу, каб ты падвоiѓ гэта зараз. Выпiшыце чэк на дваццаць тысяч.

Сью Рэйнi выпiсала чэк на прад'яѓнiка i паклала яго праз стол.

"Пакуль не магу сказаць, што разумею", - прызналася яна. - Ты таксама ѓ яе закахаѓся?

Сэм ухмыльнуѓся. Ён задаваѓся пытаннем, цi зможа ён выказаць словамi менавiта тое, што ён хацеѓ сказаць ёй пра актрысу, салдата ѓдачы. Ён паглядзеѓ праз стол у яе адкрытыя шэрыя вочы, а затым iмпульсiѓна вырашыѓ, што скажа гэта прама, як калi б яна была мужчынам.

"Гэта так", - сказаѓ ён. "Мне падабаюцца здольнасцi i добры розум, i яны ёсць у гэтай жанчыны. Яна не вельмi добрая жанчына, але нiшто ѓ яе жыццi не прымусiла яе хацець быць добрай. Усё жыццё яна iшла не туды, а зараз хоча ѓстаць на ногi i паправiцца. Вось за гэтым яна i пераследвала палкоѓнiка. Яна не хацела выходзiць за яго замуж, яна хацела, каб ён даѓ ёй старт, якога яна дабiвалася. Я ѓзяѓ над ёй верх, таму што недзе ёсць маленькi чалавечак, якi хныкае, якi забраѓ з яе ѓсё добрае i прыгожае i цяпер гатовы прадаць яе за некалькi долараѓ. Калi я ѓбачыѓ яе, я ѓявiѓ, што будзе такi мужчына, i блефаваѓ, каб прабiцца да яго. Але я не хачу хвастаць жанчыну, нават у такой справе, з-за таннасцi нейкага мужчыны. Я хачу зрабiць з ёй сумленны ѓчынак. Вось чаму я папрасiѓ вас выпiсаць чэк на дваццаць тысяч.

Сью Рэйнi паднялася i ѓстала ля стала, гледзячы на ??яго зверху ѓнiз. Ён думаѓ аб тым, якiя дзiѓна ясныя i сумленныя яе вочы.

- А што наконт палкоѓнiка? яна спытала. "Што ён пра ѓсё гэта падумае?"

Сэм абышоѓ стол i ѓзяѓ яе за руку.

"Нам давядзецца пагадзiцца не разглядаць яго", - сказаѓ ён. "Мы сапраѓды зрабiлi гэта, вы ведаеце, калi мы пачалi гэтую справу. Я думаю, мы можам разлiчваць на тое, што мiс Лондан унясе апошнiя рыскi ѓ працу".

I Мiс Лондан гэта зрабiла. Праз тыдзень яна паслала па Сэма i ѓклала яму ѓ руку дзве з паловай тысячы долараѓ.

"Гэта не для таго, каб iнвеставаць для мяне, - сказала яна, - гэта для сябе. Па дамове, якую я падпiсаѓ з вамi, мы павiнны былi падзялiць усё, што я атрымаѓ ад палкоѓнiка. Ну, я пайшоѓ улегцы. Я атрымаѓ толькi пяць тысяч долараѓ".

З грашыма ѓ руцэ Сэм стаяѓ каля маленькага столiка ѓ яе пакоi i глядзеѓ на яе.

- Што вы сказалi палкоѓнiку? ён спытаѓ.

"Учора ѓвечары я паклiкаѓ яго ѓ свой пакой i, лежачы тут у ложку, сказаѓ яму, што толькi што выявiѓ, што стаѓ ахвярай невылечнай хваробы. Я сказала яму, што праз месяц я буду ляжаць у ложку назаѓжды, i папрасiла яго неадкладна ажанiцца са мною i павезцi мяне з сабой у якое-небудзь цiхае месца, дзе я магла б памерцi ѓ яго на руках".

Падышоѓшы да Сэма, Луэла Лондан паклала яму руку на плячо i засмяялася.

"Ён пачаѓ малiць i апраѓдвацца, - працягвала яна, - i тады я вынесла мне яго лiсты i загаварыла прама. Ён адразу знiк i пакорлiва заплацiѓ пяць тысяч даляраѓ, якiя я прасiѓ за лiсты. Я мог бы зарабiць пяцьдзесят, а з тваiм талентам ты павiнен атрымаць усё, што ѓ яго ёсць, за шэсць месяцаѓ.

Сэм пацiснуѓ ёй руку i расказаѓ аб сваiм поспеху ѓ падваеннi грошай, якiя яна ѓклала ѓ яго рукi. Затым, паклаѓшы дзве з паловай тысячы долараѓ у кiшэню, ён вярнуѓся да свайго стала. Больш ён яе не бачыѓ, а калi дзякуючы ѓдаламу павароту рынку ён павялiчыѓ пакiнутыя ѓ яе дваццаць тысяч даляраѓ да дваццацi пяцi, ён перадаѓ iх у рукi траставай кампанii i забыѓся пра гэты iнцыдэнт. Праз гады ён пачуѓ, што яна кiруе модным атэлье па пашыве вопраткi ѓ заходнiм горадзе.

А палкоѓнiк Том Рэйнi, якi на працягу некалькiх месяцаѓ гаварыѓ толькi аб эфектыѓнасцi фабрык i аб тым, што ён i малады Сэм Макферсан збiраюцца рабiць для пашырэння бiзнесу, на наступную ранiцу пачаѓ тыраду супраць жанчын, якая працягвалася да канца яго жыцця. .

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

Сью Рэйнi _ _ МАђ даѓно закранула ѓяѓленне моладзi чыкагскага грамадства, якая, гледзячы на яе стройную фiгурку i на самавiты стан, якi стаiць за ёй, усё ж была збянтэжаная i збянтэжаная яе стаѓленнем да сябе. На шырокiх верандах гольф-клубаѓ, дзе маладыя людзi ѓ белых штанах лайдачылi i палiлi цыгарэты, а таксама ѓ клубах у цэнтры горада, дзе тыя ж самыя маладыя людзi праводзiлi зiмовыя днi, гуляючы ѓ бiльярд Кэлi, яны казалi пра яе, называючы яе загадкай. "Яна скончыць тым, што стане старой дзевай", - заявiлi яны i пакiвалi галовамi пры думцы аб такой добрай сувязi, якая свабодна вiсiць у паветры па-за iх дасяжнасцю. Час ад часу адзiн з маладых людзей вырываѓся з групы, якая сузiрала яе, i з першым залпам кнiг, цукерак, кветак i запрашэнняѓ у тэатр кiдаѓся на яе толькi для таго, каб адчуць юнацкi запал свайго напад астудзiлася яе працяглай абыякавасцю. Калi ёй быѓ дваццаць адзiн год, маладога ангельскага кавалерыйскага афiцэра, якi прыехаѓ у Чыкага, каб удзельнiчаць у конных выставах, на працягу некалькiх тыдняѓ часта бачылi ѓ яе грамадстве, i слых аб iх змовiнах разнёсся па горадзе i пра гэта казалi. аб дзевятнаццатай лунцы ѓ загарадных клубах. Слых апынуѓся неабгрунтаваным: кавалерыйскага афiцэра прывабiла не цiхая маленькая дачка палкоѓнiка, а нейкая рэдкая марка старога вiна, якое палкоѓнiк захоѓваѓ у сваiм склепе, i пачуццё братэрства з фанабэрыстым старым збройнiкам.

Пасля пачатку яго знаёмства з ёй i ѓсе тыя днi, калi ён муцiѓ у канторах i магазiнах зброевай кампанii, да вушэй Сэма даходзiлi расказы пра старанных i часта маючых патрэбу маладых людзей, якiя стаялi лагерам па яе следзе. Iм трэба было зайсцi ѓ офiс, каб убачыцца i пагаварыць з палкоѓнiкам, якi некалькi разоѓ прызнаваѓся Сэму, што яго дачка Сью ѓжо выйшла з таго ѓзросту, у якiм разважныя маладыя жанчыны павiнны выходзiць замуж, а ѓ адсутнасць бацькi два цi трое з iх набылi звычку спыняцца пагаварыць з Сэмам, з якiм яны пазнаёмiлiся з Сэмам. Яны заявiлi, што "прымiраюцца з палкоѓнiкам". "Гэта не так ужо i складана", - думаѓ Сэм, папiваючы вiно, курачы цыгары i без прадузятасцi з'ядаючы абеды. Аднойчы за абедам палкоѓнiк Том абмяркоѓваѓ гэтых маладых людзей з Сэмам, стукаѓ па стале так, што шклянкi падскоквалi, i называѓ iх праклятымi выскачкамi.

Са свайго боку, Сэм не адчуваѓ, што ведае Сью Рэйнi, i хоць пасля iх першай сустрэчы аднойчы ѓвечары ѓ доме Рэйнi яго працяла лёгкая цiкаѓнасць адносна яе, нiякай магчымасцi задаволiць яго не прадставiлася. Ён ведаѓ, што яна спартыѓная, многа падарожнiчала, ездзiла верхам, страляла i кiравала лодкай; i ён чуѓ, як Джэк Прынс адклiкаѓся аб ёй як аб разумнай жанчыне, але да таго часу, пакуль выпадак з палкоѓнiкам i Луэлай Лондан не прымусiѓ iх на iмгненне заняцца адным i тым жа прадпрыемствам i не прымусiѓ яго думаць пра яе з сапраѓднай цiкавасцю, ён бачыѓ i гаварыѓ з ёй толькi на кароткiя iмгненнi за выклiканы.

Пасля раптоѓнай смерцi Джанет Эберлi, калi Сэм яшчэ перажываѓ гора з-за яе страты, у Сэма адбылася першая доѓгая размова са Сью Рэйнi. Гэта было ѓ кабiнеце палкоѓнiка Тома, i Сэм, паспешлiва ѓвайшоѓшы, выявiѓ, што яна сядзiць за сталом палкоѓнiка i глядзiць у акно на шырокую прастору плоскiх дахаѓ. Яго ѓвагу прыцягнуѓ мужчына, якi ѓзбiраѓся на флагшток, каб замянiць саслiзнулую вяроѓку, i, стоячы каля акна, гледзячы на малюсенькую фiгурку, якая чапляецца за шост, ён пачаѓ гаварыць аб абсурднасцi чалавечых намаганняѓ.

Дачка палкоѓнiка пачцiва выслухала яго даволi вiдавочныя банальнасцi i, падняѓшыся з крэсла, стала побач з iм. Сэм хiтра павярнуѓся, каб паглядзець на яе цвёрдыя загарэлыя шчокi, як ён глядзеѓ ранiцай, калi яна прыйшла наведаць яго з нагоды Луэлы Лондан, i быѓ уражаны думкай, што яна нейкiм аддаленым чынам нагадвае яму Джанет Эберлi. Праз iмгненне, да свайго ѓласнага здзiѓлення, ён вылiѓся доѓгай прамовай, расказваючы пра Джанет, пра трагедыю яе страты i пра прыгажосць яе жыцця i характару.

Блiзкасць страты, а таксама блiзкасць чалавека, якi, на яго думку, мог быць якi спачувае слухачом, падштурхнулi яго, i ён выявiѓ, што атрымлiвае свайго роду палягчэнне ад пакутлiвага пачуцця страты свайго мёртвага таварыша, абсыпаючы пахваламi яе жыццё.

Калi ён скончыѓ казаць тое, што думаѓ, ён стаяѓ каля акна, адчуваючы сябе нiякавата i збянтэжана. Чалавек, якi ѓзлез на флагшток, прасунуѓшы вяроѓку праз кольца наверсе, раптам саслiзнуѓ з тычкi, i, падумаѓшы на iмгненне, што ён упаѓ, Сэм хутка схапiѓся рукой за паветра. Яго сцiскаючыя пальцы стулiлiся на руцэ Сью Рэйнi.

Ён павярнуѓся, пацешаны гэтым iнцыдэнтам, i пачаѓ даваць блытаныя тлумачэннi. На вачах Сью Рэйнi былi слёзы.

- Мне б хацелася ведаць яе, - сказала яна i вызвалiла руку з яго пальцаѓ. "Мне хацелася б, каб вы ведалi мяне лепш, каб я мог ведаць i вашу Джанет. Яны рэдкiя - такiя жанчыны. Iх трэба ведаць. Большасцi жанчын падабаецца большасць мужчын...

Яна зрабiла нецярплiвы жэст рукой, i Сэм, павярнуѓшыся, пайшоѓ да дзвярэй. Ён адчуваѓ, што, магчыма, не давярае сабе адказаць ёй. Упершыню з таго часу, як ён стаѓ дарослым, ён адчуѓ, што ѓ любую хвiлiну ѓ яго на вачах могуць наступiць слёзы. Гора наконт страты Джанет ахапiла яго, збiваючы з панталыку i паглынаючы.

"Я зрабiла з табой несправядлiва", - сказала Сью Рэйнi, гледзячы ѓ падлогу. "Я думаѓ пра цябе як пра нешта адрознае ад таго, кiм ты з'яѓляешся. Я чуѓ пра вас адну гiсторыю, якая зрабiла на мяне няправiльнае ѓражанне.

Сэм усмiхнуѓся. Пераадолеѓшы ѓнутры сябе хваляванне, ён засмяяѓся i растлумачыѓ здарэнне з чалавекам, якi саслiзнуѓ з тычкi.

- Якую гiсторыю ты чуѓ? ён спытаѓ.

"Гэта была гiсторыя, якую малады чалавек распавёѓ у нашым доме", - патлумачыла яна нерашуча, не дазваляючы сабе адцягнуцца ад свайго сур'ёзнага настрою. "Гаворка iшла аб маленькай дзяѓчынцы, якую ты выратаваѓ ад утаплення, i аб сумачцы, зробленай i падоранай табе. Навошта ты ѓзяѓ грошы?

Сэм пiльна паглядзеѓ на яе. Гэтую гiсторыю Джэк Прынс з задавальненнем расказваѓ. Гаворка iшла аб iнцыдэнце з яго ранняга дзелавога жыцця ѓ горадзе.

Аднойчы днём, калi ён яшчэ працаваѓ у камiсiйнай фiрме, ён узяѓ групу мужчын у паездку на экскурсiйным параходзе па возеры. У яго быѓ праект, у якiм ён хацеѓ, каб яны ѓдзельнiчалi разам з iм, i ён узяѓ iх на борт парахода, каб сабраць iх разам i прадставiць добрыя якасцi свайго плана. Падчас падарожжа маленькая дзяѓчынка ѓпала за борт, i Сэм, скокнуѓшы за ёй, шчасна данёс яе на борт лодкi.

На экскурсiйным параходзе ѓзнялася апладысменты. Малады чалавек у шыракаполым каѓбойскiм капелюшы бегаѓ i збiраѓ калекцыю. Людзi тоѓпiлiся наперад, каб схапiць Сэма за руку, i ён прыняѓ сабраныя грошы i паклаѓ iх у кiшэню.

Сярод мужчын на борце лодкi было некалькi чалавек, якiя, хаця i не адмовiлiся ад удзелу ѓ праекце Сэма, лiчылi, што ён узяѓ грошы не па-мужчынску. Яны расказалi гэтую гiсторыю, i яна дайшла да вушэй Джэка Прынса, якi не стамляѓся паѓтараць яе i заѓсёды заканчваѓ гiсторыю просьбай да слухача спытаць Сэма, чаму ён узяѓ грошы.

Цяпер, знаходзячыся ѓ кабiнеце палкоѓнiка Тома тварам да твару са Сью Рэйнi, Сэм даѓ тлумачэнне, якое так узрадавала Джэка Прынса.

"Натоѓп хацеѓ аддаць мне грошы", - сказаѓ ён, злёгку збянтэжаны. "Чаму б мне не ѓзяць гэта? Я выратаваѓ дзяѓчынку не з-за грошай, а таму, што яна была маленькай дзяѓчынкай; i грошы, выплачаныя за маё сапсаванае адзенне i выдаткi на паездку".

Паклаѓшы руку на дзвярную ручку, ён пiльна паглядзеѓ на жанчыну перад iм.

"I мне патрэбны былi грошы", - абвясцiѓ ён з ноткай выклiку ѓ голасе. "Мне заѓсёды хацелася грошай, любых грошай, якiя я мог атрымаць".

Сэм вярнуѓся ѓ свой кабiнет i сеѓ за стол. Ён быѓ здзiѓлены сардэчнасцю i прыязнасцю, якiя Сью Рэйнi праявiла ѓ адносiнах да яго. Iмпэтна, ён напiсаѓ лiст, абараняючы сваю пазiцыю з нагоды грошай, узятых на экскурсiйны параход, i выкладаючы сёе-тое са свайго стаѓлення да грошай i дзелавым справам.

"Я не магу сабе ѓявiць, каб я верыѓ у тое глупства, пра якое кажа большасць бiзнэсмэнаѓ", - напiсаѓ ён у канцы лiста. "Яны поѓныя пачуццяѓ i iдэалаѓ, якiя не адпавядаюць рэчаiснасцi. Маючы нешта на продаж, яны заѓсёды кажуць, што гэта самае лепшае, хаця яно можа быць i трэцягатункавым. Я не пярэчу супраць гэтага. Што я сапраѓды пярэчу, дык гэта тое, як яны песцяць у сабе надзею на тое, што трэцягатунковая рэч з'яѓляецца першакласнай, пакуль гэтая надзея не стане перакананнем. У размове з акторкай Луэлай Лондан я сказаѓ ёй, што сам паднiмаю чорны сцяг. Ну я так i раблю. Я б зманiѓ аб таварах, каб iх прадаць, але не стаѓ бы манiць самому сабе. Я не буду атупляць свой розум. Калi чалавек скрыжоѓвае са мной шпагi ѓ дзелавой угодзе, а я выходжу са справы з грашыма, гэта не прыкмета таго, што я большы нягоднiк, а хутчэй прыкмета таго, што я больш пранiклiвы чалавек".

Калi цыдулка ляжала перад iм на стале, Сэм задавалася пытаннем, навошта ён яе напiсаѓ. Яму гэта здавалася дакладным i прамым выкладам прынятага iм дзелавога крэда, але даволi недарэчнай цыдулкай для жанчыны. А затым, не даючы сабе часу абдумаць свае дзеяннi, надпiсаѓ канверт i, выйшаѓшы ѓ галоѓнае ѓпраѓленне, кiнуѓ яго ѓ паштовую скрыню.

"Гэта ѓсё роѓна дасць ёй зразумець, дзе я знаходжуся", - падумаѓ ён, вяртаючыся да таго выклiкальнага настрою, у якiм ён паведамляѓ ёй аб матыве свайго ѓчынку на лодцы.

На працягу наступных дзесяцi дзён пасля размовы ѓ кабiнеце палкоѓнiка Тома Сэм некалькi разоѓ бачыѓ, як Сью Рэйнi прыходзiла ѓ кабiнет свайго бацькi цi выходзiла з яго. Аднойчы, сустрэѓшыся ѓ маленькiм вестыбюлi ля ѓваходу ѓ офiс, яна спынiлася i працягнула руку, якую Сэм нiякавата ѓзяѓ. У яго было адчуванне, што яна не пашкадавала б аб магчымасцi працягнуць тую раптоѓную блiзкасць, якая ѓзнiкла памiж iмi пасля некалькiх хвiлiн размовы аб Джанет Эберлi. Гэтае пачуццё ѓзнiкала не з-за ганарыстасцi, а з-за веры Сэма ѓ тое, што яна ѓ нейкiм сэнсе самотная i хоча зносiн. Хоць за ёй шмат даглядалi, падумаѓ ён, ёй не хапала таленту да таварыства або хуткага сяброѓства. "Як i Джанет, яна больш чым напалову iнтэлект", - сказаѓ ён сабе i адчуѓ укол шкадавання за лёгкую няслушнасць ад далейшай думкi, што ѓ Сью было нешта больш iстотнае i трывалае, чым было ѓ Джанет.

Раптам Сэм пачаѓ задавацца пытаннем, цi хоча ён ажанiцца на Сью Рэйнi. Яго розум гуляѓ з гэтай iдэяй. Ён узяѓ яго з сабой у ложак, i ён хадзiѓ з iм увесь дзень у спешных паездках па офiсах i крамах. Думка, якая прыйшла да яго, упарцiлася, i ён пачаѓ бачыць яе ѓ новым святле. Дзiѓныя, паѓнязграбныя рухi яе рук i iх выразнасць, тонкая карычневая тэкстура яе шчок, яснасць i сумленнасць яе шэрых вачэй, хуткае спачуванне i разуменне яго пачуцця да Джанет i тонкая лiслiвасць ад думкi, што ён зразумеѓ, што яна зацiкаѓлена ѓ iм, - усе гэтыя думкi прыходзiлi i калоны праходзiлi i сыходзiлi ѓ яго пашырэння бiзнесу Зброевай кампанii. Несвядома ён пачаѓ рабiць яе часткай сваiх планаѓ на будучыню.

Пазней Сэм выявiѓ, што на працягу некалькiх дзён пасля першай размовы думка аб шлюбе памiж iмi таксама наведвала Сью. Пасля размовы яна пайшла дадому i цэлую гадзiну прастаяла перад люстэркам, вывучаючы сябе, i аднойчы расказала Сэму, што ѓ тую ноч, лежачы ѓ ложку, яна плакала, таму што ёй нiколi не ѓдавалася абудзiць у мужчыне тую нотку пяшчоты, якая была ѓ яго голас, калi ён гаварыѓ з ёй пра Джанет.

А праз два месяцы пасля першай размовы ѓ iх здарыѓся яшчэ адзiн. Сэм, якi не дазволiѓ свайму гору з-за страты Джанет або сваiм начным спробам заглушыць яго гора п'янствам, каб стрымаць вялiкi рух наперад, якое, як ён адчуваѓ, ён уваходзiѓ у працу кантор i крам, сядзеѓ адзiн пасля поѓдня глыбока пагрузiѓся ѓ стос завадскiх каштарысаѓ. Рукавы яго кашулi былi закатаныя да локцяѓ, агаляючы белыя мускулiстыя перадплечча. Ён быѓ захоплены прасцiнамi.

- Я ѓмяшаѓся, - сказаѓ голас над яго галавой.

Хутка зiрнуѓшы ѓверх, Сэм ускочыѓ на ногi. "Яна, вiдаць, прабыла там некалькi хвiлiн i глядзела на мяне зверху ѓнiз", - падумаѓ ён, i гэтая думка выклiкала ѓ яго трапятанне задавальнення.

Яму прыйшло ѓ галаву змест лiста, якi ён ёй напiсаѓ, i ён падумаѓ, цi не быѓ ён усё ж дурнем i цi не былi думкi аб жанiцьбе на ёй усяго толькi дзiвацтвам. "Магчыма, калi мы дойдзем да гэтага, гэта не будзе прывабна нi для яе, нi для мяне", - вырашыѓ ён.

- Я ѓмяшалася, - зноѓ пачала яна. "Я думаѓ. Што-нiшто вы сказалi - у лiсце i калi казалi пра сваю памерлую сяброѓку Джанет - сёе-тое пра мужчын, жанчын i працу. Вы можаце iх не памятаць. Я... мне стала цiкава. Я... ты сацыялiст?

- Думаю, не, - адказаѓ Сэм, задаючыся пытаннем, што наштурхнула яе на гэтую думку. "Ты?"

Яна засмяялася i пакiвала галавой.

- А ты што? яна прыйшла. "У што ты верыш? Мне цiкава ведаць. Я падумаѓ, што ваша цыдулка - прабачце - я падумаѓ, што гэта свайго роду прытворства.

Сэм здрыгануѓся. Цень сумневу ѓ шчырасцi яго дзелавой фiласофii прамiльгнула ѓ яго ѓ галаве, якая суправаджаецца самазадаволенай фiгурай Вiндзi Макферсана. Ён абышоѓ стол i, прыхiнуѓшыся да яго, паглядзеѓ на яе. Яго сакратар выйшаѓ з пакоя, i яны засталiся адны. Сэм засмяяѓся.

"У горадзе, дзе я вырас, быѓ чалавек, якi казаѓ, што я маленькi крот, якi працуе пад зямлёй i займаецца чарвякамi", - сказаѓ ён, а затым, махнуѓшы рукамi ѓ бок папер на стале, дадаѓ: "Я бiзнэсмэн. Няѓжо гэтага недастаткова? Калi б вы маглi разам са мной прагледзець некаторыя з гэтых каштарысаѓ, вы б пагадзiлiся, што яны неабходныя".

Ён павярнуѓся i зноѓ паглядзеѓ на яе.

"Што мне рабiць з перакананнямi?" ён спытаѓ.

"Ну, я думаю, яны ѓ вас ёсць - нейкiя перакананнi, - настойвала яна, - яны ѓ вас павiнны быць. Вы дамагаецеся мэты. Вы б чулi, як мужчыны гавораць пра вас. Часам у хаце зусiм дурэюць аб тым, якi ты выдатны хлопец i што ты тут робiш. Кажуць, што ты ездзiш усё далей i далей. Што вамi рухае? Я хачу ведаць."

На дадзены момант Сэм амаль падазраваѓ, што яна ѓпотай смяецца над iм. Знайшоѓшы яе суцэль сур'ёзнай, ён пачаѓ было адказваць, але затым спынiѓся, разглядаючы яе.

Маѓчанне памiж iмi працягвалася i працягвалася. Гадзiннiк на сцяне гучна цiкаѓ.

Сэм падышоѓ да яе блiжэй i спынiѓся, гледзячы ѓнiз, у твар, якое яна павольна павярнулася да яго.

- Я хачу пагаварыць з табой, - сказаѓ ён, i яго голас сарваѓся. У яго была iлюзiя, быццам рука схапiла яго за горла.

У iмгненне вока ён цвёрда вырашыѓ, што паспрабуе жанiцца на ёй. Яе цiкавасць да матываѓ яго жыцця стала свайго роду паѓрашэннем, якое ён прыняѓ. У адзiн прасвятляльны момант падчас працяглага маѓчання памiж iмi ён убачыѓ яе ѓ новым святле. Пачуццё смутнай блiзкасцi, выклiканае яго думкамi пра яе, ператварылася ва ѓстойлiвую веру ѓ тое, што яна належала яму, была часткай яго, i ён быѓ зачараваны яе манерамi i яе асобай, якая стаiць тут, нiбыта з падарункам, дадзеным яму. .

А затым у яго галаву прыйшла сотня iншых думак, шумных думак, якiя выходзяць з патайных частак яго цела. Ён пачаѓ думаць, што яна зможа пракласцi шлях, па якiм ён хацеѓ iсцi. Ён думаѓ пра яе багацце i пра тое, што яно будзе значыць для чалавека, якi прагне ѓлады. I праз гэтыя думкi стралялi iншыя. Нешта ѓ ёй авалодала iм - нешта, што было i ѓ Джанет. Яму была цiкавая яе цiкаѓнасць наконт яго перакананняѓ, i ён хацеѓ распытаць яе пра яе ѓласныя перакананнi. Ён не бачыѓ у ёй абуральнай некампетэнтнасцi палкоѓнiка Тома i лiчыѓ, што яна напоѓнена iсцiнай, як глыбокая крынiца напоѓнены чыстай вадой. Ён верыѓ, што яна дасць яму нешта, тое, чаго ён жадаѓ усё сваё жыццё. Стары пакутлiвы голад, якi пераследваѓ яго па начах у дзяцiнстве, вярнуѓся, i ён падумаѓ, што з яе рук яго можна будзе наталiць.

"Я... я павiнен прачытаць кнiгу аб сацыялiзме", - сказаѓ ён няѓпэѓнена.

Яны зноѓ стаялi моѓчкi, яна глядзела ѓ падлогу, ён мiма яе галавы i ѓ акно. Ён не мог прымусiць сябе зноѓ загаварыць аб меркаванай размове. Ён па-хлапечы баяѓся, што яна заѓважыць дрыготку ѓ яго голасе.

Палкоѓнiк Том увайшоѓ у пакой, ахоплены iдэяй, якую Сэм падзялiѓся з iм падчас абеду i якая, пракраѓшыся ѓ яго прытомнасць, стала, па зусiм шчырым перакананнi палкоѓнiка, яго ѓласнай iдэяй. Гэтае ѓмяшанне прынесла Сэму моцнае пачуццё палягчэння, i ён пачаѓ казаць аб iдэi палкоѓнiка так, як быццам яна заспела яго знянацку.

Сью, падышоѓшы да акна, пачала завязваць i развязваць шнур фiранкi. Калi Сэм, падняѓшы вочы, паглядзеѓ на яе, ён злавiѓ яе пiльна назiраюць за iм вочы, i яна ѓсмiхнулася, працягваючы глядзець на яго прама. Гэта яго вочы адарвалiся першымi.

З таго дня розум Сэма гарэѓ думкамi аб Сью Рэйнi. Ён сядзеѓ у сябе ѓ пакоi цi, зайшоѓшы ѓ Грант-парк, стаяѓ ля возера, гледзячы на цiхую, якая рухаецца ваду, як ён глядзеѓ у тыя днi, калi ѓпершыню прыехаѓ у горад. Ён не марыѓ абняць яе цi пацалаваць яе ѓ вусны; Замест гэтага ён з палымнеючым сэрцам думаѓ пра жыццё, пражытае з iм. Яму хацелася прайсцi побач з ёй па вулiцах, каб яна раптам увайшла ѓ дзверы яго кабiнета, паглядзела ёй у вочы i каб яна распытала яго, як i яна пыталася, аб яго перакананнях i надзеях. Ён падумаѓ, што ѓвечары яму хацелася б пайсцi ѓ свой дом i знайсцi яе там, якая сядзiць i чакае яго. Усё хараство яго бязмэтнага, напаѓраспуснага ладу жыцця памерла ѓ iм, i ён паверыѓ, што з ёю ён зможа пачаць жыць паѓней i дасканалей. З таго моманту, як ён канчаткова вырашыѓ, што хоча, каб Сью стала яго жонкай, Сэм перастаѓ марнатравiць алкаголем, хадзiць у свой пакой, шпацыраваць па вулiцах i паркам замест таго, каб шукаць сваiх старых таварышаѓ па клубах i пiцейным установам. Часам, падсоѓваючы свой ложак да акна, якое выходзiць на возера, ён распранаѓся адразу пасля вячэры i, адчынiѓшы акно, праводзiѓ поѓначы, назiраючы за агнямi лодак далёка над вадой i думаючы пра яе. Ён мог уявiць, як яна ходзiць па пакоi, ходзiць туды-сюды i час ад часу прыходзiць, каб закапацца рукой у яго валасы i паглядзець на яго зверху ѓнiз, як гэта зрабiла Джанет, дапамагаючы сваёй разумнай размовай i цiхiмi спосабамi наладзiць яго жыццё для добрага жыцця. .

А калi ён заснуѓ, твар Сью Рэйнi наведала яго сны. Аднойчы ноччу ён падумаѓ, што яна аслепла, i сядзеѓ у пакоi з невiдушчымi вачыма, паѓтараючы зноѓ i зноѓ, як вар'ят: "Праѓда, праѓда, вярнi мне праѓду, каб я мог бачыць", i ён прачнуѓся, хворы ад жаху пры думцы аб выраз пакуты, якое было на яе твары. Сэм нiколi не марыѓ аб тым, каб трымаць яе ѓ сваiх абдымках або абсыпаць пацалункамi яе вусны i шыю, як ён марыѓ пра iншых жанчын, якiя ѓ мiнулым заваёѓвалi яго размяшчэнне.

Нягледзячы на тое, што ён так увесь час думаѓ пра яе i так упэѓнена будаваѓ сваю мару аб жыццi, якую ён правядзе з ёй, прайшлi месяцы, перш чым ён убачыѓ яе зноѓ. Праз палкоѓнiка Тома ён даведаѓся, што яна з'ехала з вiзiтам на Усход, i старанна заняѓся сваёй працай, днём засяродзiѓшыся на сваiх справах i толькi ѓвечары дазваляючы сабе пагрузiцца ѓ думкi аб ёй. У яго было такое пачуццё, што, хоць ён нiчога не сказаѓ, яна ведала аб яго жаданнi да яе i што ёй патрэбны час, каб усё абдумаць. Некалькi разоѓ увечар ён пiсаѓ ёй у сваiм пакоi доѓгiя лiсты, напоѓненыя дробнымi хлапечымi тлумачэннямi сваiх думак i памкненняѓ, лiсты, якiя пасля напiсання адразу знiшчаѓ. Жанчына з Вест-Сайда, з якой у яго калiсьцi быѓ раман, сустрэла яго аднойчы на вулiцы, фамiльярна паклала яму руку на плячо i на iмгненне абудзiла ѓ iм старое жаданне. Пакiнуѓшы яе, ён не вярнуѓся ѓ офiс, а ѓзяѓ машыну, якая накiроѓвалася на поѓдзень, правёѓ дзень, гуляючы па Джэксан-парку, назiраючы за дзецьмi, якiя граюць на траве, седзячы на лаѓках пад дрэвамi, выходзячы са свайго цела i яго розум - настойлiвы клiч плоцi, якi вярнуѓся да яго.

Затым увечары ён раптам убачыѓ Сью, якая едзе на энергiчнай чорнай канi па сцяжынцы ѓ верхнiм канцы парку. Гэта было якраз у пачатку шэрай ночы. Спынiѓшы каня, яна села, гледзячы на ??яго, i, падышоѓшы да яе, ён паклаѓ руку на аброць.

"Мы маглi б пагаварыць аб гэтым", - сказаѓ ён.

Яна ѓсмiхнулася яму, i яе смуглыя шчокi пачалi чырванець.

"Я думала пра гэта", - сказала яна, i ѓ яе вачах з'явiѓся знаёмы сур'ёзны позiрк. - У рэшце рэшт, што нам сказаць адно аднаму?

Сэм пiльна назiраѓ за ёй.

"Мне ёсць што вам сказаць", - абвясцiѓ ён. - Гэта значыць... ну... так, калi справы iдуць так, як я спадзяюся. Яна злезла з каня, i яны разам спынiлiся на ѓзбочыне сцежкi. Сэм нiколi не забываѓ наступныя некалькi хвiлiн маѓчання. Шырокiя абшары зялёнага газона, гулец у гольф, стомлена брыдкае да iх скрозь невыразнае святло, сумка на плячы, дух фiзiчнай стомленасцi, з якiм ён iшоѓ, злёгку нахiлiѓшыся наперад, слабы, цiхi шум хваляѓ, якiя абмываюць нiзкую пляж, i напружаны чакальны выраз яго твару, якое яна падняла усё жыццё. Яму здавалася, што ён дасягнуѓ свайго роду кульмiнацыi, адпраѓной кропкi i што ѓсе смутныя, прывiдныя няѓпэѓненасцi, якiя ѓ хвiлiны роздумаѓ мiльгалi ѓ яго свядомасцi, павiнны былi быць змецены нейкiм дзеяннем, нейкiм словам, з губы гэтай жанчыны. З парывам ён усвядомiѓ, як увесь час думаѓ пра яе i як моцна разлiчваѓ на тое, што яна пагодзiцца з яго планамi, i за гэтым усведамленнем рушыѓ услед ванiтны момант страху. Як мала ён насамрэч ведаѓ пра яе i пра яе лад думак. Якая ѓ яго была ѓпэѓненасць, што яна не засмяяецца, не скокне назад на каня i не з'едзе? Ён баяѓся, як нiколi раней. Яго розум тупа шукаѓ спосаб пачаць. Выразы, якiя ён улавiѓ i заѓважыѓ на яе моцнай, сур'ёзнай твары, калi дасягнуѓ, але лёгкая цiкаѓнасць да яе вярнулася да яго ѓ галаву, i ён адчайна спрабаваѓ пабудаваць на iх аснове iмгненнае ѓяѓленне пра яе. I потым, адвярнуѓшыся ад яе, ён проста пагрузiѓся ѓ свае думкi апошнiх месяцаѓ, як быццам яна размаѓляла з палкоѓнiкам.

"Я думаѓ, што мы маглi б ажанiцца, ты i я", - сказаѓ ён i пракляѓ сябе за грубую рэзкасць заявы.

- Ты ж паспяваеш усё зрабiць, цi не так? - адказала яна, усмiхаючыся.

"Чаму ты павiнен быѓ думаць пра нешта падобнае?"

"Бо я хачу жыць з табой", - сказаѓ ён; - Я размаѓляѓ з палкоѓнiкам.

- Аб тым, каб ажанiцца на мне? Здавалася, яна вось-вось пачне смяяцца.

Ён паспяшаѓся далей. "Не, не гэта. Мы казалi пра цябе. Я не мог пакiнуць яго аднаго. Ён мог ведаць. Я працягваѓ прымушаць яго казаць. Я прымусiѓ яго расказаць мне аб тваiх iдэях. Я адчуваѓ, што мушу гэта ведаць".

Сэм паглядзеѓ на яе.

"Ён лiчыць вашыя iдэi абсурднымi. Я не раблю. Яны мне падабаюцца. Ты мне падабаешся. Я думаю, што вы прыгожая. Я не ведаю, кахаю я цябе цi не, але ѓжо некалькi тыдняѓ я думаю пра цябе, чапляюся за цябе i паѓтараю сабе зноѓ i зноѓ: "Я хачу пражыць сваё жыццё са Сью Рэйнi". Я не чакаѓ, што пайду такiм шляхам. Ты мяне ведаеш. Я скажу табе тое, чаго ты не ведаеш".

"Сэм Макферсан, ты цуд, - сказала яна, - i я не ведаю, цi выйду я за цябе замуж у рэшце рэшт, але зараз не магу сказаць. Я хачу ведаць шмат рэчаѓ. Я хачу ведаць, цi гатовы вы паверыць у тое, у што веру я, i жыць дзеля таго, чаго хачу жыць я".

Конь, занепакоiѓшыся, пачаѓ цягнуць аброць, i яна рэзка загаварыла з iм. Яна пагрузiлася ѓ апiсанне чалавека, якога бачыла на лекцыйнай пляцоѓцы падчас свайго вiзiту на Усход, i Сэм збянтэжана паглядзеѓ на яе.

"Ён быѓ цудоѓны", - сказала яна. "Яму было за шэсцьдзесят, але ён выглядаѓ як дваццацiпяцiгадовы хлопчык, не целам, а адчуваннем юнацтва, якое вiсела над iм. Ён стаяѓ перад людзьмi, якiя размаѓлялi, цiхi, здольны i эфектыѓны. Ён быѓ чысты. Ён жыѓ чыстым целам i розумам. Ён быѓ кампаньёнам i супрацоѓнiкам Уiльяма Морыса, а калiсьцi быѓ шахцёрам ва ђэльсе, але ѓ яго было бачанне, i ён жыѓ дзеля яго. Я не чуѓ, што ён сказаѓ, але працягваѓ думаць: "Мне патрэбен такi чалавек".

"Цi зможаце вы прыняць мае перакананнi i жыць так, як я хачу?" яна ѓпарцiлася.

Сэм паглядзеѓ на зямлю. Яму здавалася, што ён страцiць яе, што яна не выйдзе за яго замуж.

"Я не прымаю перакананнi або мэты ѓ жыццi слепа, - сказаѓ ён рашуча, - але я хачу iх. Якiя вашыя перакананнi? Я хачу ведаць. Я думаю, што ѓ мяне iх няма. Калi я цягнуся да iх, яны знiкаюць. Мой розум мяняецца i мяняецца. Я хачу чагосьцi самавiтага. Мне падабаюцца цвёрдыя рэчы. Я хачу цябе."

"Калi мы зможам сустрэцца i ѓсё грунтоѓна абмеркаваць?"

- Зараз, - прама адказаѓ Сэм, нейкi выраз яе асобы змянiла ѓвесь яго пункт гледжання. Раптам здалося, што адчынiлiся дзверы, упусцiѓшы яркае святло ѓ цемру яго розуму. Упэѓненасць вярнулася да яго. Ён хацеѓ нанесцi ѓдар i працягваць наносiць удары. Кроѓ хлынула па яго целе, i мозг пачаѓ хутка працаваць. Ён быѓ упэѓнены ѓ канчатковым поспеху.

Узяѓшы яе за руку i павёѓшы каня, ён пайшоѓ з ёй па сцяжынцы. Яе рука дрыжала ѓ яго руцэ, i, нiбы адказваючы на думку ѓ яго галаве, яна зiрнула на яго i сказала:

"Я нiчым не адрознiваюся ад iншых жанчын, хоць i не прымаю вашай прапановы. Для мяне гэта важны момант, магчыма, найважнейшы момант у маiм жыццi. Я хачу, каб ты ведаѓ, што я адчуваю гэта, хоць некаторых рэчаѓ я хачу больш, чым цябе цi любога iншага мужчыну.

У яе голасе чулiся намёкi на слёзы, i ѓ Сэма было адчуванне, што жанчына ѓ ёй хацела, каб ён узяѓ яе на рукi, але нешта ѓнутры яго казала яму пачакаць i дапамагчы ёй, чакаючы. Як i яна, ён хацеѓ нечага большага, чым адчуванне жанчыны ѓ сваiх абдымках. Iдэi праносiлiся ѓ яго ѓ галаве; ён думаѓ, што яна збiраецца падкiнуць яму нейкую вялiкую iдэю, чым ён меркаваѓ. Постаць старога, якi стаяѓ на платформе, маладога i прыгожага, якую яна намалявала яму, старая хлапечая патрэба ѓ мэце ѓ жыццi, мары апошнiх тыдняѓ - усё гэта было часткай пякучай цiкаѓнасцi яму. Яны былi падобныя да галодных звяркоѓ, якiя чакалi, каб iх накармiлi. "Мы павiнны мець усё гэта тут i цяпер", - сказаѓ ён сабе. "Я не павiнен дазваляць парыву пачуццяѓ забiраць мяне, i я не павiнен дазваляць ёй гэта рабiць.

- Не думай, - сказаѓ ён, - што ѓ мяне няма да цябе пяшчоты. Я напоѓнены гэтым. Але я хачу пагаварыць. Я хачу ведаць, у што, на вашую думку, я павiнен верыць i як вы хочаце, каб я жыѓ".

Ён адчуѓ, як яе рука напружылася ѓ яго.

"Незалежна ад таго, стаiм мы адзiн аднаму цi не", - дадала яна.

"Так", сказаѓ ён.

А потым яна пачала гаварыць, расказваючы яму цiхiм роѓным голасам, якi нешта ѓмацаваѓ у iм, чаго яна хоча дабiцца ад свайго жыцця. Яе iдэя заключалася ѓ служэннi чалавецтву праз дзяцей. Яна бачыла, як яе сяброѓкi, з якiмi яна хадзiла ѓ школу, выраслi i выйшлi замуж. У iх было багацце i адукацыя, выдатныя, добра трэнiраваныя целы, i яны жанiлiся толькi для таго, каб пражыць жыццё, больш цалкам прысвечанае задавальненням. Адна цi дзве жанчыны, якiя выйшлi замуж за беднякоѓ, зрабiлi гэта толькi для таго, каб задаволiць свой запал, а пасля вяселля далучылiся да астатнiх у прагнай пагонi за задавальненнямi.

"Яны наогул нiчога не робяць, - сказала яна, - каб адплацiць свету за тое, што iм дадзена: багацце, добра трэнiраваныя целы i дысцыплiнаваныя розумы. Яны iдуць па жыццi дзень за днём i год за годам, марнуючы сябе марна, i ѓ вынiку прыходзяць толькi да лянiвага, неахайнага ганарыстасцi ".

Яна ѓсё абдумала i паспрабавала спланаваць сабе жыццё з iншымi мэтамi i хацела мужа, якi адпавядае яе ѓяѓленням.

"Гэта не так ужо i складана, - сказала яна. - Я магу знайсцi мужчыну, якога змагу кантраляваць i якi будзе верыць гэтак жа, як веру я. Мае грошы даюць мне гэтую ѓладу. Але я хачу, каб ён быѓ сапраѓдным мужчынам, здольным чалавекам, чалавекам, якi робiць нешта для сябе, чалавекам, прыстасаваным сваiм жыццём i сваiмi дасягненнямi, каб стаць бацькам дзяцей, якiя робяць нешта. I таму я пачаѓ думаць пра цябе. У мяне ёсць мужчыны, якiя прыходзяць у дом, каб пагаварыць пра цябе.

Яна апусцiла галаву i засмяялася, як сарамлiвы хлопчык.

"Я ведаю большую частку гiсторыi вашага ранняга жыцця ѓ гэтым мястэчку ѓ Аёве", - сказала яна. "Я даведаѓся пра гiсторыю твайго жыцця i тваiх дасягненняѓ ад чалавека, якi цябе добра ведаѓ".

Iдэя здалася Сэму дзiѓна простай i прыгожай. Здавалася, гэта надзвычай дадавала вартасцi i высакароднасцi яго пачуццям да яе. Ён спынiѓся на сцяжынцы i разгарнуѓ яе тварам да сябе. Яны былi адны ѓ тым канцы парка. Мяккая цемра летняй ночы ахутала iх. У траве ля iх ног гучна спяваѓ цвыркун. Ён зрабiѓ рух, каб узяць яе на рукi.

"Гэта цудоѓна", - сказаѓ ён.

- Пачакай, - запатрабавала яна, кладучы руку яму на плячо. "Гэта не так проста. Я багаты. Вы здольныя, i ѓ вас ёсць нейкая несмяротная энергiя. Я хачу аддаць i сваё багацце, i вашыя здольнасцi дзецям - нашым дзецям. Гэта будзе нялёгка для вас. Гэта значыць адмовiцца ад сваiх летуценняѓ аб уладзе. Магчыма, я страчу смеласць. Жанчыны робяць гэта пасля таго, як прыйшлi двое цi трое. Вам давядзецца гэта даць. Табе давядзецца зрабiць з мяне мацi i працягваць рабiць з мяне мацi. Вам давядзецца стаць бацькам новага тыпу, у якiм ёсць нешта матчынае. Вам давядзецца быць цярплiвым, старанным i добрым. Вам давядзецца думаць пра гэтыя рэчы па начах замест таго, каб думаць аб сваiм уласным прасоѓваннi. Табе давядзецца жыць цалкам дзеля мяне, таму што я буду iх мацi, якая дае мне тваю сiлу, мужнасць i твой разумны погляд на рэчы. А потым, калi яны прыйдуць, вам давядзецца даваць iм усё гэта дзень пры днi тысячу маленькiх спосабаѓ".

Сэм узяѓ яе на рукi, i ѓпершыню на яго памяцi на вачах у яго выступiлi гарачыя слёзы.

Конь, пакiнуты без нагляду, разгарнуѓся, ускiнуѓ галаву i пабег па сцяжынцы. Яны адпусцiлi яго i пайшлi за iм рука ѓ руку, як двое шчаслiвых дзяцей. Каля ѓваходу ѓ парк да яго падышлi ѓ суправаджэннi супрацоѓнiка паркавай мiлiцыi. Яна села на каня, а Сэм стаяѓ побач з ёй i глядзеѓ уверх.

"Я паведамлю палкоѓнiку ранiцай", - сказаѓ ён.

"Што ён скажа?" - прамармытала яна задуменна.

- Па-чартоѓску няѓдзячны, - перадражнiѓ Сэм буйны гарлавы тон палкоѓнiка.

Яна засмяялася i ѓзяла павады. Сэм паклаѓ на яе руку.

"Як хутка?" ён спытаѓ.

Яна апусцiла галаву побач з iм.

- Мы не будзем марнаваць часу дарма, - сказала яна, чырванеючы.

А потым, у прысутнасцi палiцыянта, на вулiцы ѓ уваходу ѓ парк, сярод мiнакоѓ, Сэм упершыню пацалаваѓ вусны Сью Рэйнi.

Пасля таго, як яна з'ехала, Сэм пайшоѓ. У яго не было адчування плынi часу, ён блукаѓ па вулiцах, перабудоѓваючы i карэктуючы свае погляды на жыццё. Тое, што яна сказала, абудзiла ѓ iм усе рэшткi дрымотнага высакароднасцi. Яму здавалася, што ён завалодаѓ тым, чаго несвядома шукаѓ усё сваё жыццё. Яго мары аб кантролi над "Рэйнi Армс Компанi" i iншыя важныя справы, якiя ён планаваѓ у бiзнэсе, здавалiся ѓ святле iх гутарак глупствам i ганарыстасцю. "Я буду жыць дзеля гэтага! Я буду жыць дзеля гэтага! - паѓтараѓ ён сабе зноѓ i зноѓ. Яму здавалася, што ён бачыць маленькiя белыя iстоты, якiя ляжаць на руках Сью, i яго новае каханне да яе i да таго, чаго яны павiнны былi дасягнуць разам, працяла яго i паранiла яго так, што яму хацелася крычаць на цёмных вулiцах. Ён паглядзеѓ на неба, убачыѓ зоркi i падумаѓ, што яны глядзяць унiз на двух новых i слаѓных iстот, якiя жывуць на зямлi.

На рагу ён павярнуѓ i выйшаѓ на цiхую жылую вулiцу, дзе каркасныя дамы стаялi пасярод маленькiх зялёных лужкоѓ, i да яго вярнулiся думкi аб дзяцiнстве ѓ горадзе Аёва. А затым яго думкi рушылi далей, ён успомнiѓ ночы ѓ горадзе, калi ён выслiзгваѓ у абдымкi жанчын. Гарачы сорам гарэѓ на яго шчоках, а вочы гарэлi.

"Трэба пайсцi да яе, трэба пайсцi да яе ѓ яе дом, зараз жа, сёння ѓвечары, i расказаць ёй усё гэта, i ѓпрасiць яе дараваць мне", - думаѓ ён.

I тут яго ѓразiла абсурднасць такога курсу, i ён гучна засмяяѓся.

"Яно мяне чысцiць! гэта ачышчае мяне! сказаѓ ён сабе.

Ён успомнiѓ мужчын, якiя сядзелi ля плiты ѓ прадуктовай краме Уайлдмана, калi ён быѓ хлопчыкам, i гiсторыi, якiя яны часам расказвалi. Ён успомнiѓ, як хлопчыкам у горадзе бег па людных вулiцах, ратуючыся ад жаху юрлiвасцi. Ён пачаѓ разумець, наколькi скажоным, якiм дзiѓным чынам перакручаным было ѓсё яго стаѓленне да жанчын i сэксу. "Сэкс - гэта рашэнне, а не пагроза, гэта выдатна", - сказаѓ ён сабе, не да канца разумеючы значэння слова, якое сарвалася з яго вуснаѓ.

Калi, нарэшце, ён павярнуѓ на Мiчыган-авеню i накiраваѓся да сваёй кватэры, познi месяц ужо ѓзыходзiѓ на неба, а гадзiннiк у адным са спячых дамоѓ бiѓ тры.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

ПРА НЭ ВЕЧАР, ШОСТЫ Праз некалькi тыдняѓ пасля размовы ѓ густой цемры ѓ Джэксан-парку Сью Рэйнi i Сэм Макферсан сядзелi на палубе парахода па возеры Мiчыган, назiраючы, як удалечынi мiгацяць агнi Чыкага. У той дзень яны ажанiлiся ѓ вялiкiм доме палкоѓнiка Тома на паѓднёвым баку; i цяпер яны сядзелi на палубе лодкi, занесеныя ѓ цемру, якiя прысягнулi мацярынству i бацькоѓству, больш-менш баючыся адзiн аднаго. Яны сядзелi моѓчкi, гледзячы на мiгатлiвыя агнi i слухаючы цiхiя галасы сваiх спадарожнiкаѓ, якiя таксама сядзелi ѓ крэслах уздоѓж палубы або марудлiва шпацыруюць, i пад плёскат вады па бартах лодкi, якiя прагнуць зламаць невялiкую стрыманасць, якая ѓзнiкла памiж iмi падчас урачыстай цырымонii шлюбу.

У галаве Сэма ѓсплыла карцiна. Ён убачыѓ Сью, усю ѓ белым, ззяючую i цудоѓную, якая iдзе да яго па шырокiх усходах, да яго, газетчыку з Кэкстана, кантрабандысту дзiчыны, хулiгану, прагнаму здабытчыку грошай. Усе гэтыя шэсць тыдняѓ ён чакаѓ гэтай гадзiны, калi зможа сесцi побач з маленькай фiгуркай у шэрым, атрымлiваючы ад яе дапамогу, якую ён хацеѓ у перабудове свайго жыцця. Не маючы магчымасцi гаварыць так, як ён думаѓ, ён усё ж адчуваѓ сябе ѓпэѓнена i лёгка на душы. У той момант, калi яна спусцiлася па лесвiцы, яго напалову ахапiла пачуццё моцнага сораму, вяртанне таго сораму, якi ахоплiваѓ яго ѓ тую ноч, калi яна дала слова, i ён гадзiну за гадзiнай iшоѓ па вулiцах. . Яму здавалася, што са стаячых вакол гасцей павiнен быѓ раздацца голас: "Стой! Не працягвайце! Дазвольце мне расказаць вам пра гэтага хлопца - пра гэтага Макферсана! А потым ён убачыѓ, як яна трымае пад руку самазадаволенага, прэтэнцыёзнага палкоѓнiка Тома, i ѓзяѓ яе за руку, каб стаць з ёй адным цэлым, двума цiкаѓнымi, лiхаманкавымi, дзiѓна рознымi людзьмi, якiя далi зарок у iмя свайго Бога, з Вакол iх раслi кветкi, i на iх глядзелi людзi.

Калi на наступную ранiцу пасля таго вечара ѓ Джэксан-парку Сэм адправiѓся да палкоѓнiка Тому, адбылася сцэна. Стары збройнiк бушаваѓ, роѓ i забараняѓ, стукаючы кулаком па стале. Калi Сэм заставаѓся стрыманым i не ѓражаным, ён вылецеѓ з пакоя, бразнуѓшы дзвярыма i крычучы: "Выскачка! Пракляты выскачка!" i Сэм, усмiхаючыся, вярнуѓся да свайго стала, злёгку расчараваны. "Я сказаѓ Сью, што ён скажа "Няѓдзячны", - падумаѓ ён, - я губляю ѓменне адгадваць, што ён зробiць i скажа".

Лютасць палкоѓнiка доѓжылася нядоѓга. На працягу тыдня ён выхваляѓся Сэмам перад выпадковымi наведвальнiкамi як "лепшым бiзнэсмэнам у Амерыцы", i, нягледзячы на дадзенае ѓрачыстае абяцанне, Сью распавядала навiны аб надыходзячым вяселлi кожнаму журналiсту, якога ён ведаѓ. Сэм падазраваѓ яго ѓ тым, што ён таемна тэлефанаваѓ па тэлефоне тым газетам, прадстаѓнiкi якiх не выйшлi на яго след.

За шэсць тыдняѓ чакання памiж Сью i Сэмам было мала заняткаѓ каханнем. Замест гэтага яны размаѓлялi цi, адпраѓляючыся за горад цi ѓ паркi, шпацыравалi пад дрэвамi, ахопленыя дзiѓным пякучым запалам чакання. Iдэя, якую яна падала яму ѓ парку, вырасла ѓ мозгу Сэма. Жыць для маладых рэчаѓ, якiя неѓзабаве з'явяцца ѓ iх, быць простымi, прамымi i натуральнымi, як дрэвы цi палявыя звяры, а затым мець прыродную сумленнасць такога жыцця, асветленую i акультураную ѓзаемным розумам. мэтай зрабiць сваiх дзяцей чымсьцi прыгажэйшым i лепшым, чым усё, што ёсць у Прыродзе, шляхам разумнага выкарыстання сваiх уласных добрых розумаѓ i целаѓ. У крамах i на вулiцах мужчыны i жанчыны, якiя спяшаюцца, набылi для яго новае значэнне. Ён задаѓся пытаннем, якая таемная вялiкая мэта можа быць у iх жыццi, i з лёгкiм падскокваннем сэрца прачытаѓ газетнае паведамленне аб змовiнах або шлюбе. Ён глядзеѓ на дзяѓчат i жанчын, якiя працуюць над пiшучымi машынкамi ѓ офiсе, запытальнымi вачыма, пытаючыся ѓ сябе, чаму яны не iмкнуцца да шлюбу адкрыта i рашуча, i бачыѓ у здаровай самотнай жанчыне пусты матэрыял, машыну для стварэнне здаровага новага жыцця, якая прастойвае i не выкарыстоѓваецца ѓ вялiкай майстэрнi Сусвету. "Шлюб - гэта порт, пачатак, адпраѓная кропка, з якой мужчыны i жанчыны адпраѓляюцца ѓ сапраѓднае жыццёвае падарожжа", - сказаѓ ён Сью аднойчы ѓвечары, калi яны гулялi ѓ парку. "Усё, што адбываецца да гэтага, - гэта ѓсяго толькi падрыхтоѓка, будаѓнiцтва. Болi i трыѓмфы ѓсiх нежанатых людзей - усяго толькi добрыя дубовыя дошкi, якiя прыбiваюць на месца, каб зрабiць судна прыдатным для сапраѓднага падарожжа". Або, зноѓ жа, аднойчы ноччу, калi яны плылi ѓ лодцы па лагуне ѓ парку i вакол iх у цемры чуѓся плёскат вясёлых у вадзе, крыкi ѓзбуджаных дзяѓчат i гукi клiчучых галасоѓ, ён дазволiѓ Лодка падплыла да берага маленькай выспы i падкралася да лодкi, каб апусцiцца на каленi. "Мяне ахоплiвае не каханне жанчыны, Сью, а каханне да жыцця. Мне ѓдалося зазiрнуць у вялiкую таямнiцу. Гэта - вось чаму мы тут - гэта апраѓдвае нас".

Цяпер, калi яна сядзела побач з iм, прыцiснуѓшы плячо да яго ѓласнага, занесены разам з iм у цемру i адзiнота, асабiсты бок яго кахання да яе працяѓ Сэма, як полымя, i, павярнуѓшыся, ён прыцягнуѓ яе галаву да сябе на плячо.

- Пакуль няма, Сэм, - прашаптала яна, - не цяпер, калi гэтыя сотнi людзей спяць, п'юць, думаюць i займаюцца сваiмi справамi амаль у межах дасяжнасцi нашых рук.

Яны ѓсталi i пайшлi па калыхаецца палубе. З поѓначы iх клiкаѓ чысты вецер, зоркi глядзелi на iх, i ѓ цемры на носе лодкi яны расталiся на ноч моѓчкi, страцiѓшы дарунак прамовы ад шчасця i з дарогай, нявыказанай таямнiцай памiж iмi.

Досвiткам яны прызямлiлiся ѓ маленькiм грувасткiм мястэчку, куды раней сышлi лодка, коѓдры i паходны рыштунак. Рака цякла з лесу, абыходзячы горад, праходзячы пад мастом i круцячы кола лесапiльнi, якая стаяла на беразе ракi, звернутай да возера. Чысты салодкi пах свежассечаных бярвенняѓ, спевы пiѓ, роѓ вады, якая абвальваецца на плацiну, крыкi лесарубаѓ у сiнiх кашулях, якiя працуюць сярод плаваючых бярвенняѓ над плацiнай, напаѓнялi ранiшняе паветра, i над песняй пiѓ спявала iншая песня, задыханая песня чакання, песня i песня чакання, песня.

У маленькiм груба пабудаваным гатэлi для лесарубаѓ яны снедалi ѓ нумары з выглядам на раку. Гаспадыня гасцiнiцы, буйная чырванатварая жанчына ѓ чыстай паркалёвай сукенцы, чакала iх i, падаѓшы сняданак, выйшла з нумара, дабрадушна ѓхмыляючыся i зачыняючы за сабой дзверы. Праз адчыненае акно яны глядзелi на халодную i хутка цякучую раку i на хлапечага хлопчыка, якi нёс скруткi, загорнутыя ѓ коѓдры, i змяшчаѓ iх у доѓгае каноэ, прывязанае да маленькай прыстанi побач з гатэлем. Яны елi i сядзелi, гледзячы адзiн на аднаго, як два дзiѓныя хлопчыкi, i нiчога не казалi. Сэм еѓ мала. Сэрца яго калацiлася ѓ грудзях.

На рацэ ён пагрузiѓ вясло глыбока ѓ ваду, плывучы супраць плынi. За шэсць тыдняѓ чакання ѓ Чыкага яна навучыла яго асновам мастацтва веславання на каноэ, i цяпер, калi ён страляѓ у каноэ пад мостам i вакол лукавiны ракi, хаваючыся з-пад увагi горада, у яго душы здавалася звышчалавечая сiла. рукi i спiна. Перад iм на носе лодкi сядзела Сью, яе прамая мускулiстая спiнка зноѓ згiналася i выпроствалася. Побач з iм узвышалiся высокiя ѓзгоркi, парослыя хвоямi, а ѓ падножжа ѓзгоркаѓ уздоѓж берага ляжалi груды абсечанага бярвення.

На заходзе яны высадзiлiся на невялiкiм расчышчаным месцы ля падножжа ѓзгорка i на вяршынi ѓзгорка, дзе дзьмуѓ вецер, разбiлi свой першы лагер. Сэм прынёс галiнкi i разаслаѓ iх, сплёѓ, як пёры, у крылах птушкi i панёс коѓдры на ѓзгорак, у той час як Сью, ля падножжа, каля перавернутай лодкi, распалiла вогнiшча i прыгатавала першую прыгатаваную ежу на адкрытым паветры. У цьмяным святле Сью дастала вiнтоѓку i дала Сэму першы ѓрок трапнай стральбы, але з-за яго няёмкасцi гэты ѓрок ператварыѓся ѓ паѓжарт. I тады, у мяккай цiшынi маладой ночы, калi на небе з'явiлiся першыя зоркi i чысты халодны вецер дзьмуѓ iм у твары, яны рука аб руку пайшлi ѓверх па ѓзгорку пад дрэвамi туды, дзе кацiлiся верхавiны дрэѓ i раскiнулiся перад iх вачыма, як бурныя воды вялiкага мора, i яны ляглi разам для сваiх першых.

Ёсць асаблiвае задавальненне атрымаць першыя знаёмствы з прыродай у кампанii жанчыны, якую кахае мужчына, i тое, што гэтая жанчына - эксперт, з вострым апетытам да жыцця, дадае вастрынi i пiкантнасцi гэтаму досведу. У сваё занятае iмкненнем i пошукам нiкеля дзяцiнства ѓ горадзе, акружаным гарачымi кукурузнымi палямi, i ѓ юнацтве, поѓнай iнтрыгi i смагi грошай у горадзе, Сэм не думаѓ аб адпачынку i месцах адпачынку. Ён гуляѓ па прасёлкавых дарогах з Джонам Тэлферам i Мэры Андэрвуд, слухаючы iх размовы, убiраючы iх iдэi, сляпы i глухi да маленькага жыцця ѓ траве, у лiсцяных галiнах дрэѓ i ѓ паветры вакол яго. У клубах, гасцiнiцах i барах горада ён чуѓ, як людзi казалi пра жыццё на вольным паветры, i казаѓ сабе: "Калi прыйдзе мой час, я паспрабую ѓсё гэта".

I цяпер ён спазнаѓ iх, лежачы на спiне на траве ѓздоѓж ракi, плывучы па цiхiх бакавых ручаях у месячным святле, слухаючы начныя крыкi птушак або назiраючы за палётам спалоханых дзiкiх iстот, пхаючы каноэ ѓ ваду. цiхiя глыбiнi вялiкага лесу вакол iх.

Уначы, пад маленькай палаткай, якую яны прынеслi, або пад коѓдрамi пад зоркамi, ён спаѓ чула, часта прачынаючыся, каб паглядзець на Сью, якая ляжыць побач з iм. Магчыма, вецер скiнуѓ пасму валасоѓ ёй на твар, i яе дыханне гуляла з ёй, кiдаючы яе кудысьцi; магчыма, толькi спакой яе выразнага асобы зачараваѓ i ѓтрымаѓ яго, так што ён неахвотна зноѓ заснуѓ, думаючы, што мог бы з задавальненнем глядзець на яе ѓсю ноч.

Для Сью днi таксама прайшлi лёгка. Яна таксама прачнулася ноччу i ляжала, гледзячы на ??спячага побач з ёй мужчыну, i аднойчы яна сказала Сэму, што, калi ён прачнуѓся, яна прыкiнулася спячай, баючыся пазбавiць яго задавальнення, якое, як яна ведала, гэтыя таемныя любоѓныя эпiзоды дастаѓлялi iм абодвум.

Яны былi не адны ѓ гэтым паѓночным лесе. Паѓсюль уздоѓж рэк i на берагах маленькiх азёр яны знаходзiлi людзей, для Сэма людзей новага тыпу, якiя кiнулi ѓсе звычайныя рэчы жыцця i ѓцяклi ѓ лясы i ручаi, каб правесцi доѓгiя шчаслiвыя месяцы пад адкрытым небам. Ён са здзiѓленнем выявiѓ, што гэтыя авантурысты былi людзьмi са сцiплым станам, дробнымi прамыслоѓцамi, квалiфiкаванымi працоѓнымi i раздробнымi гандлярамi. Адзiн з тых, з кiм ён размаѓляѓ, быѓ бакалейшчыкам з мястэчка ѓ Агаё, i калi Сэм спытаѓся ѓ яго, цi не паставiць прыезд у лес з сям'ёй на васьмiтыднёвае знаходжанне пад пагрозу поспех яго бiзнэсу, ён пагадзiѓся з Сэмам, што гэта так. кiвае галавой i смяецца.

"Але калi б я не пакiнуѓ гэтае месца, было б значна больш небяспекi, - сказаѓ ён, - небяспека таго, што мае хлопчыкi вырастуць мужчынамi, а я не змагу з iмi па-сапраѓднаму пацешыцца".

Сярод усiх людзей, якiх яны сустракалi, Сью праходзiла з нейкай шчаслiвай свабодай, якая бянтэжыла Сэма, паколькi ѓ яго сфармавалася звычка думаць пра яе заѓсёды як пра чалавека, замкнёнага ѓ сабе. Шмат каго з людзей, якiх яны бачылi, яна ведала, i ён прыйшоѓ да высновы, што яна выбрала гэтае месца для iх заняткаѓ каханнем, таму што захаплялася i высока шанавала жыццё гэтых людзей на адкрытым паветры i хацела, каб яе палюбоѓнiк быѓ у чымсьцi падобныя на iх. З адасобленых лясоѓ, на берагах маленькiх азёр, яны клiкалi яе, калi яна праходзiла, патрабуючы, каб яна выйшла на бераг i паказала свайму мужу, i яна сядзела сярод iх, кажучы пра iншыя поры года i пра набегi лесарубаѓ. у iх раi. "Бернемы былi сёлета на беразе возера Грант, два школьныя настаѓнiкi з Пiтсбурга павiнны былi прыехаць у пачатку жнiѓня, мужчына з Дэтройта са скалечаным сынам будаваѓ хацiну на беразе ракi Боун".

Сэм моѓчкi сядзеѓ сярод iх, увесь час аднаѓляючы сваё захапленне цудам мiнулага жыцця Сью. Яна, дачка палкоѓнiка Тома, жанчына сама па сабе багатая, знайшла сабе сяброѓ сярод гэтых людзей; яна, якую маладыя людзi Чыкага лiчылi загадкай, усе гэтыя гады таемна была кампаньёнам i аднадумцам гэтых адпачывальнiкаѓ у азёр.

На працягу шасцi тыдняѓ яны вялi вандроѓнае, качавое жыццё ѓ гэтай напаѓдзiкай краiне, для Сью - шэсць тыдняѓ далiкатных заняткаѓ каханнем i выразы кожнай думкi i парыву яе выдатнай натуры, для Сэма - шэсць тыдняѓ адаптацыi i свабоды, на працягу якiх ён навучыѓся кiраваць лодкай, страляць i прасякнуцца выдатным густам гэтага жыцця.

I вось аднойчы ранiцай яны зноѓ прыйшлi ѓ невялiкае лясное мястэчка ѓ вусцi ракi i селi на прычале ѓ чаканнi парахода з Чыкага. Яны зноѓ былi звязаны са светам i з тым сумесным жыццём, якое было асновай iх шлюбу i якое павiнна было стаць канцом i мэтай iх двух жыццяѓ.

Калi жыццё Сэма з дзяцiнства было ѓ цэлым бясплодным i пазбаѓленым шматлiкiх прыемных рэчаѓ, тое яго жыццё на працягу наступнага года было дзiѓна поѓным i завершаным. У офiсе ён перастаѓ быць напорыстым выскачкай, парушаючым традыцыi, i стаѓ сынам палкоѓнiка Тома, выбаршчыкам буйных пакетаѓ акцый Сью, практычным, накiроѓвалым раздзелам i генiем лёс кампанii. Лаяльнасць Джэка Прынса была ѓзнагароджана, а маштабная рэкламная кампанiя зрабiла iмя i добрыя якасцi прадукцыi Rainey Arms Company вядомымi ѓсiм якiя чытаюць амерыканцам. Дзьмула вiнтовак, рэвальвераѓ i драбавiкоѓ Рэйнi-Уiттакера пагрозлiва глядзелi на чалавека са старонак вялiкiх папулярных часопiсаѓ, паляѓнiчыя ѓ карычневай футра здзяйснялi смелыя ѓчынкi на вачах, стоячы на каленях на заснежаных скалах, рыхтуючыся паскорыць крылатую смерць, каб чакаюць горныя; Вялiзныя мядзведзi з адкрытай пашчай кiнулiся ѓнiз з-за шрыфтоѓ у верхняй частцы старонак i, здавалася, збiралiся зжэрць стрыманых i ашчадных спартоѓцаѓ, якiя стаялi бясстрашна, ставячы на месца свае дакладныя вiнтоѓкi Рэйнi-Уiтэкера, а прэзiдэнты, даследнiкi i тэхаскiя артылеры. Рэйнi-Уiтакерс перад светам пакупнiкоѓ зброi. Для Сэма i палкоѓнiка Тома гэта быѓ час вялiкiх дывiдэндаѓ, механiчнага прагрэсу i задавальнення.

Сэм старанна працаваѓ у канторах i магазiнах, але захоѓваѓ у сабе запас сiл i рашучасцi, якi мог бы пайсцi на працу. Разам са Сью ён займаѓся гольфам i ранiшнiм шпацырам верхам, а са Сью ён сядзеѓ доѓгiмi вечарамi, чытаючы ѓслых, убiраючы яе iдэi i перакананнi. Часам цэлымi днямi яны былi як двое дзяцей, якiя адпраѓлялiся разам шпацыраваць па прасёлкавых дарогах i начаваць у вясковых гасцiнiцах. На гэтых шпацырах яны iшлi поплеч або, жартуючы адно над адным, iмчалiся ѓнiз па доѓгiх узгорках i, задыхаѓшыся, ляжалi, задыхаючыся, у траве ля абочыны.

Блiжэй да канца першага года навучання яна расказала яму аднойчы вечарам аб ажыццяѓленнi iх надзей, i яны прасядзелi ѓвесь вечар адны ля агню ѓ яе пакоi, напоѓненыя белым цудам гэтага свету, аднаѓляючы адзiн аднаму ѓсе цудоѓныя клятвы сваiх клятваѓ. першыя днi заняткаѓ каханнем.

Сэму так i не ѓдалося ѓзнавiць атмасферу тых дзён. Шчасце - рэч настолькi расплывiстая, настолькi нявызначаная, настолькi якая залежыць ад тысячы маленькiх паваротаѓ падзей дня, што яно наведвае толькi самых удачлiвых i ѓ рэдкiя прамежкi часу, але Сэм думаѓ, што яны са Сью пастаянна датыкалiся з амаль iдэальным шчасцем на працягу гэтага дня. час. Былi тыднi i нават месяцы iх першага года сумеснага жыцця, якiя пасля цалкам вылецелi з памяцi Сэма, пакiнуѓшы толькi адчуванне паѓнаты i дабрабыту. Магчыма, ён мог успомнiць зiмовую прагулку пры месячным святле ля змёрзлага возера або наведвальнiка, якi сядзеѓ i размаѓляѓ увесь вечар ля вогнiшча. Але ѓ канцы яму давялося вярнуцца да таго: што нешта цэлы дзень спявала ѓ яго сэрцы, i што паветра было смачнейшае, зоркi ззялi ярчэй, i вецер, i дождж, i град на шыбах спявалi саладзей. у яго вушах. Ён i жанчына, якая жыла з iм, валодалi багаццем, становiшчам i бясконцай радасцю прысутнасцi i асобы адзiн аднаго, i вялiкая iдэя гарэла, як лямпа ѓ акне ѓ канцы дарогi, па якой яны падарожнiчалi.

Тым часам у свеце вакол яго адбывалiся i сыходзiлi падзеi. Быѓ абраны прэзiдэнт, на шэрых ваѓкоѓ з гарадской рады Чыкага пачалi паляванне, а ѓ яго ѓласным горадзе квiтнеѓ моцны канкурэнт яго кампанii. У iншыя днi ён бы напаѓ на гэтага супернiка, ваюючы, плануючы i працуючы над яго знiшчэннем. Цяпер ён сядзеѓ ля ног Сью, марачы i размаѓляючы з ёй аб кодле, якi пад iх апекай павiнен вырасцi ѓ выдатных надзейных мужчын i жанчын. Калi Льюiс, таленавiты менеджэр па продажах кампанii Edwards Arms, атрымаѓ бiзнэс ад спекулянта з Канзас-Сiцi, ён усмiхнуѓся, напiсаѓ востры лiст свайму чалавеку на гэтай тэрыторыi i адправiѓся пагуляць у гольф са Сью. Ён цалкам прыняѓ канцэпцыю жыцця Сью. "У нас ёсць багацце на любы выпадак, - сказаѓ ён сабе, - i мы пражывем сваё жыццё, служачы чалавецтву праз дзяцей, якiя неѓзабаве з'явяцца ѓ нашым доме".

Пасля iх вяселля Сэм выявiѓ, што Сью, нягледзячы на ??ѓсю яе ѓяѓную халоднасць i абыякавасць, мела ѓ Чыкага, як i ѓ паѓночных лясах, сваё ѓласнае невялiкае кола мужчын i жанчын. З некаторымi з гэтых людзей Сэм пазнаёмiѓся падчас змовiн, i зараз яны сталi паступова прыходзiць у дом на вечары з Макферсанамi. Часам iх збiралася некалькi чалавек на цiхую вячэру, за якiм было шмат добрых размоѓ, пасля чаго Сью i Сэм сядзелi поѓначы, працягваючы нейкую думку, прынесеную iм. Сярод якiя прыйшлi да iх людзей Сэм ззяѓ пышна. Нейкiм невытлумачальным чынам ён думаѓ, што яны аказалi яму паслугу, i гэтая думка надзвычай лiслiвiла яму. Прафесар каледжа, якi блiскуча выступiѓ на працягу вечара, звярнуѓся да Сэма па ѓхвалу яго высноѓ, аѓтар апавяданняѓ пра каѓбойскае жыццё папрасiѓ яго дапамагчы яму пераадолець цяжкасцi на фондавым рынку, а высокi чарнавалосы мастак заплацiѓ яму рэдкую суму грошай. камплiмент за паѓтарэнне адной з заѓваг Сэма як свайго ѓласнага. Як быццам, нягледзячы на iх размовы, яны лiчылi яго самым адораным з усiх, i нейкi час ён быѓ збянтэжаны iх стаѓленнем. Джэк Прынс прыйшоѓ, пасядзеѓ на адным са званых абедаѓ i растлумачыѓ.

"У вас ёсць тое, што яны хочуць i не могуць атрымаць - грошы", - сказаѓ ён.

Пасля вечара, калi Сью паведамiла яму выдатную навiну, яны зладзiлi вячэру. Гэта было свайго роду прывiтальнай вечарынкай для прыйшоѓшага госця, i, пакуль людзi за сталом елi i размаѓлялi, Сью i Сэм, з процiлеглых канцоѓ стала, высока паднялi свае куфлi i, гледзячы адзiн аднаму ѓ вочы, адпiлi шклянкi. здароѓя таму, хто павiнен быѓ прыйсцi, першаму з вялiкай сям'i, сям'i, якой трэба было пражыць два жыццi дзеля свайго поспеху.

За сталом сядзеѓ палкоѓнiк Том у шырокай белай кашулi, з белай вострай барадой i высакапарнай прамовай; Побач са Сью сядзеѓ Джэк Прынс, спыняючыся ѓ сваiм адкрытым захапленнi Сью, каб кiнуць погляд на прыгожую дзяѓчыну з Нью-Ёрка, якая сядзела на канцы стала ад Сэма, або праткнуць, выблiскам свайго кароткага здаровага сэнсу, якi-небудзь паветраны шар тэорыi, запушчаны Уiльямсам. з Унiверсiтэта, якi сядзеѓ па iншы бок ад Сью; мастак, якi спадзяваѓся атрымаць замову на карцiну "Палкоѓнiка Тома", сядзеѓ насупраць яго i аплакваѓ вымiранне выдатных старых амерыканскiх сем'яѓ; а маленькi нямецкi вучоны з сур'ёзным тварам сядзеѓ побач з палкоѓнiкам Томам i ѓсмiхаѓся, пакуль мастак гаварыѓ. Гэты чалавек, як падалося Сэму, смяяѓся з iх абодвух, а магчыма, i з усiх iмi. Ён не пярэчыѓ. Ён паглядзеѓ на вучонага i на твары iншых людзей за сталом, а затым на Сью. Ён бачыѓ, як яна кiравала i вяла гутарку; ён бачыѓ гульню мускулаѓ на яе моцнай шыi i тонкую цвёрдасць яе прамога маленькага цела, i вочы яго сталi вiльготныя, i камяк падступiѓ да горла пры думцы аб таямнiцы, якая ляжала памiж iмi.

А потым яго думкi вярнулiся да другой ночы ѓ Кэкстане, калi ён упершыню сядзеѓ i еѓ сярод незнаёмых людзей за сталом Фрыдома Смiта. Ён зноѓ убачыѓ дзяѓчынку-свавольнiк, моцнага хлопчыка i лiхтар, якi пагойдваѓся ѓ руцэ Свабоды ѓ цеснай маленькай стайнi; ён бачыѓ абсурднага маляра, якi спрабаваѓ трубiць у ражок на вулiцы; i мацi, якая размаѓляе са сваiм хлопчыкам-смерцю летнiм вечарам; тоѓсты брыгадзiр, якi запiсваѓ на сценах свайго пакоя запiсы пра сваё каханне, вузкалiцый камiсiянер, якi пацiрае рукi перад групай грэчаскiх гандляроѓ, а потым гэты - гэты дом з яго бяспекай i таямнiцай высокай мэтай, i ён сядзiць там на чале ѓсяго гэтага. Яму, як i раманiсту, здавалася, што трэба захапляцца i схiляць галаву перад рамантыкай лёсу. Ён лiчыѓ сваё становiшча, сваю жонку, сваю краiну, свой канец жыцця, калi правiльна глядзець на яго, самага вяршыня жыцця на зямлi, i яму ѓ сваiм гонары здавалася, што ён у нейкiм сэнсе гаспадар i творца ѓсяго гэтага. .

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

ЛАТЫ АДЗIН ВЕЧАР, праз некалькi тыдняѓ пасля таго, як Макферсаны наладзiлi званы абед у гонар будучага прыезду першага члена вялiкай сям'i, яны разам спусцiлiся па прыступках паѓночнага дома да чакала iх карэце. Сэм падумаѓ, што яны правялi цудоѓны вечар. Гроѓверы былi людзьмi, сяброѓствам якiх ён асаблiва ганарыѓся, i з таго часу, як ён ажанiѓся на Сью, ён часта браѓ яе на вечары ѓ дом шаноѓнага хiрурга. Доктар Гроѓвер быѓ вучоным, выдатным чалавекам у медыцынскiм свеце, а таксама хуткiм i займальным суразмоѓцам i мысляром па любым пытаннi, якое выклiкала ѓ яго цiкавасць. Пэѓны юнацкi энтузiязм у яго поглядах на жыццё прыцягнуѓ да яго адданасць Сью, якая пасля знаёмства з iм праз Сэма лiчыла яго прыкметным дадаткам да сваёй маленькай групы сяброѓ. Яго жонка, сiвавалосая, пухлая маленькая жанчына, хоць i крыху сарамлiвая, насамрэч была яго iнтэлектуальным роѓным i таварышам, i Сью ѓ спакойнай абстаноѓцы ѓзяла яе за ѓзор у сваiх уласных намаганнях па дасягненнi поѓнай жаноцкасцi.

Увесь вечар, праведзены ѓ хуткiм абмене меркаваннямi i iдэямi памiж двума мужчынамi, Сью сядзела моѓчкi. Аднойчы, зiрнуѓшы на яе, Сэм падумаѓ, што яго здзiвiѓ раздражнёны погляд у яе вачах, i ён быѓ збянтэжаны гэтым. На працягу астатняга вечара яе вочы адмаѓлялiся сустракацца з яго вачыма i замест гэтага яна глядзела ѓ падлогу, i яе шчокi залiѓ чырвань.

Каля дзвярэй карэты Фрэнк, фурман Сью, наступiѓ на падол яе сукенкi i разарваѓ яго. Сляза была нязначнай, iнцыдэнт, якi Сэм лiчыѓ зусiм непазбежным, i выклiканы як кароткачасовай нязграбнасцю з боку Сью, так i няёмкасцю Фрэнка. Гэты чалавек на працягу многiх гадоѓ быѓ верным слугой i адданым прыхiльнiкам Сью.

Сэм засмяяѓся i, узяѓшы Сью за руку, пачаѓ дапамагаць ёй увайсцi ѓ дзверы карэты.

"Занадта шмат адзення для спартсмена", - бессэнсоѓна сказаѓ ён.

У iмгненне вока Сью павярнулася i паглядзела на фурмана.

- Нязграбная скацiна, - сказала яна скрозь зубы.

Сэм стаяѓ на тратуары, знямелы ад здзiѓлення, калi Фрэнк павярнуѓся i падняѓся на сваё месца, не чакаючы, пакуль зачыняцца дзверы карэты. Ён адчуѓ тое ж, што мог бы адчуць, калi б хлопчыкам пачуѓ лаянкi з вуснаѓ мацi. Погляд Сью, калi яна звярнула iх на Фрэнка, уразiѓ яго, як удар, i ѓ адно iмгненне ѓсё яго старанна выбудаванае ѓяѓленне пра яе i яе характары было пахiснуцца. Яму захацелася зачынiць за ёй дзверы карэты i пайсцi дадому.

Дадому яны ехалi моѓчкi, у Сэма было такое адчуванне, нiбы ён ехаѓ побач з новай i дзiѓнай iстотай. У святле вулiчных лiхтароѓ ён мог бачыць яе твар, выцягнуты прама наперад, i яе вочы, якiя каменна глядзелi на фiранку наперадзе. Ён не хацеѓ папракаць яе; яму хацелася схапiць яе за руку i патрэсцi. "Я хацеѓ бы ѓзяць бiзун, якi стаяѓ перад сядзеннем Фрэнка, i добра збiць яе", - сказаѓ ён сабе.

Каля дома Сью выскачыла з карэты i, прабегшы мiма яго ѓ дзверы, зачынiла яе за сабой. Фрэнк паехаѓ у бок стайнi, i калi Сэм увайшоѓ у дом, ён выявiѓ Сью, якая стаiць на паѓдарогi ѓверх па лесвiцы, якая вядзе ѓ свой пакой, i якая чакае яго.

- Я мяркую, вы не ведаеце, што ѓвесь вечар адкрыта абражалi мяне, - усклiкнула яна. - Вашы агiдныя размовы там, у Гроѓверсаѓ, - гэта было невыносна, - хто гэтыя жанчыны? Навошта выстаѓляць напаказ сваё мiнулае жыццё перада мной?

Сэм нiчога не сказаѓ. Ён стаяѓ ля падножжа лесвiцы i глядзеѓ на яе, а затым, павярнуѓшыся, якраз у той момант, калi яна, узбягаючы па лесвiцы, зачынiла дзверы свайго пакоя, увайшоѓ у бiблiятэку. У камiне гарэлi дровы, ён сеѓ i закурыѓ трубку. Ён не спрабаваѓ усё абдумаць. Ён адчуваѓ, што апынуѓся перад тварам хлуснi i што Сью, якая жыла ѓ яго розуме i ѓ яго прыхiльнасцях, больш не iснуе, што на яе месцы была iншая жанчына, гэтая жанчына, якая абразiла сваю ѓласную служанку i скрывiла i сказiѓ сэнс яго размовы на працягу вечара.

Седзячы ля агню, напаѓняючы i зноѓ набiваючы трубку, Сэм старанна перачытваѓ кожнае слова, жэст i здарэнне вечара ѓ Гроѓверсах i не мог улавiць нiводнай часткi з iх, якая, на яго думку, магла б, па справядлiвасцi, паслужыць апраѓданнем для ѓспышкi гневу. У верхняй частцы дома ён чуѓ, як Сью неспакойна рухалася, i адчуваѓ задавальненне ад думкi, што яе розум карае яе за такi дзiѓны прыпадак. Ён i Гроѓвер, магчыма, былi некалькi захоплены, сказаѓ ён сабе; яны казалi аб шлюбе i яго значэннi, i абодва некалькi горача выказалiся супраць iдэi, што страта некранутасцi жанчынай у якiм-небудзь сэнсе з'яѓляецца перашкодай для сумленнага шлюбу, але ён не сказаѓ нiчога, што, на яго думку, магло быць ператворана ѓ абразу Сью цi мiсiс Гровер. Ён знайшоѓ размову даволi добрым i ясна абдуманым, i выйшаѓ з дому вясёлы i ѓпотай якi прыхарошваецца думкай, што ён казаѓ незвычайна моцна i добра. У любым выпадку тое, што было сказана, ужо было сказана раней у прысутнасцi Сью, i ён падумаѓ, што памятае, як у мiнулым яна з энтузiязмам выказвала падобныя iдэi.

Гадзiну за гадзiнай ён сядзеѓ у крэсле перад патухлым агнём. Ён задрамаѓ, i яго трубка выпала з яго рукi i ѓпала на каменны агмень. У iм адчувалася нейкая тупая пакута i гнеѓ, паколькi ён зноѓ i зноѓ без канца пракручваѓ у розуме падзеi вечара.

"Што прымусiла яе думаць, што яна можа зрабiць гэта са мной?" ён працягваѓ пытацца ѓ сябе.

Ён успомнiѓ некаторыя дзiѓныя маѓчаннi i суровыя погляды яе вачэй на працягу апошнiх тыдняѓ, маѓчаннi i погляды, якiя ѓ святле падзей вечара набылi сэнс.

"У яе запальчывы характар, зверскi характар. Чаму б ёй не пагаварыць прама i не расказаць мне пра гэта?" - спытаѓ ён сябе.

Гадзiннiк прабiѓ тры, калi дзверы бiблiятэкi цiха адчынiлiся, i ѓ пакой увайшла Сью, апранутая ѓ халат, скрозь якi выразна вiдаць былi новыя акругласцi яе гнуткай маленькай фiгуркi. Яна падбегла да яго i, апусцiѓшы галаву яму на каленi, горка заплакала.

"О, Сэм!" яна сказала: "Мне здаецца, я вар'яцею. Я ненавiдзеѓ цябе так, як не ненавiдзеѓ з таго часу, як быѓ злым дзiцем. Тое, што я гадамi спрабаваѓ здушыць у сабе, вярнулася. Я ненавiджу сябе i дзiця. Некалькi дзён я змагаѓся з гэтым пачуццём унутры сябе, а цяпер яно выйшла вонкi, i, магчыма, ты пачаѓ мяне ненавiдзець. Цi зможаш ты пакахаць мяне зноѓ? Цi забудзеце вы калi-небудзь усю подласць i таннасць гэтага? Ты i бедны нявiнны Фрэнк... Ох, Сэм, д'ябал быѓ ува мне!"

Нагнуѓшыся, Сэм узяѓ яе на рукi i прыцiснуѓ да сябе, як дзiця. Яму прыгадалася гiсторыя пра капрызы жанчын у такiя часы, якую ён чуѓ, i яна стала святлом, якое асвятляе цемру яго розуму.

"Цяпер я разумею", - сказаѓ ён. "Гэта частка цяжару, якi вы несяце за нас абодвух".

На працягу некалькiх тыдняѓ пасля ѓспышкi ля дзвярэй карэты падзеi ѓ доме Макферсанаѓ iшлi гладка. Аднойчы, калi ён стаяѓ каля дзвярэй стайнi, Фрэнк абмiнуѓ кут дома i, сарамлiва вызiрнуѓшы з-пад кепкi, сказаѓ Сэму: "Я разумею наконт гаспадынi. Гэта нараджэнне дзiцяцi. У нас дома iх было чатыры, - i Сэм, кiѓнуѓшы галавой, павярнуѓся i пачаѓ хутка расказваць пра свае планы замянiць экiпажы аѓтамабiлямi.

Але ѓ доме, нягледзячы на тое, што пытанне аб пачварнасцi Сью ѓ Гроверс праяснiлася, у адносiнах памiж iмi адбылася нязначная перамена. Хоць яны разам сутыкнулiся з першай падзеяй, якая павiнна была стаць прыпынкам у вялiкiм падарожжы iх жыцця, яны не сустрэлi яго з тым жа ѓзаемаразуменнем i добразычлiвай цярпiмасцю, з якой яны сутыкнулiся з меншымi падзеямi ѓ мiнулым. мiнулае - рознагалоссi з нагоды спосабу стральбы па парозе ѓ рацэ або забаѓкi непажаданага госця. Схiльнасць да выблiскаѓ гневу саслабляе i хвалюе ѓсе нiткi жыцця. Мелодыя не будзе прайгравацца сама па сабе. Стаiш, чакаючы дысанансу, напружаны, якi прапускае гармонii. Так было i з Сэмам. Ён пачаѓ адчуваць, што павiнен кантраляваць сваю мову, i што рэчы, пра якiя яны гаварылi з вялiкай свабодай шэсць месяцаѓ таму, цяпер раздражнялi i раздражнялi яго жонку, калi выносiлiся на пасляабедзенную дыскусiю. Сэму, якi за час свайго жыцця са Сью спазнаѓ радасць вольнай, адкрытай гутаркi на любую тэму, якая прыйшла яму на розум, i чыя прыроджаная цiкавасць да жыцця i да матываѓ мужчын i жанчын расквiтнеѓ у вялiкiм вольным часе i незалежнасцi. у мiнулым годзе гэта была спроба. Гэта было, падумаѓ ён, падобна на спробу падтрымлiваць вольныя i адкрытыя зносiны з чальцамi артадаксальнай сям'i, i ён запаѓ у звычку да працяглага маѓчання, звычку, якую пазней, як ён выявiѓ, аднойчы сфармаваѓшыся, неверагодна цяжка зламаць.

Аднойчы ѓ офiсе ѓзнiкла сiтуацыя, якая, здавалася, патрабавала прысутнасцi Сэма ѓ Бостане ѓ пэѓны дзень. На працягу некалькiх месяцаѓ ён вёѓ гандлёвую вайну з некаторымi са сваiх усходнiх прамыслоѓцаѓ, i, па iм меркаванню, з'явiлася магчымасць урэгуляваць праблему выгодным для яго спосабам. Ён хацеѓ разабрацца з гэтым пытаннем сам i пайшоѓ дадому, каб усё растлумачыць Сью. Гэта быѓ канец дня, калi не адбылося нiчога, што магло б яе раззлаваць, i яна пагадзiлася з iм, што яму не варта прымушаць даверыць такую важную справу iншаму.

"Я не дзiця, Сэм. Я паклапачуся пра сябе", - сказала яна, смеючыся.

Сэм тэлеграфаваѓ свайму мужчыну з Нью-Ёрка з просьбай арганiзаваць сустрэчу ѓ Бостане i ѓзяѓ кнiгу, каб правесцi вечар, чытаючы ёй услых.

А потым, прыйшоѓшы на наступны вечар дадому, ён застаѓ яе ѓ слязах, а калi ён паспрабаваѓ аджартаваць яе страхi, яна ѓпала ѓ чорны прыпадак гневу i выбегла з пакоя.

Сэм падышоѓ да тэлефона i патэлефанаваѓ свайму чалавеку з Нью-Ёрка, думаючы праiнструктаваць яго адносна канферэнцыi ѓ Бостане i адмовiцца ад уласных планаѓ на паездку. Калi ён патэлефанаваѓ свайму чалавеку, Сью, якая стаяла за дзвярыма, уварвалася ѓнутр i паклала руку на трубку тэлефона.

"Сэм! Сэм!" усклiкнула яна. "Не адмаѓляйцеся ад паездкi! Лайце мяне! Бiць мяне! Рабiце што заѓгодна, але не дазваляйце мне працягваць выстаѓляць сябе дурнем i разбураць ваш душэѓны спакой! Я буду няшчасны, калi ты застанешся дома з-за таго, што я сказаѓ!"

Па тэлефоне пачуѓся настойлiвы голас Цэнтральнай, i, адклаѓшы руку, Сэм загаварыѓ са сваiм чалавекам, пакiнуѓшы заручыны ѓ сiле i выклаѓшы некаторыя дэталi канферэнцыi, адказаѓшы на неабходнасць званка.

Сью зноѓ раскаялася, i зноѓ, пасля яе слёз, яны сядзелi перад агнём да прыходу яго цягнiка, размаѓляючы, як закаханыя.

Ранiцай у Бафала прыйшла ад яе тэлеграма.

"Вярнiся. Адпусцi бiзнес. Не магу гэтага вынесцi", - тэлеграфавала яна.

Пакуль ён сядзеѓ i чытаѓ тэлеграму, насiльшчык прынёс яшчэ адну.

"Калi ласка, Сэм, не зважай на мае тэлеграмы. Я ѓ парадку i толькi напалову дурань".

Сэм быѓ раздражнёны. "Гэта знарочыстая дробязнасць i слабасць", - падумаѓ ён, калi праз гадзiну швейцар прынёс яшчэ адну тэлеграму з патрабаваннем яго неадкладнага вяртання. "Сiтуацыя патрабуе рашучых дзеянняѓ, i, магчыма, адзiн добры рэзкi папрок спынiць яе назаѓжды".

Увайшоѓшы ѓ вагон-рэстаран, ён напiсаѓ доѓгi лiст, звяртаючы яе ѓвагу на тое, што яму належыць пэѓная свабода дзеянняѓ, i паведамляючы, што ён мае намер у будучынi дзейнiчаць па сваiм меркаваннi, а не па яе iмпульсах.

Пачаѓшы пiсаць, Сэм працягваѓ i працягваѓ. Яго не перабiлi, нi адна цень не прайшла па твары яго каханай, каб сказаць яму, што яму балюча, i ён сказаѓ усё, што хацеѓ сказаць. Маленькiя рэзкiя папрокi, якiя прыйшлi яму ѓ галаву, але так i не выказаныя, цяпер атрымалi свой выраз, i, калi ён уклаѓ свой перагружаны розум у лiст, ён запячатаѓ яго i адправiѓ на праезную станцыю.

Праз гадзiну пасля таго, як лiст выйшла з яго рук, Сэм пашкадаваѓ аб гэтым. Ён падумаѓ пра маленькую жанчыну, якая нясе цяжар за iх абодвух, i тое, што Гроѓвер расказаѓ яму пра няшчасце жанчын у яе становiшчы, успомнiлася яму, так што ён напiсаѓ i адправiѓ ёй тэлеграму з просьбай не чытаць лiст, якi ён адправiѓ па пошце, i запэѓнiваѓ яе, што паспяшаецца прайсцi канферэнцыю ѓ Бостане.

Калi Сэм вярнуѓся, ён ведаѓ, што ѓ непрыемны момант Сью адкрыла i прачытала лiст, адпраѓлены з цягнiка, i была здзiѓленая i закранутая гэтымi ведамi. Учынак выглядаѓ як здрада. Ён нiчога не сказаѓ, працягваючы працаваць з неспакойным розумам i з расце неспакоем назiраючы за яе якiя чаргуюцца прыступамi белага гневу i страшнага раскаяння. Ён думаѓ, што ёй становiцца горш з кожным днём, i занепакоiѓся аб яе здароѓi.

А потым, пасля размовы з Гроѓверам, ён пачаѓ праводзiць з ёй усё больш i больш часу, прымушаючы яе здзяйсняць з сабой штодзённыя працяглыя прагулкi на свежым паветры. Ён доблесна стараѓся засяродзiць яе думкi на вясёлых рэчах i пайшоѓ спаць шчаслiвы i аблегчаны, калi скончыѓся дзень, якi не прынёс бурных падзей памiж iмi.

У той перыяд бывалi днi, калi Сэм адчуваѓ сябе на гранi ѓтрапёнасцi. З бляскам у шэрых вачах, якi зводзiѓ з розуму, Сью падымала якую-небудзь дробязь, заѓвагу, якую ён зрабiѓ, або ѓрывак, якi ён цытаваѓ з нейкай кнiгi, i мёртвым, роѓным, жаласным тонам гаварыла пра гэта, пакуль у яго не кружылася галава. i яго пальцы хварэлi ад таго, што ён трымаѓ сябе ѓ руках. Пасля такога дня ён выслiзгваѓ адзiн i, хутка iдучы, спрабаваѓ з дапамогай чыстай фiзiчнай стомленасцi прымусiць свой розум адмовiцца ад успамiнаѓ аб настойлiвым жаласным голасе. Часам ён паддаваѓся прыступам гневу i бяссiльна лаяѓся па цiхай вулiцы, цi, у iншым настроi, мармытаѓ i размаѓляѓ сам з сабой, молячыся аб сiле i мужнасцi, каб захаваць галаву падчас выпрабавання, праз якое, як ён думаѓ, яны праходзiлi разам. I калi ён вяртаѓся з такой прагулкi i ад такой барацьбы з самiм сабой, яму часта здаралася, што ён знаходзiѓ яе чакаючай у крэсле перад камiнам у сваiм пакоi, з ясным розумам i мокрым ад слёз раскаяння тварыкам.

I тады дужанне скончылася. З доктарам Гроѓверам было дамоѓлена, што Сью адвязуць у бальнiцу ѓ сувязi з вялiкай падзеяй, i аднойчы ноччу яны паспешна паехалi туды па цiхiх вулiцах, болi, якiя паѓтаралiся, ахоплiвалi Сью, а яе рукi сцiскалi яго рукi. Iх ахапiла ѓзвышаная жыццярадаснасць. Сутыкнуѓшыся з сапраѓднай барацьбой за новае жыццё, Сью змянiлася. У яе голасе гучала ѓрачыстасць, а вочы блiшчалi.

"Я збiраюся гэта зрабiць", - усклiкнула яна; "Мой чорны страх знiк. Я дам табе дзiця - дзiця мужчынскага полу. Я даб'юся поспеху, мой сябар Сэм. Вы ѓбачыце. Гэта будзе прыгожа".

Калi боль ахапiѓ яе, яна схапiла яго за руку, i яго ахапiѓ спазм фiзiчнага спачування. Ён адчуваѓ сябе бездапаможным i саромеѓся сваёй бездапаможнасцi.

Каля ѓвахода на тэрыторыю бальнiцы яна паклала твар яму на каленi, так што гарачыя слёзы цяклi па яго руках.

"Бедны, бедны стары Сэм, для цябе гэта было жахлiва".

У лякарнi Сэм хадзiла ѓзад i наперад па калiдоры праз якiя верцяцца дзверы, у канцы якiх яе забралi. Усе сляды шкадавання аб цяжкiх месяцах, якiя засталiся ззаду, прайшлi, i ён хадзiѓ узад i наперад па калiдоры, адчуваючы, што наступiѓ адзiн з тых вялiкiх момантаѓ, калi чалавечы мозг, яго разуменне спраѓ, яго надзеi i планы на будучыню, усе дробныя дэталi i дробязi яго жыцця замiраюць, i ён чакае. Ён паглядзеѓ на маленькi гадзiннiк на стале ѓ канцы калiдора, амаль чакаючы, што яны таксама спыняцца i будуць чакаць разам з iм. Яго шлюбны час, якi здаваѓся такiм вялiкiм i жыццёва важным, цяпер, у цiхiм калiдоры, з каменнай падлогай i маѓклiвымi медсёстрамi ѓ белых i гумавых ботах, якiя праходзяць узад i ѓперад, у прысутнасцi гэтай вялiкай падзеi, здавалася, надзвычай зменшыѓся. . Ён хадзiѓ узад i ѓперад, узiраючыся ѓ гадзiннiк, гледзячы на хiсткiя дзверы i кусаючы муштук пустой трубкi.

А затым праз якiя верцяцца дзверы з'явiѓся Гроѓвер.

- Мы можам займець дзiця, Сэм, але каб займець яго, нам давядзецца рызыкнуць з ёй. Вы хочаце гэта зрабiць? Не чакай. Вырашаць."

Сэм праскочыѓ мiма яго да дзвярэй.

"Ты няѓмелы чалавек", - крыкнуѓ ён, i яго голас разнёсся па доѓгiм цiхiм калiдоры. "Вы не ведаеце, што гэта значыць. Адпусцi мяне."

Доктар Гроѓвер, схапiѓшы яго за руку, разгарнуѓ. Двое мужчын стаялi тварам адзiн да аднаго.

- Вы застанецеся тут, - сказаѓ доктар, яго голас заставаѓся цiхiм i цвёрдым; "Я займуся справамi. Калi б ты зараз туды ѓвайшоѓ, гэта было б чыстым вар'яцтвам. А цяпер адкажы мне: ты хочаш рызыкнуць?

"Не! Не!" - крыкнуѓ Сэм. "Не! Я хачу, каб яна, Сью, жывая i здаровая, вярнулася праз гэтыя дзверы.

Халодны бляск успыхнуѓ у яго вачах, i ён патрос кулаком перад тварам доктара.

"Не спрабуйце падмануць мяне на гэты конт. Далiбог, я...

Павярнуѓшыся, доктар Гроѓвер пабег назад праз якiя верцяцца дзверы, пакiнуѓшы Сэма тупа глядзець яму ѓ спiну. Медсястра, тая самая, якую ён бачыѓ у кабiнеце доктара Гроѓвера, выйшла з дзвярэй i, узяѓшы яго за руку, пайшла побач з iм уверх i ѓнiз па калiдоры. Сэм абняѓ яе за плячо i загаварыѓ. Да яго прыйшла iлюзiя, што неабходна яе суцешыць.

"Не хвалюйцеся", - сказаѓ ён. "З ёй усё будзе ѓ парадку. Гроѓвер паклапоцiцца пра яе. З маленькай Сью нiчога не можа здарыцца".

Медсястра, маленькая шатландка з мiлым тварам, якая ведала Сью i захаплялася ёю, плакала. Нейкiя якасцi ѓ яго голасе кранулi ѓ ёй жанчыну, i слёзы ручаём пацяклi па яе шчоках. Сэм працягваѓ казаць, слёзы жанчыны дапамаглi яму ѓзяць сябе ѓ рукi.

"Мая мацi памерла", - сказаѓ ён, i яго зноѓ наведаѓ стары смутак. "Я б хацела, каб ты, як Мэры Андэрвуд, стала для мяне новай мацi".

Калi прыйшоѓ час адвесцi яго ѓ пакой, дзе ляжала Сью, да яго вярнулася самавалоданне, i яго розум пачаѓ вiнавацiць маленькага мёртвага незнаёмца за няшчасцi апошнiх месяцаѓ i за доѓгае расстанне з тым, што ён думаѓ. была сапраѓднай Сью. За дзвярыма пакоя, у якi яе прывялi, ён спынiѓся, пачуѓшы яе голас, тонкi i слабы, якi размаѓляѓ з Гроѓверам.

"Непрыдатная, Сью Макферсан непрыдатная", - вымавiѓ голас, i Сэму здалося, што ён поѓны бясконцай стомленасцi.

Ён выбег у дзверы i ѓпаѓ на каленi каля яе ложка. Яна перавяла на яго погляд, адважна ѓсмiхаючыся.

"У наступны раз мы гэта зробiм", - сказала яна.

Другое дзiця, якое нарадзiлася ѓ юных Макферсанаѓ, з'явiлася несвоечасова. Сэм зноѓ пайшоѓ, на гэты раз па калiдоры ѓласнага дома, без суцяшальнай прысутнасцi мiлавiднай шатландкi, i зноѓ пакруцiѓ галавой доктару Гроѓверу, якi прыйшоѓ да яго, суцяшаючы i супакойваючы.

Пасля смерцi другога дзiцяцi Сью некалькi месяцаѓ праляжала ѓ ложку. У яго на руках, у сваiм пакоi, яна адкрыта плакала ѓ прысутнасцi Гроѓвера i медсясцёр, крычучы аб сваёй непрыдатнасцi. На працягу некалькiх дзён яна адмаѓлялася бачыцца з палкоѓнiкам Томам, сiлкуючы думку, што ён нейкiм чынам адказны за яе фiзiчную няздольнасць нараджаць жывых дзяцей, а калi яна ѓставала з пасцелi, яна месяцамi заставалася белай, млявай, але змрочнай. поѓная рашучасцi зрабiць яшчэ адну спробу здабыць тое маленькае жыццё, якое яна так хацела адчуць у сваiх абдымках.

У тыя днi, калi яна выношвала другое дзiця, у яе зноѓ здаралiся лютыя i агiдныя прыступы гневу, якiя расхiсталi Сэма нервы, але, навучыѓшыся разумець, ён спакойна займаѓся сваёй працай, iмкнучыся, наколькi гэта было ѓ яго сiлах, закрыць вушы ад шуму. часам яна гаварыла цяжкiя, крыѓдныя рэчы; i ѓ трэцi раз памiж iмi было вырашана, што, калi яны зноѓ пацерпяць няѓдачу, яны звернуць свае думкi на iншыя рэчы.

"Калi на гэты раз у нас нiчога не атрымаецца, мы маглi б разлiчваць на тое, што адзiн з адным назаѓжды скончана", - сказала яна аднойчы ѓ адным з прыступаѓ халоднага гневу, якiя былi для яе часткай працэсу выношвання дзiцяцi.

У тую другую ноч, калi Сэм iшоѓ па бальнiчным калiдоры, ён быѓ па-за сябе. Ён адчуваѓ сябе маладым навабранцам, паклiканым сустрэцца тварам да твару з нябачным ворагам i стаяць нерухома i бяздзейна ѓ прысутнасцi якая спявае смерцi, якая праносiлася ѓ паветры. Ён успомнiѓ гiсторыю, расказаную, калi ён быѓ дзiцем, сваiм аднапалчанiнам, якi прыйшоѓ наведаць яго бацьку, аб зняволеных у Андэрсанвiле, якiя пракрадаюцца ѓ цемры мiма ѓзброеных вартавых да невялiкай сажалкi са стаялай вадой за мёртвай лiнiяй, i адчуѓ, што ён таксама поѓз, бяззбройны. На нарадзе ѓ яго доме памiж гэтымi трыма некалькiмi тыднямi раней было вырашана, пасля слязлiвай настойлiвасцi з боку Сью i пазiцыi з боку Гроѓвера, якi заявiѓ, што ён не будзе працягваць займацца гэтай справай, калi яму не будзе дазволена выкарыстоѓваць сваё ѓласнае меркаванне аб неабходнасцi правядзення аперацыi.

"Рызыкуйце, калi гэта неабходна", - сказаѓ Сэм Гроѓверу пасля канферэнцыi; "Яна нiколi не вытрымае яшчэ адной паразы. Аддайце ёй дзiця".

У калiдоры Сэму здалося, што прайшоѓ гадзiннiк, а ён усё стаяѓ нерухома i чакаѓ. Ногi ѓ яго замерзлi, i ѓ яго склалася ѓражанне, што яны мокрыя, хоць ноч была сухая i за акном свяцiѓ месяц. Калi з далёкай часткi бальнiцы да яго вушэй данёсся стогн, ён затросся ад спалоху i хацеѓ закрычаць. Прайшлi два маладыя стажоры, апранутыя ѓ белае.

"Старому Гроѓверу робяць кесарава сячэнне", - сказаѓ адзiн з iх; "Ён састарваецца. Спадзяюся, ён гэта не сапсуе.

У вушах Сэма звiнела ѓспамiн аб голасе Сью, той самай Сью, якая ѓ той першы раз увайшла ѓ пакой за дзвярамi, якiя верцяцца, з рашучай усмешкай на твары. Яму здалося, што ён зноѓ убачыѓ белы твар, якi глядзеѓ уверх з ложка на колцах, на якiм яе правезлi праз дзверы.

"Баюся, доктар Гровер, баюся, я непрыдатная", - пачуѓ ён яе словы, калi дзверы зачынiлiся.

А потым Сэм здзейснiѓ учынак, за якi праклiнаѓ сябе ѓсё астатняе жыццё. Iмпульсiѓна i звар'яцелы ад невыноснага чакання, ён падышоѓ да якiя верцяцца дзвярэй i, расхiнуѓшы iх, увайшоѓ у аперацыйную, дзе Гроѓвер працаваѓ над Сью.

Пакой быѓ доѓгi i вузкi, з крысамi, сценамi i столлю з белага цэменту. Велiзарнае яркае святло, падвешанае да столi, падала прамянямi прама на апранутую ѓ белую постаць, якая ляжыць на белым металiчным аперацыйным стале. На сценах пакоя былi iншыя яркiя лямпы ѓ блiскучых шкляных рэфлектарах. I тут i там, у напружанай атмасферы чакання, рухалася i моѓчкi стаяла група мужчын i жанчын, безаблiчных i безвалосых, i толькi iх дзiѓна яркiя вочы вiднелiся скрозь белыя маскi, якiя закрывалi iх твары.

Сэм, нерухома стоячы каля дзвярэй, азiраѓся вакол дзiкiмi, напалову бачныя вачыма. Гроѓэр працаваѓ хутка i бясшумна, час ад часу дастаючы з якi верцiцца столiка пад рукой маленькiя блiскучыя прылады. Медсястра, якая стаiць побач з iм, паглядзела на святло i пачала спакойна ѓцягваць нiтку ѓ iголку. А ѓ белым тазiку на невялiкай падстаѓцы ѓ куце пакоя ляжалi апошнiя вялiзныя намаганнi Сью ѓ напрамку да новага жыцця, апошняя мара вялiкай сям'i.

Сэм закрыѓ вочы i ѓпаѓ. Яго галава, якая стукнулася аб сцяну, разбудзiла яго, i ён з цяжкасцю падняѓся на ногi.

Не спыняючы працы, Гроѓвер пачаѓ лаяцца.

- Чорт вазьмi, чувак, iдзi адсюль.

Сэм намацаѓ рукой дзверы. Адна з агiдных фiгур у белым накiравалася да яго. А затым, кiваючы галавой i заплюшчваючы вочы, ён адступаѓ праз дзверы i, прабегшы па калiдоры i ѓнiз па шырокiх усходах, выйшаѓ на вольнае паветра i ѓ цемру. Ён не сумняваѓся ѓ смерцi Сью.

- Яна пайшла, - мармытаѓ ён, спяшаючыся з непакрытай галавой па пустых вулiцах.

Ён бег вулiцу за вулiцай. Двойчы ён выходзiѓ на бераг возера, а затым, павярнуѓшыся, пайшоѓ назад у сэрца горада па вулiцах, залiтых цёплым месячным святлом. Аднойчы ён хутка павярнуѓ за рог i, выйшаѓшы на пустку, спынiѓся за высокiм дашчаным плотам, а па вулiцы шпацыраваѓ палiцыянт. Яму ѓ галаву прыйшла думка, што ён забiѓ Сью i што постаць у сiнiм, якая iдзе цяжкай хадой па каменным тратуары, шукае яго, каб адвесцi яго туды, дзе яна ляжала белая i знежывелая. Ён зноѓ спынiѓся перад маленькай каркаснай аптэкай на рагу i, прысеѓшы на прыступкi перад ёй, адкрыта i абуральна пракляѓ Бога, як разгневаны хлопчык, якi кiдае выклiк свайму бацьку. Нейкi iнстынкт прымусiѓ яго паглядзець на неба скрозь клубок тэлеграфных правадоѓ над галавой.

"Давай i рабi тое, што смееш!" усклiкнуѓ ён. "Цяпер я не пайду за табой. Пасля гэтага я нiколi не буду спрабаваць знайсцi цябе.

Неѓзабаве ён пачаѓ смяяцца над сабой з-за iнстынкту, якi прымусiѓ яго паглядзець на неба i выгукнуць сваё непадпарадкаванне, i, устаѓшы, пабрыѓ далей. У сваiх вандроѓках ён падышоѓ да чыгуначных пуцей, дзе на пераездзе стагнаѓ i грукатаѓ таварны цягнiк. Падышоѓшы да яго, ён скокнуѓ на пусты вагон з вуглём, упаѓ пры пад'ёме i парэзаѓ твар аб вострыя кавалкi вугалю, раскiданыя па дне вагона.

Цягнiк ехаѓ павольна, час ад часу спыняючыся, паравоз вiшчаѓ iстэрычна.

Праз некаторы час ён выйшаѓ з машыны i звалiѓся на зямлю. З усiх бакоѓ ад яго былi балоты, доѓгiя рады балотнай травы кацiлiся i калыхалiся ѓ месячным святле. Калi цягнiк праехаѓ, ён рушыѓ услед за iм, спатыкаючыся. Пакуль ён iшоѓ, iдучы за мiгатлiвымi агнямi ѓ канцы цягнiка, ён думаѓ аб сцэне ѓ бальнiцы i аб Сью, якая ляжыць мёртвай з-за гэтага, - аб гэтым мярцвяна-бледным i бясформенным звоне на стале пад святлом.

Там, дзе цвёрдая зямля даходзiла да рэек, Сэм сеѓ пад дрэвам. Свет сышоѓ на яго. "Гэта канец усяму", - падумаѓ ён i быѓ падобны на стомленае дзiця, якога суцяшае мацi. Ён падумаѓ аб мiлавiднай медсястры, якая ѓ той раз iшла з iм па бальнiчным калiдоры i якая плакала ад яго страхаѓ, а затым аб ночы, калi ён адчуѓ горла свайго бацькi памiж пальцамi ѓ убогая маленькая кухня. Ён правёѓ рукамi па зямлi. "Старая добрая зямля", - сказаѓ ён. Яму ѓ галаву прыйшла прапанова, за якiм рушыла ѓслед фiгура Джона Тэлфера, якi iдзе з палкай у руцэ па пыльнай дарозе. "Вось прыйшла вясна i пара саджаць кветкi ѓ траву", - сказаѓ ён услых. Твар ягоны апухлы i балеѓ ад падзення ѓ таварны вагон, ён лёг на зямлю пад дрэвам i заснуѓ.

Калi ён прачнуѓся, была ранiца, i па небе плылi шэрыя аблокi. У межах бачнасцi па дарозе ѓ горад праехаѓ тралейбус. Перад iм, пасярод балота, ляжала невысокае возера, а да вады спускалася прыѓзнятая дарожка з прывязанымi да слупоѓ лодкамi. Ён спусцiѓся па дарожцы, акунуѓ выцятае твар у ваду i, сеѓ у машыну, вярнуѓся ѓ горад.

У ранiшнiм паветры iм авалодала новая думка. Вецер бегаѓ па пыльнай дарозе побач з аѓтамабiльнай трасай, паднiмаючы жменi пылу i гуллiва раскiдваючы яе. У яго было напружанае, нецярплiвае пачуццё, нiбы нехта прыслухоѓваецца да слабога клiчу здалёку.

"Вядома, - падумаѓ ён, - я ведаю, што гэта такое, гэта дзень майго вяселля. Сёння я ажанюся з Сью Рэйнi.

Дома ён знайшоѓ Гроѓвера i палкоѓнiка Тома, якiя стаяць у зале для сняданкаѓ. Гроѓвер паглядзеѓ на свой апухлы, скажоны твар. Яго голас дрыжаѓ.

"Бедняга!" ён сказаѓ. "У цябе была ноч!"

Сэм засмяяѓся i пляснуѓ палкоѓнiка Тома па плячы.

"Нам давядзецца пачаць падрыхтоѓку", - сказаѓ ён. "Вяселле ѓ дзесяць. Сью будзе хвалявацца.

Гроѓвер i палкоѓнiк Том узялi яго пад руку i павялi ѓверх па лесвiцы. Палкоѓнiк Том плакаѓ, як жанчына.

"Дурны стары дурань", - падумаѓ Сэм.

Калi праз два тыднi ён зноѓ расплюшчыѓ вочы i прыйшоѓ у прытомнасць, Сью сядзела каля яго ложка ѓ крэсле з адкiдной спiнкай, трымаючы сваю маленькую тонкую белую руку ѓ яго.

"Вазьмiце дзiця!" - усклiкнуѓ ён, верачы ва ѓсё магчымае. "Я хачу ѓбачыць дзiця!"

Яна паклала галаву на падушку.

- Калi ты гэта ѓбачыѓ, яго ѓжо не было, - сказала яна i абняла яго за шыю.

Калi медсястра вярнулася, яна выявiла iх, якiя ляжаць галовамi на падушцы, слаба плачуць, як два стомленых дзiцяцi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VIII

ТЁН ДУМЬ ДАНЫ план жыцця, так старанна прадуманы i так ахвотна прыняты маладымi Макферсанамi, кiнуѓ iх назад на самiх сябе. Некалькi гадоѓ яны жылi на вяршынi ѓзгорка, ставячыся да сябе вельмi сур'ёзна i нямала прыхарошваючыся думкай, што яны два вельмi незвычайных i ѓдумлiвых чалавека, занятых годным i высакародным прадпрыемствам. Седзячы ѓ сваiм куце, пагружаныя ѓ захапленне сваiмi ѓласнымi мэтамi i думкамi аб энергiчным, дысцыплiнаваным, новым жыццi, якое яны павiнны былi даць свету аб'яднанай эфектыѓнасцю сваiх двух целаѓ i розумаѓ, яны былi, па адным слове i страсеннi галава ад доктара Гровера, змушанага перарабляць абрысы.

Вакол iх кiпела жыццё, насоѓвалiся вялiзныя перамены ѓ прамысловым жыццi народа, гарады падвойвалi i патройвалi сваё насельнiцтва, iшла вайна, i сцяг iх краiны лунаѓ у партах дзiѓных мораѓ, у той час як амерыканскiя хлопчыкi прабiралiся скрозь заблытаныя джунглi чужых земляѓ, несучы ѓ руках вiнтоѓкi. А ѓ вялiзным каменным доме, размешчаным на шырокай прасторы зялёных лужкоѓ недалёка ад берага возера Мiчыган, сядзеѓ Сэм Макферсан, гледзячы на жонку, якая ѓ сваю чаргу глядзела на яго. Ён спрабаваѓ, як i яна, прыстасавацца да радаснага прыняцця iх новай перспектывы бяздзетнага жыцця.

Гледзячы на Сью праз абедзенны стол або бачачы яе прамое, жылiстае цела верхам на канi, якая едзе побач з iм праз паркi, Сэму здавалася неверагодным, што бяздзетная жаноцкасць калi-небудзь будзе яе доляй, i не раз у яго ѓзнiкала жаданне рызыкнуць зноѓ на намаганнi для поспеху сваiх надзей. Але калi ён успомнiѓ яе ѓсё яшчэ белы твар у тую ноч у бальнiцы, яе горкi, пераследваючы крык паражэння, ён з уздрыгам павярнуѓся ад гэтай думкi, адчуваючы, што не зможа зноѓ прайсцi з ёй праз гэтае выпрабаванне; што ён не мог зноѓ дазволiць ёй праз тыднi i месяцы глядзець наперад, на маленькае жыццё, якое так i не ѓсмiхнулася ёй на грудзi i не засмяялася ёй у твар.

I ѓсё ж Сэм, сын Джэйн Макферсан, якая заваявала захапленне жыхароѓ Какстана сваiмi нястомнымi намаганнямi па падтрыманнi сваёй сям'i на плаву i чысцiнi рук, не мог сядзець склаѓшы рукi, жывучы на свае ѓласныя даходы i грошы Сью. Усхваляваны, якi рухаецца наперад свет клiкаѓ яго; ён глядзеѓ вакол сябе на шырокiя, значныя рухi ѓ бiзнэсе i фiнансах, на новых людзей, якiя выходзяць на выдатныя пазiцыi i, вiдаць, знаходзяць спосаб выказвання новых вялiкiх iдэй, i адчуваѓ, як у iм абуджаецца маладосць, а яго розум цягнецца да новых праектаѓ. i новыя амбiцыi.

Улiчваючы неабходнасць эканомii i цяжкую, працяглую барацьбу за сродкi да iснавання i кампетэнтнасць, Сэм мог уявiць сабе, як пражыве сваё жыццё са Сью i будзе атрымлiваць нешта накшталт задавальнення толькi ад яе зносiн i яе ѓдзелу ѓ яго намаганнях - тут i там на працягу ѓсяго часу. за гады чакання ён сустракаѓ людзей, якiя знаходзiлi такое задавальненне - брыгадзiра ѓ краме або тытунёвага кiёска, у якога ён купляѓ цыгары, - але для сябе ён адчуваѓ, што ён зайшоѓ са Сью занадта далёка па iншай дарозе, каб звярнуць туды зараз з нешта накшталт узаемнай стараннасцi або цiкавасцi. Па сутнасцi, яго розум не быѓ моцна схiльны да iдэi кахання да жанчын як мэты жыцця; ён кахаѓ i сапраѓды кахаѓ Сью з запалам, блiзкiм да рэлiгiйнага, але гэты запал больш за напалову быѓ абумоѓлены iдэямi, якiя яна яму дала, i тым фактам, што разам з iм яна павiнна была быць прыладай для рэалiзацыi гэтых iдэй. . Ён быѓ чалавекам з дзецьмi ѓ сьцёгнах i адмовiѓся ад барацьбы за выбiтнае становiшча ѓ бiзнэсе дзеля падрыхтоѓкi да свайго роду высакароднага бацькоѓства дзяцей, шматдзетных, моцных дзяцей, годных падарункаѓ сьвету для двух выключна спрыяльных жыцьцяѓ. . Ва ѓсiх яго размовах са Сью гэтая iдэя прысутнiчала i дамiнавала. Ён агледзеѓся вакол i ѓ фанабэрыi сваёй юнацкасцi i ѓ гонару за сваё добрае цела i розум асудзiѓ усе бяздзетныя шлюбы як эгаiстычную трату добрага жыцця. З ёй ён пагадзiѓся, што такое жыццё бессэнсоѓнае i бессэнсоѓнае. Цяпер ён успомнiѓ, што ѓ днi сваёй дзёрзкасцi i смеласцi яна не раз выказвала надзею, што ѓ выпадку бяздзетнага зыходу iх шлюбу ѓ кагосьцi з iх хопiць смеласцi рассекчы вузел, якi звязаѓ iх, i адважыцца на шлюб. яшчэ адна спроба весцi правiльнае жыццё любой цаной.

На працягу некалькiх месяцаѓ пасля апошняга акрыяння Сью i доѓгiмi вечарамi, калi яны сядзелi разам або гулялi пад зоркамi ѓ парку, думка пра гэтыя размовы часта наведвала Сэма, i ён выявiѓ, што пачынае разважаць пра яе цяперашнiм стаѓленнi i цiкава, наколькi смела яна паставiцца да iдэi растання. У рэшце рэшт ён вырашыѓ, што такой думкi не было ѓ яе ѓ галаве, што твар у твар з вялiкай рэчаiснасцю яна прыцiснулася да яго з новай залежнасцю i новай патрэбай у яго грамадстве. Ён думаѓ, што перакананасць у абсалютнай неабходнасцi дзяцей як апраѓдання сумеснага жыцця мужчыны i жанчыны засела ѓ яго мозгу мацней, чым у яе; да яго яно чаплялася, вяртаючыся зноѓ i зноѓ у яго розум, прымушаючы яго неспакойна паварочвацца туды i сюды, уносячы карэктывы ѓ пошук новага святла. Паколькi старыя багi былi мёртвыя, ён шукаѓ новых багоѓ.

Тым часам ён сядзеѓ у сябе дома твар у твар з жонкай, апускаючыся ѓ кнiгi, рэкамендаваныя яму шмат гадоѓ таму Джанет, i разважаѓ аб сваiх уласных думках. Часта па вечарах ён адрываѓся ад кнiгi цi ад заклапочанага погляду на агонь i выяѓляѓ, што яе вочы глядзяць на яго.

"Гавары, Сэм; пагавары, - казала яна; "Не сядзi i не думай".

Або ѓ iншы час яна прыходзiла ноччу да яго ѓ пакой i, паклаѓшы галаву на падушку побач з iм, гадзiнамi планавала, плакала, упрошвала яго зноѓ падарыць ёй сваё каханне, сваё ранейшае палкае, адданае каханне.

Сэм стараѓся рабiць гэта шчыра i сумленна, адпраѓляючыся з ёй на працяглыя прагулкi, калi новы званок, справа пачала яго турбаваць, прымушала яго сядзець за сталом, чытаючы ёй услых па вечарах, пераконваючы яе пазбавiцца ад свае старыя мары i заняцца новай працай i новымi iнтарэсамi.

Усе днi, праведзеныя ѓ офiсе, ён знаходзiѓся ѓ нейкiм паѓступе. Да яго вярнулася старое пачуццё дзяцiнства, i яму здавалася, як здавалася, калi ён бязмэтна блукаѓ па вулiцах Кэкстана пасля смерцi мацi, што яшчэ трэба нешта зрабiць, трэба скласцi справаздачу. Нават за сталом, пад стук пiшучых машынак у вушах i груды лiстоѓ, якiя патрабуюць яго ѓвагi, яго думкi слiзганулi назад да дзён ягоных заляцанняѓ за Сью i да тых дзён у паѓночным лесе, калi жыццё моцна бiлася ѓнутры яго, i кожнае маладое, дзiкае iстота, кожны новы парастак аднаѓлялi меч. Часам на вулiцы або падчас прагулкi па парку са Сью крыкi гуляючых дзяцей прарывалiся скрозь змрочную тупасць яго розуму, i ён уздрыгнуѓ ад гэтага гуку, i iм авалодала нейкае горкае абурэнне. Калi ён крадком паглядзеѓ на Сью, яна казала аб iншых рэчах, вiдавочна, не ѓсведамляючы яго думак.

Затым наступiѓ новы этап жыцця. На сваё здзiѓленне, ён выявiѓ, што глядзiць на жанчын на вулiцах з больш чым мiмалётнай цiкавасцю, i да яго вярнулася старая прага зносiн з незнаёмымi жанчынамi, у нейкiм сэнсе агрубленая i матэрыялiзаваная. Аднойчы ѓвечар у тэатры побач з iм сядзела жанчына, сяброѓка Сью i бяздзетная жонка яго ѓласнага сябра па бiзнесе. У цемры тэатра яе плячо прыцiснулася да яго пляча. У хваляваннi крытычнай сiтуацыi на сцэне яе рука слiзганула ѓ яго руку, а яе пальцы сцiснулi i ѓтрымалi яго пальцы.

Жывёла жаданне ахапiла i ѓзрушыла яго, пачуццё пазбаѓленае прысмакi, жорсткае, якое прымусiла яго вочы гарэць. Калi памiж дзеяннямi тэатр зноѓ быѓ залiты святлом, ён вiнавата падняѓ вочы i сустрэѓся з другой парай вачэй, гэтак жа поѓных вiнаватага голаду. Выклiк быѓ дадзены i прыняты.

У iх машыне, накiроѓваючыся дадому, Сэм адагнаѓ ад сябе думкi аб жанчыне i, узяѓшы Сью на рукi, моѓчкi малiѓся аб нейкай дапамогi супраць, сам не ведаючы чаго.

"Думаю, ранiцай я паеду ѓ Кэкстан i пагавару з Мэры Андэрвуд", - сказаѓ ён.

Пасля вяртання з Кэкстана Сэм пачаѓ шукаць новыя iнтарэсы, якiя маглi б заняць думкi Сью. Ён правёѓ дзень, размаѓляючы з Валмарам, Фрыдам Смiтам i Тэлферам, i падумаѓ, што ѓ iх жартах i старэючых каментарах адзiн пра аднаго была нейкая плоскасць. Затым ён сышоѓ ад iх, каб пагаварыць з Мэры. Апоѓначы яны прагаварылi, Сэм атрымаѓ прабачэнне за тое, што не напiсаѓ, а таксама атрымаѓ доѓгую сяброѓскую лекцыю аб сваiм абавязку перад Сью. Ён падумаѓ, што яна нейкiм чынам выпусцiла сутнасць. Здавалася, яна меркавала, што страта дзяцей абрынулася толькi на Сью. Яна не разлiчвала на яго, а ён разлiчваѓ, што яна зробiць менавiта гэта. Хлопчыкам ён прыйшоѓ да мацi, жадаючы пагаварыць аб сабе, а яна плакала пры думцы аб бяздзетнай жонцы i расказвала яму, як зрабiць яе шчаслiвай.

"Ну, я займуся гэтым", - думаѓ ён у цягнiку, вяртаючыся дадому; "Я знайду для яе гэтую новую цiкавасць i зраблю яе менш залежнай ад мяне. Тады i я зноѓ вазьмуся за справу i выпрацую для сябе праграму ладу жыцця".

Аднойчы днём, вярнуѓшыся дадому з офiса, ён выявiѓ, што Сью сапраѓды поѓная новай iдэi. З палымнеючымi шчокамi яна прасядзела побач з iм увесь вечар i распавядала аб любатах жыцця, прысвечанай сацыяльнаму служэнню.

"Я ѓсё абдумвала", - сказала яна, яе вочы ззялi. "Мы не павiнны дазволiць сабе стаць бруднымi. Мы павiнны прытрымлiвацца бачання. Мы павiнны разам аддаць чалавецтву ѓсё найлепшае, што ёсць у нашым жыццi i ѓ нашым стане. Мы павiнны стаць удзельнiкамi вялiкiх сучасных рухаѓ за сацыяльны ѓздым".

Сэм паглядзеѓ на агонь, i яго ахапiла халоднае пачуццё сумневу. Ён не мог бачыць сябе адзiным цэлым нi ѓ чым. Яго думкi не вычарпалi сябе пры думцы аб тым, што ён належыць да армii фiлантропаѓ або багатых сацыяльных дзеячаѓ, з якiмi ён сустракаѓся, размаѓляючы i тлумачачы ѓ чытальных залах клубаѓ. Нiякага зваротнага полымя не загарэлася ѓ яго сэрцы, як яно загарэлася ѓ той вечар на сцежцы для верхавой язды ѓ Джэксан-парку, калi яна выклала яшчэ адну iдэю. Але пры думцы аб неабходнасцi новай цiкавасцi да яе, ён звярнуѓся да яе з усмешкай.

"Гучыць нядрэнна, але я нiчога не ведаю аб такiх рэчах", - сказаѓ ён.

Пасля таго вечара Сью пачала браць сябе ѓ рукi. Ранейшы агонь вярнуѓся да яе вачэй, i яна хадзiла па хаце з усмешкай на твары i гаварыла па вечарах свайму маѓклiваму, уважлiваму мужу аб карысным, поѓным жыццi. Аднойчы яна расказала яму пра сваё абранне на пасаду прэзiдэнта таварыства выратавання загiнуѓшых жанчын, i ён пачаѓ бачыць яе iмя ѓ газетах у сувязi з рознымi дабрачыннымi i грамадзянскiмi рухамi. У хаце за абедным сталом сталi з'яѓляцца мужчыны i жанчыны новага тыпу; Дзiѓна сур'ёзныя, лiхаманкавыя, паѓфанатычныя людзi, падумаѓ Сэм, са схiльнасцю да сукенак без гарсэтаѓ i нестрыжаных валасоѓ, якiя гаварылi да позняй ночы i даводзiлi сябе да свайго роду рэлiгiйнай стараннасцi наконт таго, што яны называлi сваiм рухам. Сэм выявiѓ, што яны схiльныя рабiць дзiѓныя заявы, заѓважыѓ, што падчас размовы яны сядзелi на краёчку крэслаѓ, i быѓ збянтэжаны iх схiльнасцю рабiць самыя рэвалюцыйныя заявы, не спыняючыся для iх пацверджання. Калi ён падвергнуѓ сумневу заяву аднаго з гэтых людзей, ён накiнуѓся на яго з парывам, якi зусiм захапiѓ яго, а затым, павярнуѓшыся да астатнiх, мудра паглядзеѓ на iх, як котка, якая праглынула мыш. "Задайце нам яшчэ пытанне, калi адважыцеся", - здавалася, казалi iх твары, а мовы казалi, што яны ѓсяго толькi вучнi вялiкай праблемы правiльнага жыцця.

З гэтымi новымi людзьмi Сэм так i не прасунуѓся да сапраѓднага паразумення i сяброѓства. Нейкi час ён сапраѓды спрабаваѓ дамагчыся ад iх палкай прыхiльнасцi iх iдэям i вырабiць уражанне на тое, што яны казалi аб iх чалавекалюбстве, нават наведваючы з iмi некаторыя з iх збораѓ, на адным з якiх ён сядзеѓ сярод заняпалых. жанчыны сабралiся i паслухалi прамову Сью.

Гаворка не мела вялiкага поспеху, жанчыны, якiя ѓпалi, неспакойна рухалiся. Буйная жанчына з вялiзным носам справiлася лепш. Яна гаварыла з хуткай, заразлiвай стараннасцю, якая вельмi хвалявала, i, слухаючы яе, Сэм успомнiѓ той вечар, калi ён сядзеѓ перад iншым дбайным аратарам у царкве ѓ Кэкстане, i Джым Уiльямс, цырульнiк, спрабаваѓ загнаць яго ѓ царкву. скласцi з ягнятамi. Пакуль жанчына казала, маленькi пульхны прадстаѓнiк паѓсвету, якi сядзеѓ побач з Сэмам, багата плакаѓ, але ѓ канцы гаворкi ён не змог успомнiць нiчога з таго, што было сказана, i задавалася пытаннем, цi ѓспомнiць жанчына, якая плача.

Каб выказаць сваю рашучасць i далей заставацца кампаньёнам i партнёрам Сью, Сэм адну зiму выкладаѓ класу маладых людзей у iнтэрнаце ѓ фабрычным раёне заходняга боку. Заняткi ѓ ягоных руках былi няѓдалымi. Ён знайшоѓ маладых людзей цяжкiмi i тупымi ад стомленасцi пасля працоѓнага дня ѓ крамах i больш схiльнымi засыпаць на сваiх крэслах або па адным сыходзiць, каб лайдачыць i палiць у блiжэйшым куце, чым заставацца ѓ пакой, якi слухае чалавека, якi чытае або гаворыць перад iмi.

Калi адна з маладых работнiц увайшла ѓ пакой, яны селi i на iмгненне зацiкавiлiся. Аднойчы Сэм пачуѓ, як група з iх казала аб гэтых працаѓнiцах на пляцоѓцы цёмных усходаѓ. Гэты досвед уразiѓ Сэма, i ён кiнуѓ заняткi, прызнаѓшыся Сью ѓ сваёй няѓдачы i адсутнасцi цiкавасцi i схiлiѓшы галаву перад яе абвiнавачваннямi ѓ недахопе мужчынскага кахання.

Пазней ля пажару ва ѓласным пакоi ён паспрабаваѓ выняць сабе мараль з перажытага.

"Чаму я павiнна любiць гэтых мужчын?" - спытаѓ ён сябе. "Яны такiя, якiмi я мог бы быць. Толькi нямногiя з людзей, якiх я ведаѓ, любiлi мяне, i некаторыя з найлепшых i найчысцейшых з iх энергiчна працавалi дзеля маёй паразы. Жыццё - гэта бiтва, у якой нямногiя людзi перамагаюць, а многiя церпяць паражэнне, i ѓ якой нянавiсць i страх гуляюць сваю ролю, а таксама любоѓ i шчодрасць. Гэтыя маладыя людзi з цяжкiмi рысамi асобы з'яѓляюцца часткай свету, якiм яго стварылi мужчыны. Навошта гэты пратэст супраць iх лёсу, калi мы ѓсё робiм iх усё больш i больш з кожным паваротам гадзiннiкаѓ?

На працягу наступнага года, пасля фiяска класа паселiшчаѓ, Сэм выявiѓ, што ѓсё хутчэй i хутчэй аддаляецца ад Сью i яе новага погляду на жыццё. Якая расце прорва памiж iмi выяѓлялася ѓ тысячах дробных бытавых учынкаѓ i парываѓ, i кожны раз, калi ён глядзеѓ на яе, ён думаѓ, што яна ѓсё больш аддзелена ад яго, а не частка рэальнага жыцця, якая адбывалася ѓнутры яго. У былыя часы ѓ яе твары i ѓ яе прысутнасцi было нешта iнтымнае i знаёмае. Яна здавалася часткай яго самога, як пакой, у якiм ён спаѓ, цi палiто, якое ён насiѓ на спiне, i ён глядзеѓ ёй у вочы гэтак жа бяздумна i з такiм жа невялiкiм страхам перад тым, што ён можа там знайсцi, як ён глядзеѓ на свае ѓласныя рукi. Цяпер, калi яго вочы сустрэлiся з ёй, яны апусцiлiся, i адзiн з iх пачаѓ таропка казаць, як чалавек, якi ѓсведамляе нешта, што ён павiнен схаваць.

У цэнтры горада Сэм зноѓ аднавiѓ сваё старое сяброѓства i блiзкасць з Джэкам Прынсам, хадзiѓ з iм у клубы i пiцейныя ѓстановы i часта праводзiѓ вечары сярод разумных, якiя марнуюць грошы маладых людзей, якiя смяялiся, складалi ѓгоды i пракладвалi сабе шлях па жыццi побач з Джэкам. . Сярод гэтых маладых людзей яго ѓвагу прыцягнуѓ дзелавы партнёр Джэка, i праз некалькi тыдняѓ памiж Сэмам i гэтым чалавекам узнiкла блiзкасць.

Морыс Морысан, новы сябар Сэма, быѓ знойдзены Джэкам Прынсам, якi працаваѓ намеснiкам рэдактара мясцовай штодзённай газеты па ѓсiм штаце. У гэтым чалавеку, падумаѓ Сэм, было нешта ад кэкстонскага дэндзi, Майка Макарцi, у спалучэннi з працяглымi i палкiмi, хоць i некалькi перыядычнымi прыступамi працавiтасцi. У юнацтве ён пiсаѓ вершы i адзiн час вучыѓся на служэнне, а ѓ Чыкага, пад кiраѓнiцтвам Джэка Прынса, ператварыѓся ѓ зарабляльнiка грошай i вёѓ жыццё таленавiтага, даволi беспрынцыповага свецкага чалавека. Ён трымаѓ палюбоѓнiцу, часта напiваѓся, i Сэм лiчыѓ яго самым блiскучым i пераканаѓчым аратарам, якога ён калi-небудзь чуѓ. У якасцi памочнiка Джэка Прынса ён адказваѓ за вялiкiя рэкламныя выдаткi кампанii Рэйнi, i памiж гэтымi двума мужчынамi, якiя часта сустракалiся разам, узнiкла ѓзаемная павага. Сэм лiчыѓ яго пазбаѓленым маральнага пачуцця; ён ведаѓ, што ён таленавiты i сумленны, i ѓ зносiнах з iм ён знаходзiѓ цэлы запас дзiѓных, мiлых характараѓ i ѓчынкаѓ, якiя надавалi невыказнае зачараванне асобы яго сябра.

Менавiта з-за Морысана ѓ Сэма адбылося першае сур'ёзнае недастатковае разуменне са Сью. Аднойчы ѓвечар блiскучы малады рэкламшчык абедаѓ у Макферсанаѓ. Стол, як звычайна, быѓ запоѓнены новымi сябрамi Сью, сярод iх быѓ высокi хударлявы мужчына, якi са з'яѓленнем кавы пачаѓ высокiм i сур'ёзным голасам казаць аб будучай сацыяльнай рэвалюцыi. Сэм паглядзеѓ праз стол i ѓбачыѓ святло, якое танчыць у вачах Морысана. Нiбы спушчаны з прывязi сабака, ён кiдаѓся сярод сяброѓ Сью, раздзiраючы багатых на кавалкi, заклiкаючы да далейшага развiцця мас, цытуючы ѓсякую ѓсячыну Шэлi i Карлайла, сур'ёзна ѓзiраючыся ѓ стол уверх i ѓнiз i ѓ рэшце рэшт цалкам заваяваѓшы сэрцы. жанчын абаронай заняпалых жанчын, якая ѓзрушыла кроѓ нават яго сябра i гаспадара.

Сэм быѓ здзiѓлены i крыху раздражнёны. Ён ведаѓ, што ѓсё гэта было не больш чым адкрытай гульнёй з той толькi адценнем шчырасцi, якая была характэрна для гэтага чалавека, але не мела нiякай глыбiнi цi сапраѓднага сэнсу. Рэшту вечара ён назiраѓ за Сью, задаючыся пытаннем, цi зразумела яна таксама Морысана i што яна думае аб тым, што ён узяѓ ролю зоркi ѓ доѓгага хударлявага чалавека, якi, вiдавочна, быѓ прызначаны на гэтую ролю i якi сядзеѓ за сталом i блукаѓ потым сярод гасцей, раздражнёны i разгублены.

Позна ѓвечары Сью ѓвайшла ѓ яго пакой i выявiла, што ён чытае i палiць ля камiна.

"Нахабна з боку Морысана, пагасiць тваю зорку", - сказаѓ ён, гледзячы на яе i прабачлiвым смехам.

Сью з сумневам паглядзела на яго.

"Я прыйшла падзякаваць вам за тое, што вы яго прывезлi", - сказала яна; "Я лiчу яго цудоѓным".

Сэм паглядзеѓ на яе, i на iмгненне яму захацелася пакiнуць гэтае пытанне ѓ баку. I тады яго старая схiльнасць быць заѓсёды адкрытым i адкрытым з ёй узяла верх, ён закрыѓ кнiгу i ѓстаѓ, гледзячы на ??яе зверху ѓнiз.

"Маленькi звер ашукваѓ ваш натоѓп, - сказаѓ ён, - але я не хачу, каб ён ашукваѓ вас. Не тое каб ён не спрабаваѓ. У яго хопiць смеласцi на ѓсё".

На яе шчоках з'явiѓся чырвань, а вочы заблiшчалi.

- Гэта няпраѓда, Сэм, - холадна сказала яна. "Вы кажаце гэта таму, што становiцеся жорсткiм, лядоѓням i цынiчным. Твой сябар Морысан казаѓ ад усяго сэрца. Гэта было прыгожа. Такiя людзi, як вы, якiя маюць на яго моцны ѓплыѓ, могуць адвесцi яго, але ѓрэшце такi чалавек прыйдзе, каб аддаць сваё жыццё служэнню грамадству. Вы павiнны дапамагчы яму; не займайце пазiцыю няверы i не смейцеся з яго".

Сэм стаяѓ ля ачага, палiѓ слухаѓку i глядзеѓ на яе. Ён думаѓ аб тым, як лёгка было б у першы год пасля iх вяселля растлумачыць Морысана. Цяпер ён адчуваѓ, што толькi пагаршае сiтуацыю, але працягваѓ цвёрда прытрымлiвацца сваёй палiтыкi быць з ёй зусiм сумленным.

- Паслухай, Сью, - цiха пачаѓ ён, - будзь добрым спартсменам. Морысан жартаваѓ. Я ведаю гэтага чалавека. Ён сябар такiх людзей, як я, таму што хоча гэтага i таму што яму гэта выгадна. Ён балбатун, пiсьменнiк, таленавiты, беспрынцыповы слоѓнiк. Ён зарабляе вялiкi заробак, беручы iдэi такiх людзей, як я, i выказваючы iх лепш, чым мы самi. Ён добры работнiк, шчодры, адкрыты чалавек з вялiкай колькасцю безназоѓнага абаяння, але чалавекам перакананняѓ ён не з'яѓляецца. Ён мог бы выклiкаць слёзы на вачах вашых заняпалых жанчын, але са значна большай верагоднасцю ён угаварыць добрых жанчын прыняць iх стан.

Сэм паклаѓ руку ёй на плячо.

"Будзьце разважлiвыя i не крыѓдуйце, - працягваѓ ён, - прымiце гэтага чалавека такiм, якi ён ёсць, i пацешцеся за яго. Ён мала балiць i шмат весялiцца. Ён мог бы прывесцi пераканаѓчыя аргументы на карысць вяртання цывiлiзацыi да канiбалiзму, але на самой справе, цi ведаеце, ён праводзiць большую частку свайго часу, думаючы i пiшу аб пральных машынах, жаночых капелюшах i пячоначных таблетках, i большая частка яго красамоѓства ѓ рэшце рэшт зводзiцца толькi да гэтага. у рэшце рэшт - "Адправiць у каталог, аддзел Да".

Голас Сью быѓ бясколерным ад страсцi, калi яна адказала.

"Гэта невыносна. Нашто ты прывёѓ гэтага хлопца сюды?

Сэм сеѓ i ѓзяѓ сваю кнiгу. У сваiм нецярпеннi ён зманiѓ ёй упершыню пасля iх вяселля.

"Па-першае, таму што ён мне падабаецца, а па-другое, таму што я хацеѓ паглядзець, цi змагу я стварыць чалавека, якi мог бы перасягнуць вашых сяброѓ-сацыялiстаѓ", - цiха сказаѓ ён.

Сью павярнулася i выйшла з пакоя. У нейкiм сэнсе гэтае дзеянне было канчатковым i адзначыла канец паразумення памiж iмi. Адклаѓшы кнiгу, Сэм глядзеѓ, як яна сыходзiць, i нейкае пачуццё, якое ён да яе захаваѓ i якое адрознiвала яе ад усiх iншых жанчын, памерла ѓ iм, калi памiж iмi зачынiлiся дзверы. Адкiнуѓшы кнiгу, ён ускочыѓ на ногi i спынiѓся, гледзячы на ??дзверы.

"Стары заклiк да сяброѓства памёр", - падумаѓ ён. "З гэтага часу нам давядзецца тлумачыцца i прасiць прабачэння, як двум незнаёмцам. Больш не трэба прымаць адно аднаго як належнае".

Выключыѓшы святло, ён зноѓ сеѓ перад агнём, каб абдумаць сiтуацыю, з якой ён сутыкнуѓся. Ён не думаѓ, што яна вернецца. Яго апошнi стрэл знiшчыѓ такую ??магчымасць.

Агонь у камiне патух, i ён не стаѓ яго аднаѓляць. Ён паглядзеѓ мiма яго на прыцемненыя вокны i пачуѓ унiзе па бульвары гул аѓтамабiляѓ. Ён зноѓ быѓ хлопчыкам з Кэкстана, якi прагна шукаѓ канца жыцця. Перад яго вачыма скакаѓ расчырванелы твар жанчыны ѓ тэатры. Ён з сорамам успомнiѓ, як некалькi дзён таму ён стаяѓ у дзвярах i сачыѓ вачыма за фiгурай жанчыны, якая падняла на яго вочы, калi яны праходзiлi па вулiцы. Яму хацелася выйсцi з дому на прагулку з Джонам Тэлферам i напоѓнiць свае думкi красамоѓствам аб кукурузе цi пасядзець ля ног Джанет Эберлi, пакуль яна гаварыла аб кнiгах i жыццi. Ён устаѓ i, уключыѓшы святло, пачаѓ рыхтавацца да сну.

"Я ведаю, што буду рабiць, - сказаѓ ён, - я пайду на працу. Я зраблю сапраѓдную працу i зараблю яшчэ крыху грошай. Гэтае месца для мяне".

I ён пайшоѓ на працу, сапраѓдную працу, самую вытрыманую i дакладна прадуманую працу, якую ён калi-небудзь рабiѓ. На працягу двух гадоѓ ён выходзiѓ з дому досвiткам для доѓгага падбадзёрлiвага шпацыру на свежым ранiшнiм паветры, за якiм iшлi восем, дзесяць i нават пятнаццаць гадзiн у канторы i крамах; гадзiн, на працягу якiх ён бязлiтасна разграмiѓ арганiзацыю Rainey Arms Company i, адкрыта вырваѓшы ѓсе рэшткi кiравання з рук палкоѓнiка Тома, пачаѓ планы кансалiдацыi амерыканскiх кампанiй па вытворчасцi агнястрэльнай зброi, якiя пазней змясцiлi яго iмя на першыя палосы газет. газеты i прысвоiѓ яму званне фiнансавага капiтана.

За мяжой шырока распаѓсюджана неразуменне матываѓ шматлiкiх амерыканскiх мiльянераѓ, якiя набылi вядомасць i багацце ѓ днi змен i раптоѓнага ашаламляльнага росту, якi рушыѓ услед за канчаткам Iспанскай вайны. Многiя з iх не належалi да тыпу грубых гандляроѓ, а былi людзьмi, якiя думалi i дзейнiчалi хутка, са смеласцю i смеласцю, немагчымымi для сярэдняга розуму. Яны прагнулi ѓлады i многiя з iх былi зусiм беспрынцыповымi, але па большай частцы гэта былi людзi, у якiх гарэѓ агонь, людзi, якiя сталi тымi, кiм яны былi, таму што свет не прапаноѓваѓ iм лепшага выхаду для iх вялiзнай энергii.

Сэм Макферсан быѓ нястомны i без ваганняѓ у першай цяжкай i хуткай барацьбе за тое, каб падняцца над вялiзнай невядомай групай людзей у горадзе. Ён адмовiѓся ад зарабляння грошай, калi пачуѓ тое, што ён прыняѓ за заклiк да лепшага ладу жыцця. Цяпер, усё яшчэ палаючы ѓ iм юнацкасцю, а таксама дзякуючы навучанню i дысцыплiне, атрыманым у вынiку двух гадоѓ чытання, параѓнальнага вольнага часу i разважанняѓ, ён быѓ гатовы прадэманстраваць дзелавому свету Чыкага тую велiзарную энергiю, якая была неабходная для напiсання кнiгi. яго iмя ѓ прамысловай гiсторыi горада як аднаго з першых заходнiх фiнансавых гiгантаѓ.

Падышоѓшы да Сью, Сэм адкрыта расказаѓ ёй аб сваiх планах.

"Я хачу мець поѓную свабоду дзеянняѓ у кiраваннi вашымi акцыямi кампанii", - сказаѓ ён. "Я не магу весцi гэтае тваё новае жыццё. Гэта можа дапамагчы i падтрымаць вас, але мяне гэта не датычыцца. Я хачу быць сабой зараз i весцi сваё жыццё па-свойму. Я хачу кiраваць кампанiяй, па-сапраѓднаму кiраваць ёю. Я не магу стаяць склаѓшы рукi i дазволiць жыцця iсцi сваёй чаргой. Я прычыняю сабе шкоду, а ты стаiш тут i глядзiш. Акрамя таго, я знаходжуся ѓ свайго роду небяспекi iншага роду, якой я жадаю пазбегнуць, прысвяцiѓшы сябе цяжкай, канструктыѓнай працы".

Без пытанняѓ Сью падпiсала паперы, якiя ён ёй прынёс. Успышка яе ранейшай шчырасцi ѓ адносiнах да яго вярнулася.

- Я не вiнавачу цябе, Сэм, - сказала яна, адважна ѓсмiхаючыся. "Як мы абодва ведаем, справы пайшлi не так, як трэба, але калi мы не можам працаваць разам, давайце, прынамсi, не прычынiм адзiн аднаму шкоды".

Калi Сэм вярнуѓся, каб зноѓ заняцца справамi, краiна знаходзiлася толькi ѓ пачатку вялiкай хвалi кансалiдацыi, якая, нарэшце, павiнна была перадаць усю фiнансавую моц краiны тузiн пар кампетэнтных i цалкам эфектыѓных рук. З дакладным iнстынктам прыроджанага гандляра Сэм прадбачыѓ гэты рух i вывучыѓ яго. Цяпер ён пачаѓ дзейнiчаць. Адправiѓшыся да таго самага смуглатвары адваката, якi заключыѓ для яго кантракт на забеспячэнне кантролю над дваццаццю тысячамi даляраѓ студэнта-медыка i якi жартам прапанаваѓ яму стаць адным з банды рабаѓнiкоѓ цягнiкоѓ, ён распавёѓ яму аб сваiх планах пачаць працаваць да кансалiдацыi ѓсiх зброевых кампанiй краiны.

Вэбстэр не стаѓ губляць часу на жарты. Ён выклаѓ планы, карэктаваѓ i карэктаваѓ iх у адпаведнасцi з пранiклiвымi прапановамi Сэма, а калi была згаданая плата, пакруцiѓ галавой.

"Я хачу ѓдзельнiчаць у гэтым", - сказаѓ ён. "Я табе спатрэблюся. Я створаны для гэтай гульнi i чакаѓ магчымасцi згуляць у яе. Калi хочаце, проста прымiце мяне ѓ лiк прамоѓтэраѓ".

Сэм кiѓнуѓ галавой. На працягу тыдня ён сфармiраваѓ пул акцый сваёй кампанii, якi кантралюе, як ён думаѓ, бяспечную большасць, i пачаѓ працаваць над фармiраваннем аналагiчнага пула акцый свайго адзiнага буйнога заходняга канкурэнта.

Апошняя праца была няпростай. Льюiс, габрэй, увесь час дамагаѓся поспехаѓ у гэтай кампанii, гэтак жа як Сэм дамагаѓся поспехаѓ у кампанii Рэйнi. Ён быѓ зарабляльнiкам грошай, мэнэджэрам па продажах з рэдкiмi здольнасцямi i, як ведаѓ Сэм, планавальнiкам i выканаѓцам першакласных дзелавых пераваротаѓ.

Сэм не хацеѓ мець справу з Люiсам. Ён паважаѓ здольнасць гэтага чалавека заключаць выгадныя здзелкi i адчуваѓ, што хацеѓ бы мець пугу ѓ сваiх руках, калi справа дойдзе да справы з iм. З гэтай мэтай ён пачаѓ наведваць банкiраѓ i людзей, якiя ѓзначальвалi буйныя заходнiя траставыя кампанii ѓ Чыкага i Сэнт-Луiсе. Ён выконваѓ сваю працу павольна, намацваючы шлях i спрабуючы дастукацца да кожнага чалавека якiм-небудзь эфектыѓным заклiкам, купляючы вялiзныя сумы грошай абяцаннем звычайных акцый, прынадай у выглядзе вялiкага актыѓнага банкаѓскага рахунку, i, тут i зараз. там, па намёку на пасаду дырэктара ѓ новай вялiкай аб'яднанай кампанii.

Нейкi час праект прасоѓваѓся павольна; сапраѓды, бывалi тыднi i месяцы, калi здавалася, што ён увогуле не рухаѓся. Працуючы таемна i з асаблiвай асцярогай, Сэм сутыкаѓся са шматлiкiмi расчараваннямi i дзень за днём вяртаѓся дадому, каб сядзець сярод госцяѓ Сью, думаючы аб сваiх уласных планах i з абыякавым слыхам, звернутым да гутарак аб рэвалюцыi, сацыяльных хваляваннях i новая класавая свядомасць мас, якое грукацела. Ён падумаѓ, што гэта, вiдаць, спрабуе Сью. Яго вiдавочна не цiкавiлi яе iнтарэсы. У той жа час ён думаѓ, што дамагаецца таго, чаго хацеѓ ад жыцця, i клаѓся спаць па начах, мяркуючы, што ён знаходзiць i знойдзе свайго роду спакой, проста дзень за днём ясна думаючы аб адной лiнii.

Аднойчы Уэбстэр, якi хацеѓ прыняць удзел у здзелцы, прыйшоѓ у офiс Сэма i даѓ яго праекту першы вялiкi штуршок да поспеху. Ён, як i Сэм, думаѓ, што ясна бачыць тэндэнцыi часу, i прагнуѓ пакета звычайных акцый, якi, як абяцаѓ Сэм, павiнен быѓ прыйсцi да яго пасля завяршэння прадпрыемства.

- Ты мяне не выкарыстоѓваеш, - сказаѓ ён, сядаючы перад сталом Сэма. "Што замiнае здзелцы?"

Сэм пачаѓ тлумачыць, а калi скончыѓ, Вэбстэр засмяяѓся.

"Давайце наѓпрост пяройдзем да Тома Эдвардса з кампанii Edward Arms", - сказаѓ ён, а затым, схiлiѓшыся над сталом, "Эдвардс - пыхлiвы маленькi паѓлiн i другарадны бiзнесмен", - рашуча заявiѓ ён. "Напалохайце яго, а затым усцешыце яго ганарыстасць. У яго новая жонка са светлымi валасамi i вялiкiмi мяккiмi блакiтнымi вачыма. Ён жадае вядомасцi. Ён баiцца сам рызыкнуць на вялiкiя справы, але прагне рэпутацыi i выгады, якая атрымлiваецца ад буйных здзелак. Выкарыстоѓвайце метад, якi выкарыстоѓваѓ габрэй; пакажы яму, што значыць для жоѓтавалосы жанчыны быць жонкай прэзiдэнта вялiкай аб'яднанай зброевай кампанii. Эдварды аб'ядноѓваюцца, так? Дабяруся да Эдвардса. Падманвайце яго i лiслiвiце яму, i ён стане вашым чалавекам".

Сэм задумаѓся. Эдвардс быѓ невысокiм сiвым мужчынам гадоѓ шасцiдзесяцi, у iм было нешта сухое i неразважлiвае. Будучы маѓклiвым чалавекам, ён рабiѓ уражанне незвычайнай пранiклiвасцi i здольнасцяѓ. Пасля цэлага жыцця, праведзенага на катаржнай працы i ва ѓмовах самай строгай эканомii, ён разбагацеѓ i праз Люiса заняѓся зброевым бiзнэсам, i гэта лiчылася адной з самых яркiх зорак у блiскучай габрэйскай кароне, якую ён меѓ. змог узначалiць Эдвардса разам з iм у яго адважным i адважным вядзеннi спраѓ кампанii.

Сэм паглядзеѓ на Вэбстэра праз стол i падумаѓ аб Томе Эдвардсе як аб намiнальным раздзеле трэста па вытворчасцi агнястрэльнай зброi.

"Я захоѓваѓ глазуру на торце для свайго Тома", - сказаѓ ён; "Гэта была рэч, якую я хацеѓ перадаць палкоѓнiку".

"Давайце ѓбачым Эдвардса сёння ѓвечары", - суха сказаѓ Вэбстэр.

Сэм кiѓнуѓ i позна ѓвечары заключыѓ здзелку, якая дала яму кантроль над двума важнымi заходнiмi кампанiямi i дазволiла яму атакаваць усходнiя кампанii з усiмi перспектывамi на поѓны поспех. Да Эдвардса ён прыйшоѓ з перабольшаным паведамленнем аб падтрымцы, якую ён ужо атрымаѓ для свайго праекту, i, напалохаѓшы яго, прапанаваѓ яму пост прэзiдэнта новай кампанii i паабяцаѓ, што яна будзе зарэгiстраваная пад назовам The Edwards Consolidated Firearms Company of America.

Усходнiя кампанii хутка ѓпалi. Разам з Вэбстэрам Сэм выпрабаваѓ на iх стары выкрут, паведамiѓшы кожнаму, што двое iншых пагадзiлiся прыйсцi, i гэта спрацавала.

З прыходам Эдвардса i магчымасцямi, прадстаѓленымi ѓсходнiмi кампанiямi, Сэм пачаѓ атрымлiваць падтрымку банкiраѓ з Ла-Саль-стрыт. Трэст агнястрэльнай зброi быѓ адным з нямногiх буйных аб'яднанняѓ, цалкам кiраваных на Захадзе, i пасля таго, як двое цi трое банкiраѓ пагадзiлiся дапамагчы ѓ фiнансаваннi плана Сэма, астатнiя пачалi прасiць, каб iх прынялi ѓ андэррайтарскi сiндыкат, якi ён i ђэбстэр сфармiравалi. Ужо праз трыццаць дзён пасля закрыцця здзелкi з Томам Эдвардсам Сэм адчуѓ, што гатовы дзейнiчаць.

Палкоѓнiк Том ужо некалькi месяцаѓ ведаѓ пра планы Сэма i не пярэчыѓ. Фактычна ён даѓ Сэму зразумець, што яго акцыi будуць галасаваць разам з акцыямi Сью, якiя кантралююцца Сэмам, а таксама з акцыямi iншых дырэктараѓ, якiя ведалi i спадзявалiся падзялiць прыбытак ад здзелкi Сэма. Стары збройнiк усё сваё жыццё верыѓ, што iншыя амерыканскiя кампанii па вытворчасцi агнястрэльнай зброi былi ѓсяго толькi ценямi, якiм наканавана знiкнуць перад узыходзячым сонцам кампанii Рэйнi, i лiчыѓ праект Сэма актам провiду, якi спрыяе дасягненню гэтай жаданай мэты.

У момант сваёй маѓклiвай згоды з планам Вэбстэра па высадцы Тома Эдвардса Сэм засумняваѓся, а зараз, калi поспех яго праекту быѓ бачны, ён пачаѓ задавацца пытаннем, як буяны стары будзе глядзець на Эдвардса як на галоѓнага героя. кiраѓнiк буйной кампанii i iмя Эдвардса ѓ назве кампанii.

На працягу двух гадоѓ Сэм мала бачыѓ палкоѓнiка, якi адмовiѓся ад усiх прэтэнзiй на актыѓны ѓдзел у кiраваннi бiзнэсам i якi, знаходзячы новых сяброѓ Сью якiя бянтэжаць, рэдка з'яѓляѓся ѓ хаце, жыѓ у клубах i ѓвесь час гуляѓ у бiльярд. цэлымi днямi цi сядзеѓ каля вокнаѓ клуба, выхваляючыся перад выпадковымi слухачамi сваiм удзелам у будаѓнiцтве кампанii Rainey Arms.

З думкамi, поѓнымi сумневаѓ, Сэм пайшоѓ дадому i выклаѓ гэтае пытанне Сью. Яна была апранута i гатова да вечара ѓ тэатры з кампанiяй сяброѓ, i размова была кароткая.

- Ён не будзе пярэчыць, - абыякава сказала яна. "Iдзi i рабi тое, што хочаш".

Сэм вярнуѓся ѓ офiс i патэлефанаваѓ сваiм памагатым. Ён адчуваѓ, што з такiм жа поспехам можна было б зрабiць гэта зноѓ i зноѓ, i, маючы ѓ руках варыянты дзеянняѓ i здольнасць кантраляваць сваю ѓласную кампанiю, ён быѓ гатовы выйсцi на вулiцу i прывесцi здзелку ѓ парадак.

Ранiшнiя газеты, у якiх паведамлялася аб прапанаванай новай вялiкай кансалiдацыi кампанiй па вытворчасцi агнястрэльнай зброi, таксама друкавалi паѓтонавы малюнак палкоѓнiка Тома Рэйнi амаль у натуральную велiчыню, выява Тома Эдвардса крыху меншага памеру, а вакол гэтых маленькiх фатаграфiй былi згрупаваны маленькiя фатаграфii Сэма, Льюiса Вьюса з Льюiса. Па памеры паѓтоны Сэм, Прынс i Морысан спрабавалi прымiрыць палкоѓнiка Тома з iмем Эдвардса ѓ назве новай кампанii i з маючымi адбыцца выбарамi Эдвардса на пасаду прэзiдэнта. Гiсторыя таксама абыгрывала былую славу кампанii Рэйнi i яе генiя-рэжысёра палкоѓнiка Тома. Адна фраза, напiсаная Морысанам, выклiкала ѓсмешку на вуснах Сэма.

"Гэты вялiкi стары патрыярх амерыканскага бiзнэсу, якi пайшоѓ у адстаѓку з сапраѓднай службы, падобны да стомленага гiганта, якi, выгадаваѓшы кодлу маладых гiгантаѓ, сыходзiць у свой замак, каб адпачыць, паразважаць i падлiчыць шнары, атрыманыя ѓ шматлiкiх цяжкiх бiтвах. вёѓ бой".

Морысан засмяяѓся, чытаючы гэта ѓслых.

"Гэта павiнна дастацца палкоѓнiку, - сказаѓ ён, - але газетчыка, якi гэта друкуе, трэба павесiць".

"Яны ѓсё роѓна надрукуюць", - сказаѓ Джэк Прынс.

I яны гэта надрукавалi; Пераходзячы з рэдакцыi ѓ рэдакцыю газеты, Прынс i Морысан сачылi за гэтым, выкарыстоѓваючы свой уплыѓ як буйныя пакупнiкi рэкламных плошчаѓ i нават настойваючы на чытаннi карэктуры свайго ѓласнага шэдэѓра.

Але гэта не спрацавала. Ранiцай наступнага дня палкоѓнiк Том з'явiѓся ѓ офiсе зброевай кампанii з крывёй у вачах i пакляѓся, што кансалiдацыю давесцi да канца не варта. На працягу гадзiны ён кiдаѓся ѓзад i ѓперад па кабiнеце Сэма, выблiскi яго гневу змянялiся перыядамi дзiцячых просьбаѓ аб захаваннi iмя i славы Рэйнi. Калi Сэм пакруцiѓ галавой i пайшоѓ са старым на сустрэчу, на якой павiнны былi прыняць рашэнне аб яго пазове i прадаць кампанiю Рэйнi, ён ведаѓ, што яму трэба будзе барацьба.

Сустрэча прайшла бурна. Сэм выступiѓ з дакладам, распавёѓшы аб тым, што было зроблена, i Вэбстэр, прагаласаваѓшы за некаторых давераных асоб Сэма, унёс прапанову прыняць прапанову Сэма аб старой кампанii.

I тады палкоѓнiк Том стрэлiѓ. Праходзячы ѓзад i наперад па пакоi перад мужчынамi, седзячы за доѓгiм сталом або на крэслах, прыхiнутых да сцен, ён з усёй сваёй ранейшай яркай пампезнасцю пачаѓ распавядаць аб былой славе кампанii Рэйнi. Сэм назiраѓ, як ён спакойна думаѓ аб выставе як аб нечым асобным i асобным ад спраѓ сустрэчы. Ён успомнiѓ пытанне, якое прыйшло яму ѓ галаву, калi ён быѓ школьнiкам i ѓпершыню пазнаёмiѓся са школьнай гiсторыяй. Там была фатаграфiя iндзейцаѓ на ваенным танцы, i ён задаѓся пытаннем, чаму яны танчылi да, а не пасля бiтвы. Цяпер яго розум адказаѓ на пытанне.

"Калi б яны не танчылi раней, у iх, магчыма, нiколi не было б такога шанцу", - падумаѓ ён i ѓсмiхнуѓся сам сабе.

"Я заклiкаю вас, хлопцы, прытрымлiвацца старых кветак", - зароѓ палкоѓнiк, паварочваючыся i нападаючы на Сэма. "Не дазваляйце гэтаму няѓдзячнаму выскачку, сыну п'янага вясковага маляра, якога я падабраѓ сярод капусты на Саѓт-Уотэр-стрыт, пазбавiць вас вашай адданасцi старому правадыру. Не дазваляйце яму падманам скрасцi тое, што мы заваявалi толькi гадамi намаганняѓ".

Палкоѓнiк, абапёршыся на стол, агледзеѓ пакой. Сэм адчуѓ палёгку i радасць ад прамога нападу.

"Гэта апраѓдвае тое, што я збiраюся зрабiць", - падумаѓ ён.

Калi палкоѓнiк Том скончыѓ, Сэм нядбайна зiрнуѓ на счырванелы твар старога i яго дрыготкiя пальцы. Ён не сумняваѓся, што выбух красамоѓства застаѓся без увагi, i без каментароѓ паставiѓ прапанову Вэбстэра на галасаванне.

На яго здзiѓленне, двое з новых дырэктараѓ-служачых прагаласавалi сваiмi акцыямi разам з акцыямi палкоѓнiка Тома, а трэцi чалавек, якi прагаласаваѓ за свае акцыi, а таксама за акцыi багатага агента па нерухомасцi з поѓдня, не галасаваѓ. Па падлiку прадстаѓленыя акцыi зайшлi ѓ тупiк, i Сэм, гледзячы на стол, падняѓ бровы на Вэбстэр.

"Мы адкладаем паседжанне на дваццаць чатыры гадзiны", - раѓнуѓ Вэбстэр, i прапанова была прынята.

Сэм паглядзеѓ на паперу, якая ляжала перад iм на стале. Падчас падлiку галасоѓ ён зноѓ i зноѓ пiсаѓ на аркушы паперы гэтую прапанову.

"Лепшыя людзi праводзяць сваё жыццё ѓ пошуках iсцiны".

Палкоѓнiк Том выйшаѓ з пакоя, як пераможца, адмаѓляючыся размаѓляць з Сэмам, праходзячы мiма, а Сэм зiрнуѓ праз стол на Вэбстэр i кiѓнуѓ галавой у бок чалавека, якi не галасаваѓ.

На працягу гадзiны бой Сэма быѓ выйграны. Накiнуѓшыся на чалавека, якi прадстаѓляе акцыi паѓднёвага iнвестара, ён i Вэбстэр не выходзiлi з пакоя да таго часу, пакуль не атрымалi абсалютны кантроль над кампанiяй Рэйнi i чалавек, якi адмовiѓся галасаваць, уклаѓ дваццаць пяць тысяч даляраѓ у яго кiшэню. Двое супрацоѓнiкаѓ-дырэктараѓ, якiх Сэм адправiѓ на бойню. Пасля, правёѓшы дзень i раннi вечар з прадстаѓнiкамi ѓсходнiх кампанiй i iх адвакатамi, ён паехаѓ дадому да Сью.

Было ѓжо дзевяць гадзiн, калi яго машына спынiлася перад домам, i, адразу ж зайшоѓшы ѓ свой пакой, ён выявiѓ Сью, якая сядзiць перад камiнам, падкiнуѓшы рукi над галавой i гледзячы на ??гарэлыя вуглi.

Калi Сэм стаяѓ у дзвярах i глядзеѓ на яе, яго ахапiла хваля абуранасцi.

"Стары баязлiвец, - падумаѓ ён, - ён прынёс сюды нашу барацьбу сюды".

Павесiѓшы палiто, ён набiѓ слухаѓку i, падабраѓшы крэсла, сеѓ побач з ёй. Пяць хвiлiн Сью сядзела, гледзячы на агонь. Калi яна загаварыла, у яе голасе была нотка калянасцi.

"Калi ѓсё сказана, Сэм, ты многiм абавязаны бацьку", - заѓважыла яна, адмаѓляючыся глядзець на яго.

Сэм нiчога не сказаѓ, i яна працягнула.

"Не тое каб я думаѓ, што мы стварылi цябе, бацька i я. Ты не з тых людзей, якiх людзi ствараюць цi знiшчаюць. Але, Сэм, Сэм, падумай, што ты робiш. Ён заѓсёды быѓ дурнем у тваiх руках. Ён прыходзiѓ сюды дадому, калi ты толькi працаваѓ у кампанii, i расказваѓ пра тое, чым ён займаецца. У яго з'явiѓся зусiм новы набор iдэй i фраз; усё гэта аб растратах, эфектыѓнасцi i спарадкаванай працы для дасягнення пэѓнай мэты. Мяне гэта не падманула. Я ведаѓ, што iдэi i нават фразы, якiя ён выкарыстоѓваѓ для iх выражэння, належалi не яму, i неѓзабаве я даведаѓся, што яны былi вашымi, што гэта проста вы выказвалi сябе праз яго. Ён вялiкi бездапаможны дзiця, Сэм, i ён стары. Жыць яму засталося нядоѓга. Не будзь строгiм, Сэм. Будзьце мiласэрнымi".

Голас яе не дрыжаѓ, але слёзы цяклi па яе застылым твары, а выразныя рукi ѓчапiлiся ѓ сукенку.

"Няѓжо нiшто не можа змянiць цябе? Цi павiнен ты заѓсёды iсцi па-свойму?" - дадала яна, усё яшчэ адмаѓляючыся глядзець на яго.

"Гэта няпраѓда, Сью, што я заѓсёды хачу iсцi па-свойму, i людзi мяне мяняюць; ты змянiла мяне", - сказаѓ ён.

Яна пахiтала галавой.

"Не, я не змянiѓ цябе. Я ѓбачыѓ, што ты чагосьцi прагнеш, i ты падумаѓ, што я змагу гэта накармiць. Я даѓ вам iдэю, якую вы падхапiлi i ѓвасобiлi ѓ жыццё. Не ведаю, адкуль я гэта ѓзяѓ, напэѓна, з нейкай кнiгi цi з нечых размоваѓ. Але яно належала табе. Ты пабудаваѓ гэта, выхаваѓ ува мне i афарбаваѓ у сваю iндывiдуальнасць. Гэта ваша iдэя сёння. Для вас гэта значыць больш, чым усе гэтыя давер да агнястрэльнай зброi, якiмi поѓныя газеты.

Яна павярнулася, каб паглядзець на яго, працягнула руку i ѓклала яе ѓ яго.

"Я не праявiла смеласцi", - сказала яна. "Я стаю на тваiм шляху. У мяне была надзея, што мы вернемся адно да аднаго. Я павiнен быѓ вызвалiць цябе, але ѓ мяне не хапiла смеласцi, не хапiла смеласцi. Я не мог адмовiцца ад мары аб тым, што калi-небудзь ты сапраѓды прымеш мяне назад да сябе".

Устаѓшы з крэсла, яна ѓпала на каленi i, паклаѓшы галаву яму на каленi, затрэслася ад рыданняѓ. Сэм сядзеѓ i гладзiѓ яе па валасах. Яе хваляванне было такое вялiкае, што яе мускулiстая спiнка дрыжала ад яго.

Сэм паглядзеѓ мiма яе на агонь i паспрабаваѓ ясна думаць. Яго не вельмi хвалявала яе хваляванне, але ён усiм сэрцам хацеѓ усё абдумаць i прыйсцi да правiльнага i сумленнага ѓчынку.

"Настаѓ час вялiкiх спраѓ", - сказаѓ ён павольна i з выглядам чалавека, якi тлумачыць дзiцяцi. "Як кажуць вашыя сацыялiсты, адбываюцца вялiзныя перамены. Я не веру, што вашыя сацыялiсты сапраѓды разумеюць, што азначаюць гэтыя змены, i я не ѓпэѓнены, што я разумею цi што нехта разумее, але я ведаю, што яны азначаюць нешта вялiкае, i я хачу быць у iх i быць iх часткай; усе вялiкiя людзi так робяць; яны змагаюцца, як кураняты ѓ шкарлупiне. Чаму, глядзi сюды! Тое, што я раблю, павiнна быць зроблена, i калi я гэтага не зраблю, гэта зробiць iншы чалавек. Палкоѓнiк павiнен пайсцi. Ён будзе адкiнуты ѓбок. Ён належыць нечаму старому i зношанаму. Я думаю, вашыя сацыялiсты называюць гэта стагоддзем канкурэнцыi".

"Але не намi i не табой, Сэм", - малiла яна. "У рэшце рэшт, ён мой бацька".

У вачах Сэма з'явiѓся строгi позiрк.

- Гэта гучыць не так, Сью, - холадна сказаѓ ён; "Бацькi не маюць для мяне вялiкага значэння. Я задушыѓ уласнага бацьку i выкiнуѓ яго на вулiцу, калi быѓ яшчэ хлопчыкам. Вы ведалi пра гэта. Вы пачулi пра гэта, калi пайшлi даведацца пра мяне тады ѓ Кэкстане. Мэры Андэрвуд расказала вам. Я зрабiѓ гэта, таму што ён iлгаѓ i верыѓ у хлусню. Хiба вашыя сябры не кажуць, што чалавека, якi стаiць на шляху, варта раздушыць?

Яна ѓскочыла на ногi i спынiлася перад iм.

"Не цытуйце гэты натоѓп", - выбухнула яна. "Яны не сапраѓдныя. Вы думаеце, я гэтага не ведаю? Няѓжо я не ведаю, што яны прыходзяць сюды таму, што спадзяюцца схапiць цябе? Няѓжо я не назiраѓ за iмi i не бачыѓ выразы iх твараѓ, калi ты не прыходзiѓ цi не слухаѓ iх гутарак? Яны баяцца вас, усе яны. Вось чаму яны так горка гавораць. Яны баяцца i саромеюцца таго, што баяцца".

"Як працоѓныя ѓ краме?" - задуменна спытаѓ ён.

"Так, вось так, i як я, паколькi я пацярпеѓ няѓдачу ѓ сваёй частцы нашага жыцця i не меѓ смеласцi сысцi з дарогi. Вы стаiце ѓсiх нас, i, нягледзячы на ѓсе нашы размовы, мы нiколi не даб'емся поспеху або не пачнем дабiвацца поспеху, пакуль не прымусiм такiх людзей, як вы, хацець таго, чаго хочам мы. Яны гэта ведаюць, i я гэта ведаю".

"I што ты хочаш?"

"Я хачу, каб ты быѓ вялiкi i шчодры. Вы можаце быць. Няѓдача не можа прычынiць вам шкоды. Вы i такiя людзi, як вы, можаце ѓсё. Вы нават можаце пацярпець няѓдачу. Я не магу. Нiводзiн з нас не можа. Я не магу падвергнуць свайго бацьку такой ганьбе. Я хачу, каб ты прыняѓ няѓдачу".

Сэм устаѓ i, узяѓшы яе за руку, павёѓ да дзвярэй. Каля дзвярэй ён разгарнуѓ яе i пацалаваѓ у вусны, як палюбоѓнiк.

"Добра, дзяѓчынка Сью, я зраблю гэта", - сказаѓ ён i штурхнуѓ яе ѓ дзверы. - А цяпер дазволь мне сесцi аднаму i ѓсё абдумаць.

Гэта была вераснёѓская ноч, i ѓ паветры лунаѓ шэпт надыходзячых маразоѓ. Ён расчынiѓ акно, глыбока ѓдыхнуѓ рэзкае паветра i прыслухаѓся да грукату эстакады ѓдалечынi. Зiрнуѓшы на бульвар, ён убачыѓ агнi веласiпедыстаѓ, якiя ѓтваралi блiскучы паток, якi працякаѓ мiма дома. Думка аб сваiм новым аѓтамабiлi i аб усiх цудах сусветнага механiчнага прагрэсу пранеслася ѓ яго ѓ галаве.

"Людзi, якiя робяць машыны, не вагаюцца", - сказаѓ ён сабе; "Хоць бы на iх шляху стаяла тысяча грубасардэчных людзей, яны б пайшлi далей".

Яму на розум прыйшла фраза Тэнiсана.

"I паветраныя ваенна-марскiя сiлы краiны змагаюцца ѓ цэнтральнай сiневе", - працытаваѓ ён, думаючы аб прачытаным iм артыкуле, якi прадказвае з'яѓленне дырыжабляѓ.

Ён думаѓ пра жыццё працоѓных сталелiцейнай прамысловасцi i пра тое, што яны зрабiлi i зробяць.

"У iх ёсць, - думаѓ ён, - свабода. Сталь i жалеза не бягуць дадому, каб несцi дужанне жанчынам, якiя сядзяць у агню".

Ён хадзiѓ узад i ѓперад па пакоi.

"Тоѓсты стары баязлiвец. Чортаѓ тоѓсты стары баязлiвец, - мармытаѓ ён сам сабе зноѓ i зноѓ.

Было ѓжо за поѓнач, калi ён лёг у ложак i пачаѓ спрабаваць супакоiцца, каб заснуць. У сне ён бачыѓ, як тоѓсты мужчына з падвешанай да яго рукi харыстай штурхаѓ галавой аб мост над хутка бягучым патокам.

Калi на наступную ранiцу ён спусцiѓся ѓ залу для сняданку, Сью ѓжо не было. Побач з талеркай ён знайшоѓ цыдулку, у якой гаварылася, што яна пайшла за палкоѓнiкам Томам i адвязе яго на дзень за горад. Ён пайшоѓ у офiс, думаючы аб няздольным старому, якi ѓ iмя сантыментаѓ перамог яго ѓ тым, што ён лiчыѓ самым вялiкiм прадпрыемствам свайго жыцця.

На сваiм стале ён знайшоѓ паведамленне ад Вэбстэр. "Стары iндык уцёк", - сказаѓ ён; "Мы павiнны былi выратаваць дваццаць пяць тысяч".

Па тэлефоне Вэбстэр распавёѓ Сэму аб сваiм раннiм вiзiце ѓ клуб, каб убачыць палкоѓнiка Тома, i аб тым, што стары з'ехаѓ з горада, з'ехаѓшы на дзень за горад. У Сэма было на вуснах расказаць аб змянiлiся планах, але ён вагаѓся.

"Убачымся ѓ вашым офiсе праз гадзiну", - сказаѓ ён.

Зноѓ выйшаѓшы на вулiцу, Сэм гуляѓ i думаѓ аб сваiм абяцаннi. Унiз па возеры ён пайшоѓ туды, дзе яго спынiла чыгунка з возерам за ёй. На старым драѓляным мосце, гледзячы на дарогу i ѓнiз да вады, ён стаяѓ, як стаяѓ у iншыя крытычныя моманты свайго жыцця, i думаѓ аб барацьбе мiнулай ночы. У ясным ранiшнiм паветры, з ровам горада ззаду i нерухомымi водамi возера наперадзе, слёзы i размова са Сью здавалiся толькi часткай недарэчнага i сентыментальнага стаѓлення яе бацькi i дадзенага абяцання. яе нiкчэмна i несправядлiва выйграна. Ён уважлiва разгледзеѓ сцэну, размовы, слёзы i абяцанне, дадзенае, пакуль вёѓ яе да дзвярэй. Усё гэта здавалася далёкiм i нерэальным, як нейкае абяцанне, дадзенае дзяѓчынцы ѓ дзяцiнстве.

"Гэта нiколi не было часткай усяго гэтага", - сказаѓ ён, паварочваючыся i гледзячы на горад, якi ѓзвышаецца перад iм.

Гадзiну ён прастаяѓ на драѓляным мосце. Ён падумаѓ пра Вiндзi Макферсана, якi паднёс горан да вуснаѓ на вулiцах Кэкстана, i зноѓ у яго вушах пачуѓся роѓ натоѓпу; I зноѓ ён ляжаѓ у ложку побач з палкоѓнiкам Томам у гэтым паѓночным горадзе i бачыѓ, як месяц падымаецца над круглым брухам, i чуѓ пустую балбатню пра каханне.

"Каханне, - сказаѓ ён, усё яшчэ гледзячы на горад, - гэта пытанне iсцiны, а не хлуснi i прытворства".

Раптам яму здалося, што, калi ён пойдзе наперад сумленна, праз некаторы час ён зноѓ верне нават Сью. Яго розум затрымаѓся на думках аб каханнi, якая прыходзiць да мужчыны ѓ гэтым свеце, аб Сью ѓ продуваемых вятрамi паѓночных лясах i аб Джанет ѓ яе iнвалiднай калясцы ѓ маленькiм пакоi, дзе пад акном з грукатам праносiлiся лiнныя дарогi. I ён думаѓ пра iншыя рэчы: пра Сью, якая чытае газеты, адабраныя з кнiг, перад загiнуѓшымi жанчынамi ѓ маленькай зале на Стэйт-стрыт, пра Тома Эдвардса з яго новай жонкай i слязлiвымi вачыма, пра Морысана i доѓгапалага сацыялiста, якi змагаецца за словы. за яго сталом. А потым, нацягнуѓшы пальчаткi, ён запалiѓ цыгару i пайшоѓ назад па людных вулiцах у свой кабiнет, каб зрабiць задуманае.

На сустрэчы ѓ той жа дзень праект прайшоѓ без адзiнага голаса нязгодных. У адсутнасць палкоѓнiка Тома два дырэктары-супрацоѓнiкi галасавалi разам з Сэмам з амаль панiчнай паспешнасцю, а Сэм, гледзячы на добра апранутага i стрыманага Вэбстэра, засмяяѓся i закурыѓ свежую цыгару. А затым ён прагаласаваѓ за акцыi, якiя Сью даверыла яму для праекту, адчуваючы, што тым самым ён рассякае, магчыма, назаѓжды, вузел, якi злучаѓ iх.

Па завяршэннi здзелкi Сэм павiнен быѓ выйграць пяць мiльёнаѓ долараѓ, больш грошай, чым калi-небудзь кантраляваѓ палкоѓнiк Том або хто-небудзь з сям'i Рэйнi, i паставiць сябе ѓ вачах дзелавых людзей Чыкага i Нью-Ёрка там, дзе раней ён ставiѓ сябе. у вачах Кэкстана i Саѓт-Уотэр-стрыт. Замест яшчэ аднаго Вiндзi Макферсана, якi не змог пратрубiць у свой горан перад якi чакае натоѓпам, ён па-ранейшаму заставаѓся чалавекам, якi дамогся добрых вынiкаѓ, чалавекам, якi дасягнуѓ, чалавекам, якiм Амерыка ганарыцца перад усiм мiрам.

Ён больш не бачыѓ Сью. Калi да яе дайшло вестку аб яго здрадзе, яна з'ехала на ѓсход, узяѓшы з сабой палкоѓнiка Тома, а Сэм зачынiѓ дом i нават паслаѓ туды чалавека за яго адзеннем. На яе ѓсходнi адрас, атрыманы ад яе адваката, ён напiсаѓ кароткую запiску з прапановай перадаць ёй або палкоѓнiку Тому ѓвесь яго выйгрыш ад здзелкi i завяршыѓ яе жорсткай заявай: "У рэшце рэшт, я не мог быць аслом, нават для цябе".

На гэтую ноту Сэм атрымаѓ халодны i кароткi адказ, у якiм яму прапаноѓвалася пазбавiцца ад яе акцый у кампанii i акцый, якiя належаць палкоѓнiку Тому, i прызначаць усходнюю траставую кампанiю для атрымання грошай. З дапамогай палкоѓнiка Тома яна старанна ацанiла кошт iх актываѓ на момант аб'яднання i катэгарычна адмовiлася прыняць нi пенi звыш гэтай сумы.

Сэм адчуѓ, што яшчэ адна частка яго жыцця зачынена. Вэбстэр, Эдвардс, Прынс i людзi з Усходу сустрэлiся i абралi яго старшынёй рады дырэктараѓ новай кампанii, i публiка ахвотна скупляла струмень звычайных акцый, якiя ён накiраваѓ на рынак. Прынс i Морысан па-майстэрску працавалi над фармаваннем грамадскае меркаванне праз прэсу. Першае пасяджэнне праѓлення завяршылася вячэрай, на якой вiно лiлося ручаямi, а Эдвардс, напiѓшыся, устаѓ на сваiм месцы i пахвалiѓся прыгажосцю сваёй маладой жонкi. А Сэм, седзячы за сваiм сталом у сваiм новым офiсе ѓ Рукеры, змрочна прыняѓся гуляць ролю аднаго з новых каралёѓ амерыканскага бiзнэсу.

OceanofPDF.com

ГЛАВА IX

ТОН ГIСТОРЫЯ З Жыццё Сэма ѓ Чыкага на наступныя некалькi гадоѓ перастае быць гiсторыяй чалавека i становiцца гiсторыяй тыпу, натоѓпу, банды. Тое, што ён i група людзей, якiя акружалi яго i зараблялi разам з iм грошы, зрабiлi ѓ Чыкага, iншыя людзi i iншыя групы людзей зрабiлi ѓ Нью-Ёрку, у Парыжы, у Лондане. Прыйшоѓшы да ѓлады на хвалi росквiту, якая суправаджала першую адмiнiстрацыю Мак-Кiнлi, гэтыя людзi звар'яцелi ад зарабляння грошай. Яны гулялi з вялiкiмi прамысловымi iнстытутамi i чыгуначнымi сiстэмамi, як узбуджаныя дзецi, i адзiн жыхар Чыкага заваяваѓ увагу i некаторае захапленне ѓсяго свету сваёй гатоѓнасцю паставiць мiльён долараѓ на змену надвор'я. У гады крытыкi i перабудовы, якiя рушылi за гэтым перыядам спарадычнага росту, пiсьменнiкi з вялiкай яснасцю распавядалi, як гэта рабiлася, а некаторыя з удзельнiкаѓ, капiтаны прамысловасцi, сталыя пiсцамi, Цэзары, сталыя чарнiлiцамi, ператварылi гэтую гiсторыю ѓ захоплены свет.

Улiчваючы час, схiльнасць, сiлу прэсы i беспрынцыповасць, тое, што Сэм Макферсан i яго паслядоѓнiкi зрабiлi ѓ Чыкага, не складана. Па парадзе Вэбстэра, а таксама таленавiтых Прынса i Морысана заняцца сваёй рэкламнай працай, ён хутка скiнуѓ свае велiзарныя запасы звычайных акцый на нецярплiвую публiку, пакiнуѓшы сабе аблiгацыi, якiя ён заклаѓ у банках для павелiчэння свайго абаротнага капiталу, працягваючы пры гэтым кантраляваць кампанiя. Калi звычайныя акцыi былi прададзеныя, ён з групай аднадумцаѓ пачаѓ атаку на iх праз фондавы рынак i ѓ прэсе i зноѓ купiѓ iх па нiзкiм кошце, трымаючы iх гатовымi да продажу, калi публiка павiнна была забыцца пра гэта. .

Штогадовыя выдаткi трэста на рэкламу агнястрэльнай зброi вылiчалiся мiльёнамi, а ѓплыѓ Сэма на прэсу краiны было амаль неверагодна моцным. Морысан хутка развiѓ незвычайную смеласць i смеласць, выкарыстоѓваючы гэты iнструмент i прымушаючы яго служыць мэтам Сэма. Ён хаваѓ факты, ствараѓ iлюзii i выкарыстоѓваѓ газеты як бiзун, каб бiць па пятах кангрэсменаѓ, сенатараѓ i заканадаѓцаѓ розных штатаѓ, калi перад iмi паѓставалi такiя пытаннi, як асiгнаваннi на агнястрэльную зброю.

А Сэм, якi ѓзяѓся за кансалiдацыю кампанiй па вытворчасцi агнястрэльнай зброi, марачы аб сабе як аб вялiкiм майстру ѓ гэтай вобласцi, свайго роду амерыканскiм Крупе, хутка абудзiѓся ад мары аб тым, каб рызыкнуць пабольш у мiры спекуляцый. На працягу года ён пакiнуѓ Эдвардса з пасады кiраѓнiка трэста агнястрэльнай зброi i паставiѓ на яго месца Люiса, а Морысана - сакратаром i менеджэрам па продажах. Пад кiраѓнiцтвам Сэма гэтыя двое, як маленькi гандляр галантарэйнымi таварамi старой кампанii Рэйнi, падарожнiчалi са сталiцы ѓ сталiцу i з горада ѓ горад, заключаючы кантракты, уплываючы на навiны, размяшчаючы рэкламныя кантракты там, дзе яны маглi б прынесцi найбольшую карысць, наймаючы людзей.

Тым часам Сэм разам з Вэбстэрам, банкiрам па iмi Крофтс, якi атрымаѓ вялiкi прыбытак ад злiцця агнястрэльнай зброi, а часам i Морысанам цi Прынсам, пачалi серыю бiржавых рэйдаѓ, спекуляцый i манiпуляцый, якiя прыцягнулi ѓвагу ѓсёй краiны i сталi вядомы мiр чытання газет. Яны займалiся нафтай, чыгункамi, вуглём, заходнiмi землямi, горназдабыѓной прамысловасцю, лесаматэрыяламi i трамвайнымi чыгункамi. Аднойчы летам Сэм разам з Прынсам пабудавалi, атрымалi прыбытак i з выгадай прадалi вялiзны парк забаѓ. У яго галаве дзень за днём праносiлiся калоны лiчбаѓ, iдэй, схем, усё больш i больш уражлiвых магчымасцей для нажывы. Некаторыя з прадпрыемстваѓ, у якiх ён удзельнiчаѓ, хоць з-за свайго памеру яны здавалiся больш годнымi, на самай справе нагадвалi кантрабанду дзiчыны ѓ яго днi на Саѓт-Уотэр-стрыт, i ва ѓсiх яго аперацыях выкарыстоѓваѓся яго стары iнстынкт заключэння здзелак i выгадных здзелак. за пошук пакупнiкоѓ, а таксама за здольнасць Вэбстэра заключаць сумнеѓныя здзелкi, якiя прыносiлi яму i яго паслядоѓнiкам амаль пастаянны поспех, нягледзячы на супрацiѓ з боку больш кансерватыѓных дзелавых i фiнансавых людзей горада.

Сэм зноѓ пачаѓ новае жыццё, валодаючы бегавымi канямi на iпадромах, сяброѓствам у шматлiкiх клубах, загарадным домам у Вiсконсiне i паляѓнiчымi ѓгоддзямi ѓ Тэхасе. Ён увесь час пiѓ, гуляѓ у покер па-буйному, публiкаваѓся ѓ друкаваных выданнях i дзень за днём вёѓ сваю каманду ѓ адкрытае фiнансавае мора. Ён не адважваѓся думаць, i ѓ глыбiнi душы яму гэта надакучыла. Балюча на душы, так што, калi да яго прыходзiла думка, ён уставаѓ з пасцелi ѓ пошуках шумных таварышаѓ або, дастаючы ручку i паперу, гадзiнамi сядзеѓ, прыдумляючы новыя, смялейшыя схемы зарабляння грошай. Вялiкi рух наперад у сучаснай прамысловасцi, часткай якога ён марыѓ стаць, абярнуѓся для яго вялiзнай бессэнсоѓнай гульнёй з высокiмi шанцамi супраць даверлiвай публiкi. Са сваiмi паслядоѓнiкамi ён дзень за днём рабiѓ справы, не задумваючыся. Прамысловасць была арганiзавана i запушчана, людзi працаѓладкаваны i звольнены з працы, гарады разбураны разбурэннем прамысловасцi, а iншыя гарады створаны будаѓнiцтвам iншых галiн прамысловасцi. Па яго капрызе тысяча чалавек пачала будаваць горад на пяшчаным узгорку ѓ Iндыяне, а па ѓзмаху яго рукi яшчэ тысяча жыхароѓ горада ѓ Iндыяне прадала свае дамы з куратнiкамi на заднiх дварах i вiнаграднiкамi, вырашчанымi кухонныя дзверы i кiнулiся скупляць адведзеныя для iх участкi ѓзгорка. Ён не спыняѓ абмяркоѓваць са сваiмi паслядоѓнiкамi значэнне сваiх учынкаѓ. Ён расказаѓ iм пра прыбыткi, якiя можна атрымаць, а затым, зрабiѓшы гэта, пайшоѓ з iмi выпiць у бары i правесцi вечар цi дзень, спяваючы песнi, наведваючы сваю стайню бегуноѓ або, што часцей, моѓчкi седзячы каля картачны стол, якi гуляе па высокiх стаѓках. Зарабляючы мiльёны, манiпулюючы публiкай на працягу дня, ён часам праседжваѓ поѓначы, змагаючыся са сваiмi таварышамi за ѓладанне тысячамi.

Льюiс, габрэй, адзiны з таварышаѓ Сэма, якi не рушыѓ услед за iм у яго ѓражлiвым зарабляннi грошай, застаѓся ѓ офiсе кампанii па вытворчасцi агнястрэльнай зброi i кiраваѓ ёю як таленавiты навуковы чалавек, якiм ён быѓ у бiзнэсе. Хоць Сэм заставаѓся старшынёй праѓлення кампанii i меѓ там офiс, стол i iмя кiраѓнiка, ён дазваляѓ Люiсу кiраваць кампанiяй, а сам праводзiѓ час на фондавай бiржы або ѓ якiм-небудзь кутку з Вэбстэрам i Крофтсам, плануючы нейкi новы рэйд па зарабляннi грошай.

"Ты ѓзяѓ верх, Люiс", - сказаѓ ён аднойчы ѓ задуменным настроi; "Вы думалi, што я выбiѓ глебу з-пад вас, калi атрымаѓ Тома Эдвардса, але я толькi яшчэ больш трывала паставiѓ вас на большае месца".

Ён зрабiѓ рух рукой у бок вялiкага галоѓнага офiса з шэрагамi занятых клеркаѓ i самавiтым выглядам выкананай працы.

"Я мог бы атрымаць тую працу, якую робiце вы. Я планаваѓ i будаваѓ планы з гэтай мэтай, - дадаѓ ён, запальваючы цыгару i выходзячы за дзверы.

"I цябе схапiѓ грашовы голад, - засмяяѓся Люiс, гледзячы яму ѓслед, - голад, якi дастае габрэяѓ, язычнiкаѓ i ѓсiх, хто iх кормiць".

У любы дзень тых гадоѓ можна было сустрэць натоѓп Макферсанаѓ у Чыкага каля старой Чыкагскай фондавай бiржы: Крофта, высокага, рэзкага i дагматычнага; Морысан, стройны, фарсiсты i грацыёзны; Вэбстэр, добра апрануты, абыходлiвы, джэнтльменскi, i Сэм, маѓклiвы, неспакойны, часта пануры i брыдкi. Часам Сэму здавалася, што яны ѓсе нерэальныя, i ён сам, i людзi, якiя былi з iм. Ён хiтра назiраѓ за сваiмi спадарожнiкамi. Яны ѓвесь час пазiравалi перад праходзiлым натоѓпам брокераѓ i дробных спекулянтаѓ. Вэбстэр, падыходзячы да яго ѓ зале бiржы, расказваѓ яму пра бушуючую звонку снежнай буры з выглядам чалавека, якi расстаецца з даѓно лелеемой таямнiцай. Яго спадарожнiкi хадзiлi ад аднаго да другога, прысягаючы ѓ вечным сяброѓстве, а затым, сочачы адзiн за адным, спяшалiся да Сэма з аповядамi аб таемных здрадах. На любую прапанаваную iм здзелку яны iшлi ахвотна, хаця часам i баязлiва, i амаль заѓсёды перамагалi. А разам з Сэмам яны зарабiлi мiльёны, манiпулюючы кампанiяй па вытворчасцi агнястрэльнай зброi i чыгункай Чыкага i Паѓночнага возера, якую ён кантраляваѓ.

Праз гады Сэм успамiнаѓ усё гэта як свайго роду кашмар. Яму здавалася, што нiколi ѓ гэты перыяд ён не жыѓ i не думаѓ разумна. Вялiкiя фiнансавыя лiдэры, якiх ён бачыѓ, не былi, на ягоную думку, вялiкiмi людзьмi. Некаторыя з iх, як Вэбстэр, былi майстрамi рамяства або, як Морысан, словы, але па большай частцы яны былi ѓсяго толькi пранiклiвымi, прагнымi сцярвятнiкамi, якiя сiлкуюцца публiкай або адзiн адным.

Тым часам Сэм хутка дэградаваѓ. Ранiцай яго жывот надзьмуѓся, а рукi дрыжалi. Будучы чалавекам моцнага апетыту i маючы рашучасць пазбягаць жанчын, ён амаль увесь час перапiваѓ i пераядаѓ, а ѓ гадзiны вольнага часу прагна спяшаѓся з месца на месца, пазбягаючы думак, пазбягаючы разумнай цiхай гутаркi, пазбягаючы самога сябе.

Не ѓсе яго таварышы пацярпелi аднолькава. Вэбстэр, здавалася, створаны для жыцця, квiтнеѓ i пашыраѓся дзякуючы ёй, увесь час адкладаѓ свае выйгрышы, хадзiѓ па нядзелях у прыгарадную царкву, пазбягаѓ агалоскi, якая злучае яго iмя са скакамi i буйнымi спартовымi мерапрыемствамi, да якiх iмкнуѓся Крофтс i якiм падпарадкоѓваѓся Сэм. Аднойчы Сэм i Крофтс злавiлi яго, калi ён спрабаваѓ прадаць iх групе нью-ёркскiх банкiраѓ у рамках здзелкi па здабычы карысных выкапняѓ, i замест гэтага пракруцiлi яму трук, пасля чаго ён з'ехаѓ у Нью-Ёрк, каб стаць рэспектабельным чалавекам з буйнога бiзнэсу i сябрам сенатараѓ i фiлантропаѓ.

Крофтс быѓ чалавекам з хранiчнымi хатнiмi праблемамi, адным з тых мужчын, якiя пачынаюць кожны дзень з таго, што праклiнаюць сваiх жонак перад навакольнымi, i тым не менш працягваюць жыць з iмi год за годам. У гэтым чалавеку была нейкая грубая прамавугольнасць, i пасля завяршэння ѓдалай здзелкi ён радаваѓся, як хлопчык, лупiѓ мужчын па спiне, тросся ад смеху, раскiдваѓся грашыма, адпускаѓ грубыя жарты. Пасля таго, як Сэм пакiнуѓ Чыкага, ён, нарэшце, развёѓся са сваёй жонкай i ажанiѓся з актрысай, якая працавала на сцэне вадэвiля, i, страцiѓшы дзве трацiны свайго стану ѓ спробе захапiць кантроль над паѓднёвай чыгункай, з'ехаѓ у Англiю i пад кiраѓнiцтвам жонкi-актрысы ператварыѓся ѓ ангельскi вясковы джэнтльмен.

А Сэм быѓ хворым чалавекам. Дзень за днём ён пiѓ усё больш i больш, гуляючы на ѓсё большыя i вялiкiя стаѓкi, дазваляючы сабе ѓсё менш i менш думаць пра сябе. Аднойчы ён атрымаѓ доѓгi лiст ад Джона Тэлфера, у якiм паведамлялася аб раптоѓнай смерцi Мэры Андэрвуд i лаяла яго за грэбаванне да яе.

"Яна хварэла год i не мела даходу", - напiсаѓ Тэлфер. Сэм заѓважыѓ, што рука мужчыны пачала дрыжаць. "Яна зманiла мне i сказала, што вы адправiлi ёй грошы, але зараз, калi яна мёртвая, я выявiѓ, што, хоць яна i напiсала вам, яна не атрымала адказу. Мне расказала яе старая цётка.

Сэм паклаѓ лiст у кiшэню i, зайшоѓшы ѓ адзiн са сваiх клубаѓ, пачаѓ выпiваць з натоѓпам мужчын, якiх ён знайшоѓ там лайдакамi. На працягу некалькiх месяцаѓ ён мала зважаѓ на сваю перапiску. Без сумневу, лiст Мэры быѓ атрыманы яго сакратаром i адкiнуты разам з лiстамi тысяч iншых жанчын, лiстамi з просьбай, любоѓнымi лiстамi, лiстамi, адрасаванымi яму з-за яго багацця i вядомасцi, якую газеты надавалi яго подзвiгам.

Пасля тэлеграфавання тлумачэнняѓ i адпраѓкi па пошце чэка, памер якога выклiкаѓ захапленне Джона Тэлфера, Сэм з паѓтузiнам сваiх таварышаѓ-бунтаѓшчыкоѓ правёѓ рэшту дня i вечар, пераходзячы з салуна ѓ салун па паѓднёвым баку. Калi позна ѓвечары ён дабраѓся да сваiх апартаментаѓ, у яго кружылася галава, а розум быѓ напоѓнены скажонымi ѓспамiнамi пра якiя п'юць мужчын i жанчын i пра тое, як ён сам стаяѓ на стале ѓ нейкай цёмнай пiцейнай установе i заклiкаѓ крычаць i смяюцца прыхлебальнiкаѓ свайго натоѓпу багатых марнаванняѓ.

Ён заснуѓ у сваiм крэсле, яго думкi былi запоѓненыя танцуючым тварамi мёртвых жанчын, Мэры Андэрвуд, Джанет i Сью, заплаканымi тварамi, якiя клiчуць яго. Прачнуѓшыся i пагалiѓшыся, ён выйшаѓ на вулiцу i накiраваѓся ѓ iншы клуб у цэнтры горада.

"Цiкава, Сью таксама памерла", - прамармытаѓ ён, успамiнаючы свой сон.

У клубе яго паклiкаѓ да тэлефона Люiс i папрасiѓ неадкладна прыехаць у яго офiс у "Эдвардс Кансалiдэйтэд". Калi ён дабраѓся туды, ён знайшоѓ тэлеграму ад Сью. У момант адзiноты i засмучэння з-за страты свайго ранейшага дзелавога становiшча i рэпутацыi палкоѓнiк Том застрэлiѓся ѓ нью-ёркскiм гатэлi.

Сэм сядзеѓ за сталом, перабiраючы якая ляжала перад iм жоѓтую паперу i спрабуючы растлумачыць галаву.

"Стары баязлiвец. Пракляты стары баязлiвец, - прамармытаѓ ён; "Гэта мог зрабiць любы".

Калi Льюiс увайшоѓ у кабiнет Сэма, ён выявiѓ, што яго начальнiк сядзiць за сталом, перабiрае тэлеграму i мармыча пра сябе. Калi Сэм працягнуѓ яму провад, ён падышоѓ i ѓстаѓ побач з Сэмам, паклаѓшы руку яму на плячо.

- Ну, не вiнавацi сябе за гэта, - сказаѓ ён з хуткiм разуменнем.

- Не, - прамармытаѓ Сэм; "Я нi ѓ чым сябе не вiнавачу. Я вынiк, а не прычына. Я спрабую думаць. Я яшчэ не скончыѓ. Я збiраюся пачаць зноѓ, калi ѓсё абдумаю".

Люiс выйшаѓ з пакоя, пакiнуѓшы яго ѓ сваiх думках. Цэлую гадзiну ён сядзеѓ i абдумваѓ сваё жыццё. Калi ён успомнiѓ той дзень, калi прынiзiѓ палкоѓнiка Тома, яму ѓспомнiлася фраза, якую ён напiсаѓ на аркушы паперы падчас падлiку галасоѓ. "Лепшыя людзi праводзяць сваё жыццё ѓ пошуках iсцiны".

Раптам ён прыняѓ рашэнне i, патэлефанаваѓшы Люiсу, пачаѓ абдумваць план дзеянняѓ. У галаве праяснiлася, i ѓ голасе зноѓ з'явiлася кольца. Люiсу ён падаѓ апцыён на ѓсе свае актывы ѓ акцыях i аблiгацыях Edwards Consolidated, а таксама даручыѓ яму высвятленне здзелкi за здзелкай, у якiх ён быѓ зацiкаѓлены. Затым, патэлефанаваѓшы брокеру, ён пачаѓ выстаѓляць на рынак масу акцый. Калi Льюiс сказаѓ яму, што Крофтс "лiхаманкава тэлефанаваѓ па горадзе, каб знайсцi яго, i што з дапамогай iншага банкiра ён падтрымлiваѓ рынак i забiраѓ акцыi Сэма так хутка, як прапаноѓвалi", ён засмяяѓся i, даѓшы Люiсу iнструкцыi адносна распараджэння яго грашыма, сышоѓ. офiса, зноѓ вольны чалавек i зноѓ якi шукае адказ на сваю праблему.

Ён не распачаѓ нiякiх спроб адказаць на тэлеграму Сью. Яму не цярпелася дабрацца да чагосьцi, што ѓ яго ѓ галаве. Ён пайшоѓ да сябе на кватэру, сабраѓ сумку i адтуль знiк, нi з кiм не развiтваючыся. У яго галаве не было дакладнага ѓяѓлення аб тым, куды ён iдзе i што збiраецца рабiць. Ён ведаѓ толькi, што рушыць услед пасланню, напiсанаму яго рукой. Ён паспрабуе прысвяцiць сваё жыццё пошуку iсцiны.

OceanofPDF.com

КНIГА III

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Аб НЭ ДЗЕНЬ КАЛI Юнак Сэм Макферсан быѓ пачаткоѓцам у горадзе. У нядзелю днём ён пайшоѓ у тэатр у цэнтры горада, каб паслухаць пропаведзь. Гамiлiя прамовiѓ невысокi цемнаскуры бастанец i здаѓся маладому Макферсану вучонай i добра прадуманай.

"Найвялiкшы чалавек - гэта той, чые справы ѓплываюць на найбольшую колькасць жыццяѓ", - сказаѓ аратар, i гэтая думка затрымалася ѓ галаве Сэма. Цяпер, iдучы па вулiцы са сваёй дарожнай сумкай, ён успомнiѓ пропаведзь i думку i з сумненнем пакруцiѓ галавой.

"Тое, што я зрабiѓ тут, у гэтым горадзе, мусiць, закранула тысячы жыццяѓ", - разважаѓ ён i адчуѓ, як у яго пачасцiлася кроѓ, калi ён проста адпусцiѓ свае думкi, чаго ён не адважваѓся зрабiць з таго дня, калi, парушыѓшы сваё слова, Сью, ён пачаѓ сваю кар'еру як бiзнэс-гiгант.

Ён пачаѓ думаць аб пошуку, якi пачаѓ, i адчуѓ вострае задавальненне ад думкi аб тым, што яму трэба рабiць.

"Я пачну ѓсё спачатку i прыйду да Iсцiны праз працу", - сказаѓ ён сабе. "Я пакiну грашовы голад ззаду, i калi ён вернецца, я вярнуся сюды, у Чыкага, i ѓбачу, як назапашваецца мой стан, i людзi ходзяць па слоiках, i фондавай бiржы, i суду, якi яны плацяць такiм дурням i быдлам, як я. былi, i гэта мяне вылечыць".

Ён увайшоѓ на Цэнтральны вакзал Iлiнойса - дзiѓнае вiдовiшча. Усмешка кранула яго вусны, калi ён сядзеѓ на лаѓцы ѓздоѓж сцяны памiж iмiгрантам з Расii i маленькай пухлай фермерскай жонкай, якая трымала ѓ руцэ банан i адкусвала яго ружовашчокаму немаѓля, якое ляжала ѓ яе на руках. Ён, амерыканскi мультымiльянер, чалавек у разгары зарабляння грошай, якi здзейснiѓ амерыканскую мару, захварэць на балi i выйсцi з моднага клуба з торбай у руцэ i рулонам пiва. купюры ѓ кiшэнi i адправiцца ѓ гэты дзiѓны пошук - шукаць Iсцiну, шукаць Бога. Некалькi гадоѓ прагнага i хуткага жыцця ѓ горадзе, якi здаваѓся такiм цудоѓным хлопчыку з Аёвы, а таксама мужчынам i жанчынам, якiя жылi ѓ яго горадзе, а затым у гэтым мястэчку Аёвы памерла жанчына, адзiнокая i якая жыве ѓ нястачы, i На iншым канцы кантынента тоѓсты i буйны стары застрэлiѓся ѓ нью-ёркскiм гатэлi.

Пакiнуѓшы сваю сумку на апеку жонкi фермера, ён прайшоѓ праз пакой да касы i, стоячы там, назiраѓ, як людзi з пэѓнымi мэтамi падыходзяць, кладуць грошы i, узяѓшы бiлеты, хутка сыходзяць. Ён не баяѓся быць вядомым. Хоць яго iмя i фатаграфiя ѓжо шмат гадоѓ з'яѓлялiся на першых палосах чыкагскiх газет, ён адчуѓ у сабе настолькi вялiкую змену ад аднаго толькi прынятага iм рашэння, што не сумняваѓся, што застанецца незаѓважаным.

Яго ахiнула думка. Гледзячы ѓверх i ѓнiз па доѓгiм памяшканнi, напоѓненым дзiѓным скопiшчам мужчын i жанчын, яго ахапiла адчуванне велiзарных працоѓных мас людзей, працоѓных, дробных гандляроѓ, дасведчаных механiкаѓ.

"Гэта амерыканцы, - пачаѓ ён казаць сабе, - гэтыя людзi з дзецьмi побач i з цяжкай паѓсядзённай працай, i многiя з iх з чэзлымi або недасканала развiтымi целамi, не Крофтс, не Морысан i я, а гэтыя iншыя якiя працуюць без надзеi на раскошу i багацце, якiя складаюць войскi ѓ час вайны i восп свету".

Ён трапiѓ у чаргу, якая iшла да бiлетнай касы, ззаду моцнага на выгляд старога, якi трымаѓ у адной руцэ скрынку са сталярнымi iнструментамi, а ѓ другой сумку i купiѓ бiлет да таго самага горада ѓ Iлiнойсе, куды накiроѓваѓся стары. .

У цягнiку ён сеѓ побач са старым, i яны цiха пагаварылi - стары гаварыѓ аб сваёй сям'i. У яго быѓ жанаты сын, якi жыѓ у горадзе ѓ Iлiнойсе, куды ён збiраѓся, i якiм ён пачаѓ выхваляцца. Сын, паводле яго слоѓ, з'ехаѓ у гэты горад i атрымаѓ поспех там, валодаючы гатэлем, якiм кiравала яго жонка, пакуль ён працаваѓ будаѓнiком.

"Эд, - сказаѓ ён, - трымае ѓ штаце пяцьдзесят цi шэсцьдзесят чалавек усё лета. Ён паслаѓ па мяне, каб я ѓзначалiѓ банду. Ён выдатна ведае, што я даб'юся ад iх працы.

Ад Эда стары перайшоѓ да размоѓ пра сябе i сваё жыццё, расказваючы голыя факты з шчырасцю i прастатой i не робячы нiякiх намаганняѓ, каб схаваць лёгкi намёк на ганарыстасць у сваiм поспеху.

"Я выгадаваѓ семярых сыноѓ i зрабiѓ iх усiх добрымi работнiкамi, i ѓсе яны маюць поспех", - сказаѓ ён.

Ён падрабязна расказаѓ пра кожнага. Адзiн з iх, якi захапляѓся кнiгамi, працаваѓ iнжынерам-механiкам у прамысловым мястэчку ѓ Новай Англii. Мацi яго дзяцей памерла годам раней, а дзве з трох яго дачок выйшлi замуж за механiкаѓ. Трэцяя, як зразумеѓ Сэм, справiлася не вельмi добра, i, паводле слоѓ старога, ён падумаѓ, што, магчыма, яна пайшла няправiльным шляхам там, у Чыкага.

Старому Сэм казаѓ пра Бога i пра iмкненне чалавека дастаць з жыцця iсцiну.

"Я шмат пра гэта думаѓ", - сказаѓ ён.

Старому было цiкава. Ён паглядзеѓ на Сэма, а затым на акно машыны i пачаѓ гаварыць аб сваiх перакананнях, сутнасць якiх Сэм не мог зразумець.

"Бог - гэта дух, i ён жыве ѓ расце кукурузе", - сказаѓ стары, паказваючы ѓ акно на праходзiлыя мiма поля.

Ён пачаѓ гаварыць аб цэрквах i служках, супраць якiх ён быѓ поѓны гаркаты.

"Яны ѓхiлiсты. Яны нiчога не разумеюць. Яны праклятыя ѓхiлiсты, якiя прыкiдваюцца добрымi", - заявiѓ ён.

Сэм расказаѓ пра сябе, сказаѓшы, што ён адзiн у свеце i ѓ яго ёсць грошы. Ён сказаѓ, што хоча працаваць на адкрытым паветры не з-за грошай, якiя гэта яму прынясе, а таму, што ѓ яго вялiкi жывот i ранiцай дрыжалi рукi.

"Я пiѓ, - сказаѓ ён, - i хачу старанна працаваць дзень за днём, каб мае мышцы сталi моцнымi i каб сон прыходзiѓ да мяне ноччу".

Стары думаѓ, што яго сын зможа знайсцi Сэму месца.

- Ён кiроѓца, Эд, - сказаѓ ён, смеючыся, - i ён не будзе вам шмат плацiць. Эд не адпускай грошы. Ён моцны".

Калi яны дасягнулi горада, дзе жыѓ Эд, надышла ноч, i трое мужчын пайшлi па мосце, пад якiм роѓ вадаспад, да доѓгай, дрэнна асветленай галоѓнай вулiцы горада i гатэлю Эда. Эд, малады, шыракаплечы мужчына, з сухой цыгарай, якая захрасла ѓ кутку рота, iшоѓ наперадзе. Ён звязаѓся з Сэмам, якi стаяѓ у цемры на платформе станцыi i прыняѓ яго расказ без каментароѓ.

"Я дазволю табе цягаць бярвёны i забiваць цвiкi, - сказаѓ ён, - гэта загартуе цябе".

Па дарозе цераз мост ён гаварыѓ пра горад.

"Гэта жывое месца, - сказаѓ ён, - мы прыцягваем сюды людзей".

"Паглядзi на гэта!" - усклiкнуѓ ён, жуючы цыгару i паказваючы на вадаспад, якi пенiѓся i роѓ амаль пад мастом. "Там шмат улады, а там, дзе ёсць улада, будзе горад".

У гатэлi Эда каля дваццацi чалавек сядзелi ѓ доѓгiм нiзкiм кабiнеце. Па большай частцы гэта былi працоѓныя сярэднiх гадоѓ, якiя моѓчкi сядзелi, чыталi i палiлi трубкi. За сталом, прысунутым да сцяны, лысы юнак са шрамам на шчацэ раскладваѓ пасьянс зашмальцаванай калодай карт, а перад iм, седзячы ѓ крэсле, прыхiнутым да сцяны, панура хлопчык лянiва назiраѓ за тым, што адбываецца. гульня. Калi трое мужчын увайшлi ѓ офiс, хлопчык выпусцiѓ крэсла на падлогу i ѓтаропiѓся на Эда, якi глядзеѓ на яго ѓ адказ. Памiж iмi нiбы iшло нейкае спаборнiцтва. Высокая, акуратна апранутая жанчына, з бойкiмi манерамi i бледнымi, невыразнымi, суровымi блакiтнымi вачыма, стаяла ззаду невялiкага пiсьмовага стала i партсiгара ѓ канцы пакоя, i, пакуль усе трое iшлi да яе, яна пераводзiла позiрк з Эда на пануры хлопчык. Сэм прыйшоѓ да высновы, што яна жанчына, якая iмкнецца паступаць па-свойму. У яе быѓ такi выгляд.

"Гэта мая жонка", - сказаѓ Эд, узмахнуѓшы рукой, прадстаѓляючы Сэма i абмiнуѓшы стол, каб устаць побач з ёй.

Жонка Эда разгарнула гасцiнiчную рэгiстрацыю тварам да Сэма, кiѓнула галавой, а затым, схiлiѓшыся над сталом, хутка пацалавала скураную шчаку старога цесляра.

Сэм i стары занялi месцы на крэслах ля сцяны i селi сярод маѓклiвых мужчын. Стары паказаѓ на хлопчыка, якi сядзеѓ у крэсле побач з гульцамi ѓ карты.

- Iх сын, - асцярожна прашаптаѓ ён.

Хлопчык паглядзеѓ на мацi, якая, у сваю чаргу, пiльна паглядзела на яго, i ѓстаѓ з крэсла. За сталом Эд цiхiм голасам размаѓляѓ са сваёй жонкай. Хлопчык, спынiѓшыся перад Сэмам i старым i ѓсё яшчэ гледзячы на ??жанчыну, працягнуѓ руку, якую стары ѓзяѓ. Затым, не кажучы нi слова, ён прайшоѓ мiма стала, у дзвярны праём i пачаѓ шумна падымацца па лесвiцы ѓ суправаджэннi сваёй мацi. Паднiмаючыся, яны лаялi адзiн аднаго, iх галасы падвышалiся да высокага ѓзроѓню i рэхам разносiлiся па верхняй частцы дома.

Эд, падышоѓшы да iх, пагаварыѓ з Сэмам аб выдзяленнi пакоя, i мужчыны сталi разглядаць незнаёмца; заѓважыѓшы яго прыгожую вопратку, iх вочы напоѓнiлiся цiкаѓнасцю.

"Прадаваць што-небудзь?" - спытаѓ буйны рудавалосы малады чалавек, катаючы ѓ роце фунт тытуню.

"Не, - коратка адказаѓ Сэм, - збiраюся працаваць на Эда".

Маѓклiвыя людзi, якiя сядзелi на крэслах уздоѓж сцяны, выпусцiлi газеты i ѓтаропiлiся на iх, а лысы малады чалавек за сталом сядзеѓ з адкрытым ротам, трымаючы картку ѓ паветры. Сэм на iмгненне стаѓ цэнтрам увагi, i мужчыны заварушылiся на сваiх крэслах, пачалi шаптацца i паказваць на яго.

Буйны мужчына з слязлiвымi вачыма, румянымi шчокамi, апрануты ѓ доѓгае палiто з плямамi спераду, увайшоѓ у дзверы i прайшоѓ праз пакой, кланяючыся i ѓсмiхаючыся мужчынам. Узяѓшы Эда за руку, ён знiк у невялiкiм бары, дзе Сэм мог чуць яго цiхi размову.

Праз некаторы час падышоѓ мужчына з румяным тварам i прасунуѓ галаву праз дзверы бара ѓ офiс.

- Давайце, хлопчыкi, - сказаѓ ён, усмiхаючыся i кiваючы направа i налева, - выпiѓка за мой кошт.

Мужчыны ѓсталi i прайшлi ѓ бар, стары i Сэм засталiся сядзець на сваiх крэслах. Яны пачалi размаѓляць напаѓголаса.

"Я прымушу iх задумацца - гэтыя людзi", - сказаѓ стары.

З кiшэнi ён дастаѓ брашуру i працягнуѓ яе Сэму. Гэта была груба напiсаная атака на багатых людзей i карпарацыi.

"Нямала мазгоѓ у таго, хто гэта напiсаѓ", - сказаѓ стары цесляр, пацiраючы рукi i ѓсмiхаючыся.

Сэм так не думаѓ. Ён сядзеѓ, чытаѓ i слухаѓ гучныя, шумныя галасы мужчын у бары. Мужчына з румянай асобай тлумачыѓ дэталi прапанаванага выпуску гарадскiх аблiгацый. Сэм зразумеѓ, што трэба развiваць гiдраэнергетыку ракi.

"Мы хочам зрабiць гэты горад жывым", - шчыра сказаѓ голас Эда.

Стары, нахiлiѓшыся i прыклаѓшы руку да рота, пачаѓ нешта шаптаць Сэму.

"Я гатовы паспрачацца, што за гэтай энергетычнай схемай стаiць капiталiстычная здзелка", - сказаѓ ён.

Ён кiѓнуѓ галавой уверх i ѓнiз i з разуменнем усмiхнуѓся.

"Калi будзе, Эд будзе ѓ гэтым удзельнiчаць", - дадаѓ ён. "Ты не можаш страцiць Эда. Ён спрытны.

Ён узяѓ брашуру з рук Сэма i паклаѓ яе ѓ кiшэню.

"Я сацыялiст, - растлумачыѓ ён, - але нiчога не кажы. Эд супраць iх.

Мужчыны натоѓпам вярнулiся ѓ пакой, кожны са свежапаленай цыгарай у роце, а мужчына з румяным тварам рушыѓ услед за iмi i выйшаѓ да дзвярэй офiса.

- Ну, пакуль, хлопчыкi, - сардэчна крыкнуѓ ён.

Эд моѓчкi падняѓся па лесвiцы, каб далучыцца да мацi i хлопчыка, чые галасы ва ѓспышках гневу ѓсё яшчэ былi чутныя зверху, калi мужчыны занялi свае ранейшыя крэслы ѓздоѓж сцяны.

- Ну, з Бiлам, вядома, усё ѓ парадку, - сказаѓ рудавалосы малады чалавек, вiдавочна выказваючы меркаванне мужчын адносна румянага твару.

Маленькi сагнуты стары з запалымi шчокамi ѓстаѓ i, праходзячы праз пакой, прысланiѓся да партабак.

"Вы калi-небудзь чулi гэта?" - спытаѓ ён, азiраючыся.

Вiдавочна, адказу даць не ѓдалося, i сагнуты стары пачаѓ расказваць агiдны i бессэнсоѓны анекдот пра жанчыну, шахцёра i мулу, прычым натоѓп звярнуѓ на яго пiльную ѓвагу i гучна засмяяѓся, калi ён скончыѓ. Сацыялiст пацёр рукi i далучыѓся да апладысментаѓ.

- Гэта было добра, так? - пракаментаваѓ ён, звяртаючыся да Сэма.

Сэм, узяѓшы сумку, падняѓся па лесвiцы, а рудавалосы малады чалавек пачаѓ расказваць iншую гiсторыю, крыху менш агiдную. У сваiм пакоi, куды Эд, сустрэѓшы яго наверсе лесвiцы, прывёѓ яго, усё яшчэ жуючы незапаленую цыгару, ён выключыѓ святло i сеѓ на край ложка. Ён сумаваѓ па хаце, як хлопчык.

- Праѓда, - прамармытаѓ ён, гледзячы ѓ акно на цьмяна асветленую вулiцу. "Гэтыя людзi шукаюць iсцiну?"

На наступны дзень ён пайшоѓ на працу ѓ гарнiтуры, набытым у Эда. Ён працаваѓ з бацькам Эда, пераносiѓ бярвенне i забiваѓ цвiкi па яго ѓказаннi. У бандзе з iм было чацвёра мужчын, якiя пражываюць у гатэлi Эда, i яшчэ чацвёра мужчын, якiя жылi ѓ горадзе са сваiмi сем'ямi. Апоѓднi ён спытаѓ старога цесляра, як людзi з гатэля, якiя не жылi ѓ горадзе, могуць галасаваць па пытаннi аб аблiгацыях улады. Стары ѓхмыльнуѓся i пацёр рукi.

"Я не ведаю", сказаѓ ён. "Мяркую, Эд схiльны да гэтага. Ён спрытны, Эд.

На працы мужчыны, так маѓклiвыя ѓ канторы гасцiнiцы, былi бадзёрыя i дзiѓна занятыя, спяшалiся туды i сюды па слове старога, люта пiлавалi i забiвалi цвiкi. Здавалася, яны iмкнулiся перасягнуць адзiн аднаго, i калi адзiн з iх адставаѓ, яны смяялiся i крычалi на яго, пытаючыся, цi вырашыѓ ён пайсцi на сёння. Але хоць яны, здавалася, былi поѓныя рашучасцi перасягнуць яго, стары трымаѓся наперадзе ѓсiх, увесь дзень яго молат з грукатам стукаѓ па дошках. Апоѓднi ён даѓ кожнаму з мужчын па адной брашуры са сваёй кiшэнi, а вечарам, вяртаючыся ѓ гатэль, сказаѓ Сэму, што iншыя спрабавалi яго выкрыць.

"Яны хацелi праверыць, цi ёсць ува мне сокi", - растлумачыѓ ён, крочачы побач з Сэмам i пацешна пагойдваючы плячыма.

Сэма ванiтавала ад стомы. Рукi яго пакрылiся пухiрамi, ногi аслабелi, а ѓ горле пякла жахлiвая смага. Увесь дзень ён змрочна iшоѓ наперад, удзячны за кожны фiзiчны дыскамфорт, за кожную пульсацыю сваiх напружаных, стомленых цяглiц. У сваёй стомленасцi i ѓ спробах не адставаць ад астатнiх ён забыѓся палкоѓнiка Тома i Мэры Андэрвуд.

Увесь гэты месяц i ѓвесь наступны Сэм заставаѓся з бандай старога. Ён перастаѓ думаць i толькi адчайна працаваѓ. Яго ахапiла дзiѓнае пачуццё вернасцi i адданасцi старому, i ён адчуѓ, што таксама павiнен даказаць, што ѓ iм ёсць сiлы. У гатэлi ён адразу ж пасля маѓклiвай вячэры лёг спаць, заснуѓ, прачнуѓся хворым i зноѓ пайшоѓ на працу.

Аднойчы ѓ нядзелю адзiн з чальцоѓ яго банды зайшоѓ у пакой Сэма i запрасiѓ яго паехаць з групай працоѓных за горад. Яны выправiлiся на лодках, везучы з сабой бочачкi пiва, да глыбокага яра, акружанага абапал густым лесам. У лодцы з Сэмам сядзеѓ рудавалосы малады чалавек па iменi Джэйк, якi гучна расказваѓ пра час, якi iм трэба будзе правесцi ѓ лесе, i выхваляѓся, што менавiта ён быѓ iнiцыятарам падарожжа.

"Я думаѓ пра гэта", - паѓтараѓ ён зноѓ i зноѓ.

Сэм задавалася пытаннем, чаму яго запрасiлi. Быѓ мяккi кастрычнiцкi дзень, i ён сядзеѓ у яры, гледзячы на запырсканыя фарбамi дрэвы i глыбока ѓдыхаючы паветра, усё яго цела было расслаблена, удзячна за дзень адпачынку. Джэйк падышоѓ i сеѓ побач з iм.

"Што ты?" - проста спытаѓ ён. "Мы ведаем, што вы не працоѓны чалавек".

Сэм сказаѓ яму паѓпраѓду.

"У гэтым вы дастаткова правы; У мяне дастаткова грошай, каб не працаваць. Раней я быѓ дзелавым чалавекам. Я прадаваѓ зброю. Але ѓ мяне хвароба, i лекары сказалi мне, што калi я не буду працаваць на вулiцы, частка мяне памрэ".

Да iх падышоѓ чалавек з яго ѓласнай банды, якi запрасiѓ яго ѓ паездку, i прынёс Сэму пенiстую шклянку пiва. Ён пакруцiѓ галавой.

"Урач кажа, што так не пойдзе", - растлумачыѓ ён двум мужчынам.

Рудавалосы мужчына па iменi Джэйк пачаѓ гаварыць.

"Мы збiраемся пабiцца з Эдам", - сказаѓ ён. "Гэта тое, пра што мы прыйшлi сюды паразмаѓляць. Мы хочам ведаць, дзе вы знаходзiцеся. Паглядзiм, цi зможам мы прымусiць яго плацiць за працу тут гэтак жа добра, як мужчынам плацяць за тую ж працу ѓ Чыкага".

Сэм лёг на траву.

"Добра", - сказаѓ ён. "Наперад, працягваць. Калi я магу дапамагчы, я дапамагу. Мне не вельмi падабаецца Эд.

Мужчыны пачалi перагаворвацца памiж сабой. Джэйк, стоячы сярод iх, зачытаѓ услых спiс iмёнаѓ, сярод якiх было iмя, запiсанае Сэмам у рэгiстратуры гатэля Эда.

"Гэта спiс iмёнаѓ людзей, якiя, на нашу думку, будуць трымацца разам i разам галасаваць па выпуску аблiгацый", - растлумачыѓ ён, звяртаючыся да Сэма. "У гэтым удзельнiчае Эд, i мы хочам выкарыстоѓваць нашыя галасы, каб напалохаць яго i прымусiць даць нам тое, што мы хочам. Ты застанешся з намi? Ты падобны на байца".

Сэм кiѓнуѓ i, устаѓшы, далучыѓся да мужчын, якiя стаялi ля пiѓных бочачак. Яны пачалi гаварыць пра Эду i грошы, якiя ён зарабiѓ у горадзе.

"Ён прарабiѓ тут шмат гарадской працы, i ва ѓсiм гэтым быѓ хабарнiцтва", - рашуча растлумачыѓ Джэйк. "Настаѓ час прымусiць яго рабiць правiльна".

Пакуль яны размаѓлялi, Сэм сядзеѓ, назiраючы за асобамi мужчын. Цяпер яны не здавалiся яму агiднымi, як у той першы вечар у канторы гатэля. Ён пачаѓ думаць пра iх моѓчкi i ѓважлiва ѓвесь дзень на працы, акружаны такiмi ѓплывовымi людзьмi, як Эд i Бiл, i гэтая думка ѓмацавала яго меркаванне аб iх.

"Паслухайце, - сказаѓ ён, - раскажыце мне пра гэтую справу. Да таго, як прыйсцi сюды, я быѓ бiзнэсмэнам i, магчыма, змагу дапамагчы вам, хлопцы, атрымаць тое, што вы хочаце.

Устаѓшы, Джэйк узяѓ Сэма за руку, i яны пайшлi па цяснiне, Джэйк растлумачыѓ сiтуацыю ѓ горадзе.

"Гульня, - сказаѓ ён, - складаецца ѓ тым, каб прымусiць падаткаплацельшчыкаѓ заплацiць за будаѓнiцтва млына для развiцця гiдраэнергетыкi ракi, а затым хiтрасцю перадаць яе прыватнай кампанii. Бiл i Эд абодва ѓдзельнiчаюць у здзелцы i працуюць на чалавека з Чыкага па iменi Крофтс. Ён быѓ тут, у гатэлi, дзе Бiл размаѓляѓ з Эдам. Я зразумеѓ, што яны задумалi. Сэм сеѓ на бервяно i ад душы засмяяѓся.

- Крофтс, так? усклiкнуѓ ён. "Кажа, мы будзем змагацца з гэтай штукай. Калi Крофтс быѓ тут, то можаце быць упэѓнены, што здзелка мае пэѓны сэнс. Мы проста разаб'ем усю гэтую банду на карысць горада".

"Як бы Вы гэта зрабiлi?" - Спытаѓ Джэйк.

Сэм сеѓ на бервяно i паглядзеѓ на раку, якая цячэ мiма вусця яра.

"Проста змагайся", - сказаѓ ён. "Дазволь мне паказаць табе нешта."

Ён дастаѓ з кiшэнi аловак i лiсток паперы i, слухаючы ѓ вушах галасы мужчын каля пiѓных бочачак i рудавалосага мужчыну, якi зазiраѓ цераз плячо, пачаѓ пiсаць сваю першую палiтычную брашуру. Ён пiсаѓ, сцiраѓ i мяняѓ словы i фразы. Брашура ѓяѓляла сабой выклад фактаѓ аб каштоѓнасцi гiдраэнергетыкi i была адрасавана падаткаплацельшчыкам супольнасцi. Ён падтрымаѓ гэтую тэму, сказаѓшы, што ѓ рацэ дрэмле цэлы стан i што горад, выявiѓшы цяпер крыху абачлiвасцi, можа пабудаваць на гэты стан цудоѓны горад, якi належыць народу.

"Гэты стан у рацэ, якiм правiльна кiруюць, пакрые выдаткi ѓрада i назаѓжды дасць вам кантроль над вялiкай крынiцай даходу", - напiсаѓ ён. "Стварайце свой млын, але сцеражыцеся выкрутаѓ палiтыкаѓ. Яны спрабуюць яго скрасцi. Адхiлiць прапанову чыкагскага банкiра па iменi Крофтс. Патрабуйце расследавання. Знойдзены капiталiст, якi возьме аблiгацыi на гiдраэнергетыку пад чатыры працэнты i падтрымае людзей у гэтай барацьбе за свабодны амерыканскi горад". На вокладцы брашуры Сэм напiсаѓ подпiс: "Рака, выбрукаваная золатам" i працягнуѓ яе Джэйку, якi прачытаѓ яе i цiха свiснуѓ.

"Добры!" ён сказаѓ. "Я вазьму гэта i раздрукую. Гэта прымусiць Бiла i Эда сесцi.

Сэм дастаѓ з кiшэнi дваццацiдоларавую купюру i працягнуѓ яе мужчыну.

"Каб аплацiць друк", - сказаѓ ён. "I калi мы iх лiзнем, я той чалавек, якi возьме чатырохпрацэнтныя аблiгацыi".

Джэйк пачухаѓ галаву. "Як вы думаеце, колькi каштуе гэтая здзелка для Крофтса?"

"Мiльён, iнакш ён бы не турбаваѓся", - адказаѓ Сэм.

Джэйк склаѓ паперу i паклаѓ яе ѓ кiшэню.

"Гэта прымусiла б Бiла i Эда пакурчыцца, так?" ён пасмяяѓся.

Iдучы дадому па рацэ, мужчыны, напоѓненыя пiвам, спявалi i крычалi, пакуль лодкi пад кiраѓнiцтвам Сэма i Джэйка плылi. Ноч стала цёплай i цiхай, i Сэму здалося, што ён нiколi не бачыѓ неба, такога абсыпанага зоркамi. Яго мозг быѓ заняты iдэяй зрабiць што-небудзь для людзей.

"Можа, тут, у гэтым горадзе, я пачну тое, чаго хачу", - думаѓ ён, i сэрца яго напаѓнялася шчасцем, а ѓ вушах звiнелi песнi падпiтых рабочых.

На працягу наступных некалькiх тыдняѓ сярод чальцоѓ банды Сэма i ѓ гатэлi Эда панавала нейкi рух. Увечары Джэйк хадзiѓ сярод мужчын, якiя размаѓляюць цiхiм голасам, а аднойчы ѓзяѓ трохдзённы водпуск, сказаѓшы Эду, што дрэнна сябе адчувае, i правёѓ час сярод мужчын, занятых на плугах уверх па рацэ. Час ад часу ён прыходзiѓ да Сэма па грошы.

"За кампанiю", - сказаѓ ён, падмiргнуѓшы i паспешлiва прэч.

Раптам з'явiѓся дынамiк i пачаѓ гаварыць па начах з будкi перад аптэкай на Мэйн-стрыт, а пасля вячэры офiс гатэля Эда апусцеѓ. У чалавека на скрынi на тычцы вiсела дошка, на якой ён маляваѓ лiчбы, якiя ацэньваюць кошт электраэнергii ѓ рацэ, i па меры таго, як ён казаѓ, ён усё больш i больш узбуджаѓся, размахваючы рукамi i лаючы некаторыя палажэннi аб арэндзе ѓ прапанову аблiгацый. Ён абвясцiѓ сябе паслядоѓнiкам Карла Маркса i захапiѓ старога цесляра, якi танчыѓ узад i наперад па дарозе i пацiраѓ рукi.

- Што-небудзь ды выйдзе - вось убачыце, - заявiѓ ён Сэму.

Аднойчы Эд з'явiѓся на багi на працы, дзе працаваѓ Сэм, i паклiкаѓ старога на дарогу. Ён сядзеѓ, пастукваючы адной рукой па другой, i гаварыѓ цiхiм голасам. Сэм падумаѓ, што стары, магчыма, зрабiѓ неасцярожна, распаѓсюджваючы сацыялiстычныя брашуры. Здавалася, ён нерваваѓся, танцаваѓ узад i ѓперад побач з багi i круцiѓ галавой. Затым, паспяшаѓшыся назад туды, дзе працавалi мужчыны, ён паказаѓ вялiкiм пальцам праз плячо.

- Эд хоча цябе, - сказаѓ ён, i Сэм заѓважыѓ, што яго голас дрыжаѓ i рука трэслася.

У багi Эд i Сэм ехалi моѓчкi. Эд зноѓ жаваѓ незапаленую цыгару.

"Я хачу пагаварыць з табой", - сказаѓ ён, калi Сэм залазiѓ у багi.

У гатэлi двое мужчын выйшлi з багi i пайшлi ѓ офiс. За дзвярыма Эд, якi прыйшоѓ ззаду, скокнуѓ наперад i схапiѓ Сэма за рукi. Ён быѓ моцны, як мядзведзь. Яго жонка, высокая жанчына з невыразнымi вачыма, убегла ѓ пакой з скажоным нянавiсцю тварам. У руцэ яна трымала мятлу i ручкай яе нанесла Сэму некалькi размахваюць удараѓ па твары, суправаджаючы кожны ѓдар паѓкрыкам лютасьцi i залпам гiдкiх iмёнаѓ. Хлопчык з панурым тварам, ужо жывы i з запаленымi рэѓнасцю вачыма, прыбег унiз па лесвiцы i адштурхнуѓ жанчыну. Ён штораз бiѓ Сэма кулаком па твары, кожны раз смеючыся, калi Сэм уздрыгваѓ ад удараѓ.

Сэм люта спрабаваѓ вырвацца з магутнай хваткi Эда. Гэта быѓ першы раз, калi яго пабiлi, i ѓпершыню ён сутыкнуѓся з безнадзейнай паразай. Гнеѓ унутры яго быѓ настолькi моцным, што трасянiна ад удараѓ здавалася другарадным пытаннем у параѓнаннi з неабходнасцю вырвацца з хваткi Эда.

Раптам Эд павярнуѓся i, падштурхнуѓшы Сэма перад сабой, выкiнуѓ яго праз дзверы офiса на вулiцу. Пры падзеннi ён стукнуѓся галавой аб канавязь, i ён ляжаѓ аглушаны. Часткова акрыяѓшы ад падзення, Сэм устаѓ i пайшоѓ па вулiцы. Яго твар быѓ апухлы i ѓ сiняках, з носа цякла кроѓ. Вулiца была пустая, i напад на яго застаѓся незаѓважаным.

Ён пайшоѓ у гатэль на Мэйн-стрыт - больш прэтэнцыёзнае месца, чым у Эда, недалёка ад моста, якi вядзе на вакзал, - i, праходзячы туды, убачыѓ праз адчыненыя дзверы Джэйка, рудавалосага мужчыну, якi прыхiнуѓся да стойкi i размаѓляю з Бiлам, чалавекам з румян. Сэм, заплацiѓшы за пакой, падняѓся наверх i лёг спаць.

Лежачы ѓ ложку, з халоднымi павязкамi на збiтым твары, ён спрабаваѓ узяць сiтуацыю ѓ свае рукi. Нянавiсць да Эда цякла па яго венах. Яго рукi сцiснулiся, мозг закружыѓся, а жорсткiя, гарачыя твары жанчыны i хлопчыка танчылi перад яго вачыма.

- Я выпраѓлю iх, жорсткiх хулiганаѓ, - прамармытаѓ ён услых.

А потым думка пра яго пошукi вярнулася да яго ѓ галаву i супакоiла яго. З акна даносiѓся роѓ вадаспаду, якi перарываѓся шумам вулiцы. Калi ён заснуѓ, яны змяшалiся з яго снамi, якiя гучаць мякка i цiха, як цiхiя сямейныя размовы аб вячэрнiм пажары.

Яго разбудзiѓ стук у дзверы. Па яго клiчы дзверы адчынiлiся i з'явiѓся твар старога цесляра. Сэм засмяяѓся i сеѓ на ложку. Халодныя павязкi ѓжо супакоiлi пульсацыю яго збiтага твару.

- Iдзi, - папрасiѓ стары, нервова пацiраючы рукi. "Прэч з горада".

Ён паднёс руку да рота i гаварыѓ хрыплым шэптам, азiраючыся праз плячо праз адчыненыя дзверы. Сэм, устаѓшы з ложка, пачаѓ набiваць трубку.

"Вы не зможаце перамагчы Эда, хлопцы", - дадаѓ стары, адступаючы да дзвярэй. "Ён спрытны, Эд. Табе лепш з'ехаць з горада".

Сэм патэлефанаваѓ хлопчыку i даѓ яму запiску Эду з просьбай вярнуць яму адзенне i сумку ѓ яго пакой, а хлопчыку выставiѓ вялiкi рахунак з просьбай аплацiць усё належнае. Калi хлопчык вярнуѓся з адзеннем i сумкай, ён вярнуѓ лiк цэлым.

"Яны там нечага напалоханы", - сказаѓ ён, гледзячы на разбiты твар Сэма.

Сэм старанна апрануѓся i спусцiѓся на вулiцу. Ён успомнiѓ, што нiколi не бачыѓ друкаванага асобнiка палiтычнай брашуры, напiсанай у яры, i зразумеѓ, што Джэйк выкарыстаѓ яе, каб зарабiць сабе грошы.

"Цяпер я паспрабую што-небудзь яшчэ", - падумаѓ ён.

Быѓ раннi вечар, i натоѓпы людзей, якiя iшлi па чыгуначных шляхах ад ворнага завода, паварочвалi направа i налева, дасягаючы Мэйн-стрыт. Сэм iшоѓ сярод iх, паднiмаючыся па невялiкiм узгорыстым завулку да нумара, якi ён атрымаѓ ад прадаѓца ѓ аптэцы, перад якiм размаѓляѓ сацыялiст. Ён спынiѓся каля невялiчкай каркаснай хаты i праз iмгненне пасля груку апынуѓся перад чалавекам, якi ноч за ноччу размаѓляѓ з будкi на вулiцы. Сэм вырашыѓ паглядзець, што можна зрабiць праз яго. Сацыялiст быѓ невысокiм, тоѓстым чалавекам з павойнымi сiвымi валасамi, блiскучымi круглымi шчокамi i чорнымi зламанымi зубамi. Ён сядзеѓ на краi ложка i выглядаѓ так, быццам спаѓ у сваёй вопратцы. Сярод покрываѓ ложка дымiлася трубка з кукурузных катахаѓ, i большую частку размовы ён сядзеѓ, трымаючы ѓ руцэ адзiн чаравiк, як быццам збiраѓся яго надзець. Па пакоi спарадкаванымi чаркамi ляжалi кнiгi ѓ папяровых вокладках. Сэм сеѓ у крэсла каля акна i расказаѓ аб сваёй мiсii.

"Гэта вялiкая справа - гэты крадзеж улады, якi адбываецца тут", - патлумачыѓ ён. "Я ведаю чалавека, якi за гэтым стаiць, i ён не стаѓ бы турбавацца аб дробязях. Я ведаю, што яны збiраюцца прымусiць горад пабудаваць млын, а затым выкрасцi яго. Для вашай групы тут будзе вялiкая справа, калi вы возьмецеся за справу i спынiце iх. Дазвольце мне расказаць вам, як гэта можна зрабiць".

Ён растлумачыѓ свой план i распавёѓ аб Крофтсе, аб яго багаццi i ѓпартай, агрэсiѓнай рашучасцi. Сацыялiст, здавалася, быѓ не ѓ сабе. Ён надзеѓ туфель i пачаѓ таропка бегаць па пакоi.

"Час выбараѓ, - працягваѓ Сэм, - амаль нетутэйша. Я вывучыѓ гэтую рэч. Мы павiнны перамагчы гэты выпуск аблiгацый, а затым давесцi яго да канца. А сёмай гадзiне адпраѓляецца цягнiк з Чыкага, хуткi цягнiк. У вас тут пяцьдзесят выступоѓцаѓ. Калi спатрэбiцца, я аплачу спецыяльны цягнiк, найму групу i дапамагу разварушыць абстаноѓку. Я магу даць вам дастаткова фактаѓ, каб патрэсцi гэты горад да падставы. Ты пойдзеш са мной i патэлефануеш у Чыкага. Я заплачу ѓсё. Я Макферсан, Сэм Макферсан з Чыкага".

Сацыялiст падбег да шафы i пачаѓ нацягваць палiто. Гэтае iмя падзейнiчала на яго так, што рука ѓ яго задрыжала, i ён ледзь мог засунуць руку ѓ рукаѓ палiто. Ён пачаѓ прасiць прабачэння за знешнi выгляд пакоя i працягваѓ глядзець на Сэма з выглядам чалавека, не здольнага паверыць у тое, што ён пачуѓ. Калi двое мужчын выйшлi з дому, ён пабег наперад, трымаючы дзверы адчыненымi для праходу Сэма.

- I вы нам дапаможаце, мiстэр Макферсан? усклiкнуѓ ён. "Ты, чалавек мiльёнаѓ, дапаможаш нам у гэтай барацьбе?"

У Сэма было адчуванне, што мужчына збiраецца пацалаваць яму руку або зрабiць што-небудзь такое ж недарэчнае. У яго быѓ выгляд звар'яцелага брамнiка клуба.

У гатэлi Сэм стаяѓ у вестыбюлi, а таѓстун чакаѓ у тэлефоннай будцы.

"Мне давядзецца патэлефанаваць у Чыкага, мне проста давядзецца патэлефанаваць у Чыкага. Мы, сацыялiсты, не робiм нiчога падобнага адразу, мiстэр Макферсан", - растлумачыѓ ён, пакуль яны iшлi па вулiцы.

Калi сацыялiст выйшаѓ з кабiнкi, ён стаяѓ перад Сэмам, кiваючы галавой. Усё яго стаѓленне змянiлася, i ён выглядаѓ як чалавек, абвiнавачаны ѓ дурным цi абсурдным учынку.

- Нiчога не рабiць, нiчога не рабiць, мiстэр Макферсан, - сказаѓ ён, накiроѓваючыся да дзвярэй гатэля.

Каля дзвярэй ён спынiѓся i пагразiѓ Сэму пальцам.

"Гэта не спрацуе", - сказаѓ ён рашуча. "Чыкага занадта мудры".

Сэм павярнуѓся i пайшоѓ назад у свой пакой. Яго iмя пазбавiла яго адзiнага шанцу перамагчы Крофтса, Джэйка, Бiла i Эда. У сваiм пакоi ён сядзеѓ i глядзеѓ у акно на вулiцу.

"Дзе мне зараз замацавацца?" - спытаѓ ён сябе.

Выключыѓшы святло, ён сеѓ, слухаючы роѓ вадаспаду i думаючы аб падзеях мiнулага тыдня.

"У мяне быѓ час", - падумаѓ ён. "Я сёе-тое паспрабаваѓ, i хоць гэта не спрацавала, гэта была лепшая забаѓка, якую я атрымлiваѓ за апошнiя гады".

Гадзiннiк праляцеѓ, i наступiла ноч. Ён чуѓ, як людзi крычалi i смяялiся на вулiцы, i, спусцiѓшыся ѓнiз, спынiѓся ѓ калiдоры на краi натоѓпу, якi сабраѓся вакол сацыялiста. Аратар крычаѓ i махаѓ рукой. Ён здаваѓся такiм жа ганарлiвым, як малады навабранец, якi толькi што прайшоѓ сваё першае баявое хрышчэнне.

"Ён спрабаваѓ выставiць мяне дурнем - Макферсан з Чыкага - мiльянер - адзiн з капiталiстычных каралёѓ - ён спрабаваѓ падкупiць мяне i маю партыю".

У натоѓпе стары цясляр танцаваѓ на дарозе i пацiраѓ рукi. З пачуццём чалавека, якi скончыѓ працу або перавярнуѓ апошнi лiст кнiгi, Сэм вярнуѓся ѓ свой гатэль.

"Ранiцай я пайду", - падумаѓ ён.

У дзверы пастукалi, i ѓвайшоѓ рудавалосы мужчына. Ён цiха зачынiѓ дзверы i падмiргнуѓ Сэму.

"Эд зрабiѓ памылку", - сказаѓ ён i засмяяѓся. "Стары сказаѓ яму, што ты сацыялiст, i ён думаѓ, што ты спрабуеш сапсаваць хабар. Ён баiцца твайго збiцця i вельмi шкадуе. З iм усё ѓ парадку, з Эдам усё ѓ парадку, i мы з Бiлам атрымалi галасы. Што прымусiла цябе заставацца пад прыкрыццём так доѓга? Чаму ты не сказаѓ нам, што ты Макферсан?

Сэм бачыѓ безнадзейнасць любой спробы растлумачыць. Джэйк, вiдавочна, здрадзiѓ людзям. Сэм задавалася пытаннем, як гэта зрабiць.

"Адкуль вы ведаеце, што зможаце даставiць галасы?" - Спытаѓ ён, спрабуючы адвесцi Джэйка далей.

Джэйк пакатаѓ фунт у роце i зноѓ падмiргнуѓ.

"Было досыць лёгка выправiць гэтых людзей, калi Эд, Бiл i я сабралiся разам", - сказаѓ ён. - Ты ведаеш пра iншае. У законе ёсць пункт, якi дазваляе выпуск аблiгацый, "спячы", як кажа Бiл. Ты ведаеш пра гэта больш за мяне. У любым выпадку ѓлада будзе перададзена таму чалавеку, пра якога мы гаворым.

"Але адкуль мне ведаць, што вы зможаце даставiць галасы?"

Джэйк нецярплiва працягнуѓ руку.

"Што яны ведаюць?" - рэзка спытаѓ ён. "Яны хочуць больш заробкаѓ. У пагадненнi аб уладзе задзейнiчаны мiльён, i яны не могуць усвядомiць мiльён больш, чым яны могуць сказаць, што яны жадаюць рабiць на Нябёсах. Я абяцаѓ таварышам Эда гарадскi маштаб. Эд не можа штурхаць. Ён заробiць сто тысяч у цяперашнiм выглядзе. Тады я паабяцаѓ брыгадзе плугоѓ павысiць заробак на дзесяць адсоткаѓ. Мы даможамся гэтага для iх, калi зможам, але калi не зможам, яны не даведаюцца пра гэта, пакуль здзелка не будзе заключана".

Сэм падышоѓ i прытрымаѓ дзверы.

"Дабранач", - сказаѓ ён.

Джэйк выглядаѓ раздражнёным.

- Вы што, нават не збiраецеся зрабiць прапанову Крофтсу? ён спытаѓ. - Мы не звязаны з iм, калi ты з намi паступiш лепш. Я ѓ гэтай справе, бо ты мяне ѓцягнуѓ. Той артыкул, якi ты напiсаѓ уверсе па рацэ, iх да смерцi напалохаѓ. Я хачу паступiць з табой правiльна. Не сярдуй на Эда. Калi б ён ведаѓ, ён бы гэтага не зрабiѓ.

Сэм пакруцiѓ галавой i стаяѓ, усё яшчэ трымаючы руку на дзвярах.

- Дабранач, - сказаѓ ён яшчэ раз. "Я ѓ гэтым не ѓдзельнiчаю. Я кiнуѓ гэта. Бескарысна спрабаваць растлумачыць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

ДЛЯ ОР ТЫДНЯ I Месяцы Сэм вёѓ вандроѓнае жыццё, i, вядома ж, чужы цi больш неспакойны валацуга нiколi не выходзiѓ на дарогу. У кiшэнi ѓ яго амаль заѓсёды было ад адной да пяцi тысяч даляраѓ, торба яго перасоѓвалася з месца на месца наперадзе яго, а час ад часу ён даганяѓ яе, распакоѓваѓ i апранаѓ гарнiтур сваёй ранейшай чыкагскай адзежы. на вулiцах нейкага горада. Вялiкую частку часу, аднак, ён насiѓ грубую вопратку, набытую ѓ Эда, а калi яна знiкла, то i iншыя, падобныя ёй, - цёплую парусiнавую верхнюю куртку, а для дрэннага надвор'я - пару цяжкiх чаравiк са шнуроѓкай да сярэдзiны ног. У народзе ён славiѓся працоѓным з грашыма ѓ кiшэнi, якi iшоѓ сваiм шляхам.

На працягу ѓсiх гэтых месяцаѓ падарожжаѓ i нават калi ён вярнуѓся да нечага больш блiзкага да свайго ранейшага ладу жыцця, яго розум быѓ неѓраѓнаважаны, а погляды на жыццё парушаны. Часам яму здавалася, што ён сярод усiх людзей адзiны наватар. Дзень за днём яго розум засяродзiѓся на сваёй праблеме, i ён быѓ поѓны рашучасцi шукаць i працягваць пошукi, пакуль не знойдзе для сябе шлях да мiру. У гарадах i ѓ сельскай мясцовасцi, праз якiя ён праязджаѓ, ён бачыѓ прыказчыкаѓ у крамах, гандляроѓ з занепакоенымi асобамi, якiя спяшалiся ѓ банкi, агрубелых ад цяжкай працы фермераѓ, якiя валакуць свае стомленыя целы дадому з надыходам ночы, i казаѓ сабе, што ѓсё жыццё было бясплодным, што з усiх бакоѓ яна мела бясплоднае, што з усiх бакоѓ яна мела бясплоднае, што з усiх бакоѓ у бакавых плынях, што нiдзе яна не рухалася ѓстойлiва, бесперапынна наперад, што паказвае на вялiзныя ахвяры, звязаныя з жыццём i працай у гэтым свеце. . Ён думаѓ пра Хрыста, якi хадзiѓ, каб убачыць свет i размаѓляць з людзьмi, i думаѓ, што ён таксама пойдзе i будзе гаварыць з iмi, але не як настаѓнiк, а як чалавек, якi прагне, каб яго навучылi. Часам ён быѓ поѓны тугi i невыказных надзей i, як хлопчык з Кэкстана, уставаѓ з ложка, але не для таго, каб цяпер стаяць на пашы Мiлера, назiраючы за дажджом на паверхнi вады, а каб прайсцi бясконцыя мiлi праз цемру, атрымлiваючы блаславёнае палягчэнне стомленасцi ѓ яго целе, i ён часта.

Сэм хацеѓ вярнуцца да Сью; яму хацелася мiру i чагосьцi накшталт шчасця, але больш за ѓсё ён хацеѓ працы, сапраѓднай працы, працы, якая патрабавала б ад яго з дня ѓ дзень усяго самага лепшага i прыгожага ѓ iм, каб ён быѓ прывязаны да неабходнасцi пастаянна абнаѓляць лепшыя парывы жыцця. яго меркаванне. Ён быѓ на пiку свайго жыцця, i некалькi тыдняѓ цяжкiх фiзiчных нагрузак у якасцi забiвальнiка цвiкоѓ i падносчыка бярвення пачалi вяртаць яго целу складнасць i сiлу, так што ён зноѓ напоѓнiѓся ѓсiм сваiм прыродным турботай. i энергiя; але ён быѓ поѓны рашучасцi больш не аддаваць сябе працы, якая адбiлася б на iм гэтак жа, як на яго зараблянне грошай, на яго мару аб прыгожых дзецях i на гэтую апошнюю напаѓаформленую мару аб свайго роду фiнансавым бацькоѓстве ѓ горадзе Iлiнойс.

Iнцыдэнт з Эдам i рудавалосым мужчынам быѓ яго першай сур'ёзнай спробай у нечым накшталт сацыяльнага служэння, дасягнутым шляхам кантролю або спробы паѓплываць на грамадскую свядомасць, паколькi яго мысленне было тым тыпам розуму, якi iмкнецца да канкрэтнага, да рэальнага. Калi ён сядзеѓ у цяснiне i размаѓляѓ з Джэйкам, а пазней, вяртаючыся дадому ѓ лодцы пад мноствам зорак, ён падняѓ вочы ад п'яных рабочых i перад сваiм розумам убачыѓ горад, пабудаваны для народа, горад незалежны, прыгожая, моцная i свабодная, але погляд рудай галавы праз дзверы бара i сацыялiстычны. Вярнуѓшыся пасля слуханняѓ сацыялiста, якi, у сваю чаргу, быѓ акружаны складанымi ѓплывамi, i ѓ тыя лiстападаѓскiя днi, калi ён iшоѓ на поѓдзень праз Iлiнойс, бачачы былую пышнасць дрэѓ i ѓдыхаючы чыстае паветра, ён смяяѓся над сабой за тое, што меѓ бачанне. Справа была не ѓ тым, што рыжы прадаѓ яго, справа не ѓ пабоях, нанесеных яму панурым сынам Эда, або ѓдарах па твары ад рук энергiчнай жонкi - проста ѓ глыбiнi душы ён не вераць, што людзi хочуць рэформ; яны хацелi дзесяцiпрацэнтнае павышэнне заработнай платы. Грамадская свядомасць была занадта вялiкай, занадта складанай i iнэртнай, каб можна было дасягнуць бачання цi iдэалу i глыбока яго прасунуць.

I тады, iдучы па дарозе i спрабуючы знайсцi iсцiну нават унутры сябе, Сэму прыйшлося прыйсцi да чагосьцi iншага. Па сутнасцi, ён не быѓ нi лiдарам, нi рэфарматарам. Ён хацеѓ, каб вольны горад быѓ не для свабодных людзей, а як справа, якую трэба было зрабiць сваiмi рукамi. Ён быѓ Макферсанам, якi зарабляе грошы, чалавекам, якi любiѓ сябе. Той факт, а не выгляд Джэйка, якi сябруе з Бiлам, цi нясмеласць сацыялiста, заступiѓ яму шлях да працы ѓ якасцi палiтычнага рэфарматара i будаѓнiка.

Крочачы на поѓдзень памiж радамi ѓзрушанай кукурузы, ён пасмяяѓся над сабой. "Вопыт з Эдам i Джэйкам сёе-тое зрабiѓ для мяне", - падумаѓ ён. "Яны здзекавалiся з мяне. Я сам быѓ свайго роду хулiганам, i тое, што адбылося, стала для мяне добрымi лекамi".

Сэм хадзiѓ па дарогах Iлiнойса, Агаё, Нью-Йорка i iншых штатаѓ, па ѓзгорыстай i раѓнiннай мясцовасцi, у зiмовых гурбах i ѓ вясновыя буры, размаѓляючы з людзьмi, пытаючыся пра iх лад жыцця i пра мэту, да якой ён iмкнецца. яны працавалi. Па начах яму снiлася Сью, яго дзiцячыя цяжкасцi ѓ Кэкстане, Джанет Эберлi, якая сядзiць у крэсле i размаѓляе аб пiсьменнiках, або, уяѓляючы сабе фондавую бiржу або якую-небудзь яркую пiцейную ѓстанову, ён зноѓ бачыѓ твары Крофтса, Вэбстэра i асяроддзе. схему зарабляння грошай. Часам ноччу ён прачынаѓся, ахоплены жахам, бачачы палкоѓнiка Тома з прыцiснутым да яго галавы рэвальверам; i, седзячы ѓ сваiм ложку, i ѓвесь наступны дзень ён размаѓляѓ услых сам з сабой.

"Пракляты стары баязлiвец", - крычаѓ ён у цемру свайго пакоя або ѓ шырокi мiрны далягляд сельскай мясцовасцi.

Думка пра палкоѓнiка Тома як пра самазабойцу здавалася нерэальнай, гратэскавай i жахлiвай. Як быццам нейкi круглашчокi i кучаравы хлапчук прарабiѓ гэта з самiм сабой. Гэты чалавек быѓ такi хлапечы, такi раздражняльна некампетэнтны, такi зусiм i абсалютна пазбаѓлены велiчы i мэты.

"I ѓсё ж, - падумаѓ Сэм, - ён знайшоѓ у сабе сiлы высячы мяне, чалавека здольнага. Ён адпомсцiѓ, абсалютны i неѓзаемны, за грэбаванне, якое я аказаѓ маленькаму гульнявому свету, у якiм ён быѓ каралём".

Ва ѓяѓленнi Сэм мог бачыць вялiкае брушка i маленькую белую вострую бародку, якiя тырчаць з падлогi ѓ пакоi, дзе ляжаѓ мёртвы палкоѓнiк, i ѓ яго свядомасцi паѓстала выказванне, прапанова, скажоны ѓспамiн аб думцы, якую ён атрымаѓ ад нейкага з кнiгi Джанет цi з якога-небудзь ён, у якога, за якi-небудзь ён учуѓ, якi ён, учора сталом.

"Жахлiва бачыць мёртвым таѓстуна з фiялетавымi венамi на твары".

У такiя моманты ён спяшаѓся па дарозе, як праследуемы. Людзi, якiя праязджалi мiма на калясках i бачачы яго i чуючы паток размоѓ, якi зыходзiѓ з яго вуснаѓ, паварочвалiся i глядзелi, як ён хаваецца з-пад увагi. I Сэм, спяшаючыся i шукаючы палягчэннi ад сваiх думак, заклiкаѓ да сваiх старых iнстынктаѓ разумнага сэнсу, падобна таму, як капiтан збiрае свае сiлы, каб супрацьстаяць нападу.

"Я знайду працу. Я знайду працу. Я буду шукаць Iсцiну", - сказаѓ ён.

Сэм пазбягаѓ вялiкiх гарадоѓ або паспешлiва праязджаѓ праз iх, начаваѓ ноч за ноччу ѓ вясковых гасцiнiцах або ѓ якой-небудзь гасцiннай фермерскай хаце, i з кожным днём ён павялiчваѓ працягласць сваiх прагулак, атрымлiваючы сапраѓднае задавальненне ад болю ѓ нагах i ад сiнякоѓ у нязвыклых ногi на цяжкай. Падобна святому Геранiму, ён меѓ жаданне бiць сваё цела i падпарадкаваць сабе плоць. Яго, у сваю чаргу, абдзiмаѓ вецер, астуджаѓ зiмовы мароз, намакаѓ дождж i сагравала сонца. Увесну ён купаѓся ѓ рэках, ляжаѓ на абароненых схiлах узгоркаѓ, назiраючы за жывёламi, якiя пасвiлiся ѓ палях быдлам i белымi аблокамi, якiя плылi па небе, i ѓвесь час яго ногi станавiлiся ѓсё цвярдзей, а цела - больш плоскiм i жылiстым. Аднойчы ён начаваѓ у стозе саломы на ѓскрайку лесу, а ранiцай яго разбудзiѓ фермерскi сабака, якi лiдзiѓ яму твар.

Некалькi разоѓ ён падыходзiѓ да валацугаѓ, майстрам парасонаѓ i iншым родстэрам i гуляѓ з iмi, але не знаходзiѓ у iх грамадстве стымулу далучацца да iх палётаѓ праз краiну на грузавых цягнiках цi на франтах пасажырскiх цягнiкоѓ. Тыя, з кiм ён сустракаѓся i з кiм размаѓляѓ i гуляѓ, яго мала цiкавiлi. У iх не было мэты ѓ жыццi, яны не шукалi iдэалу карыснасцi. Гуляючы i размаѓляючы з iмi, рамантыка сыходзiла з iх вандроѓнага жыцця. Яны былi зусiм тупыя i дурныя, яны амаль усе без выключэння былi дзiѓна нячыстыя, iм горача хацелася напiцца i яны, здавалася, вечна пазбягалi жыцця з яе праблемамi i абавязкамi. Яны заѓсёды казалi пра вялiкiя гарады, пра "Чы", "Чынчы" i "Фрыска" i iмкнулiся патрапiць у адно з гэтых месцаѓ. Яны асуджалi багатых, прасiлi мiласцiну i кралi ѓ бедных, пагардлiва гаварылi аб сваёй асабiстай адвагi i, хнычучы i жабраваючы, бегалi перад сельскiмi канстэбламi. Адзiн з iх, высокi, злосны юнак у шэрай кепцы, якi аднойчы ѓвечары падышоѓ да Сэма на ѓскраiне вёскi ѓ Iндыяне, паспрабаваѓ яго абрабаваць. Поѓны новых сiл i з думкамi аб жонцы Эда i панурым сыне, Сэм кiнуѓся на яго i адпомсцiѓ за пабоi, атрыманыя ѓ офiсе гатэля Эда, збiѓшы ѓ сваю чаргу гэтага хлопца. Калi высокi юнак часткова акрыяѓ ад пабояѓ i, хiстаючыся, падняѓся на ногi, ён уцёк у цемру, спынiѓшыся, калi быѓ ужо па-за дасяжнасцю, каб шпурнуць камень, якi расплюхаѓся ѓ дарожнай гразi да ног Сэма.

Усюды Сэм шукаѓ людзей, якiя размаѓлялi б з iм пра сябе. У яго была своеасаблiвая вера ѓ тое, што пасланне прыйдзе да яго з вуснаѓ якога-небудзь простага, несамавiтага жыхара вёскi цi фермы. Жанчына, з якой ён размаѓляѓ на чыгуначнай станцыi ѓ Форт-Уэйне, штат Iндыяна, настолькi зацiкавiла яго, што ён сеѓ з ёй у цягнiк i ехаѓ усю ноч у дзённым вагоне, слухаючы яе апавяданнi пра трох яе сыноѓ, адзiн з якiх памёр. слабыя лёгкiя i разам з двума малодшымi братамi заняѓ урадавую зямлю на захадзе. Жанчына была з iмi некалькi месяцаѓ, дапамагаючы iм пачаць працу.

"Я вырасла на ферме i ведала рэчы, якiх яны не маглi ведаць", - сказала яна Сэму, падвышаючы голас над грукатам цягнiка i храпам спадарожнiкаѓ.

Яна працавала са сваiмi сынамi ѓ полi, арала i саджала, вазiла запрэжку праз усю краiну, цягнучы дошкi для будаѓнiцтва дома, i на гэтай працы загарэла i адужэла.

"I Уолтар папраѓляецца. Яго рукi такiя ж карычневыя, як мае, i ён набраѓ адзiнаццаць фунтаѓ, - сказала яна, закочваючы рукавы i паказваючы свае цяжкiя мускулiстыя перадплеччы.

Яна планавала ѓзяць з сабой мужа, машынiста, якi працуе на веласiпеднай фабрыцы ѓ Бафала, i дзвюх сваiх дарослых дачок, прадаѓшчыц у галантарэйнай краме, i вярнуцца ѓ новую краiну, адчуваючы цiкавасць слухача да яе гiсторыi. яна казала аб велiчы захаду i адзiноце велiзарных, маѓклiвых раѓнiн, кажучы, што часам ад iх у яе балела сэрца. Сэм думаѓ, што яна ѓ нейкiм сэнсе дабiлася поспеху, хоць i не разумеѓ, якiм чынам яе вопыт можа паслужыць яму кiраѓнiцтвам.

"Ты кудысьцi патрапiѓ. Вы спасцiглi iсцiну, - сказаѓ ён, узяѓшы яе за руку, калi досвiткам выйшаѓ з цягнiка ѓ Клiѓлендзе.

Iншы раз, позняй вясной, калi ён блукаѓ па паѓднёвым Агаё, да яго пад'ехаѓ мужчына i, прыпынiѓшы каня, спытаѓ: "Куды ты iдзеш?" дабрадушна дадаѓшы: "Можа быць, я змагу вас падвезцi".

Сэм паглядзеѓ на яго i ѓсмiхнуѓся. Нешта ѓ манерах i адзеннi гэтага чалавека наводзiла на думку аб чалавеку Божым, i ён прыняѓ насмешлiвы выгляд.

"Я накiроѓваюся ѓ Новы Iерусалiм", - сур'ёзна сказаѓ ён. "Я той, хто шукае Бога".

Малады святар з трывогай узяѓ павады, але, убачыѓшы ѓсмешку, якая гуляе ѓ кутках рота Сэма, павярнуѓ колы сваёй павозкi.

"Заходзьце i пойдзем са мной, i мы пагаворым аб Новым Iерусалiме", - сказаѓ ён.

Iмпульсiѓна, Сэм сеѓ у багi i, ехаѓшы па пыльнай дарозе, распавёѓ асноѓныя часткi сваёй гiсторыi i сваiх пошукаѓ мэты, дзеля дасягненнi якой ён мог бы працаваць.

"Усё было б дастаткова проста, калi б я быѓ без грошай i рухаем цяжкай неабходнасцю, але гэта не так. Я хачу працаваць не таму, што гэта праца, i яна прынясе мне хлеб з маслам, а таму, што мне трэба рабiць нешта, што задаволiць мяне, калi я скончу. Я не столькi хачу служыць людзям, колькi служыць сабе. Я хачу дасягнуць шчасця i карыснасцi, як на працягу многiх гадоѓ я зарабляѓ грошы. Для такога чалавека, як я, ёсць правiльны лад жыцця, i я хачу знайсцi яго".

Малады служыцель, якi скончыѓ лютэранскую семiнарыю ѓ Спрынгфiлдзе, штат Агаё, i якi выйшаѓ з каледжа з вельмi сур'ёзным поглядам на жыццё, узяѓ Сэма да сябе дадому, i разам яны прасядзелi, размаѓляючы поѓначы. У яго была жонка, вясковая дзяѓчына з немаѓлём на грудзях, якая рыхтавала для iх вячэру i пасля вячэры сядзела ѓ ценi ѓ куце гасцiнай, слухаючы iх размовы.

Двое мужчын селi разам. Сэм курыѓ люльку, а мiнiстр тыкаѓ вугальны агонь у печы. Яны казалi пра Бога i пра тое, што думка пра Бога значыць для людзей; але малады святар не спрабаваѓ даць Сэму адказ на ягоную праблему; наадварот, Сэм знайшоѓ яго дзiѓна нездаволеным i няшчасным у сваiм ладзе жыцця.

"Тут няма нiякага духу божага", - сказаѓ ён, злосна тыкаючы ѓ вуглi ѓ печы. "Людзi тут не жадаюць, каб я гаварыѓ з iмi пра Бога. Iх не цiкавiць нi тое, чаго Ён хоча ад iх, нi тое, чаму Ён змясцiѓ iх сюды. Яны хочуць, каб я расказаѓ iм пра нябесны горад, свайго роду ѓслаѓлены Дэйтан, штат Агаё, куды яны змогуць адправiцца, калi скончаць сваё працоѓнае жыццё i адкладуць грошы ѓ ашчадную касу".

Некалькi дзён Сэм заставаѓся са святаром, раз'язджаючы з iм па краiне i размаѓляючы аб Богу. Увечары яны сядзелi дома, працягваючы размову, а ѓ нядзелю Сэм пайшоѓ паслухаць пропаведзь гэтага чалавека ѓ яго царкве.

Гамiлiя расчаравала Сэма. Хоць яго гаспадар казаѓ энергiчна i добра сам-насам, яго публiчнае выступленне было высакапарным i ненатуральным.

"Гэты чалавек, - падумаѓ Сэм, - не мае пачуцця публiчнага выступу i дрэнна абыходзiцца са сваiмi людзьмi, не выказваючы iм безумоѓна тых iдэй, якiя ён выклаѓ мне ѓ сваёй хаце". Ён вырашыѓ, што ёсць што сказаць людзям, якiя цярплiва слухалi тыдзень за тыднем i якiя далi гэтаму чалавеку сродкi да iснавання за такiя жаласныя намаганнi.

Аднойчы ѓвечары, калi Сэм пражыѓ з iмi тыдзень, маладая жонка падышла да яго, калi ён стаяѓ на ганку перад домам.

"Я б хацела, каб ты пайшоѓ", - сказала яна, стоячы з дзiцем на руках i гледзячы на падлогу ганка. "Вы яго раздражняеце i выклiкаеце незадаволенасць".

Сэм сышоѓ з ганка i паспяшаѓся па дарозе ѓ цемру. На вачах жонкi былi слёзы.

У чэрвенi ён хадзiѓ з малацiльнай брыгадай, працаваѓ сярод працоѓных i еѓ разам з iмi на палях цi каля сталоѓ, перапоѓненых фермерскiмi дамамi, дзе яны спынялiся, каб малацiць. Кожны дзень Сэм i людзi, якiя суправаджалi яго, працавалi на новым месцы, а памочнiкамi ѓ iх былi фермер, для якога яны малацiлi, i некалькi яго суседзяѓ. Фермеры працавалi ѓ забойным тэмпе, i людзi з малацiльнай брыгады павiнны былi быць у курсе кожнай новай партыi дзень за днём. Уначы малацiльшчыкi, якiя занадта стамiлiся для размоѓ, прабралiся на гарышча хлява, праспалi да свiтання, а затым пачаѓся новы дзень немай працы. У нядзелю ранiцай яны хадзiлi купацца ѓ якую-небудзь рэчку, а пасля абеду сядзелi ѓ хляве цi пад дрэвамi фруктовага саду, спалi цi аддалiся адхiленым, урыѓкавым размовам, размовам, якiя нiколi не ѓзнiмалiся вышэй за нiзкi стомны ѓзровень. Гадзiнамi яны спрабавалi ѓрэгуляваць спрэчку аб тым, цi было ѓ каня, якога яны бачылi на нейкай ферме на тыднi, тры цi чатыры белыя ногi, а адзiн чалавек з брыгады наогул не размаѓляѓ, седзячы на пятках на працягу доѓгага часу. Па нядзелях пасля абеду стругаѓ палку складаным нажом.

Малатарня, з якой працаваѓ Сэм, прыналежала чалавеку па iмi Джо, якi быѓ за яе ѓ абавязку ѓ вытворцы i якi, прапрацаваѓшы з людзьмi ѓвесь дзень, паѓночы раз'язджаѓ па краiне, складаючы ѓгоды з фермерамi на iншыя днi працы. малацьба. Сэм думаѓ, што ён увесь час знаходзiцца на мяжы краху з-за ператамлення i турботы, i адзiн з мужчын, якi быѓ з Джо на працягу некалькiх сезонаѓ, сказаѓ Сэму, што ѓ канцы сезона ѓ iх працадаѓцы не засталося дастаткова грошай ад яго сезон працы, каб выплацiць працэнты па доѓгу за свае машыны, i што ён увесь час браѓ працу за меншую цану.

"Трэба працягваць iсцi наперад", - сказаѓ Джо, калi аднойчы Сэм загаварыѓ з iм з гэтай нагоды.

Калi яму сказалi захаваць заробак Сэму да канца сезона, ён выглядаѓ аблегчаным i ѓ канцы сезона падышоѓ да Сэма, выглядаючы яшчэ больш занепакоеным, i сказаѓ, што ѓ яго няма грошай.

"Я дам вам запiску, якая мае вялiкую цiкавасць, калi вы дасце мне крыху часу", - сказаѓ ён.

Сэм узяѓ запiску i паглядзеѓ на бледны, змарнелы твар, якi выглядае з ценю ззаду адрыны.

"Чаму б табе не кiнуць усё гэта i не пачаць працаваць на каго-небудзь iншага?" ён спытаѓ.

Джо выглядаѓ абураным.

"Чалавек хоча незалежнасцi", - сказаѓ ён.

Калi Сэм зноѓ выйшаѓ на дарогу, ён спынiѓся ля невялiкага мастка праз раѓчук i, разарваѓшы запiску Джо, глядзеѓ, як яе зрыѓкi сплываюць па карычневай вадзе.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

ПРАЗ _ ТО ЛЕТА i ранняй восенню Сэм працягнуѓ свае падарожжы. Днi, калi нешта адбывалася або калi нешта па-за iм цiкавiла або прыцягвала яго, былi асаблiвымi днямi, якiя даюць яму ежу для гадзiн разважанняѓ, але па большай частцы ён iшоѓ i iшоѓ тыднямi, пагружаны ѓ свайго роду ацаляльную летаргiю фiзiчнага стану. стомленасць. Ён заѓсёды спрабаваѓ дабрацца да людзей, якiя траплялiся яму на шляху, i даведацца што-небудзь пра iх лад жыцця i мэты, да якой яны iмкнулiся, а таксама пра многiх мужчын i жанчын з адкрытымi ротамi, якiя глядзяць на яго, пакiнутых iм на дарозе i на дарозе. тратуары вёсак. У яго быѓ адзiн прынцып дзеяння; кожны раз, калi яму ѓ галаву прыходзiла iдэя, ён не вагаѓся, а адразу ж пачынаѓ спрабаваць здзяйсняльнасць жыцця, прытрымлiваючыся гэтай iдэi, i хоць практыка не прыводзiла яго да канца i, здавалася, толькi памнажала цяжкасцi праблемы, над якой ён iмкнуѓся працаваць. гэта прынесла яму шмат дзiѓных перажыванняѓ.

Адзiн час ён некалькi дзён працаваѓ бармэнам у салуне горада ва ѓсходнiм Агаё. Салун знаходзiѓся ѓ невялiкiм драѓляным будынку з вiдам на чыгуначныя пуцi, i Сэм увайшоѓ туды разам з рабочым, якога сустрэѓ на тратуары. Гэта была бурная вераснёѓская ноч у канцы першага года яго падарожжаѓ, i пакуль ён стаяѓ каля равучай вугальнай печы, купiѓшы напоi для рабочага i цыгары для сябе, увайшлi некалькi мужчын i спынiлiся ля стойкi, выпiваючы разам. Па меры таго, як яны пiлi, яны станавiлiся ѓсё больш прыязнымi, пляскаючы адзiн аднаго па спiне, спяваючы песнi i выхваляючыся. Адзiн з iх выйшаѓ на падлогу i станцаваѓ Джыгу. Гаспадар, круглатвары мужчына з адным мёртвым вокам, якi сам шмат пiѓ, паставiѓ бутэльку на стойку i, падышоѓшы да Сэма, пачаѓ скардзiцца, што ѓ яго няма бармэна i яму даводзiцца працаваць шмат гадзiн.

"Пiце, што хочаце, хлопчыкi, а потым я скажу вам, што вы павiнны", - сказаѓ ён мужчынам, якiя стаяць уздоѓж стойкi.

Гледзячы на мужчын, якiя пiлi i гулялi, як школьнiкi, па пакоi, i гледзячы на ??стаялую на стойцы бутэльку, змесцiва якой на iмгненне пазбавiла змрочную шэрасць жыцця працоѓных, Сэм сказаѓ сабе: Я вазьмуся за гэтую здзелку. Гэта можа спадабацца мне. Прынамсi, я буду прадаваць непамятлiвасць i не буду марнаваць сваё жыццё на тое, каб блукаць па дарозе i думаць".

Салон, у якiм ён працаваѓ, быѓ прыбытковым i, хоць i знаходзiѓся ѓ невядомым месцы, зрабiѓ свайго ѓладальнiка, што называецца, "добра адрамантаваным". Бакавыя дзверы выходзiлi ѓ завулак, i па гэтым завулку можна было выйсцi на галоѓную вулiцу горада. Уваходныя дзверы, што выходзiлi на чыгуначныя пуцi, амаль не выкарыстоѓвалiся, магчыма, апоѓднi двое цi трое маладых людзей з таварнага дэпо, размешчанага нiжэй па пуцях, уваходзiлi ѓ iх i стаялi, папiваючы пiва, але гандаль, якi iшоѓ па завулку i ѓваход у бакавыя дзверы быѓ надзвычайны. Цэлы дзень людзi спяшалiся ѓ гэтыя дзверы, пiлi напоi i зноѓ выбягалi, аглядаючы завулак i хутка бегаючы, калi выяѓлялi, што шлях вольны. Усе гэтыя мужчыны пiлi вiскi, i калi Сэм прапрацаваѓ там некалькi дзён, ён аднойчы зрабiѓ памылку, пацягнуѓшыся за бутэлькай, калi пачуѓ, як адчынiлiся дзверы.

"Няхай просяць", - груба сказаѓ гаспадар. "Хочаш абразiць мужчыну?"

У суботу тут увесь дзень было поѓна фермераѓ, якiя п'юць пiва, а ѓ iншыя днi ѓ нявызначаны гадзiннiк прыходзiлi мужчыны, хныкалi i прасiлi выпiць. Застаѓшыся адзiн, Сэм паглядзеѓ на дрыготкiя пальцы гэтых мужчын i паставiѓ перад iмi бутэльку са словамi: "Пiце столькi, колькi хочаце".

Калi гаспадар увайшоѓ, людзi, якiя прасiлi выпiць, пастаялi ля плiты, а затым выйшлi, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi палiто i гледзячы ѓ падлогу.

"Бар лятае", - лаканiчна растлумачыѓ гаспадар.

Вiскi быѓ жудасны. Гаспадар сам змешваѓ яго i разлiваѓ у каменныя збаны, якiя стаялi пад стойкай, а з iх пералiваѓ у бутэлькi па меры iх спусташэння. Ён захоѓваѓ у шкляных вiтрынах бутэлькi з вядомымi маркамi вiскi, але калi ѓвайшоѓ мужчына i папрасiѓ адну з гэтых марак, Сэм працягнуѓ яму з-пад стойкi бутэльку з гэтай этыкеткай, бутэльку, якую раней напаѓняѓ Эл са збаноѓ. з яго ѓласнай сумесi. Паколькi Ал не прадаваѓ змешаныя напоi, Сэм быѓ вымушаны нiчога не ведаць пра барменскае мастацтва i ѓвесь дзень стаяѓ, раздаючы атрутныя напоi Ала i пенiстыя шклянкi пiва, якiя працоѓныя пiлi па вечарах.

З мужчын, якiя ѓвайшлi праз бакавыя дзверы, Сэма найбольш цiкавiлi гандляр абуткам, бакалейшчык, уладальнiк рэстарана i тэлеграфiст. Некалькi разоѓ на дзень гэтыя людзi з'яѓлялiся, азiралiся праз плячо на дзверы, а затым, паварочваючыся да бара, прабачэннем глядзелi на Сэма.

"Дайце мне крыху з бутэлечкi, у мяне моцная прастуда", - казалi яны, нiбы паѓтараючы формулу.

У канцы тыдня Сэм зноѓ быѓ у дарозе. Даволi дзiѓнае ѓяѓленне аб тым, што, застаючыся там, ён прадасць забыццё жыццёвых нягод, рассеялася ѓ першы дзень яго дзяжурства, i яго цiкаѓнасць наконт клiентаѓ загубiла яго. Калi мужчыны ѓвайшлi ѓ бакавыя дзверы i ѓсталi перад iм, Сэм нахiлiѓся над стойкай i спытаѓ, чаму яны п'юць. Хтосьцi з мужчын засмяяѓся, хтосьцi аблаяѓ яго, i тэлеграфiст паведамiѓ аб гэтым Алу, назваѓшы пытанне Сэма дзёрзкасцю.

"Дурань, няѓжо ты не ведаеш, што лепш, чым кiдацца камянямi ѓ бар?" Ал зароѓ i з лаянкай адпусцiѓ яго.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

ПРА НЭ ВЫДАТНА ЦЁПЛЫ Восеньскай ранiцай Сэм сядзеѓ у маленькiм парку ѓ цэнтры прамысловага мястэчка Пенсiльванii, назiраючы, як мужчыны i жанчыны iдуць па цiхiх вулiцах на фабрыкi, i спрабаваѓ пераадолець пачуццё дэпрэсii, выклiканае перажываннямi папярэдняга вечара. Ён прыехаѓ у горад па дрэнна зробленай глiнянай дарозе, якая праходзiць праз бясплодныя ѓзгоркi, i, прыгнечаны i стомлены, стаяѓ на беразе ракi, набраклай ад раннiх восеньскiх дажджоѓ, якая цякла па ѓскраiнах горада.

Перад сабой удалечынi ён зазiрнуѓ у вокны велiзарнай фабрыкi, чорны дым з якой дадаваѓ змрочнасцi маючай адбыцца перад iм сцэне. Праз цьмяна бачныя вокны фабрыкi бегалi туды i сюды рабочыя, то з'яѓляючыся, то знiкаючы, яркае святло полымя печы асвятляла то аднаго, то другога з iх, рэзка. У яго ног падальныя воды, якiя перакочваюцца i пералiваюцца праз невялiкую плацiну, зачароѓвалi яго. Прыгледзеѓшыся да бягучай вады, яго галава, лёгкая ад фiзiчнай стомленасцi, пахiснулася, i, баючыся ѓпасцi, ён быѓ вымушаны моцна схапiцца за маленькае дрэѓца, да якога прыхiнуѓся. На заднiм двары дома праз ручай ад Сэма, тварам да фабрыкi, на дашчаным плоце сядзелi чатыры цацаркi, iх дзiѓныя жаласныя крыкi складалi асаблiва прыдатны акампанемент да сцэны, якая развярнулася перад iм, а на самiм двары абадраныя птушкi бiлiся адзiн з адным. Зноѓ i зноѓ яны кiдалiся ѓ бой, наносячы ѓдары дзюбамi i шпорамi. Стамiѓшыся, яны пачалi калупаць i драпаць смецце ѓ двары, а калi крыху акрыялi, аднавiлi барацьбу. На працягу гадзiны Сэм глядзеѓ на гэтую сцэну, пераводзячы погляд з ракi на шэрае неба i на фабрыку, якая вырыгае чорны дым. Ён думаѓ, што дзве птушкi, якiя слаба змагаюцца, пагружаныя ѓ сваю бессэнсоѓную барацьбу сярод такой магутнай сiлы, увасабляюць большую частку барацьбы чалавека ѓ свеце, i, павярнуѓшыся, пайшлi па тратуарах да вясковага гатэля, адчуваючы сябе старым i стомленым. Цяпер, на лаѓцы ѓ маленькiм парку, калi ранняе ранiшняе сонца свяцiла скрозь блiскучыя кроплi дажджу, якiя прылiплi да чырвонага лiсця дрэѓ, ён пачаѓ страчваць пачуццё дэпрэсii, якое пераследвала яго ѓсю ноч.

Малады чалавек, якi шпацыраваѓ па парку, убачыѓ, што ён лянiва назiрае за якiя спяшаюцца працоѓнымi, i спынiѓся, каб сесцi побач з iм.

- У дарозе, брат? ён спытаѓ.

Сэм пакруцiѓ галавой, i той пачаѓ гаварыць.

"Дурнi i рабы", - сур'ёзна сказаѓ ён, паказваючы на мужчын i жанчын, якiя праходзяць па тратуары. "Бачыш, як яны iдуць, як звяры, у сваё рабства? Што яны за гэта атрымаюць? Якое жыццё яны вядуць? Жыццё сабак".

Ён паглядзеѓ на Сэма, чакаючы адабрэння выказанага iм меркавання.

"Мы ѓсе дурнi i рабы", - рашуча сказаѓ Сэм.

Ускочыѓшы на ногi, малады чалавек пачаѓ размахваць рукамi.

"Вось, ты кажаш разумна", - крыкнуѓ ён. "Сардэчна запрашаем у наш горад, незнаёмец. У нас тут няма мысляроѓ. Рабочыя як сабакi. Памiж iмi няма салiдарнасцi. Пойдзем са мной паснедаць".

У рэстаране малады чалавек загаварыѓ аб сабе. Ён быѓ выпускнiком Пенсiльванскага ѓнiверсiтэта. Яго бацька памёр, калi ён яшчэ вучыѓся ѓ школе, i пакiнуѓ яму сцiплы стан, на даходы якога ён жыѓ са сваёй мацi. Ён не працаваѓ i надзвычай ганарыѓся гэтым фактам.

"Я адмаѓляюся працаваць! Я пагарджаю гэтам!" - заявiѓ ён, падтрасаючы ѓ паветры булачку са сняданкам.

Пасля заканчэння школы ён прысвяцiѓ сябе справе сацыялiстычнай партыi ѓ сваiм родным горадзе i выхваляѓся ѓжо дасягнутым кiраѓнiцтвам. Яго мацi, як ён заявiѓ, была ѓстрывожаная i занепакоеная яго сувяззю з рухам.

"Яна хоча, каб я паводзiѓ сябе рэспектабельна", - сумна сказаѓ ён i дадаѓ: "Якi сэнс спрабаваць растлумачыць жанчыне? Я не магу прымусiць яе ѓбачыць рознiцу памiж сацыялiстам i анархiстам прамога дзеяння, i я адмовiѓся ад спроб. Яна чакае, што я скончу тым, што ѓзарву каго-небудзь дынамiтам цi патраплю ѓ турму за тое, што кiдаѓ цэглу ѓ раённую палiцыю".

Ён расказаѓ пра забастоѓку, якая адбываецца сярод работнiц яѓрэйскай фабрыкi па вытворчасцi кашуль у горадзе, i Сэм, адразу ж зацiкавiѓшыся, пачаѓ задаваць пытаннi i пасля снедання адправiѓся са сваiм новым знаёмым на месца забастоѓкi.

Фабрыка па вытворчасцi кашуль размяшчалася на гарышчы над прадуктовай крамай, а па тратуары перад крамай узад i ѓперад прагульвалiся тры дзявочыя пiкеты. Ярка апрануты жыд, з цыгарай у роце i рукамi ѓ кiшэнях штаноѓ, стаяѓ на лесвiцы, якая вядзе на гарышча, i пiльна глядзеѓ на маладога сацыялiста i Сэма. З яго вуснаѓ зляцеѓ паток агiдных слоѓ, якiя ён прыкiдваѓся звернутымi да пустога паветра. Калi Сэм падышоѓ да яго, ён павярнуѓся i пабег уверх па лесвiцы, выкрыкваючы лаянкi праз плячо.

Сэм далучыѓся да трох дзяѓчат i пачаѓ з iмi размаѓляць, шпацыруючы з iмi ѓзад i ѓперад перад прадуктовай крамай.

"Што ты робiш, каб перамагчы?" - спытаѓ ён, калi яны расказалi яму пра свае крыѓды.

"Мы робiм што можам!" - сказала габрэйская дзяѓчына з шырокiмi сцёгнамi, вялiкiмi матчынымi грудзьмi i выдатнымi, мяккiмi карымi вачыма, якая, вiдаць, была лiдэрам i прадстаѓнiком сярод страйкоѓцаѓ. "Мы ходзiм сюды ѓзад i наперад i спрабуем пагаварыць са штрэйкбрэхерамi, якiх бос прывёз з iншых гарадоѓ, калi яны прыходзяць i выходзяць".

Франк, чалавек з унiвэрсытэту, выказаѓся. "Мы расклейваем налепкi паѓсюль", - сказаѓ ён. "Я сам выставiѓ iх сотнi".

Ён дастаѓ з кiшэнi палiто лiсток з друкаваным малюнкам, заклеены з аднаго боку, i сказаѓ Сэму, што развешваѓ iх на сценах i тэлеграфных слупах па ѓсiм горадзе. Справа была агiдна напiсана. "Далоѓ брудныя струпы" - абвяшчаѓ загаловак, напiсаны тлустымi чорнымi лiтарамi ѓверсе.

Сэм быѓ шакаваны брыдотай подпiсу i грубай жорсткасцю тэксту, надрукаванага на лiстку.

"Вы так называеце работнiц?" ён спытаѓ.

"Яны адабралi ѓ нас працу", - проста адказала габрэйская дзяѓчына i пачала зноѓ, расказваючы гiсторыю сваiх сясцёр-страйкоѓцаѓ i тое, што нiзкая заработная плата значыла для iх i iх сем'яѓ. "Для мяне гэта не так ужо важна; У мяне ёсць брат, якi працуе ѓ краме адзення, i ён можа мяне ѓтрымлiваць, але шмат у якiх жанчын у нашым прафсаюзе тут ёсць толькi заробак, каб пракармiць свае сем'i".

Розум Сэма пачаѓ працаваць над праблемай.

"Тут, - заявiѓ ён, - трэба зрабiць нешта вызначанае, бiтву, у якой я выступлю супраць гэтага працадаѓцы дзеля гэтых жанчын".

Ён адмовiѓся ад свайго досведу ѓ горадзе ѓ Iлiнойсе, кажучы сабе, што маладая жанчына, якая iдзе побач з iм, будзе валодаць пачуццём гонару, невядомым рудавалосаму маладому рабочаму, якi прадаѓ яго Бiлу i Эду.

"Я не з грашыма, - думаѓ ён, - зараз я паспрабую дапамагчы гэтым дзяѓчынкам сваёй энергiяй".

Звярнуѓшыся да яѓрэйскай дзяѓчыны, ён прыняѓ хуткае рашэнне.

"Я дапамагу вам вярнуць свае месцы", - сказаѓ ён.

Пакiнуѓшы дзяѓчат, ён пайшоѓ праз дарогу ѓ цырульню, дзе мог назiраць за ѓваходам на фабрыку. Ён хацеѓ прадумаць парадак дзеянняѓ, а таксама хацеѓ паглядзець на дзяѓчат-штрэйкбрэхераѓ, калi яны прыходзяць на працу. Праз некаторы час па вулiцы прайшлi некалькi дзяѓчат i павярнулi на лесвiцу. Ярка апрануты жыд з цыгарай у роце зноѓ стаяѓ ля ѓвахода на лесвiцу. Тры пiкеты, што беглi наперад, напалi на групу дзяѓчат, якiя падымалiся па лесвiцы, адна з якiх, маладая амерыканка з жоѓтымi валасамi, павярнулася i нешта крыкнула цераз плячо. Чалавек па iменi Фрэнк крыкнуѓ у адказ, i габрэй дастаѓ цыгару з рота i ад душы засмяяѓся. Сэм набiѓ i закурыѓ трубку, i ѓ яго галаве праносiлася тузiн планаѓ дапамогi бастуючым дзяѓчатам.

Ранiцай ён зайшоѓ у прадуктовую краму на рагу, салун па суседстве, i вярнуѓся ѓ цырульню, размаѓляючы з удзельнiкамi забастоѓкi. Ён паабедаѓ у адзiноце, усё яшчэ думаючы аб трох дзяѓчынах, якiя цярплiва ходзяць уверх i ѓнiз па лесвiцы. Iх бесперапынная хада здавалася яму марным марнаваннем сiл.

"Iм трэба зрабiць нешта больш пэѓнае", - падумаѓ ён.

Пасля абеду ён далучыѓся да дабрадушнай яѓрэйскай дзяѓчыны, i яны разам пайшлi па вулiцы, абмяркоѓваючы забастоѓку.

"Вы не зможаце выйграць гэтую забастоѓку, проста называючы непрыемныя словы", - сказаѓ ён. "Мне не падабаецца налепка з надпiсам "брудная скарынка", якую Фрэнк трымаѓ у кiшэнi. Гэта не можа вам дапамагчы i толькi ятрыць дзяѓчын, якiя занялi ваша месца. Тут, у гэтай частцы горада, людзi жадаюць бачыць вашу перамогу. Я размаѓляѓ з мужчынамi, якiя заходзяць у салун i цырульню праз дарогу, i вы ѓжо заслужылi iх спачуванне. Вы хочаце дабiцца сiмпатыi дзяѓчат, якiя занялi вашыя месцы. Называючы iх бруднымi стрыжнамi, яны становяцца толькi пакутнiкамi. Жоѓтавалосая дзяѓчына абзывала цябе сёння ранiцай?

Габрэйская дзяѓчынка паглядзела на Сэма i горка засмяялася.

"Хутчэй; яна назвала мяне крыклiвым вулiчным мiнаком".

Яны працягнулi iсцi па вулiцы, перасеклi чыгуначныя пуцi i мост i апынулiся на цiхай жылой вулiцы. Каля абочыны перад дамамi стаялi экiпажы, i, паказваючы на гэтыя i на дагледжаныя дамы, Сэм сказаѓ: "Мужчыны купляюць гэтыя рэчы для сваiх жанчын".

Цень упаѓ на твар дзяѓчыны.

"Я мяркую, што ѓсе мы хочам таго ж, што ёсць у гэтых жанчын", - адказала яна. "Насамрэч мы не хочам змагацца i стаяць на ѓласных нагах, прынамсi, калi мы ведаем свет. Чаго сапраѓды хоча жанчына, дык гэта мужчыны", - коратка дадала яна.

Сэм пачаѓ гаварыць i расказаѓ ёй пра план, якi прыйшоѓ яму ѓ галаву. Ён памятаѓ, як Джэк Прынс i Морысан казалi аб прывабнасцi прамога асабiстага лiста i аб тым, наколькi эфектыѓна яно выкарыстоѓваецца кампанiямi па дастаѓцы па пошце.

"Тут мы зробiм страйк паштовых адпраѓленняѓ", - сказаѓ ён i працягнуѓ выкладаць ёй дэталi свайго плана. Ён прапанаваѓ ёй, Фрэнку i яшчэ некалькiм бастуючым дзяѓчатам прайсцiся па горадзе i даведацца iмёны i паштовыя адрасы дзяѓчат-штрэйкбрэхерак.

"Даведайцеся таксама iмёны ѓтрымальнiкаѓ пансiёнаѓ, у якiх жывуць гэтыя дзяѓчаты, i iмёны мужчын i жанчын, якiя жывуць у гэтых жа дамах", - прапанаваѓ ён. "Затым вы збераце разам яркiх дзяѓчат i жанчын i прапануеце iм расказаць мне свае гiсторыi. Мы будзем дзень за днём пiсаць лiсты дзяѓчатам-штрэйкбрэхерам, жанчынам, якiя ѓтрымлiваюць пансiёны, i людзям, якiя жывуць у дамах i сядзяць з iмi за сталом. Мы не будзем называць iмёны. Мы раскажам гiсторыю пра тое, што значыць быць пераможаным у гэтай барацьбе для жанчын у вашым прафсаюзе, раскажыце яе проста i праѓдзiва, як вы расказалi мне сёння ранiцай".

"Гэта будзе каштаваць вельмi дорага", - сказала габрэйская дзяѓчына, кiваючы галавой.

Сэм дастаѓ з кiшэнi пачак купюр i паказаѓ ёй.

"Я заплачу", - сказаѓ ён.

"Чаму?" - Спытала яна, пiльна гледзячы на ??яго.

"Таму што я чалавек, якi хоча працаваць гэтак жа, як i вы", - адказаѓ ён, а затым паспешна працягнуѓ: "Гэта доѓгая гiсторыя. Я багаты чалавек, якi бадзяецца па свеце ѓ пошуках Iсцiны. Я не хачу, каб гэта стала вядома. Прымiце мяне як належнае. Вы не пашкадуеце.

На працягу гадзiны ён зняѓ вялiкi пакой, заплацiѓшы наперад за месяц наперад, i ѓ пакой былi прынесены крэслы, стол i пiшучыя машынкi. Ён змясцiѓ у вячэрнюю газету аб'яву аб наборы дзяѓчат-стэнаграфiстак, i друкар, якi паспяшаѓся абяцаннем дадатковай аплаты, выпусцiѓ для яго некалькi тысяч бланкаѓ, зверху якiх тлустым чорным шрыфтам было напiсана: "Дзяѓчаткi-страйкоѓцы". ".

Той ноччу Сэм правёѓ у пакоi, якi ён наняѓ, сустрэчу дзяѓчат-страйкоѓцаѓ, растлумачыѓшы iм свой план i прапанаваѓшы аплацiць усе выдаткi на барацьбу, якую ён прапанаваѓ зладзiць для iх. Яны запляскалi ѓ ладкi i ѓхваляльна закрычалi, i Сэм пачаѓ выкладаць сваю кампанiю.

Адну з дзяѓчат ён загадаѓ стаяць перад фабрыкай ранiцай i ѓвечары.

"Там у мяне будзе для вас iншая дапамога", - сказаѓ ён. "Сёння ѓвечары, перш чым вы пойдзеце дадому, тут будзе друкар з пачкам брашур, якiя я надрукаваѓ для вас".

Па парадзе дабрадушнай габрэйскай дзяѓчыны ён параiѓ iншым атрымаць дадатковыя iмёны для спiсу рассылання, якi яму патрэбен, i атрымаѓ шмат важных iмёнаѓ ад дзяѓчат у пакоi. Шасцярых дзяѓчат ён папрасiѓ прыйсцi ранiцай, каб дапамагчы яму з адрасамi i адпраѓкай лiстоѓ. Габрэйскай дзяѓчыне ён даручыѓ узяць на сябе адказнасць за дзяѓчат, якiя працуюць у пакоi, якi заѓтра стане яшчэ i офiсам, i сачыць за атрыманнем iмёнаѓ.

Фрэнк падняѓся ѓ глыбiнi пакоя.

- Хто ты наогул? ён спытаѓ.

"Чалавек з грашыма i здольнасцю выйграць гэтую забастоѓку", - сказаѓ яму Сэм.

"Дзеля чаго ты гэта робiш?" - запатрабаваѓ Фрэнк.

Габрэйская дзяѓчына ѓскочыла на ногi.

"Таму што ён верыць у гэтых жанчын i хоча дапамагчы", - патлумачыла яна.

- Рот, - сказаѓ Фрэнк, выходзячы за дзверы.

Калi сустрэча скончылася, iшоѓ снег, i Сэм i габрэйская дзяѓчына скончылi размову ѓ калiдоры, якi вядзе да яе пакоя.

"Я не ведаю, што скажа на гэта Харыган, прафсаюзны лiдэр з Пiтсбурга", - сказала яна яму. "Ён даручыѓ Фрэнку ѓзначалiць i накiраваць забастоѓку тут. Ён не любiць ѓмяшання, i яму можа не спадабацца ваш план. Але нам, якiя працуюць жанчынам, патрэбны мужчыны, такiя мужчыны, як вы, якiя могуць планаваць i рабiць справы. У нас занадта шмат мужчын жыве. Нам патрэбны мужчыны, якiя будуць працаваць на ѓсiх нас, як мужчыны працуюць на жанчын у экiпажах i аѓтамабiлях". Яна засмяялася i працягнула яму руку. "Бачыце, у што вы ѓвязалiся? Я хачу, каб ты стаѓ мужам усяго нашага саюза".

На наступную ранiцу чатыры дзяѓчыны-стэнаграфiсткi пайшлi на працу ѓ штаб забастоѓкi Сэма, i ён напiсаѓ свой першы лiст аб забастоѓцы, лiст, якi распавядае гiсторыю страйкуючай дзяѓчыны па iменi Хадэѓэй, чый малодшы брат быѓ хворы на сухоты. Сэм не распiсаѓ лiст; ён адчуваѓ, што яму гэта не патрэбна. Ён думаѓ, што з дапамогай дваццацi цi трыццацi такiх лiстоѓ, кожны з якiх коратка i праѓдзiва расказвае гiсторыю адной з дзiѓных дзяѓчат, ён зможа паказаць аднаму амерыканскаму гораду, як жыве яго другая палова. Ён перадаѓ лiст чатыром дзяѓчатам-стэнаграфiсткам са спiсу рассылкi, якi ѓ яго ѓжо быѓ, i пачаѓ пiсаць яго на кожнае iмя.

А восьмай гадзiне прыйшоѓ мужчына, каб усталяваць тэлефон, i забастоѓшчыкi дзяѓчаты пачалi ѓносiць новыя iмёны ѓ спiс рассылкi. У дзевяць гадзiн з'явiлiся яшчэ тры стэнаграфiсткi i былi прыцягнуты да працы, а былыя дзяѓчаты пачалi дасылаць новыя iмёны па тэлефоне. Габрэйская дзяѓчынка хадзiла ѓзад i ѓперад, аддаючы загады, уносячы прапановы. Час ад часу яна падбягала да стала Сэма i прапаноѓвала iншыя крынiцы iмёнаѓ для спiсу рассылання. Сэм падумаѓ, што калi iншыя працуючыя дзяѓчыны i былi перад iм нясмелыя i збянтэжаныя, то гэта няма. Яна была як генерал на полi бiтвы. Яе мяккiя карыя вочы свяцiлiся, яе думкi працавалi хутка, а голас гучаѓ звонка. Па яе прапанове Сэм даѓ дзяѓчатам за пiшучымi машынкамi спiсы з iмёнамi гарадскiх чыноѓнiкаѓ, банкiраѓ i вядомых бiзнесменаѓ, а таксама жонак усiх гэтых людзей, а таксама прэзiдэнтаѓ розных жаночых клубаѓ, свецкiх жанчын i дабрачынных арганiзацый. Яна патэлефанавала рэпарцёрам дзвюх гарадскiх штодзённых газет i папрасiла iх узяць iнтэрв'ю ѓ Сэма, i па яе прапанове ён даѓ iм раздрукаваць копii лiста дзяѓчыны Хадэѓэй.

"Надрукуйце гэта, - сказаѓ ён, - i калi вы не можаце выкарыстоѓваць гэта як навiна, зрабiце з гэтага рэкламу i прынясiце мне рахунак".

У адзiнаццаць гадзiн Фрэнк увайшоѓ у пакой з высокiм iрландцам, з запалымi шчокамi, чорнымi бруднымi зубамi i ѓ занадта цесным для яго палiто. Пакiнуѓшы яго стаяць каля дзвярэй, Фрэнк перасек пакой да Сэму.

"Прыходзьце да нас паабедаць", - сказаѓ ён. Ён тыцнуѓ вялiкiм пальцам цераз плячо ѓ бок высокага iрландца. "Я падабраѓ яго", - сказаѓ ён. "Найлепшы мозг, якi быѓ у горадзе на працягу многiх гадоѓ. Ён цуд. Раней быѓ каталiцкiм сьвятаром. Ён не верыць нi ѓ Бога, нi ѓ каханне, нi ѓ штосьцi яшчэ. Выходзьце i паслухайце, як ён кажа. Ён цудоѓны".

Сэм пакруцiѓ галавой.

"Я занадта заняты. Тут ёсць над чым папрацаваць. Мы збiраемся выйграць гэтую забастоѓку".

Фрэнк з сумневам паглядзеѓ на яго, а затым на занятых дзяѓчат.

"Я не ведаю, што пра ѓсё гэта падумае Харыган", - сказаѓ ён. "Ён не любiць умяшання. Я нiколi нiчога не раблю, не напiсаѓшы яму. Я напiсаѓ i расказаѓ яму, што ты тут робiш. Мне прыйшлося, разумееш. Я нясу адказнасць перад штаб-кватэрай".

Днём яѓрэй, уладальнiк фабрыкi па вытворчасцi кашуль, прыйшоѓ у штаб-кватэру забастоѓкi, прайшоѓ праз пакой, зняѓ капялюш i сеѓ каля стала Сэма.

- Што табе тут трэба? ён спытаѓ. - Хлопцы з газет расказалi мне, што вы планавалi зрабiць. Якая ѓ цябе гульня?

"Я хачу вылупцаваць цябе, - цiха адказаѓ Сэм, - вылупцаваць цябе як след. Вы маглi б таксама ѓстаць у чаргу. Вы прайграеце гэты ѓдар".

"Я толькi адзiн", - сказаѓ габрэй. "У нас ёсць асацыяцыя вытворцаѓ кашуль. Мы ѓсё ѓ гэтым. Ва ѓсiх нас на руках страйк. Што ты выйграеш, калi пераможаш мяне тут? У рэшце рэшт, я ѓсяго толькi маленькi чалавек.

Сэм засмяяѓся i, узяѓшы ручку, пачаѓ пiсаць.

"Табе не пашанцавала", - сказаѓ ён. "Я проста выпадкова замацаваѓся тут. Калi я цябе перамагу, я пайду далей i паб'ю астатнiх. Я прынясу больш грошай, чым вы ѓсё, i я збiраюся перамагчы кожнага з вас".

На наступную ранiцу натоѓп стаяѓ перад лесвiцай, якая вядзе на фабрыку, калi дзяѓчаты-штрэйкбрэхеры прыйшлi на працу. Лiсты i iнтэрв'ю ѓ газетах аказалiся эфектыѓнымi, i больш за палову штрэйкбрэхераѓ не з'явiлiся. Астатнiя паспяшалiся па вулiцы i павярнулi на лесвiцу, не гледзячы на натоѓп. Дзяѓчына, аблаяная Сэмам, стаяла на тратуары i раздавала штрэйкбрэхерам брашуры. Брашуры называлiся "Гiсторыя дзесяцi дзяѓчын" i коратка i шматзначна расказвалi гiсторыi дзесяцi забастоѓшчыкаѓ i тое, што пройгрыш забастоѓкi значыѓ для iх i iх сем'яѓ.

Праз некаторы час пад'ехалi дзве карэты i вялiкi аѓтамабiль, i з аѓтамабiля вылезла добра апранутая жанчына, узяла ѓ дзявочага пiкету звязку брашур i пачала раздаваць iх людзям. Двое палiцыянтаѓ, якiя стаялi перад натоѓпам, знялi шлемы i суправаджалi яе. Натоѓп апладыраваѓ. Фрэнк паспяшаѓся праз вулiцу туды, дзе перад цырульнi стаяѓ Сэм, i пляснуѓ яго па спiне.

"Ты цуд", сказаѓ ён.

Сэм паспяшаѓся назад у пакой i падрыхтаваѓ другi лiст для спiсу рассылання. На працу прыйшлi яшчэ дзве стэнаграфiсткi. Яму прыйшлося паслаць за iншымi машынамi. Рэпарцёр гарадской вячэрняй газеты ѓзбег па лесвiцы.

"Хто ты?" ён спытаѓ. "Горад хоча ведаць".

З кiшэнi ён дастаѓ тэлеграму з пiтсбургскай газеты.

"А як наконт плана забастоѓкi па пошце? Назавiце там iмя i гiсторыю новага лiдэра забастоѓкi.

А дзесятай гадзiне Фрэнк вярнуѓся.

- Ёсць тэлеграма ад Харрыгана, - сказаѓ ён. "Ён прыйдзе сюды. Ён жадае, каб сёння ѓвечар уладкаваѓся масавы збор дзяѓчын. Я мушу сабраць iх разам. Мы сустрэнемся тут, у гэтым пакоi.

У пакоi праца працягвалася. Спiс iмёнаѓ для рассылання павялiчыѓся ѓдвая. Пiкет ля фабрыкi кашуль паведамiѓ, што з завода пайшлi яшчэ трое штрэйкбрэхераѓ. Габрэйская дзяѓчына была ѓсхваляваная. Яна хадзiла па пакоi, яе вочы свяцiлiся.

"Гэта выдатна", сказала яна. "План працуе. Увесь горад узбуджаны i дзеля нас. Мы пераможам яшчэ праз дваццаць чатыры гадзiны".

А затым у сем гадзiн вечара Харыган увайшоѓ у пакой, дзе сядзеѓ Сэм з прысутнымi дзяѓчынамi, i замкнуѓ за сабой дзверы. Гэта быѓ невысокi, моцнага целаскладу мужчына з блакiтнымi вачыма i рудымi валасамi. Ён моѓчкi хадзiѓ па пакоi, якi суправаджаецца Фрэнкам. Раптам ён спынiѓся i, узяѓшы адну з пiшучых машынак, арандаваных Сэмам для напiсання лiстоѓ, падняѓ яе над галавой i шпурнуѓ на падлогу.

"Агiдны лiдэр забастоѓкi", - зароѓ ён. Паглядзi на гэта. Паршывыя машыны!

"Скаб-стэнаграфiсткi!" - сказаѓ ён скрозь зубы. "Парша пячаткi! Падрапаць усё!

Узяѓшы пачак бланкаѓ, ён разарваѓ iх i, падышоѓшы да пярэдняй часткi пакоя, пагразiѓ кулаком перад тварам Сэма.

"Лiдэр Скабаѓ!" - крыкнуѓ ён, паварочваючыся да дзяѓчынак.

Габрэйская дзяѓчына з мяккiмi вачыма ѓскочыла на ногi.

"Ён выйграе для нас", сказала яна.

Харыган пагрозлiва падышоѓ да яе.

"Лепш прайграць, чым атрымаць паршывую перамогу", - роѓ ён.

"Хто ты ѓвогуле? Якi махляр паслаѓ цябе сюды? - запатрабаваѓ ён, звяртаючыся да Сэма.

Ён пачаѓ прамову. "Я назiраѓ за гэтым хлопцам, я яго ведаю. У яго ёсць план па развале прафсаюза, i яму плацяць капiталiсты".

Сэм чакаѓ, каб больш нiчога не пачуць. Устаѓшы, ён надзеѓ брызентавую куртку i накiраваѓся да дзвярэй. Ён бачыѓ, што ѓжо замяшаны ѓ тузiне парушэнняѓ прафсаюзнага кодэкса, i думка паспрабаваць пераканаць Харыгана ѓ сваёй бескарыслiвасцi яму не прыйшла ѓ галаву.

"Не звяртайце на мяне ѓвагi, - сказаѓ ён, - я сыходжу".

Ён прайшоѓ памiж радамi спалоханых бледнатварых дзяѓчат i адчынiѓ дзверы, яѓрэйская дзяѓчына рушыла ѓслед за iм. Наверсе лесвiцы, якая вядзе на вулiцу, ён спынiѓся i паказаѓ назад у пакой.

- Вяртайся, - сказаѓ ён, працягваючы ёй пачак купюр. "Працягвайце працу, калi можаце. Набудзьце iншыя машыны i новы друк. Я памагу табе таемна".

Павярнуѓшыся, ён пабег унiз па лесвiцы, паспяшаѓся праз цiкаѓны натоѓп, якi стаяѓ ля падножжа, i хутка пайшоѓ наперад перад асветленымi магазiнамi. Iшоѓ халодны дождж, напалову снег. Побач з iм iшоѓ малады чалавек з каштанавай востраканцовай барадой, адзiн з газетных рэпарцёраѓ, якiя напярэдаднi бралi ѓ яго iнтэрв'ю.

- Харыган цябе падрэзаѓ? - спытаѓ малады чалавек, а затым дадаѓ, смеючыся: "Ён сказаѓ нам, што меѓ намер скiнуць цябе з лесвiцы".

Сэм iшоѓ моѓчкi, поѓны гневу. Ён павярнуѓ у завулак i спынiѓся, калi яго спадарожнiк паклаѓ руку яму на плячо.

"Гэта наша звалка", - сказаѓ малады чалавек, паказваючы на доѓгi невысокi каркасны будынак, якi выходзiць на завулак. "Заходзьце i раскажыце нам сваю гiсторыю. Гэта павiнна быць добра".

У рэдакцыi газеты сядзеѓ яшчэ адзiн малады чалавек, паклаѓшы галаву на пiсьмовы стол. Ён быѓ апрануты ѓ надзвычай яркi клятчасты сурдут, меѓ крыху зморшчаны, дабрадушны твар i, здавалася, быѓ п'яны. Малады чалавек з барадой растлумачыѓ, хто Сэм, узяѓшы спячага за плячо i энергiчна страсянуѓшы яго.

"Прачыняйцеся, шкiпер! Тут добрая гiсторыя!" ён крыкнуѓ. "Прафсаюз выгнаѓ лiдэра забастоѓкi па пошце!"

Шкiпер падняѓся на ногi i пачаѓ кiваць галавой.

"Вядома, вядома, Стары Топ, яны б цябе выгналi. У цябе ёсць крыху мазгоѓ. Нiводны чалавек з мазгамi не зможа ѓзначалiць забастоѓку. Гэта супярэчыць законам Прыроды. Нешта абавязкова павiнна было цябе ѓдарыць. Галаварэз прыехаѓ з Пiтсбурга? - спытаѓ ён, звяртаючыся да маладога чалавека з карычневай барадой.

Затым, падняѓшы галаву i зняѓшы з цвiка на сцяне кепку ѓ тон яго клятчастым палiто, ён падмiргнуѓ Сэму. "Давай, Стары Топ. Мне трэба выпiць.

Двое мужчын прайшлi праз бакавыя дзверы i па цёмным завулку ѓвайшлi праз заднiя дзверы салуна. Бруд ляжаѓ глыбока ѓ завулку, i Шкiпер прабiраѓся скрозь яго, запырскваючы вопратку i твар Сэма. У салоне за сталом насупраць Сэма, з бутэлькай французскага вiна памiж iмi, ён пачаѓ тлумачыць.

"У мяне ёсць вэксаль, тэрмiн аплаты якога заканчваецца ранiцай, i ѓ мяне няма грошай, каб аплацiць яго", - сказаѓ ён. "Калi мне прыходзiць тэрмiн аплаты, у мяне заѓсёды няма грошай, i я заѓсёды напiваюся. На наступную ранiцу я аплачваю рахунак. Не ведаю, як мне гэта ѓдаецца, але ѓ мяне заѓсёды ѓсё атрымлiваецца. Гэта сiстэма. Цяпер пра гэтую забастоѓку". Ён пагрузiѓся ѓ абмеркаванне забастоѓкi, у той час як мужчыны ѓваходзiлi i выходзiлi, смеючыся i выпiваючы. У дзесяць гадзiн гаспадар замкнуѓ уваходныя дзверы, зашмаргнуѓ фiранку i, прайшоѓшы ѓ заднюю частку пакоя, сеѓ за стол з Сэмам i Шкiперам, прынёсшы яшчэ адну бутэльку французскага вiна, з якога двое мужчын працягвалi пiць.

- Гэты чалавек з Пiтсбурга разрабаваѓ твой дом, так? - сказаѓ ён, звяртаючыся да Сэма. "Сёння ѓвечары сюды прыйшоѓ мужчына i расказаѓ мне. Ён паслаѓ за людзьмi, якiя займаюцца пiшучымi машынкамi, i прымусiѓ iх забраць машыны".

Калi яны былi гатовыя пайсцi, Сэм дастаѓ з кiшэнi грошы i прапанаваѓ заплацiць за бутэльку французскага вiна, замоѓленую Шкiперам, якi падняѓся i няцвёрда ѓстаѓ на ногi.

- Ты хочаш мяне абразiць? - абурана запатрабаваѓ ён, кiнуѓшы на стол дваццацiдоларавую купюру. Гаспадар вярнуѓ яму ѓсяго чатырнаццаць долараѓ.

- Я мог бы з такiм жа поспехам выцерцi дошку, пакуль ты ѓмыѓся, - заѓважыѓ ён, падмiргнуѓшы Сэму.

Шкiпер зноѓ сеѓ, дастаѓ з кiшэнi аловак i блакнот i кiнуѓ iх на стол.

"Мне патрэбны рэдакцыйны артыкул аб страйку ѓ "Стары Рэг", - сказаѓ ён Сэму. "Зрабi адзiн для мяне. Зрабiце што-небудзь моцнае. Вырабiце ѓдар. Я хачу пагаварыць тут са сваiм сябрам.

Паклаѓшы блакнот на стол, Сэм пачаѓ пiсаць рэдакцыйны артыкул у газеце. Галава яго здавалася дзiѓна яснай, а словы - незвычайна добрымi. Ён прыцягнуѓ увагу грамадскасцi да сiтуацыi, барацьбы страйкоѓцаѓ i разумнай барацьбе, якую яны вялi за перамогу ѓ справядлiвай справе, пасля чаго ѓ параграфах паказвалася, што эфектыѓнасць праведзенай працы была анулявана пазiцыяй прынятыя лiдэрамi працоѓных i сацыялiстаѓ.

"Гэтых рабят, па сутнасцi, не хвалююць вынiкi", - пiсаѓ ён. "Яны не думаюць аб беспрацоѓных жанчынах, якiм трэба ѓтрымлiваць сем'i, яны думаюць толькi пра сябе i сваё нiкчэмнае кiраѓнiцтва, якое, як яны асцерагаюцца, знаходзiцца пад пагрозай. Цяпер нас чакае звычайная дэманстрацыя ѓсяго старога, барацьбы, нянавiсцi i паражэнняѓ".

Калi ён скончыѓ "Шкiпера", Сэм вярнуѓся праз завулак у рэдакцыю газеты. Шкiпер зноѓ прашлёпаѓ па гразi i нёс у руцэ бутэльку чырвонага джыну. За сваiм сталом ён узяѓ рэдакцыйны артыкул з рук Сэма i прачытаѓ яго.

"Iдэальны! Iдэальна да тысячнай долi цалi, Олд Топ, - сказаѓ ён, пляскаючы Сэма па плячы. "Менавiта тое, што Старая Ануча хацела сказаць пра страйк". Затым забраѓшыся на стол i падклаѓшы клятчастае палiто пад галаву, ён мiрна заснуѓ, i Сэм, якi сядзеѓ ля стала стол. досвiткам iх разбудзiѓ негр з мятлой у руцэ, i, увайшоѓшы ѓ доѓгi нiзкi пакой, поѓны прэсаѓ, Шкiпер падставiѓ галаву пад кран з вадой i вярнуѓся, размахваючы брудным ручнiком i з вадой, што капала з яго валасоѓ.

"А цяпер пра дзень i яго працы", - сказаѓ ён, ухмыляючыся Сэму i робячы вялiкi глыток з бутэлькi джыну.

Пасля сняданку яны з Сэмам занялi месца перад цырульнi насупраць лесвiцы, якая вядзе на фабрыку па вытворчасцi кашуль. Дзяѓчына Сэма з брашурамi знiкла, як i цiхавокая яѓрэйская дзяѓчына, а на iх месцах узад i наперад хадзiлi Фрэнк i лiдэр Пiтсбурга па iмi Харыган. Зноѓ ля абочыны стаялi карэты i аѓтамабiлi, i зноѓ з машыны выйшла добра апранутая жанчына i накiравалася да трох яркiх дзяѓчат, якiя наблiжалiся па тратуары. Жанчыну сустрэѓ Харыган, якi пагражаѓ кулаком i крычыць, i вярнуѓшыся ѓ машыну, ад якой яна з'ехала. З лесвiцы ярка апрануты жыд глядзеѓ на натоѓп i смяяѓся.

"Дзе новы страйкоѓца - страйкоѓца па пошце?" ён паклiкаѓ Фрэнка.

З гэтымi словамi з натоѓпу выбег рабочы з вядром на руцэ i збiѓ яѓрэя назад на лесвiцу.

"Удар яго! Удар бруднага лiдэра паршывасцi! - крычаѓ Фрэнк, танцуючы ѓзад i наперад па тратуары.

Двое палiцыянтаѓ, выбегшы наперад, павялi працоѓнага па вулiцы, усё яшчэ сцiскаючы ѓ адной руцэ вядро з абедам.

- Я сёе-тое ведаю, - крыкнуѓ Шкiпер, пляснуѓшы Сэма па плячы. "Я ведаю, хто падпiша са мной гэтую цыдулку. Жанчына, якую Харыган загнаѓ назад у сваю машыну, - самая багатая жанчына ѓ горадзе. Я пакажу ёй ваш рэдакцыйны артыкул. Яна падумае, што гэта напiсаѓ я i зразумее яе. Вось убачыш." Ён пабег па вулiцы, крычучы праз плячо: "Прыходзь на звалку, я хачу цябе зноѓ убачыць".

Сэм вярнуѓся ѓ рэдакцыю газеты i сеѓ чакаць Шкiпера, якi праз некаторы час увайшоѓ, зняѓ палiто i пачаѓ пiсаць. Час ад часу ён рабiѓ вялiкiя глоткi з бутэлькi чырвонага джыну i, моѓчкi прапаноѓваючы яго Сэму, працягваѓ перамотваць лiст за лiстом нядбайна напiсанага матэрыялу.

- Я папрасiѓ яе падпiсаць запiску, - звярнуѓся ён цераз плячо да Сэма. "Яна была ѓ лютасцi на Харыгана, i калi я сказаѓ ёй, што мы збiраемся напасцi на яго i абаранiць цябе, яна хутка паддалася гэтаму. Я выйграѓ, прытрымлiваючыся сваёй сiстэме. Я заѓсёды напiваюся, i гэта заѓсёды перамагае".

А дзесятай гадзiне ѓ рэдакцыi газеты панавала закiсанне. Маленькi чалавек з карычневай востраканцовай барадой i яшчэ адзiн беглi да Шкiпера, пытаючыся парады, раскладваючы перад iм машынапiсныя лiсты i кажучы, як пiсаѓ.

"Дайце мне накiрунак. Мне патрэбен яшчэ адзiн загаловак на першай паласе", - працягваѓ крычаць на iх Шкiпер, працуючы як вар'ят.

У дзесяць трыццаць дзверы адчынiлiся, i ѓвайшоѓ Харриган ѓ суправаджэннi Фрэнка. Убачыѓшы Сэма, яны спынiлiся, няѓпэѓнена гледзячы на ??яго i на чалавека, якi працаваѓ за сталом.

"Ну, кажы. Гэта не жаночая прыёмная. Чаго вы, хлопцы, хочаце? - раѓнуѓ Шкiпер, гледзячы на iх.

Фрэнк, падышоѓшы наперад, паклаѓ на стол машынапiсны лiст, якi газетчык таропка прачытаѓ.

- Ты скарыстаешся iм? - Спытаѓ Фрэнк.

Шкiпер засмяяѓся.

- Не змянiѓ бы нi слова, - крыкнуѓ ён. "Вядома, я скарыстаюся iм. Гэта тое, што я хацеѓ данесцi. Хлопцы, сачыце за мной.

Фрэнк i Харыган выйшлi, а Шкiпер, кiнуѓшыся да дзвярэй, пачаѓ крычаць у пакой за ёй.

"Гэй, вы, маляня i Том, у мяне ёсць апошняя зачэпка".

Вярнуѓшыся да стала, ён зноѓ пачаѓ пiсаць, ухмыляючыся падчас працы. Сэму ён працягнуѓ машынапiсны лiст, падрыхтаваны Фрэнкам.

"Подлая спроба выйграць справу працаѓнiц з боку брудных паршывых лiдэраѓ i слiзкага капiталiстычнага класа", - пачыналася яно, а пасля гэтага вынiкала дзiкая мешанiна слоѓ, слоѓ без сэнсу, прапаноѓ без сэнсу, у якiх Сэма называлi сопкай. балбатлiвы зборшчык паштовых заказаѓ, а Шкiпер выпадкова згадваѓся як маладушны прашчнiк чарнiлаѓ.

"Я прагледжу матэрыял i пракаментую яго", - заявiѓ Шкiпер, перадаючы Сэму тое, што ён напiсаѓ. Гэта быѓ рэдакцыйны артыкул, у якiм публiцы прапаноѓвалася прачытаць артыкул, падрыхтаваны да публiкацыi лiдэрамi забастоѓкi, i выказвалася спачуванне бастуючым дзяѓчатам у тым, што iх справа была прайграна з-за некампетэнтнасцi i неразумнасцi iх лiдэраѓ.

"Ура Рафхаѓзу, адважнаму чалавеку, якi вядзе працуючых дзяѓчат да паражэння, каб ён мог захаваць лiдэрства i дабiцца разумных намаганняѓ у справе працы", - напiсаѓ "Шкiпер".

Сэм паглядзеѓ на прасцiны i ѓ акно, дзе бушавала снежная бура. Яму здавалася, што здзяйсняецца злачынства, i яму было моташна i брыдка ад уласнай няздольнасцi спынiць яго. Шкiпер закурыѓ кароткую чорную трубку i зняѓ фуражку з цвiка на сцяне.

"Я самы прыемны газетчык у горадзе i яшчэ крыху фiнансiст", - заявiѓ ён. "Пойдзем вып'ем".

Выпiѓшы, Сэм пайшоѓ праз горад у бок сельскай мясцовасцi. На ѓскраiне горада, дзе дамы раскiданыя, а дарога пачала сыходзiць у глыбокую далiну, нехта ззаду яго павiтаѓся. Павярнуѓшыся, ён убачыѓ яѓрэйскую дзяѓчыну з мяккiмi вачыма, якая бегла па сцяжынцы побач з дарогай.

"Куды ты iдзеш?" - спытаѓ ён, спыняючыся, каб прыхiнуцца да дашчанага плота, i снег падаѓ яму на твар.

"Я пайду з табой", - сказала дзяѓчына. "Ты лепшы i наймацнейшы чалавек, якога я калi-небудзь бачыѓ, i я не дазволю табе пайсцi. Калi ѓ вас ёсць жонка, гэта не мае значэння. Яна не такая, якой павiнна быць, iнакш ты б не гуляѓ па краiне адзiн. Харыган i Фрэнк кажуць, што ты вар'ят, але я ведаю лепш. Я пайду з табой i дапамагу табе знайсцi тое, што ты жадаеш".

Сэм задумаѓся. Яна дастала з кiшэнi сукенкi пачак купюр i дала яму.

"Я выдаткавала трыста чатырнаццаць даляраѓ", - сказала яна.

Яны стаялi, гледзячы адно на аднаго. Яна працягнула руку i паклала яе яму на плячо. Яе вочы, мяккiя i цяпер свецяцца прагным святлом, паглядзелi на яго. Яе круглыя грудзi паднiмалася i апускалася.

"Куды б вы нi сказалi. Я буду тваiм слугой, калi ты папросiш мяне аб гэтым.

Сэма ахапiла хваля гарачага жадання, за якой рушыла ѓслед хуткая рэакцыя. Ён думаѓ аб месяцах стомных пошукаѓ i аб сваёй усеагульнай няѓдачы.

"Ты вернешся ѓ горад, калi мне давядзецца гнаць цябе туды камянямi", - сказаѓ ён ёй i, павярнуѓшы, пабег па далiне, пакiнуѓшы яе стаяць каля дашчанага плота, уткнуѓшыся галавой у рукi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

Аб НЭ КРЫСП ЗIМА Увечар Сэм апынуѓся на ажыѓленым куце вулiцы ѓ Рочэстэры, штат Нью-Ёрк, назiраючы з дзвярнога праёму, як натоѓпы людзей спяшаюцца або бадзяюцца мiма яго. Ён стаяѓ у дзвярным праёме каля кута, якi, здавалася, быѓ месцам грамадскiх сходаѓ, i з усiх бакоѓ падыходзiлi мужчыны i жанчыны, якiя сустракалiся ѓ куце, пастаялi iмгненне, размаѓляючы, а затым разам сышлi. Сэм выявiѓ, што пачынае задавацца пытаннем аб сустрэчах. За год, якi прайшоѓ з таго часу, як ён пакiнуѓ офiс у Чыкага, яго розум станавiѓся ѓсё больш i больш задуменным. Маленькiя рэчы - усмешка на вуснах дрэнна апранутага старога, якi мармычуць i спяшаецца мiма яго на вулiцы, або ѓзмах дзiцячай рукi ад дзвярэй фермерскага дома - давалi яму ежу для многiх гадзiн разважанняѓ. Цяпер ён з цiкавасцю назiраѓ за маленькiмi здарэннямi; кiѓкi, поцiскi рукi, паспешлiвыя крадком погляды мужчын i жанчын, якiя сустрэлiся на iмгненне на куце. На тратуары каля яго дзвярэй некалькi мужчын сярэднiх гадоѓ, вiдаць, з вялiкага гатэля за вуглом, непрыемнымi, галоднымi i крадком глядзелi на жанчын у натоѓпе.

Побач з Сэмам у дзвярах з'явiлася буйная бландынка. "Чакаць кагосьцi?" - спытала яна, усмiхаючыся i пiльна гледзячы на яго тым неспакойным, няѓпэѓненым i галодным святлом, якое ён бачыѓ у вачах мужчын сярэднiх гадоѓ на тратуары.

"Што вы тут робiце з мужам на працы?" ён рызыкнуѓ.

Яна выглядала спалоханай, а затым засмяялася.

"Чаму б табе не стукнуць мяне кулаком, калi ты хочаш мяне так страсянуць?" - запатрабавала яна, дадаѓшы: "Я не ведаю, хто вы, але кiм бы вы нi былi, я хачу вам сказаць, што я пайшла ад мужа".

"Чаму?" - спытаѓ Сэм.

Яна зноѓ засмяялася i, падышоѓшы, уважлiва паглядзела на яго.

- Я думаю, ты блефуеш, - сказала яна. "Я не веру, што ты ѓвогуле ведаеш Алфа. I я рады, што ты гэтага не робiш. Я сышоѓ ад Альфа, але ён усё роѓна выхаваѓ бы Каiна, калi б убачыѓ, як я тут мiтусюся.

Сэм выйшаѓ з дзвярнога праёму i пайшоѓ па завулку мiма асветленага тэатра. Жанчыны на вулiцы паднялi на яго вочы, а за тэатрам маладая дзяѓчына, закрануѓшы яго, прамармытала: "Прывiтанне, Спорт!"

Сэму хацелася адысцi ад нездаровага, галоднага позiрку, якi ён бачыѓ у вачах мужчын i жанчын. Яго розум пачаѓ працаваць над гэтым бокам жыцця велiзарнай колькасцi людзей у гарадах - мужчын i жанчын на рагу вулiц, жанчыны, якая з-за бяспекi шчаснага шлюбу аднойчы кiнула выклiк яму ѓ вочы, калi яны сядзелi разам у тэатры i пра тысячы маленькiх здарэнняѓ з жыцця ѓсiх сучасных гарадскiх мужчын i жанчын. Ён задаваѓся пытаннем, наколькi гэты прагны, пакутлiвы голад перашкаджае мужчынам узяцца за жыццё i пражыць яго сур'ёзна i мэтанакiравана, як ён хацеѓ пражыць яго i як ён адчуваѓ, што ѓсе мужчыны i жанчыны ѓ глыбiнi душы жадаюць яго пражыць. Калi ён быѓ хлопчыкам у Кэкстане, яго не раз дзiвiлi ѓспышкi жорсткасцi i грубасцi ѓ прамовах i ѓчынках добрых, добранамерных людзей; цяпер, гуляючы па вулiцах горада, ён думаѓ, што ѓжо не спалохаѓся. "Гэта якасць нашага жыцця", - вырашыѓ ён. "Амерыканскiя мужчыны i жанчыны не навучылiся быць чыстымi, высакароднымi i натуральнымi, як iх лясы i iх шырокiя чыстыя раѓнiны".

Ён думаѓ аб тым, што чуѓ аб Лондане, Парыжы i iншых гарадах старога свету; i, iдучы парыву, набытаму ѓ адзiнокiх падарожжах, загаварыѓ сам з сабой.

"Мы не лепшыя i не чысцейшыя за гэтыя, - сказаѓ ён, - i мы пайшлi ад вялiкай чыстай новай зямлi, па якой я iшоѓ усе гэтыя месяцы. Цi будзе чалавецтва заѓсёды працягваць жыць з ранейшым пакутлiвым, дзiѓна выяѓленым голадам у крывi i з такiм выразам вачэй? Няѓжо яно нiколi не пазбавiцца ад сябе, не зразумее сябе i не звернецца люта i энергiчна да пабудовы буйнейшай i чыстай чалавечай расы?"

"Не, калi ты не дапаможаш", - прыйшоѓ адказ з нейкай схаванай часткi яго душы.

Сэм пачаѓ думаць аб людзях, якiя пiшуць, i аб тых, хто вучыць, i задаваѓся пытаннем, чаму яны ѓсё не гавораць больш удумлiва аб загане i чаму яны так часта марнуюць свае таленты i сваю энергiю на дарэмныя нападкi на некаторых людзей. этап жыцця i завяршылi свае намаганнi па паляпшэннi чалавецтва, далучыѓшыся да лiзе цвярозасцi або прасоѓваючы яе, або спынiѓшы гуляць у бейсбол па нядзелях.

Сапраѓды, цi не былi многiя пiсьменнiкi i рэфарматары несвядома ѓ саюзе са зводнiкам, лiчачы загану i распусту чымсьцi, па сутнасцi, чароѓным? Сам ён не бачыѓ нiчога з гэтага смутнага зачаравання.

"Для мяне, - разважаѓ ён, - у выразках амерыканскiх гарадоѓ не было нi Франсуа Вiёна, нi Сафоса. Замест гэтага былi толькi немыя хваробы, дрэннае здароѓе i галеча, суровыя жорсткiя твары i iрваныя, зашмальцаваныя ѓборы".

Ён думаѓ пра такiх людзей, як Золя, якiя ясна бачылi гэты бок жыцця, i пра тое, як ён, будучы маладым чалавекам у горадзе, прачытаѓ гэтага чалавека па прапанове Джанет Эберлi i атрымаѓ ад яго дапамогу - дапамог, напалохаѓ i прымусiѓ убачыць. I затым перад iм паѓстаѓ усмешлiвы твар уладальнiка магазiна патрыманых кнiг у Клiѓлендзе, якi некалькi тыдняѓ таму працягнуѓ яму праз прылавак экзэмпляр "Брата Наны" ѓ папяровай вокладцы i сказаѓ з ухмылкай: "Гэта што-небудзь спартыѓнае". I ён задавалася пытаннем, што б ён падумаѓ, калi б купiѓ кнiгу, каб узбудзiць уяѓленне, якое павiнен быѓ абудзiць каментар кнiгагандляра.

У маленькiх мястэчках, па якiх гуляѓ Сэм, i ѓ маленькiм мястэчку, дзе ён сталеѓ, заганы былi адкрыта грубiянскiмi i мужчынскiмi. Ён заснуѓ, расцягнуѓшыся на брудным, прасякнутым пiвам стале ѓ салоне Арта Шэрмана ѓ Паецi-Холлоу, i газетчык прайшоѓ мiма яго без каментароѓ, шкадуючы, што ён спаѓ i што ѓ яго няма грошай на куплю газет.

"Рапуста i загана пранiкаюць у жыццё моладзi", - падумаѓ ён, падыходзячы да кута вулiцы, дзе маладыя людзi гулялi ѓ бiльярд i палiлi цыгарэты ѓ цёмнай бiльярднай, i паварочваѓ назад да цэнтра горада. "Гэта пранiкае ва ѓсё сучаснае жыццё. Хлопчык-фермер, якi прыязджае ѓ горад на працу, чуе непрыстойныя гiсторыi ѓ дымлiвым вагоне цягнiка, а мужчыны, якiя вандруюць з гарадоѓ, распавядаюць групе гiсторыi пра гарадскiя вулiцы пра плiты ѓ вясковых крамах".

Сэма не бянтэжыла тое, што юнацтва дакранулася да заганы. Такiя рэчы былi часткай свету, якi мужчыны i жанчыны стварылi для жыцця сваiх сыноѓ i дачок, i ѓ тую ноч, блукаючы па вулiцах Рочэстэра, ён падумаѓ, што хацеѓ бы, каб уся моладзь ведала, калi б яны маглi ведаць, праѓда. Яго сэрца было горка пры думцы аб людзях, якiя надавалi зачараванне рамантыкi брудным i пачварным рэчам, якiя ён бачыѓ у гэтым горадзе i ѓ кожным горадзе, якi ён ведаѓ.

Мiма яго па вулiцы, забудаванай невялiкiмi каркаснымi хатамi, спатыкнуѓся п'яны чалавек, побач з якiм iшоѓ хлопчык, i думкi Сэма вярнулiся да тых першых гадоѓ, якiя ён правёѓ у горадзе, i да хiстаецца старому, якога ён пакiнуѓ ззаду. яго ѓ Кэкстане.

"Можна падумаць, што няма чалавека, лепш узброенага супраць заганы i распусты, чым сын гэтага мастака Кэкстан, - нагадаѓ ён сабе, - i ѓсё ж ён прыняѓ загану. Ён выявiѓ, як i ѓсе маладыя людзi, што на гэтую тэму iснуе шмат якiя ѓводзяць у памылку гутарак i пiсанняѓ. Бiзнесмены, якiх ён ведаѓ, не расталiся з пасiльнай дапамогай, таму што не падпiсалi залог. Здольнасцi былi занадта рэдкай i занадта незалежнай рэччу, каб падпiсваць клятвы, а жаночая думка "губы, якiя дакрануцца да лiкёра, нiколi не крануць маiх" было прызначана для вуснаѓ, якiя не запрашалi.

Ён пачаѓ успамiнаць выпадкi гулянак, якiя ён уладкоѓваѓ са сваiмi знаёмымi бiзнэсмэнамi, палiцыянта, збiтага на вулiцы, i самога сябе, цiха i ѓмела якi забiраѓся на сталы, каб прамаѓляць прамовы i выкрыкваць патаемныя таямнiцы свайго сэрца п'яным прыхлябальнiкам... у барах Чыкага. Звычайна ён не быѓ добрым суразмоѓцам. Ён быѓ чалавекам, якi трымаѓся асабняком. Але падчас гэтых гулянак ён даваѓ сабе волю i зарабiѓ рэпутацыю смелага i дзёрзкага чалавека, якi пляскае мужчын па спiне i спявае з iмi песнi. Яго ахапiла палаючая сардэчнасць, i нейкi час ён сапраѓды верыѓ, што iснуе такая рэч, як загана высокага палёту, якi блiшчыць на сонцы.

Цяпер, спатыкаючыся мiма асветленых салонаѓ, бадзяючыся ѓ невядомасцi па вулiцах горада, ён ведаѓ лепш. Любая загана была нячыстай, нездаровай.

Ён успомнiѓ гатэль, у якiм калiсьцi начаваѓ, гатэль, куды дапускалi сумнеѓныя пары. У яго залах стала цёмна; яго вокны заставалiся неадчыненымi; бруд сабралася ѓ кутах; служкi шаркалi на хаду i пiльна ѓглядалiся ѓ твары крадзячыхся парачак; фiранкi на вокнах былi разарваныя i абескалярэныя; дзiѓныя рыкаючыя лаянкi, крыкi i крыкi раздражнялi напружаныя нервы; мiр i чысцiня пакiнулi гэтае месца; мужчыны спяшалiся па залах з насунутымi на твары капелюшамi; сонечнае святло, свежае паветра i вясёлыя, свiсцячыя пасыльныя былi зачынены.

Ён думаѓ пра стомныя, неспакойныя прагулкi маладых людзей з ферм i вёсак па вулiцах гарадоѓ; маладыя людзi, якiя вераць у залатую загану. Рукi вабiлi iх з дзвярэй, i жанчыны горада смяялiся з iх няёмкасцi. У Чыкага ён iшоѓ менавiта так. Ён таксама шукаѓ, шукаѓ рамантычную, немагчымую палюбоѓнiцу, якая таiлася ѓ глыбiнi мужчынскiх апавяданняѓ аб падводным свеце. Ён хацеѓ сваю залатую дзяѓчынку. Ён быѓ падобны на наiѓнага нямецкага хлопца са складоѓ на Саѓт-Уотэр-стрыт, якi аднойчы сказаѓ яму (ён быѓ беражлiвай душой): "Я хацеѓ бы знайсцi сiмпотную дзяѓчыну, цiхую i сцiплую, якая была б маёй палюбоѓнiцай, а не спаганяць плату за штосьцi".

Сэм не знайшоѓ сваю залатую дзяѓчынку i зараз ведаѓ, што яе не iснуе. Ён не бачыѓ месцаѓ, якiя прапаведнiкi называлi харомамi граху, i цяпер ведаѓ, што такiх месцаѓ не iснуе. Ён задаваѓся пытаннем, чаму нельга прымусiць моладзь зразумець, што грэх агiдны i што амаральнасць аддае вульгарнасцю. Чаму нельга было прама сказаць iм, што ѓ выразцы не бывае ѓборачных дзён?

Падчас яго сямейнага жыцця ѓ хату прыходзiлi мужчыны i абмяркоѓвалi гэтае пытанне. Ён успомнiѓ, што адна з iх цвёрда сцвярджала, што пунсовае сястрыцтва з'яѓляецца неабходнасцю сучаснага жыцця i што звычайнае прыстойнае грамадскае жыццё не можа працягвацца без яго. На працягу мiнулага года Сэм часта думаѓ аб размовах гэтага чалавека, i яго мозг хiстаѓся ад гэтай думкi. У гарадах i на прасёлкавых дарогах ён бачыѓ натоѓпы маленькiх дзяѓчынак, якiя смяюцца i крычаць, што выходзяць са школьных дамоѓ, i задавалася пытаннем, каго з iх абяруць для гэтай службы чалавецтву; i зараз, у гадзiну дэпрэсii, ён жадаѓ, каб чалавек, якi размаѓляѓ за яго абедным сталом, мог пайсцi з iм i падзялiцца з iм сваiмi думкамi.

Зноѓ павярнуѓшы на асветленую ажыѓленую вулiцу горада, Сэм працягнуѓ вывучэнне асоб у натоѓпе. Гэта супакоiла яго розум. Ён пачаѓ адчуваць стомленасць у нагах i з удзячнасцю падумаѓ, што яму трэба добра выспацца. Мора твараѓ, якое падкочвала да яго пад святлом агнёѓ, напаѓняла яго прымiрэннем. "Жыцця так многа, - думаѓ ён, - што яму павiнен прыйсцi нейкi канец".

Уважлiва ѓзiраючыся ѓ твары, цьмяныя твары i светлыя твары, твары, выцягнутыя i амаль сыходныя над носам, твары з доѓгiмi, цяжкiмi пачуццёвымi скiвiцамi i пустыя, мяккiя твары, на якiх пякучы палец думка не пакiнула нiякага следу, пальцы яго хварэлi, каб спрабаваць узяць на руку аловак або на алоѓак. i мець магчымасць сказаць: "Вось твары, якiя вы, вашы жыццi, зрабiлi для сябе i для сваiх дзяцей".

У вестыбюлi высокага офiснага будынка, дзе ён спынiѓся каля маленькага тытунёвага прылаѓка, каб купiць свежы тытунь для трубкi, ён так пiльна паглядзеѓ на жанчыну, апранутую ѓ доѓгiя мяккiя футры, што яна ѓ трывозе паспяшалася да свайго аѓтамата, каб дачакацца яе суправаджальны, вiдаць, падняѓся на лiфт.

Апынуѓшыся зноѓ на вулiцы, Сэм здрыгануѓся пры думцы аб руках, якiя працавалi над мяккiмi шчокамi i цiхамiрнымi вачамi гэтай адзiнай жанчыны. Яму ѓспомнiлiся твар i постаць маленькай канадскай медсястры, якая калiсьцi даглядала яго падчас хваробы, - яе хуткiя, спрытныя пальцы i мускулiстыя маленькiя ручкi. - Iншая, такая ж, як яна, - прамармытаѓ ён, - працавала над тварам i целам гэтай джэнтльменкi; паляѓнiчы выправiѓся ѓ белую цiшыню поѓначы, каб здабыць цёплае футра, якое ѓпрыгожвае яе; для яе здарылася трагедыя - стрэл, i чырвоная кроѓ на снезе, i якi змагаецца звер, якi махае кiпцюрамi ѓ паветры; дзеля яе жанчына працавала ѓсю ранiцу, абмываючы свае белыя члены, шчокi, валасы ".

Для гэтай джэнтльменкi таксама быѓ прызначаны мужчына, чалавек, падобны да яго, якi падманваѓ i хлусiѓ i гадамi ганяѓся за далярамi, каб заплацiць усiм астатнiм, чалавек улады, чалавек, якi мог дамагчыся, мог выканаць. Ён зноѓ адчуѓ у сабе нуду па сiле мастака, сiле не толькi бачыць сэнс твараѓ на вулiцы, але i прайграваць тое, што ён бачыѓ, тонкiмi пальцамi перадаць гiсторыю дасягненняѓ чалавецтва ѓ твар вiсiць на сцяне.

У iншыя днi, у Кэкстане, слухаючы выступы Тэлфера, а таксама ѓ Чыкага i Нью-Ёрку са Сью, Сэм спрабаваѓ атрымаць уяѓленне пра страсць мастака; цяпер, iдучы i гледзячы на твары, якiя праносiлiся мiма яго па доѓгай вулiцы, ён думаѓ, што зразумеѓ.

Аднойчы, калi ён толькi прыехаѓ у горад, у яго на працягу некалькiх месяцаѓ быѓ раман з жанчынай, дачкой жывёлагадоѓца з Аёвы. Цяпер яе твар запоѓнiла яго поле зроку. Якiм ён быѓ трывалым, якiм напоѓненым пасланнем зямлi пад нагамi; тоѓстыя вусны, цьмяныя вочы, моцная, падобная на кулю галава, як яны нагадвалi жывёлу, якую купляѓ i прадаваѓ яе бацька. Ён успомнiѓ маленькi пакойчык у Чыкага, дзе ѓ яго здарыѓся першы любоѓны эпiзод з гэтай жанчынай. Якiм шчырым i здаровым гэта здавалася. З якой радасцю i мужчына, i жанчына спяшалiся ѓвечар на месца сустрэчы. Як яе моцныя рукi сцiскалi яго. Твар жанчыны ѓ аѓтамабiлi ля офiснага будынка танчыѓ перад яго вачыма, твар такi мiрны, такi вольны ад слядоѓ чалавечага запалу, i ён задаваѓся пытаннем, якая дачка жывёлагадоѓца пазбавiла запалу чалавека, якi заплацiѓ за прыгажосць гэтага твару.

У завулку, каля асветленага фасада таннага тэатра, жанчына, якая стаяла адна i напаѓсхаваная ѓ дзвярах царквы, цiха паклiкала яго, i, павярнуѓшыся, ён падышоѓ да яе.

- Я не клiент, - сказаѓ ён, гледзячы на ??яе худы твар i кашчавыя рукi, - але калi вы зробiце ласку пайсцi са мной, я пачастую добрай вячэрай. Я прагаладаѓся i не люблю есцi адзiн. Я хачу, каб хто-небудзь паразмаѓляѓ са мной, каб я не стаѓ думаць".

- Ты дзiѓная птушка, - сказала жанчына, узяѓшы яго за руку. "Што ты зрабiѓ такога, пра што не хочаш думаць?"

Сэм нiчога не сказаѓ.

"Там ёсць месца", - сказала яна, паказваючы на асветлены фасад таннага рэстарана з бруднымi шторамi на вокнах.

Сэм працягваѓ iсцi.

"Калi вы не пярэчыце, - сказаѓ ён, - я выберу гэтае месца. Я хачу купiць добрую вячэру. Мне трэба месца з чыстай бялiзнай на стале i добрым поварам на кухнi".

Яны спынiлiся на рагу, каб пагаварыць аб вячэры, i па яе прапанове ён пачакаѓ у блiжэйшай аптэцы, пакуль яна пайшла ѓ свой пакой. Пакуль ён чакаѓ, ён падышоѓ да тэлефона i замовiѓ вячэру i таксi. Калi яна вярнулася, на ёй была чыстая кашуля i прычасаны валасы. Сэму здалося, што ён улавiѓ пах бензiну, i ён выказаѓ меркаванне, што яна працавала над плямамi на сваёй паношанай куртцы. Здавалася, яна здзiвiлася, выявiѓшы, што ён усё яшчэ чакае.

"Я падумала, можа, гэта ларок", - сказала яна.

Яны моѓчкi даехалi да месца, якое меѓ на ѓвазе Сэм: прыдарожнага домiка з чыстымi вымытымi падлогамi, фарбаванымi сценамi i адкрытымi камiнамi ѓ прыватных сталовых. Сэм быѓ там некалькi разоѓ на працягу месяца, i ежа была добра прыгатавана.

Яны елi моѓчкi. Сэму не было цiкава слухаць, як яна расказвае пра сябе, i яна, падобна, не ѓмела весцi нязмушаную гутарку. Ён не вывучаѓ яе, а прывёѓ яе, як i сказаѓ, з-за сваёй адзiноты i таму, што яе худы, стомлены твар i крохкае цела, што выглядалi з цемры каля царкоѓных дзвярэй, заклiкалi да яго.

У яе, падумаѓ ён, выгляд суровай цноты, нiбы ѓ чалавека, якога вылупцавалi, але не пабiлi. Шчокi яе былi тонкiя i пакрыты вяснушкамi, як у хлопчыка. Зубы ѓ яе былi зламаныя i ѓ дрэнным стане, хоць i чыстыя, а рукi выглядалi зношанымi i амаль невыкарыстоѓванымi, як рукi яго ѓласнай мацi. Цяпер, калi яна сядзела перад iм у рэстаране, яна чымсьцi аддалена нагадвала яго мацi.

Пасля вячэры ён сядзеѓ, палiѓ цыгару i глядзеѓ на агонь. Вулiчная жанчына перагнулася цераз стол i дакранулася да яго рукi.

- Ты збiраешся адвезцi мяне куды-небудзь пасля гэтага - пасля таго, як мы пойдзем адсюль? яна сказала.

"Я збiраюся адвесцi цябе да дзвярэй твайго пакоя, вось i ѓсё".

"Я рада", сказала яна; "Даѓно ѓ мяне не было такога вечара. Гэта прымушае мяне адчуваць сябе чыстым".

Некаторы час яны сядзелi моѓчкi, а затым Сэм пачаѓ гаварыць аб сваiм родным горадзе ѓ Аёве, адпускаючы сябе i выказваючы думкi, якiя прыходзiлi яму ѓ галаву. Ён расказаѓ ёй пра сваю мацi i пра Мэры Андэрвуд, а яна, у сваю чаргу, расказала пра свой горад i пра сваё жыццё. У яе былi некаторыя праблемы са слыхам, што абцяжарвала размову. Словы i прапановы даводзiлася паѓтараць ёй, i праз некаторы час Сэм закурыѓ i паглядзеѓ на агонь, даючы ёй магчымасць казаць. Яе бацька быѓ капiтанам невялiкага парахода, якi курсiраваѓ уздоѓж пралiва Лонг-Айленд, а мацi - клапатлiвай, пранiклiвай жанчынай i добрай гаспадыняй. Яны жылi ѓ вёсцы ѓ Род-Айлендзе, i за домам у iх быѓ сад. Капiтан ажанiѓся толькi ѓ сорак пяць гадоѓ i памёр, калi дзяѓчыне было васямнаццаць, а мацi памерла праз год.

Дзяѓчына была малавядомая ѓ вёсцы Род-Айленда, паколькi была сарамлiвай i ѓтойлiвай. Яна трымала дом у чысцiнi i дапамагала капiтану ѓ садзе. Калi яе бацькi памерлi, яна засталася адна з трыццаццю сямю сотнямi долараѓ у банку i маленькай хатцы, выйшла замуж за маладога чалавека, якi працаваѓ клеркам у чыгуначнай канторы, i прадала дом, каб пераехаць у Канзас-Сiцi. Вялiкая раѓнiна палохала яе. Яе жыццё там склалася няѓдала. Ёй было самотна сярод узгоркаѓ i воды яе вёскi ѓ Новай Англii, i па натуры яна была стрыманай i абыякавай, так што ёй не ѓдалося асаблiва заваяваць прыхiльнасць мужа. Ён, несумненна, ажанiѓся на ёй дзеля невялiкага скарбы i рознымi спосабамi стаѓ атрымлiваць яго ад яе. У яе нарадзiѓся сын, на нейкi час яе здароѓе моцна пахiснулася, i яна выпадкова выявiла, што муж марнуе яе грошы на разгул сярод гарадскiх жанчын.

"Было марна марнаваць словы, калi я выявiла, што ён не клапоцiцца нi пра мяне, нi пра дзiця i не падтрымлiвае нас, таму я пакiнула яго", - сказала яна роѓным, дзелавым тонам.

Калi яна падышла да падлiку, растаѓшыся з мужам i прайшоѓшы курс стэнаграфii, у яе засталася тысяча даляраѓ зберажэнняѓ, i яна адчувала сябе ѓ поѓнай бяспецы. Яна заняла пазiцыю i пайшла на працу, адчуваючы сябе задаволенай i шчаслiвай. А потым у яе пачалiся праблемы са слыхам. Яна пачала губляць месцы, i ѓ вынiку ёй прыйшлося здавольвацца невялiкiм заробкам, якая зарабляецца капiраваннем бланкаѓ для знахара па пошце. Хлопчыка яна здала са здольнай немкай, жонкай садоѓнiка. Яна плацiла за яго чатыры даляры на тыдзень, i можна было купiць адзенне для сябе i хлопчыка. Яе заробак ад знахара складаѓ сем долараѓ за тыдзень.

"I вось, - сказала яна, - я пачала выходзiць на вулiцу. Я нiкога не ведаѓ, i мне больш не было чаго рабiць. У горадзе, дзе жыѓ хлопчык, я не мог гэтага зрабiць, таму з'ехаѓ. Я ездзiѓ з горада ѓ горад, працуючы ѓ асноѓным на патэнтаваных знахароѓ i папаѓняючы свой прыбытак тым, што зарабляѓ на вулiцы. Я не з тых жанчын, якiя клапоцяцца аб мужчынах, i не многiя з iх клапоцяцца пра мяне. Мне не падабаецца, калi яны чапаюць мяне рукамi. Я не ѓмею пiць, як большасць дзяѓчат; мяне гэта ванiтуе. Я хачу, каб мяне пакiнулi ѓ спакоi. Магчыма, мне не трэба было ажанiцца. Не тое каб я пярэчыла супраць свайго мужа. Мы вельмi добра ладзiлi, пакуль мне не прыйшлося перастаць даваць яму грошы. Калi я зразумеѓ, куды ён накiроѓваецца, у мяне адкрылiся вочы. Я адчуваѓ, што мне трэба мець прынамсi тысячу долараѓ для хлопчыка на выпадак, калi са мной што-небудзь здарыцца. Калi я выявiѓ, што мне няма чаго рабiць, акрамя як проста выйсцi на вулiцу, я пайшоѓ. Я спрабавала займацца iншай працай, але сiл не было, а калi справа дайшла да iспыту, я больш клапацiлася пра хлопчыка, чым пра сябе - любая жанчына б гэта зрабiла. Я думаѓ, што ен мае большае значэнне, чым тое, што я хацеѓ.

"Мне было нялёгка. Часам, калi са мной iдзе мужчына, я iду па вулiцы, молячыся, каб не здрыгануцца i не адступiць, калi ён дакранецца да мяне рукамi. Я ведаю, што калi я гэта зраблю, ён сыдзе, i я не атрымаю нiякiх грошай.

"А потым яны гавораць i хлусяць пра сябе. Я прымушаѓ iх спрабаваць адпрацаваць з мяне дрэнныя грошы i бескарысныя каштоѓнасцi. Часам яны спрабуюць заняцца са мной каханнем, а затым крадуць грошы, якiя мне далечы. Гэта самае складанае - хлусня i прытворства. Цэлы дзень я зноѓ i зноѓ пiшу адну i тую ж хлусню для патэнтных лекараѓ, а па начах слухаю, як гэтыя iншыя хлусяць мне".

Яна змоѓкла, нахiлiлася, падперла шчаку рукой i села, гледзячы ѓ агонь.

- Мая мацi, - пачала яна зноѓ, - не заѓсёды насiла чыстую сукенку. Яна не магла. Яна заѓсёды стаяла на каленях i мыла падлогу або выполвала пустазелле ѓ садзе. Але яна ненавiдзела бруд. Калi яе сукенка была бруднай, яе нiжняе бялiзну было чыстым, як i яе цела. Яна навучыла мяне быць такiм, i я хацеѓ быць такiм. Гэта адбылося натуральна. Але я губляю ѓсё гэта. Увесь вечар я сяджу тут з табой i думаю, што мая бялiзна не чыстая. Большую частку часу мне ѓсё роѓна. Быць чыстым не адпавядае таму, што я раблю. Мне даводзiцца працягваць iмкнуцца выглядаць яркай на вулiцы, каб мужчыны спынялiся, убачыѓшы мяне на вулiцы. Часам, калi ѓ мяне ѓсё добра, я не выходжу на вулiцу па тры-чатыры тыднi. Затым я прыбiраюся ѓ сваiм пакоi i прымаю ванну. Мая гаспадыня дазваляе мне сцiраць начамi ѓ падвале. Здаецца, мяне не хвалюе чысцiня ѓ тыя тыднi, калi я знаходжуся на вулiцы".

Маленькi нямецкi аркестр зайграѓ калыханку, а ѓ адчыненыя дзверы ѓвайшоѓ тоѓсты нямецкi афiцыянт i падклаѓ дроѓ у агонь. Ён спынiѓся каля стала i расказаѓ аб гразi на дарозе звонку. З другога пакоя даносiѓся серабрысты звон шклянак i гукi ѓсмешлiвых галасоѓ. Дзяѓчына i Сэм зноѓ пагрузiлiся ѓ размовы аб сваiх родных гарадах. Сэм адчуваѓ, што яна яму вельмi падабаецца, i думаѓ, што, калi б яна належала яму, ён знайшоѓ бы аснову, на якой можна было б жыць з ёй у дастатку. У ёй была якасць сумленнасцi, якую ён заѓсёды шукаѓ у людзях.

Калi яны ехалi назад у горад, яна паклала руку яму на плячо.

- Я б не пярэчыла супраць цябе, - сказала яна, адкрыта гледзячы на ??яго.

Сэм засмяяѓся i паляпаѓ яе па тонкай руцэ. "Гэта быѓ добры вечар, - сказаѓ ён, - мы давядзём справу да канца".

"Дзякуй за гэта, - сказала яна, - i я хачу сказаць табе яшчэ сёе-тое. Магчыма, вы падумаеце пра мяне дрэнна. Часам, калi мне не хочацца выходзiць на вулiцу, я станаѓлюся на каленi i малюся, каб мне хапiла сiл iсцi смела. Здаецца, гэта кепска? Мы - молячыся народ, мы, жыхары Новай Англii".

Стоячы на вулiцы, Сэм мог чуць яе абцяжаранае астматычнае дыханне, калi яна паднiмалася па лесвiцы ѓ свой пакой. На паѓдарозе яна спынiлася i памахала яму рукой. Гэта было зроблена няёмка i па-хлапечы. У Сэма ѓзнiкла адчуванне, што яму хацелася б узяць пiсталет i пачаць страляць у грамадзян на вулiцах. Ён стаяѓ у асветленым горадзе, глядзеѓ на доѓгую пустынную вулiцу i думаѓ пра Майку Макарцi ѓ турме ѓ Кэкстане. Як i Майк, ён падвышаѓ голас у ночы.

"Ты тут, о Божа? Вы пакiнулi сваiх дзяцей тут, на зямлi, прычыняючы адзiн аднаму боль? Няѓжо вы ѓкладваеце ѓ чалавека насеньне мiльёна дзяцей i пасадку лесу ѓ адно дрэва i дазваляеце людзям разбураць, прычыняць шкоду i разбураць?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

У канцы другога года падарожжаѓ Сэм устаѓ з пасцелi ѓ халоднай маленькай гасцiнiцы шахцёрскага пасёлка ѓ Заходняй Вiрджынii, паглядзеѓ на шахцёраѓ з лямпамi ѓ кепках, якiя iдуць па цьмяна асветленым вулiцах, з'еѓ порцыю скураныя пiрожныя на сняданак, аплацiѓ рахунак у гатэлi i . Ён канчаткова адмовiѓся ад думкi дамагацца жаданага пасродкам тулянняѓ па краiне i зносiн з выпадковымi знаёмымi на абочыне i ѓ вёсках i вырашыѓ вярнуцца да ладу жыцця, больш адпаведнага яго даходу.

Ён адчуваѓ, што па прыродзе сваёй ён не валацуга i што клiч ветра, сонца i бурай дарогi не настойлiвы ѓ яго крывi. Дух Пана не загадваѓ iм, i хоць бывалi вясеннiя ранiцы ѓ днi яго падарожжаѓ, падобныя на горныя вяршынi ѓ яго жыццёвым вопыце, ранiцы, калi нейкае моцнае, салодкае пачуццё прабягала па дрэвах, траве i целе. вандроѓнiка, i калi клiч жыцця, здавалася, крычаѓ i запрашаѓ унiз па ветры, напаѓняючы яго захапленнем ад крывi ѓ яго целе i думак у яго мозгу, але ѓ глыбiнi душы, нягледзячы на ??гэтыя днi чыстай радасцi, ён у рэшце рэшт, ён быѓ чалавекам горада i натоѓпу. Кэкстан, Саѓт-Уотэр-стрыт i Ла-Саль-стрыт пакiнулi ѓ iм свае сляды, i таму, кiнуѓшы сваю парусiнавую куртку ѓ кут пакоя гатэля ѓ Заходняй Вiрджынii, ён вярнуѓся ѓ прытулак сабе падобных.

У Нью-Ёрку ён пайшоѓ у клуб на ѓскраiне горада, сяброѓства ѓ якiм у яго было, а затым зайшоѓ у грыль, дзе за сняданкам сустрэѓ знаёмага акцёра па iмi Джэксан.

Сэм апусцiѓся ѓ крэсла i агледзеѓся. Ён успомнiѓ свой вiзiт сюды некалькi гадоѓ таму разам з Вэбстэрам i Крофтсам i зноѓ адчуѓ спакойную элегантнасць навакольнага становiшча.

- Прывiтанне, Манiмейкер, - сардэчна сказаѓ Джэксан. - Чуѓ, ты пайшоѓ у жаночы манастыр.

Сэм засмяяѓся i пачаѓ заказваць сняданак, з-за чаго Джэксан ад здзiѓлення адкрыѓ вочы.

"Вы, спадар Элегантнасць, не зразумееце, як чалавек праводзiць месяц за месяцам на свежым паветры ѓ пошуках добрага цела i канца жыцця, а затым раптам мяняе сваё меркаванне i вяртаецца ѓ такое месца", - заѓважыѓ ён.

Джэксан засмяяѓся i закурыѓ цыгарэту.

"Як мала вы мяне ведаеце", - сказаѓ ён. "Я б пражыѓ сваё жыццё адкрыта, але я вельмi добры акцёр i толькi што скончыѓ яшчэ адну доѓгую працу ѓ Нью-Йорку. Што ты збiраешся рабiць цяпер, калi ты худы i смуглы? Вы вернецеся да Морысана i Прынсу i зарабляння грошай?

Сэм пакруцiѓ галавой i паглядзеѓ на спакойную элегантнасць мужчыны перад iм. Якiм задаволеным i шчаслiвым ён выглядаѓ.

"Я збiраюся паспрабаваць жыць сярод багатых i бяздзейных людзей", - сказаѓ ён.

"Гэта гнiлая каманда, - запэѓнiѓ яго Джэксан, - i я еду начным цягнiком у Дэтройт. Пойдзем са мной. Мы ѓсё абмяркуем".

У той вечар у цягнiку яны разгаварылiся з шыракаплечым старым, якi распавёѓ iм аб сваёй паляѓнiчай паездцы.

"Я збiраюся адплысцi з Сiэтла, - сказаѓ ён, - i паехаць куды заѓгодна i паляваць на ѓсё запар. Я збiраюся адстрэлiць галовы ѓсiм буйным жывёлам, якiя яшчэ засталiся ѓ свеце, а затым вярнуцца ѓ Нью-Ёрк i заставацца там да самай смерцi".

"Я пайду з табой", - сказаѓ Сэм, а ранiцай пакiнуѓ Джэксана ѓ Дэтройце i працягнуѓ шлях на захад са сваiм новым знаёмым.

На працягу некалькiх месяцаѓ Сэм падарожнiчаѓ i страляѓ разам са старым, энергiчным i велiкадушным старым, якi, разбагацеѓшы дзякуючы ранняму iнвеставанню ѓ акцыi "Стандард ойл компанi", прысвяцiѓ сваё жыццё сваёй юрлiвай, прымiтыѓнай страсцi да стральбы i забойствам. Яны палявалi на львоѓ, сланоѓ i тыграѓ, i калi на заходнiм узбярэжжы Афрыкi Сэм сеѓ на лодцы ѓ Лондан, яго спадарожнiк хадзiѓ узад i наперад па пляжы, курачы чорныя цыгары i заяѓляючы, што весялосць скончылася толькi напалову i што Сэм дурань iсцi.

Пасля года каралеѓскага палявання Сэм правёѓ яшчэ год, жывучы жыццём багатага i забаѓляльнага джэнтльмена ѓ Лондане, Нью-Йорку i Парыжы. Ён ездзiѓ на аѓтамабiлi, лавiѓ рыбу i бадзяѓся па берагах паѓночных азёр, катаѓся на каноэ па Канадзе з аѓтарам кнiг аб прыродзе, сядзеѓ у клубах i фешэнэбельных гатэлях, слухаючы размовы мужчын i жанчын гэтага свету.

Аднойчы позна ѓвечары вясной таго ж года ён адправiѓся ѓ вёску на рацэ Гудзон, дзе Сью зняла дом, i амаль адразу ж убачыѓ яе. Цэлую гадзiну ён iшоѓ за ёй, назiраючы за яе хуткай, актыѓнай фiгуркай, пакуль яна iшла па вясковых вулiцах, i варожачы, што стала значыць для яе жыццё, але калi, раптам павярнуѓшыся, яна сустрэлася б з iм твар у твар, ён паспяшаѓся па завулку i сеѓ на цягнiк да горада, адчуваючы, што не адчувае, што не здолее. гадоѓ.

У рэшце рэшт ён зноѓ пачаѓ пiць, але ѓжо не ѓмерана, а стабiльна i амаль бесперапынна. Аднойчы ноччу ѓ Дэтройце разам з трыма маладымi людзьмi са свайго гатэля ён напiѓся i ѓпершыню пасля растання са Сью апынуѓся ѓ кампанii жанчын. Чатыры з iх, сустрэѓшыся ѓ нейкiм рэстаране, селi ѓ машыну з Сэмам i трыма маладымi людзьмi i каталiся па горадзе, смеючыся, размахваючы ѓ паветры бутэлькамi з вiном i аклiкаючы мiнакоѓ на вулiцы. Яны апынулiся ѓ сталовай на ѓскраiне горада, дзе кампанiя гадзiнамi сядзела за доѓгiм сталом, выпiваючы i спяваючы песнi.

Адна з дзяѓчын села Сэму на каленi i абняла яго за шыю.

"Дайце мне крыху грошай, багаты чалавек", - сказала яна.

Сэм уважлiва паглядзеѓ на яе.

"Хто ты?" ён спытаѓ.

Яна пачала тлумачыць, што працуе прадаѓцом у магазiне ѓ цэнтры горада i што ѓ яе ёсць палюбоѓнiк, якi водзiць фургон з бялiзнай.

"Я хаджу на гэтыя кажаны, каб зарабiць грошай на добрае адзенне, - гаварыла адкрыта яна, - але калi б Цiм убачыѓ мяне тут, ён бы мяне забiѓ".

Уклаѓшы ёй у руку рахунак, Сэм спусцiѓся ѓнiз i, сеѓ у таксi, паехаѓ назад у свой гатэль.

Пасля той ночы ён часта ладзiѓ падобныя гулянкi. Ён знаходзiѓся ѓ нейкiм працяглым здранцвеннi бяздзейнасцi, казаѓ аб паездках за мяжу, якiх не здзяйсняѓ, купiѓ велiзарную ферму ѓ Вiрджынii, якую нiколi не наведваѓ, планаваѓ вярнуцца да справы, але так i не ажыццявiѓ, i месяц за месяцам працягваѓ растрачваць грошы. яго днi. Ён уставаѓ з ложка апоѓднi i пачынаѓ увесь час пiць. Да канца дня ён стаѓ вясёлым i гаманкiм, называѓ людзей па iменi, пляскаѓ выпадковых знаёмых па спiне, гуляѓ у пул або бiльярд з умелымi маладымi людзьмi, якiя iмкнуцца да выгады. У пачатку лета ён прыехаѓ сюды з групай маладых людзей з Нью-Ёрка i правёѓ з iмi месяцы, зусiм бяздзейна марнуючы час. Разам яны ездзiлi на магутных аѓтамабiлях у далёкiя паездкi, пiлi, сварылiся i адпраѓлялiся на борт яхты гуляць у адзiноце цi з жанчынамi. Часам Сэм пакiдаѓ сваiх таварышаѓ i цэлымi днямi катаѓся па краiне на хуткiх цягнiках, гадзiнамi сядзеѓ у цiшынi, гледзячы ѓ акно на краiну, якая праязджала мiма, i дзiвячыся сваёй цягавiтасцi ѓ тым жыццi, якое ён вёѓ. Некалькi месяцаѓ ён браѓ з сабой маладога чалавека, якога называѓ сакратаром i плацiѓ вялiкi заробак за яго ѓменне расказваць гiсторыi i спяваць разумныя песнi, але раптам звольнiѓ яго за тое, што ён распавёѓ брудную гiсторыю, якая нагадала Сэму iншую гiсторыю, расказаную сутулы стары ѓ офiсе гатэля Эда ѓ горадзе.

З маѓклiвага i негаваркога стану, як у месяцы тулянняѓ, Сэм стаѓ панурым i ваяѓнiчым. Працягваючы весткi пусты, бязмэтны лад жыцця, якi ён прыняѓ, ён усё ж адчуваѓ, што для яго iснуе правiльны лад жыцця, i дзiвiѓся сваёй няздольнасцi знайсцi яго. Ён страцiѓ родную энергiю, распаѓнеѓ i агрубеѓ целам, гадзiнамi радаваѓся дробязям, не чытаѓ кнiг, гадзiнамi ляжаѓ у пасцелi п'яны i казаѓ сабе глупства, бегаѓ па вулiцах, агiдна лаяѓся, звыкла агрубеѓ у думках i гаворкi, увесь час шукаѓ нiжэйшага i безразважнага персаналу з гасцiнiцах i клубах, дзе жыѓ, ненавiдзеѓ жыццё, але бегаѓ, як баязлiвец, у санаторыi i курорты па калыханнi галавы лекара.

OceanofPDF.com

КНIГА IV

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Аб НЭ ПОђДНЕНЬ У У пачатку верасня Сэм сеѓ на цягнiк, якi iшоѓ на захад, маючы намер наведаць сваю сястру на ферме недалёка ад Кэкстана. На працягу многiх гадоѓ ён нiчога не чуѓ пра Кейт, але, як ён ведаѓ, у яе было дзве дачкi, i ён думаѓ, што зробiць што-небудзь для iх.

"Я змешчу iх на ферму ѓ Вiрджынii i састаѓлю завяшчанне, пакiнуѓшы iм свае грошы", - падумаѓ ён. "Магчыма, я змагу зрабiць iх шчаслiвымi, стварыѓшы iм умовы для жыцця i даѓшы iм прыгожае адзенне".

У Сэнт-Луiсе ён выйшаѓ з цягнiка, цьмяна думаючы, што яму давядзецца сустрэцца з адвакатам i дамовiцца аб завяшчаннi, i некалькi дзён заставаѓся ѓ гатэлi "Плэнтэрс" з кампанiяй падабраных iм сабутэльнiкаѓ. Аднойчы днём ён пачаѓ хадзiць з месца на месца, выпiваць i збiраць сяброѓ. Выродлiвае святло гарэла ѓ яго вачах, i ён глядзеѓ на мужчын i жанчын, якiя праходзяць па вулiцах, адчуваючы, што знаходзiцца сярод ворагаѓ i што для яго свет, задавальненне i добры настрой, ззяючыя ѓ вачах iншых, былi за межамi атрымання.

Блiжэй да вечара, якi суправаджаецца групай буяючых таварышаѓ, ён выйшаѓ на вулiцу, акружаную невялiкiмi цаглянымi складамi, якiя выходзяць на раку, дзе параходы стаялi, прывязаныя да плывучых докаѓ.

"Я хачу, каб лодка адвезла мяне i маю кампанiю ѓ круiз уверх i ѓнiз па рацэ", - абвясцiѓ ён, наблiжаючыся да капiтана адной з лодак. "Вязi нас уверх i ѓнiз па рацэ, пакуль нам гэта не надакучыць. Я заплачу столькi, колькi гэта будзе каштаваць".

Гэта быѓ адзiн з тых дзён, калi п'янства не авалодала iм, i ён пайшоѓ да сваiх таварышаѓ, купляѓ выпiѓку i лiчыѓ сябе дурнем, працягваючы дастаѓляць забаѓкi гiдкай камандзе, якая сядзела вакол яго на палубе лодкi. Ён пачаѓ крычаць i загадваць iм.

- Сьпявайце гучней, - загадаѓ ён, тупаючы ѓзад i ѓперад i хмурачыся на сваiх таварышаѓ.

Малады чалавек з партыi, якi меѓ рэпутацыю танцора, адмовiѓся выступаць па камандзе. Скокнуѓшы наперад, Сэм выцягнуѓ яго на палубу перад крычаць натоѓпам.

"Цяпер танчы!" - зароѓ ён. - Або я кiну цябе ѓ раку.

Малады чалавек люта танчыѓ, а Сэм хадзiѓ узад i наперад i глядзеѓ на яго i на зласлiвыя твары мужчын i жанчын, якiя бадзялiся па палубе або крычаць на танцора. Выпiѓка ѓ iм пачала дзейнiчаць, да яго прыйшла дзiѓна скажоная версiя яго старой страсцi да ѓзнаѓлення, i ён падняѓ руку, заклiкаючы да цiшынi.

"Я хачу ѓбачыць жанчыну, якая стане мацi", - крычаѓ ён. "Я хачу ѓбачыць жанчыну, якая нарадзiла дзяцей".

З групы, якая сабралася вакол танцора, выскачыла маленькая жанчына з чорнымi валасамi i чорнымi вачыма.

"Я нарадзiла дзяцей - траiх", - сказала яна, засмяяѓшыся яму ѓ твар. "Я магу вынесцi больш з iх".

Сэм тупа паглядзеѓ на яе i, узяѓшы за руку, павёѓ да крэсла на палубе. Натоѓп засмяяѓся.

"Бэль прыйшла па булачку", - прашаптаѓ невысокi тоѓсты мужчына сваёй спадарожнiцы, высокай жанчыне з блакiтнымi вачыма.

Калi параход з грузам мужчын i жанчын, якiя п'юць i спяваюць песнi, iшоѓ уверх па рацэ мiма абрываѓ, пакрытых дрэвамi, жанчына побач з Сэмам паказала на шэраг малюсенькiх домiкаѓ на вяршынi абрываѓ.

"Мае дзецi там. Яны зараз вячэраюць", - сказала яна.

Яна пачала спяваць, смяяцца i махаць бутэлькай астатнiм, якiя сядзелi на палубе. Юнак з цяжкiм тварам стаяла на крэсле i спяваѓ вулiчную песню, а спадарожнiца Сэма, ускочыѓшы на ногi, адлiчвала такт з бутэлькай у руцэ. Сэм падышоѓ да таго месца, дзе стаяѓ капiтан, гледзячы ѓверх па рацэ.

"Павярнiцеся назад, - сказаѓ ён, - я стамiѓся ад гэтай каманды".

На зваротным шляху па рацэ чарнавокая жанчына зноѓ села побач з Сэмам.

- Мы пойдзем да мяне дадому, - цiха сказала яна, - толькi ты i я. Я пакажу табе дзяцей".

Калi лодка разгарнулася, над ракой згушчалася цемра, i ѓдалечынi пачалi мiргаць агнi горада. Натоѓп зацiх, спаѓ на крэслах уздоѓж палубы або збiраѓся невялiкiмi групамi i размаѓляѓ цiхiм голасам. Чарнавалосая жанчына пачала расказваць Сэму сваю гiсторыю.

Паводле яе слоѓ, яна была жонкай кiнуѓ яе сантэхнiка.

"Я звяла яго з розуму", - сказала яна, цiха смеючыся. "Ён хацеѓ, каб я заставаѓся дома з iм i дзецьмi ноч за ноччу. Ён пераследваѓ мяне па начах у горадзе, молячы вярнуцца дадому. Калi я не прыходзiѓ, ён сыходзiѓ са слязамi на вачах. Гэта прывяло мяне ѓ лютасць. Ён не быѓ мужчынам. Ён зробiць усё, што я папрашу яго зрабiць. А потым ён уцёк i пакiнуѓ дзяцей на маiх руках".

Па горадзе Сэм, а побач з iм чарнавалосая жанчына, раз'язджаѓ у адкрытай карэце, забываючыся на дзяцей i пераходзячы з месца на месца, еѓ i пiѓ. Гадзiну яны прасядзелi ѓ ложы тэатра, але спектакль iм надакучыѓ, i яны зноѓ забралiся ѓ карэту.

"Мы пойдзем да мяне дадому. Я хачу, каб ты застаѓся адзiн", - сказала жанчына.

Яны праязджалi вулiцу за вулiцай з працоѓнымi дамамi, дзе дзецi бегалi, смеючыся i гуляючы пад лiхтарамi, а два хлопчыкi, блiскаючы босымi нагамi ѓ святле лiхтароѓ над галавой, беглi за iмi, трымаючыся за заднюю частку карэты.

Вазак сцебануѓ коней i, смеючыся, азiрнуѓся. Жанчына ѓстала i, стоячы на каленях на сядзенне карэты, засмяялася ѓ твары беглых хлопчыкаѓ.

"Бяжыце, чэрцi!" - крычала яна.

Яны трымалiся, шалёна бегаючы. Iх ногi мiгацелi i зiхацелi пад святлом.

- Дайце мне срэбны даляр, - сказала яна, павярнуѓшыся да Сэма, i, калi ён даѓ яе ёй, кiнула яго са звонам на тратуар пад вулiчным лiхтаром. Два хлопчыкi кiнулiся да яго, крычучы i махаючы ёй рукамi.

Чарады вялiзных мух i жукоѓ кружылiся пад вулiчнымi лiхтарамi, удараючы Сэма i жанчыну ѓ твар. Адзiн з iх, вялiзны чорны паѓзун, сеѓ ёй на грудзi i, узяѓшы яго ѓ руку, пракраѓся наперад i скiнуѓ яго на шыю вазнiцы.

Нягледзячы на п'янства днём i ѓвечар, галава Сэма была ясная, i ѓ iм гарэла спакойная нянавiсць да жыцця. Яго думкi вярнулiся да гадоѓ, якiя прайшлi з таго часу, як ён парушыѓ слова, дадзенае Сью, i ѓ iм гарэла пагарда да ѓсiх намаганняѓ.

"Вось што атрымлiвае чалавек, якi шукае Iсцiну", - думаѓ ён. "Ён прыходзiць да цудоѓнага канца ѓ жыццi".

З усiх бакоѓ ад яго цякло жыццё, гуляючы на тратуары i скачучы ѓ паветры. Ён кружыѓ, гудзеѓ i спяваѓ над яго галавой летняй ноччу ѓ самым сэрцы горада. Нават у панурым чалавеку, якi сядзеѓ у карэце побач з чарнавалосай жанчынай, яно заспявала. Кроѓ расцяклася па яго целе; старая напаѓмёртвая туга, паѓголад, надзея прачнулася ѓ iм, пульсавалая i настойлiвая. Ён паглядзеѓ на смяецца п'яную жанчыну побач з iм, i яго ахапiла пачуццё мужчынскага адабрэння. Ён пачаѓ думаць аб тым, што яна сказала перад якi смяецца натоѓпам на параходзе.

"Я нарадзiла траiх дзяцей i магу нарадзiць яшчэ".

Яго кроѓ, усхваляваная выглядам жанчыны, абудзiла яго спячы мозг, i ён зноѓ пачаѓ спрачацца з жыццём i з тым, што жыццё яму прапанавала. Ён думаѓ, што заѓсёды будзе ѓпарта адмаѓляцца прыняць поклiч жыцця, калi не зможа атрымаць яго на сваiх умовах, калi не зможа камандаваць i накiроѓваць яго так, як ён камандаваѓ i кiраваѓ артылерыйскай ротай.

- Iначай чаму я тут? - прамармытаѓ ён, адводзячы погляд ад пустога, якi смяецца твару жанчыны i на шырокую, мускулiстыя спiну кiроѓцы на пярэднiм сядзеннi. "Навошта мне мозг, мара i надзея? Чаму я пайшоѓ шукаць Iсцiну?

У яго думках цякла думка, пачатая пры выглядзе кружэлых жукоѓ i беглых хлопчыкаѓ. Жанчына паклала галаву яму на плячо, i яе чорныя валасы ѓпалi яму на твар. Яна люта ѓдарыла па кружэлым жукам, смеючыся, як дзiця, калi злавiла аднаго з iх у руку.

"Людзi накшталт мяне створаны для нейкай мэты. З iмi нельга гуляць так, як са мной, - прамармытаѓ ён, учапiѓшыся ѓ руку жанчыны, якую, як ён думаѓ, таксама кiдала жыццё.

Перад салуном, на вулiцы, па якой ехалi машыны, спынiлася карэта. Праз адчыненыя парадныя дзверы Сэм мог бачыць рабочых, якiя стаяць перад барам i п'юць пенiстае пiва са шклянак, а лямпы, якiя вiселi над iх галовамi, адкiдалi на падлогу свае чорныя ценi. З-за дзвярэй даносiѓся моцны, затхлы пах. Жанчына перагнулася цераз борт карэты i закрычала. - О, Уiл, выходзь сюды.

Мужчына ѓ доѓгiм белым фартуху i з закатанымi да локцяѓ рукавамi кашулi выйшаѓ з-за стойкi i загаварыѓ з ёй, а калi яны пачалi, яна расказала Сэму пра свой план прадаць ёй дом i купiць гэтае месца.

"Вы яго запусцiце?" ён спытаѓ.

"Вядома", - сказала яна. "Дзецi могуць паклапацiцца пра сябе самi".

У канцы вулачкi, якая складаецца з паѓтузiна акуратных катэджаѓ, яны выйшлi з карэты i няѓпэѓненымi крокамi пайшлi па тратуары, якi агiнаѓ высокi абрыѓ i выходзiць на раку. Пад дамамi чарнела ѓ месячным святле заблытаная маса кустоѓ i невялiкiх дрэѓ, а ѓдалечынi слаба i далёка вiднелася шэрае цела ракi. Падлесак быѓ настолькi густы, што, гледзячы ѓнiз, можна было ѓбачыць толькi верхавiны зараснiкаѓ, ды дзе-нiдзе шэрыя агаленнi камянёѓ, якiя блiшчалi ѓ месячным святле.

Па каменных прыступках яны паднялiся на ганак аднаго з дамоѓ, якiя выходзiлi на раку. Жанчына перастала смяяцца i цяжка павiсла на руцэ Сэма, намацваючы нагамi прыступкi. Яны прайшлi праз дзверы i апынулiся ѓ доѓгiм пакоi з нiзкай столлю. Адчыненая лесвiца збоку ад пакоя вяла на верхнi паверх, i праз завешаныя дзверы ѓ канцы можна было зазiрнуць у невялiкую сталовую. На падлозе ляжаѓ кужэльны дыван, а вакол стала, пад лямпай, якая вiсела ѓ цэнтры, сядзелi трое дзяцей. Сэм уважлiва паглядзеѓ на iх. Яго галава закружылася, i ён схапiѓся за ручку дзвярэй. Хлопчык гадоѓ чатырнаццацi, з вяснушкамi на твары i тыльным баку рук, з рудавата-каштанавымi валасамi i карымi вачыма, чытаѓ услых. Побач з iм сядзеѓ малодшы хлопчык з чорнымi валасамi i чорнымi вачыма, сагнуѓшы каленi на крэсле перад iм так, што яго падбародак абапiраѓся на iх, i слухаѓ. Малюсенькая дзяѓчынка, бледная, з жоѓтымi валасамi i цёмнымi кругамi пад вачыма, спала ѓ iншым крэсле, няёмка звесiѓшы галаву набок. Ёй было, можна сказаць, сем гадоѓ, чарнавалосаму хлопчыку - дзесяць.

Хлапечы хлопчык перастаѓ чытаць i паглядзеѓ на мужчыну i жанчыну; спячая дзяѓчынка неспакойна закруцiлася на крэсле, а чорнавалосы хлопчык выпрастаѓ ногi i паглядзеѓ праз плячо.

"Добры дзень, мама", - сардэчна сказаѓ ён.

Жанчына няѓпэѓнена падышла да завешаных дзвярэй, якiя вялi ѓ сталовую, i адхапiла шторы.

"Iдзi сюды, Джо", - сказала яна.

Вяснушчаты хлопчык устаѓ i падышоѓ да яе. Яна стаяла збоку, падтрымлiваючы сябе адной рукой, трымаючыся за фiранку. Калi ён праходзiѓ мiма, яна ѓдарыла яго адкрытай далонню па патылiцы, адкiнуѓшы яго ѓ сталовую.

"Цяпер ты, Том", - паклiкала яна чарнавалосага хлопчыка. "Я сказаѓ вам, дзецi, памыць посуд пасля вячэры i пакласцi Мэры спаць. Вось ужо дзесяць хвiлiн, нiчога не зроблена, i вы двое зноѓ чытаеце кнiгi.

Чарнавалосы хлопчык устаѓ i паслухмяна накiраваѓся да яе, але Сэм хутка прайшоѓ мiма яго i схапiѓ жанчыну за руку так, што яна здрыганулася i выгнулася ѓ яго хватцы.

- Ты пойдзеш са мной, - сказаѓ ён.

Ён правёѓ жанчыну праз пакой i ѓверх па лесвiцы. Яна цяжка абаперлася на яго руку, смеючыся i гледзячы яму ѓ твар.

Наверсе лесвiцы ён спынiѓся.

"Мы ѓвойдзем сюды", - сказала яна, паказваючы на дзверы.

Ён правёѓ яе ѓ пакой. - Спi, - сказаѓ ён i, выходзячы, зачынiѓ дзверы, пакiнуѓшы iх цяжка сядзець на краi ложка.

Унiзе ён знайшоѓ двух хлопчыкаѓ сярод посуду ѓ маленечкай кухнi побач са сталовай. Дзяѓчынка ѓсё яшчэ неспакойна спала на крэсле ля стала, гарачае святло лямпы струменiлася па яе тонкiх шчоках.

Сэм стаяѓ каля кухонных дзвярэй i глядзеѓ на двух хлопчыкаѓ, якiя збянтэжана глядзелi на яго ѓ адказ.

"Хто з вас дваiх укладвае Мэры спаць?" - спытаѓ ён i затым, не чакаючы адказу, звярнуѓся да таго з хлопчыкаѓ, што быѓ вышэй. "Дазволь Таму зрабiць гэта", - сказаѓ ён. - Я памагу табе тут.

Джо i Сэм стаялi на кухнi i працавалi з посудам; хлопчык, дзелавiта хадзiѓ, паказаѓ мужчыну, куды паставiць чысты посуд, i даѓ яму сухiя выцiраючыя ручнiкi. Палiто Сэма было знята, а рукавы закатаныя.

Праца працягвалася ѓ паѓняёмкай цiшынi, i ѓ грудзях Сэма бушавала бура. Калi хлопчык Джо сарамлiва зiрнуѓ на яго, здавалася, быццам удар бiзуна прарэзаѓ плоць, якая раптам стала пяшчотнай. У iм пачалi варушыцца старыя ѓспамiны, i ён успомнiѓ уласнае дзяцiнства, мацi на працы сярод чужой бруднай вопраткi, бацькi Вiндзi, якi прыйшоѓ дадому п'яным, i холад у сэрцы мацi i ѓ сваiм уласным. Мужчыны i жанчыны былi нечым абавязаны дзяцiнству, але не таму, што гэта было дзяцiнства, а таму, што ѓ iм зараджалася новае жыццё. Апроч любога пытання аб бацькоѓстве цi мацярынстве, трэба было выплацiць абавязак.

У хатцы на абрыве панавала цiшыня. За домам панавала цемра, i цемра ахутала дух Сэма. Хлопчык Джо хутка прайшоѓся, расстаѓляючы па палiцах посуд, якi выцер Сэм. Недзе на рацэ, далёка пад домам, прасвiстаѓ параход. Тыльны бок рук хлопчыка быѓ пакрыты вяснушкамi. Наколькi хуткiмi i ѓмелымi былi рукi. Тут было новае жыццё, яшчэ чыстае, незабруджанае, непахiснае жыццём. Сэму было сорамна за дрыготку ва ѓласных руках. Яму заѓсёды хацелася хуткасцi i цвёрдасцi ва ѓласным целе, здароѓi цела, якое ёсць храм здароѓя духу. Ён быѓ амерыканцам, i глыбока ѓсярэдзiне яго жыѓ маральны запал, уласцiвы амерыканцу, якi так дзiѓна перакруцiѓся ѓ iм самiм i ѓ iншых. Як гэта часта здаралася з iм, калi ён быѓ глыбока ѓсхваляваны, войска вандроѓных думак праносiлася ѓ яго ѓ галаве. Гэтыя думкi занялi месца пастаянных iнтрыг i планавання яго дзён як дзелавога чалавека, але пакуль усе яго разважаннi нi да чаго не прывялi i толькi зрабiлi яго яшчэ больш узрушаным i няѓпэѓненым, чым калi-небудзь.

Увесь посуд быѓ цяпер выцерты, i ён выйшаѓ з кухнi, задаволены тым, што пазбавiѓся ад сарамлiвай маѓклiвай прысутнасцi хлопчыка. "Няѓжо жыццё зусiм сышло з мяне? Няѓжо я ѓсяго толькi хадзячы мерцвяк? - спытаѓ ён сябе. Прысутнасць дзяцей прымусiла яго адчуць, што ён сам усяго толькi дзiця, стомленае i ѓзрушанае дзiця. Недзе за мяжой была сталасць i мужнасць. Чаму ён не мог прыйсцi да гэтага? Чаму гэта не магло прыйсцi ѓ яго?

Хлопчык Том вярнуѓся пасля таго, як паклаѓ сястру спаць, i абодва хлопчыка пажадалi дабранач дзiѓнаму чалавеку ѓ доме сваёй мацi. Джо, больш смелы з дваiх, ступiѓ наперад i працягнуѓ руку. Сэм урачыста патрос яго, а затым наперад выйшаѓ малодшы хлопчык.

- Думаю, я буду тут заѓтра, - хрыпла сказаѓ Сэм.

Хлопчыкi пайшлi ѓ цiшыню дома, а Сэм хадзiѓ узад i наперад па маленькiм пакоi. Ён быѓ неспакойны, як быццам збiраѓся адправiцца ѓ новае падарожжа, i напаѓнесвядома пачаѓ праводзiць рукамi па сваiм целе, жадаючы, каб яно было моцным i цвёрдым, як тады, калi ён iшоѓ па дарозе. Як i ѓ той дзень, калi ён выйшаѓ з Чыкагскага клуба, накiроѓваючыся на пошукi Iсцiны, ён дазволiѓ свайму розуму сысцi, каб ён вольна гуляѓ у сваё мiнулае жыццё, разглядаючы i аналiзуючы.

Гадзiнамi ён сядзеѓ на ганку цi хадзiѓ узад i ѓперад па пакоi, дзе яшчэ ярка гарэла лямпа. Зноѓ дым з трубкi адчуваѓся ѓ яго на мове прыемным густам, i ѓсё начное паветра было салодкiм, што нагадала яму шпацыр па сцежцы для верхавой язды ѓ Джэксан-парку, калi Сью дала яму сама i разам з сабой новы iмпульс у жыццi.

Было дзве гадзiны, калi ён лёг на канапу ѓ гасцiнай i пагасiѓ святло. Ён не распранаѓся, а кiнуѓ туфлi на падлогу i ляжаѓ, гледзячы на шырокую паласу месячнага святла, якое пранiкала праз адчыненыя дзверы. У цемры здавалася, што яго розум працаваѓ хутчэй i што падзеi i матывы яго неспакойных гадоѓ праносiлiся мiма, як жывыя iстоты па падлозе.

Раптам ён сеѓ i прыслухаѓся. Голас аднаго з хлопчыкаѓ, якiя абцяжэлi ад сну, прабег па верхняй частцы дома.

"Мацi! Аб Мацi!" - паклiкаѓ сонны голас, i Сэму здалося, што ён чуе, як маленькае цельца неспакойна варушыцца ѓ ложку.

Рушыла ѓслед цiшыня. Ён сеѓ на край канапы i пачаѓ чакаць. Яму здавалася, што ён да чагосьцi iдзе; што яго мозг, якi ѓжо некалькi гадзiн працаваѓ усё хутчэй i хутчэй, гатовы быѓ зрабiць тое, чаго ён чакаѓ. Ён адчуваѓ сябе гэтак жа, як у тую ноч, чакаючы ѓ калiдоры бальнiцы.

Ранiцай трое дзяцей спусцiлiся па лесвiцы i скончылi апранацца ѓ доѓгiм пакоi, маленькая дзяѓчынка iшла апошняй, несучы туфлi i панчохi i працiраючы вочы тыльным бокам далонi. Прахалодны ранiшнi вецер дзьмуѓ з ракi i праз адчыненыя сеткаватыя дзверы, пакуль яны з Джо рыхтавалi сняданак, а пазней, калi яны ѓчатырох селi за стол, Сэм паспрабаваѓ пагаварыць, але без асаблiвага поспеху. Мова ѓ яго была цяжкая, i дзецi, здавалася, глядзелi на яе дзiѓнымi запытальнымi вачыма. "Чаму ты тут?" спыталi iх вочы.

Тыдзень Сэм прабыѓ у горадзе, штодня прыходзячы ѓ хату. З дзецьмi ён крыху пагаварыѓ, а ѓвечары, калi мацi пайшла, да яго прыйшла маленькая дзяѓчынка. Ён аднёс яе да крэсла на верандзе звонку, i пакуль хлопчыкi сядзелi ѓнутры i чыталi пад лямпай, яна заснула ѓ яго на руках. Яе цела было цёплым, а дыханне мякка i салодка вырывалася з яе вуснаѓ. Сэм паглядзеѓ на абрыѓ i ѓбачыѓ далёка ѓнiзе мясцовасць i раку, ласкавыя ѓ месячным святле. Слёзы выступiлi ѓ яго на вачах. Цi ѓзнiкла ѓ iм новая салодкая мэта цi слёзы былi толькi сведчаннем жалю да сябе? Ён задавалася пытаннем.

Аднойчы ноччу чарнавалосая жанчына зноѓ прыйшла дадому моцна п'яная, i Сэм зноѓ павёѓ яе ѓверх па лесвiцы i ѓбачыѓ, як яна, мармычучы i мармычучы, упала на ложак. Яе спадарожнiк, невысокi, ярка апрануты мужчына з барадой, уцёк, убачыѓшы Сэма, якi стаiць у гасцiнай пад лямпай. Два хлопчыкi, якiм ён чытаѓ, нiчога не сказалi, сарамлiва гледзячы на кнiгу на стале i час ад часу краем вока на свайго новага сябра. Праз некалькi хвiлiн яны таксама паднялiся па лесвiцы i, як у той першы вечар, нiякавата працягнулi рукi.

Усю ноч Сэм зноѓ сядзеѓ у цемры знадворку або ляжаѓ без сну на канапе. "Цяпер я зраблю новую спробу, прыму новую мэту ѓ жыццi", - сказаѓ ён сабе.

На наступную ранiцу, калi дзецi пайшлi ѓ школу, Сэм сеѓ у машыну i паехаѓ у горад, зайшоѓшы спачатку ѓ банк, каб абнаявiць буйную суму. Затым ён правёѓ шмат напружаных гадзiннiкаѓ, пераходзячы з крамы ѓ краму i купляючы вопратку, кепкi, мяккую нiжнюю бялiзну, валiзкi, сукенкi, начную вопратку i кнiгi. У апошнюю чаргу ён купiѓ вялiкую апранутую ляльку. Усе гэтыя рэчы ён адправiѓ у свой нумар у гатэлi, пакiнуѓшы там чалавека, якi спакуе валiзкi i валiзкi i даставiць iх на вакзал. Буйная, мацярынскага выгляду жанчына, супрацоѓнiца гасцiнiцы, якая праходзiла праз хол, прапанавала дапамагчы са зборамi рэчаѓ.

Пасля яшчэ аднаго-двух вiзiтаѓ Сэм вярнуѓся ѓ машыну i зноѓ паехаѓ да дома. У кiшэнях у яго было некалькi тысяч долараѓ буйнымi купюрамi. Ён памятаѓ сiлу наяѓных грошай у здзелках, якiя ён здзяйсняѓ у мiнулым.

"Пагляджу, што тут будзе", - падумаѓ ён.

У доме Сэм знайшоѓ чарнавалосую жанчыну, якая ляжала на канапе ѓ гасцiнай. Калi ён увайшоѓ у дзверы, яна няѓпэѓнена паднялася i паглядзела на яго.

"У шафе на кухнi ёсць бутэлька", - сказала яна. "Прынясi мне выпiць. Чаму ты тут тырчыш?

Сэм прынёс бутэльку i налiѓ ёй выпiць, прыкiнуѓшыся, што п'е разам з ёй, паднёсшы бутэльку да вуснаѓ i закiнуѓшы галаву.

- Якiм быѓ ваш муж? ён спытаѓ.

"СААЗ? Джэк?" яна сказала. "О, з iм было ѓсё ѓ парадку. Ён затрымаѓся на мне. Ён стаяѓ завошта заѓгодна, пакуль я не прывёѓ сюды людзей. Потым ён звар'яцеѓ i сышоѓ". Яна паглядзела на Сэма i засмяялася.

"Ён мяне не асаблiва клапацiѓ", - дадала яна. "Ён не мог зарабiць дастаткова грошай для жывой жанчыны".

Сэм загаварыла аб салоне, якi яна збiралася купiць.

- Дзецi будуць перашкаджаць, так? ён сказаѓ.

"У мяне ёсць прапанова на дом", - сказала яна. "Мне б хацелася, каб у мяне не было дзяцей. Яны дастаѓляюць нязручнасцi".

"Я гэта высветлiѓ", - сказаѓ ёй Сэм. "Я ведаю жанчыну на Усходзе, якая б узяла iх i выхавала. Яна без розуму ад дзяцей. Я хацеѓ бы зрабiць што-небудзь, каб дапамагчы вам. Я мог бы завезцi iх да яе.

"У iмя Нябёс, чувак, адвядзi iх", - засмяялася яна i адпiла яшчэ глыток з бутэлькi.

Сэм выцягнуѓ з кiшэнi паперу, якую ён атрымаѓ ад адваката ѓ цэнтры горада.

"Запрасiце суседа, каб ён стаѓ сведкам гэтага", - сказаѓ ён. "Жанчына захоча, каб усё было рэгулярна. Гэта вызваляе цябе ад усёй адказнасцi за дзяцей i ѓскладае яе на яе".

Яна паглядзела на яго падазрона. "У чым хабар? Хто захрасае з-за платы за праезд на ѓсходзе?

Сэм засмяяѓся i, падышоѓшы да задняй дзверы, крыкнуѓ мужчыну, якi сядзеѓ пад дрэвам за суседнiм домам i палiѓ трубку.

- Падпiшыце тут, - сказаѓ ён, паклаѓшы перад ёй паперу. "Вось ваш сусед, якi падпiшацца як сведка. Вы не затрымаецеся нi на цэнце".

Напаѓп'яная жанчына падпiсала паперу, пасля доѓгага скептычнага погляду на Сэма, а калi яна падпiсалася i зрабiла яшчэ глыток з бутэлькi, зноѓ лягла на канапу.

"Калi хто-небудзь разбудзiць мяне на працягу наступных шасцi гадзiн, яго заб'юць", - заявiла яна. Было вiдавочна, што яна мала што ведала аб тым, што зрабiла, але ѓ дадзены момант Сэма гэта не хвалявала. Ён зноѓ стаѓ гандляром, гатовым скарыстацца перавагай. Ён невыразна адчуваѓ, што, магчыма, гандлюецца дзеля мэты ѓ жыццi, дзеля мэты, якая прыйдзе ѓ яго ѓласнае жыццё.

Сэм цiха спусцiѓся па каменных прыступках i пайшоѓ па вулачцы на вяршынi ѓзгорка да аѓтамабiльных шляхоѓ i апоѓднi чакаѓ у машыне каля дзвярэй школы, калi выйшлi дзецi.

Ён паехаѓ праз увесь горад да вакзала Юнiён, трое дзяцей без пытанняѓ прынялi яго i ѓсё, што ён зрабiѓ. На вакзале яны знайшлi мужчыну з гатэля з чамаданамi i трыма новымi яркiмi чамаданамi. Сэм пайшоѓ у кантору экспрэс-пошты, паклаѓ некалькi купюр у запячатаны канверт i адправiѓ яго жанчыне, у той час як трое дзяцей хадзiлi ѓзад i наперад па дэпо цягнiка, несучы валiзкi, ззяючы ад гонару за сябе.

У дзве гадзiны Сэм з маленькай дзяѓчынкай на руках i з адным з хлопчыкаѓ, якiя сядзелi па абодва бакi ад яго, сядзеѓ у каюце нью-ёркскага флаера, якi накiроѓваѓся ѓ Сью.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

СЭМ МК П ХЕРСОН _ _ З'ЯђЛЯЕЦЦА жывы амерыканец. Ён багаты чалавек, але яго грошы, на набыццё якiх ён патрацiѓ столькi гадоѓ i столькi сваёй энергii, не маюць для яго вялiкага значэння. Тое, што дакладна ѓ дачыненнi да яго, дакладна i ѓ дачыненнi да багацейшых амерыканцаѓ, чым прынята лiчыць. З iм здарылася нешта такое ж, што здарылася i з астатнiмi, са колькiмi з iх? Мужныя людзi з моцным целам i хуткiм розумам, людзi моцнай расы, падхапiлi тое, што яны лiчылi сцягам жыцця, i панеслi яго наперад. Стамiѓшыся, яны спынiлiся на дарозе, якая вядзе на доѓгi груд, i прыхiнулi сцяг да дрэва. Напружаныя мазгi крыху расслабiлiся. Цвёрдыя перакананнi сталi слабымi. Старыя багi памiраюць.

"Толькi тады, калi цябе адарвуць ад прычала i

дрэйфаваць, як карабель без руля, я магу прыйсцi

каля цябе."

Сцяг нёс наперад моцны, смелы чалавек, поѓны рашучасцi.

Што на iм напiсана?

Магчыма, было б небяспечна распытваць занадта ѓважлiва. Мы, амерыканцы, верылi, што жыццё павiнна мець сэнс i мэту. Мы называлi сябе хрысцiянамi, але нам не была вядома салодкая хрысцiянская фiласофiя няѓдачы. Сказаць аб адным з нас, што ён патрываѓ няѓдачу, значыць пазбавiць яго жыцця i мужнасцi. Так доѓга нам даводзiлася слепа рухацца наперад. Трэба было прарэзаць дарогi праз нашы лясы, трэба будаваць вялiкiя гарады. Тое, што ѓ Еѓропе павольна выбудоѓвалася з валокнаѓ пакаленняѓ, мы павiнны пабудаваць зараз, за ѓсё жыццё.

У часы нашага бацькi па начах у лясах Мiчыгана, Агаё, Кентукi i ѓ шырокiх прэрыях вылi ваѓкi. У нашых бацьках i мацi быѓ страх, яны iшлi наперад, ствараючы новую зямлю. Калi зямля была заваяваная, страх застаѓся, страх няѓдачы. Глыбока ѓ нашых амерыканскiх душах ваѓкi ѓсё яшчэ выюць.

Былi моманты пасля таго, як Сэм вярнуѓся да Сью з трыма дзецьмi, калi ён думаѓ, што вырваѓ поспех з пашчы няѓдачы.

Але тое, ад чаго ён уцякаѓ усё сваё жыццё, усё яшчэ было тут. Ён схаваѓся ѓ галiнах дрэѓ, якiя растуць уздоѓж дарог Новай Англii, куды ён хадзiѓ гуляць з двума хлопчыкамi. Уначы яно глядзела на яго з зорак.

Магчыма, жыццё хацела ад яго прыняцця, але ён не мог прыняць. Магчыма, яго гiсторыя i яго жыццё скончылiся з вяртаннем дадому, магчыма, яно пачалося тады.

Вяртанне дадому само па сабе не было поѓнасцю шчаслiвай падзеяй. Быѓ дом з агнём уначы i галасамi дзяцей. У грудзях Сэма было адчуванне чагосьцi жывога, якi расце.

Сью была шчодрая, але цяпер яна не была Сью са сцежкi для верхавой язды ѓ Джэксан-парку ѓ Чыкага цi Сью, якая спрабавала перарабiць свет, паднiмаючы заняпалых жанчын. Калi ён прыйшоѓ да яе дадому, летняй ноччу, раптам i дзiѓна увайшоѓшы з трыма дзiѓнымi дзецьмi, крыху схiльнымi да слёз i тузе па хаце, яна была збянтэжаная i нервавалася.

Надыходзiла цемра, калi ён iшоѓ па жвiровай дарожцы ад варот да дзвярэй дома з дзяѓчынкай Мэры на руках i двума хлопчыкамi, Джо i Томам, якiя паважна i ѓрачыста iдуць побач з iм. Сью толькi што выйшла з парадных дзвярэй i стаяла, гледзячы на ??iх, здзiѓленая i крыху спалоханая. Валасы ѓ яе пасiвелi, але, пакуль яна стаяла там, Сэму здалося, што яе стройная постаць амаль хлапечая.

З хуткай шчодрасцю яна адкiнула ѓ сабе схiльнасць задаваць шмат пытанняѓ, але ѓ пытаннi, якое яна задала, быѓ намёк на насмешку.

"Ты вырашыѓ вярнуцца да мяне i гэта тваё вяртанне дадому?" - спытала яна, выходзячы на дарожку i гледзячы не на Сэма, а на дзяцей.

Сэм не адразу адказаѓ, i маленькая Мэры заплакала. Гэта была дапамога.

"Iм усiм спатрэбiцца што-небудзь паесцi i месца, дзе паспаць", - сказаѓ ён, нiбы вяртанне да даѓно закiнутай жонкi i прывядзенне з сабой траiх чужых дзяцей было паѓсядзённай справай.

Хоць яна была збянтэжаная i напалохана, Сью ѓсмiхнулася i пайшла ѓ дом. Загарэлiся лямпы, i пяцёра людзей, якiя так раптоѓна сабралiся разам, стаялi i глядзелi адзiн на аднаго. Два хлопчыкi прыцiснулiся адзiн да аднаго, а маленькая Мэры абвiла Сэма рукамi за шыю i схавала твар у яго на плячы. Ён развязаѓ яе сцiскаючыя рукi i смела аддаѓ яе ѓ абдымкi Сью. "Цяпер яна будзе тваёй мацi", - абуральна сказаѓ ён, не гледзячы на Сью.

Вечар быѓ даведзены да канца, ён дапусцiѓ памылку, падумаѓ Сэм, i вельмi высакародна Сью.

У ёй яшчэ жыѓ матчыны голад. Ён вельмi на гэта разьлiчваѓ. Гэта закрыла ёй вочы на iншыя рэчы, а затым ёй у галаву прыйшла думка, i з'явiлася магчымасць здзейснiць асаблiва рамантычны ѓчынак. Перш чым гэта iдэя была разбурана, пазней увечары Сэма i дзяцей пасялiлi ѓ доме.

У пакой увайшла высокая моцная мурынка, i Сью дала ёй ѓказаннi адносна ежы для дзяцей. "Яны захочуць хлеба i малака, i для iх трэба знайсцi ложкi", - сказала яна, а затым, хоць яе розум усё яшчэ быѓ напоѓнены рамантычнай думкай, што яны дзецi Сэма ад нейкай iншай жанчыны, яна зрабiла рашучы крок. "Гэта мiстэр Макферсан, мой муж, i гэта трое нашых дзяцей", - абвясцiла яна збянтэжанаму i ѓсмешлiваму слузе.

Яны ѓвайшлi ѓ пакой з нiзкай столлю, вокны якой выходзiлi ѓ сад. У садзе стары негр з палiвачкай палiваѓ кветкi. Трохi святла яшчэ заставалася. I Сэм, i Сью былi рады, што iх больш няма. "Не бярыце з сабой лямпы, падыдзе свечка", - сказала Сью i падышла да дзвярэй побач з мужам. Трое дзяцей былi гатовыя разрыдацца, але мурынка, якая хутка iнтуiтыѓна адчула сiтуацыю, пачала балбатаць, iмкнучыся, каб дзецi адчулi сябе як дома. Яна абудзiла здзiѓленне i надзею ѓ сэрцах хлопчыкаѓ. "Ёсць хлеѓ з канямi i каровамi. Заѓтра стары Бэн вам усё пакажа, - сказала яна, усмiхаючыся iм.

Густы гай вязаѓ i клёнаѓ стаяѓ памiж домам Сью i дарогай, якая спускалася з узгорка ѓ вёску Новай Англii, i пакуль Сью i мурынка ѓкладвалi дзяцей спаць, Сэм пайшоѓ туды пачакаць. У слабым святле цьмяна былi вiдаць ствалы дрэѓ, але тоѓстыя галiны над галавой утварылi сцяну памiж iм i небам. Ён вярнуѓся ѓ цемру гаю, а затым вярнуѓся на адкрытую прастору перад домам.

Ён нерваваѓся i разгубiѓся, i двое Сэмаѓ Макферсанаѓ, здавалася, змагалiся за яго асобу.

Гэта быѓ чалавек, якога навакольнае яго жыццё навучыла заѓсёды выводзiць на паверхню, пранiклiвы, здольны чалавек, якi дамагаѓся свайго, таптаѓ людзей нагамi, iшоѓ наперад, заѓсёды спадзяваѓся наперад, чалавек дасягнення.

А яшчэ была яшчэ адна асоба, зусiм iншая iстота, пахаваная ѓнутры яго, даѓно закiнутая, часта забытая, нясмелы, сарамлiвы, разбуральны Сэм, якi нiколi па-сапраѓднаму не дыхаѓ, не жыѓ i не хадзiѓ перад людзьмi.

Што з iм? Жыццё, якое вёѓ Сэм, не прымала да ѓвагi сарамлiвая разбуральная iстота ѓнутры яго. I ѓсё ж гэта было магутна. Хiба гэта не вырвала яго з жыцця, не зрабiла з яго бяздомнага вандроѓнiка? Колькi разоѓ яно спрабавала сказаць сваё слова, цалкам завалодаць iм.

Цяпер ён спрабаваѓ зноѓ, i зноѓ, i па старой звычцы Сэм змагаѓся з iм, заганяючы яго назад у цёмныя ѓнутраныя пячоры самога сябе, назад у цемру.

Ён працягваѓ шаптаць сам сабе. Магчыма, зараз прыйшло выпрабаванне ѓсяго яго жыцця. Быѓ спосаб наблiзiцца да жыцця i кахання. Была Сью. У яе можна было знайсцi аснову для кахання i разумення. Пазней гэты iмпульс мог быць працягнуты i ѓ жыццi дзяцей, якiх ён знайшоѓ i прывёѓ да яе.

Да яго прыйшло бачанне сябе сапраѓды пакорным чалавекам, якi стаiць на каленях перад жыццём, якi стаiць на каленях перад мудрагелiстым цудам жыцця, але ён зноѓ спалохаѓся. Калi ён убачыѓ фiгуру Сью, апранутую ѓ белую, цьмяную, бледную, зiхоткую iстоту, якая спускалася да яго па прыступках, яму захацелася ѓцячы, схавацца ѓ цемры.

I яму таксама хацелася бегчы да яе, уставаць на каленi ля яе ног, не таму, што яна была Сью, а таму, што яна была чалавекам i, як i ён, поѓная чалавечых здзiѓленняѓ.

Ён не зрабiѓ нi таго, нi iншага. Хлопчык з Кэкстана ѓсё яшчэ быѓ жывы ѓнутры яго. Па-хлапечы падняѓшы галаву, ён смела падышоѓ да яе. "Нiшто, акрамя смеласцi, цяпер не адкажа", - паѓтараѓ ён сабе.

Яны iшлi па жвiровай дарожцы перад домам, i ён беспаспяхова спрабаваѓ расказаць сваю гiсторыю, гiсторыю сваiх падарожжаѓ, сваiх пошукаѓ. Калi ён дайшоѓ да аповеду пра знаходку дзяцей, яна спынiлася на сцяжынцы i прыслухалася, бледная i напружаная, у паѓзмроку.

Затым яна адкiнула галаву i засмяялася нервова, паѓiстэрычна. - Я ѓзяла iх i цябе, вядома, - сказала яна, пасля таго як ён падышоѓ да яе i абняѓ яе за стан. "Сама па сабе маё жыццё аказалася не надта натхняльным. Я вырашыѓ узяць iх i цябе ѓ той дом. Два гады тваёй адсутнасцi падалiся мне цэлай вечнасцю. Якую дурную памылку здзейснiѓ мой розум. Я думаѓ, што гэта, вiдаць, твае ѓласныя дзецi ад нейкай iншай жанчыны, жанчыны, якую ты знайшоѓ замест мяне. Гэта была дзiѓная думка. Ды старэйшаму з дваiх, вiдаць, каля чатырнаццацi.

Яны пайшлi да дома, негрыцянка па камандзе Сью знайшла ежу для Сэма i накрыла стол, але каля дзвярэй ён спынiѓся i, папрасiѓшы прабачэння, зноѓ ступiѓ у цемру пад дрэвамi.

У хаце былi запаленыя лямпы, i ён мог бачыць фiгуру Сью, якая iдзе праз пакой у пярэдняй частцы дома да сталовай. Неѓзабаве яна вярнулася i зашмаргнула запавесы на пярэднiх вокнах. Там для яго рыхтавалася месца, закрытае месца, у якiм ён мусiѓ пражыць рэшткi свайго жыцця.

Калi шторы былi засунуты, цемра апусцiлася на постаць чалавека, якi стаiць прама ѓ гаi, i цемра апусцiлася i на ѓнутранага чалавека. Барацьба ѓнутры яго стала больш напружанай.

Цi мог ён аддацца iншым, жыць для iншых? Перад iм цямнеѓ дом. Гэта быѓ сiмвал. У хаце была жанчына, Сью, гатовая i жадаючая прыступiць да аднаѓлення iх сумеснага жыцця. Наверсе ѓ доме цяпер знаходзiлiся трое дзяцей, трое дзяцей, якiя павiнны пачаць жыццё, як некалi ён, якiя павiнны прыслухацца да яго голасу, голасу Сью i ѓсiх iншых галасоѓ, якiя яны пачуюць, кажучы словы ѓ свеце. Яны вырастуць i пойдуць у свет людзей, як гэта зрабiѓ ён.

З якой мэтай?

Наступiѓ канец. Сэм цвёрда верыѓ у гэта. "Перакладваць груз на плечы дзяцей - гэта баязлiвасць", - шаптаѓ ён сабе.

Яго ахапiла амаль непераадольнае жаданне павярнуцца i ѓцячы з дому, ад Сью, якая так шчодра яго прыняла, i ад трох новых жыццяѓ, у якiя ён увязаѓся i ѓ якiх яму давядзецца ѓдзельнiчаць у будучынi. . Яго цела дрыжала ад такой сiлы, але ён нерухома стаяѓ пад дрэвамi. "Я не магу ѓцячы ад жыцця. Я мушу прызнаць гэта. Я павiнен пачаць спрабаваць зразумець гэтыя iншыя жыццi, пакахаць", - сказаѓ ён сабе. Пахаваная ѓ iм унутраная iстота вылезла вонкi.

Якой цiхай стала ноч. На дрэве, пад якiм ён стаяѓ, на нейкай тонкай галiнцы рухалася птушка, i пачуѓся слабы шолах лiсця. Цемра наперадзе i ззаду была сцяной, праз якую яму трэба было нейкiм чынам прабiцца да святла. Трымаючы руку перад сабой, нiбы спрабуючы адапхнуць нейкую цёмную сляпучую масу, ён выйшаѓ з гаю i, спатыкаючыся, такiм чынам, падняѓся па прыступках i ѓвайшоѓ у дом.

КАНЕЦ

OceanofPDF.com

Якiя маршыруюць мужчыны

Упершыню апублiкаваны ѓ 1917 годзе, "Маршыруючыя людзi" стаѓ другiм, апублiкаваным Джонам Лэйнам па кантракце з Андэрсанам на тры кнiгi. Гэта гiсторыя Нормана "Прыгажуня" МакГрэгара, маладога чалавека, незадаволенага бяссiллям i адсутнасцю асабiстых амбiцый сярод шахцёраѓ яго роднага горада. Пераехаѓшы ѓ Чыкага, ён разумее, што яго мэта - пашырыць магчымасцi працоѓных, заахвоцiць iх маршыраваць ва ѓнiсон. Асноѓныя тэмы рамана ѓключаюць арганiзацыю працоѓных, выкараненне бязладзiцы i роля выключнага чалавека ѓ грамадстве. Апошняя тэма заахвоцiла крытыкаѓ пасля Другой сусветнай вайны параѓнаць мiлiтарысцкi падыход Андэрсана да гомасацыяльнага парадку i фашыстаѓ дзяржаѓ восi вайны. Вядома, навядзенне парадку з дапамогай мужчынскай сiлы з'яѓляецца распаѓсюджанай тэмай, як i iдэя "Звышчалавека", увасобленая ѓ выключных фiзiчных i разумовых якасцях, якiя робяць МакГрэгара асаблiва прыдатным на ролю лiдэра сярод мужчын.

Як i свой першы раман, "Сын Вiндзi Макферсана", Андэрсан напiсаѓ свой другi, працуючы рэкламным капiрайтарам у Элiрыi, штат Агаё, памiж 1906 i 1913 гадамi, за некалькi гадоѓ да таго, як ён апублiкаваѓ свой першы лiтаратурны твор, i за дзесяць гадоѓ да таго, як стаѓ прызнаным пiсьменнiкам. Хоць пазней аѓтар сцвярджаѓ, што свае першыя раманы ён напiсаѓ таемна, сакратар Андэрсана памятае, як друкаваѓ рукапiс у працоѓны час "каля 1911 або 1912 года".

Лiтаратурныя ѓплывы на "маршыруючых мужчын" аказалi Томас Карлайл, Марк Твен i Джэк Лондан. Натхненне для рамана часткова прыйшло з часу, калi аѓтар працаваѓ чорнарабочым у Чыкага памiж 1900 i 1906 гадамi (дзе ён, як i яго галоѓны герой, працаваѓ на складзе, хадзiѓ у вячэрнюю школу, некалькi разоѓ быѓ абрабаваны i ѓлюбляѓся) i яго службай. у iспана-амерыканскай вайне, якая адбылася блiжэй да канца вайны i адразу пасля перамiр'я 1898-1899 гадоѓ. Аб апошнiм Андэрсан напiсаѓ у сваiх "Успамiнах" аб тым выпадку, калi ён маршыраваѓ i яму ѓ чаравiк трапiѓ камень. Аддзялiѓшыся ад сваiх аднапалчан, каб прыбраць яго, ён назiраѓ за iх фiгурамi i ѓспамiнаѓ: "Я стаѓ гiгантам. ...Я быѓ сам па сабе нечым велiзарным, страшным i ѓ той жа час высакародным. Памятаю, я доѓга сядзеѓ, пакуль праходзiла войска, адчыняючы i зачыняючы вочы".

OceanofPDF.com

Першае выданне

OceanofPDF.com

УТРЫМАННЕ

КНIГА I

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

КНIГА II

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

РАЗДЗЕЛ VI

ГЛАВА VII

КНIГА III

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

КНIГА IV

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

РАЗДЗЕЛ VI

КНIГА V

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

РАЗДЗЕЛ VI

ГЛАВА VII

КНIГА VI

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

РАЗДЗЕЛ VI

КНIГА VII

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

OceanofPDF.com

Рэклама Marching Men, якая з'явiлася ѓ Philadelphia Evening Public Ledger.

OceanofPDF.com

Тытульны лiст першага выдання

OceanofPDF.com

Да

Амерыканскiя рабочыя

OceanofPDF.com

КНIГА I

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

ДЗЯЯ ЧАРЛI УIЛЕР _ _ _ тупнуѓ па прыступках перад пякарняй Нэнсi МакГрэгар на галоѓнай вулiцы мястэчка Коѓл-Крык, штат Пэнсыльванiя, а затым хутка ѓвайшоѓ унутр. Нешта яму спадабалася, i, стоячы перад прылаѓкам у магазiне, ён смяяѓся i цiха насвiстваѓ. Падмiргнуѓшы прападобнаму Майноту Уiксу, якi стаяѓ каля дзвярэй, якая вядзе на вулiцу, ён пастукаѓ косткамi пальцаѓ па вiтрыне.

- У яго, - сказаѓ ён, паказваючы на хлопчыка, якi беспаспяхова спрабаваѓ спакаваць бохан дзядзькi Чарлi ѓ акуратнае пакаванне, - прыгожая назва. Яны называюць яго Норман - Норман МакГрэгар". Дзядзька Чарлi ад душы засмяяѓся i зноѓ тупнуѓ нагамi па падлозе. Прыклаѓшы палец да лба, выказваючы глыбокiя разважаннi, ён павярнуѓся да мiнiстра. "Я збiраюся ѓсё гэта змянiць", - сказаѓ ён.

"Норман сапраѓды! Я дам яму iмя, якое прыжыцца! Норман! Занадта мяккi, занадта мяккi i далiкатны для Коѓл-Крык, так? Яно будзе перайменавана. Мы з вамi будзем Адамам i Евай у садзе, якiя даюць iмёны рэчам. Мы назавем яго Прыгажуня - Наша Прыгажуня - Прыгажуня МакГрэгар".

Вялебны Майнат Уiкс таксама засмяяѓся. Ён засунуѓ чатыры пальцы кожнай рукi ѓ кiшэнi штаноѓ, дазволiѓшы выцягнутым вялiкiм пальцам ляжаць уздоѓж лiнii разадзьмутай талii. Спераду вялiкiя пальцы выглядалi як дзве маленечкiя лодкi на гарызонце ѓсхваляванага мора. Яны падскоквалi i скакалi на дрыготкiм пузе, якi коцiѓся, з'яѓляючыся i знiкаючы, калi яго трос смех. Вялебны Майнат Уiкс выйшаѓ з дзвярэй раней дзядзькi Чарлi, усё яшчэ смеючыся. Здавалася, ён пойдзе па вулiцы ад крамы да крамы, расказваючы гiсторыю хрышчэння i зноѓ смеючыся. Высокi хлопчык мог уявiць сабе дэталi гэтай гiсторыi.

Гэта быѓ няѓдалы дзень для родаѓ у Коѓл-Крык, нават для нараджэння аднаго з натхнiцеляѓ дзядзькi Чарлi. Снег ляжаѓ гарамi на тратуарах i ѓ сцёкавых канавах Мэйн-стрыт - чорны сьнег, брудны ад бруду ѓ вынiку чалавечай дзейнасьцi, якая дзень i ноч рабiлася ѓ нетрах пагоркаѓ. Па брудным снезе iшлi шахцёры, спатыкаючыся моѓчкi i з пачарнелымi тварамi. Голымi рукамi яны неслi вядра з абедам.

Хлопчык МакГрэгар, высокi i нязграбны, з высокiм носам, вялiзным ротам бегемота i вогненна-рудымi валасамi, iшоѓ за дзядзькам Чарлi, палiтыкам-рэспублiканцам, паштмайстрам i вясковым дасцiпнiкам, да дзвярэй i глядзеѓ яму ѓслед, як з боханам хлеба пад яго пад руку ён паспяшаѓся. За палiтыкам iшоѓ мiнiстр, якi ѓсё яшчэ цешыѓся сцэнай у пякарнi. Ён хвалiѓся сваёй блiзкасцю да жыцця ѓ шахцёрскiм мястэчку. "Хiба сам Хрыстос не смяяѓся, еѓ i пiѓ з мытарамi i грэшнiкамi?" - думаѓ ён, прабiраючыся па снезе. Вочы хлопчыка Макгрегора, калi ён сачыѓ за двума якiя сыходзяць постацямi, а затым, калi ён стаяѓ у дзвярах пякарнi, назiраючы за якiя змагаюцца шахцёрамi, блiшчалi нянавiсцю. Менавiта моцная нянавiсць да сваiх субратаѓ у чорнай дзiрцы памiж узгоркамi Пенсiльванii адрознiвала хлопчыка i вылучала яго сярод сваiх субратаѓ.

У краiне з такiм разнастайным клiматам i прафесiямi, як Амерыка, абсурдна казаць аб амерыканскiм тыпе. Краiна падобная вялiзнай дэзарганiзаванай, недысцыплiнаванай армii, пазбаѓленай лiдэра i натхнення, якая iдзе маршрутам, крок за крокам па дарозе, якая вядзе невядома да якога канца. У прэрыйных гарадах Захаду i рачных гарадах Поѓдня, адкуль прыехала так шмат нашых пiсьменнiкаѓ, гараджане разгульваюць па жыццi з развязнасцю. П'яныя старыя нягоднiкi ляжаць у ценi на беразе ракi або блукаюць суботнiм вечарам па вулiцах вёскi, якая займаецца перавалкай кукурузы, з ухмылкамi на тварах. Некаторы дотык прыроды, салодкая схаваная плынь жыцця застаецца ѓ iх жывым i перадаецца тым, хто пра iх пiша, i самы нiкчэмны чалавек, якi гуляе па вулiцах горада Агаё цi Аёвы, можа быць бацькам эпiграмы, якая размалёѓвае ѓсё жыццё мужчыны вакол яго. У шахцёрскiм мястэчку або глыбока ѓ нетрах аднаго з нашых гарадоѓ жыццё iншае. Там бязладзiца i бязмэтнасць нашага амерыканскага жыцця становяцца злачынствам, за якое людзi цяжка плацяць. Страчваючы крок адзiн за адным, людзi губляюць таксама пачуццё сваёй iндывiдуальнасцi, так што тысяча з iх можа быць загнана бязладнай масай у дзверы чыкагскай фабрыкi ранiца за ранiцай, год за годам, i нi адна эпiграма не зляцiць з вуснаѓ. аднаго з iх.

У Коѓл-Крыку, калi мужчыны напiвалiся, яны моѓчкi блукалi па вулiцы. Цi каштаваѓ адзiн з iх у хвiлiну дурной звярынай гарэзы выконваць нязграбны танец на падлозе бара, яго таварышы па працы тупа глядзелi на яго цi, адвярнуѓшыся, давалi яму без сведак скончыць сваю нязграбную весялосць.

Стоячы ѓ дзвярах i аглядаючы маркотную вясковую вулiцу, хлопчыку Макгрегору ѓ галаву прыйшло смутнае ѓсведамленне неарганiзаванай неэфектыѓнасцi жыцця, якi ён яе ведаѓ. Яму здавалася правiльным i натуральным, што ён павiнен ненавiдзець людзей. З усмешкай на вуснах ён падумаѓ аб Барнi Батэрлiпсе, гарадскiм сацыялiсце, якi вечна казаѓ пра надыход дня, калi людзi будуць маршыраваць плячом да пляча i жыццё ѓ Коѓл-Крык, жыццё паѓсюль, перастане быць бязмэтным i стане вызначаным i поѓным. сэнсу.

"Яны нiколi гэтага не зробяць, i хто ад iх гэтага хоча", - разважаѓ хлопчык МакГрэгара. На яго абрынуѓся парыѓ ветру, якi нёс снег, ён завярнуѓ у краму i зачынiѓ за сабой дзверы. Iншая думка прамiльгнула ѓ яго галаве i выклiкала чырвань на яго шчоках. Ён павярнуѓся i спынiѓся ѓ цiшынi пустой крамы, дрыжучы ад хвалявання. "Калi б я мог сфармiраваць з жыхароѓ гэтага месца войска, я б павёѓ iх да вусця старой далiны Шамуэй i ѓпiхнуѓ iх туды", - прыгразiѓ ён, пагражаючы кулаком у бок дзвярэй. "Я стаяѓ збоку i бачыѓ, як увесь горад змагаецца i тоне ѓ чорнай вадзе, такi ж некрануты, як калi б я назiраѓ, як тоне кодла брудных маленькiх кацянят".

На наступную ранiцу, калi Прыгажунчык МакГрэгар кацiѓ каляску з булачнiкам па вулiцы i пачаѓ паднiмацца на груд да шахцёрскiх катэджаѓ, ён iшоѓ не як Норман МакГрэгар, гарадскi хлопчык-пякар, усяго толькi прадукт чрэсл Трэснуѓ МакГрегора з Коѓл-Крык, а як як персанаж, iстота. Iмя, дадзенае яму дзядзькам Чарлi Уiлерам, зрабiла яго выбiтным чалавекам. Ён быѓ героем папулярнага рамана, натхнёным жыццём i крочыѓ у плоцi перад людзьмi. Мужчыны глядзелi на яго з новай цiкавасцю, зноѓку апiсваючы вялiзны рот, нос i палаючыя валасы. Бармэн, змятаючы снег перад дзвярыма салона, крычаѓ на яго. "Гэй, Норман!" ён тэлефанаваѓ. "Мiлы Норман! Норман занадта прыгожае iмя. Прыгажосць - гэта iмя для цябе! Ах ты, Прыгажуня!"

Высокi хлопчык моѓчкi кацiѓ каляску па вулiцы. Ён зноѓ зненавiдзеѓ Коѓл-Крык. Ён ненавiдзеѓ пякарню i каляску з пякарняй. З пякучай, якая прыносiць задавальненне нянавiсцю ён ненавiдзеѓ дзядзечку Чарлi Уiлера i прападобнага Майната Уiкса. - Старыя тоѓстыя дурнi, - прамармытаѓ ён, атрасаючы снег з капелюша i спынiѓшыся, каб падыхаць барацьбой на ѓзгорку. У яго было нешта новае, што ён мог ненавiдзець. Ён ненавiдзеѓ сваё iмя. Гэта сапраѓды гучала смешна. Раней ён думаѓ, што ѓ гэтым ёсць нешта мудрагелiстае i прэтэнцыёзнае. Гэта не пасавала хлопчыку з цялежкай для пякарнi. Яму хацелася б, каб гэта быѓ проста Джон, цi Джым, цi Фрэд. Па яго целе прабегла дрыготка раздражнення на мацi. - Яна магла б праявiць больш здаровага сэнсу, - прамармытаѓ ён.

I тады яму прыйшла ѓ галаву думка, што гэтае iмя мог выбраць яго бацька. Гэта спынiла яго ѓцёкi да ѓсеагульнай нянавiсцi, i ён зноѓ пачаѓ штурхаць каляску наперад, у яго галаве пранёсся больш радасны паток думак. Высокаму хлопчыку падабалiся ѓспамiны аб сваiм бацьку, "трэснутым МакГрэгары". "Яны называлi яго трэснутым, пакуль гэта не стала яго iмем", - падумаѓ ён. "Цяпер яны на мяне". Гэтая думка аднавiла пачуццё таварыства памiж iм i памерлым бацькам, змякчыла яго. Калi ён дабраѓся да першага з маркотных шахцёрскiх хат, у кутках яго велiзарнага рота зайграла ѓсмешка.

У свой час трэснуты МакГрэгар не карыстаѓся добрай рэпутацыяй у Коѓл-Крык. Гэта быѓ высокi маѓклiвы мужчына, у якiм было нешта панурае i небяспечнае. Ён выклiкаѓ страх, народжаны нянавiсцю. У шахтах ён працаваѓ моѓчкi i з палымянай энергiяй, ненавiдзячы сваiх таварышаѓ-шахцёраѓ, сярод якiх яго лiчылi "крыху шалёным". Гэта яны назвалi яго "Трэснутым" МакГрэгарам i пазбягалi яго, хоць i падзялялi агульную думку, што ён лепшы шахцёр у акрузе. Як i яго калегi па працы, ён часам напiваѓся. Калi ён увайшоѓ у салон, дзе iншыя мужчыны стаялi групамi i куплялi адзiн аднаму выпiѓку, ён купляѓ толькi для сябе. Аднойчы да яго падышоѓ незнаёмец, тоѓсты мужчына, якi гандляваѓ спiртным у аптовым краме, i пляснуѓ яго па спiне. "Прыходзьце, узбадзёрыцеся i выпiце са мной", - сказаѓ ён. Якi трэснуѓ МакГрегор павярнуѓся i павалiѓ незнаёмца на падлогу. Калi таѓстун упаѓ, ён штурхнуѓ яго нагой i ѓпiѓся позiркам у натоѓп у пакоi. Затым ён павольна выйшаѓ да дзвярэй, азiраючыся па баках i спадзеючыся, што хто-небудзь умяшаецца.

У сваёй хаце таксама маѓчаѓ трэснуты МакГрэгар. Калi ён наогул казаѓ, ён казаѓ добразычлiва i глядзеѓ у вочы сваёй жонцы з нецярплiвым чакаючым выглядам. Да свайго рудавалосага сына ён, здавалася, вечна вылiваѓ нейкую нямую прыхiльнасць. Узяѓшы хлопчыка на рукi, ён гадзiнамi сядзеѓ, разгойдваючыся ѓзад i ѓперад i нiчога не кажучы. Калi хлопчык хварэѓ цi яго турбавалi дзiѓныя сны па начах, адчуванне абдымкаѓ бацькi супакойвала яго. На ягоных руках хлопчык шчаслiва заснуѓ. У галаве бацькi ѓвесь час паѓтаралася адна-адзiная думка: "У нас толькi адно дзiця, мы не пакладзем яго ѓ яму ѓ зямлi", - сказаѓ ён, прагна гледзячы на мацi ѓ пошуках адабрэння.

Двойчы Крэк МакГрэгар гуляѓ са сваiм сынам у нядзелю днём. Узяѓшы хлопчыка за руку, шахцёр падняѓся па схiле ѓзгорка, мiма апошняга шахцёрскага дома, праз хваёвы гай на вяршынi i далей па ѓзгорку, убачыѓшы шырокую далiну на далёкiм баку. Калi ён iшоѓ, ён моцна паварочваѓ галаву ѓбок, нiбы прыслухоѓваѓся. Якi падае ѓ шахтах бервяно дэфармавала яго плячо, а на твары застаѓся велiзарны шнар, часткова прычынены рудай барадой, напоѓненай вугальным пылам. Удар, якi дэфармаваѓ яго плячо, затуманiѓ яго розум. - мармытаѓ ён, iдучы па дарозе, i размаѓляѓ сам з сабой, як стары.

Руды хлопчык радасна бег побач са сваiм бацькам. Ён не бачыѓ усмешак на тварах шахцёраѓ, якiя спускалiся з узгорка i спынялiся, каб паглядзець на дзiѓную пару. Шахцёры пайшлi далей па дарозе, каб пасядзець перад крамамi на Мэйн-стрыт, iх дзень быѓ пафарбаваны ѓспамiнамi аб якiя спяшаюцца МакГрегорах. У iх была заѓвага, пра якую яны выказалiся. "Нэнсi МакГрэгар не павiнна была глядзець на свайго мужчыну, калi яна зацяжарыла", - казалi яны.

Макгрэгары паднялiся на схiл узгорка. У галаве хлопчыка тысяча пытанняѓ патрабавала адказаѓ. Гледзячы на маѓклiвы змрочны твар бацькi, ён здушыѓ пытаннi, якiя падымалiся ѓ горле, прыберагаючы iх для цiхай гадзiны з мацi, калi трэснуты МакГрэгар пайшоѓ на шахту. Ён хацеѓ даведацца пра дзяцiнства свайго бацькi, пра жыццё ѓ шахце, пра птушак, якiя лётаюць над галавой, i пра тое, чаму яны кружацца i лётаюць вялiзнымi авалам у небе. Ён глядзеѓ на ѓпалыя дрэвы ѓ лесе i задаваѓся пытаннем, што прымусiла iх упасцi i цi ѓпадуць неѓзабаве i iншыя, у сваю чаргу.

Маѓклiвая пара перавалiла цераз узгорак i праз хваёвы лес дасягнула ѓзвышша на паѓдарогi ѓнiз па дальнiм баку. Калi хлопчык убачыѓ далiну, такую зялёную, шырокую i ѓрадлiвую, якая ляжала ля iх ног, ён падумаѓ, што гэта самае цудоѓнае вiдовiшча на свеце. Ён не здзiвiѓся, што бацька прывёѓ яго туды. Седзячы на зямлi, ён расплюшчваѓ i заплюшчваѓ вочы, яго душа трымцела ад прыгажосцi сцэны, якая адкрывалася перад iмi.

На схiле ѓзгорка трэснуты МакГрэгар правёѓ своеасаблiвую цырымонiю. Седзячы на бервяне, ён зрабiѓ з рук падзорную трубу i аглядаѓ далiну дзюйм за дзюймам, як быццам шукае нешта страчанае. Хвiлiн дзесяць ён пiльна глядзеѓ на групу дрэѓ або на ѓчастак ракi, якая працякала па далiне, дзе яна пашыралася i дзе ѓскудлачаная ветрам вада блiшчала на сонцы. У кутках яго рота таiлася ѓсмешка, ён пацiраѓ рукi, мармытаѓ бязладныя словы i зрыѓкi прапаноѓ, а аднойчы заспяваѓ цiхую гуду песню.

У першую ранiцу, калi хлопчык сядзеѓ на схiле ѓзгорка са сваiм бацькам, была вясна, i зямля была ярка-зялёнай. Ягняты гулялi ѓ палях; птушкi спявалi свае шлюбныя песнi; у паветры, на зямлi i ѓ вадзе бягучай ракi гэта быѓ час новага жыцця. Унiзе плоская далiна зялёных палёѓ была спярэшчаная карычневай свежаѓскапанай зямлёй. Жывёла, якая iшла з апушчанымi галовамi, якая ела салодкую траву, фермерскiя дамы з чырвонымi адрынамi, рэзкi пах новай зямлi распальвалi яго розум i абуджалi ѓ хлопчыку спячы пачуццё прыгажосцi. Ён сядзеѓ на бервяне, п'яны шчасцем, што свет, у якiм ён жыѓ, мог быць такi прыгожы. Уначы ѓ ложку яму снiлася далiна, блытаючы яе са старой бiблейскай гiсторыяй аб Эдэмскiм садзе, расказанай яму яго мацi. Яму снiлася, што ён i яго мацi перайшлi праз узгорак i спусцiлiся да далiны, але яго бацька, апрануты ѓ доѓгую белую мантыю i з трапяткiмi рудымi валасамi, стаяѓ на схiле ѓзгорка, размахваючы доѓгiм палаючым агнём мячом, i гнаѓ iх. таму.

Калi хлопчык зноѓ пайшоѓ праз узгорак, быѓ кастрычнiк, i халодны вецер дзьмуѓ яму ѓ твар. У лесе залацiста-карычневыя лiсце бегалi, як спалоханыя звяркi, i залацiста-карычневыя былi лiсце на дрэвах вакол фермерскiх дамоѓ, i залацiста-карычневая кукуруза, узрушаная, якая стаяла на палях. Гэтая сцэна засмуцiла хлопчыка. Камяк падступiѓ да горла, i яму захацелася вярнуць зялёную зiхатлiвую прыгажосць вясны. Яму хацелася пачуць спевы птушак у паветры i ѓ траве на схiле ѓзгорка.

Трэснуты МакГрэгар быѓ у iншым настроi. Ён здаваѓся больш задаволеным, чым у першы вiзiт, i бегаѓ узад i наперад па маленькiм узвышэннi, пацiраючы рукi i штанiны штаноѓ. Увесь доѓгi дзень ён праседзеѓ на бервяне, мармычучы i ѓсмiхаючыся.

Па дарозе дадому праз цёмны лес неспакойна таропкае лiсце так напалохала хлопчыка, што стомленасць ад хады супраць ветру, голад ад цэлага дня без ежы i холад, якi паскубвае цела, ён заплакаѓ. Бацька ѓзяѓ хлопчыка на рукi i, прыцiснуѓшы яго да грудзей, як немаѓля, пайшоѓ з узгорка да iх дома.

Ранiцай у аѓторак памёр Крэк МакГрэгар. Яго смерць захавалася ѓ свядомасцi хлопчыка як нешта прыгожае, i гэтая сцэна i абставiны засталiся з iм на ѓсё жыццё, напаѓняючы яго таемным гонарам, як веданнем аб добрай крывi. "Гэта нешта значыць, што я сын такога чалавека", - падумаѓ ён.

Было ѓжо дзесяць ранiцы, калi крык "Пажар у шахце" данёсся да дамоѓ шахцёраѓ. Жанчын ахапiла панiка. У сваiх думках яны бачылi мужчын, якiя спяшалiся па старых парэзах, якiя хавалiся ѓ патаемных калiдорах, якiя пераследуюцца смерцю. Трэснуты МакГрэгар, адзiн з начной змены, спаѓ у сваёй хаце. Мацi хлопчыка накiнула на галаву шаль, узяла яго за руку i пабегла ѓнiз з узгорка да вусця шахты. Халодны вецер, якi плюе снегам, дзьмуѓ iм у твар. Яны пабеглi па чыгуначных пуцях, спатыкаючыся аб шпалы, i спынiлiся на чыгуначным насыпе, якi выходзiѓ на ѓзлётна-пасадачную паласу да руднiка.

Каля ѓзлётнай паласы i ѓздоѓж насыпу стаялi маѓклiвыя шахцёры, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi штаноѓ, i флегматычна глядзелi на зачыненыя дзверы шахты. Сярод iх не было парыву да сумесных дзеянняѓ. Як жывёлы каля дзвярэй бойнi, яны стаялi, нiбы чакаючы сваёй чаргi, каб iх загналi ѓ дзверы. Старая з сагнутай спiной i вялiзнай палкай у руцэ хадзiла ад аднаго жэстыкулюючага i размаѓлялага шахцёра да другога. "Вазьмiце майго хлопчыка - майго Стыва! Прыбярыце яго адтуль! - крыкнула яна, размахваючы палкай.

Дзверы шахты адчынiлiся, i выйшлi трое мужчын, хiстаючыся, пхаючы перад сабой невялiкi аѓтамабiль, якi ехаѓ па рэйках. У машыне ляжалi яшчэ трое мужчын, маѓклiвыя i нерухомыя. Жанчына, тонка апранутая, з вялiзнымi западзiнамi на твары, падобнымi на пячору, паднялася на насып i села на зямлю пад хлопчыкам i яго мацi. "Агонь у старым разрэзе Маккрары", - сказала яна дрыготкiм голасам i з нямым безнадзейным позiркам у вачах. "Яны не могуць прайсцi, каб зачынiць дзверы. Мой прыяцель Айк там. Яна апусцiла галаву i сядзела, плачучы. Хлопчык ведаѓ гэтую жанчыну. Яна была суседкай i жыла ѓ непафарбаваным доме на схiле ѓзгорка. У двары перад яе домам сярод камянёѓ гуляла зграйка дзяцей. Яе муж, здаравенны хлопец, напiѓся i, прыйшоѓшы дадому, штурхнуѓ жонку. Хлопчык чуѓ яе крык ноччу.

Раптам у натоѓпе шахцёраѓ пад насыпам Б'ют МакГрэгар убачыѓ, як неспакойна ходзiць яго бацька. На галаве ѓ яго была фуражка з запаленай шахцёрскай лямпай. Ён хадзiѓ ад групы да групы сярод людзей, звесiѓшы галаву набок. Хлопчык уважлiва паглядзеѓ на яго. Яму ѓспомнiѓся кастрычнiцкi дзень на ѓзвышэннi, якое ѓзвышаецца над урадлiвай далiнай, i ён зноѓ падумаѓ пра бацьку як пра чалавека натхнёнага, якi праходзiць свайго роду цырымонiю. Высокi шахцёр пацiраѓ рукi ѓверх i ѓнiз па нагах, узiраѓся ѓ твары маѓклiвых людзей, яго вусны варушылiся, а рудая барада танцавала ѓверх i ѓнiз.

Пакуль хлопчык глядзеѓ, твар трэснуты МакГрэгор змянiѓся. Ён падбег да падножжа насыпу i паглядзеѓ уверх. У яго вачах быѓ погляд разгубленай жывёлы. Жонка нахiлiлася i пачала размаѓляць з жанчынай, якая плакала на зямлi, спрабуючы яе суцешыць. Яна не бачыла свайго мужа, а хлопчык i мужчына стаялi моѓчкi, гледзячы адзiн аднаму ѓ вочы.

Затым збянтэжаны выраз знiк з твару бацькi. Ён павярнуѓся i, пабегшы, кiваючы галавой, дасягнуѓ зачыненых дзвярэй шахты. Мужчына ѓ белым каѓнерыку i з цыгарай, якая захрасла ѓ кутку рота, працягнуѓ руку.

"Спыняцца! Чакаць!" ён крыкнуѓ. Адштурхнуѓшы мужчыну магутнай рукой, бягун расчынiѓ дзверы шахты i знiк на ѓзлётна-пасадачнай паласе.

Узняѓся гоман. Мужчына ѓ белым каѓнерыку дастаѓ з рота цыгару i пачаѓ люта лаяцца. Хлопчык стаяѓ на насыпе i бачыѓ, як яго мацi бяжыць да ѓзлётнай паласы шахты. Шахцёр схапiѓ яе за руку i павёѓ назад уверх па насыпе. У натоѓпе жаночы голас крыкнуѓ: "Гэта Крэк МакГрэгар пайшоѓ, каб зачынiць дзверы ѓ разрэз Маккрары".

Мужчына ѓ белым каѓнерыку агледзеѓся па баках, жова кончык цыгары. "Ён звар'яцеѓ", - крыкнуѓ ён, зноѓ зачыняючы дзверы ѓ шахту.

Трэснуты МакГрэгар памёр у шахце, амаль у межах дасяжнасцi ад дзвярэй у старую выемку, дзе гарэѓ агонь. Разам з iм загiнулi ѓсе зняволеныя шахцёры, акрамя пецярых. Увесь дзень групы мужчын спрабавалi спусцiцца ѓ шахту. Унiзе, у патаемных пераходах пад уласнымi дамамi, шпацыруючыя шахцёры памiралi, як пацукi ѓ падпаленай хляве, а iх жонкi, накiнуѓшы на галаву шалi, моѓчкi сядзелi i плакалi на чыгуначным насыпе. Увечары хлопчык i яго мацi пайшлi адны на гару. З дамоѓ, якiя былi раскiданыя па ѓзгорку, даносiѓся жаночы плач.

На працягу некалькiх гадоѓ пасля катастрофы на шахце МакГрэгары, мацi i сын, жылi ѓ доме на схiле ѓзгорка. Жанчына кожную ранiцу хадзiла ѓ офiсы шахты, дзе мыла вокны i мыла падлогi. Гэтая пазiцыя была свайго роду прызнаннем з боку кiраѓнiцтва шахты гераiзму Трэснутага МакГрэгара.

Нэнсi МакГрэгар была невысокай блакiтнавокай жанчынай з вострым носам. Яна насiла акуляры i мела ѓ Коѓл-Крыку славу сваёй хуткай i кемлiвай жанчыны. Яна не стаяла каля плота, каб пагаварыць з жонкамi iншых шахцёраѓ, а сядзела ѓ сябе дома i шыла цi чытала сыну ѓслых. Яна падпiсалася на часопiс, i яго пераплеценыя асобнiкi стаялi на палiцах у пакоi, дзе яны з хлопчыкам рана ранiцай снедалi. Да смерцi мужа яна захоѓвала звычку маѓчаць у сваёй хаце, але пасля яго смерцi яна пашырэла i са сваiм рудавалосым сынам вольна абмяркоѓвала кожную фазу iх вузкага жыцця. Стаѓшы старэй, хлопчык пачаѓ верыць, што яна, як i шахцёры, хавала пад сваiм маѓчаннем таемны страх перад яго бацькам. Некаторыя рэчы, якiя яна расказала пра сваё жыццё, падштурхнулi яе да гэтай думкi.

Норман МакГрэгар вырас высокiм шыракаплечым хлопчыкам з моцнымi рукамi, вогненна-рудымi валасамi i звычкай да раптоѓных i жорсткiх прыступаѓ гневу. Было ѓ iм нешта такое, што прыцягнула ѓвагу. Калi ён падрос i быѓ перайменаваны дзядзькам Чарлi Уiлерам, ён пачаѓ шукаць непрыемнасцi. Калi хлопчыкi назвалi яго "Прыгажунчык", ён збiѓ iх з ног. Калi мужчыны крычалi яму гэтае iмя на вулiцы, ён сачыѓ за iмi змрочнымi поглядамi. Для яго стала справай гонару абурацца гэтым iмем. Ён звязаѓ гэта з несправядлiвасцю горада ѓ адносiнах да Трэснуты МакГрэгар.

У хаце на схiле ѓзгорка хлопчык i яго мацi жылi шчаслiва. Ранiцай яны спусцiлiся з узгорка i перасеклi шляхi да офiсаѓ шахты. З кабiнета хлопчык падымаѓся на груд на далёкiм канцы далiны i сядзеѓ на прыступках школьнага будынка або блукаѓ па вулiцах, чакаючы пачаткi школьнага дня. Увечары мацi i сын сядзелi на прыступках перад сваёй хатай i глядзелi на ззянне коксавых печаѓ у небе i на агнi хутка бягучых пасажырскiх цягнiкоѓ, равучыя, свiсцячыя i знiкаючыя ѓ ночы.

Нэнсi МакГрэгар расказала свайму сыну пра вялiкi свет за межамi далiны i расказала яму пра гарады, моры, дзiѓныя землi i народы за морамi. "Мы закапалiся ѓ зямлю, як пацукi, - сказала яна, - я, мой народ, твой бацька i яго народ. З табой усё будзе па-iншаму. Ты пойдзеш адсюль у iншыя месцы i на iншую працу". Яна абурылася, думаючы аб жыццi ѓ горадзе. "Мы затрымалiся тут сярод бруду, жывем у iм, дыхаем ёю", - скардзiлася яна. "Шэсцьдзесят чалавек загiнулi ѓ гэтай яме ѓ зямлi, а пасля шахта зноѓ зарабiла з новымi людзьмi. Мы застаемся тут год за годам, здабываючы вугаль для спальвання ѓ рухавiках, якiя перавозяць iншых людзей праз моры на Захад".

Калi сын стаѓ высокiм i моцным чатырнаццацiгадовым хлопчыкам, Нэнсi МакГрэгар купiла пякарню, i на яе куплю спатрэбiлiся грошы, зэканомленыя Крэкедам МакГрэгарам. На гэтыя грошы ён планаваѓ купiць ферму ѓ далiне за ѓзгоркам. Даляр за доларам яго складваѓ шахцёр, якi марыѓ аб жыццi на ѓласных палях.

У пякарнi хлопчык працаваѓ i вучыѓся пячы хлеб. Замешваючы цеста, яго рукi i рукi сталi моцнымi, як у мядзведзя. Ён ненавiдзеѓ працу, ненавiдзеѓ Коѓл-Крык i марыѓ аб жыццi ѓ горадзе i аб той ролi, якую яму трэба будзе там адыграць. Сярод маладых людзей ён пачаѓ набываць то тут, то там сяброѓ. Як i ягоны бацька, ён прыцягваѓ увагу. Жанчыны глядзелi на яго, смяялiся з яго буйнога целаскладу i моцных несамавiтых рыс твару i глядзелi яшчэ раз. Калi з iм размаѓлялi ѓ пякарнi цi на вулiцы, ён бясстрашна адказваѓ i глядзеѓ iм у вочы. Юныя школьныя дзяѓчынкi iшлi дадому з узгорка разам з iншымi хлопчыкамi i па начах марылi аб Прыгажунiку МакГрэгары. Калi нехта казаѓ пра яго дрэнна, яны адказвалi, абараняючы i хваля яго. Як i яго бацька, ён быѓ вядомым чалавекам у горадзе Коѓл-Крык.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

АДЗIН НЯДЗЕЛЯ _ _ Апоѓднi трое хлопчыкаѓ сядзелi на бервяне на схiле ѓзгорка, адкуль адкрываѓся вiд на Коѓл-Крык. Са свайго месца яны маглi бачыць працоѓных начной змены, якiя лайдачаць пад сонцам на Мэйн-стрыт. З коксавых печаѓ у неба ѓзнiмалася тонкая палоска дыму. Цяжка нагружаны таварны цягнiк абгiнаѓ узгорак у канцы далiны. Наступiла вясна, i нават гэты вулей чорнай iндустрыi падаваѓ слабыя спадзяваннi на прыгажосць. Хлопчыкi казалi пра жыццё людзей у сваiм горадзе i падчас размовы думалi кожны пра сябе.

Хоць ён не пакiдаѓ далiну i стаѓ там моцным i вялiкiм, Прыгажунчык МакГрегор сёе-тое ведаѓ аб навакольным свеце. Цяпер не час, калi людзi адрэзаны ад сваiх субратаѓ. Газэты i часопiсы надта добра выканалi сваю працу. Яны дабралiся нават да хацiны шахцёра, i гандляры на галоѓнай вулiцы Коѓл-Крык стаялi перад сваiмi крамамi пасля поѓдня i казалi аб падзеях у свеце. Прыгажун МакГрегор ведаѓ, што жыццё ѓ яго горадзе выключная, што не ѓсюды мужчыны працуюць цэлымi днямi ѓ чорных i брудных падзямеллях, што не ѓсе жанчыны бледныя, бяскроѓныя i згорбленыя. Разносячы хлеб, ён насвiстваѓ песню. "Вярнi мяне на Брадвей", - праспяваѓ ён пасля субрэта ѓ шоѓ, якое калiсьцi праходзiла ѓ Коѓл-Крык.

Цяпер, седзячы на схiле ѓзгорка, ён сур'ёзна гаварыѓ, жэстыкулюючы рукамi. "Я ненавiджу гэты горад", - сказаѓ ён. "Мужчыны тут думаюць, што яны да смешнага смешныя. Iх не хвалюе нiчога, акрамя дурных жартаѓ i п'янства. Я хачу пайсцi." Яго голас павысiѓся, i нянавiсць успыхнула ѓ iм. "Пачакай", - пахвалiѓся ён. "Я прымушу мужчын перастаць быць дурнямi. Я зраблю з iх дзяцей. Я... - Зрабiѓшы паѓзу, ён паглядзеѓ на двух сваiх таварышаѓ.

Б'юць тыкаѓ зямлю палкай. Хлопчык, якi сядзеѓ побач з iм, засмяяѓся. Гэта быѓ невысокi, добра апрануты чарнавалосы хлопчык з кольцамi на пальцах, якi працаваѓ у гарадской бiльярдавай, перабiраючы бiльярдавыя шары. "Я хацеѓ бы пайсцi туды, дзе ёсць жанчыны, у якiх ёсць кроѓ", - сказаѓ ён.

Насустрач iм паднялiся па ѓзгорку тры жанчыны: высокая бледная шатэнка гадоѓ дваццацi сямi i дзве маладыя, светлавалосыя дзяѓчыны. Чарнавалосы хлопчык паправiѓ гальштук i пачаѓ думаць аб размове, якую ён завядзе, калi да яго падыдуць жанчыны. Боѓт i другi хлопчык, таѓстун, сын бакалейшчыка, глядзелi ѓнiз па ѓзгорку, на горад паверх галоѓ зноѓ прыбылых, i працягвалi ѓ галаве думкi, з-за якiх пачалася размова.

"Добры дзень, дзяѓчынкi, сядайце сюды", - крыкнуѓ чорнавалосы хлопчык, смеючыся i смела гледзячы ѓ вочы высокай бледнай жанчыне. Яны спынiлiся, i высокая жанчына пачала пераступаць цераз упалае бярвенне i наблiжацца да iх. Дзве маладыя дзяѓчыны пайшлi за iм, смеючыся. Яны селi на бервяно побач з хлопчыкамi, высокая бледная жанчына ѓ канцы побач з рудавалосым МакГрэгарам. На вечарынцы павiсла збянтэжанае маѓчанне. I Бо, i таѓстун былi збiты з панталыку такiм паваротам iх дзённай прагулкi i задавалiся пытаннем, чым яна павернецца.

Бледная жанчына пачала гаварыць цiхiм голасам. "Я хачу пайсцi адсюль, - сказала яна, - мне хацелася б пачуць спевы птушак i ѓбачыць, як расце зелянiна".

У Б'юта МакГрэгара ѓзнiкла iдэя. - Ты пойдзеш са мной, - сказаѓ ён. Ён устаѓ i пералез цераз бярвенне, а бледная жанчына рушыла ѓслед за iм. Таѓстун крычаѓ на iх, спрабуючы аблегчыць сваё збянтэжанасць, спрабуючы паставiць iх у няёмкае становiшча. - Куды вы iдзяце, вы двое? ён крыкнуѓ.

Бо нiчога не сказаѓ. Ён пераступiѓ цераз бярвенне на дарогу i пачаѓ падымацца на ѓзгорак. Высокая жанчына iшла побач з iм, утрымлiваючы спаднiцы ад глыбокага дарожнага пылу. Нават на яе нядзельнай сукенцы па швах вiдаць была ледзь прыкметная чорная метка - знак Коѓл-Крык.

Пакуль МакГрэгар iшоѓ, збянтэжанасць пакiнула яго. Ён лiчыѓ, што гэта цудоѓна, што ён можа заставацца сам-насам з жанчынай. Калi яна стамiлася ад уздыму, ён сеѓ з ёй на бервяно ля дарогi i загаварыѓ пра чарнавалосага хлопчыка. "У яго на пальцы тваё кольца", - сказаѓ ён, гледзячы на ??яе i смеючыся.

Яна моцна прыцiснула руку да боку i закрыла вочы. "Мне балюча ад узыходжання", - сказала яна.

Пяшчота ахапiла Прыгажуню. Калi яны зноѓ пайшлi далей, ён пайшоѓ за ёй, трымаючы яе за спiну i падштурхоѓваючы ѓгору па ѓзгорку. Жаданне дражнiць яе з нагоды чарнавалосага хлопчыка прайшло, i яму хацелася нiчога не казаць аб кольцы. Ён успомнiѓ гiсторыю, якую чорнавалосы хлопчык расказаѓ яму пра тое, як ён заваяваѓ жанчыну. "Хутчэй за ѓсё, гэта суцэльная хлусня", - падумаѓ ён.

На грэбнi ѓзгорка яны спынiлiся i адпачылi, прыхiнуѓшыся да пацёртай агароджы ля лесу. Пад iмi ѓ павозцы з узгорка спусцiлася група мужчын. Мужчыны сядзелi на дошках, пакладзеных упоперак фургона, i спявалi песню. Адзiн з iх стаяѓ на сядзеннi побач з кiроѓцам i размахваѓ бутэлькай. Здавалася, ён прамаѓляѓ прамову. Астатнiя крычалi i пляскалi ѓ далонi. Гукi даносiлiся слабыя i рэзкiя, паднiмаючыся па ѓзгорку.

У лесе каля плота расла гнiлая трава. Ястрабы луналi ѓ небе над далiнай унiзе. Вавёрка, якая бегла ѓздоѓж плота, спынiлася i загаварыла з iмi. МакГрэгар падумаѓ, што ѓ яго нiколi не было такога цудоѓнага кампаньёна. З гэтай жанчынай у яго ѓзнiкла пачуццё поѓнага, добрага таварыства i прыязнасцi. Не ведаючы, як гэта было зроблена, ён адчуваѓ некаторы гонар за гэта. "Не звяртайце ѓвагi на тое, што я сказаѓ аб кальцы, - настойваѓ ён, - я ѓсяго толькi спрабаваѓ вас падражнiць".

Жанчына побач з МакГрэгарам была дачкой трунара, якi жыѓ наверсе над сваёй крамай побач з пякарняй. Ён бачыѓ яе ѓвечары, якая стаiць на лесвiцы каля дзвярэй крамы. Пасля гiсторыi, расказанай яму чарнавалосым хлопчыкам, ён адчуѓ за яе няёмкасць. Прайшоѓшы мiма яе, якая стаiць на лесвiцы, ён паспешна пайшоѓ наперад i зазiрнуѓ у сцёкавую канаву.

Яны спусцiлiся з узгорка i селi на бервяно на схiле ѓзгорка. Пасля яго вiзiтаѓ туды з Трэснутым МакГрэгарам вакол бервяна вырасла купка старэйшын, так што гэтае месца было зачынена i заценена, як пакой. Жанчына зняла капялюш i паклала яго побач з сабой на бервяно. Слабы румянец залiѓ яе бледныя шчокi, а ѓ вачах мiльганула ѓспышка гневу. "Ён, напэѓна, зманiѓ табе пра мяне", сказала яна. "Я не давала яму насiць гэты пярсцёнак. Я ня ведаю, чаму я даѓ гэта яму. Ён хацеѓ гэтага. Ён прасiѓ мяне аб гэтым зноѓ i зноѓ. Ён сказаѓ, што хоча паказаць гэта сваёй мацi. А цяпер ён паказаѓ гэта вам i, мяркую, нахлусiѓ пра мяне".

Бо быѓ раззлаваны i пашкадаваѓ, што не згадаѓ аб кольцы. Ён адчуваѓ, што з гэтай нагоды ѓзнiмаецца непатрэбная мiтусня. Ён не верыѓ, што чорнавалосы хлопчык зманiѓ, але не лiчыѓ, што гэта мае значэнне.

Ён пачаѓ гаварыць аб сваiм бацьку, выхваляючыся iм. Яго нянавiсць да горада ѓспыхнула. "Яны думалi, што ведаюць яго там, - сказаѓ ён, - яны смяялiся з яго i называлi яго "трэснутым". Яны лiчылi яго ѓцёкi ѓ шахту проста вар'яцкай iдэяй, падобна таму, як конь уразаецца ѓ падпаленую стайню. Ён быѓ найлепшым чалавекам у горадзе. Ён быѓ адважней любога з iх. Ён увайшоѓ туды i памёр, калi ѓ яго назапасiлася амаль дастаткова грошай, каб купiць тут ферму. Ён паказаѓ на далiну.

Бо пачаѓ расказваць ёй пра наведваннi ѓзгорка са сваiм бацькам i апiсаѓ уплыѓ гэтай сцэны на яго самога, калi ён быѓ дзiцем. "Я думаѓ, што гэта рай", - сказаѓ ён.

Яна паклала руку яму на плячо i, здавалася, супакойвала яго, як клапатлiвы конюх супакойвае ѓзбудлiвы каня. "Не звяртай на iх увагi, - сказала яна, - праз некаторы час ты пойдзеш i знойдзеш сабе месца ѓ свеце".

Ён задавалася пытаннем, адкуль яна гэта ведае. Яго ахапiла глыбокая павага да яе. "Яна вельмi хоча аб гэтым здагадацца", - падумаѓ ён.

Ён пачаѓ гаварыць пра сябе, выхваляючыся i выпiнаючы грудзi. "Я хацеѓ бы мець магчымасць паказаць, на што я здольны", заявiѓ ён. Думка, якая была ѓ яго ѓ галаве ѓ той зiмовы дзень, калi дзядзька Чарлi Уiлер назваѓ яго iмем Бьюта, вярнулася, i ён хадзiѓ узад i наперад перад жанчынай, робячы гратэскныя рухi рукамi, у той час як Парэпаны МакГрэгар хадзiѓ узад i наперад перад iм. .

- Вось што я табе скажу, - пачаѓ ён, i яго голас быѓ рэзкiм. Ён забыѓся пра прысутнасць жанчыны i напалову забыѓся, што было ѓ яго ѓ галаве. Ён прамармытаѓ i паглядзеѓ праз плячо на схiл узгорка, спрабуючы падабраць словы. "Ох, да д'ябла мужчын!" ён узарваѓся. "Яны быдла, дурное быдла". У яго вачах успыхнуѓ агонь, а ѓ голасе загучала ѓпэѓненасць. "Я б хацеѓ сабраць iх разам, усiх", - сказаѓ ён, - "Я б хацеѓ, каб яны..." У яго не хапiла слоѓ, i ён зноѓ сеѓ на бервяно побач з жанчынай. "Ну, я б хацеѓ адвесцi iх да старой шахце i заштурхаць туды", - пакрыѓджана заключыѓ ён.

На ѓзвышэннi Бо i высокая жанчына сядзелi i глядзелi ѓнiз, на далiну. "Цiкава, чаму мы з мамай не iдзём туды", - сказаѓ ён. "Калi я гэта бачу, мяне перапаѓняе гэтая думка. Я думаю, што хачу быць фермерам i працаваць у полi. Замест гэтага мы з мамай сядзiм i плануем горад. Я збiраюся стаць юрыстам. Гэта ѓсё, пра што мы гаворым. Потым я прыходжу сюды, i мне падаецца, што гэта месца для мяне".

Высокая жанчына засмяялася. "Я бачу, як ты вяртаешся ноччу дадому з поля", - сказала яна. "Можа быць, у той белы дом з вятраком. Ты быѓ бы вялiкi мужчына, i ѓ тваiх рудых валасах быѓ бы пыл, а на падбародку, магчыма, расла б рудая барада. А з кухонных дзвярэй выходзiла жанчына з дзiцем на руках i стаяла, абапёршыся на плот, i чакала цябе. Калi ты падыходзiѓ, яна абдымала цябе за шыю i цалавала ѓ вусны. Барада казытала ёй шчаку. Калi ты падрасцеш, табе варта адгадаваць бараду. У цябе такi вялiкi рот.

Дзiѓнае новае пачуццё працяло Бо. Ён задавалася пытаннем, чаму яна сказала гэта, i яму хацелася ѓзяць яе за руку i пацалаваць прама тут i зараз. Ён устаѓ i паглядзеѓ на сонца, якое садзiлася за пагорак далёка на iншым канцы далiны. "Нам лепш зладзiць", - сказаѓ ён.

Жанчына засталася сядзець на бервяне. - Сядай, - сказала яна, - я табе сёе-тое скажу - нешта, што табе будзе прыемна пачуць. Ты такi вялiкi i чырвоны, што спакушаеш дзяѓчыну патурбаваць цябе. Але спачатку скажы мне, чаму ты iдзеш па вулiцы, гледзячы ѓ сцёкавую канаву, калi я стаю ѓвечары на лесвiцы.

Бо зноѓ сеѓ на бервяно i задумаѓся аб тым, што расказаѓ яму пра яе чарнавалосы хлопчык. - Тады гэта была праѓда - што ён сказаѓ пра цябе? ён спытаѓ.

"Не! Не!" - ускрыкнула яна, ускокваючы ѓ сваю чаргу i пачынаючы апранаць капялюш. "Паехалi".

Б'юць флегматычна сядзеѓ на бервяне. "Якi сэнс турбаваць адзiн аднаго?" - сказаѓ ён. "Давай пасядзiм тут, пакуль сонца не зойдзе. Мы зможам вярнуцца дадому да наступу цемры.

Яны селi, i яна пачала гаварыць, выхваляючыся сабой, як ён выхваляѓся сваiм бацькам.

"Я занадта старая для гэтага хлопчыка", сказала яна; "Я старэйшы за цябе на шмат гадоѓ. Я ведаю, пра што гавораць хлопчыкi i што яны гавораць пра жанчын. У мяне ѓсё добра. Мне няма з кiм пагаварыць, акрамя бацькi, а ён увесь вечар сядзiць, чытае газету i засынае ѓ сваiм крэсле. Калi я дазваляю хлопчыкам прыходзiць i сядзець са мной увечары або стаяць i размаѓляць са мной на лесвiцы, гэта таму, што мне самотна. У горадзе няма нiводнага мужчыны, за якога я б выйшла замуж, нiводнага.

Гаворка здалася Боу бязладнай i рэзкай. Яму хацелася, каб яго бацька пацiраѓ рукi i нешта мармытаѓ, а не гэтая бледная жанчына, якая яго засмучала, а потым гаварыла рэзка, як жанчыны ля заднiх дзвярэй у Коѓл-Крык. Ён зноѓ падумаѓ, як i раней, што аддае перавагу чарнатварым шахцёрам, п'яным i маѓклiвым, iх бледным жонкам. Iмпульсiѓна ён сказаѓ ёй гэта, вымавiѓшы гэта груба, так, што было балюча.

Iх зносiны былi сапсаваныя. Яны ѓсталi i пачалi паднiмацца на груд, накiроѓваючыся да хаты. Яна зноѓ паклала руку на бок, i зноѓ яму захацелася пакласцi ёй руку на спiну i падштурхнуць яе ѓгору па ѓзгорку. Замест гэтага ён моѓчкi iшоѓ побач з ёю, зноѓ ненавiдзячы горад.

На паѓдарозе ѓнiз па ѓзгорку высокая жанчына спынiлася на абочыне дарогi. Надыходзiла цемра, i зарыва коксавых печаѓ асвятляла неба. "Той, хто жыве тут i нiколi не спускаецца туды, можа падумаць, што гэтае месца даволi велiчнае i вялiкае", - сказаѓ ён. Iзноѓ прыйшла нянавiсць. "Яны могуць падумаць, што людзi, якiя жывуць там, нешта ведаюць, а не проста статак жывёлы".

На твары высокай жанчыны з'явiлася ѓсмешка, i ѓ яе вачах з'явiѓся мякчэйшы позiрк. "Мы нападаем адзiн на аднаго, - сказала яна, - мы не можам пакiдаць адзiн аднаго ѓ спакоi. Мне б хацелася, каб мы не сварылiся. Мы маглi б стаць сябрамi, калi б паспрабавалi. У табе нешта ёсць. Вы прыцягваеце жанчын. Я чуѓ, як iншыя казалi гэта. Твой бацька быѓ такi. Большасць жанчын тут палiчылi б за лепшае стаць жонкай такога выродлiвага трэснуты МакГрегора, чым застацца са сваiмi мужамi. Я чуѓ, як мая мацi казала гэта бацьку, калi яны сварылiся ноччу ѓ ложку, а я ляжаѓ i слухаѓ".

Хлопчыка ахапiла думка аб тым, што жанчына так шчыра з iм размаѓляе. Ён паглядзеѓ на яе i сказаѓ тое, што было ѓ яго ѓ галаве. "Мне не падабаюцца жанчыны, - сказаѓ ён, - але ты мне падабаѓся, калi я бачыѓ цябе, якi стаяѓ на лесвiцы i думаѓ, што ты робiш так, як табе заманецца. Я падумаѓ, можа, ты чагосьцi дабiѓся. Я не ведаю, чаму цябе павiнна хваляваць тое, што я думаю. Я не ведаю, чаму жанчыну павiнна хваляваць тое, што думае мужчына. Я думаю, ты i далей будзеш рабiць тое, што хочаш, як мы з мамай, наконт таго, што я працую адвакатам.

Ён сядзеѓ на бервяне каля дарогi недалёка ад таго месца, дзе сустрэѓ яе, i глядзеѓ, як яна спускалася з узгорка. "Я такi малайчына, што так гаварыѓ з ёю ѓвесь дзень", - падумаѓ ён, i гонар за сваю мужнасць ахапiѓ яго.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

ТЁН ГОРАД З Коѓл-Крык быѓ жахлiвы. Людзi з квiтнеючых гарадоѓ Сярэдняга Захаду, з Агаё, Iлiнойса i Аёвы, накiроѓваючыся на ѓсход у Нью-Ёрк або Фiладэльфiю, глядзелi з вокнаѓ машын i, бачачы бедныя хаткi, якiя былi раскiданыя па схiле ѓзгорка, думалi пра кнiгi, якiя яны чыталi. жыццё ѓ халупах старога свету. У вагонах-крэслах мужчыны i жанчыны адкiнулiся назад i закрылi вочы. Яны пазяхалi i жадалi, каб падарожжа падышло да канца. Калi яны ѓвогуле думалi пра горад, то мякка шкадавалi аб гэтым i выдавалi яго за неабходнасць сучаснага жыцця.

Дамы на схiле ѓзгорка i крамы на Мэйн-стрыт належалi горназдабыѓной кампанii. У сваю чаргу горназдабыѓная кампанiя належала чыноѓнiкам чыгункi. У кiраѓнiка шахты быѓ брат, якi быѓ начальнiкам аддзела. Гэта быѓ менеджэр шахты, якi стаяѓ каля дзвярэй шахты, калi Крэк МакГрэгар пайшоѓ на смерць. Ён жыѓ у горадзе прыкладна за трыццаць мiляѓ адсюль i ездзiѓ туды ѓвечары на цягнiку. З iм пайшлi клеркi i нават стэнаграфiсткi з кантор шахты. Пасля пяцi гадзiн дня на вулiцах Коѓл-Крык ужо не было вiдаць белых каѓнерыкаѓ.

У горадзе мужчыны жылi як быдла. Здранцвеѓшы ад цяжкай працы, яны прагна пiлi ѓ салуне на Мэйн-стрыт i iшлi дадому, каб збiць сваiх жонак. Сярод iх працягвалася сталае цiхае мармытанне. Яны адчувалi несправядлiвасць сваёй долi, але не маглi яе лагiчна выказаць, а калi думалi пра людзей, якiя валодалi руднiком, то моѓчкi лаялiся, ужываючы гнюсныя лаянкi нават у думках. Час ад часу ѓспыхвала забастоѓка, i Барнi Батэрлiпс, хударлявы чалавечак з коркавай нагой, стаяѓ на скрынi i прамаѓляѓ прамовы аб будучым братэрстве людзей. Аднойчы атрад кавалерыi выгрузiѓся з машын i з батарэяй маршыраваѓ па галоѓнай вулiцы. Батарэю склалi некалькi чалавек у карычневай форме. Яны ѓсталявалi пiсталет Гатлiнга ѓ канцы вулiцы, i забастоѓка ацiхла.

Iтальянец, якi жыѓ у доме на схiле ѓзгорка, вырошчваѓ сад. Яго дом быѓ адзiным прыгожым месцам у далiне. На тачцы ён прывозiѓ зямлю з лесу на вяршынi ѓзгорка, i ѓ нядзелю яго можна было бачыць тым, хто ходзiць туды-сюды i весела насвiствае. Зiмой ён сядзеѓ у сябе дома i маляваѓ на аркушы паперы. Увесну ён узяѓ малюнак i пасадзiѓ па iм свой сад, выкарыстоѓваючы кожны дзюйм сваёй зямлi. Калi пачалася забастоѓка, дырэктар шахты параiѓ яму вярнуцца на працу або пайсцi з дому. Ён падумаѓ аб садзе i аб праведзенай працы i вярнуѓся да сваёй паѓсядзённай працы ѓ шахце. Пакуль ён працаваѓ, шахцёры паднялiся на груд i разбурылi сад. На наступны дзень да страйкоѓцаѓ гарнякоѓ далучыѓся i iтальянец.

У маленькай аднапакаёвай хацiне на ѓзгорку жыла бабулька. Яна жыла адна i была страшэнна бруднай. У яе доме былi старыя зламаныя крэслы i сталы, якiя былi раскiданыя па ѓсiм горадзе i наваленыя ѓ такiм багаццi, што яна ледзь магла перасоѓвацца. У цёплыя днi яна сядзела на сонцы перад халупай i жавала палачку, змочаную тытунем. Шахцёры, якiя падымалiся на груд, скiдалi кавалкi хлеба i рэшткi мяса з вёдраѓ з абедам у скрыню, прыбiтую да дрэва ѓ дарогi. Iх сабрала i з'ела старая. Калi ѓ горад прыйшлi салдаты, яна iшла па вулiцы i насмiхалася з iх. "Прыгожыя хлопчыкi! Струпы! Чувакi! Прадаѓцы галантарэi! яна крычала iм услед, праходзячы мiма хвастоѓ iх коней. Малады чалавек у акулярах на носе, якi сядзеѓ на шэрым канi, павярнуѓся i крыкнуѓ сваiм таварышам: "Пакiньце яе ѓ спакоi.

Калi высокi рудавалосы хлопчык паглядзеѓ на рабочых i старую, якая iшла за салдатамi, ён не спачуваѓ iм. Ён ненавiдзеѓ iх. У нейкiм сэнсе ён спачуваѓ салдатам. Яго кроѓ узбуджаная пры выглядзе таго, як яны маршыруюць плячом да пляча. Ён думаѓ, што ѓ шэрагах людзей у форме, якiя рухаюцца бясшумна i хутка, пануе парадак i прыстойнасць, i яму амаль хацелася, каб яны разбурылi горад. Калi страйкоѓцы разбурылi сад iтальянца, ён быѓ глыбока крануты i хадзiѓ узад i наперад па пакоi перад мацi, заяѓляючы аб сабе. "Я б забiѓ iх, калi б гэта быѓ мой сад", - сказаѓ ён. "Я б не пакiнуѓ нiводнага з iх у жывых". У глыбiнi душы ён, як Трэснуты МакГрэгар, меѓ нянавiсць да шахцёраѓ i гораду. "Гэта месца, з якога трэба выбрацца", - сказаѓ ён. "Калi чалавеку тут не падабаецца, няхай устане i сыдзе". Ён успомнiѓ, як яго бацька працаваѓ i збiраѓ грошы на ферму ѓ далiне. "Яны думалi, што ён звар'яцеѓ, але ён ведаѓ больш, чым яны. Яны не адважылiся б дакрануцца да саду, якi ён пасадзiѓ".

У сэрцы шахцёрскага сына сталi знаходзiць прытулак дзiѓныя напаѓаформленыя думкi. Успамiнаючы ѓ сне па начах якiя рухаюцца калоны людзей ва ѓнiформах, ён укладваѓ новы сэнс у сабраныя ѓ школе зрыѓкi гiсторыi, i рухi людзей старой гiсторыi сталi мець для яго значэнне. Летнiм днём, бадзяючыся перад гарадскiм гатэлем, пад якiм знаходзiѓся салон i бiльярд, дзе працаваѓ чарнавалосы хлопчык, ён пачуѓ, як двое мужчын гаварылi аб значэннi мужчын.

Адзiн з мужчын быѓ вандроѓным акулiстам, якi раз на месяц прыязджаѓ у шахцёрскае мястэчка, каб падганяць i прадаваць ачкi. Калi акулiст прадаѓ некалькi пар ачкоѓ, ён напiѓся, часам застаючыся п'яным па тыднi. Калi ён быѓ п'яны, ён гаварыѓ па-французску i па-iтальянску i часам стаяѓ у бары перад шахцёрамi, цытуючы вершы Дантэ. Яго вопратка была зашмальцавана ад доѓгага нашэння, а ѓ яго быѓ вялiзны нос з чырвонымi i фiялетавымi жылкамi. З-за яго ведання моѓ i цытавання вершаѓ шахцёры лiчылi акулiста бясконца мудрым. Iм здавалася, што чалавек з такiм розумам павiнен валодаць амаль незямнымi ведамi аб вачах i падборы ачкоѓ, i яны з гонарам насiлi танныя, дрэнна якiя сядзяць рэчы, якiя ён iм навязваѓ.

Час ад часу, нiбы робячы ѓступку сваiм наведвальнiкам, акулiст праводзiѓ сярод iх вечар. Аднойчы, прачытаѓшы адзiн з санэтаѓ Шэкспiра, ён паклаѓ руку на стойку i, асцярожна калыхаючыся наперад-назад, заспяваѓ п'яным голасам баладу, якая пачынаецца са слоѓ: "Арфа, якая аднойчы прайшла праз палац Тары, пралiла душу музыкi". Пасля песнi ён апусцiѓ галаву на стойку i заплакаѓ, а шахцёры глядзелi на яго са спагадай.

Летнiм днём, калi Б'ют МакГрэгар слухаѓ, акулiст быѓ заняты жорсткай сваркай з iншым мужчынам, такiм жа п'яным, як i ён сам. Другiм мужчынам быѓ стройны i фарсiсты хлопец сярэднiх гадоѓ, якi прадаваѓ абутак у адным з бюро па працаѓладкаваннi ѓ Фiладэльфii. Ён сядзеѓ у крэсле, прыхiнутым да сцяны гатэля, i спрабаваѓ чытаць уголас кнiгу. Калi яго ладна пусцiлi ѓ доѓгi абзац, акулiст перапынiѓ яго. Хiстаючыся ѓзад i ѓперад па вузкай дашчанай дарожцы перад гатэлем, стары п'янiца трызнiѓ i лаяѓся. Ён, здавалася, быѓ па-за сябе ад гневу.

"Мне надакучыла такая слiнявая фiласофiя", - заявiѓ ён. "Нават ад чытання ѓ цябе цякуць слiнкi з рота. Вы не гаворыце словы рэзка, i iх нельга казаць рэзка. Я сам моцны чалавек".

Шырока рассунуѓшы ногi i надзьмуѓшы шчокi, акулiст бiѓ яго ѓ грудзi. Узмахам рукi ён адпусцiѓ чалавека ѓ крэсле.

"Вы толькi слiнявiце i выдаеце агiдны шум", - заявiѓ ён. "Я ведаю такiх, як ты. Я плюю на цябе. Кангрэс у Вашынгтоне поѓны такiх людзей, як i Палата абшчын у Англii. У Францыi некалi яны былi галоѓнымi. Яны кiравалi справамi ѓ Францыi да таго часу, пакуль не з'явiѓся такi чалавек, як я. Яны згубiлiся ѓ ценi вялiкага Напалеона".

Акулiст, нiбы выкiнуѓшы з галавы фарсiстага мужчыну, павярнуѓся да Боу. Ён гаварыѓ па-французску, i мужчына ѓ крэсле пагрузiѓся ѓ неспакойны сон. "Я як Напалеон", - заявiѓ п'янiца, зноѓ пераходзячы на ангельскую. На ягоных вачах пачалi з'яѓляцца слёзы. "Я бяру грошы гэтых шахцёраѓ i нiчога iм не даю. Акуляры, якiя я прадаю iх жонкам за пяць даляраѓ, абышлiся мне ѓсяго ѓ пятнаццаць цэнтаѓ. Я еду па гэтых быдлах, як Напалеон па Еѓропе. Ува мне быѓ бы парадак i мэта, калi б я не быѓ дурнем. Я падобны да Напалеона ѓ тым, што адчуваю крайнюю пагарду да мужчын".

Зноѓ i зноѓ словы п'янiцы вярталiся ѓ прытомнасць хлопчыка МакГрэгара, уплываючы на яго думкi. Не ѓлавiѓшы нiчога з фiласофii, якая стаiць за словамi гэтага чалавека, яго ѓяѓленне ѓсё ж было кранута аповедам п'янiцы пра вялiкага француза, якi лепятаѓ яму ѓ вушы, i гэта нейкiм чынам, здавалася, давала зразумець яго нянавiсць да неарганiзаванай неэфектыѓнасцi жыцця вакол яго. .

Пасля таго як Нэнсi МакГрэгар адкрыла пякарню, росквiту бiзнесу перашкодзiла яшчэ адна забастоѓка. I зноѓ шахцёры лянiва блукалi па вулiцах. Яны прыйшлi ѓ пякарню за хлебам i загадалi Нэнсi спiсаць на iх абавязак. Прыгажун МакГрегор быѓ устрывожаны. Ён бачыѓ, як грошы яго бацькi трацiлiся на муку, якая, выпечаная ѓ бохан, сыходзiла з цэха пад рукi шахцёраѓ, якiя шаркаюць на хаду. Аднойчы ноччу мiма пякарнi, хiстаючыся, прайшоѓ чалавек, чыё iмя з'явiлася ѓ iх кнiгах, а за iм рушыѓ услед доѓгi запiс аб зараджаных боханах. МакГрэгар пайшоѓ да мацi i выказаѓ пратэст. "У iх ёсць грошы, каб напiцца, - сказаѓ ён, - хай плацяць за свой хлеб".

Нэнсi МакГрэгар працягвала давяраць шахцёрам. Яна падумала пра жанчын i дзяцей у дамах на ѓзгорку, i калi пачула аб планах горназдабыѓной кампанii выселiць шахцёраѓ з iх дамоѓ, яна здрыганулася. "Я была жонкай шахцёра i буду трымацца iх", - думала яна.

Аднойчы ѓ пякарню зайшоѓ дырэктар шахты. Ён нахiлiѓся над вiтрынай i загаварыѓ з Нэнсi. Сын падышоѓ i стаѓ побач з мацi, каб паслухаць. "Гэта трэба спынiць", - казаѓ менеджэр. "Я не дапушчу, каб ты губiѓ сябе з-за гэтай жывёлы. Я хачу, каб вы закрылi гэтае месца, пакуль забастоѓка не скончыцца. Калi ты не закрыеш яго, гэта зраблю я. Будынак належыць нам. Яны не ацанiлi таго, што зрабiѓ твой муж, i чаму ты павiнна дзеля iх губiць сябе?

Жанчына паглядзела на яго i адказала цiхiм голасам, поѓным рашучасцi. "Яны думалi, што ён вар'ят, i так яно i было", - сказала яна; - Але што зрабiла яго такiм - гнiлыя бярвеннi ѓ шахце, якiя зламалi i раздушылi яго. Вы, а не яны, несяце адказнасць за майго чалавека i за тое, кiм ён быѓ".

Прыгажун МакГрегор перапынiѓ яго. "Ну, я думаю, ён мае рацыю", - заявiѓ ён, нахiлiѓшыся над стойкай побач з мацi i гледзячы ёй у твар. "Шахцёры не жадаюць лепшага для сваiх сем'яѓ, яны жадаюць больш грошай, каб напiцца. Мы зачынiм тут дзверы. Мы больш не будзем укладваць грошы ѓ хлеб, якi пойдзе iм у горла. Яны ненавiдзелi бацьку, i ён ненавiдзеѓ iх, i цяпер я таксама iх ненавiджу".

Робат абышоѓ стойку i разам з кiраѓнiком шахтай накiраваѓся да дзвярэй. Ён замкнуѓ яе i паклаѓ ключ у кiшэню. Затым ён прайшоѓ у заднюю частку пякарнi, дзе яго мацi сядзела на каробцы i плакала. "Настаѓ час мужчыне ѓзяць на сябе кiраванне тут", - сказаѓ ён.

Нэнсi МакГрэгар i яе сын сядзелi ѓ пякарнi i глядзелi адзiн на аднаго. Шахцёры прайшлi па вулiцы, тузанулi дзверы i бурчэлi пайшлi. Чуткi перадавалiся з вуснаѓ у вусны па схiле ѓзгорка. "Кiраѓнiк шахтай зачынiѓ краму Нэнсi МакГрэгар", - сказалi жанчыны, перагнуѓшыся праз плот. Дзецi, якiя развалiлiся на паверхах дамоѓ, паднялi галовы i завылi. Iх жыццё ѓяѓляла сабой чараду новых жахаѓ. Калi мiнуѓ дзень, калi новы жах не патрос iх, яны шчаслiвыя ляглi спаць. Калi шахцёр i яго жанчына стаялi каля дзвярэй i цiха размаѓлялi, яны плакалi, чакаючы, што iх абкладуць спаць галоднымi. Калi за дзвярыма не працягнулася асцярожная размова, шахцёр прыйшоѓ дадому п'яны i збiѓ мацi, а дзецi ляжалi на ложках уздоѓж сцяны, дрыжучы ад страху.

Позна вечарам група шахцёраѓ падышла да дзвярэй пякарнi i пачала бiць кулакамi. "Адкрыйце тут!" крычалi яны. Бо выйшаѓ з пакоя над пякарняй i спынiѓся ѓ пустой краме. Яго мацi сядзела ѓ крэсле ѓ сваiм пакоi i дрыжала. Ён падышоѓ да дзвярэй i, адамкнуѓшы яе, выйшаѓ. Шахцёры стаялi групамi на драѓляным тратуары i ѓ гразi дарогi. Сярод iх стаяла старая старая, якая iшла побач з канямi i крычала на салдат. Падышоѓ шахцёр з чорнай барадой i стаѓ перад хлопчыкам. Памахаѓшы рукой натоѓпу, ён сказаѓ: "Мы дашлi адкрыць пякарню. У некаторых з нас у плiтах няма духоѓкi. Вы дасце нам ключ, i мы адкрыем гэтае месца. Мы ѓзламаем дзверы, калi ты не хочаш гэтага рабiць. Кампанiя не можа вiнавацiць вас, калi мы зробiм гэта сiлай. Вы можаце весцi ѓлiк таго, што мы бярэм. Потым, калi забастоѓка будзе ѓрэгуляваная, мы заплацiм вам".

Полымя стукнула ѓ вочы хлопчыка. Ён спусцiѓся па прыступках i спынiѓся сярод шахцёраѓ. Засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi, ён прыгледзеѓся ѓ iх твары. Калi ён загаварыѓ, яго голас разнёсся па вулiцы: "Ты здзекаваѓся над маiм бацькам, Кракам МакГрэгарам, калi ён пайшоѓ дзеля цябе ѓ шахту. Вы смяялiся над iм, таму што ён эканомiѓ свае грошы i не марнаваѓ iх на куплю вам выпiѓкi. Цяпер вы прыходзьце сюды за хлебам, набытым на яго грошы, i не плацiце. Потым ты напiваешся i, хiстаючыся, праходзiш мiма гэтых самых дзвярэй. Цяпер дазвольце мне сказаць вам сёе-тое". Ён ускiнуѓ рукi ѓверх i закрычаѓ. "Кiраѓнiк шахты не зачыняѓ гэтае месца. Я зачынiѓ яго. Вы здзекавалiся над трэснуты Макрэгор, якi быѓ лепшым чалавекам, чым любы з вас. Ты павесялiѓся са мной - пасмяяѓся з мяне. Цяпер я смяюся з цябе. Ён узбег па прыступках i, адамкнуѓшы дзверы, устаѓ у дзвярным праёме. "Заплацiце грошы, якiя вы павiнны гэтай пякарнi, i тут будзе прадавацца хлеб", - крыкнуѓ ён, увайшоѓ i замкнуѓ дзверы.

Шахцёры пайшлi па вулiцы. Хлопчык стаяѓ у пякарнi, яго рукi дрыжалi. "Я iм сёе-тое сказаѓ, - думаѓ ён, - я паказаѓ iм, што яны не змогуць мяне абдурваць". Ён падняѓся па лесвiцы ѓ пакоi наверсе. Каля акна яго мацi сядзела, абхапiѓшы галаву рукамi, i глядзела на вулiцу. Ён сеѓ у крэсла i абдумаѓ сiтуацыю. "Яны вернуцца сюды i разбураць гэтае месца, як яны разбурылi той сад", - сказаѓ ён.

На наступны вечар Бо сядзеѓ у цемры на прыступках перад пякарняй. У руках ён трымаѓ малаток. Тупая нянавiсць да горада i шахцёраѓ гарэла ѓ яго мозгу. "Я спяшаюся некаторым з iх, калi яны прыйдуць сюды", - падумаѓ ён. Ён спадзяваѓся, што яны прыйдуць. Калi ён зiрнуѓ на малаток у сваёй руцэ, яму на розум прыйшла фраза з вуснаѓ п'янага старога акулiста, якi лепятаѓ Напалеона. Ён пачаѓ думаць, што i ён павiнен быць падобны да той фiгуры, пра якую гаварыѓ п'янiца. Ён успомнiѓ гiсторыю, расказаную акулiстам, пра бойку на вулiцах еѓрапейскага горада, нешта мармытаѓ i размахваѓ малатком. Наверсе каля акна сядзела яго мацi, абхапiѓшы галаву рукамi. З салуна, размешчанага далей па вулiцы, на мокры тратуар свяцiлася святло. Высокая бледная жанчына, якая пайшла з iм на ѓзвышша, што ѓзвышалася над далiнай, спусцiлася па лесвiцы над лаѓкай трунара. Яна бегла па тратуары. На галаве ѓ яе была шаль, i на бягу яна сцiскала яе рукой. Iншую руку яна прыцiснула да боку.

Калi жанчыны падышлi да хлопчыка, якi моѓчкi сядзеѓ перад пякарняй, яна паклала рукi яму на плечы i ѓмольвала яго. - Iдзi, - сказала яна. - Бяры сваю маму i прыходзь да нас. Яны збiраюцца разбiць цябе тут. Ты пацерпiш".

Б'ю ѓстаѓ i адштурхнуѓ яе. Яе прыезд надаѓ яму новую смеласць. Яго сэрца падскочыла пры думцы аб яе цiкавасцi да яго, i яму захацелася, каб прыйшлi шахцёры, каб ён мог пазмагацца з iмi раней за яе. "Хацеѓ бы я жыць сярод такiх прыстойных людзей, як яна", - думаѓ ён.

Цягнiк спынiѓся на станцыi далей па вулiцы. Пачуѓся тупат людзей i хуткiя рэзкiя каманды. З салона на тратуар хлынуѓ паток мужчын. Па вулiцы iшоѓ шэраг салдат са зброяй на плячах. Боут зноѓ быѓ у захапленнi ад выгляду навучаных санiтараѓ, якiя iдуць плячом да пляча. У прысутнасцi гэтых людзей неарганiзаваныя шахцёры здавалiся сумна слабымi i нязначнымi. Дзяѓчына накiнула на галаву шаль, пабегла па вулiцы i знiкла на лесвiцы. Хлопчык адамкнуѓ дзверы, падняѓся наверх i лёг спаць.

Пасля забастоѓкi Нэнсi МакГрэгар, у якой не было нiчога, акрамя неаплачаных рахункаѓ, не змагла адкрыць пякарню. З млына прыйшоѓ маленькi чалавек з сiвымi вусамi, якi жаваѓ тытунь, узяѓ нявыкарыстаную муку i забраѓ яе. Хлопчык i яго мацi працягвалi жыць над складам пякарнi. Ранiцай яна зноѓ пайшла мыць вокны i мыць падлогi ѓ офiсах шахты, а яе рудавалосы сын стаяѓ на вулiцы або сядзеѓ у бiльярдавай i размаѓляѓ з чарнавалосым хлопчыкам. "На наступным тыднi я паеду ѓ горад i пачну нешта рабiць з сябе", - сказаѓ ён. Калi прыйшоѓ час сыходзiць, ён чакаѓ i лайдачыѓ на вулiцы. Аднойчы, калi шахцёр здзекаваѓся з яго за гультайства, ён збiѓ яго ѓ канаву. Шахцёры, якiя ненавiдзелi яго за прамову на прыступках, захаплялiся яго сiлай i грубай адвагай.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

я Н А ПАДВАЛ - ПАДАБАЕЦЦА У доме, убiтым як кол у схiл узгорка над Коѓл-Крык, жыла Кейт Хартнет са сваiм сынам Майкам. Яе мужчына загiнуѓ разам з астатнiмi падчас пажару ѓ шахце. Яе сын, такi як Б'ют МакГрэгар, не працаваѓ на шахце. Ён спяшаѓся праз Мэйн-стрыт цi паѓбег памiж дрэвамi на ѓзгорках. Шахцёры, убачыѓшы яго спешным з бледным напружаным тварам, пакiвалi галовамi. "Ён зламаны", - сказалi яны. - Ён яшчэ каго-небудзь пакрыѓдзiць.

Бо ѓбачыѓ, як Майк мiтусiцца па вулiцах. Аднойчы сустрэѓшы яго ѓ сасновым лесе над горадам, ён пайшоѓ з iм i паспрабаваѓ разгаварыць яго. У кiшэнях Майк насiѓ кнiгi i брашуры. Ён расстаѓляѓ пасткi ѓ лесе i прыносiѓ дадому трусоѓ i бялок. Ён збiраѓ калекцыi птушыных яйкаѓ, якiя прадаваѓ жанчынам у цягнiках, якiя спынялiся ѓ Коѓл-Крык, а калi лавiѓ птушак, набiваѓ iх, устаѓляѓ iм у вачнiцы пацеркi i таксама прадаваѓ. Ён абвясцiѓ сябе анархiстам i, як Фарбаваны МакГрэгар, нешта мармытаѓ пра сябе, спяшаючыся наперад.

Аднойчы Бо натыкнуѓся на Майка Хартнэту, якi чытае кнiгу, якi сядзiць на бервяне з выглядам на горад. Шок прабег у МакГрэгара, калi ён паглядзеѓ праз плячо мужчыны i ѓбачыѓ, якую кнiгу той чытае. "Дзiѓна, - падумаѓ ён, - што гэты хлопец прытрымлiваецца той жа кнiгi, якой тоѓсты стары Уiкс зарабляе сабе на жыццё".

Бо сядзеѓ на бервяне побач з Хартнэтам i назiраѓ за iм. Якi чытае мужчына падняѓ галаву i нервова кiѓнуѓ, а затым слiзгануѓ уздоѓж бярвёны да далёкага канца. Б'юць засмяяѓся. Ён паглядзеѓ на горад, а затым на спалоханага нервовага чалавека, якi чытае кнiгу на бервяне. Да яго прыйшло натхненне.

"Калi б у цябе была ѓлада, Майк, што б ты зрабiѓ з Коѓл-Крык?" ён спытаѓ.

Нервовы чалавек падскочыѓ, i на яго вачах выступiлi слёзы. Ён устаѓ перад бервяном i раскiнуѓ рукi. "Я б пайшоѓ сярод людзей, падобных да Хрыста", - усклiкнуѓ ён, падвысiѓшы голас, нiбы звяртаючыся да аѓдыторыi. "Бедны i сцiплы, я б пайшоѓ вучыць iх кахання". Раскiнуѓшы рукi, нiбы прамаѓляючы дабраславеньне, ён крыкнуѓ: "О, жыхары Коѓл-Крыка, я хацеѓ бы навучыць вас каханню i знiшчэнню зла".

Боѓт ускочыѓ з бервяна i пакрочыѓ перад дрыготкай фiгурай. Ён быѓ дзiѓна крануты. Схапiѓшы чалавека, ён штурхнуѓ яго назад на бервяно. Яго ѓласны голас пракацiѓся па схiле ѓзгорка ѓ аглушальным смеху. "Жыхары Коѓл-Крыка, - крыкнуѓ ён, пераймаючы сур'ёзнасцi Хартнэту, - прыслухайцеся да голасу МакГрегора. Я цябе ненавiджу. Я ненавiджу цябе, таму што ты кпiѓ з майго бацькi i з мяне, а таксама за тое, што ты падмануѓ маю мацi, Нэнсi МакГрэгар. Я ненавiджу цябе, таму што ты слабы i неарганiзаваны, як жывёлу. Я хацеѓ бы прыйсцi да вас, навучаючы сiле. Я хацеѓ бы забiць вас аднаго за другiм, не зброяй, а голымi кулакамi. Калi яны прымусiлi вас працаваць, як пацукоѓ, закапаных у нары, яны маюць рацыю. Гэта права чалавека рабiць тое, што ён можа. Уставай i змагайся. Ваюй, i я перайду на iншы бок, i ты зможаш пазмагацца са мной. Я дапамагу загнаць вас назад у вашыя норы.

Бо замоѓк i, пераскокваючы цераз бярвенне, пабег па дарозе. Каля першага шахцёрскага дома ён спынiѓся i нiякавата засмяяѓся. "Я таксама надламаны, - думаѓ ён, - крычучы ѓ пустэчу на схiле ѓзгорка". Ён працягваѓ у задуменным настроi, задаючыся пытаннем, якая сiла авалодала iм. "Мне хацелася б бою - барацьбы насуперак усяму", - думаѓ ён. "Я буду каламуцiць, калi стану адвакатам у горадзе".

Майк Хартнет пабег па дарозе ѓслед за МакГрэгарам. - Не кажы, - малiѓ ён, дрыжучы. "Не расказвайце пра мяне ѓ горадзе. Яны будуць смяяцца i абзываць мяне. Я хачу, каб мяне пакiнулi ѓ спакоi".

Бо атросся ад утрымлiвальнай яго рукi i пайшоѓ унiз па ѓзгорку. Калi ён схаваѓся з поля зроку Хартнэту, ён сеѓ на зямлю. Цэлую гадзiну ён глядзеѓ на горад у далiне i думаѓ пра сябе. Ён напалову ганарыѓся, напалову саромеѓся таго, што адбылося.

У блакiтных вачах МакГрэгара хутка i раптам успыхнуѓ гнеѓ. Ён iшоѓ па вулiцах Коѓл-Крык, разгойдваючыся, яго вялiзнае цела выклiкала страх. Яго мацi пасур'ёзнела i маѓчала, працуючы ѓ канторах шахт. Яна зноѓ мела звычку маѓчаць у сябе дома i глядзела на сына, напалову баючыся яго. Увесь дзень яна працавала ѓ шахце, а ѓвечары моѓчкi сядзела ѓ крэсле на ганку перад сваёй хатай i глядзела на Мэйн-стрыт.

Прыгажун МакГрегор нiчога не зрабiѓ. Ён сядзеѓ у цёмнай маленькай бiльярдавай i размаѓляѓ з чарнавалосым хлопчыкам цi гуляѓ па ѓзгорках, размахваючы палкай у руцэ i думаючы аб горадзе, у якi ён зараз адправiцца, каб пачаць сваю кар'еру. Калi ён iшоѓ па вулiцы, жанчыны спынялiся, каб паглядзець на яго, думаючы аб прыгажосцi i сiле яго сталага цела. Шахцёры моѓчкi прайшлi мiма яго, ненавiдзячы яго i баючыся яго гневу. Гуляючы сярод узгоркаѓ, ён шмат думаѓ пра сябе. "Я здольны на ѓсё, - думаѓ ён, падымаючы галаву i гледзячы на высокiя ѓзгоркi, - цiкава, чаму я застаюся тут".

Калi яму было васямнаццаць, мацi Бо захварэла. Увесь дзень яна ляжала на спiне ѓ ложку ѓ пакоi над пустой пякарняй. Бо вырваѓся са здранцвення наяве i адправiѓся шукаць працу. Ён не адчуваѓ сябе лянiвым. Ён чакаѓ. Цяпер ён страсянуѓся. "Я не пайду ѓ шахты, - сказаѓ ён, - нiшто мяне туды не прывядзе".

Ён уладкаваѓся на працу ѓ лiѓрэйную стайню, чысцiѓ i кармiѓ коней. Яго мацi ѓстала з пасцелi i зноѓ пайшла ѓ офiс шахты. Прыступiѓшы да працы, Бо застаѓся, думаючы, што гэта ѓсяго толькi прамежкавая станцыя на шляхi да таго становiшча, якога ён аднойчы дасягне ѓ горадзе.

У стайнi працавалi два хлопчыкi, сыны вугальшчыкаѓ. Яны вазiлi вандроѓных людзей з цягнiкоѓ у фермерскiя пасёлкi ѓ далiнах сярод узгоркаѓ, а ѓвечары з Прыгажуном МакГрэгарам сядзелi на лаѓцы перад адрынай i крычалi на людзей, якiя праходзяць мiма стайнi ѓверх па ѓзгорку.

Лiѓрэйная стайня ѓ Коѓл-Крык належала гарбуну на iмя Веллер, якi жыѓ у горадзе i па начах сыходзiѓ дадому. Днём ён сядзеѓ на стайнi i размаѓляѓ з рудавалосым МакГрэгарам. "Ты вялiкi звер", - сказаѓ ён, смеючыся. "Вы кажаце аб тым, каб з'ехаць у горад i зрабiць нешта з сябе, i ѓсё роѓна застаяцеся тут, нiчога не робячы. Вы хочаце перастаць казаць аб тым, што вы юрыст, i стаць баксёрам-прызёрам. Права - гэта месца для мазгоѓ, а не для мускулаѓ ". Ён прайшоѓ цераз стайню, схiлiѓшы галаву набок i гледзячы на здаравяка, якi чысцiѓ коней. МакГрэгар паглядзеѓ на яго i ѓхмыльнуѓся. - Я пакажу табе, - сказаѓ ён.

Гарбун быѓ задаволены, калi хадзiѓ перад МакГрэгарам. Ён чуѓ, як людзi гаварылi аб сiле i злосным характары ягонага конюха, i яму падабалася, што такi люты чалавек чысцiць коней. Уначы ѓ горадзе ён сядзеѓ пад лямпай з жонкай i выхваляѓся. "Я прымушаю яго хадзiць", - сказаѓ ён.

У стайнi гарбун пераследваѓ МакГрэгара. - I яшчэ сёе-тое, - сказаѓ ён, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi i прыѓзняѓшыся на дыбачкi. - Ты даглядзi за дачкой гэтага трунара. Яна хоча цябе. Калi яна цябе дастане, табе не будзе юрыдычнага факультэта, а будзе месца ѓ шахтах. Ты пакiнеш яе ѓ спакоi i пачнеш клапацiцца аб сваёй мацi.

Бо працягваѓ чысцiць коней i думаць аб тым, што сказаѓ гарбун. Ён думаѓ, што ѓ гэтым ёсць сэнс. Яшчэ ён баяѓся высокай бледнай дзяѓчыны. Часам, калi ён глядзеѓ на яе, яго працяѓ боль, i яго ахоплiвала сумесь страху i жаданнi. Ён сышоѓ ад гэтага i стаѓ вольным, як ён вызвалiѓся ад жыцця ѓ цемры шахты. "У яго ёсць свайго роду талент трымацца далей ад рэчаѓ, якiя яму не падабаюцца", - сказаѓ лiѓрэйшчык, размаѓляючы з дзядзькам Чарлi Уiлерам на сонца перад дзвярыма паштовага аддзялення.

Аднойчы днём два хлопчыкi, якiя працавалi ѓ стайнi з МакГрэгарам, напаiлi яго. Гэтая справа была грубым жартам, старанна спланаваным. Гарбун прабыѓ у горадзе цэлы дзень, i нiхто з вандроѓнiкаѓ не выходзiѓ з цягнiка, каб ехаць праз узгоркi. Днём сена, прывезенае з-за ѓзгорка з урадлiвай далiны, складалi на гарышча хлява, i памiж грузамi МакГрэгар i два хлопчыкi сядзелi на лаѓцы каля дзвярэй стайнi. Два хлопчыкi пайшлi ѓ салон i прынеслi пiва, заплацiѓшы за яго з фонду, прызначанага для гэтай мэты. Фонд стаѓ вынiкам сiстэмы, распрацаванай двума драйверамi. Калi пасажыр у канцы дня язды даѓ аднаму з iх манету, ён паклаѓ яе ѓ агульны фонд. Калi фонд павялiчыѓся да пэѓнага памеру, яны ѓдваiх пайшлi ѓ салон i стаялi перад барам, выпiваючы, пакуль ён не быѓ выдаткаваны, а затым вярнулiся, каб адаспацца на сене ѓ хляве. Пасля ѓдалага тыдня гарбун час ад часу даваѓ iм даляр у фонд.

З пiва МакГрэгар выпiѓ толькi адну пенiстую шклянку. За ѓвесь час свайго гультайства ѓ Коѓл-Крыку ён нiколi раней не спрабаваѓ пiва, i яно было ѓ яго ѓ роце моцным i горкiм. Ён ускiнуѓ галаву, праглынуѓ, затым павярнуѓся i пайшоѓ да задняй часткi стайнi, каб схаваць слёзы, якiя ад густу гэтага напою выступiлi ѓ яго на вачах.

Абодва вадзiцелi сядзелi на лаѓцы i смяялiся. Напой, якi яны далi Боту, апынуѓся жудаснай кашай, якую па iх прапанове згатаваѓ усмешлiвы бармэн. "Мы напоiм здаравяка i пачуем яго роѓ", - сказаѓ бармэн.

Калi ён iшоѓ да задняй часткi стайнi, Бота ахапiла сутаргавая млоснасць. Ён спатыкнуѓся i ѓпаѓ наперад, парэзаѓшы твар аб падлогу. Затым ён перавярнуѓся на спiну i застагнаѓ, i па яго шчацэ пацякла струменьчык крывi.

Абодва хлопчыкi ѓскочылi з лаѓкi i пабеглi да яго. Яны стаялi, гледзячы на яго бледныя вусны. Iх ахапiѓ страх. Яны паспрабавалi падняць яго, але ён выпаѓ з iх рук i зноѓ ляжаѓ на падлозе стайнi, белы i нерухомы. У спалоху яны выбеглi са стайнi праз Мэйн-стрыт. "Нам трэба выклiкаць лекара, - казалi яны, спяшаючыся, - ён вельмi хворы, гэты хлопец".

У дзвярах, што вядуць у пакоi над лаѓкай трунара, стаяла высокая бледная дзяѓчына. Адзiн з хлапчукоѓ, якiя беглi, спынiѓся i звярнуѓся да яе: "Твая рудая, - крычаѓ ён, - слепа п'яная ляжыць на падлозе стайнi. Ён парэзаѓ галаву i сьцякае крывёю".

Высокая дзяѓчына пабегла па вулiцы да офiса шахты. Разам з Нэнсi МакГрэгар яна паспяшалася ѓ стайню. Уладальнiкi магазiнаѓ на Мэйн-стрыт выглянулi з дзвярэй i ѓбачылi дзвюх бледных жанчын з застылымi тварамi, якiя неслi вялiзную постаць Прыгажунi МакГрэгара па вулiцы i ѓвайшлi ѓ дзверы пякарнi.

У восем гадзiн вечара Прыгажун МакГрегор, якi ѓсё яшчэ калоцiцца на нагах i з бледным тварам, сеѓ у пасажырскi цягнiк i знiк з жыцця Коѓл-Крык. На сядзеннi побач з iм ляжала сумка з усёй яго вопраткай. У яго кiшэнi ляжаѓ бiлет да Чыкага i восемдзесят пяць даляраѓ - апошнiя зберажэннi Трэснуты МакГрэгар. Ён паглядзеѓ з акна машыны на маленькую, худую i змучаную жанчыну, якая адзiнока стаяла на платформе вакзала, i яго ахапiла вялiзная хваля гневу. - Я iм пакажу, - прамармытаѓ ён. Жанчына паглядзела на яго i прымусiла сябе ѓсмiхнуцца. Цягнiк пачаѓ рухацца на захад. Бо глядзеѓ на сваю мацi, на пустынныя вулiцы Коѓл-Крык, апусцiѓ галаву на рукi i сядзеѓ у перапоѓненай машыне, перш чым раскрытыя людзi заплакалi ад радасцi, што ён убачыѓ апошнiя днi маладосцi. Ён азiрнуѓся на Коѓл-Крык, поѓны нянавiсцi. Падобна да Нерона, ён мог бы пажадаць, каб ва ѓсiх жыхароѓ горада была толькi адна галава, каб ён мог адсекчы яе ѓзмахам мяча або скiнуць у канаву адным размахваючым ударам.

OceanofPDF.com

КНIГА II

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Я Т БЫђ позна летам 1893 года, калi МакГрэгар прыехаѓ у Чыкага, гэта было цяжкi час для хлопчыка цi мужчыны ѓ гэтым горадзе. Вялiкая выстава мiнулага года прыцягнула ѓ горад мноства тысяч неспакойных працоѓных, i яго вядомыя гараджане, якiя патрабавалi выставы i гучна казалi аб надыходзячым вялiкiм росце, не ведалi, што рабiць з ростам. зараз, калi яно прыйшло. Дэпрэсiя, якая рушыла за вялiкiм шоу, i фiнансавая панiка, якая ахапiла краiну ѓ той год, прымусiлi тысячы галодных мужчын тупа чакаць на лаѓках у парку, вывучаючы рэкламныя аб'явы ѓ штодзённых газетах i бессэнсоѓна гледзячы на возера цi возера. прымушалi iх бязмэтна блукаць па вулiцах, напоѓненыя благiмi прадчуваннямi.

У часы багацця такi вялiкi амерыканскi горад, як Чыкага, працягвае паказваць свету больш-менш вясёлы твар, у той час як у зацiшных кутках завулкаѓ i завулкаѓ беднасць i галеча сядзяць, згорбiѓшыся, у маленькiх смярдзючых пакоях, спараджаючы загану. У часы дэпрэсii гэтыя iстоты выпаѓзаюць наперад, i да iх далучаюцца тысячы беспрацоѓных, якiя доѓгiмi начамi блукаюць па вулiцах цi спяць на лаѓках у парках. У завулках ад Мэдысан-стрыт у Вест-Сайдзе i Стэйт-стрыт у Саѓт-Сайдзе нецярплiвыя жанчыны, рухомыя галечай, прадавалi свае целы мiнакам за дваццаць пяць цэнтаѓ. Аб'ява ѓ газетах аб адной незапоѓненай вакансii прымусiла тысячу мужчын перакрыць вулiцы пры дзённым святле перад варотамi фабрыкi. У натоѓпе мужчыны лаялiся i збiвалi адзiн аднаго. Даведзеныя да роспачы рабочыя выйшлi на цiхiя вулiцы, а грамадзяне, збiваючы з панталыку, забралi ѓ iх грошы i гадзiннiк i, дрыжучы, пабеглi ѓ цемру. Дзяѓчыну з Дваццаць чацвёртай вулiцы збiлi нагой i шпурнулi ѓ канаву, бо, калi на яе напалi злодзеi, у яе кашальку было ѓсяго толькi трыццаць пяць цэнтаѓ. Прафесар Чыкагскага ѓнiверсiтэта, звяртаючыся да сваiх слухачоѓ, сказаѓ, што, зiрнуѓшы на галодныя скажоныя твары пяцiсот чалавек, якiя прэтэндуюць на пасаду пасудамыйнiка ѓ танным рэстаране, ён гатовы абвясцiць усе прэтэнзii на сацыяльнае развiццё ѓ Амерыцы выдумкай мазгi аптымiстычных дурняѓ. Высокi нязграбны мужчына, якi iдзе па Стэйт-стрыт, кiнуѓ камень у акно крамы. Палiцыянт працiснуѓ яго скрозь натоѓп. "За гэта вы атрымаеце турэмны тэрмiн", - сказаѓ ён.

"Ты дурань, гэта тое, чаго я хачу. Я хачу, каб уласнасць, якая не дасць мне працы, кармiла мяне", - сказаѓ высокi хударлявы мужчына, якi, выхаваны ѓ чысцейшай i здаровай галечы прымежжа, мог бы стаць Лiнкальнам, якi пакутуе за чалавецтва.

У гэты вiр пакут i змрочнай адчайнай патрэбы ѓвайшоѓ Прыгажун МакГрегор з Коѓл-Крык - велiзарны, без вытанчанасцi цела, лянiвы розум, непадрыхтаваны, неадукаваны, якi ненавiдзiць свет. За два днi на вачах у гэтага галоднага маршыруючага войска ён заваяваѓ тры ѓзнагароды, тры месцы, дзе чалавек, працуючы ѓвесь дзень, мог атрымаць адзенне, якое можна было б насiць на спiне, i ежу, якую можна было б пакласцi ѓ страѓнiк.

У нейкiм сэнсе МакГрэгар ужо адчуѓ нешта, усведамленне чаго шмат у чым дапаможа любому чалавеку стаць моцнай фiгурай у свеце. Яго нельга было запалохваць словамi. Аратары маглi б цэлы дзень прапаведаваць яму аб прагрэсе чалавецтва ѓ Амерыцы, луналi б сцягi, а газеты маглi б выклiкаць яму ѓ галаву цуды яго краiны. Ён бы толькi пакруцiѓ сваёй вялiкай галавой. Ён яшчэ не ведаѓ усёй гiсторыi таго, як людзi, якiя выйшлi з Еѓропы i атрымалi мiльёны квадратных мiль чорных урадлiвых земляѓ i лясоѓ, пацярпелi няѓдачу ѓ выклiку, кiнутым iм лёсам, i зрабiлi з велiчнага парадку прыроды толькi агiднае засмучэнне чалавека. МакГрэгар не ведаѓ усёй паѓнаты трагiчнай гiсторыi сваёй расы. Ён ведаѓ толькi, што людзi, якiх ён бачыѓ, былi збольшага пiгмеямi. У цягнiку, якi iшоѓ у Чыкага, з iм адбылася перамена. Нянавiсць да Коѓл-Крык, якая гарэла ѓ iм, падпалiла нешта яшчэ. Ён сядзеѓ, гледзячы ѓ акно машыны на станцыi, якiя праязджалi мiма ѓначы i на наступны дзень на кукурузныя палi Iндыяны, i будаваѓ планы. У Чыкага ён збiраѓся нешта зрабiць. Выхадзец з грамадства, дзе нiводны чалавек не падняѓся вышэй стану маѓклiвай грубай працы, ён меѓ намер выйсцi на свет улады. Поѓны нянавiсцi i пагарды да чалавецтва, ён меѓ на ѓвазе, што чалавецтва павiнна служыць яму. Якi вырас сярод мужчын, якiя былi ѓсяго толькi мужчынамi, ён меѓ намер стаць гаспадаром.

I яго абсталяванне было лепшае, чым ён думаѓ. У бязладным, выпадковым свеце нянавiсць з'яѓляецца такiм жа эфектыѓным iмпульсам, якi вядзе людзей наперад да поспеху, як каханне i вялiкiя надзеi. Гэта найстаражытны iмпульс, якi спiць у сэрцы чалавека з часоѓ Каiна. У нейкiм сэнсе гэта гучыць праѓдападобна i моцна над агiдным хаосам сучаснага жыцця. Выклiкаючы страх, яно ѓзурпуе ѓладу.

МакГрэгар не баяѓся. Ён яшчэ не сустрэѓ свайго гаспадара i з пагардай глядзеѓ на мужчын i жанчын, якiх ведаѓ. Сам таго не ведаючы, у яго быѓ, апроч вялiзнага, цвёрдага, як непахiсны, цела, ясны i ясны мозг. Той факт, што ён ненавiдзеѓ Коѓл-Крык i лiчыѓ яго жахлiвым, даказваѓ яго пранiклiвасць. Гэта было жахлiва. Цалкам магчыма, што Чыкага дрыжаѓ, а багацеi, якiя шпацыруюць увечар па Мiчыганскiм бульвары, спалохана азiралiся па баках, калi гэты велiзарны руды хлопец, якi нясе танную сумачку i гледзячы блакiтнымi вачыма на неспакойна якiя рухаюцца натоѓпы людзей, упершыню iшоѓ па яго вулiцы. У самiм яго целе была магчымасць чагосьцi, удару, узрушэннi, штуршок худой душы сiлы ѓ жэлепадобнае цела слабасцi.

У свеце мужчын няма нiчога больш рэдкага, чым веданне людзей. Сам Хрыстос застаѓ гандляроѓ, якiя прадаюць свой тавар, нават на падлозе храма, i ѓ сваiм наiѓным юнацтве разгневаѓся i прагнаѓ iх праз дзверы, як мух. А гiсторыя, у сваю чаргу, прадставiла яго чалавекам свету, так што пасля гэтых стагоддзяѓ храмы зноѓ падтрымлiваюцца гандлем таварамi, i яго выдатны хлапечы гнеѓ забыты. У Францыi, пасля вялiкай рэвалюцыi i лепяту мноства галасоѓ, размаѓлялых пра братэрства людзей, патрэбен быѓ толькi невысокi i вельмi рашучы чалавек з iнстынктыѓным веданнем барабанаѓ, гармат i хвалюючых слоѓ, каб адправiць тых жа самых балбатуноѓ з крыкамi на адкрытую прастору. спатыкаючыся па канавах i кiдаючыся з галавой у абдымкi смерцi. У iнтарэсах таго, хто зусiм не верыѓ у братэрства людзей, тыя, хто плакаѓ пры згадваннi слова "братэрства", памерлi, змагаючыся з братамi.

У сэрцы кожнага чалавека спiць любоѓ да парадку. Як дабiцца парадку з нашай дзiѓнай мешанiны формаѓ, з дэмакратый i манархiй, летуценняѓ i iмкненняѓ - гэта загадка Сусвету i тое, што ѓ мастака называецца запалам да формы i чаму ён таксама будзе смяяцца ѓ твар. смерць ёсць ва ѓсiх людзей. Усвядомiѓшы гэты факт, Цэзар, Аляксандр, Напалеон i наш Грант зрабiлi героямi самых тупых людзей, якiя ходзяць, а не чалавека з усiх тысяч, якiя iшлi з Шэрманам да мора, але пражылi рэшту свайго жыцця з чымсьцi саладзейшым i адважным. i лепшы сон у яго душы, чым калi-небудзь будзе створаны рэфарматарам, якi лае братэрства з мыльнiцы. Доѓгi марш, паленне ѓ горле i пякучы пыл у ноздрах, дакрананне пляча да пляча, хуткая сувязь агульнага, бясспрэчнага, iнстынктыѓнага запалу, якая ѓспыхвае ѓ аргазме бiтвы, забыццё слоѓ i здзяйсненне справы, няхай гэта будзе перамога ѓ бiтвах або разбурэнне зроду, страсць зроду калi-небудзь абудзяцца ѓ нашай краiне, па якiх вы можаце ведаць, што прыйшлi да дзён стварэння Мужчыны.

У Чыкага ѓ 1893 годзе i ѓ мужчын, якiя бязмэтна блукалi ѓ пошуках працы па вулiцах Чыкага ѓ той год, не было нiводнай з гэтых прыкмет. Падобна шахцёрскаму мястэчку, з якога прыехаѓ Б'ют МакГрэгар, горад ляжаѓ перад iм раскiнуѓшыся i неэфектыѓны, безгустоѓнае, бязладнае жыллё для мiльёнаѓ людзей, пабудаванае не для стварэння людзей, а для стварэння мiльёнаѓ жменькай дзiѓных пакавальнiкаѓ мяса. i гандляры галантарэйнымi таварамi.

Злёгку падняѓшы свае магутныя плечы, Макгрегор адчуѓ гэтыя рэчы, хоць ён не мог выказаць сваё пачуццё, i нянавiсць i пагарда да людзей, народжаныя ѓ яго юнацкасцi ѓ шахцёрскiм мястэчку, былi зноѓ распалены выглядам гараджан, якiя блукаюць у страху i разгублена блукалi па вулiцах свайго горада.

Нiчога не ведаючы аб звычаях беспрацоѓных, МакГрегор не хадзiѓ па вулiцах у пошуках таблiчак з надпiсам "Патрабуюцца мужчыны". Ён не сядзеѓ на лаѓках у парку, вывучаючы аб'явы аб вакансiях, аб'явы аб вакансiях, якiя так часта аказвалiся толькi прынадай, якую ветлiвыя людзi расстаѓлялi ѓверх па брудных усходах, каб вывудзiць апошнiя некалькi пенi з кiшэняѓ якiя жывуць у нястачы. Iдучы па вулiцы, ён прасунуѓ сваё вялiзнае цела ѓ дзвярныя праёмы, якiя вядуць у канторы заводаѓ. Калi нейкi дзёрзкi малады чалавек паспрабаваѓ спынiць яго, ён не вымавiѓ нi слова, а пагрозлiва адхапiѓ кулак i, злосна, увайшоѓ. Маладыя людзi каля дзвярэй фабрык паглядзелi на яго блакiтныя вочы i прапусцiлi яго бесперашкодна.

Днём першага дня пошукаѓ Бо атрымаѓ месца на яблычным складзе на Норт-Сайдзе, трэцяе месца, прапанаванае яму на працягу дня, i тое, якое ён прыняѓ. Шанец прыйшоѓ да яго дзякуючы дэманстрацыi сiлы. Двое мужчын, старых i сагнутых, з усiх сiл спрабавалi данесцi бочку з яблыкамi з тратуара да платформы, якая цягнулася па пояс уздоѓж фасада склада. Бочка выкацiлася на тратуар з грузавiка, якi стаяѓ у канаве. Кiроѓца грузавiка стаяѓ, упёршы рукi ѓ бакi, i смяяѓся. На платформе стаяѓ немец са светлымi валасамi i лаяѓся на ламанай англiйскай мове. МакГрэгар стаяѓ на тратуары i глядзеѓ на двух мужчын, якiя змагалiся з бочкай. У вачах яго свяцiлася пачуццё бязмернай пагарды да iх слабасцi. Адштурхнуѓшы iх, ён схапiѓ бочку i моцным рыѓком кiнуѓ яе на платформу i панёс праз адчыненыя дзверы ѓ прыёмнае памяшканне склада. Двое працоѓных стаялi на тратуары i сарамлiва ѓсмiхалiся. На другiм баку вулiцы група гарадскiх пажарных, якiя адпачывалi на сонцы перад машынным аддзяленнем, пляскала ѓ далонi. Кiроѓца грузавiка павярнуѓся i падрыхтаваѓся накiраваць яшчэ адну бочку па дошцы, якая iдзе ад грузавiка праз тратуар да складской платформы. З акна ѓ верхняй частцы склада высунулася сiвая галава i рэзкi голас паклiкаѓ высокага немца. "Гэй, Фрэнк, наймi гэтага хаскi, i хай шасцёра мерцвякоѓ, што ѓ цябе тут ёсць, адправяцца дадому".

МакГрэгар ускочыѓ на платформу i ѓвайшоѓ у дзверы склада. Немец рушыѓ услед за iм, ацэньваючы памеры рудавалосага волата з нейкiм неѓхваленнем. Яго погляд нiбы казаѓ: "Мне падабаюцца моцныя хлопцы, але ты занадта моцны". Ён успрыняѓ замяшанне двух слабых працоѓных на тратуары як свайго роду разважанне аб сабе. Двое мужчын стаялi ѓ прыёмнай i глядзелi адно на аднаго. Мiнак мог падумаць, што яны рыхтуюцца да бою.

I тут з верхняй часткi склада павольна спусцiѓся грузавы лiфт, i з яго выскачыѓ невысокi сiвы мужчына з армавым палкай у руцэ. У яго быѓ востры неспакойны позiрк i кароткая кароткая сiвая барада. Стукнуѓшыся аб падлогу, ён пачаѓ казаць. "Мы плацiм тут два даляры за дзевяць гадзiн працы - пачынаем у сем, заканчваем у пяць. Ты прыйдзеш?" Не чакаючы адказу, ён звярнуѓся да немца.

МакГрэгор спадабаѓся хуткi чалавечак, i ён ухмыльнуѓся, ухваляючы яго рашучасць. Ён кiѓнуѓ у знак згоды на прапанову i, гледзячы на немца, засмяяѓся. Маленькi чалавечак знiк праз дзверы, якая вядзе ѓ офiс, а МакГрэгар выйшаѓ на вулiцу. На рагу ён павярнуѓся i ѓбачыѓ немца, якi стаяѓ на платформе перад складам i глядзеѓ яму ѓслед. "Ён задаецца пытаннем, цi зможа ён мяне вылупцаваць", - падумаѓ МакГрэгар.

На яблычным складзе МакГрэгар прапрацаваѓ тры гады, даслужыѓшыся на другiм годзе да майстра i замянiѓшы высокага немца. Немец чакаѓ непрыемнасцяѓ з МакГрэгарам i быѓ поѓны рашучасцi хутка з iм расправiцца. Ён быѓ абражаны дзеяннямi сiвавалосага суперiнтэнданта, якi наняѓ гэтага чалавека, i адчуваѓ, што яго прэрагатыва была праiгнараваная. Увесь дзень ён сачыѓ вачыма за МакГрэгарам, спрабуючы палiчыць сiлу i смеласць у велiзарным целе. Ён ведаѓ, што па вулiцах ходзяць сотнi галодных мужчын, i ѓ рэшце рэшт вырашыѓ, што калi не дух чалавека, то неабходнасць працы зробiць яго пакорлiвым. На другiм тыднi ён выпрабаваѓ пытанне, якое гарэла ѓ яго ѓ галаве. Ён рушыѓ услед за МакГрегором у цьмяна асветлены верхнi пакой, дзе бочкi з яблыкамi, складзеныя да столi, пакiдалi толькi вузкiя праходы. Стоячы ѓ прыцемку, ён крыкнуѓ, абзываючы мацерным iмем чалавека, якi працаваѓ сярод яблычных бочак: "Я не дазволю табе там бадзяцца, рыжы вырадак", - крычаѓ ён.

МакГрэгар нiчога не сказаѓ. Ён не пакрыѓдзiѓся на гнюснасць iмя, якiм яго назваѓ немец, i ѓспрыняѓ яго толькi як выклiк, якога ён чакаѓ i якi меѓ намер прыняць. Са змрочнай усмешкай на вуснах ён падышоѓ да немца i, калi памiж iмi засталася толькi адна бочка з-пад яблыкаѓ, працягнуѓ руку i пацягнуѓ брыгадзiра, якi фыркаѓ i лаяѓся па калiдоры да акна ѓ канцы пакоя. Каля акна ён спынiѓся i, прыцiснуѓшы руку да горла чалавека, якi змагаецца, пачаѓ душыць яго, прымушаючы падпарадкавацца. Удары прыйшлiся па твары i целе. Жахлiва супрацiѓляючыся, немец з адчайнай энергiяй бiѓ МакГрэгара па нагах. Хоць у вушах у яго звiнела ад удараѓ молата па шыi i шчоках, МакГрэгар маѓчаѓ пад бурай. Яго блакiтныя вочы блiшчалi нянавiсцю, а мускулы яго вялiзных рук танчылi ѓ святле з акна. Гледзячы ѓ вытарашчаныя вочы выгiнаецца немца, ён падумаѓ пра тоѓстага прападобнага Майната Уiкса з Коѓл-Крык i яшчэ мацней паторгваѓ плоць памiж пальцамi. Калi чалавек, якi стаяѓ ля сцяны, падаѓ жэст падпарадкавання, ён адступiѓ назад i адпусцiѓ хватку. Немец упаѓ на падлогу. Стоячы над iм, МакГрегор паставiѓ свой ультыматум. "Калi вы паведамiце аб гэтым або паспрабуеце мяне звольнiць, я заб'ю вас на месцы", - сказаѓ ён. "Я збiраюся заставацца тут на гэтай працы да таго часу, пакуль не збяруся яе пакiнуць. Вы можаце казаць мне, што i як рабiць, але калi вы зноѓ загаварыце са мной, скажыце "МакГрэгар" - мiстэр МакГрэгар, гэта маё iмя".

Немец падняѓся на ногi i пайшоѓ па праходзе памiж радамi складзеных бочак. Па дарозе ён дапамагаѓ сабе рукамi. МакГрэгар вярнуѓся да працы. Пасля адступлення немца ён крыкнуѓ: "Знайдзi новае месца, калi зможаш па-галандску, я адбяру ѓ цябе гэтую працу, калi буду да яе гатовы".

У той вечар, калi МакГрэгар iшоѓ да машыны, ён убачыѓ маленькага сiвавалосага суперiнтэнданта, якi чакаѓ яго перад салуном. Мужчына зрабiѓ знак, i МакГрэгар падышоѓ i ѓстаѓ побач з iм. Яны разам увайшлi ѓ салон, спынiлiся, прыхiнуѓшыся да стойкi, i паглядзелi сябар на сябра. На вуснах маленькага чалавека зайграла ѓсмешка. - Што ты рабiѓ з Фрэнкам? ён спытаѓ.

МакГрэгар павярнуѓся да бармена, якi стаяѓ перад iм. Ён думаѓ, што суперiнтэндант меѓ намер паспрабаваць аказаць яму заступнiцтва, пачаставаѓшы яго выпiѓкай, i гэтая думка яму не спадабалася. "Што вы будзеце мець? Я вазьму сабе цыгару, - хутка сказаѓ ён, разбурыѓшы план суперiнтэнданта тым, што загаварыѓ першым. Калi бармэн прынёс цыгары, МакГрэгар заплацiѓ за iх i выйшаѓ за дзверы. Ён адчуваѓ сябе чалавекам, якi грае ѓ гульню. "Калi Фрэнк хацеѓ прымусiць мяне падпарадкавацца, гэты чалавек таксама.

На тратуары перад салунам МакГрэгар спынiѓся. - Паслухайце, - сказаѓ ён, павярнуѓшыся тварам да суперiнтэнданта, - мне патрэбен дом Фрэнка. Я збiраюся вывучыць бiзнэс так хутка, як толькi змагу. Я не дазволю вам звольнiць яго. Калi я буду рыхтавацца да гэтага месца, яго там не будзе".

У вачах маленькага чалавека блiснула святло. Ён трымаѓ цыгару, за якую заплацiѓ МакГрэгар, так, нiбы збiраѓся выкiнуць яе на вулiцу. "Як ты думаеш, як далёка ты зможаш зайсцi са сваiмi вялiкiмi кулакамi?" - спытаѓ ён, павышаючы голас.

МакГрэгар усмiхнуѓся. Ён думаѓ, што заслужыѓ яшчэ адну перамогу, i, запалiѓшы цыгару, паднёс запаленую запалку перад чалавечкам. "Мозгi заклiканы дапамагаць кулакам, - сказаѓ ён, - у мяне ёсць i тое, i iншае".

Упраѓляючы паглядзеѓ на запаленую запалку i на цыгару памiж пальцамi. "Калi я гэтага не зраблю, што ты прыменiш супраць мяне?" ён спытаѓ.

МакГрэгар выкiнуѓ запалку на вулiцу. "Ой! не пытайся, - сказаѓ ён, працягваючы яшчэ адну запалку.

МакГрэгар i суперiнтэндант iшлi па вулiцы. "Я б хацеѓ цябе звольнiць, але не буду. Калi-небудзь ты будзеш кiраваць гэтым складам як гадзiннiк, - сказаѓ суперiнтэндант.

МакГрэгар сядзеѓ у трамваi i думаѓ пра свой дзень. Гэта быѓ дзень дзвюх бiтваѓ. Спачатку прамая жорсткая бiтва кулакоѓ у калiдоры, а затым яшчэ адна бiтва з суперiнтэндантам. Ён думаѓ, што выйграѓ абодва бою. Аб барацьбе з высокiм немцам ён мала думаѓ. Ён чакаѓ, што выйграе гэта. Iншы быѓ iншым. Ён адчуваѓ, што суперiнтэндант хацеѓ заступацца за яго, паляпваючы яго па спiне i частуючы выпiѓкай. Замест гэтага ён заступаѓся за суперiнтэнданта. У мазгах гэтых двух мужчын iшла бiтва, i ён перамог. Ён сустрэѓ чалавека новага тыпу, якi не жыѓ за кошт грубай сiлы сваiх мускулаѓ, i ён добра зарэкамендаваѓ сябе. На яго нахлынула перакананне, што ѓ яго, акрамя добрай пары кулакоѓ, яшчэ i добры мозг, якое ѓслаѓляе яго. Ён падумаѓ аб прапанове "Мазгi прызначаны для дапамогi кулакам" i задаѓся пытаннем, як ён мог пра гэта падумаць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

ТЁН ВУЛIЦА У Дом, якi МакГрэгар жыѓ у Чыкага, называѓся Уiклiф-Плейс, у гонар сям'i з такiм iмем, якая калiсьцi валодала зямлёй паблiзу. Вулiца была поѓная свайго жаху. Нiчога больш непрыемнага нельга было сабе ѓявiць. Атрымаѓшы свабоду дзеянняѓ, неразборлiвы натоѓп дрэнна навучаных цесляроѓ i муляроѓ пабудаваѓ хаты ѓздоѓж брукаванай дарогi, якая ѓражвала фантастыкай сваёй непрывабнасцю i нязручнасцю.

У вялiкiм заходнiм раёне Чыкага ёсць сотнi такiх вулiц, i вугальны гарадок, з якога прыехаѓ МакГрэгар, быѓ больш натхняльным месцам для жыцця. Будучы беспрацоѓным маладым чалавекам, не асаблiва схiльным да выпадковых знаёмстваѓ, Бо правёѓ шмат доѓгiх вечароѓ, блукаючы ѓ адзiноце па схiлах узгоркаѓ над сваiм родным горадам. Уначы ѓ гэтым месцы панавала нейкая жахлiвая прыгажосць. Доѓгая чорная далiна з густой заслонай дыму, якi падымаѓся i апускаѓся, прымаючы мудрагелiстыя формы ѓ месячным святле, бедныя домiкi, якiя прыляпiлiся да схiлу ѓзгорка, рэдкiя крыкi жанчыны, якую збiвае п'яны муж, яркае святло коксавых пажараѓ i грукат вагонаѓ з вуглём. змрочнае i даволi натхняльнае ѓражанне на свядомасць маладога чалавека, так што, хоць ён ненавiдзеѓ шахты i шахцёраѓ, ён часам спыняѓся ѓ сваiх начных падарожжах i стаяѓ з яго вялiзныя плечы прыѓзнялiся, ён глыбока ѓздыхнуѓ i адчуѓ тое, што ѓ яго не было слоѓ, каб выказаць.

Ва Уiклiф Плэйс МакГрэгар не атрымаѓ такой рэакцыi. Смярдзючы пыл напоѓнiѓ паветра. Увесь дзень вулiца грукатала i раѓла пад коламi грузавiкоѓ i лёгкiх павозак, якiя спяшалiся. Сажа з завадскiх труб падхаплялася ветрам i, змяшаѓшыся з парашкападобным конскiм гноем з праезнай часткi, трапляла ѓ вочы i ноздры пешаходаѓ. Увесь час працягваѓся гул галасоѓ. На рагу салона вазнiцы спынiлiся, каб напоѓнiць бiдоны пiвам, i стаялi, лаючыся i крычучы. Увечары жанчыны i дзецi хадзiлi па хатах i зваротна, несучы пiва ѓ збанах з таго ж салона. Сабакi вылi i бiлiся, п'яныя мужчыны хiсталiся па тратуары, а гарадскiя жанчыны з'яѓлялiся ѓ сваiх танных уборах i маршыравалi перад лайдакамi ля дзвярэй салуна.

Жанчына, якая здала МакГрэгару пакой, выхвалялася яму крывёю ђiклiфа. Менавiта тое, што яна расказала яму, прывяло яе ѓ Чыкага з яе дома ѓ Каiры, штат Iлiнойс. "Гэтае месца пакiнулi мне, i, не ведаючы, што яшчэ з iм рабiць, я прыехала сюды жыць", - сказала яна. Яна патлумачыла яму, што ђiклiфы былi выбiтнымi людзьмi ѓ ранняй гiсторыi Чыкага. Велiзарная старая хата з патрэсканымi каменнымi прыступкамi i таблiчкай "Пакоi здаюцца" у акне калiсьцi быѓ iх сямейным жыллём.

Гiсторыя гэтай жанчыны характэрна для большай часткi амерыканскага жыцця. Па сутнасцi, яна была здаровай iстотай, якой варта было б жыць у акуратнай каркаснай хатцы ѓ вёсцы i даглядаць сад. У нядзелю ёй трэба было старанна апрануцца i пайсцi пасядзець у вясковай царкве, скрыжаваѓшы рукi i адпачыѓшы душой.

Аднак думка аб уласным доме ѓ горадзе паралiзавала яе мозг. Сам дом каштаваѓ некалькi тысяч долараѓ, i яе розум не мог падняцца вышэй за гэты факт, таму яе добры шырокi твар стаѓ брудным ад гарадскога бруду, а цела стамiлася ад бясконцай працы па догляду за жыхарамi. Летнiмi вечарамi яна сядзела на прыступках перад сваёй хатай, апранутая ва ѓборы ђiклiфа, узятыя з куфра на гарышчы, i калi з дзвярэй выходзiѓ жыхар, яна з нудой глядзела на яго i казала: "У такую ноч, як гэтая, ты чуѓ свiсткi на рачных параходах у Каiры".

МакГрэгар жыѓ у маленькiм пакоi ѓ канцы высокага паверха на другiм паверсе дома Уiклiфаѓ. Вокны пакоя выходзiлi ѓ брудны панадворак, амаль акружаны цаглянымi складамi. Пакой быѓ абстаѓлены ложкам, крэслам, якi заѓсёды пагражаѓ развалiцца, i пiсьмовым сталом на слабых разьбяных ножках.

У гэтым пакоi МакГрэгар сядзеѓ ноч за ноччу, iмкнучыся ажыццявiць сваю мару ѓ Коѓл-Крык - трэнiраваць свой розум i дамагчыся нейкага аѓтарытэту ѓ свеце. З сямi трыццацi да дзевяцi трыццацi ён сядзеѓ за партай у вячэрняй школе. З дзесяцi да поѓначы ён чытаѓ у сябе ѓ пакоi. Ён не думаѓ аб сваiм асяроддзi, аб вялiзным бязладзiцы жыцця вакол сябе, але ѓсiмi сiламi стараѓся ѓнесцi нешта накшталт парадку i мэты ѓ свой розум i сваё жыццё.

У маленькiм дворыку пад акном валялiся стосы раскiданых ветрам газет. Там, у самым сэрцы горада, абнесены сцяной цаглянага склада i прыхаваны кучай кансервавых слоiкаѓ з ножак крэслаѓ i разбiтых бутэлек, ляжалi, без сумневу, у свой час два бярвеннi, частка гаю, якая калiсьцi расла вакол дома. Раён так хутка змянiѓ загарадныя маёнткi на дамы, а ад дамоѓ на здымнае жыллё i вялiзныя цагляныя склады, што на недакурках бярвення ѓсё яшчэ вiдаць былi сляды сякеры лесаруба.

МакГрэгар рэдка бачыѓ гэты маленькi двор, за выключэннем тых выпадкаѓ, калi яго пачварнасць была вытанчана i замаскiравана цемрай або месячным святлом. Гарачы вечарамi ён адкладаѓ кнiгу i, высунуѓшыся далёка з акна, працiраѓ вочы i глядзеѓ, як выкiнутыя газеты, усхваляваныя вiхурамi ветру ѓ двары, бегалi туды i сюды, разбiваючыся аб сцены склада i дарэмна спрабуючы ѓцячы праз дах. Гэтае вiдовiшча зачаравала яго i навяло яго на думку. Ён пачаѓ думаць, што жыццё большасцi навакольных яго людзей шмат у чым падобна на брудную газету, гнаную сустрэчным ветрам i акружаную выродлiвымi сценамi фактаѓ. Гэтая думка прымусiла яго адысцi ад акна i зноѓ заняцца сваiмi кнiгамi. - Я ѓсё роѓна што-небудзь тут зраблю. Я iм пакажу, - прарычэѓ ён.

Чалавеку, якi жыѓ у доме з МакГрэгарам у тыя першыя гады ѓ горадзе, магчыма, здалося б яго жыццё дурным i банальным, але яму гэта не здавалася такiм. Для сына шахцёра гэта быѓ час раптоѓнага i вялiзнага росту. Напоѓнены ѓпэѓненасцю ѓ сiле i шпаркасцi свайго цела, ён пачаѓ таксама верыць у сiлу i яснасць свайго розуму. Па складзе ён хадзiѓ з расплюшчанымi вачыма i вушамi, прыдумляючы ѓ розуме новыя спосабы перамяшчэння тавараѓ, назiраючы за працоѓнымi, адзначаючы тых, хто гуляѓ, рыхтуючыся накiнуцца на месца высокага немца ѓ якасцi брыгадзiра.

Начальнiк склада, не зразумеѓшы павароту размовы з МакГрэгарам на тратуары перад салунам, вырашыѓ спадабацца яму i засмяяѓся, калi яны сустрэлiся на складзе. Высокi немец прытрымлiваѓся палiтыкi панурага маѓчання i рабiѓ усё магчымае, каб не звяртацца да яго.

Па начах у сваiм пакоi МакГрэгар пачаѓ чытаць юрыспрудэнцыю, перачытваючы кожную старонку зноѓ i зноѓ i думаючы аб тым, што ён прачытаѓ на наступны дзень, катаючы i складаючы бочкi з яблыкамi ѓ праходах склада.

У МакГрэгара былi здольнасцi i цяга да фактаѓ. Ён чытаѓ права так, як iншая, больш мяккая натура, чытала б вершы цi старыя легенды. Тое, што ён чытаѓ ноччу, ён запамiнаѓ i абдумваѓ днём. Ён не марыѓ аб славе закона. Той факт, што гэтыя правiлы, устаноѓленыя людзьмi для кiравання сваёй сацыяльнай арганiзацыяй, былi вынiкам векавога iмкнення да дасканаласцi, яго не вельмi цiкавiѓ, i ён думаѓ пра iх толькi як пра зброю, з дапамогай якой можна атакаваць i абараняцца ѓ бiтве розумаѓ, якую ён меѓ у выглядзе ѓ наш час. змагацца. Яго розум злараднiчаѓ у чаканнi бiтвы.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

НД _ ПАТРЭМ А новы элемент заявiѓ аб сабе ѓ жыццi МакГрегора. На яго напала адна з сотняѓ якiя распадаюцца сiл, нападаючых на моцныя натуры, якiя iмкнуцца рассеяць сваю сiлу ѓ заднiх плынях жыцця. Яго вялiкае цела пачало з стамляльнай настойлiвасцю адчуваць клiч сэксу.

У доме на Уiклiф-плэйс МакГрэгар заставаѓся загадкай. Захоѓваючы маѓчанне, ён заваяваѓ рэпутацыю мудрага чалавека. Службоѓцы ѓ калiдорах спальняѓ лiчылi яго навукоѓцам. Жанчына з Каiра падумала, што ён студэнт-тэолаг. У калiдоры ён снiѓся па начах прыгожай дзяѓчыне з вялiкiмi чорнымi вачыма, якая працавала ва ѓнiвермагу ѓ цэнтры горада. Калi ѓвечары ён грукнуѓ дзвярыма ѓ свой пакой i пайшоѓ па калiдоры ѓ вячэрнюю школу, яна села на крэсла каля адчыненых дзвярэй свайго пакоя. Калi ён праходзiѓ мiма, яна падняла вочы i смела паглядзела на яго. Калi ён вярнуѓся, яна зноѓ была каля дзвярэй i зноѓ смела глядзела на яго.

У сваiм пакоi, пасля сустрэч з чарнавокай дзяѓчынай, МакГрегор з цяжкасцю мог засяродзiцца на чытаннi. Ён адчуваѓ сябе гэтак жа, як з бледнай дзяѓчынай на схiле ѓзгорка за Коѓл-Крык. З ёй, як i з бледнай дзяѓчынай, ён адчуваѓ патрэбу абаранiць сябе. Ён узяѓ за правiла спяшацца мiма яе дзвярэй.

Дзяѓчына ѓ спальнi ѓ холе ѓвесь час думала пра МакГрэгары. Калi ён пайшоѓ у вячэрнюю школу, iншы малады чалавек у панаме прыйшоѓ паверхам вышэй i, паклаѓшы рукi на дзвярны вушак яе пакоя, стаяѓ, гледзячы на яе i размаѓляючы. У вуснах ён трымаѓ цыгарэту, якая, калi ён размаѓляѓ, бязвольна звiсала з кутка рота.

Гэты малады чалавек i чарнавокая дзяѓчына бесперапынна каментавалi ѓчынкi рудавалосага МакГрэгара. Пачатую маладым чалавекам, якi ненавiдзеѓ яго з-за яго маѓчання, тэму падтрымала дзяѓчына, якая хацела пагаварыць аб МакГрэгары.

Па суботах увечар малады чалавек i дзяѓчына часам разам хадзiлi ѓ тэатр. Аднойчы летняй ноччу, калi яны вярнулiся да дома, дзяѓчына спынiлася. "Давайце паглядзiм, што робiць гэты вялiкi руды", - сказала яна.

Абышоѓшы квартал, яны пракралiся ѓ цемры ѓ завулак i спынiлiся ѓ маленькiм брудным дворыку, гледзячы ѓверх на МакГрэгара, якi, паставiѓшы ногi ѓ акно i з лямпай, якая гарыць на плячы, сядзеѓ у сваiм пакоi i чытаѓ.

Калi яны вярнулiся да дома, чарнавокая дзяѓчына пацалавала маладога чалавека, закрыла вочы i падумала аб МакГрэгары. Пазней яна ляжала ѓ сваiм пакоi i марыла. Яна ѓявiла, як на яе напаѓ малады чалавек, якi пракраѓся ѓ яе пакой, i што МакГрегор з ровам прымчаѓся па калiдоры, каб схапiць яго i выкiнуць за дзверы.

У канцы калiдора, каля лесвiцы, якая вядзе на вулiцу, жыѓ цырульнiк. Ён кiнуѓ жонку i чацвярых дзяцей у горадзе ѓ Агаё i, каб яго не пазнавалi, адгадаваѓ чорную бараду. Памiж гэтым чалавекам i МакГрэгарам завязалася сяброѓства, i па нядзелях яны разам хадзiлi гуляць у парку. Чорнабароды мужчына назваѓ сябе Фрэнкам Тэрнерам.

У Фрэнка Тэрнера была страсць. Па вечарах i па нядзелях ён сядзеѓ у сваiм пакоi i майстраваѓ скрыпкi. Ён працаваѓ нажом, клеем, кавалачкамi шкла i наждачнай паперай, а заробленыя грошы трацiѓ на iнгрэдыенты для вырабу лакаѓ. Калi ён атрымаѓ кавалак дрэва, якi, здавалася, быѓ адказам на яго малiтвы, ён занёс яго ѓ пакой МакГрэгора i, паднёсшы да святла, распавёѓ, што ён з iм зробiць. Часам ён прыносiѓ скрыпку i, седзячы ля адчыненага акна, правяраѓ якасць яе гучання. Аднойчы ѓвечар ён патрацiѓ гадзiну часу МакГрегора, каб пагаварыць аб лаку Крэмоны i прачытаць яму пацёртую кнiжку аб старых iтальянскiх майстрах выраба скрыпак.

На лаѓцы ѓ парку сядзеѓ Цёрнер, скрыпiчны майстар, чалавек, якi марыѓ зноѓ адкрыць крэмонскi лак, i размаѓляѓ з МакГрэгарам, сынам шахцёра з Пенсiльванii.

Быѓ нядзельны дзень, i ѓ парку вiравала жыццё. Увесь дзень трамваi выгружалi чыкагцаѓ ля ѓваходу ѓ парк. Яны прыходзiлi парамi i групамi: маладыя людзi са сваiмi ѓмiлаванымi i бацькi з сем'ямi, якiя iшлi за iмi па пятах. I цяпер, у канцы дня, яны працягвалi прыходзiць, бесперапынны людскi струмень цёк па жвiровай дарожцы мiма лаѓкi, на якой сядзелi i размаѓлялi двое мужчын. Праз ручай i праз яго пайшоѓ iншы ручай, якi накiроѓваѓся дадому. Немаѓляты плакалi. Бацькi падклiкалi дзяцей, якiя граюць на траве. Машыны, якiя прыехалi ѓ парк запоѓненыя, з'ехалi запоѓненыя.

МакГрэгар агледзеѓся i падумаѓ аб сабе i аб неспакойна рухаюцца людзях. У iм не было таго смутнага страху перад натоѓпам, уласцiвага многiм адзiнокiм душам. Яго пагарда да людзей i да жыцця людзей узмацнiла яго прыродную смеласць. Дзiѓнае невялiкае акругленне плячэй нават у атлетычных маладых людзей прымушала яго з гонарам выпростваць уласныя плечы, а тоѓстыя i хударлявыя, высокiя i нiзкiя, ён думаѓ аб усiх мужчынах як аб контратаках у нейкiх шырокiх гульнях, у якiх яму трэба было стаць майстрам. гулец.

У iм пачала абуджацца страсць да формы, тая дзiѓная iнтуiтыѓная сiла, якую адчувалi многiя людзi i якую не разумеѓ нiхто, акрамя гаспадароѓ чалавечага жыцця. Ён ужо пачаѓ усведамляць, што для яго закон быѓ толькi эпiзодам у нейкай шырокай задуме, i яго зусiм не кранала iмкненне атрымаць поспех у свеце, тое прагнае хапанне за дробязi, у якiм i складалася ѓся мэта жыцця шматлiкiх людзей, якiя атачалi яго. Калi недзе ѓ парку зайграѓ аркестр, ён кiѓнуѓ галавой уверх i ѓнiз i нервова правёѓ рукой уверх i ѓнiз па штанах. Яму прыйшло ѓ галаву жаданне пахвалiцца перад цырульнiкам, распавядаючы аб тым, што ён збiраецца зрабiць у гэтым свеце, але ён адагнаѓ гэтае жаданне. Замест гэтага ён сядзеѓ, моѓчкi мiргаючы i задаючыся пытаннем аб стойкай неэфектыѓнасцi сярод людзей, якiя праходзяць мiма. Калi мiма прайшоѓ аркестр, якi граѓ марш, а за iм iшлi каля пяцiдзесяцi чалавек у белых пёрах на капелюшах, якiя крочылi з сарамлiвай няёмкасцю, ён быѓ уражаны. Ён думаѓ, што сярод людзей адбылiся перамены. Над iмi пранеслася нешта накшталт беглага ценi. Мармытанне галасоѓ спынiлася, i людзi, як i ён сам, пачалi кiваць галовамi. Думка, гiганцкая ѓ сваёй прастаце, пачала прыходзiць яму ѓ галаву, але была тут жа знiшчана яго нецярпеннем у адносiнах да ѓдзельнiкаѓ маршу. Вар'яцтва ѓскочыць i бегчы сярод iх, збiваючы iх з панталыку i прымушаючы маршыраваць з сiлай, якая прыходзiць ад адзiноты, амаль падняло яго з лаѓкi. Яго рот тузануѓся, а пальцы прагнулi дзеянняѓ.

Людзi перамяшчалiся памiж дрэвамi i зялёнымi насаджэннямi. На беразе сажалкi сядзелi мужчыны i жанчыны i елi вячэру з кошыкаѓ або з белых ручнiкоѓ, раскладзеных на траве. Яны смяялiся i крычалi адзiн на аднаго i на дзяцей, клiчучы iх назад з жвiровых пад'язных дарожак, запоѓненых рухомымi экiпажамi. Бо бачыѓ, як дзяѓчына кiнула яечную шкарлупiну i патрапiла маладому хлопцу памiж вачэй, а затым, смеючыся, уцякла па беразе сажалкi. Пад дрэвам жанчына кармiла немаѓля, прыкрываючы грудзi шалем так, што вiдаць была толькi чорная галоѓка немаѓля. Яго малюсенькая рука сцiснула рот жанчыны. На адкрытай прасторы, у ценi будынка, маладыя людзi гулялi ѓ бейсбол, крыкi гледачоѓ узвышалiся над гулам галасоѓ людзей на жвiровай дарожцы.

У галаву МакГрэгор прыйшла думка, якую ён хацеѓ абмеркаваць са старым. Ён быѓ крануты выглядам жанчын вакол i страсянуѓся, як абуджаецца ад сну. Затым ён пачаѓ глядзець на зямлю i падкiдваць нагой жвiр. "Паслухайце, - сказаѓ ён, звяртаючыся да цырульнiка, - што мужчыну рабiць з жанчынамi, як дабiцца ад жанчын таго, што ён хоча?"

Цырульнiк, здаецца, зразумеѓ. - Значыць, да гэтага дайшло? - спытаѓ ён i хутка падняѓ вочы. Ён закурыѓ люльку i сеѓ, гледзячы на людзей. Менавiта тады ён распавёѓ МакГрэгору пра жонку i чатырох дзяцей у мястэчку ѓ Агаё, апiсаѓшы маленькую цагляную хатку, сад i куратнiк ззаду яго, як чалавека, якi затрымоѓваецца ѓ месцы, дарагiм яго ѓяѓленню. Калi ён скончыѓ, у яго голасе было нешта старое i стомленае.

"Гэта не мне вырашаць", - сказаѓ ён. "Я сышоѓ, бо больш нiчога не мог зрабiць. Я не прашу прабачэння, я проста кажу вам. Было нешта бязладнае i бязладнае ва ѓсiм гэтым, у маiм жыццi з ёй i з iмi. Я не мог гэтага вытрываць. Я адчуѓ, што мяне нешта апускае. Я хацеѓ быць акуратным i працаваць, разумееце. Я не мог дазволiць займацца вырабам скрыпак у адзiночку. Божа, як я спрабаваѓ... спрабаваѓ блефаваць з гэтай нагоды, называючы гэта дзiвацтвам.

Цырульнiк нервова паглядзеѓ на Макгрегора, каб пераканацца ѓ сваёй цiкавасцi. "У мяне была крама на галоѓнай вулiцы нашага горада. За iм была кузня. Днём я стаяѓ каля крэсла ѓ сваёй краме i размаѓляѓ з мужчынамi, якiя галiлiся, пра каханне да жанчын i абавязку мужчыны перад сваёй сям'ёй. Летнiмi днямi я хадзiѓ у кузню на бочачку i размаѓляѓ з кавалём аб тым жа, але ѓсё гэта не прыносiла мне нiякай карысцi.

"Калi я адпускаѓ сябе, я марыѓ не аб сваiм абавязку перад сям'ёй, а аб спакойнай працы, як я гэта раблю зараз тут, у горадзе, у сваiм пакоi па вечарах i нядзелях".

У голасе размаѓлялага з'явiлася рэзкасць. Ён павярнуѓся да МакГрэгара i энергiчна загаварыѓ, як чалавек, якi абараняецца. "Мая жанчына была дастаткова добрай жанчынай", - сказаѓ ён. "Я мяркую, што любiць - гэта такое ж мастацтва, як пiсаць кнiгi, маляваць карцiны або рабiць скрыпкi. Людзi спрабуюць гэта зрабiць, але ѓ iх нiчога не атрымоѓваецца. У рэшце рэшт мы кiнулi гэтую працу i проста жылi разам, як i большасць людзей. Наша жыццё стала бязладным i бессэнсоѓным. Вось як гэта было.

"Да таго, як яна выйшла за мяне замуж, мая жонка працавала стэнаграфiсткай на фабрыцы па вытворчасцi кансервавых слоiкаѓ. Ёй падабалася гэтая праца. Яна магла прымусiць свае пальцы танчыць па клавiшах. Калi яна чытала дома кнiгу, яна не думала, што пiсьменнiк чагосьцi дабiѓся, калi дапусцiѓ памылкi ѓ пунктуацыi. Яе бос так ганарыѓся ёю, што выхваляѓся яе працай перад наведвальнiкамi i часам сыходзiѓ на рыбалку, пакiдаючы кiраванне бiзнесам у яе руках.

"Я не ведаю, чаму яна выйшла за мяне замуж. Яна была шчаслiвейшая там i цяпер шчаслiвейшая там. Нам даводзiлася шпацыраваць разам нядзельнымi вечарамi i стаяць пад дрэвамi ѓ завулках, цалавацца i глядзець адзiн на аднаго. Мы казалi пра шматлiкае. Мы як быццам мелi патрэбу сябар у сябру. Потым мы ажанiлiся i пачалi жыць разам.

"Гэта не спрацавала. Пасля таго, як мы пажанiлiся некалькi гадоѓ, усё змянiлася. Я ня ведаю, чаму. Я думаѓ, што я такi самы, якiм быѓ, i я думаю, што яна была. Мы сядзелi i сварылiся з-за гэтага, абвiнавачваючы адзiн аднаго. У любым выпадку мы не ладзiлi.

"Увечары мы сядзелi на маленькай верандзе нашага дома, яна выхвалялася сваёй працай на кансервавым заводзе, а я марыѓ пра цiшыню i магчымасцi папрацаваць на скрыпках. Я думаѓ, што ведаю спосаб павысiць якасць i прыгажосць тону, i ѓ мяне ѓзнiкла iдэя аб лаку, пра якую я вам казаѓ. Я нават марыѓ зрабiць тое, чаго не рабiлi гэтыя старыя з Крэмоны.

"Калi яна казала аб сваёй працы ѓ офiсе прыкладна паѓгадзiны, яна паднiмала вочы i выяѓляла, што я не слухаю. Мы б пасварылiся. Мы нават пасварылiся перад дзецьмi пасля таго, як яны дашлi. Аднойчы яна сказала, што не разумее, якое значэнне мела б, калi б скрыпкi нiколi не рабiлiся, i ѓ тую ноч мне прыснiлася, што я душыѓ яе ѓ ложку. Я прачнуѓся i ляжаѓ побач з ёй, думаючы аб гэтым з нечым накшталт сапраѓднага задавальнення ад адной толькi думкi, што адзiн доѓгi моцны захоп маiх пальцаѓ назаѓжды прыбярэ яе з майго шляху.

"Мы не заѓсёды так адчувалi. Час ад часу ѓ нас абодвух адбывалася змена, i мы пачыналi праяѓляць цiкавасць адзiн да аднаго. Я б ганарыѓся працай, якую яна прарабiла на фабрыцы, i выхваляѓся б ёю перад мужчынамi, якiя прыйшлi ѓ цэх. Увечары яна спачувала скрыпкам i ѓкладвала дзiця спаць, каб я застаѓся адзiн за працай на кухнi.

"Тады мы пачыналi сядзець у цемры ѓ хаце i трымаць адзiн аднаго за рукi. Мы даравалi сказанае i гулялi ѓ свайго роду гульню, ганяючыся адзiн за адным па пакоi ѓ цемры, стукаючыся па крэслах i смеючыся. Потым мы пачыналi глядзець адно на аднаго i цалавацца. Хутка народзiцца яшчэ адно дзiця.

Цырульнiк у нецярпеннi ѓскiнуѓ рукi. Яго голас страцiѓ мяккасць i напамiнальнiк. "Такiя часы доѓжылiся нядоѓга", - сказаѓ ён. "Увогуле, жыць не было чым. Я сышоѓ. Дзецi знаходзяцца ѓ дзяржаѓнай установе, а яна вярнулася да працы ѓ офiсе. Горад мяне ненавiдзiць. З яе зрабiлi гераiню. Я тут размаѓляю з вамi з гэтымi бакенбардамi на твары, каб людзi з майго горада не пазналi мяне, калi б яны прыйшлi. Я цырульнiк i пагалiѓ бы iх дастаткова хутка, калi б не гэта".

Жанчына, якая праходзiла мiма, азiрнулася на МакГрэгара. У яе вачах таiлася запрашэнне. Нешта гэта нагадала яму вочы бледнай дачкi трунара з Коѓл-Крыка. Яго прабегла трывожная дрыготка. "Што ты зараз робiш з жанчынамi?" ён спытаѓ.

Голас маленькага чалавека прагучаѓ у вячэрнiм паветры рэзкiм i ѓзбуджаным. "У мяне такое адчуванне, як быццам у чалавека вылечваюць зуб", - сказаѓ ён. "Я плачу грошы за паслугу i думаю аб тым, чым хачу займацца. Для гэтага ёсць мноства жанчын, жанчын, якiя добрыя толькi для гэтага. Калi я ѓпершыню прыехаѓ сюды, я блукаѓ па начах, жадаючы пайсцi ѓ свой пакой i працаваць, але мой розум i воля былi паралiзаваны гэтым пачуццём. Я не раблю гэтага зараз i больш не буду. Тое, што я раблю, робяць многiя мужчыны - добрыя людзi, людзi, якiя робяць добрую працу. Якi сэнс пра гэта думаць, калi ты ѓсяго толькi натыкаешся на каменную сцяну i атрымлiваеш траѓму?

Чорнабароды мужчына падняѓся, засунуѓ рукi ѓ кiшэнi штаноѓ i агледзеѓся. Пасля ён зноѓ сеѓ. Здавалася, яго перапаѓняла стрымлiванае хваляванне. "У сучасным жыццi адбываецца нешта схаванае", - сказаѓ ён, кажучы хутка i ѓсхвалявана. "Раней гэта тычылася толькi людзей на больш высокiм узроѓнi, цяпер гэта тычыцца такiх, як я, - цырульнiкаѓ i працоѓных. Мужчыны ведаюць пра гэта, але не гавораць i не смеюць думаць. Iх жанчыны змянiлiся. Раней жанчыны былi гатовы зрабiць для мужчын усё, проста былi iх рабынямi. Лепшыя людзi зараз пра гэта не пытаюцца i не хочуць гэтага".

Ён ускочыѓ на ногi i ѓстаѓ над Макгрегор. "Мужчыны не разумеюць, што адбываецца, i iм усё роѓна", - сказаѓ ён. "Яны занадта занятыя справамi, гульнямi з мячом цi сваркамi з-за палiтыкi.

"А што яны пра гэта ведаюць, калi яны настолькi дурныя, што думаюць? Яны трапляюць у iлжывыя ѓяѓленнi. Яны бачаць вакол сябе шмат выдатных мэтанакiраваных жанчын, магчыма, якiя клапоцяцца аб сваiх дзецях, i вiнавацяць сябе ѓ сваiх заганах, iм сорамна. Потым яны ѓсё роѓна паварочваюцца да iншых жанчын, заплюшчваюць вочы i iдуць наперад. Яны плацяць за тое, што жадаюць, як плацяць за вячэру, думаючы аб жанчынах, якiя iх абслугоѓваюць, не больш, чым аб афiцыянтках, якiя абслугоѓваюць iх у рэстаранах. Яны адмаѓляюцца думаць аб новым тыпе жанчын, якiя растуць. Яны ведаюць, што, калi яны будуць сентыментальныя ѓ адносiнах да яе, яны патрапяць у бяду цi iм будуць прызначаны новыя выпрабаваннi, яны будуць засмучаныя, разумееце, i сапсуюць сваю працу цi свой душэѓны спакой. Яны не жадаюць патрапiць у бяду або паклапацiцца. Яны хочуць атрымаць лепшую працу, цi атрымаць асалоду ад гульнёй у мяч, цi пабудаваць мост, цi напiсаць кнiгу. Яны думаюць, што мужчына, якi сентыментальна ставiцца да любой жанчыны, - дурань, i, вядома, так яно i ёсць".

- Вы маеце на ѓвазе, што ѓсе яны так робяць? - спытаѓ МакГрэгар. Яго не засмуцiла сказанае. Яму падалося, што гэта праѓда. Што да самога сябе, то ён баяѓся жанчын. Яму здавалася, што ягоны спадарожнiк будуе дарогу, па якой ён можа бяспечна падарожнiчаць. Ён хацеѓ, каб гэты чалавек працягваѓ гаварыць. У яго мозгу мiльганула думка, што, калi б у яго былi справы, то канец дня, праведзенага з бледнай дзяѓчынай на схiле ѓзгорка, быѓ бы iншым.

Цырульнiк сеѓ на лаѓку. Румянец залiваѓ яго шчокi. "Ну, я сам нядрэнна справiѓся, - сказаѓ ён, - але ты ж ведаеш, што я раблю скрыпкi i не думаю пра жанчын. Я пражыѓ у Чыкага два гады i патрацiѓ усяго адзiнаццаць даляраѓ. Я хацеѓ бы ведаць, колькi марнуе сярэднестатыстычны мужчына. Я б хацеѓ, каб нехта атрымаѓ факты i апублiкаваѓ iх. Гэта прымусiла б людзей сесцi. Мусiць, тут штогод трацяцца мiльёны".

"Цi бачыце, я не вельмi моцны i цэлымi днямi стаю на нагах у цырульнi". Ён паглядзеѓ на МакГрэгара i засмяяѓся. "Чарнавокая дзяѓчына ѓ холе гонiцца за табой", - сказаѓ ён. - Табе лепш быць асцярожным. Ты пакiнуѓ яе ѓ спакоi. Прытрымвайцеся сваiх юрыдычных кнiг. Ты не такi, як я. Ты вялiкi, чырвоны i моцны. Адзiнаццаць даляраѓ не акупяць цябе тут, у Чыкага, нi на якiя два гады.

МакГрэгар зноѓ паглядзеѓ на людзей, якiя iшлi да ѓваходу ѓ парк у згушчальнай цемры. Ён лiчыѓ цудоѓным, што мозг можа так ясна думаць i словы так ясна выказваюць думкi. Яго жаданне сачыць вачыма за дзяѓчынамi знiкла. Яго цiкавiѓ пункт гледжання пажылога чалавека. - А як наконт дзяцей? ён спытаѓ.

Пажылы мужчына сядзеѓ бокам на лаѓцы. У яго вачах быѓ неспакой, а ѓ голасе - прыгнечанае нецярпенне. "Я збiраюся расказаць вам пра гэта", - сказаѓ ён. "Я не хачу нiчога хаваць.

"Глядзi сюды!" - запатрабаваѓ ён, слiзгаючы ѓздоѓж лаѓкi да МакГрегору i падкрэслiваючы свае словы, пляснуѓшы адной рукой па другой. "Хiба ѓсе дзецi не мае дзецi?" Ён зрабiѓ паѓзу, спрабуючы сабраць у словы свае разрозненыя думкi. Калi МакГрэгар пачаѓ казаць, ён падняѓ руку, як быццам адганяючы новую думку цi iншае пытанне. "Я не спрабую ухiлiцца", - сказаѓ ён. "Я спрабую прывесцi думкi, якiя былi ѓ маёй галаве з дня ѓ дзень, у форму, якую можна было б расказаць. Я раней не спрабаваѓ iх выяѓляць. Я ведаю, што мужчыны i жанчыны чапляюцца за сваiх дзяцей. Гэта адзiнае, што ѓ iх засталося ад мары, якая была ѓ iх да вяселля. Я адчуваѓ гэта. Гэта ѓтрымлiвала мяне доѓгi час. Мяне б зараз утрымлiвала толькi тое, што скрыпкi так моцна цягнулi мяне".

Ён нецярплiва ѓскiнуѓ руку. "Разумееце, мне трэба было знайсцi адказ. Я не мог думаць аб тым, каб стаць скунсам - уцячы - i не мог застацца. Я не збiраѓся заставацца. Некаторыя мужчыны заклiканы працаваць, клапацiцца пра дзяцей i, магчыма, служыць жанчынам, але iншым даводзiцца ѓсё жыццё спрабаваць дабiцца чагосьцi нявызначанага - як я спрабую знайсцi гук на скрыпцы. Калi яны гэтага не атрымаюць, гэта не мае значэння, iм давядзецца працягваць спробы.

"Мая жонка казала, што мне гэта надакучыць. Нi адна жанчына нiколi па-сапраѓднаму не разумее мужчыну, якi клапоцiцца аб нечым, акрамя сябе. Я выбiла гэта з яе".

Маленькi чалавек паглядзеѓ на МакГрэгара. - Ты думаеш, я скунс? ён спытаѓ.

МакГрэгар сур'ёзна паглядзеѓ на яго. "Я не ведаю", сказаѓ ён. - Давай, раскажы мне пра дзяцей.

"Я сказаѓ, што гэта апошняе, за што варта чапляцца. Яны ёсць. Раней у нас была рэлiгiя. Але цяпер гэта ѓжо даѓно прайшло - стары выгляд. Цяпер мужчыны думаюць пра дзяцей, я маю на ѓвазе пэѓны тып мужчын - тых, у каго ёсць праца, якой яны хочуць займацца. Дзецi i праца - адзiнае, што хвалюе яго. Калi ѓ iх i ёсць пачуццi да жанчын, то толькi да сваiх - тым, якiя ёсць у iх у доме. Яны жадаюць, каб гэта было лепш, чым яны самi. Таму яны ѓздзейнiчаюць на аплатных жанчын iншымi пачуццямi.

"Жанчыны непакояцца, што мужчыны любяць дзяцей. Iх гэта хвалюе. Гэта ѓсяго толькi план патрабаваць для сябе лiслiвасцi, якой яны не заслужылi. Аднойчы, калi я ѓпершыню прыехаѓ у горад, уладкаваѓся слугой у багатую сям'ю. Я хацеѓ заставацца пад прыкрыццём, пакуль у мяне не вырасце барада. Жанчыны прыходзiлi туды на прыёмы i сустрэчы ѓ другой палове дня, каб пагаварыць аб цiкавых для iх рэформах - Ба! Яны працуюць i строяць планы, спрабуючы дабрацца да мужчын. Яны займаюцца гэтым усё сваё жыццё, лiслiвячы, адцягваючы нас, выклiкаючы нам iлжывыя iдэi, прыкiдваючыся слабымi i няѓпэѓненымi, тады як яны моцныя i рашучыя. У iх няма мiласэрнасцi. Яны вядуць супраць нас вайну, спрабуючы зрабiць нас рабамi. Яны хочуць адвесцi нас у палон у свае дамы, як Цэзар вязаѓ палонных дадому ѓ Рым.

"Вы паглядзiце сюды!" Ён зноѓ ускочыѓ на ногi i пагразiѓ МакГрэгор пальцамi. "Проста паспрабуй што-небудзь. Вы iмкнецеся быць адкрытым, адкрытым i сумленным з жанчынай - з любой жанчынай - гэтак жа, як з мужчынам. Дазвольце ёй жыць сваiм жыцьцём i папрасiце яго дазволiць вам жыць сваiм. Вы паспрабуеце гэта. Яна ня будзе. Яна памрэ першай".

Ён зноѓ сеѓ на лаѓку i пакруцiѓ галавой узад i ѓперад. "Госпадзе, як бы мне хацелася казаць!" ён сказаѓ. "Я ѓсё гэта блытаю i хачу вам сказаць. О, як я хацеѓ табе сказаць! Я лiчу, што мужчына павiнен расказваць хлопчыку ѓсё, што ён ведае. Мы павiнныя перастаць iм iлгаць".

МакГрэгар паглядзеѓ на зямлю. Ён быѓ глыбока i глыбока крануты i зацiкаѓлены, паколькi нiколi раней яго не хвалявала штосьцi, акрамя нянавiсцi.

Дзве жанчыны, якiя iшлi па жвiровай дарожцы, спынiлiся пад дрэвам i азiрнулiся. Цырульнiк усмiхнуѓся i падняѓ капялюш. Калi яны ѓсмiхнулiся яму ѓ адказ, ён устаѓ i накiраваѓся да iх. "Давай, хлопчык", - прашаптаѓ ён МакГрэгору, паклаѓшы руку на яго. "Давайце возьмем iх".

Калi МакГрэгар зiрнуѓ на сцэну, яго вочы прывялi яго ѓ лютасць. Усмешлiвы цырульнiк з капелюшом у руцэ, дзве жанчыны, якiя чакалi пад дрэвам, выраз паѓвiнаватай нявiннасцi на тварах усiх iх выклiкалi ѓ яго мозгу сляпую лютасьць. Ён скокнуѓ наперад, схапiѓшы Тэрнера рукой за плячо. Разгарнуѓшы яго, ён кiнуѓ яго на карачкi. "Iдзiце адсюль, жанчыны!" - закрычаѓ ён на жанчын, якiя з жахам уцяклi па дарожцы.

Цырульнiк зноѓ сеѓ на лаѓку побач з МакГрэгарам. Ён пацёр рукi, каб змахнуць з цела кавалачкi жвiру. - Што з табой не так? ён спытаѓ.

МакГрэгар вагаѓся. Ён задавалася пытаннем, як яму сказаць, што ѓ яго ѓ галаве. - Усё на сваiм месцы, - сказаѓ ён нарэшце. - Я хацеѓ працягнуць нашу размову.

У цемры парка блiснулi агнi. Двое мужчын сядзелi на лаѓцы i думалi кожны аб сваiм.

"Я хачу сёння ѓвечары крыху папрацаваць з зацiскамi", - сказаѓ цырульнiк, гледзячы на гадзiннiк. Разам двое мужчын iшлi па вулiцы. "Паглядзiце сюды", - сказаѓ МакГрэгар. "Я не хацеѓ прычынiць табе боль. Тыя дзве жанчыны, якiя падышлi i ѓмяшалiся ѓ нашу працу, прывялi мяне ѓ лютасць".

"Жанчыны заѓсёды ѓмешваюцца", - сказаѓ цырульнiк. "Яны ѓчыняюць скандал з мужчынамi". Яго розум вычарпаѓся, i ён пачаѓ гуляць са старой сусветнай праблемай падлог. "Калi многiя жанчыны ѓпадуць у барацьбе з намi, мужчынамi, i стануць нашымi рабынямi, служачы нам гэтак жа, як гэта робяць платныя жанчыны, цi варта iм турбавацца аб гэтым? Няхай яны будуць гульнёй i паспрабуюць дапамагчы разабрацца ѓ гэтым, як людзi былi гульнёй, працавалi i думалi стагоддзямi, у замяшаннi i паразах".

Цырульнiк спынiѓся на рагу вулiцы, каб набiць i раскурыць трубку. "Жанчыны могуць змянiць усё, калi захочуць", - сказаѓ ён, гледзячы на ??МакГрегора i дазваляючы запалцы дагарэць у яго пальцах. "У iх могуць быць пенсii па мацярынстве i магчымасць вырашыць свае ѓласныя праблемы ѓ свеце цi нешта яшчэ, чаго яны сапраѓды жадаюць. Яны могуць устаць твар у твар з мужчынамi. Яны не жадаюць. Яны жадаюць заняволiць нас сваiмi асобамi i целамi. Яны жадаюць працягнуць старую, старую, стомную барацьбу". Ён паляпаѓ МакГрэгор па руцэ. "Калi некаторыя з нас, з усiх сiл жадаючы дабiцца чагосьцi, перамогуць iх у iх жа гульнi, няѓжо мы не заслугоѓваем перамогi?" ён спытаѓ.

"Але часам я думаю, што хацеѓ бы, каб жанчына жыла, ну, ведаеце, проста сядзела i размаѓляла са мной", - сказаѓ МакГрэгар.

Цырульнiк засмяяѓся. Пакурваючы слухаѓку, ён пайшоѓ па вулiцы. "Быць упэѓненым! Быць упэѓненым!" ён сказаѓ. "Я б. Любы мужчына зрабiѓ бы гэта. Мне падабаецца пасядзець вечарам у пакоi i пагаварыць з табой, але мне не хацелася б кiнуць выраб скрыпак i быць звязаным усё сваё жыццё, каб усё роѓна служыць табе i тваiм мэтам".

У калiдоры iх уласнай хаты цырульнiк размаѓляѓ з МакГрэгарам, гледзячы ѓ калiдор туды, дзе толькi што адчынiлiся дзверы пакоя чарнавокай дзяѓчыны. "Вы пакiдаеце жанчын у спакоi", - сказаѓ ён; "Калi ты адчуеш, што больш не можаш заставацца ѓ баку ад iх, прыходзь i абмяркуй гэта са мной".

МакГрэгар кiѓнуѓ i пайшоѓ па калiдоры ѓ свой пакой. У цемры ён стаяѓ каля акна i глядзеѓ на двор. Адчуванне ѓтоенай сiлы, здольнасць падняцца над хаосам, у якi пагрузiлася сучаснае жыццё, якое прыйшло да яго ѓ парку, вярнулася, i ён нервова хадзiѓ. Калi, нарэшце, ён сеѓ на крэсла i, нахiлiѓшыся наперад, абхапiѓ галаву рукамi, ён адчуѓ сябе чалавекам, якi адправiѓся ѓ доѓгае падарожжа па чужой i небяспечнай краiне i нечакана сустрэѓ сябра, якi iшоѓ тым жа шляхам.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

ТЁН ЛЮДЗI З Чыкага ѓвечары вяртаюцца дадому з працы - дрэйфуючы, яны iдуць натоѓпамi, спяшаюцца. Дзiѓна прыгледзецца да iх. У людзей дрэнная мова. Iх раты паслаблены, а скiвiцы не звiсаюць правiльна. Раты падобныя да абутку, якi яны носяць. Чаравiкi працерлiся па кутах ад занадта моцнага груку па цвёрдым тратуары, а раты скрывiлiся ад занадта моцнай душэѓнай стомленасцi.

Нешта не так з сучасным амерыканскiм жыццём, i мы, амерыканцы, не жадаем на гэта глядзець. Мы аддаем перавагу зваць сябе вялiкiмi людзьмi i пакiнуць усё як ёсць.

Надышоѓ вечар, жыхары Чыкага iдуць дадому з працы. Стук, стук, стук, iдзiце пяткамi па цвёрдых тратуарах, скiвiцы вiляюць, дзьме вецер, i бруд ляцiць i прасейвае скрозь масы людзей. У кожнага брудныя вушы. Смурод у трамваях жахлiвы. Старадаѓнiя масты праз рэкi запоѓнены людзьмi. Прыгарадныя цягнiкi, якiя iдуць на поѓдзень i захад, пабудаваны танна i небяспечныя. Людзi, якiя завуць сябе вялiкiмi i што жывуць у горадзе, таксама званым вялiкiм, разыходзяцца па сваiх хатах як проста бязладная маса людзей з танным рыштункам. Усё танна. Калi людзi вяртаюцца дадому, яны сядзяць на танных крэслах перад таннымi сталамi i ядуць танную ежу. Яны падалi свае жыццi за танныя рэчы. Найбяднейшы селянiн адной са старых краiн акружаны яшчэ большай прыгажосцю. Само яго абсталяванне для жыцця мае вялiкую самавiтасць.

Сучасны чалавек здавольваецца таннасцю i непрывабнасцю, таму што ён спадзяецца на ѓзвышэнне ѓ свеце. Ён аддаѓ сваё жыццё гэтай змрочнай мары i вучыць сваiх дзяцей прытрымлiвацца той жа мары. МакГрэгара гэта кранула. Збянтэжаны пытаннем сэксу, ён прыслухаѓся да парады цырульнiка i меѓ намер уладзiць справу танней. Аднойчы ѓвечары, праз месяц пасля размовы ѓ парку, ён паспяшаѓся па Лейк-стрыт у Вест-Сайдзе, маючы на ѓвазе менавiта гэтую мэту. Было каля васьмi гадзiн, цямнела, i МакГрэгар павiнен быѓ быць у вячэрняй школе. Замест гэтага ён iшоѓ па вулiцы, гледзячы на старыя каркасныя дамы. Лiхаманка гарэла ѓ яго крывi. Iм авалодаѓ iмпульс, на дадзены момант мацнейшы, чым той iмпульс, якi прымушаѓ яго працаваць над кнiгамi ноч за ноччу ѓ вялiкiм бязладным горадзе, i яшчэ мацнейшы, чым любы новы iмпульс да энергiчнага, пераканаѓчага марша па жыццi, авалодаѓ iм. Яго вочы глядзелi ѓ вокны. Ён спяшаѓся, напоѓнены юрлiвасцю, якая атупляла яго розум i волю. Жанчына, якая сядзела каля акна невялiкай каркаснай хаткi, усмiхнулася i паклiкала яго.

МакГрэгар iшоѓ па сцяжынцы, якая вядзе да маленькай каркаснай хаткi. Сцежка пралягала праз убогi двор. Гэта было бруднае месца, як двор пад яго акном за домам на ђiклiф-плэйс. I тут шалёнымi кругамi насiлiся абескалярэныя паперы, усхваляваныя ветрам. Сэрца МакГрэгара калацiлася, а ѓ роце было суха i непрыемна. Ён задаваѓся пытаннем, што яму трэба сказаць i як яму трэба гэта сказаць, калi ён апынецца ѓ прысутнасцi жанчыны. Яму хацелася, каб каго-небудзь ударылi кулаком. Ён не хацеѓ займацца каханнем, ён хацеѓ палягчэння. Ён аддаѓ бы перавагу бойцы.

Вены на шыi МакГрегора пачалi брыняць, i, стоячы ѓ цемры перад дзвярыма дома, ён вылаяѓся. Ён глядзеѓ уверх i ѓнiз па вулiцы, але неба, выгляд якога мог бы яму дапамагчы, было ѓтоена ад вачэй канструкцыяй надземнай чыгункi. Пхнуѓшы дзверы дома, ён увайшоѓ. У цьмяным святле ён не ѓбачыѓ нiчога, акрамя фiгуры, якая выскачыла з цемры, i пара магутных рук прыцiснула яго рукi да бакоѓ. МакГрэгар хутка агледзеѓся. Мужчына, вялiзны, як i ён сам, моцна прыцiскаѓ яго да дзвярэй. У яго было адно шкляное вока i кароткая чорная барада, i ѓ паѓзмроку ён выглядаѓ злавесным i небяспечным. Рука жанчыны, якая паклiкала яго з акна, парылася ѓ кiшэнях МакГрэгора i вылезла з яго, сцiскаючы ѓ руках невялiкi рулон грошай. Яе твар, цяпер застылы i пачварны, як у мужчыны, глядзела на яго з-пад рук яе саюзнiка.

Праз iмгненне сэрца МакГрэгора перастала калацiцца, i сухi непрыемны прысмак пакiнуѓ яго рот. Ён адчуѓ палёгку i радасць ад такога раптоѓнага павароту справы.

Хуткiм рыѓком уверх каленамi ѓ жывот чалавека, якi трымаѓ яго, МакГрэгар вызвалiѓся. Удар па шыi прымусiѓ якi нападаѓ са стогнам звалiцца на падлогу. МакГрэгар скокнуѓ праз пакой. У куце ля ложка ён злавiѓ жанчыну. Схапiѓшы яе за валасы, ён закруцiѓ яе. "Аддайце гэтыя грошы", - люта сказаѓ ён.

Жанчына падняла рукi i ѓмольвала яго. Захоп яго рук у яе валасах выклiкаѓ у яе слёзы на вачах. Яна сунула яму ѓ рукi пачак купюр i чакала, дрыжачы, думаючы, што ён збiраецца яе забiць.

Новае пачуццё ахапiла МакГрэгара. Думка аб тым, што ён прыйшоѓ у дом па запрашэннi гэтай жанчыны, была яму брыдкая. Ён задавалася пытаннем, як ён мог быць такiм зверам. Стоячы ѓ цьмяным святле, думаючы пра гэта i гледзячы на жанчыну, ён задумаѓся i здзiѓляѓся, чаму iдэя, пададзеная яму цырульнiкам, якая раней здавалася такой яснай i разумнай, цяпер здалася такой дурной. Яго вочы ѓтаропiлiся на жанчыну, а думкi вярнулiся да чорнабародага цырульнiка, якi размаѓляѓ на лаѓцы ѓ парку, i яго ахапiла сляпая лютасьць, лютасць, накiраваная не на людзей у брудным маленькiм пакойчыку, а на яго самога i ѓласную слепату. Зноѓ вялiкая нянавiсць да бязладзiцы жыцця авалодала iм, i, нiбы ѓ iм увасаблялiся ѓсе бязладныя людзi свету, ён лаяѓся i трос жанчыну, як сабака мог бы трэсцi брудную анучу.

"Крабiся. Доджэр. Мясiсты дурань, - прамармытаѓ ён, думаючы аб сабе як аб гiганце, на якога напаѓ нейкi ванiтны звер. Жанчына ѓскрыкнула ад жаху. Убачыѓшы выраз твару нападнiка i памылiѓшыся ѓ значэннi яго слоѓ, яна задрыжала i зноѓ падумала аб смерцi. Залазячы пад падушку на ложку, яна дастала яшчэ адзiн пачак купюр i сунула яе таксама ѓ рукi МакГрегора. "Калi ласка, iдзiце", - прасiла яна. "Мы памылiлiся. Мы думалi, што ты нехта iншы.

МакГрэгар падышоѓ да дзвярэй мiма мужчыны на падлозе, якi стагнаѓ i катаѓся. Ён павярнуѓ за рог на Мэдысан-стрыт i сеѓ у машыну, якая накiроѓвалася ѓ вячэрнюю школу. Седзячы ѓ машыне, ён пералiчыѓ грошы ѓ скрутку, сунутым яму ѓ руку укленчанай жанчынай, i засмяяѓся так, што людзi ѓ машыне глядзелi на яго са здзiѓленнем. "Тэрнер выдаткаваѓ на iх адзiнаццаць долараѓ за два гады, а я зарабiѓ дваццаць сем долараѓ за адну ноч", - падумаѓ ён. Ён выскачыѓ з машыны i пайшоѓ пад вулiчнымi лiхтарамi, спрабуючы ѓсё абдумаць. - Я не магу нi ад каго залежаць, - прамармытаѓ ён. "Я мушу iсцi сваiм шляхам. Цырульнiк гэтак жа разгублены, як i ѓсе астатнiя, i нават не падазрае пра гэта. Выйсце з замяшання ёсць, i я збiраюся яго знайсцi, але мне давядзецца зрабiць гэта ѓ адзiночку. Я нi ѓ чым не магу верыць нiкому на слова".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

ТЁН МАЦЬ ЗНАЧЭННЕ З Стаѓленне МакГрегора да жанчын i заклiкам да сэксу, вядома, не было вырашана бойкай у доме на Лейк-стрыт. Ён быѓ чалавекам, якi нават у часы сваёй вялiкай грубасцi моцна апеляваѓ да шлюбнага iнстынкту жанчын, i не раз яго мэтай было прымусiць яго патрэсцi i збянтэжыць яго розум формамi, тварамi i вачыма жанчын.

МакГрэгар думаѓ, што вырашыѓ пытанне. Ён забыѓся чарнавокую дзяѓчыну ѓ калiдоры i думаѓ толькi аб прасоѓваннi па складзе i аб вучобе ѓ сваiм пакоi па начах. Час ад часу ён браѓ выходны i адпраѓляѓся гуляць па вулiцах цi ѓ адзiн з паркаѓ.

На вулiцах Чыкага, пад начнымi агнямi, сярод людзей, якiя неспакойна рухалiся, ён быѓ асобай, якую запомнiлi. Часам ён наогул не бачыѓ людзей, а iшоѓ, разгойдваючыся, у тым жа духу, у якiм гуляѓ па ѓзгорках Пенсiльванii. Ён iмкнуѓся авалодаць нейкай няѓлоѓнай якасцю жыцця, якое, здавалася, было назаѓжды недасяжна. Ён не хацеѓ быць юрыстам або кладаѓшчыком. Чаго ён хацеѓ? Ён iшоѓ па вулiцы, спрабуючы вырашыцца, i, паколькi натура ѓ яго была нямяккая, здзiѓленне прывяло яго ѓ гнеѓ, i ён вылаяѓся.

Ён хадзiѓ уверх i ѓнiз па Мэдысан-стрыт, мармычучы словы. У куце салона хтосьцi гуляѓ на пiянiна. Групы дзяѓчат праходзiлi мiма, смеючыся i размаѓляючы. Ён падышоѓ да моста, якi вёѓ цераз раку ѓ кальцавы раён, а потым неспакойна павярнуѓ назад. На тратуарах Канал-стрыт ён бачыѓ моцных мужчын, якiя бадзялiся перад таннымi начлежкамi. Iх адзенне было брудным i паношаным, а на тварах не было i ценю рашучасцi. У тонкiх прамежках тканiны, з якой была пашыта iх адзенне, збiралася бруд горада, у якiм яны жылi, а ѓ матэрыi iх натуры таксама знайшлi прытулак бруд i беспарадак сучаснай цывiлiзацыi.

МакГрэгар iшоѓ, гледзячы на рукатворныя рэчы, i полымя гневу ѓнутры разгаралася ѓсё мацней i мацней. Ён бачыѓ плывучыя аблокi людзей усiх нацыянальнасцяѓ, якiя блукаюць па начах па Холстэд-стрыт i, згортваючы ѓ завулак, бачыѓ таксама iтальянцаѓ, палякаѓ i рускiх, якiя ѓвечары збiраюцца на тратуарах перад шматкватэрнымi хатамi ѓ гэтым раёне.

Iмкненне МакГрэгара да нейкай дзейнасцi ператварылася ѓ вар'яцтва. Яго цела дрыжала ад сiлы яго жадання пакласцi канец вялiзнай бязладзiцы жыцця. З усiм запалам юнацтва ён хацеѓ убачыць, цi зможа ён сiлай сваёй рукi вытрасцi чалавецтва з ляноты. Мiма прайшоѓ п'яны мужчына, а за iм выйшаѓ буйны мужчына з трубкай у роце. Буйны мужчына хадзiѓ без найменшага намёку на сiлу ѓ нагах. Ён цягнуѓся наперад. Ён быѓ падобны на вялiзнага дзiцяцi з тоѓстымi шчокамi i вялiзным нетрэнiраваным целам, дзiця без мускулаѓ i цвёрдасцi, якое чапляецца за спаднiцу жыцця.

МакГрэгар не мог вынесцi выгляду вялiкай нязграбнай постацi. Гэты чалавек, здавалася, увасабляѓ усё, супраць чаго паѓставала яго душа, i ён спынiѓся i прыгнуѓся, лютае святло гарэла ѓ яго вачах.

У канаву скацiѓся мужчына, ашаломлены сiлай удару, нанесенага яму сынам шахцёра. Ён поѓзаѓ на карачках i клiкаѓ на дапамогу. Яго трубка пакацiлася ѓ цемру. МакГрэгар стаяѓ на тратуары i чакаѓ. Натоѓп мужчын, якi стаяѓ перад шматкватэрным домам, пабег да яго. Ён зноѓ прысеѓ. Ён малiѓся, каб яны выйшлi i дазволiлi яму таксама пазмагацца з iмi. У прадчуваннi вялiкай барацьбы ѓ яго вачах свяцiлася радасць, а мышцы тузалiся.

А затым мужчына ѓ сцёкавай канаве падняѓся на ногi i ѓцёк. Мужчыны, якiя беглi да яго, спынiлiся i павярнулi назад. МакГрэгар iшоѓ далей, яго сэрца было цяжка ад пачуцця паразы. Яму было крыху шкада чалавека, якога ён ударыѓ i якi склаѓ такую недарэчную постаць, якая поѓзае на карачках, i ён быѓ збянтэжаны яшчэ больш, чым калi-небудзь.

МакГрэгар зноѓ паспрабаваѓ вырашыць праблему жанчын. Ён быѓ вельмi задаволены зыходам справы ѓ маленькай каркаснай хатцы i на наступны дзень купiѓ кнiгi па праве на дваццаць сем даляраѓ, сунутых яму ѓ руку спалоханай жанчынай. Пазней ён стаяѓ у сваiм пакоi, выцягнуѓшы сваё вялiзнае цела, як леѓ, якi вярнуѓся пасля забойства, i думаѓ пра маленькага чорнабародага цырульнiка ѓ пакоi ѓ канцы калiдора, якi схiлiѓся над скрыпкай, i яго розум быѓ заняты спробай апраѓдаць сябе, таму што ён не сутыкнуѓся б нi з адной з жыццёвых. Пачуццё крыѓды на гэтага чалавека пайшло. Ён падумаѓ аб курсе, пракладзеным для сябе гэтым фiлосафам, i засмяяѓся. "У гэтым ёсць чагосьцi, чаго трэба пазбягаць, напрыклад, капацца ѓ гразi пад зямлёй", - сказаѓ ён сабе.

Другое прыгода МакГрегора пачалося суботнiм вечарам, i ён зноѓ дазволiѓ цырульнiку захапiць сябе ѓ яго. Ноч была гарачай, i малады чалавек сядзеѓ у сваiм пакоi, поѓны жадання адправiцца ѓ шлях i даследаваць горад. Цiшыня дома, далёкi грукат трамваяѓ, гукi аркестра, якi граѓ далёка на вулiцы, трывожылi i адцягвалi яго думкi. Яму хацелася ѓзяць у рукi палку i адправiцца блукаць па ѓзгорках, як ён хадзiѓ такiмi начамi ѓ юнацтве ѓ пенсiльванскiм мястэчку.

Дзверы ѓ яго пакой адчынiлiся, i ѓвайшоѓ цырульнiк. У руцэ ён трымаѓ два бiлеты. Ён сеѓ на падаконнiк, каб растлумачыць.

"У зале на Манро-стрыт iдуць танцы", - усхвалявана сказаѓ цырульнiк. "У мяне тут два бiлеты. Палiтык прадаѓ iх начальнiку крамы, дзе я працую". Цырульнiк закiнуѓ галаву i засмяяѓся. На яго думку, было нешта цудоѓнае ѓ думцы аб тым, што палiтыкi прымушаюць галоѓнага цырульнiка купляць бiлеты на танцы. "Яны каштуюць па два даляры кожная", - крычаѓ ён i тросся ад смеху. "Вы б бачылi, як курчыѓся мой бос. Яму не патрэбны былi бiлеты, але ён баяѓся iх не ѓзяць. Палiтык мог стварыць яму праблемы, i ён ведаѓ гэта. Цi бачыце, мы робiм у краме даведнiк па скачках, а гэта супрацьзаконна. Палiтык можа стварыць нам праблемы. Бос, лаючыся сабе пад нос, выплацiѓ чатыры даляры, а калi палiтык выйшаѓ, ён шпурнуѓ iх у мяне. "Вось, вазьмiце iх, - крычаѓ ён, - мне не патрэбны гнiлыя рэчы. Цi з'яѓляецца чалавек конскiм карытам, у якога кожны звер можа спынiцца, каб напiцца?"

МакГрэгар i цырульнiк сядзелi ѓ пакоi i смяялiся над босам-цырульнiкам, якi, ахоплены ѓнутраным гневам, з усмешкай купiѓ квiткi. Цырульнiк прапанаваѓ МакГрэгары пайсцi з iм на танцы. "Мы задаволiм з гэтага ноч", - сказаѓ ён. "Мы ѓбачым там жанчын - дзвюх, якiх я ведаю. Яны жывуць наверсе над прадуктовай крамай. Я быѓ з iмi. Яны расплюшчуць вам вочы. Гэта такiя жанчыны, якiх вы яшчэ не ведалi: смелыя, разумныя i да таго ж добрыя хлопцы.

МакГрэгар устаѓ i сцягнуѓ кашулю праз галаву. Хваля лiхаманкавай узрушанасцi прабегла па яго целе. "Мы разбяромся ѓ гэтым, - сказаѓ ён, - паглядзiм, цi не з'яѓляецца гэта яшчэ адным няправiльным шляхам, па якiм вы мяне вядзеце. Ты iдзеш у свой пакой i рыхтуешся. Я збiраюся прывесцi сябе ѓ парадак".

У танцавальнай зале МакГрэгар сядзеѓ на крэсле каля сцяны разам з адной з дзвюх жанчын, якiх хвалiѓ цырульнiк, i трэцяй, далiкатнай i бяскроѓнай. Для яго гэтая прыгода скончылася няѓдачай. Пампаванне танцавальнай музыкi не выклiкала ѓ iм рэакцыi ѓ адказ. Ён бачыѓ, як пары на падлозе, абняѓшыся, выгiналiся i паварочвалiся, разгойдвалiся ѓзад i ѓперад, глядзелi адзiн аднаму ѓ вочы i адварочвалiся, жадаючы вярнуцца ѓ свой пакой сярод кнiг па юрыспрудэнцыi.

Цырульнiк размаѓляѓ з двума жанчынамi, жартуючы з iх. МакГрэгар палiчыѓ гэтую размову бессэнсоѓнай i трывiяльнай. Яно абыходзiла межы рэальнасцi i пераходзiла да смутных адсылак да iншых часоѓ i прыгод, аб якiх ён нiчога не ведаѓ.

Цырульнiк танчыѓ з адной з жанчын. Яна была высокай, i галава цырульнiка ледзь даходзiла да яе пляча. Яго чорная барада блiшчала на фоне яе белай сукенкi. Дзве жанчыны сядзелi побач з iм i размаѓлялi. МакГрэгар зразумеѓ, што далiкатная жанчына займалася вырабам капелюшоѓ. Нешта ѓ ёй прыцягнула яго, i ён прыхiнуѓся да сцяны i паглядзеѓ на яе, не чуючы размовы.

Падышоѓ юнак i адвёѓ iншую жанчыну. Цырульнiк паклiкаѓ яго праз калiдор.

У яго галаве мiльганула думка. Гэтая жанчына побач з iм была далiкатнай, худой i бяскроѓнай, як жанчыны Коѓл-Крыка. Яго ахапiла пачуццё блiзкасцi з ёй. Ён адчуваѓ тое ж, што i ѓ дачыненнi да высокай бледнай дзяѓчыны з Коѓл-Крык, калi яны разам паднялiся на ѓзгорак на ѓзвышша, адкуль адкрываѓся вiд на далiну ферм.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

Э ДЫТ КАРСОН _ ТО Мадыстка, якую лёс кiнула ѓ кампанiю МакГрегора, была далiкатнай жанчынай трыццацi чатырох гадоѓ i жыла адна ѓ двух пакоях у задняй частцы сваёй крамы модных тавараѓ. Яе жыццё было амаль пазбаѓлена фарбаѓ. У нядзелю ранiцай яна напiсала доѓгi лiст сваёй сям'i на ферме ѓ Iндыяне, затым надзела капялюш з узораѓ, якiя стаялi на вiтрыне ѓздоѓж сцяны, i пайшла ѓ царкву, седзячы адна на адным i тым жа месцы нядзелю за нядзеляй, а потым успамiнаючы нiчога з пропаведзi.

У нядзелю днём Эдыт адправiлася на трамваi ѓ парк i прагулялася адна пад дрэвамi. Калi пагражаѓ дождж, яна сядзела ѓ большым з двух пакояѓ ззаду майстэрнi i шыла новыя сукенкi для сябе або для сястры, якая выйшла замуж за каваля з горада Iндыяна i мела чацвярых дзяцей.

У Эдыт былi мяккiя валасы мышынага колеру i шэрыя вочы з маленькiмi карычневымi плямамi на вясёлцы. Яна была настолькi стройнай, што насiла пад сукенкай падушачкi, каб запоѓнiць цела. У юнацтве ѓ яе быѓ каханы - тоѓсты круглашчокi хлопчык, якi жыѓ на суседняй ферме. Аднойчы яны разам паехалi на кiрмаш у акруговы цэнтр i, вяртаючыся ѓначы дадому ѓ калясцы, ён абняѓ яе i пацалаваѓ. "Ты не вельмi вялiкi", - сказаѓ ён.

Эдыт паслала ѓ паштовую краму ѓ Чыкага i купiла падшэѓку, якую насiла пад сукенкай. Разам з ёй прыйшло масла, якiм яна нацерла сябе. Этыкетка на бутэльцы з вялiкай павагай адклiкалася аб змесцiвам як аб выдатным распрацоѓнiку. Цяжкiя падушачкi пакiдалi на яе баках раны, аб якiя церлася адзенне, але яна пераносiла боль з змрочным стаiцызмам, успамiнаючы, што сказаѓ таѓстун.

Пасля таго, як Эдыт прыехала ѓ Чыкага i адкрыла ѓласную краму, яна атрымала лiст ад свайго былога прыхiльнiка. "Мне прыемна думаць, што той жа вецер, якi дзьме нада мною, дзьме i над вамi", - гаварылася ѓ iм. Пасля гэтага лiста яна больш пра яго не чула. Ён узяѓ гэтую фразу з прачытанай кнiгi i напiсаѓ Эдыт лiст, каб выкарыстоѓваць яе. Пасля таго як лiст быѓ адпраѓлены, ён падумаѓ аб яе далiкатнай постацi i раскаяѓся ѓ парыве, якi прымусiѓ яго напiсаць. У паѓтрывозе ён пачаѓ даглядаць i неѓзабаве ажанiѓся з iншай дзяѓчынай.

Часам падчас сваiх рэдкiх вiзiтаѓ дадому Эдыт бачыла, як яе былы палюбоѓнiк праязджаѓ па дарозе. Сястра, якая выйшла замуж за каваля, расказала, што ён скупы, што яго жонцы няма чаго надзець, акрамя таннай паркалёвай сукенкi, i што ѓ суботу ён з'ехаѓ у горад адзiн, пакiнуѓшы яе даiць кароѓ i кармiць свiней i коней. Аднойчы ён сустрэѓ на дарозе Эдыт i паспрабаваѓ пасадзiць яе ѓ павозку, каб паехаць з iм. Хоць яна iшла па дарозе, не звяртаючы на яго ѓвагi, але вясновымi вечарамi або пасля прагулкi ѓ парку даставала са скрынкi стала лiст аб ветры, якi дзьмуѓ на iх абодвух, i перачытвала яго. Прачытаѓшы яго, яна сядзела ѓ цемры перад крамай, гледзячы праз сеткаватыя дзверы на людзей на вулiцы, i задавалася пытаннем, што б значыла для яе жыццё, калi б у яе быѓ мужчына, якому яна магла б падарыць сваё каханне. У глыбiнi душы яна верыла, што, у адрозненне ад жонкi тоѓстага юнака, нарадзiла б дзяцей.

У Чыкага Эдыт Карсан зарабiла грошы. У яе быѓ талент да эканомii ѓ кiраваннi сваiм бiзнэсам. За шэсць гадоѓ яна пагасiла вялiкi доѓг перад крамай i мела прыстойны баланс у банку. Прыходзiлi дзяѓчаты, якiя працавалi на фабрыках цi ѓ крамах, i пакiдалi большую частку сваiх бедных лiшкаѓ у яе краме, а iншыя дзяѓчаты, якiя не працавалi, прыходзiлi, раскiдваючы даляры i кажучы аб "джэнтльменах-сябрах". Эдыт ненавiдзела перамовы, але вяла iх пранiклiва i з цiхай абяззбройваюць усмешкай на твары. Што ёй падабалася, дык гэта цiхенька сядзець у пакоi i падстрыгаць капялюшы. Калi бiзнес разросся, у яе з'явiлася жанчына, якая даглядала краму, i дзяѓчына, якая сядзела побач з ёй i дапамагала з капелюшамi. У яе была сяброѓка, жонка машынiста трамвая, якая часам прыходзiла да яе па вечарах. Сяброѓка была маленькай пульхнай жанчынай, незадаволенай сваiм шлюбам, i яна ѓгаварыла Эдыт шыць ёй некалькi новых капелюшоѓ у год, за якiя яна нiчога не плацiла.

Эдыт пайшла на танцы, на якiх яна сустрэла МакГрэгара, з жонкай машынiста i дзяѓчынай, якая жыла наверсе над пякарняй па суседстве з крамай. Танец праводзiѓся ѓ зале над салунам i быѓ арганiзаваны на карысць палiтычнай арганiзацыi, лiдэрам якога быѓ пекар. Прыйшла жонка булачнiка i прадала Эдыт два бiлеты: адзiн для сябе, а другi для жонкi машынiста, якi выпадкова сядзеѓ з ёй у гэты час.

У той вечар, калi жонка машынiста пайшла дадому, Эдыт вырашыла пайсцi на танцы, i гэтае рашэнне само па сабе было чымсьцi накшталт прыгоды. Ноч была гарачая i душная, у небе зiхацелi маланкi i па вулiцы неслiся хмары пылу. Эдыт сядзела ѓ цемры за замкнёнымi сеткавымi дзвярыма i глядзела на людзей, якiя спяшалiся дадому па вулiцы. Яе ахапiла хваля пратэсту супраць вузкасцi i пустэчы яе жыцця. На вачах у яе выступiлi слёзы. Яна зачынiла дзверы крамы, увайшла ѓ заднi пакой, запалiла газ i ѓстала, гледзячы на сябе ѓ люстэрка. "Пайду на танцы", - падумала яна. "Можа быць, я знайду мужчыну. Калi ён не ажэнiцца на мне, ён усё роѓна зможа атрымаць ад мяне ѓсё, што хоча".

У танцавальнай зале Эдзiт сцiпла сядзела каля сцяны каля акна i глядзела, як пары кружацца на падлозе. Праз адчыненыя дзверы яна магла бачыць пары, якiя сядзяць у iншым пакоi за столiкамi i п'юць пiва. Па танцпляцы хадзiѓ высокi малады чалавек у белых штанах i белых тэпцiках. Ён усмiхнуѓся i пакланiѓся жанчынам. Аднойчы ён накiраваѓся да Эдыт, i яе сэрца моцна забiлася, але калi яна падумала, што ён збiраецца пагаварыць з ёй i з жонкай машынiста, ён павярнуѓся i пайшоѓ у iншую частку пакоя. Эдыт сачыла за iм вачыма, любуючыся яго белымi штанамi i ззяючымi белымi зубамi.

Жонка машынiста пайшла з невысокiм прамым мужчынам з сiвымi вусамi, у якога Эдыт здалiся непрыемныя вочы, а дзве дзяѓчыны падышлi i селi побач з ёй. Яны былi пакупнiкамi яе крамы i разам жылi ѓ кватэры над прадуктовай крамай на Манро-стрыт. Эдыт чула, як дзяѓчына, якая сядзела з ёй у майстэрнi, грэблiва адклiкалася пра iх. Усе трое селi ѓздоѓж сцяны i гаварылi аб капелюшах.

А потым праз танцавальную залу прайшлi двое мужчын: вялiзны рудавалосы хлопец i маленькi чалавек з чорнай барадой. Дзве жанчыны паклiкалi iх, i ѓсе пяцёра селi разам, уладкаваѓшы вечарынку ля сцяны, а маленькi чалавек працягваѓ бесперапынна каментаваць людзей на падлозе разам з двума спадарожнiкамi Эдыт. Пачаѓся танец, i, узяѓшы адну з жанчын, чорнабароды мужчына патанцаваѓ прэч. Эдыт i iншая жанчына зноѓ загаварылi пра капелюшы. Вялiзны хлопец побач з ёй нiчога не сказаѓ, але сачыѓ вачыма за жанчынамi ѓ танцавальнай залi. Эдыт здавалася, што яна нiколi не бачыла такога несамавiтага чалавека.

У канцы танца чорнабароды мужчына прайшоѓ праз дзверы ѓ пакой, поѓны столiкаѓ, i зрабiѓ знак рудавалосаму iсцi за iм. З'явiѓся хлопец хлапечага выгляду i сышоѓ разам з iншай жанчынай, а Эдыт сядзела адна на лаѓцы ля сцяны побач з МакГрэгар.

"Мяне гэтае месца не цiкавiць", - хутка сказаѓ МакГрэгар. "Мне не падабаецца сядзець i глядзець, як людзi скачуць на дыбачках. Калi хочаш пайсцi са мной, мы пойдзем адсюль i пойдзем куды-небудзь, дзе зможам пагаварыць i пазнаёмiцца".

Маленькая мадыстка iшла па падлозе пад руку з МакГрэгарам, яе сэрца падскоквала ад хвалявання. "У мяне з'явiѓся мужчына", - падумала яна, радаючыся. Яна ведала, што гэты мужчына свядома абраѓ яе. Яна чула знаёмства i жартаванне чорнабародага мужчыны i адзначыла абыякавасць вялiкага мужчыны да iншых жанчын.

Эдыт паглядзела на вялiзную постаць свайго спадарожнiка i забылася пра яго несамавiтасць. У яе памяцi ѓзнiкла карцiна тоѓстага хлопчыка, якi ператварыѓся ѓ мужчыну, якi едзе па дарозе ѓ фургоне i ѓхмыляецца якi просiць яе паехаць з iм. Пры ѓспамiне аб поглядзе прагнай упэѓненасцi ѓ яго вачах яе захлiснуѓ паток гневу. "Гэты мог бы збiць яго цераз плот з шасцю рэйкамi", - падумала яна.

"Куды мы iдзем зараз?" яна спытала.

МакГрэгар паглядзеѓ на яе зверху ѓнiз. "У якое-небудзь месца, дзе мы зможам пагаварыць", - сказаѓ ён. "Мне надакучыла гэтае месца. Ты павiнен ведаць, куды мы iдзем. Я iду з табой. Ты не пойдзеш са мной".

МакГрэгар хацеѓ бы апынуцца ѓ Коѓл-Крык. Ён адчуваѓ, што хацеѓ бы адвесцi гэтую жанчыну за ѓзгорак i сесцi на бервяно, каб пагаварыць аб сваiм бацьку.

Пакуль яны iшлi па Манро-стрыт, Эдыт думала аб рашэннi, якое яна прыняла, стоячы перад люстэркам у сваiм пакоi ѓ задняй частцы крамы ѓ той вечар, калi яна вырашыла прыйсцi на танцы. Яна задавалася пытаннем, вось-вось яе чакае вялiкая прыгода, i яе рука на руцэ МакГрегора дрыжала. Яе працяла гарачая хваля надзеi i страху.

Каля дзвярэй моднай крамы яна няѓпэѓненымi рукамi важдалася, адмыкаючы дзверы. Цудоѓнае пачуццё ахапiла яе. Яна адчувала сябе нявестай, якая радуецца i ѓ той жа час саромеецца i напалоханай.

У пакоi ѓ задняй частцы крамы МакГрэгар запалiѓ газ i, зняѓшы палiто, кiнуѓ яго на канапу ѓ куце пакоя. Ён нiколькi не быѓ усхваляваны i цвёрдай рукой запалiѓ агонь у маленькай печцы, а затым, падняѓшы галаву, спытаѓ Эдыт, цi можна яму палiць. У яго быѓ выгляд мужчыны, якi прыйшоѓ дадому ѓ свой дом, а жанчына сядзела на краёчку крэсла, каб расшпiлiць капялюш, i з надзеяй чакала, як пойдзе начная прыгода.

Дзве гадзiны МакГрэгар сядзеѓ у крэсле-пампавалцы ѓ пакоi Эдыт Карсан i расказваѓ пра Коѓл-Крык i пра сваё жыццё ѓ Чыкага. Ён гаварыѓ свабодна, дазваляючы сабе волю, як чалавек, якi размаѓляе з кiмсьцi са сваiх людзей пасля доѓгай адсутнасцi. Яго паводзiны i цiхi голас у яго голасе збянтэжылi i збянтэжылi Эдыт. Яна чакала зусiм iншага.

Прайшоѓшы ѓ маленькi пакойчык збоку, яна дастала iмбрычак i прыгатавалася заварваць гарбату. Вялiкi мужчына ѓсё яшчэ сядзеѓ у яе крэсле, палiѓ i размаѓляѓ. Цудоѓнае пачуццё бяспекi i ѓтульнасцi ахапiла яе. Яна лiчыла свой пакой прыгожай, але да яе задавальненню прымешвалася слабая шэрая палоска страху. "Вядома, ён больш не вернецца", - падумала яна.

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

я Н ТО ГОД Пасля пачатку знаёмства з Эдыт Карсан МакГрэгар працягваѓ упарта i стабiльна працаваць на складзе i над сваiмi кнiгамi па начах. Яго павысiлi да брыгадзiра, замянiѓшы немца, i ён думаѓ, што дабiѓся поспехаѓ у вучобе. Калi ён не хадзiѓ у вячэрнюю школу, ён хадзiѓ да Эдыт Карсан i сядзеѓ, чытаѓ кнiгу i палiѓ трубку ля маленькага столiка ѓ заднiм пакоi.

Эдыт рухалася па пакоi, уваходзячы i выходзячы са сваёй крамы, цiха i цiха. Святло пачаѓ пранiкаць у яе вочы i чырванець на шчоках. Яна не размаѓляла, але новыя i смелыя думкi наведвалi яе розум, i трапятанне абуджанага жыцця прабег па яе целе. З пяшчотнай настойлiвасцю яна не дазваляла сваiм марам выказвацца словамi i амаль спадзявалася, што зможа працягваць так вечна, калi гэты дужы мужчына з'явiцца ѓ яе прысутнасцi i будзе сядзець, паглынуты сваiмi справамi, у сценах яе дома. Часам ёй хацелася, каб ён загаварыѓ, i хацелася, каб у яе была сiла заахвоцiць яго расказаць невялiкiя факты з яго жыцця. Ёй хацелася, каб ёй расказалi пра яго мацi i бацьку, пра яго дзяцiнства ѓ пенсiльванскiм мястэчку, пра яго мары i жаданнi, але па большай частцы яна была задаволеная чаканнем i толькi спадзявалася, што нiчога не адбудзецца, што пакладзе канец яе чаканню.

МакГрэгар пачаѓ чытаць кнiгi па гiсторыi i быѓ паглынуты фiгурамi некаторых людзей, усiх салдат i лiдэраѓ салдат, якiя праглядалi старонкi, на якiх была напiсана гiсторыя жыцця чалавека. Фiгуры Шэрмана, Гранта, Лi, Джэксана, Аляксандра, Цэзара, Напалеона i Велiнгтона, здавалася яму, рэзка вылучалiся сярод iншых фiгур у кнiгах, i, адправiѓшыся апоѓднi ѓ Публiчную бiблiятэку, ён узяѓ кнiгi пра гэтых людзей i на час страцiѓ цiкавасць да вывучэння права i прысвяцiѓ сябе сузiранню парушальнiкаѓ законаѓ.

У тыя днi ѓ МакГрэгары было нешта цудоѓнае. Ён быѓ цнатлiвы i чысты, як кавалак цвёрдага чорнага вугалю, здабытага з узгоркаѓ яго ѓласнага штата, i як вугаль, гатовы спалiць сябе i ператварыцца ѓ сiлу. Прырода была да яго добразычлiвая. Ён валодаѓ дарам маѓчання i iзаляцыi. Вакол яго былi iншыя людзi, магчыма, такiя ж моцныя фiзiчна, як i ён сам, i з больш трэнiраваным розумам, якiх знiшчалi, а яго не знiшчалi. Для iншых жыццё вычэрпваецца бясконцым выкананнем дробных задач, абдумваннем дробных думак i паѓтарэннем груп слоѓ зноѓ i зноѓ, як папугаi, якiя сядзяць у клетках i зарабляюць сабе на хлеб, выкрыкваючы мiнакам дзве цi тры прапановы. да.

Жахлiва разважаць аб тым, як чалавека перамагла яго здольнасць казаць словы. Буры мядзведзь у лесе не валодае такой сiлай, i адсутнасць яе дазволiла яму захаваць свайго роду высакароднасць паводзiн, якiх, нажаль, бракуе нам. Мы iдзем па жыццi наперад i назад, сацыялiсты, летуценнiкi, заканадаѓцы, прадаѓцы тавараѓ i прыхiльнiкi выбарчага права для жанчын, i мы ѓвесь час гаворым словы, зацёртыя словы, крывыя словы, словы без сiлы або цяжарнасцi ѓ iх.

Аб гэтым пытаннi варта сур'ёзна задумацца юнакам i дзяѓчатам, схiльным да балбатлiвасцi. Тыя, хто мае звычку да гэтага, нiколi не зменяцца. Багi, якiя схiляюцца над краем свету, каб пасмяяцца над намi, адзначылi iх бясплоддзе.

I ѓсё ж слова павiнна працягвацца. МакГрэгар, маѓклiвы, хацеѓ сказаць яму слова. Ён хацеѓ, каб яго сапраѓдная iндывiдуальнасць гучала скрозь гоман галасоѓ, а затым ён хацеѓ выкарыстоѓваць сiлу i мужнасць унутры сябе, каб далёка данесцi сваё слова. Чаго ён не хацеѓ, дык гэта таго, каб яго рот стаѓ брудным, а яго мозг анямеѓ ад вымаѓлення слоѓ i разважанняѓ аб думках iншых людзей, i каб ён, у сваю чаргу, стаѓ проста якая працуе, спажывае ежу балбатаючай марыянеткай перад багамi.

Сын шахцёра доѓга задаваѓся пытаннем, якая сiла заключана ѓ людзях, чые фiгуры так смела стаялi на старонках кнiг, якiя ён чытаѓ. Ён спрабаваѓ абдумаць гэтае пытанне, седзячы ѓ пакоi Эдыт або шпацыруючы ѓ адзiноце па вулiцы. На складзе ён з новай цiкаѓнасцю паглядзеѓ на людзей, якiя працавалi ѓ вялiкiх памяшканнях, складаючы i разбiраючы бочачкi з-пад яблыкаѓ, скрынi з яйкамi i садавiнай. Калi ён увайшоѓ у адзiн з пакояѓ, людзi, якiя стаялi групамi, лянiва размаѓлялi аб сваёй справы пайшлi дзелавiта. Яны больш не балбаталi, але пакуль ён заставаѓся, адчайна працавалi, крадком назiраючы, як ён стаiць i глядзiць на iх.

МакГрэгар задумаѓся. Ён спрабаваѓ зразумець таямнiцу сiлы, якая прымушала iх жадаць працаваць да таго часу, пакуль iх целы не згiналiся i не згiналiся, якая прымушала iх не саромецца страху i якая ѓ рэшце рэшт рабiла iх простымi рабамi слоѓ i формул.

Збянтэжаны малады чалавек, якi назiраѓ за мужчынамi на складзе, пачаѓ думаць, што ѓ гэтым можа быць нейкi запал да ѓзнаѓлення. Магчыма, яго пастаянная сувязь з Эдыт абудзiла гэтую думку. Яго ѓласныя сьцёгны былi абцяжараныя насеннем дзяцей, i толькi паглынанне думкай аб тым, каб знайсцi сябе, утрымлiвала яго ад таго, каб прысвяцiць сябе задавальненню сваiх юр. Аднойчы ён размаѓляѓ наконт гэтага на складзе. Размова адбылася такiм чынам.

Ранiцай на складзе ѓ дзверы ѓляцелi мужчыны, прылятаючы, як мухi, якiя залятаюць у адчыненыя вокны ѓ летнi дзень. Апусцiѓшы вочы, яны шаркалi па доѓгай падлозе, белай ад вапны. Ранiцай за ранiцай яны ѓваходзiлi ѓ дзверы i моѓчкi разыходзiлiся па сваiх месцах, гледзячы ѓ падлогу i хмурачыся. Стройны светлавокi малады чалавек, якi днём працаваѓ клеркам па грузаперавозках, сядзеѓ у маленькiм куратнiку, i людзi, якiя праходзiлi мiма, выкрыквалi яму свае нумары. Час ад часу экспедытар, iрландзец, спрабаваѓ пажартаваць з адным з iх, рэзка пастукваючы алоѓкам па стале, як быццам спрабуючы прыцягнуць увагу. "Яны нiкуды не падыходзяць", - казаѓ ён сабе, калi ѓ адказ на яго выхадкi яны толькi няпэѓна ѓсмiхалiся. "Хоць яны атрымлiваюць усяго паѓтара даляра ѓ дзень, iм пераплачваюць!" Як i МакГрэгар, ён не адчуваѓ нiчога, акрамя пагарды да людзей, чые лiчбы заносiѓ у кнiгу. Iх глупства ён успрыняѓ як камплiмент самому сабе. "Мы з тых, хто дамагаецца мэты", - падумаѓ ён, прыцiскаючы аловак да вуха i закрываючы кнiгу. У яго свядомасцi ѓспыхнуѓ марны гонар чалавека сярэдняга класа. У сваёй пагардзе да працоѓных ён забыѓся таксама аб пагардзе да самога сябе.

Аднойчы ранiцай МакГрэгар i экспедытар стаялi на дашчанай платформе, звернутай да вулiцы, i экспедытар казаѓ аб паходжаннi. "У жонак рабочых тут дзецi, як у жывёлы цяляты", - сказаѓ iрландзец. Рухомы нейкiм схаваным пачуццём унутры сябе, ён дадаѓ ад усёй душы. "Ну, а навошта патрэбен мужчына? Прыемна бачыць дзяцей у доме. У мяне самога чацвёра дзяцей. Бачылi б вы, як яны гуляюць у садзе ѓ мяне дома ѓ Оѓк-парку, калi я ѓвечары прыходжу дадому.

МакГрэгар падумаѓ пра Эдыт Карсан, i ѓ iм пачаѓ нарастаць слабы голад. Жаданне, якое пазней ледзь не засмуцiла мэту яго жыцця, пачало даваць аб сабе шляхта. З рыкам ён змагаѓся з жаданнем i збiѓ з панталыку iрландца, напаѓшы на яго. - Ну чым табе лепш? - проста спытаѓ ён. "Цi лiчыце вы, што вашыя дзецi важнейшыя за iх? У цябе можа быць лепшы розум, але iх цела лепшае, i твой розум, наколькi я бачу, не зрабiѓ цябе асаблiва дзiѓнай фiгурай.

Адвярнуѓшыся ад iрландца, якi пачаѓ шыпець ад гневу, МакГрэгар падняѓся на лiфце ѓ далёкую частку будынка, каб абдумаць словы iрландца. Час ад часу ён рэзка размаѓляѓ з рабочым, якi сноѓдаѓся ѓ адным з праходаѓ памiж грудамi скрынь i бочак. Пад яго кiраѓнiцтвам праца на складзе пачала наладжвацца, i маленькi сiвавалосы кiраѓнiк, якi наняѓ яго на працу, пацiраѓ рукi ад задавальнення.

У куце каля акна стаяѓ Макгрегор, задаючыся пытаннем, чаму ён таксама не жадае прысвяцiць сваё жыццё таму, каб стаць бацькам дзяцей. У цьмяным святле акна паволi паѓз тоѓсты стары павук. У агiдным целе казуркi было нешта, што нагадвала якi змагаецца мысляру лянотнасць свету. Яго розум смутна спрабаваѓ падабраць словы i iдэi, каб выказаць тое, што было ѓ ягонай галаве. - Выродлiвыя поѓзаюць пачвары, якiя глядзяць у падлогу, - прамармытаѓ ён. "Калi ѓ iх ёсць дзецi, то гэта без парадку i спарадкаванай мэты. Гэта выпадковасць, падобная няшчаснаму выпадку з мухай, якая патрапiла ѓ сетку, пабудаваную тут казуркам. Прыход дзяцей падобны да прылёту мух: ён сiлкуе ѓ людзях свайго роду баязлiвасць. Мужчыны марна спадзяюцца ѓбачыць у дзецях тое, на што ѓ iх не хапае смеласцi".

МакГрэгар з праклёнам разбiѓ сваёй цяжкай скураной пальчаткай таѓстуна, бязмэтна блукаючага па свеце. "Мяне не павiнны бянтэжыць дробязi. Да гэтага часу працягваюцца спробы зацягнуць мяне ѓ яму ѓ зямлi. Тут ёсць дзiрка, у якой жывуць i працуюць людзi, гэтак жа, як i ѓ шахцёрскiм мястэчку, адкуль я прыехаѓ".

У той вечар МакГрэгар, паспешна выйшаѓшы са свайго пакоя, адправiѓся наведаць Эдыт. Яму хацелася паглядзець на яе i падумаць. У маленькiм пакоi ѓ задняй частцы дома ён цэлую гадзiну сядзеѓ, спрабуючы прачытаць кнiгу, а затым упершыню падзялiѓся з ёй сваiмi думкамi. "Я спрабую зразумець, чаму мужчыны так мала важныя", - раптам сказаѓ ён. Цi з'яѓляюцца яны проста iнструментамi для жанчын? Скажы мне, што. Скажы мне, што думаюць жанчыны i чаго яны хочуць?

Не чакаючы адказу, ён зноѓ узяѓся за чытанне кнiгi. "Ну што ж, - дадаѓ ён, - гэта не павiнна мяне турбаваць. Я не дазволю нiводнай жанчыне ператварыць мяне ѓ рэпрадуктыѓную прыладу для яе".

Эдыт затрывожылася. Яна ѓспрыняла выхадку МакГрэгара як аб'яву вайны супраць сябе i свайго ѓплыву, i яе рукi задрыжалi. Затым ёй прыйшла ѓ галаву новая думка. "Яму патрэбны грошы, каб жыць у гэтым свеце", - сказала яна сабе, i яе ахапiла лёгкая радасць, калi яна падумала аб сваiм уласным скарб, якi старанна ахоѓваецца. Яна задавалася пытаннем, як ёй прапанаваць гэта яму, каб не было небяспекi адмовы.

"З вамi ѓсё ѓ парадку", - сказаѓ МакГрэгар, рыхтуючыся сысцi. "Вы не ѓмешваецеся ѓ думкi чалавека".

Эдыт пачырванела i, як рабочыя на складзе, паглядзела ѓ падлогу. Нешта ѓ яго словах яе спалохала, i калi ён сышоѓ, яна падышла да свайго стала i, выняѓшы банкаѓскую кнiжку, з новым задавальненнем перавярнула яе старонкi. Без ваганняѓ яна, якая нiчым сабе не песцiцца, аддала б усё Макгрегору.

I мужчына выйшаѓ на вулiцу, думаючы аб сваiх справах. Ён выкiнуѓ з галавы думкi аб жанчынах i дзецях i зноѓ пачаѓ думаць аб хвалюючых гiстарычных асобах, якiя так моцна прыцягвалi яго. Праходзячы праз адзiн з мастоѓ, ён спынiѓся i спынiѓся, перагнуѓшыся праз парэнчы, каб паглядзець на чорную ваду ѓнiзе. "Чаму думка нiколi не магла замянiць дзеянне?" - спытаѓ ён сябе. "Чаму людзi, якiя пiшуць кнiгi, у нейкiм сэнсе менш поѓныя сэнсу, чым людзi, якiя нешта робяць?"

МакГрэгар быѓ узрушаны думкай, якая прыйшла яму ѓ галаву, i задавалася пытаннем, цi не пайшоѓ ён па няправiльным шляху, прыехаѓшы ѓ горад i спрабуючы заняцца самаадукацыяй. Цэлую гадзiну ён стаяѓ у цемры i спрабаваѓ усё абдумаць. Пачаѓся дождж, але ён не пярэчыѓ. У яго мозг пачала закрадвацца мара аб неабсяжным парадку, якi ѓзнiкае з бязладзiцы. Ён быѓ падобны на чалавека, якi стаiць перад нейкай гiганцкай машынай з мноствам складаных частак, якiя пачалi працаваць як вар'яты, прычым кожная частка не звяртала ѓвагi на прызначэнне цэлага. - Думаць таксама небяспечна, - прамармытаѓ ён няпэѓна. "Усюды небяспека - у працы, у каханнi i ѓ мысленнi. Што мне з сабой рабiць?

МакГрэгар павярнуѓся i ѓскiнуѓ рукi. Новая думка пранеслася, як шырокая паласа святла, праз цемру яго розуму. Ён пачаѓ разумець, што салдаты, якiя павялi ѓ бой тысячы людзей, звярнулiся да яго, таму што для дасягнення сваiх мэт яны выкарыстоѓвалi чалавечыя жыццi з неразважлiвасцю багоѓ. Яны знайшлi ѓ сабе смеласць зрабiць гэта, i iх смеласць была цудоѓная. Глыбока ѓ сэрцах людзей драмала любоѓ да парадку, i яны ѓхапiлiся за гэтае каханне. Калi б яны выкарыстоѓвалi яго дрэнна, мела б гэта значэнне? Хiба яны не ѓказалi шлях?

У памяцi МакГрэгара ѓзнiкла начная сцэна ѓ яго родным горадзе. Ён жыва ѓявiѓ сабе бедную, недагледжаную вулачку, звернутую да чыгуначных пуцей, i групы страйкоѓцаѓ шахцёраѓ, якiя згрудзiлiся ѓ святле перад дзвярыма салуна, у той час як па дарозе маршыраваѓ атрад салдат у шэрых мундзiрах i змрочных тварах. нявызначанае святло. "Яны маршыравалi", - прашаптаѓ МакГрэгар. "Вось што рабiла iх такiмi магутнымi. Гэта былi звычайныя людзi, але яны iшлi наперад, як адзiн чалавек. Нешта ѓ гэтым надае высакароднасць iх. Гэта тое, што ведаѓ Грант i тое, што ведаѓ Цэзар. Менавiта таму Грант i Цэзар здавалiся такiмi вялiкiмi. Яны ведалi i не баялiся выкарыстоѓваць свае веды. Магчыма, яны не знайшлi час падумаць, чым усё гэта павернецца. Яны спадзявалiся, што думаць будзе чалавек iншага кшталту. Магчыма, яны ѓвогуле нi пра што не думалi, а проста iшлi наперад i старалiся зрабiць кожны сваё.

"Я ѓнясу сваю лепту", - крыкнуѓ МакГрэгар. "Я знайду дарогу". Яго цела дрыжала, а голас роѓ па сцежцы маста. Мужчыны спынiлiся, каб азiрнуцца на вялiкую крыклiвую постаць. Дзве жанчыны, якiя праходзiлi мiма, крыкнулi i выбеглi на праезную частку. МакГрэгар хутка пайшоѓ да свайго пакоя i сваiх кнiг. Ён не ведаѓ, як яму ѓдасца выкарыстаць прыйшоѓшы да яго новы iмпульс, але, прабiраючыся па цёмных вулiцах i мiма радоѓ цёмных будынкаѓ, ён зноѓ думаѓ пра вялiкую машыну, якая працуе вар'яцка i бязмэтна, i быѓ рады, што ён быѓ не з'яѓляецца яго часткай. "Я буду трымаць сябе ѓ руках i быць гатовым да таго, што адбудзецца", - сказаѓ ён, згараючы новай мужнасцю.

OceanofPDF.com

КНIГА III

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

КАЛI MCG REGOR _ _ _ МЕђ атрымаѓ месца на складзе яблыкаѓ i адправiѓся дадому, у дом на Уiклiф-плэйс, з заробкам за першы тыдзень у дванаццаць даляраѓ. Пяцiдоларавая купюра адправiла ёй лiст. "Я цяпер буду пра яе клапацiцца", - думаѓ ён i з грубым пачуццём справядлiвасцi ѓ такiх справах, уласцiвым працоѓным людзям, не збiраѓся важнiчаць. "Яна мяне накармiла, i цяпер я пачну яе кармiць", - сказаѓ ён сабе.

Пяць долараѓ вярнулiся. "Пакiнь гэта. Мне не патрэбны твае грошы", - напiсала мацi. "Калi ѓ вас засталiся грошы пасля аплаты выдаткаѓ, пачнiце прыводзiць сябе ѓ парадак. Лепш набудзьце новую пару абутку або шапку. Не спрабуй клапацiцца пра мяне. Я не пацярплю гэтага. Я хачу, каб ты паклапацiѓся пра сябе. вялiкае значэнне. У канчатковым вынiку для мяне будзе важней бачыць цябе сапраѓдным мужчынам, чым быць добрым сынам".

Седзячы ѓ сваiм пакоi над пустой пякарняй у Коѓл-Крык, Нэнсi пачала атрымлiваць новае задавальненне ад сузiрання сябе як жанчыны з сынам у горадзе. Увечары яна ѓяѓляла сабе, як ён рухаецца па людных вулiцах сярод мужчын i жанчын, i яе сагнутая бабулька выпрасталася ад гонару. Калi прыйшоѓ лiст аб яго працы ѓ вячэрняй школе, яе сэрца падскочыла, i яна напiсала доѓгi лiст, напоѓнены размовамi пра Гарфiлда, Гранта i пра Лiнкальна, якi ляжыць у падпаленага хваёвага сучка i чытае свае кнiгi. Ёй здавалася неверагодна рамантычным, што яе сын калi-небудзь стане адвакатам i будзе стаяць у перапоѓненай зале суда, выказваючы свае думкi iншым мужчынам. Яна думала, што калi гэты вялiзны рудавалосы хлопчык, якi дома быѓ такiм некiравальным i так хутка трымаѓ кулакi, урэшце стаѓ чалавекам кнiг i розуму, то яна i яе мужчына, Кракед МакГрэгар, не жылi дарэмна. Да яе прыйшло новае салодкае пачуццё спакою. Яна забыла гады сваёй цяжкай працы, i паступова яе думкi вярнулiся да маѓклiвага хлопчыка, якi сядзеѓ з ёй на прыступках перад яе домам праз год пасля смерцi яе мужа, калi яна гаварыла з iм пра мiр, i так яна думала пра яго, пра цiхi нецярплiвы хлопчык, якi смела блукаѓ па далёкiм горадзе.

Смерць заспела Нэнсi МакГрэгар знянацку. Пасля аднаго з доѓгiх дзён цяжкай працы ѓ шахце яна прачнулася i выявiла, што ён сядзiць пануры i чакаючы каля яе ложка. На працягу многiх гадоѓ яна, як i большасць жанчын вугальнага мястэчка, пакутавала ад так званай "хваробы сэрца". Час ад часу ѓ яе бывалi "дрэнныя перыяды". У гэты вясновы вечар яна лягла ѓ ложак i, седзячы сярод падушак, у адзiноце змагалася, як змучаная жывёлiна, якая залезла ѓ нару ѓ лесе.

Сярод ночы да яе прыйшло перакананне, што яна памрэ. Смерць, здавалася, хадзiла па пакоi i чакала яе. На вулiцы стаялi i размаѓлялi двое п'яных мужчын, iх галасы, заклапочаныя iх уласнымi чалавечымi справамi, даносiлiся з акна i прымушалi жыццё здавацца вельмi блiзкай i дарогай жанчыне, якая памiрала. "Я быѓ усюды", - сказаѓ адзiн з мужчын. "Я бываѓ у гарадах i пасёлках, назвы якiх нават не памятаю. Вы спытаеце Алекса Фiлдэра, у якога ёсць салун у Дэнверы. Спытай у яго, цi быѓ там Гас Ламонт.

Iншы мужчына засмяяѓся. "Ты быѓ у Джэйка i пiѓ занадта шмат пiва", - усмiхнуѓся ён.

Нэнсi пачула, як двое мужчын пайшлi па вулiцы, а падарожнiк пратэставаѓ супраць няверы свайго сябра. Ёй здавалася, што жыццё з усiм сваiм маляѓнiчым гучаннем i сэнсам уцякае ад яго прысутнасцi. У вушах у яе звiнеѓ выхлап рухавiка на шахце. Яна ѓяѓляла сабе шахту як вялiзную пачвару, што спяла пад зямлёй, з паднятым уверх вялiзным носам i адкрытай пашчай, гатовай з'есцi людзей. У цемры пакоя яе палiто, кiнутае на спiнку крэсла, прыняло форму i абрысы асобы, вялiзнага i гратэскавага, моѓчкi якi глядзiць мiма яе ѓ неба.

Нэнсi МакГрэгар ахнула i ёй стала цяжка дыхаць. Яна сцiскала рукамi пасцельную бялiзну i змагалася змрочна i моѓчкi. Яна не думала аб месцы, куды адправiцца пасля смерцi. Яна з усяе сiлы старалася туды не хадзiць. У яе жыццi было звычкай дужацца за тое, каб не марыць аб марах.

Нэнсi думала аб сваiм бацьку, п'яным i раскiдвае грошы ѓ старыя часы, яшчэ да яе замужжа, аб шпацырах, якiя яна ѓ юнацтве здзяйсняла са сваiм умiлаваным па нядзелях пасля абеду, i аб тых часах, калi яны разам хадзiлi пасядзець на схiле ѓзгорка. з вiдам на фермерскую краiну. Як у бачаннi, якая памiрае жанчына ѓбачыла перад сабой шырокую ѓрадлiвую зямлю i вiнавацiла сябе ѓ тым, што не зрабiла больш для дапамогi свайму мужчыну ѓ ажыццяѓленнi планаѓ, якiя яна i ён склалi, каб пайсцi туды i жыць. Затым яна падумала пра тую ноч, калi прыйшоѓ яе хлопчык, i пра тое, як, калi яны пайшлi за яе мужчынам з шахты, яны знайшлi яго вiдавочна мёртвым пад паваленымi бярвеннямi, так што яна падумала, што жыццё i смерць наведалi яе рука ѓ руку за адну ноч. .

Нэнсi напружана села на ложку. Ёй здалося, што яна пачула гук цяжкiх крокаѓ на лесвiцы. - Гэта Б'ют выйдзе з крамы, - прамармытала яна i мёртва ѓпала на падушку.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

Б Е АУТ MC G REGOR Iшоѓ дадому ѓ Пенсiльванiю, каб пахаваць сваю мацi, i летнiм днём зноѓ гуляѓ па вулiцах роднага горада. З вакзала ён адразу ж адправiѓся ѓ пустую булачную, над якой ён жыѓ з мацi, але там не застаѓся. Нейкi час ён стаяѓ з сумкай у руцэ, слухаючы галасы жонак шахцёраѓ у пакоi наверсе, а затым паклаѓ сумку за пустую скрыню i паспяшаѓся прэч. Галасы жанчын парушылi цiшыню пакоя, у якiм ён стаяѓ. Iх тонкая рэзкасць паранiла нешта ѓнутры яго, i ён не мог вынесцi думкi аб гэтак жа тонкiм i рэзкiм маѓчаннi, якое, як ён ведаѓ, абрынецца на жанчын, якiя даглядалi цела яго мацi ѓ пакоi наверсе, калi ён увайшоѓ у прысутнасць мёртвых.

На Мэйнстрыт ён зайшоѓ у гаспадарчую краму, а адтуль у шахту. Потым з кiркай i рыдлёѓкай на плячы ён пачаѓ падымацца на ѓзгорак, на якi хадзiѓ разам з бацькам, калi быѓ хлопчыкам. У цягнiку дадому да яго прыйшла iдэя. "Я знайду яе сярод кустоѓ на схiле ѓзгорка, адкуль адкрываецца вiд на ѓрадлiвую далiну", - сказаѓ ён сабе. Яму ѓ галаву прыйшлi падрабязнасцi рэлiгiйнай дыскусii памiж двума працоѓнымi, якая адбылася аднойчы апоѓднi на складзе, i пакуль цягнiк iшоѓ на ѓсход, ён упершыню выявiѓ, што разважае аб магчымасцi жыцця пасля смерцi. Затым ён адкiнуѓ гэтыя думкi. "У любым выпадку, калi трэснуты Макгрегор i вернецца, то вы знойдзеце яго там, якiя сядзяць на бервяне на схiле ѓзгорка", - падумаѓ ён.

З iнструментамi на плячы МакГрэгар падняѓся па доѓгай дарозе на схiле ѓзгорка, зараз пакрытай чорным пылам. Ён збiраѓся выкапаць магiлу для пахавання Нэнсi МакГрэгар. Ён не глядзеѓ на шахцёраѓ, якiя праходзiлi мiма, размахваючы вёдрамi з абедам, як гэта рабiлася ѓ ранейшыя часы, а глядзеѓ на зямлю, думаѓ аб мёртвай жанчыне i крыху задавалася пытаннем, якое месца яшчэ зойме жанчына ѓ яго ѓласным жыццi. . На схiле ѓзгорка дзьмуѓ рэзкi вецер, i вялiкi хлопчык, якi толькi што пасталеѓ, энергiчна працаваѓ, раскiдваючы бруд. Калi яма стала глыбокай, ён спынiѓся i паглядзеѓ туды, дзе ѓ далiне ѓнiзе мужчына, якi окатываѓ кукурузу, крычаѓ жанчыне, якая стаяла на ганку фермерскай хаты. Дзве каровы, якiя стаялi каля плота ѓ полi, паднялi галовы i гучна завылi. "Гэта месца, дзе могуць ляжаць мёртвыя", - прашаптаѓ МакГрэгар. "Калi прыйдзе мой час, я буду выхаваны тут". Яму прыйшла ѓ галаву iдэя. "Я перавязу цела бацькi", - сказаѓ ён сабе. "Калi я зараблю крыху грошай, я гэта зраблю. Тут мы ѓсе, у рэшце рэшт, ляжам, усе мы, МакГрэгары".

Думка, якая прыйшла да Макгрегору, даставiла яму задавальненне, i ён быѓ задаволены i самiм сабой за гэтую думку. Мужчына ѓнутры яго прымусiѓ яго расправiць плечы. "Мы двое з пёрка, бацька i я, - прамармытаѓ ён, - двое з пёрка, i мацi не зразумела нiводнага з нас. Магчыма, нi адна жанчына нiколi не была заклiкана разумець нас.

Выскачыѓшы з ямы, ён перасягнуѓ грэбень узгорка i пачаѓ спуск да горада. Быѓ ужо вечар, i сонца схавалася за аблокамi. "Цiкава, цi разумею я сябе, цi разумее хто-небудзь", - думаѓ ён, хутка iдучы разам з iнструментамi, якiя бразгалi на плячы.

МакГрэгар не хацеѓ вяртацца ѓ горад i да мёртвай жанчыны ѓ маленькiм пакоi. Ён падумаѓ аб жонках шахцёраѓ, прыслужнiцах мёртвых, якiя сядзелi, скрыжаваѓшы рукi i гледзячы на яго, i павярнулi з дарогi, каб сесцi на ѓпалае бервяно, дзе аднойчы нядзельным днём ён сядзеѓ з чарнавалосым хлопчыкам, якi працаваѓ у бiльярдавай, i побач з iм прыйшла да яго.

А потым на доѓгi ѓзгорак паднялася сама жанчына. Калi яна наблiзiлася, ён пазнаѓ яе высокую постаць, i па нейкай прычыне камяк падступiѓ да яго горла. Яна бачыла, як ён сыходзiѓ з горада з кiркай i лапатай на плячы i чакаѓ, на яе думку, прамежак часу, дастаткова доѓгi, каб супакоiць мовы рушылi ѓслед плёткi. - Я хацела пагаварыць з табой, - сказала яна, пералазячы цераз бярвенне i сядаючы побач з iм.

Доѓгi час мужчына i жанчына сядзелi моѓчкi i глядзелi на горад у далiне ѓнiзе. МакГрэгар падумаѓ, што яна пабляднела яшчэ мацней, чым калi-небудзь, i пiльна паглядзеѓ на яе. Яго розум, больш звыклы крытычна ставiцца да жанчын, чым розум хлопчыка, якi калiсьцi сядзеѓ i размаѓляѓ з ёй на тым жа бервяне, пачаѓ апiсваць яе цела. "Яна ѓжо горбiцца", - падумаѓ ён. "Я б не хацеѓ зараз займацца з ёй каханнем".

Уздоѓж бервяна да яго падышла дачка трунара i ѓ iмклiвым парыве на смеласць уклала ѓ яго тонкую руку сваю тонкую руку. Яна пачала казаць аб мёртвай жанчыне, якая ляжыць у гарадскiм пакоi наверсе. "Мы сябруем з таго часу, як ты з'ехаѓ", - патлумачыла яна. "Ёй падабалася казаць пра цябе, i мне гэта таксама падабалася".

Асмялелая ад уласнай смеласцi жанчына паспяшалася далей. "Я не хачу, каб вы мяне няправiльна зразумелi", - сказала яна. "Я ведаю, што не магу цябе дастаць. Я не думаю пра гэта".

Яна пачала гаварыць аб сваiх справах i аб сумным жыццi з бацькам, але думкi МакГрэгара не маглi засяродзiцца на яе размове. Калi яны пачалi спускацца з узгорка, у яго ѓзнiкла жаданне ѓзяць яе на рукi i панесцi, як калiсьцi нёс яго трэснуты МакГрэгар, але ён быѓ так збянтэжаны, што не прапанаваѓ ёй дапамогi. Яму здалося, што ѓпершыню да яго наблiзiѓся нехта з роднага горада, i ён глядзеѓ на яе згорбленую постаць з дзiѓным новым пачуццём пяшчоты. "Я пражыву нядоѓга, можа быць, не больш за год. У мяне сухоты", - цiха прашаптала яна, калi ён пакiнуѓ яе каля ѓваходу ѓ калiдор, якi вядзе да яе дома, i МакГрегор быѓ так усхваляваны яе словамi, што павярнуѓся i правёѓ яшчэ гадзiну, блукаючы ѓ адзiноце па схiле ѓзгорка, перш чым ён пайшоѓ паглядзець цела сваёй мацi.

У пакоi над пякарняй МакГрэгар сядзеѓ ля адчыненага акна i глядзеѓ на цьмяна асветленую вулiцу. У куце пакоя ляжала яго мацi ѓ труне, а ѓ цемры ззаду яго сядзелi дзве шахцёрскiя жонкi. Усе маѓчалi i бянтэжылiся.

МакГрэгар высунуѓся з акна i назiраѓ за групай шахцёраѓ, якiя сабралiся на рагу. Ён думаѓ пра дачку трунара, якая зараз была пры смерцi, i задавалася пытаннем, чаму яна раптам падышла да яго так блiзка. "Гэта не таму, што яна жанчына, я гэта ведаю", - сказаѓ ён сабе i паспрабаваѓ выкiнуць гэтае пытанне з галавы, назiраючы за людзьмi на вулiцы ѓнiзе.

У шахцёрскiм мястэчку праходзiѓ збор. На ѓскрайку тратуара стаяла скрыня, i на яе ѓзлез той самы малады Хартнет, якi калiсьцi размаѓляѓ з МакГрэгарам i якi зарабляѓ сабе на жыццё зборам птушыных яек i лоѓляй бялок на ѓзгорках. Ён быѓ напалоханы i казаѓ хутка. Неѓзабаве ён прадставiѓ буйнога мужчыну з плоскiм носам, якi, калi ён, у сваю чаргу, забраѓся на скрыню, пачаѓ расказваць гiсторыi i анекдоты, заклiканыя рассмяшыць шахцёраѓ.

МакГрэгар прыслухаѓся. Яму хацелася, каб дачка трунара сядзела побач з iм у цёмным пакоi. Ён думаѓ, што хацеѓ бы расказаць ёй пра сваё жыццё ѓ горадзе i пра тое, якiм неарганiзаваным i неэфектыѓным здаецца яму ѓсё сучаснае жыццё. Смутак ахапiѓ яго розум, i ён падумаѓ аб сваёй памерлай мацi i аб тым, як хутка памрэ гэта iншая жанчына. "Гэта да лепшага. Магчыма, няма iншага шляху, няма спарадкаванага руху да спарадкаванага канца. Магчыма, для гэтага трэба памерцi i вярнуцца да прыроды", - прашаптаѓ ён сабе.

На вулiцы ѓнiзе мужчына на скрынi, вандроѓны аратар-сацыялiст, пачаѓ казаць аб будучай сацыяльнай рэвалюцыi. Пакуль ён казаѓ, МакГрэгор здавалася, што яго скiвiца расхiсталася ад пастаянных вiлянняѓ i што ѓсё яго цела было складзена свабодна i пазбаѓлена сiлы. Прамоѓца танчыѓ уверх i ѓнiз па скрынцы, яго рукi пляскалi, i яны таксама здавалiся свабоднымi, а не часткай цела.

"Галасуйце разам з намi, i справа будзе зроблена", - крыкнуѓ ён. "Цi збiраецеся вы дазволiць некалькiм мужчынам кiраваць справамi вечна? Тут вы жывяце, як звяры, аддаючы данiну сваiм гаспадарам. Прачнецеся. Далучайцеся да нас у барацьбе. Вы самi можаце стаць гаспадарамi, калi толькi будзеце так думаць".

"Вам давядзецца рабiць нешта большае, чым проста думаць", - зароѓ МакГрэгар, высунуѓшыся далёка з акна. I зноѓ, як заѓсёды, калi ён чуѓ, як людзi вымаѓляюць словы, ён аслеп ад гневу. Ён востра ѓспомнiѓ шпацыры, якiя ён часам здзяйсняѓ па начах па вулiцах горада, i атмасферу бязладнай неэфектыѓнасцi, якая атачала яго. I тут, у шахцёрскiм мястэчку, было тое ж самае. З усiх бакоѓ ад яго вiдаць былi пустыя, пустыя твары i друзлыя, дрэнна складзеныя целы.

"Чалавецтва павiнна быць падобна вялiкiм кулакам, гатовым разбiць i нанесцi ѓдар. Яно павiнна быць гатова знесцi ѓсё, што стаiць на яго шляху, - крычаѓ ён, дзiвячы натоѓп на вулiцы i даводзячы да iстэрыкi дзвюх жанчын, якiя сядзелi з iм побач з мёртвым у прыцемненым пакоi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

Т Ён пахаваны з Нэнсi МакГрэгар была на мерапрыемстве ѓ Коѓл-Крык. У свядомасцi шахцёраѓ яна нешта азначала. Баючыся i ненавiдзячы мужа i высокага кулачнага сына, яны ѓсё ж мелi пяшчоту да мацi i жонкi. "Яна страцiла свае грошы, раздаючы нам хлеб", - сказалi яны, стукаючы па стойцы ѓ салоне. Чуткi хадзiлi сярод iх, i яны зноѓ i зноѓ вярталiся да гэтай тэмы. Той факт, што яна двойчы губляла свайго мужчыну - адзiн раз у шахце, калi бервяно ѓпала i затуманiла яго мозг, а затым пазней, калi яго цела ляжала чорным i скажоным каля дзвярэй Маккрары, выразанай пасля жудаснага пажару ѓ шахце. - Магчыма, было забыта, але той факт, што яна калiсьцi трымала краму i страцiла свае грошы, абслугоѓваючы iх, не быѓ забыты.

У дзень пахавання шахцёры выйшлi з шахты i групамi стаялi на адкрытай вулiцы i ѓ пустуючай пякарнi. Рабочым начной змены вымылi твары i надзелi на шыi белыя папяровыя ашыйнiкi. Уладальнiк салона замкнуѓ уваходныя дзверы i, сунуѓшы ключы ѓ кiшэню, стаяѓ на тратуары, моѓчкi гледзячы на вокны пакояѓ Нэнсi МакГрэгар. Па ѓзлётнай паласе з шахт выйшлi iншыя гарнякi - работнiкi дзённай змены. Паставiѓшы вядра з абедам на камень перад салунам, перайшоѓшы чыгунку, яны схiлiлi каленi i памылiся счарнелымi тварамi ѓ чырвоным ручаi, якi струменiѓся ля падножжа набярэжнай. Голас прапаведнiка, стройнага, падобнага на асу маладога чалавека з чорныя валасы i цёмныя ценi пад вачыма кiнулiся ѓ вочы слухачам. Па задняй частцы крам праязджаѓ цягнiк з коксам.

МакГрэгар сядзеѓ ля падгалоѓя труны, апрануты ѓ новы чорны гарнiтур. Ён глядзеѓ у сцяну за галавой прапаведнiка, не чуючы, думаючы аб сваiх думках.

За МакГрэгарам сядзела бледная дачка магiльнiка. Яна нахiлiлася наперад, дакранулася да спiнкi крэсла наперадзе i села, уткнуѓшыся тварам у белую насоѓку. Яе плач перарэзаѓ голас прапаведнiка ѓ цесным цесным пакойчыку, запоѓненым жонкамi шахцёраѓ, i пасярод яго малiтвы за памерлых яе ахапiѓ моцны прыступ кашлю, i ёй прыйшлося ѓстаць i паспешна выйсцi з пакоя. .

Пасля службы ѓ памяшканнях над хлебнай крамай на Мэйн-стрыт утварылася працэсiя. Як нязграбныя хлопчыкi, шахцёры разбiвалiся ѓ групы i iшлi за чорным катафалкам i карэтай, у якой сядзеѓ сын нябожчыцы са святаром. Мужчыны працягвалi пераглядацца i сарамлiва ѓсмiхацца. Не было нiякай дамоѓленасцi iсцi за целам да магiлы, i калi яны падумалi пра сына i пра тое стаѓленне, якое ён заѓсёды захоѓваѓ да iх, яны задавалiся пытаннем, цi хоча ён, каб яны пайшлi за iм.

I МакГрэгар не ѓсведамляѓ усяго гэтага. Ён сядзеѓ у карэце побач з мiнiстрам i невiдушчымi вачыма глядзеѓ паверх галоѓ коней. Ён думаѓ пра сваё жыццё ѓ горадзе i пра тое, што яму трэба там рабiць у будучынi, пра Эдыт Карсан, якая сядзiць у таннай танцавальнай зале, i пра вечарыны, якiя ён правёѓ з ёй, пра цырульнiка на лаѓцы ѓ парку, якi гаворыць пра жанчын. i аб ягоным жыццi з мацi, калi ён быѓ хлопчыкам у шахцёрскiм мястэчку.

Калi карэта павольна паднiмалася на груд, якая суправаджалася шахцёрамi, МакГрегор пачаткаѓ кахаць сваю мацi. Упершыню ён усвядомiѓ, што яе жыццё поѓнае сэнсу i што па-жаночаму яна ѓ гады цярплiвай працы была такой жа гераiчнай, як i яе мужчына Крэк МакГрэгар, калi ён бег да смерцi ѓ падпаленую шахту. Рукi МакГрэгара задрыжалi, а плечы выпрасталiся. Ён успомнiѓ мужчын, нямых, счарнелых дзяцей цяжкай працы, якiя цягнулi свае стомленыя ногi ѓверх па ѓзгорку.

Завошта? МакГрэгар устаѓ у карэце i, павярнуѓшыся, паглядзеѓ на мужчын. Затым ён упаѓ на каленi на сядзенне карэты i прагна назiраѓ за iмi, яго душа заклiкалi да чагосьцi, што, як ён думаѓ, павiнна было быць схавана сярод iх чорнай масы, нечага, што было лейтматывам iх жыцця, нечага, чаго ён не шукаѓ. i ѓ што ён не верыѓ.

МакГрэгар, якi стаяѓ на каленях у адкрытай карэце на вяршынi ѓзгорка i назiраѓ за маршыруючымi людзьмi, якiя павольна падымалiся ѓверх, раптам выпрабаваѓ адно з тых дзiѓных абуджэнняѓ, якiя з'яѓляюцца ѓзнагародай за сытасць у поѓных душах. Моцны вецер падняѓ дым ад коксавых печаѓ i панёс яго ѓверх па схiле ѓзгорка на далёкiм баку далiны, i вецер, здавалася, падняѓ таксама частку смугi, якая заплюшчвала яго вочы. Каля падножжа ѓзгорка, уздоѓж чыгункi, ён убачыѓ невялiкi ручай, адзiн з крывава-чырвоных ручаёѓ шахцёрскай краiны, i цьмяна-чырвоныя дамы шахцёраѓ. Чырвоны колер коксавых печаѓ, чырвонае сонца, якое садзiцца за ѓзгоркамi на захадзе, i, нарэшце, чырвоны паток, якi цячэ ракой крывi па далiне, стварылi сцэну, якая прапалiла мозг сына шахцёра. Камяк падступiѓ да яго горла, i на iмгненне ён дарэмна паспрабаваѓ вярнуць сваю ранейшую нянавiсць да горада i шахцёраѓ, але гэта не ѓдавалася. Ён доѓга глядзеѓ унiз па ѓзгорку, туды, дзе шахцёры начной змены маршыравалi ѓверх па ѓзгорку ѓслед за экiпажам i павольна якiя рухаюцца катафалкам. Яму здавалася, што яны, як i ён сам, маршыруюць з дыму i ѓбогiх домiкаѓ прэч ад берагоѓ крывава-чырвонай ракi ѓ нешта новае. Што? МакГрэгар павольна пакiваѓ галавой, як жывёла, якая пакутуе ад болю. Ён хацеѓ нечага для сябе, для ѓсiх гэтых людзей. Яму здавалася, што ён з радасцю ляжа мёртвым, як Нэнс МакГрэгар, абы даведацца таямнiцу гэтага жадання.

I затым, нiбы ѓ адказ на крык яго сэрца, шэраг маршыруючых людзей пайшоѓ у нагу. Iмгненны iмпульс, здавалася, прабег па шэрагах сагнутых працоѓных фiгур. Магчыма, яны таксама, азiрнуѓшыся назад, улавiлi хараство карцiны, надрапанай на пейзажы чорным i чырвоным, i былi крануты ёю так, што iх плечы расправiлiся, i доѓгая прыглушаная песня жыцця заспявала ѓ iх целах. Хiстаючыся, маршыруючыя людзi пайшлi ѓ нагу. У свядомасцi МакГрэгара мiльганула думка пра iншы дзень, калi ён стаяѓ на гэтым жа ѓзгорку з напалову вар'ятам чалавекам, якi чучаѓ птушак i сядзеѓ на бервяне ля дарогi, чытаючы Бiблiю, i пра тое, як ён ненавiдзеѓ гэтых людзей за тое, што яны не маршыравалi. з спарадкаванай дакладнасцю, як салдаты, якiя прыйшлi iх пакарыць. У iмгненне вока ён зразумеѓ, што той, хто ненавiдзеѓ шахцёраѓ, больш не ненавiдзiць iх. З напалеонаѓскай пранiклiвасцю ён выняѓ урок з няшчаснага выпадку, калi людзi ѓпалi ѓ нагу з яго карэтай. Вялiкая змрочная думка мiльганула ѓ яго мозгу. "Калi-небудзь прыйдзе чалавек, якi прымусiць усiх працоѓных свету пайсцi ѓ такi крок", - думаѓ ён. "Ён прымусiць iх перамагчы не адзiн аднаго, а жахлiвую бязладзiцу жыцця. Калi iх жыццё было разбурана бязладзiцай, то гэта не iх вiна. Iх здрадзiлi амбiцыi iх лiдэраѓ, усе людзi здрадзiлi iх". МакГрэгар думаѓ, што яго розум пранёсся над мужчынамi, што iмпульсы яго розуму, як жывыя iстоты, бегалi сярод iх, заклiкаючы да iх, датыкаючыся да iх, лашчачы iх. Каханне ѓварвалася ѓ яго дух i прымусiла яго цела трапятаць. Ён думаѓ пра працоѓных склада ѓ Чыкага i пра мiльёны iншых працоѓных, якiя ѓ гэтым вялiкiм горадзе, ва ѓсiх гарадах, паѓсюль у канцы дня iшлi па вулiцах да сваiх хат, несучы з сабой нi песнi, нi песень. спадзяюся, нiчога, акрамя некалькiх нiкчэмных даляраѓ, на якiя можна купiць ежу i падтрымаць бясконцую шкодную схему рэчаѓ. "На маёй краiне ляжыць праклён", - крычаѓ ён. "Усе прыйшлi сюды па выгаду, каб разбагацець, каб дабiцца поспеху. Дапусцiм, яны захочуць жыць тут. Дапусцiм, iм варта перастаць думаць аб выгадзе, лiдэры i паслядоѓнiкi лiдэраѓ. Яны - дзецi. Выкажам здагадку, што яны, падобна дзецям, пачнуць гуляць у вялiкую гульню. Дапусцiм, яны маглi б проста навучыцца маршыраваць, i нiчога больш. Дапусцiм, яны пачнуць рабiць са сваiмi целамi тое, на што iх розум не здольны, - проста навучыцца адной простай рэчы - маршыраваць, калi б двое, чацвёра цi тысяча з iх нi сабралiся разам, маршыраваць ".

Думкi МакГрэгара кранулi яго так, што яму захацелася закрычаць. Замест гэтага яго твар стаѓ суровым, i ён паспрабаваѓ узяць сябе ѓ рукi. - Не, пачакай, - прашаптаѓ ён. "Трэнiруй сябе. Вось нешта, што надасць сэнс вашага жыцця. Будзьце цярплiвыя i чакайце". Яго думкi зноѓ панеслiся прэч, накiраваѓшыся да надыходзячых людзей. Слёзы выступiлi ѓ яго на вачах. "Людзi падалi iм гэты важны ѓрок толькi тады, калi яны хацелi забiць. Гэта павiнна быць па-другому. самiх, каб яны таксама маглi гэта ведаць. Яны павiнны пазбавiцца ад страху, бязладзiцы i бязмэтнасцi.

МакГрэгар павярнуѓся i прымусiѓ сябе спакойна сесцi побач з мiнiстрам у карэце. Ён узмацнiѓся жорсткасць супраць лiдэраѓ чалавецтва, фiгур старой гiсторыi, якiя калiсьцi займалi гэтак важнае месца ѓ яго свядомасцi.

"Яны напалову навучылi iх сакрэту толькi для таго, каб здрадзiць iх", - прамармытаѓ ён. "Людзi кнiг i розуму зрабiлi тое самае. Той хлопец з адвiслай скiвiцай учора ѓвечары на вулiцы - такiх, мусiць, тысячы, якiя размаѓляюць датуль, пакуль iх скiвiцы не адвiснуць, як зношаная брама. Словы нiчога не значаць, але калi чалавек маршыруе з тысячай iншых людзей i робiць гэта не дзеля славы нейкага караля, тады гэта нешта значыць. Тады ён будзе ведаць, што ён з'яѓляецца часткай чагосьцi рэальнага, i ён уловiць рытм масы i праславiцца тым, што ён зяѓляецца часткай масы i што маса мае сэнс. Ён адчуе сябе вялiкiм i магутным". МакГрэгар змрочна ѓсмiхнуѓся. "Гэта тое, што ведалi вялiкiя лiдэры войскаѓ", - прашаптаѓ ён. "I яны прадалi людзей. Яны выкарыстоѓвалi гэтыя веды, каб падпарадкаваць людзей, прымусiць iх служыць сваiм маленькiм мэтам".

МакГрэгар працягваѓ азiрацца на мужчын i нейкiм дзiѓным чынам дзiвiцца сабе i думкi, якая прыйшла яму ѓ галаву. "Гэта можна зрабiць", - сказаѓ ён неѓзабаве ѓслых. "Калiсьцi гэта хто-небудзь зробiць. Чаму не я?"

Нэнсi МакГрэгар пахавалi ѓ глыбокай яме, выкапанай яе сынам перад бервяном на схiле ѓзгорка. Ранiцай у дзень свайго прыбыцця ён заручыѓся дазволам горназдабыѓной кампанii, якая валодала гэтай зямлёй, зрабiць яе месцам пахавання МакГрэгараѓ.

Калi служба над магiлай скончылася, ён азiрнуѓся на шахцёраѓ, якiя стаялi непакрытымi ѓздоѓж узгорка i на дарозе, якая вядзе ѓ далiну, i адчуѓ, што яму хацелася б расказаць iм, што ѓ яго ѓ галаве. У яго ѓзнiкла падахвочванне скокнуць на бервяно побач з магiлай, i перад зялёнымi палямi, якiя любiѓ яго бацька, i праз магiлу Нэнсi МакГрэгар крычаць iм, кажучы: "Ваша справа будзе маёй справай. Мой мозг i сiла будуць тваiмi. Вашых ворагаѓ я здзiѓлю аголеным кулаком". Замест гэтага ён хутка прайшоѓ мiма iх i, узлезшы на пагорак, спусцiѓся да горада, у згушчальную ноч.

МакГрэгар не мог заснуць у тую апошнюю ноч, якую яму трэба было правесцi ѓ Коѓл-Крык. Калi наступiла цемра, ён пайшоѓ па вулiцы i спынiѓся ля падножжа лесвiцы, якая вядзе да дома дачкi трунара. Эмоцыi, якiя ахапiлi яго на працягу дня, зламалi яго дух, i яму хацелася быць з кiмсьцi, хто таксама быѓ бы стрыманы i спакойны. Калi жанчына не спусцiлася па лесвiцы i не ѓстала ѓ калiдоры, як гэта было ѓ яго дзяцiнстве, ён падышоѓ i пастукаѓ у яе дзверы. Разам яны прайшлi па Мэйн-стрыт i паднялiся на ѓзгорак.

Дачка трунара iшла з цяжкасцю i была вымушана спынiцца i сесцi на камень ля дарогi. Калi яна паспрабавала падняцца, МакГрегор заключыѓ яе ѓ свае абдымкi, а калi яна запратэставала, паляпаѓ яе па худым плячы сваёй вялiкай рукой i нешта шапнуѓ ёй. "Маѓчы", - сказаѓ ён. "Не кажы нi пра што. Проста быць спакойным."

Ночы на ѓзгорках над шахцёрскiмi гарадамi цудоѓныя. Доѓгiя далiны, парэзаныя чыгункамi i выродлiвыя ѓбогiмi хаткамi шахцёраѓ, напалову губляюцца ѓ мяккай чарнаце. З цемры з'яѓляюцца гукi. Вагоны з вуглём рыпяць i пратэстуюць, коцячыся па рэйках. Галасы крычаць. З працяглым грукатам адна з шахтавых вагонаѓ скiдае груз па металiчным жолабе ѓ вагон, якi стаiць на чыгуначных пуцях. Узiмку працоѓныя, якiя працуюць на выпiѓцы, распальваюць уздоѓж шляхоѓ невялiкiя вогнiшчы, а летнiмi начамi выходзiць месяц i з дзiкай прыгажосцю дакранаецца клубаѓ чорнага дыму, якiя падымаюцца ѓгару ад доѓгiх шэрагаѓ коксавых печаѓ.

З хворай жанчынай на руках МакГрегор моѓчкi сядзеѓ на схiле ѓзгорка над Коѓл-Крык i дазваляѓ новым думкам i новым iмпульсам гуляць са сваiм духам. Каханне да постацi яго мацi, якая прыйшла да яго днём, вярнулася, i ён узяѓ жанчыну з шахтнай краiны на рукi i моцна прыцiснуѓ яе да сваiх грудзей.

Якi змагаецца чалавек на пагорках сваёй краiны, якi спрабаваѓ ачысцiць сваю душу ад нянавiсцi да людзей, выгадаваным у iм бязладным жыццём, падняѓ галаву i дужа прыцiснуѓ цела дачкi трунара да свайго цела. Жанчына, разумеючы яго настрой, калупала тонкiмi пальцамi яго палiто i хацела памерцi там, у цемры, на руках мужчыны, якога яна любiла. Калi ён адчуѓ яе прысутнасць i прыслабiѓ хватку сваiх рук на яе плячах, яна ляжала нерухома i чакала, пакуль ён забудзе зноѓ i зноѓ моцна прыцiскаць яе i дазваляць ёй адчуваць у сваiм змучаным целе яго велiзарную сiлу i мужнасць.

"Гэта праца. Гэта нешта вялiкае, што я магу паспрабаваць зрабiць", - прашаптаѓ ён сам сабе i ѓ думках убачыѓ велiзарны бязладны горад на заходнiх раѓнiнах, якi гойдаѓся хiстаннем i рытмам людзей, якiя абуджаюцца i абуджаюць у сваiх целах песню новага жыцця.

OceanofPDF.com

КНIГА IV

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

ХIКАГА _ З'ЯђЛЯЕЦЦА А велiзарны горад i мiльёны людзей жывуць у межах яго ѓплыву. Ён стаiць у самым сэрцы Амерыкi, амаль у межах чутнасцi рыпучага зялёнага лiсця кукурузы на шырокiх кукурузных палях далiны Мiсiсiпi. Яго засяляюць орды людзей усiх нацый, якiя прыйшлi за мора цi з заходнiх кукурузных гарадоѓ-транспарцёраѓ, каб разбагацець. З усiх бакоѓ людзi занятыя зарабляннем станаѓ.

У маленькiх польскiх вёсках шапталiся аб тым, што "ѓ Амерыцы атрымлiваюць шмат грошай", i адважныя душы адпраѓлялiся ѓ шлях толькi для таго, каб нарэшце прызямлiцца, крыху збянтэжаныя i разгубленыя, у вузкiх, дрэнна пахнуць пакоях на Холстэд-стрыт у Чыкага.

У амерыканскiх вёсках гэтую гiсторыю расказалi. Тут пра гэта не шапталi, а крычалi. Часопiсы i газеты зрабiлi сваю працу. Слова аб зарабляннi грошай праносiцца над зямлёй, як вецер сярод кукурузы. Маладыя людзi слухаюць i ѓцякаюць у Чыкага. Яны поѓныя энергii i маладосцi, але ѓ iх не ѓзнiкла нi мары, нi традыцыi адданасцi чаму-небудзь, акрамя выгады.

Чыкага - гэта адна велiзарная бездань бязладзiцы. Вось запал да нажывы, самы дух ап'янелага ад жадання буржуазii. У вынiку атрымлiваецца нешта жахлiвае. У Чыкага няма лiдэра, ён бязмэтны, неахайны i iдзе па пятах.

А за Чыкага распасцiраюцца доѓгiя кукурузныя палi, на якiх няма бязладзiцы. Ёсць надзея на кукурузу. Прыходзiць вясна, i кукуруза зелянее. Ён вырастае з чорнай зямлi i выбудоѓваецца стройнымi радамi. Кукуруза расце i не думае нi аб чым, акрамя росту. Плён прыходзiць да кукурузы, яна зразаецца i знiкае. Свiрны да адмовы запоѓнены жоѓтымi пладамi кукурузы.

А Чыкага забыѓся ѓрок кукурузы. Усе мужчыны забылiся. Маладым людзям, якiя прыходзяць з кукурузных палёѓ i пераязджаюць жыць у горад, гэтага нiколi не казалi.

Адзiн i толькi адзiн раз у наш час душа Амерыкi ѓсхвалявалася. Грамадзянская вайна пранеслася па краiне, як ачышчальны агонь. Мужчыны маршыравалi разам i ведалi, што такое рух плячом да пляча. Прысадзiстыя барадатыя постацi вярнулiся пасля вайны ѓ вёскi. Узнiк пачатак лiтаратуры сiлы i мужнасцi.

А потым час смутку i неспакойных намаганняѓ прайшоѓ, i росквiт вярнуѓся. Толькi старых цяпер змацавала скруха таго часу, а новага нацыянальнага смутку не ѓзнiкла.

У Амерыцы летнi вечар, i гараджане сядзяць у сваiх дамах пасля дзённых намаганняѓ. Яны гавораць аб дзецях у школе або аб новых цяжкасцях, звязаных з высокiмi цэнамi на прадукты харчавання. У гарадах аркестры iграюць у парках. У вёсках згасае святло, i на далёкiх дарогах чутны тупат коней, якiя спяшаюцца.

Задуменны чалавек, шпацыруючы ѓ такi вечар па вулiцах Чыкага, бачыць жанчын у белых кашулях на талii i мужчын з цыгарамi ѓ роце, якiя сядзяць на ганках хат. Мужчына з Агаё. Ён валодае фабрыкай у адным з буйных прамысловых гарадоѓ i прыехаѓ у горад прадаваць сваю прадукцыю. Ён чалавек лепшага гатунку, цiхi, працаздольны, добры. У сваiм грамадстве ѓсе паважаюць яго, i ён паважае сябе. Цяпер ён ходзiць i аддаецца думкам. Ён праходзiць мiма дома, якi стаiць сярод дрэѓ, дзе мужчына косiць траву пры святле, якое льецца з акна. Песня газонакасiлкi бударажыць iдучага. Ён блукае па вулiцы i глядзiць у акно на гравюры на сценах. Жанчына ѓ белым сядзiць i грае на пiянiна. "Жыццё добрае", - кажа ён, запальваючы цыгару; "Яно ѓсё больш i больш паднiмаецца да свайго роду ѓсеагульнай справядлiвасцi".

А затым у святле вулiчнага лiхтара пешаход бачыць чалавека, якi хiстаецца па тратуары, нешта мармычучы i абапiраецца рукамi на сцяну. Вiдовiшча не моцна замiнае прыемным, якiя задавальняюць думкам, якiя блукаюць у яго розуме. Ён добра павячэраѓ у гатэлi i ведае, што п'яныя мужчыны часта аказваюцца ѓсяго толькi вясёлымi сабакамi, якiя трацяць грошы, якiя заѓтра ранiцай прыступаюць да працы, адчуваючы сябе таемна лепш пасля вечара з вiном i песнямi.

Мой клапатлiвы мужчына - амерыканец, у якога ѓ крывi хвароба камфорту i росквiту. Ён iдзе i паварочвае за вугал. Ён задаволены цыгарай, якую курыць, i, як ён вырашае, задаволены стагоддзем, у якiм жыве. "Агiтатары могуць выць, - кажа ён, - але ѓ цэлым жыццё добрае, а я збiраюся ѓсё жыццё займацца сваёй справай".

Хадок павярнуѓ за рог у завулак. Двое мужчын выходзяць з дзвярэй салуна i стаяць на тратуары пад лiхтаром. Яны махаюць рукамi ѓверх i ѓнiз. Раптам адзiн з iх скокнуѓ наперад i хуткiм штуршком наперад i выблiскам сцiснутага кулака ѓ святле лiхтара збiѓ свайго таварыша ѓ канаву. Далей па вулiцы ён бачыць шэрагi высокiх, закураных цагляных будынкаѓ, чорных i злавесных на фоне неба. У канцы вулiцы велiзарны механiчны апарат паднiмае вагоны з вуглём i з ровам i грукатам скiдае iх у нетры карабля, якi стаяѓ прывязаным у рацэ.

Уокер адкiдвае цыгару i азiраецца. Перад iм па цiхай вулiцы iдзе мужчына. Ён бачыць, як мужчына паднiмае кулак да неба, i з узрушэннем адзначае рух вуснаѓ, вялiзны i пачварны твар у святле лямпы.

Ён зноѓ iдзе далей, ужо спяшаючыся, заварочвае за другi кут на вулiцу, запоѓненую ламбардамi, магазiнамi адзення i шумам галасоѓ. У яго свядомасцi ѓсплывае карцiна. Ён бачыць двух хлопчыкаѓ у белых камбiнезонах, якiя кормяць канюшынай ручнога труса на лужку за домам у прыгарадзе, i яму хочацца апынуцца дома, у сябе дома. У яго ѓяѓленнi два сыны гуляюць пад яблынямi, смяюцца i б'юцца за вялiкi пучок толькi што сарванай духмянай канюшыны. Дзiѓна выглядае чырванаскуры мужчына з велiзарным тварам, якога ён бачыѓ на вулiцы, глядзiць на дваiх дзяцей праз садовую сцяну. У поглядзе ёсць пагроза, i гэтая пагроза яго трывожыць. Яму ѓ галаву прыходзiць думка, што чалавек, якi глядзiць праз сцяну, хоча разбурыць будучыню сваiх дзяцей.

Ноч надыходзiць. Па лесвiцы побач з крамай вопраткi спускаецца жанчына ѓ чорнай сукенцы з блiскучымi белымi зубамi. Яна робiць дзiѓны тузаючы рух, паварочваючы галаву да ходункам. Па вулiцы iмчыцца патрульная павозка са звонам званочкаѓ, на сядзенне нерухома сядзяць два палiцэйскiя ѓ сiнiх адзеннях. Хлопчык - яму не больш за шэсць гадоѓ - бяжыць па вулiцы, суячы брудныя газеты пад нос лайдакам на кутах, яго пранiзлiвы дзiцячы галасок узвышаецца над грукатам тралейбусаѓ i лясканнем патрульнай павозкi.

Уокер выкiдвае цыгару ѓ сцёкавую канаву i, паднiмаючыся па прыступках трамвая, вяртаецца ѓ свой гатэль. Яго выдатны задуменны настрой знiк. Ён амаль жадае, каб у амерыканскiм жыццi з'явiлася нешта цудоѓнае, але гэтае жаданне не захоѓваецца. Ён толькi раздражнёны i адчувае, што прыемны вечар нейкiм чынам сапсаваны. Ён задаецца пытаннем, цi даб'ецца ён поспеху ѓ справе, якая прывяла яго ѓ горад. Выключаючы святло ѓ сваiм пакоi i кладучы галаву на падушку, ён слухае шум горада, якi злiѓся цяпер у цiхi гулкi роѓ, ён думае пра цагельню на беразе ракi ѓ Агаё i засынае. твар рудага мужчыны апускаецца на яго з завадскiх дзвярэй.

Калi МакГрэгар вярнуѓся ѓ горад пасля пахавання сваёй мацi, ён адразу ж пачаѓ спрабаваць увасобiць у жыццё сваё ѓяѓленне аб маршыруючых людзях. Ён доѓга не ведаѓ, з чаго пачаць. Iдэя была смутнай i прывiднай. Гэта належала начам на ѓзгорках яго роднай краiны i здавалася крыху абсурдным, калi ён спрабаваѓ думаць пра гэта пры дзённым святле Норт-Стэйт-стрыт у Чыкага.

МакГрэгар адчуваѓ, што яму трэба падрыхтавацца. Ён лiчыѓ, што можа вывучаць кнiгi i шмат чаму навучыцца з iдэй людзей, выяѓленых у кнiгах, не адцягваючыся на iх думкi. Ён стаѓ студэнтам i пакiнуѓ яблычны склад, да тайнага палягчэння маленькага светлавокага суперiнтэнданта, якi так i не змог прымусiць сябе раззлавацца на гэтага вялiкага чырвонага хлопца так, як ён злаваѓ на немца. да часоѓ МакГрэгара. Супрацоѓнiк склада адчуѓ, што падчас сустрэчы на рагу перад салунам у той дзень, калi МакГрэгар пачаѓ на яго працаваць, нешта адбылося. Сын шахцёра пазбавiѓ яго асабовага складу. "Чалавек павiнен быць начальнiкам там, дзе ён сам", - часам мармытаѓ ён сам сабе, шпацыруючы па калiдорах сярод шэрагаѓ складзеных бочак з-пад яблыкаѓ у верхняй частцы склада i задаючыся пытаннем, чаму яго раздражняе прысутнасць МакГрэгора.

З шасцi гадзiн вечара да дзвюх гадзiн ночы МакГрэгар цяпер працаваѓ начным касiрам у рэстаране на Саѓт-Стэйт-стрыт пад Ван-Бюрэнам, а з дзвюх да сямi ранiцы ён спаѓ у пакоi, вокны якога выходзiлi на Мiчыганскi бульвар. . У чацвер ён быѓ вольны, яго месца на вечар заняѓ уладальнiк рэстарана, маленькi ѓзбудлiвы iрландзец па iмi Том О'Тул.

МакГрэгар атрымаѓ шанец стаць студэнтам дзякуючы банкаѓскаму рахунку, якi належыць Эдыт Карсан. Такая магчымасць з'явiлася такiм чынам. Летнiм вечарам пасля вяртання з Пенсiльванii ён сядзеѓ з ёй у прыцемненай краме за зачыненымi сеткавымi дзвярыма. МакГрэгар быѓ пануры i маѓклiвы. Напярэдаднi вечарам ён спрабаваѓ пагаварыць з некалькiмi мужчынамi на складзе пра людзей, якiя маршыруюць, але яны нiчога не зразумелi. Ён вiнавацiѓ сваю няздольнасць гаварыць, сядзеѓ у прыцемку, закрыѓшы твар рукамi, i глядзеѓ на вулiцу, нiчога не кажучы i думаючы горкiя думкi.

Iдэя, якая прыйшла да яго, ап'янiла яго сваiмi магчымасцямi, i ён ведаѓ, што нельга дазволiць ёй ап'янiць сябе. Ён хацеѓ пачаць прымушаць людзей рабiць простыя, поѓныя сэнсу рэчы, а не бязладныя, неэфектыѓныя рэчы, i ѓ яго была пастаянная схiльнасць устаць, пацягнуцца, выбегчы на вулiцу i сваiмi вялiзнымi рукамi паглядзець, цi не зможа ён падмятаѓ перад сабой людзей, адпраѓляючы iх у доѓгi мэтанакiраваны марш, якi павiнен быѓ стаць марам, якi павiнен быѓ стаць помнiкам. Затым, калi ён вывеѓ лiхаманку са сваёй крывi i напалохаѓ людзей на вулiцах змрочным выразам свайго твару, ён паспрабаваѓ прывучыць сябе спакойна сядзець i чакаць.

Жанчына, якая сядзела побач з iм у нiзкiм крэсле-пампавалцы, паспрабавала расказаць яму пра нешта, што было ѓ яе ѓ галаве. Яе сэрца падскочыла, i яна гаварыла павольна, робячы паѓзы памiж прапановамi, каб схаваць дрыгаценне голасу. "Дапамагло б вам у тым, чым вы хочаце займацца, калi б вы маглi сысцi са склада i праводзiць днi за вучобай?" яна спытала.

МакГрэгар паглядзеѓ на яе i рассеяна кiѓнуѓ галавой. Ён думаѓ пра начы ѓ сваiм пакоi, калi цяжкая дзённая праца на складзе, здавалася, падтуплiвала яго мозг.

"Акрамя бiзнесу тут, у мяне ёсць 1700 даляраѓ у ашчаднай касе", - сказала Эдыт, адварочваючыся, каб схаваць нецярплiвую надзею ѓ вачах. "Я хачу iнвеставаць. Я не хачу, каб ён ляжаѓ i нiчога не рабiѓ. Я хачу, каб ты ѓзяѓ гэта i зрабiѓ з сябе адваката".

Эдыт нерухома сядзела ѓ крэсле, чакаючы яго адказу. Яна адчувала, што падвергла яго выпрабаванню. У яе свядомасцi нарадзiлася новая надзея. "Калi ён возьме яго, ён не выйдзе аднойчы ноччу за дзверы i нiколi не вернецца".

МакГрэгар паспрабаваѓ падумаць. Ён не спрабаваѓ растлумачыць ёй сваё новае ѓяѓленне аб жыццi i не ведаѓ, з чаго пачаць.

"У рэшце рэшт, чаму б не прытрымлiвацца свайго плана i не стаць юрыстам?" - спытаѓ ён сябе. "Гэта можа адчынiць дзверы. Я зраблю гэта, - сказаѓ ён уголас жанчыне. "I ты, i мацi казалi пра гэта, так што я паспрабую. Так, я вазьму грошы.

Ён зноѓ зiрнуѓ на яе, калi яна сядзела перад iм, пачырванелая i палкая, i быѓ крануты яе адданасцю, гэтак жа як ён быѓ крануты адданасцю дачкi трунара ѓ Коѓл-Крыку. "Я не супраць таго, каб быць абавязаным перад вамi", сказаѓ ён; "Я не ведаю нiкога, у каго б я гэта ѓзяѓ".

Пазней занепакоены чалавек хадзiѓ па вулiцы, спрабуючы будаваць новыя планы дасягнення сваёй мэты. Яго раздражняла, на яго думку, тупасць уласнага мозгу, i ён падняѓ кулак уверх, каб разгледзець яго ѓ святле лямпы. "Я падрыхтуюся выкарыстоѓваць гэта з розумам", - думаѓ ён; "Чалавеку патрэбныя трэнiраваныя мазгi, падмацаваныя вялiкiм кулаком у барацьбе, у якую я ѓступаю".

Менавiта тады мужчына з Агаё прайшоѓ мiма з рукамi ѓ кiшэнях i прыцягнуѓ яго ѓвагу. У ноздры МакГрэгара ѓдарыѓ водар насычанага духмянага тытуню. Ён павярнуѓся i спынiѓся, гледзячы на няпрошанага госця, пагружанага ѓ свае думкi. "Менавiта з гэтым я буду змагацца", - прагыркаѓ ён; "Камфортна забяспечаныя людзi, якiя прымаюць бязладны свет, самаздаволеныя людзi, якiя не бачаць нiчога дрэннага ѓ такiм свеце. Мне б хацелася iх напалохаць, каб яны выкiнулi цыгары i пачалi бегаць, як мурашкi, калi ты штурхаеш мурашнiкi ѓ поле".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

М З Г РЭГАР ПАЧАђ Да наведаѓ некалькi заняткаѓ у Чыкагскiм унiверсiтэце i прагуляѓся сярод масiѓных будынкаѓ, пабудаваных па большай частцы дзякуючы шчодрасцi аднаго з вядучых бiзнесменаѓ яго краiны, задаючыся пытаннем, чаму вялiкi цэнтр навучання здаецца такой нязначнай часткай горада. Яму ѓнiверсiтэт здаваѓся чымсьцi зусiм адасобленым, не гарманiруючым з навакольным асяроддзем. Гэта было падобна на дарагое ѓпрыгожанне, надзетае на брудную руку вулiчнага хлапчука. Ён прабыѓ тамака нядоѓга.

Аднойчы на адным з заняткаѓ ён запаѓ у няласку да прафесара. Ён сядзеѓ у пакоi сярод iншых студэнтаѓ, яго думкi былi занятыя думкамi аб будучынi i аб тым, як яму пачаць рух маршыруючых людзей. У крэсле побач з iм сядзела буйная дзяѓчына з блакiтнымi вачыма i валасамi, падобнымi на жоѓтую пшанiцу. Яна, як i МакГрэгар, не ѓсведамляла, што з ёй адбываецца, i сядзела з прыплюшчанымi вачыма, назiраючы за iм. У кутках яе вачэй мiльганула весялосць. Яна намалявала накiды яго вялiзнага рота i носа на блакноце паперы.

Злева ад МакГрэгара, выцягнуѓшы ногi ѓ праходзе, сядзеѓ юнак, якi думаѓ пра жаѓтлявалосую дзяѓчыну i планаваѓ кампанiю супраць яе. Яго бацька быѓ вытворцам скрынь для ягад у цагляным будынку ѓ Вест-Сайдзе, i яму хацелася вучыцца ѓ школе ѓ iншым горадзе, каб не прыйшлося жыць дома. Увесь дзень ён думаѓ аб вячэры i аб прыходзе бацькi, нервовага i стомленага, каб пасварыцца з мацi наконт кiравання слугамi. Цяпер ён спрабаваѓ распрацаваць план, як атрымаць ад мацi грошы, каб атрымаць асалоду ад вячэрай у рэстаране ѓ цэнтры горада. З захапленнем ён сузiраѓ такi вечар з пачкам цыгарэт на стале i жоѓтавалосай дзяѓчынай, якая сядзiць насупраць яго пад чырвоным святлом. Ён быѓ тыповым амерыканскiм юнаком з вышэйшага сярэдняга класа i паступiѓ ва ѓнiверсiтэт толькi таму, што не спяшаѓся пачынаць сваё жыццё ѓ камерцыйным свеце.

Перад МакГрэгарам сядзеѓ яшчэ адзiн тыповы студэнт, бледны нервовы малады чалавек, якi барабанiѓ пальцамi па вокладцы кнiгi. Ён вельмi сур'ёзна ставiѓся да набыцця ведаѓ, i калi прафесар перапынiѓ сваю прамову, ён пляснуѓ рукамi i задаѓ пытанне. Калi прафесар усмiхнуѓся, ён гучна засмяяѓся. Ён быѓ падобны да iнструмента, на якiм прафесар браѓ акорды.

Прафесар, невысокi чалавек з густой чорнай барадой, цяжкiмi плячыма i вялiкiмi магутнымi акулярамi, гаварыѓ пранiзлiвым, поѓным хвалявання голасам.

"Свет поѓны хваляванняѓ", - сказаѓ ён; "Мужчыны змагаюцца, як кураняты ѓ шкарлупiне. У глыбiнi душы кожнага чалавека варушацца трывожныя думкi. Звяртаю вашу ѓвагу на тое, што адбываецца ва ѓнiверсiтэтах Германii".

Прафесар спынiѓся i агледзеѓся. МакГрэгар быѓ настолькi раздражнёны тым, што ён палiчыѓ шматслоѓем гэтага чалавека, што не змог стрымацца. Ён адчуваѓ тое ж самае, што i тады, калi аратар-сацыялiст выступаѓ на вулiцах Коѓл-Крык. З лаянкамi ён устаѓ i штурхнуѓ нагой, каб адсунуць крэсла. Нататнiк выпаѓ з-пад каленяѓ вялiкай дзяѓчыны i раскiдаѓ лiсце па падлозе. У блакiтных вачах МакГрэгара загарэлася святло. Калi ён стаяѓ у класе перад спалоханым класам, яго галава, вялiкая i чырвоная, мела ѓ сабе нешта высакароднае, як галава цудоѓнага звера. Яго голас вырваѓся з яго горла, i дзяѓчына паглядзела на яго, адкрыѓшы рот.

"Мы ходзiм з пакоя ѓ пакой, слухаючы размовы", - пачаѓ МакГрегор. "На кутах вулiц у цэнтры горада па вечарах, у гарадах i вёсках мужчыны размаѓляюць i размаѓляюць. Кнiгi пiшуцца, скiвiцы вiляюць. Скiвiцы ѓ мужчын разбоѓталiся. Яны боѓтаюцца, нiчога не кажучы".

Хваляванне МакГрэгара расло. "Калi ѓсе гэтыя беспарадкi, чаму гэта нi да чаго не прыводзiць?" ён запатрабаваѓ. "Чаму б вам, уладальнiкам трэнiраваных мазгоѓ, не паспрабаваць знайсцi таямнiцу парадку сярод гэтай бязладзiцы? Чаму нешта не зроблена?"

Прафесар бегаѓ узад i ѓперад па платформе. "Я не разумею, што вы маеце на ѓвазе", - нервова выклiкнуѓ ён. МакГрэгар павольна павярнуѓся i ѓтаропiѓся на клас. Ён паспрабаваѓ растлумачыць. "Чаму мужчыны не жывуць па-мужчынску?" ён спытаѓ. "Iх трэба навучыць маршыраваць, сотнi тысяч чалавек. Вы так не думаеце?

Голас МакГрэгор павысiѓся, i яго велiзарны кулак быѓ узняты. "Свет павiнен стаць вялiкiм лагерам", - усклiкнуѓ ён. "Мозгi свету павiнны быць у арганiзацыi чалавецтва. Паѓсюль бязладзiца i мужчыны балбочуць, як малпы ѓ клетцы. Чаму б каму-небудзь не пачаць арганiзацыю новага войска? Калi ёсць людзi, якiя не разумеюць, што маецца на ѓвазе, няхай iх збiваюць з ног".

Прафесар нахiлiѓся наперад i паглядзеѓ праз акуляры на МакГрэгара. - Я разумею вас тыпу, - сказаѓ ён, i яго голас дрыжаѓ. "Клас распушчаны. Мы тут асуджаем гвалт".

Прафесар паспяшаѓся праз дзверы i па доѓгiм калiдоры, а клас балбатаѓ за iм па пятах. МакГрэгар сядзеѓ на крэсле ѓ пустым класным пакоi i глядзеѓ у сцяну. Iдучы, прафесар прамармытаѓ сам сабе: "Што тут адбываецца? Што трапляе ѓ нашы школы?

Позна ѓвечары наступнага дня МакГрэгар сядзеѓ у сваiм пакоi i думаѓ пра тое, што адбылося ѓ класе. Ён вырашыѓ, што больш не будзе бавiць час ва ѓнiверсiтэце, а цалкам прысвяцiць сябе вывучэнню права. Увайшлi некалькi маладых людзей.

Сярод студэнтаѓ унiверсiтэта МакГрэгар здаваѓся вельмi старым. Употай iм вельмi захаплялiся, i ён часта быѓ прадметам размоваѓ. Тыя, хто зараз прыходзiѓ да яго, хацелi, каб ён далучыѓся да Братэрства грэцкай лiтары. Яны сядзелi каля яго пакоя, на падаконнiку i на куфры ля сцяны. Яны курылi трубкi i былi па-хлапечы энергiчныя i поѓныя энтузiязму. Румянец ззяѓ на шчоках прадстаѓнiка - ахайнага юнака з чорнымi павойнымi валасамi i круглымi ружова-белымi шчокамi, сына прэсвiтэрыянскага святара з Аёвы.

"Нашы таварышы выбралi вас у якасцi аднаго з нас", - сказаѓ прадстаѓнiк. "Мы хочам, каб вы сталi Альфа-Бэта-Пi. Гэта вялiкае братэрства з аддзяленнямi ѓ найлепшых школах краiны. Дазвольце мне расказаць вам.

Ён пачаѓ пералiчваць iмёны дзяржаѓных дзеячаѓ, прафесараѓ каледжаѓ, бiзнесменаѓ i вядомых спартсменаѓ, якiя ѓваходзiлi ѓ ордэн.

МакГрэгар сядзеѓ ля сцяны, гледзячы на сваiх гасцей i варожачы, што б ён сказаѓ. Ён быѓ крыху здзiѓлены i напалову пакрыѓджаны i адчуваѓ сябе чалавекам, якога вучань нядзельнай школы спынiѓ яго на вулiцы i спытаѓся пра дабрабыт яго душы. Ён думаѓ пра Эдыт Карсан, якая чакае яго ѓ сваёй краме на Манро-стрыт, пра разгневаныя шахцёры, якiя стаяць у салуне ѓ Коѓл-Крык i рыхтуюць уварвацца ѓ рэстаран, у той час як ён сядзеѓ з малатком у руках у чаканнi бiтвы, аб старой Мацi-Мiзэры, якая iдзе пешшу. па пятах салдацкiх коней па вулiцах шахцёрскага пасёлка, i ѓ апошнюю чаргу страшная ѓпэѓненасць, што гэтыя яснавокiя хлопчыкi будуць знiшчаны, паглынуты велiзарным гандлёвым горадам, у якiм iм трэба было жыць.

"Гэта вельмi шмат значыць - быць адным з нас, калi хлопец выходзiць у свет", - сказаѓ кучаравы юнак. "Гэта дапамагае вам ладзiць i размаѓляць з патрэбнымi людзьмi. Ты не можаш жыць без знаёмых табе людзей. Табе трэба пагутарыць з лепшымi хлопцамi. Ён вагаѓся i глядзеѓ у падлогу. - Я не супраць сказаць вам, - сказаѓ ён з успышкай шчырасцi, - што адзiн з нашых мацнейшых людзей - матэматык Уайтсайд - хацеѓ, каб вы ѓ нас былi. Ён сказаѓ, што ты стаiш таго. Ён думаѓ, што вам трэба нас убачыць i пазнаць блiжэй, а нам варта пабачыцца i пазнаць вас.

МакГрэгар устаѓ i зняѓ капялюш з цвiка на сцяне. Ён адчуѓ поѓную марнасць спроб выказаць тое, што было ѓ яго ѓ галаве, i спусцiѓся па лесвiцы на вулiцу, а група хлопчыкаѓ iшла за iм у збянтэжаным маѓчаннi i спатыкалася ѓ цемры калiдора. Каля вулiчных дзвярэй ён спынiѓся i паглядзеѓ на iх, з усяе сiлы спрабуючы выказаць свае думкi словамi.

"Я не магу зрабiць тое, што вы просiце", - сказаѓ ён. "Ты мне падабаешся, i мне падабаецца, што ты просiш мяне пайсцi з табой, але я збiраюся кiнуць унiверсiтэт". Яго голас памякчэѓ. "Я хацеѓ бы мець вас у сябрах", - дадаѓ ён. "Вы кажаце, што чалавеку трэба даведвацца людзей праз нейкi час. Што ж, мне б хацелася ведаць цябе, пакуль ты такi, якi ты ёсць зараз. Я не хачу ведаць цябе пасля таго, як ты станеш тым, кiм станеш".

МакГрэгар павярнуѓся, збег па астатнiх прыступках да каменнага тратуара i хутка пайшоѓ уверх па вулiцы. На яго твары застыѓ суровы выраз, i ён ведаѓ, што правядзе цiхую ноч, думаючы аб тым, што адбылося. "Ненавiджу бiць хлопчыкаѓ", - падумаѓ ён, спяшаючыся на вячэрнюю працу ѓ рэстаран.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

КАЛI MCG REGOR _ _ _ БЫђ дапушчаны ѓ калегiю адвакатаѓ i гатовы заняць сваё месца сярод тысяч маладых юрыстаѓ, якiя былi раскiданыя па акрузе Чыкага, ён напалову адмовiѓся ад пачатку сваёй прафесiйнай практыкi. Правесцi ѓсё жыццё, спрачаючыся па дробязях з iншымi юрыстамi, яму не жадалася. Яму здавалася агiдным, што яго месца ѓ жыццi вызначалася яго здольнасцю прыдзiрацца.

Ноч за ноччу ён гуляѓ адзiн па вулiцах, думаючы пра гэта. Ён раззлаваѓся i вылаяѓся. Часам яго настолькi хвалявала бессэнсоѓнасць любога ладу жыцця, якi яму прапаноѓваѓся, што ѓ яго ѓзнiкала спакуса пакiнуць горад i стаць валацугам, адной з орд прадпрымальных нездаволеных душ, якiя праводзяць сваё жыццё, бадзяючыся ѓзад i наперад па амерыканскiх чыгунках.

Ён працягваѓ працаваць у рэстаране South State Street, якi атрымаѓ заступнiцтва злачыннага свету. Па вечарах з шасцi да дванаццацi гандаль быѓ цiхi, i ён сядзеѓ, чытаѓ кнiгi i глядзеѓ на неспакойна кiдаюцца натоѓп, якi праходзiѓ мiма акна. Часам ён настолькi захапляѓся, што адзiн з гасцей бачком праходзiѓ мiма i ѓцякаѓ праз дзверы, не заплацiѓшы па лiку. На Стэйт-стрыт людзi нервова перасоѓвалiся ѓзад i ѓперад, блукаючы туды i сюды, бязмэтна рухаючыся, як быдла, замкнёнае ѓ загоне. Жанчыны ѓ танных iмiтацыях сукенак, якiя насiлi iх сёстры ѓ двух кварталах адсюль, на Мiчыган-авеню, i з размаляванымi тварамi касавурылiся на мужчын. У ярка асветленых каморах, дзе размяшчалiся танныя i ѓражальныя ѓяѓленнi, увесь час грымеѓ раяль.

У вачах людзей, якiя лайдачылi вечарамi на Саѓт-Стэйт-стрыт, быѓ падкрэслены i жудасны пусты, бязмэтны погляд сучаснага жыцця. Разам з поглядам знiклi шаркаючая хада, вiленне скiвiцай i вымаѓленне нiчога не значных слоѓ. На сцяне будынка насупраць уваходу ѓ рэстаран вiсеѓ банэр з надпiсам "Сацыялiстычны штаб". Там, дзе сучаснае жыццё знайшло амаль iдэальны выраз, дзе не было нi дысцыплiны, нi парадку, дзе людзi не рухалiся, а дрэйфавалi, як палкi, на пляжы, якi абмываецца морам, вiсеѓ сацыялiстычны сцяг з абяцаннем кааператыѓнага супрацоѓнiцтва. садружнасць.

МакГрэгар паглядзеѓ на банэр i на якiя рухаюцца людзей i пагрузiѓся ѓ медытацыю. Выйшаѓшы з-за касы, ён спынiѓся на вулiцы каля дзвярэй i агледзеѓся. У яго вачах загарэѓся агонь, i кулакi, засунутыя ѓ кiшэнi палiто, сцiснулiся. Зноѓ жа, як i ѓ дзяцiнстве ѓ Коѓл-Крык, ён ненавiдзеѓ людзей. Выдатная любоѓ да чалавецтва, заснаваная на мары пра чалавецтва, якое падахвочваецца нейкiм вялiкiм запалам да парадку i сэнсу, была страчана.

У рэстаран пасля паѓночы ажывiѓся гандаль. На сустрэчу з сяброѓкамi з лiку жанчын горада сталi зазiраць афiцыянты i бармэны з модных рэстаранаѓ Пятлявога раёна. Калi ѓвайшла жанчына, яна падышла да аднаго з гэтых маладых людзей. - Што за ноч у цябе была? яны пыталiся адзiн у аднаго.

Якiя прыйшлi афiцыянты стаялi i цiха размаѓлялi. Падчас размовы яны безуважлiва практыкавалi мастацтва утойвання грошай у клiентаѓ, якiя былi для iх крынiцай даходу. Яны гулялi з манетамi, падкiдвалi iх у паветра, сцiскалi ѓ далонi, прымушалi iх з'яѓляцца i знiкаць з дзiѓнай хуткасцю. Некаторыя з iх сядзелi на табурэтках уздоѓж стойкi, елi пiрог i пiлi гарачую каву.

З кухнi ѓ пакой увайшоѓ кухар у доѓгiм брудным фартуху i, паставiѓшы страву на стойку, стаѓ есцi яго змесцiва. Ён спрабаваѓ заваяваць захапленне лайдакоѓ хвальбамi. Гучным голасам ён фамiльярна паклiкаѓ жанчын, якiя сядзелi за столiкамi ѓздоѓж сцяны. Калiсьцi ѓ сваiм жыццi кухар працаваѓ у вандроѓным цырку i ѓвесь час распавядаѓ пра свае прыгоды ѓ дарозе, iмкнучыся стаць героем у вачах публiкi.

МакГрэгар прачытаѓ кнiгу, якая ляжала перад iм на стойцы, i паспрабаваѓ забыцца ѓбогi беспарадак, якi атачае яго. Ён зноѓ прачытаѓ аб вялiкiх гiстарычных асобах, салдатах i дзяржаѓных дзеячах, якiя былi лiдэрамi людзей. Калi кухар задаваѓ яму пытанне цi рабiѓ нейкую заѓвагу, прызначаную для яго вушэй, ён паднiмаѓ галаву, кiваѓ i чытаѓ зноѓ. Калi ѓ пакоi пачалiся беспарадкi, ён зароѓ каманду, i неспакой сцiх. Час ад часу падыходзiлi добра апранутыя, напалову п'яныя мужчыны сярэдняга веку i, нахiляючыся над стойкай, нешта шапталi яму. Ён зрабiѓ рух рукой адной з жанчын, якiя сядзелi за столiкамi ѓздоѓж сцяны i лянiва гулялi калыпкамi. Калi яна падышла да яго, ён паказаѓ на мужчыну i сказаѓ: "Ён хоча пачаставаць цябе вячэрай".

Жанчыны злачыннага свету сядзелi за сталамi i казалi аб МакГрэгары, кожная ѓпотай жадала, каб ён стаѓ яе палюбоѓнiкам. Яны пляткарылi, як жонкi з прыгарада, напаѓняючы свае размовы туманнымi спасылкамi на тое, што ён сказаѓ. Яны каментавалi яго адзенне i чытанне. Калi ён глядзеѓ на iх, яны ѓсмiхалiся i неспакойна варушылiся, як нясмелыя дзецi.

Адна з жанчын падземнага свету, худая жанчына з запалымi чырвонымi шчокамi, сядзела за сталом i размаѓляла з iншымi жанчынамi аб вырошчваннi белых куранят леггорнаѓ. Яна i яе муж, тоѓсты стары дэраш афiцыянт, якi працаваѓ афiцыянтам у глухiм рэстаране, купiлi загарадную ферму плошчай дзесяць акраѓ, i яна дапамагала аплачваць яе грашыма, заробленымi на вулiцах па вечарах. Маленькая чарнавокая жанчына, якая сядзела побач з курцам, дакранулася да плашча, якi вiсеѓ на сцяне, i, выняѓшы з кiшэнi кавалак белай тканiны, пачала вымалёѓваць бледна-блакiтныя кветкi для пярэдняй часткi талii кашулi. На табурэтцы каля стойкi сядзеѓ юнак з нездаровай на выгляд скурай i размаѓляѓ з афiцыянтам.

"Рэфарматары зладзiлi пекла бiзнэсу", - выхваляѓся юнак, аглядаючыся па баках, каб пераканацца ѓ наяѓнасцi слухачоѓ. "Раней тут, на Стэйт-стрыт, у год Сусветнай выставы ѓ мяне працавалi чатыры жанчыны, а зараз у мяне толькi адна, i яна палову часу плача i хварэе".

МакГрэгар перастаѓ чытаць кнiгу. "У кожным горадзе ёсць заганнае месца, месца, адкуль выходзяць хваробы, каб атручваць людзей. Лепшыя заканадаѓчыя розумы свету не дабiлiся прагрэсу ѓ барацьбе з гэтым злом", - гаворыцца ѓ дакладзе.

Ён зачынiѓ кнiгу, адкiнуѓ яе i паглядзеѓ на свой вялiкi кулак, якi ляжаѓ на стойцы, i на юнака, якi выхваляецца з афiцыянтам. У кутках яго рота зайграла ѓсмешка. Ён задуменна расцiснуѓ i сцiснуѓ кулак. Затым, узяѓшы з палiцы пад прылаѓкам кнiгу па юрыспрудэнцыi, ён зноѓ пачаѓ чытаць, варушачы губамi i падпёршы галаву рукамi.

Адвакацкая кантора МакГрэгара размяшчалася наверсе, над крамай ужыванай вопраткi на Ван Бюрэн-стрыт. Там ён сядзеѓ за сталом, чытаѓ i чакаѓ, а ѓвечары вярнуѓся ѓ рэстаран на Стэйт-стрыт. Час ад часу ён прыходзiѓ у палiцэйскi ѓчастак на Харысан-стрыт, каб выслухаць судовы працэс, i пад уплывам О'Тула час ад часу яму давалi справу, якая прыносiла яму некалькi даляраѓ. Ён спрабаваѓ думаць, што гады, праведзеныя ѓ Чыкага, былi гадамi трэнiровак. Пра сябе ён ведаѓ, што жадае зрабiць, але не ведаѓ, з чаго пачаць. Iнстынктыѓна ён чакаѓ. Ён бачыѓ марш i контрмарш падзей у жыццi людзей, якiя тапталiся па тратуарах пад акном яго офiса, бачыѓ у думках шахцёраѓ пенсiльванскай вёскi, якiя спускаюцца з узгоркаѓ, каб знiкнуць пад зямлёй, глядзеѓ на дзяѓчат, якiя спяшалiся. разгайданыя дзверы ѓнiвермагаѓ ранiцай, варожачы, хто з iх зараз будзе сядзець без справы з калыпкамi ѓ "О'Туле" i чакаць слова або рухi на паверхнi гэтага чалавечага мора, якое стане для яго знакам. Iншаму назiральнiку ён мог бы здацца яшчэ адным з знясiленых людзей сучаснага жыцця, валацугам у моры рэчаѓ, але гэта было не так. Людзям, якiя iшлi па вулiцах з палкай сур'ёзнасцю нi пра што, не ѓдалося зацягнуць яго ѓ вiр камерцыялiзму, у якiм яны змагалiся i ѓ якi год за годам залучалася лепшая амерыканская моладзь.

Iдэя, якая прыйшла яму ѓ галаву, калi ён сядзеѓ на ѓзгорку над шахцёрскiм мястэчкам, расла i расла. Дзень i ноч ён марыѓ аб рэальных фiзiчных з'явах працоѓных, якiя iдуць да ѓлады, i аб грукаце мiльёнаѓ футаѓ, якi скалынае мiр i што ѓганяе вялiкую песню парадку, мэты i дысцыплiны ѓ душы амерыканцаѓ.

Часам яму здавалася, што мара нiколi не стане большай, чым марай. Ён сядзеѓ у пыльным кабiнеце, i на вачах у яго выступiлi слёзы. У такiя моманты ён быѓ перакананы, што чалавецтва будзе вечна iсцi па старой дарозе, што моладзь будзе працягваць сталець, таѓсцець, раскладацца i памiраць у вялiкiм ваганнi i рытме жыцця, застаючыся для iх бессэнсоѓнай загадкай. "Яны ѓбачаць поры года i планеты, якiя маршыруюць у космасе, але яны не пойдуць", - прамармытаѓ ён i падышоѓ да акна i стаѓ глядзець унiз, на бруд i бязладзiцу вулiцы ѓнiзе.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

я Н ТО ОФIС На Ван Бюрэн-стрыт, дзе МакГрегор займаѓ яшчэ адзiн стол, акрамя яго ѓласнага. Пiсьмовым сталом валодаѓ невысокi чалавек з незвычайна доѓгiмi вусамi i тлустымi плямамi на штрыфлi палiто. Ранiцай ён прыйшоѓ i сеѓ у крэсла, паклаѓшы ногi на стол. Ён палiѓ доѓгiя чорныя цыгары i чытаѓ ранiшнiя газеты. На шкляной панэлi дзвярэй была надпiс: "Генры Хант, брокер па нерухомасцi". Скончыѓшы з ранiшнiмi газетамi, ён знiк i вярнуѓся стомленым i маркотным блiжэй да вечара.

Бiзнэс Генры Ханта ѓ сферы нерухомасцi быѓ мiфам. Хоць ён не купляѓ i не прадаваѓ нiякай уласнасцi, ён настойваѓ на сваiм тытуле, i ѓ яго стале ляжаѓ стос бланкаѓ з указаннем вiду ѓласнасцi, на якой ён спецыялiзаваѓся. На сцяне ѓ яго ѓ шкляной рамцы вiсела фатаграфiя дачкi, выпускнiцы сярэдняй школы Гайд-парка. Ранiцай, выйшаѓшы да дзвярэй, ён спынiѓся, каб паглядзець на МакГрэгара, i сказаѓ: "Калi хто-небудзь прыйдзе з нагоды ѓласнасцi, паклапацiцеся аб iх ад майго iмя. Мяне не будзе на некаторы час".

Генры Хант быѓ зборшчыкам дзесяцiны для палiтычных босаѓ першай парафii. Увесь дзень ён хадзiѓ з месца на месца па палаце, апытваючы жанчын, звяраючы iх iмёны з маленькай чырвонай кнiжачкай, якую насiѓ у кiшэнi, абяцаючы, патрабуючы, робячы завуаляваныя пагрозы. Увечары ён сядзеѓ у сваёй кватэры з выглядам на Джэксан-парк i слухаѓ, як яго дачка iграе на фартэпiяна. Усiм сэрцам ён ненавiдзеѓ сваё месца ѓ жыццi i, катаючыся туды i назад у горад на цягнiках Цэнтральнага Iлiнойса, глядзеѓ на возера i марыѓ аб тым, каб мець ферму i жыць вольным жыццём у вёсцы. У сваiм уяѓленнi ён мог бачыць гандляроѓ, якiя стаяць i пляткарыць на тратуары перад крамамi ѓ вёсцы ѓ Агаё, дзе ён жыѓ яшчэ хлопчыкам, i ва ѓяѓленнi зноѓ уяѓляѓ сябе хлопчыкам, якi ганяе па вечарах кароѓ па вясковай вулiцы i ѓладкоѓваѓ цудоѓныя маленькiя забавы. шлёп-шлёп босымi нагамi ѓ глыбокай пылу.

Менавiта Генры Хант у сваiм сакрэтным кабiнеце ѓ якасцi калекцыянера i памочнiк "боса" першага аддзялення перасунуѓ сцэну з'яѓлення МакГрэгара як публiчнага персанажа ѓ Чыкага.

Аднойчы ноччу малады чалавек - сын аднаго з гарадскiх спекулянтаѓ-мiльянераѓ, якiя займаюцца пшанiцай, - быѓ знойдзены мёртвым у маленькiм тупiку ззаду курорта, вядомага як дом Мэры на Полк-стрыт. Ён ляжаѓ, скурчыѓшыся, каля дашчанага плота, зусiм мёртвы, з сiняком на галаве. Палiцыянт знайшоѓ яго i адцягнуѓ да лiхтара на рагу завулка.

Палiцыянт ужо дваццаць хвiлiн стаяѓ пад лiхтаром, размахваючы палкай. Ён нiчога не чуѓ. Падышоѓ малады чалавек, крануѓ яго за руку i нешта шапнуѓ яму. Калi ён павярнуѓся, каб пайсцi ѓ завулак, малады чалавек уцёк па вулiцы.

Улады, якiя кiравалi першым раёнам Чыкага, былi ѓ лютасцi, калi стала вядома асоба загiнулага. "Начальнiк", рахманы з выгляду блакiтнавокi чалавечак у акуратным шэрым гарнiтуры i з шаѓкавiстымi вусамi, стаяѓ у сваiм кабiнеце, сутаргава расцiскаючы i сцiскаючы кулакi. Затым ён патэлефанаваѓ маладому чалавеку i паслаѓ за Генры Хантам i вядомым палiцыянтам.

На працягу некалькiх тыдняѓ газеты Чыкага вялi кампанiю супраць заганы. Натоѓпы рэпарцёраѓ апанавалi палату. Штодзень яны выпускалi слоѓныя карцiны жыцця ѓ падземным свеце. На першых палосах газет з сенатарамi, губернатарамi i мiльянерамi, якiя развялiся са сваiмi жонкамi, таксама з'яѓлялiся iмёны Выродлiвага Браѓна Чопхауса Сэма i Каралiны Кейт з апiсаннем iх устаноѓ, гадзiн iх закрыцця, а таксама класа i колькасцi iх заступнiцтва. П'яны мужчына катаѓся па падлозе ѓ задняй частцы салуна на Дваццаць другой вулiцы, i ѓ яго скралi кашалёк, i яго фатаграфiя з'явiлася на першай старонцы ранiшнiх газет.

Генры Хант сядзеѓ у сваiм кабiнеце на Ван Бюрэн-стрыт i дрыжаѓ ад страху. Ён чакаѓ убачыць у газеце сваё iмя i раскрыццё свайго роду заняткаѓ.

Улады, якiя кiравалi Першым, - цiхiя i пранiклiвыя людзi, якiя ѓмелi зарабляць i атрымлiваць прыбытак, самая кветка камерцыялiзму - былi напалоханыя. Яны ѓбачылi ѓ вядомасцi нябожчыка рэальную магчымасць для сваiх iмгненных ворагаѓ - прэсы. На працягу некалькiх тыдняѓ яны сядзелi цiха, вытрымлiваючы буру грамадскай неѓхвалення. У сваёй свядомасцi яны ѓяѓлялi сабе прыход як асобнае каралеѓства, нешта чужароднае i асобнае ад горада. Сярод iх паслядоѓнiкаѓ былi людзi, якiя ѓжо шмат гадоѓ не перасякалi лiнiю Ван Бюрэн-стрыт на чужую тэрыторыю.

Раптам у свядомасцi гэтых людзей узнiкла пагроза. Падобна маленькаму цiхаму босу, падапечны канчаткова сцiснуѓ кулак. Па вулiцах i завулках пранёсся крык, папярэджанне. Як драпежныя птушкi, патрывожаныя ѓ сваiх гнёздах, яны пырхалi, выдаючы крыкi. Выкiнуѓшы цыгару ѓ канаву, Генры Хант пабег праз палату. З хаты ѓ хату ён разносiѓ свой крык: "Затаiцеся! Нiчога не здымаць".

Маленькi бос у сваiм кабiнеце ѓ пярэдняй частцы салона перавёѓ погляд з Генры Ханта на палiцыянта. "Цяпер не час для ваганняѓ", - сказаѓ ён. "Калi мы будзем дзейнiчаць хутка, гэта будзе дабром. Мы павiнны арыштаваць i судзiць гэтага забойцу i зрабiць гэта зараз. Хто наш мужчына? Хуткi. Давайце дзейнiчаць".

Генры Хант закурыѓ новую цыгару. Ён нервова гуляѓ кончыкамi пальцаѓ i шкадаваѓ, што не выйшаѓ з палаты i не патрапiѓ у зону дасяжнасцi цiкаѓных вачэй прэсы. Ва ѓяѓленнi ён чуѓ, як яго дачка крычыць ад жаху пры выглядзе яго iмя, напiсанага яркiмi лiтарамi перад усiм светам, i думаѓ пра яе з чырванню агiды на яе юным твары, якая адвярнулася ад яго назаѓжды. У жаху ягоныя думкi кiдалiся туды i сюды. Iмя сарвалася з яго вуснаѓ. "Гэта мог быць Эндзi Браѓн", - сказаѓ ён, зацягваючыся цыгарай.

Маленькi бос разгарнуѓ сваё крэсла. Ён пачаѓ збiраць паперы, якiя былi раскiданыя па стале. Калi ён загаварыѓ, ягоны голас зноѓ зрабiѓся мяккi i мяккi. "Гэта быѓ Эндзi Браѓн", - сказаѓ ён. "Прашэпчыце слова кс. Няхай супрацоѓнiк "Трыб'юн" знойдзе для вас Браѓна. Зрабi гэта правiльна, i ты выратуеш свой скальп i пазбавiшся ад дурных папер са спiны Першага.

Арышт Браѓна прынёс падапечнаму перадышку. Прадказанне пранiклiвага маленькага боса спраѓдзiлася. Газеты адмовiлiся ад гучных заклiкаѓ да рэформ i замест гэтага пачалi патрабаваць жыцця Эндру Браѓна. Газетныя мастакi ѓварвалiся ѓ палiцэйскае ѓпраѓленне i спехам зрабiлi замалёѓкi, якiя праз гадзiну з'явiлiся на тварах статыстаѓ на вулiцах. Сур'ёзныя навукоѓцы ставiлi свае фатаграфii ѓ загалоѓках артыкулаѓ "Крымiнальная характарыстыка галавы i асобы".

Майстэрскi i вынаходлiвы аѓтар дзённай газеты назваѓ Браѓна Джэкiлам i Хайдам з выразкi i намякнуѓ на iншыя забойствы, учыненыя той жа рукой. З параѓнальна спакойнага жыцця не занадта працавiтага егмана Браѓн выйшаѓ з верхняга паверха мэбляванага дома на Стэйт-стрыт, каб стаiчна паѓстаць перад светам людзей - цэнтрам буры, вакол якога кружыѓся i вiхура гневу якi абуджаецца горада.

Думка, якая мiльганула ѓ галаве Генры Ханта, калi ён сядзеѓ у офiсе цiхага боса, складалася ѓ стварэннi магчымасцi для МакГрэгара. На працягу некалькiх месяцаѓ ён i Эндру Браѓн былi сябрамi. Йегмэн, моцна складзены, павольна размаѓлялы мужчына, быѓ падобны на дасведчанага механiка машынiста лакаматыва. Прыйшоѓшы ѓ "О'Тул" у цiхiя гадзiны памiж васьмю i дванаццаццю, ён сеѓ за вячэру i размаѓляѓ з маладым адвакатам у напаѓжартаѓлiвым i гумарыстычным ключы. У яго вачах тоiлася нейкая жорсткая жорсткасць, змякчэлая бяздзейнасцю. Менавiта ён даѓ МакГрэгару iмя, якое да гэтага часу чапляецца за яго ѓ гэтай дзiѓнай дзiкай краiне: "Суддзя Мак, Вялiкi чалавек".

Калi яго арыштавалi, Браѓн паслаѓ за МакГрэгарам i прапанаваѓ перадаць яму вядзенне яго справы. Калi малады адвакат адмовiѓся, ён быѓ настойлiвы. У камеры акруговай турмы яны абмеркавалi гэта. Каля дзвярэй за iмi стаяѓ ахоѓнiк. МакГрэгар прыгледзеѓся ѓ паѓзмрок i сказаѓ тое, што, на яго думку, трэба было сказаць. "Вы ѓ яме", - пачаѓ ён. "Табе не патрэбен я, табе патрэбна гучнае iмя. Яны гатовы павесiць цябе там. Ён махнуѓ рукой у бок Першага. "Яны збiраюцца выдаць цябе як адказ узбуджанаму гораду. Гэта праца для найбуйнейшага i найлепшага адваката па крымiнальных справах у горадзе. Назавiце гэтага чалавека, i я знайду яго для вас i дапамагу сабраць грошы, каб заплацiць яму.

Эндру Браѓн устаѓ i падышоѓ да МакГрэгар. Гледзячы на яго зверху ѓнiз, ён гаварыѓ хутка i рашуча. - Ты робiш тое, што я кажу, - прарычэѓ ён. "Вы бярэцеся за гэтую справу. Я не выканаѓ гэтую працу. Я спаѓ у сваiм пакоi, калi яго знялi. Цяпер вы берацеся за справу. Ты не ачысцiш мяне. Гэта не ѓ планах. Але ты ѓсё роѓна атрымаеш працу.

Ён зноѓ сеѓ на жалезны ложак у куце камеры. Яго голас стаѓ павольным i ѓ iм з'явiлася адценне цынiчнага гумару. - Паслухай, Вялiкi, - сказаѓ ён, - банда выцягнула мой нумар прама з капелюша. Я пераходжу, але сёй-той прапануе добрую рэкламу, i ты яе атрымаеш.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

ТЁН ПРАБНЫ З Эндру Браѓн стаѓ для МакГрэгара адначасова магчымасцю i выпрабаваннем. На працягу некалькiх гадоѓ ён жыѓ самотным жыццём у Чыкага. У яго не было сяброѓ, i яго розум не быѓ збянтэжаны бясконцай балбатнёй, якой жыве большасць з нас. Вечар за вечарам ён гуляѓ адзiн па вулiцах i стаяѓ ля дзвярэй рэстарана на Стэйт-стрыт, адзiнокая постаць, адхiленая ад жыцця. Цяпер яго трэба было ѓцягнуць у вiр. У мiнулым жыццё яго пакiнула ѓ спакоi. Вялiкае дабраславеньне iзаляцыi было для яго, i ѓ гэтай iзаляцыi ён марыѓ аб вялiкай мары. Цяпер трэба было праверыць якасць сну i сiлу яго ѓплыву на яго.

МакГрегору не ѓдалося пазбегнуць уплыву жыцця таго часу. Глыбокая чалавечая страсць драмала ѓ яго вялiкiм целе. Да сваiх "маршыруючых мужчын" яму яшчэ трэба было вытрымаць самае заблытанае з усiх сучасных мужчынскiх выпрабаванняѓ: прыгажосць бессэнсоѓных жанчын i гэтак жа бессэнсоѓны шумны шум поспеху.

Такiм чынам, у дзень яго гутаркi з Эндру Браунам у старой турме акругi Кук на паѓночным баку Чыкага мы павiнны думаць аб МакГрэгары як аб маючым адбыцца выпрабаваннi. Пасля размовы з Браѓнам ён пайшоѓ па вулiцы i падышоѓ да маста, якi вёѓ праз раку ѓ кальцавы раён. У глыбiнi душы ён ведаѓ, што яго чакае бiтва, i гэтая думка хвалявала яго. З новай сiлай на плячах ён пайшоѓ па мосце. Ён паглядзеѓ на людзей i зноѓ дазволiѓ свайму сэрцу напоѓнiцца пагардай да iх.

Ён пажадаѓ, каб бой за Браѓна быѓ боем на кулаках. Сеѓшы ѓ машыну на заходнiм баку, ён сядзеѓ, гледзячы праз акно машыны на праязджаючы натоѓп, i ѓяѓляѓ сябе сярод iх, наносячы ѓдары направа i налева, хапаючыся за горла, патрабуючы праѓды, якая выратавала б Браѓна i паѓстала б перад вачыма людзей.

Калi МакГрэгар дабраѓся да моднай крамы на Манро-стрыт, быѓ вечар, i Эдыт збiралася пайсцi павячэраць. Ён стаяѓ i глядзеѓ на яе. У яго голасе гучала нотка трыѓмфу. З яго пагарды да мужчын i жанчын пекла ѓзнiкла хвальба. "Яны далi мне работу, з якой, на iх думку, я не спраѓлюся", - сказаѓ ён. "Я буду адвакатам Браѓна ѓ справе аб буйным забойстве". Ён паклаѓ рукi ёй на далiкатныя плечы i пацягнуѓ да святла. "Я збiраюся перакулiць iх i паказаць iм", - выхваляѓся ён. "Яны думаюць, што збiраюцца павесiць Браѓна - маслянiстых змей. Ну, яны на мяне не разлiчвалi. Браѓн не разлiчвае на мяне. Я збiраюся iм паказаць". Ён гучна смяяѓся ѓ пустым магазiне.

У маленькiм рэстаранчыку МакГрэгар i Эдыт казалi аб выпрабаваннi, якое яму трэба прайсцi. Пакуль ён казаѓ, яна сядзела моѓчкi i глядзела на яго рудыя валасы.

"Даведайся, цi ёсць у твайго мужчыны Браѓна каханая", - сказала яна, думаючы пра сябе.

Амерыка - краiна забойстваѓ. Дзень за днём у гарадах i пасёлках, на пустынных прасёлкавых дарогах гвалтоѓная смерць падкрадаецца да людзей. Недысцыплiнаваныя i бязладныя ѓ сваiм ладзе жыцця грамадзяне нiчога не могуць зрабiць. Пасля кожнага забойства яны патрабуюць новых законаѓ, якiя, запiсаныя ѓ кнiгi законаѓ, парушае сам заканадавец. Знясiленыя па жыццi настойлiвымi патрабаваннямi, iх днi не пакiдаюць iм часу для спакою, у якiм растуць думкi. Пасля некалькiх дзён бессэнсоѓнага паспеху ѓ горадзе яны заскакваюць у цягнiкi цi трамваi i спяшаюцца гартаць свае каханыя газеты да гульнi з мячом, комiксам i рынкавым справаздачам.

I тады нешта адбываецца. Момант надыходзiць. Забойства, якому магла б быць прысвечана адзiная калонка на ѓнутранай старонцы ѓчарашняй газеты, сёння распаѓсюджвае свае жахлiвыя падрабязнасцi на ѓсё.

Па вулiцах спяшаюцца газетчыкi, якiя неспакойна ходзяць, узбуджаючы натоѓп сваiмi крыкамi. Людзi, якiя з нецярпеннем перадалi апавяданнi пра ганьбу горада, выхоплiваюць газеты i прагна i вычарпальна чытаюць гiсторыю злачынства.

I ѓ гэты вiр чутак, агiдных немагчымых гiсторый i добра прадуманых планаѓ па барацьбе з праѓдай МакГрэгар кiнуѓся. Дзень за днём ён блукаѓ па заганным раёне на поѓдзень ад Ван Бюрэн-стрыт. Прастытуткi, суценёры, злодзеi i салонныя прыхлебальнiкi глядзелi на яго i разумела ѓсмiхалiся. Iшлi днi, а прагрэсу не было, i ён запаѓ у роспач. Аднойчы яму прыйшла ѓ галаву iдэя. "Я пайду да прыгожай жанчыны з прытулку", - сказаѓ ён сабе. "Яна не будзе ведаць, хто забiѓ хлопчыка, але яна можа даведацца. Я прымушу яе даведацца.

У Маргарэт Ормсбi МакГрэгар павiнен быѓ даведацца, што для яго было новым вiдам жаноцкасцi, чымсьцi надзейным, надзейным, абароненым i падрыхтаваным, як рыхтуецца добры салдат, каб атрымаць з гэтага максiмум карысцi ѓ барацьбе за iснаванне. Нешта, чаго ён не ведаѓ, яшчэ павiнна было звярнуцца да гэтага чалавека.

Маргарэт Ормсбi, як i сам МакГрэгар, не была пераможана жыццём. Яна была дачкой Дэвiда Ормсбi, кiраѓнiка буйнога трэста па вытворчасцi плугоѓ са штаб-кватэрай у Чыкага, чалавека, якога з-за пэѓнай упэѓненасцi ѓ сваiм стаѓленнi да жыцця калегi называлi "Ормсбi-прынцам". Яе мацi Лора Ормсбi была крыху нервовай i напружанай.

З сарамлiвай самаадданасцю, пазбаѓленай хаця б ценю поѓнай бяспекi, Маргарэт Ормсбi, прыгожая целам i выдатна апранутая, хадзiла туды i сюды сярод iзгояѓ Першага аддзялення. Яна, як усе жанчыны, чакала магчымасцi, аб якой не гаварыла нават сама з сабой. Яна была чымсьцi, да чаго мэтанакiраваны i прымiтыѓны Макгрегор павiнен падыходзiць з асцярожнасцю.

Спяшаючыся па вузкай вулiцы, запоѓненай таннымi салунамi, МакГрегор увайшоѓ у дзверы жылога дома i сеѓ у крэсла за сталом тварам да Маргарэт Ормсбi. Ён сёе-тое ведаѓ аб яе працы ѓ Першым аддзяленнi i аб тым, што яна прыгожая i стрымана. Ён быѓ поѓны рашучасцi, каб яна дапамагла яму. Седзячы ѓ крэсле i гледзячы на яе праз пiсьмовы стол, ён заглушаѓ у яе горле кароткiя фразы, якiмi яна мела звычай вiтаць наведвальнiкаѓ.

"Гэта вельмi добра, што вы сядзiце там, апранутая, i расказваеце мне, што могуць i чаго не могуць рабiць жанчыны ѓ вашым становiшчы, - сказаѓ ён, - але я прыйшоѓ сюды, каб сказаць вам, што вы будзеце рабiць, калi вы з тых, хто хоча быць карысным".

Гаворка МакГрэгара была выклiкам, якi Маргарэт, сучасная дачка аднаго з нашых сучасных вялiкiх людзей, не магла пакiнуць без увагi. Хiба яна не набрала смеласцi ѓ сваёй нясмеласцi, каб спакойна хадзiць сярод прастытутак i брудных мармычучых п'янiц, спакойна ѓсведамляючы сваю дзелавую мэту? - Чаго ты хочаш? - рэзка спытала яна.

"У вас ёсць толькi дзве рэчы, якiя мне дапамогуць", - сказаѓ МакГрэгар; "Твая прыгажосць i твая некранутасць. Гэтыя рэчы з'яѓляюцца свайго роду магнiтам, якi прыцягвае да вас жанчын з вулiцы. Я ведаю. Я чуѓ, як яны размаѓлялi.

"Сюды прыходзяць жанчыны, якiя ведаюць, хто забiѓ таго хлопчыка ѓ калiдоры i чаму гэта было зроблена", - працягнуѓ МакГрэгар. "Ты фетыш сярод гэтых жанчын. Яны дзецi, i яны прыходзяць сюды, каб паглядзець на вас, як дзецi выглядаюць з-за фiранак на гасцей, якiя сядзяць у гасцiнай iх дамоѓ.

"Ну, я хачу, каб ты паклiкаѓ гэтых дзяцей у пакой i дазволiѓ iм расказаць табе сямейныя таямнiцы. Уся палата тут ведае гiсторыю гэтага забойства. Паветра напоѓнена iм. Мужчыны i жанчыны працягваюць спрабаваць мне сказаць, але баяцца. Палiцыя iх напалохала, яны напаѓрасказалi мне, а потым уцяклi, як спалоханыя жывёлы.

"Я хачу, каб яны сказалi вам. Тут ты не ѓ лiк палiцыi. Яны думаюць, што ты занадта прыгожая i занадта добрая, каб дакранацца да рэальнага жыцця гэтых людзей. Нiхто з iх - начальства або палiцыя - за вамi не сочыць. Я буду працягваць паднiмаць пыл, а вы атрымаеце патрэбную мне iнфармацыю. Ты справiшся з гэтай працай, калi будзеш добры.

Пасля выступу МакГрэгара жанчына моѓчкi сядзела i глядзела на яго. Упершыню яна сустрэла мужчыну, якi ашаламiѓ яе i нiякiм чынам не адцягнуѓ увагу нi ад яе прыгажосцi, нi ад яе самавалодання. Гарачая хваля напалову гневу, напалову захаплення захлiснула яе.

МакГрэгар глядзеѓ на жанчыну i чакаѓ. "Мне патрэбны факты", - сказаѓ ён. "Дайце мне гэтую гiсторыю i iмёны тых, хто яе ведае, i я прымушу iх расказаць. Цяпер у мяне ёсць сякiя-такiя факты - я атрымаѓ iх, здзекуючыся над дзяѓчынай i задушыѓшы бармэна ѓ завулку. Цяпер я хачу, каб вы па-свойму дапамаглi мне атрымаць больш фактаѓ. Ты прымушаеш жанчын казаць i казаць табе, а потым кажаш мне".

Калi МакГрэгар сышоѓ, Маргарэт Ормсбi ѓстала з-за стала ѓ жылым доме i пайшла праз горад да офiса свайго бацькi. Яна была ѓражана i напалохана. У адно iмгненне словы i манеры гэтага жорсткага маладога адваката прымусiлi яе зразумець, што яна ѓсяго толькi дзiця ѓ руках сiл, якiя гулялi з ёю ѓ Першым аддзяленнi. Яе самавалоданне пахiснулася. "Калi яны дзецi - гэтыя гарадскiя жанчыны - то я дзiця, дзiця, якое плавае з iмi ѓ моры нянавiсцi i уродства".

У галаву ёй прыйшла новая думка. "Але яно не дзiця - гэты МакГрэгар. Ён нiчыйнае дзiця. Ён стаiць на каменi непахiсным".

Яна паспрабавала абурыцца з-за рэзкай адкрытасцi прамовы мужчыны. "Ён размаѓляѓ са мною так, як размаѓляѓ бы з вулiчнай жанчынай", - думала яна. "Ён не баяѓся выказаць здагадку, што ѓ глыбiнi душы мы падобныя, усяго толькi цацкi ѓ руках чалавека, якi адважыцца".

На вулiцы яна спынiлася i агледзелася. Яе цела задрыжала, i яна зразумела, што навакольныя яе сiлы ператварылiся ѓ жывыя iстоты, гатовыя накiнуцца на яе. "У любым выпадку, я зраблю ѓсё, што змагу. Я памагу яму. Мне давядзецца гэта зрабiць, - прашаптала яна сам сабе.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

ТЁН АЧЫСТКА З Эндру Браѓн вырабiѓ фурор у Чыкага. На судзе МакГрэгару ѓдалося прадставiць адну з тых захапляльных дух драматычных кульмiнацый, якiя прыцягваюць увагу натоѓпу. У напружаны драматычны момант працэсу ѓ зале суда запанавала спалоханая цiшыня, i ѓ той вечар мужчыны ѓ сваiх дамах iнстынктыѓна адвярнулiся ад чытання газет i паглядзелi на каханую, якая сядзела вакол iх. Халадок страху прабег па целах жанчын. На iмгненне Прыгажуня Макгрегор дазволiла iм зазiрнуць пад скарынку цывiлiзацыi, што абудзiла векавую дрыготку ѓ iх сэрцах. У сваiм запале i нецярпеннi МакГрэгар крычаѓ не супраць выпадковых ворагаѓ Браѓна, а супраць усяго сучаснага грамадства i яго бясформеннасцi. Слухачам здавалася, што ён патрос чалавецтва за горла i сiлай i мэтанакiраванасцю сваёй самотнай фiгуры агалiѓ нiкчэмную слабасць сваiх субратаѓ.

У зале суда МакГрэгар сядзеѓ змрочны i маѓклiвы, дазваляючы дзяржаве вылучаць свой пункт гледжання. На яго твары быѓ выклiк. Яго вочы глядзелi з-пад апухлых павекаѓ. На працягу некалькiх тыдняѓ ён быѓ нястомны, як шныпар, бегаючы па Першым аддзяленнi i збiраючы сваю справу. Палiцыянты бачылi, як ён выйшаѓ з завулка ѓ тры гадзiны ночы, цiхi бос, пачуѓшы аб яго дзеяннях, нецярплiва дапытаѓ Генры Ханта, бармэн у забягалаѓцы на Полк-стрыт адчуѓ хватку рукi на сваiм горле, а дрыготкая дзяѓчына жыхары горада схiлiлi перад iм каленi ѓ маленькай цёмнай. У зале суда ён сядзеѓ i чакаѓ.

Калi спецыяльны пракурор штата, чалавек з вялiкiм iмем у судах, скончыѓ свой настойлiвы i настойлiвы заклiк да крывi маѓклiвага, абыякавага Браѓна, МакГрегор пачаѓ дзейнiчаць. Ускочыѓшы на ногi, ён хрыпла крыкнуѓ праз маѓклiвую залу суда буйной жанчыне, якая сядзела сярод сведкаѓ. "Яны падманулi цябе, Мэры", - зароѓ ён. "Казка аб памiлаваннi пасля таго, як ацiхне хваляванне, - хлусня. Яны цябе нацягваюць. Яны збiраюцца павесiць Эндзi Браѓна. Паѓстанце туды i скажыце чыстую праѓду, iнакш яго кроѓ будзе на вашых руках".

У перапоѓненай зале суда ѓзняѓся фурор. Адвакаты ѓскочылi на ногi, пярэчачы, пратэстуючы. Над шумам пачуѓся хрыплы абвiнавачваючы голас. "Не дазваляйце Мэры з Полк-Стрыт i кожнай жанчыне заставацца тут", - крычаѓ ён. "Яны ведаюць, хто забiѓ вашага чалавека. Пакладзiце iх назад на падстаѓку. Яны раскажуць. Паглядзi на iх. Iсцiна выходзiць з iх".

Шум у пакоi сцiх. Маѓклiвы рудавалосы адвакат, жарт справы, атрымаѓ перамогу. Шпацыруючы ноччу па вулiцах, словы Эдыт Карсан вярнулiся ѓ яго мозг, i з дапамогай Маргарэт Ормсбi ён змог улавiць падказку, дадзеную ёй выклiканнем.

"Даведайся, цi ёсць у твайго мужчыны Браѓна каханая".

Праз iмгненне ён убачыѓ пасланне, якое спрабавалi данесцi да яго жанчыны злачыннага свету, апякункi О'Тула. Полк Стрыт Мэры была каханай Эндзi Браѓна. Цяпер у цiхай зале суда пачуѓся разбiты рыданнямi жаночы голас. Натоѓпу, якi слухаѓ у перапоѓненым маленькiм пакоi, данеслася гiсторыя трагедыi ѓ прыцемненым доме, перад якiм стаяѓ палiцэйскi, лянiва размахваючы начной дубiнкай, - гiсторыя дзяѓчыны з вёскi ѓ Iлiнойсе, якую купiлi i прадалi сыну брокера, - аб роспачы барацьба мужчынам i маленькiм пакоем у маленькiм пакоi адважнай дзяѓчынай - удар крэслам у руках дзяѓчыны, якi прынёс смерць мужчыну - жанчыны дома, якiя дрыжаць на лесвiцы i цела паспешна кiнуѓся ѓ праход.

"Яны сказалi мне, што выцягнуць Эндзi, калi ѓсё скончыцца", - галасiла жанчына.

МакГрэгар выйшаѓ з залы суда на вулiцу. Ззянне перамогi азарала яго, i ён iшоѓ з шалёна трапяткiм сэрцам. Яго шлях ляжаѓ цераз мост у Паѓночны бок, i ѓ сваiх вандроѓках ён мiнуѓ яблычны склад, дзе ён пачаѓ сваю кар'еру ѓ горадзе i дзе ваяваѓ з немцамi. Калi надышла ноч, ён пайшоѓ па Норт-Кларк-стрыт i пачуѓ, як газетчыкi крычалi аб яго перамозе. Перад iм танчыла новае бачанне, бачанне сябе як буйной постацi ѓ горадзе. У сабе ён адчуваѓ сiлу вылучыцца сярод людзей, перахiтрыць iх i перамагчы iх, дабiцца сабе ѓлады i месца ѓ свеце.

Сын шахцёра быѓ напалову п'яны ад новага пачуцця дасягнення, якое ахапiла яго. Выйшаѓшы з Кларк-стрыт, ён пайшоѓ на ѓсход па жылой вулiцы да возера. Каля возера ён убачыѓ вулiцу з вялiкiмi дамамi, акружанымi садамi, i яму прыйшла ѓ галаву думка, што калi-небудзь у яго можа быць уласны такi дом. Бязладны грукат сучаснага жыцця здаваѓся вельмi далёкiм. Падышоѓшы да возера, ён стаяѓ у цемры, думаючы аб тым, як бескарысны хулiган з шахцёрскага мястэчка раптам стаѓ вялiкiм адвакатам у горадзе, i кроѓ хутка цякла па яго целе. "Я стану адным з пераможцаѓ, адным з нямногiх, хто выйдзе на свет", - прашаптаѓ ён сам сабе i з падскокам у сэрцы падумаѓ таксама пра Маргарэт Ормсбi, якая глядзела на яго сваiмi выдатнымi пытальнiкамi, калi ён стаяѓ перад мужчынамi ѓ зале суда i сiлай сваёй асобы прабiѓся скрозь туман хлуснi да перамогi.

OceanofPDF.com

КНIГА V

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Маргарэт пра РМСБI _ БЫђ натуральны прадукт яе ѓзросту i амерыканскага грамадскага жыцця ѓ наш час. Як асоба яна была цудоѓная. Хоць яе бацька Дэвiд Ормсбi, кароль плугоѓ, прыйшоѓ да свайго становiшча i свайго багацця з невядомасцi i беднасцi i яшчэ ѓ маладосцi ведаѓ, што значыць стаяць твар у твар з паразай, ён паставiѓ перад сабой задачу паклапацiцца аб тым, каб яго ѓ дачкi не было такога вопыту. Дзяѓчыну адправiлi ѓ Вассар, яе навучылi ѓлоѓлiваць тонкую грань памiж цiхiм i прыгожым дарагiм адзеннем i адзеннем, якая проста выглядае дарогай, яна ведала, як увайсцi ѓ пакой i як выйсцi з пакоя, а таксама валодала моцнай добра трэнiраванае цела i актыѓны розум. У дадатак да ѓсяго гэтага ѓ яе была, без найменшых ведаѓ жыцця, моцная i даволi самаѓпэѓненая ѓпэѓненасць у сваёй здольнасцi сустракаць жыццё.

За гады, праведзеныя ва ѓсходнiм каледжы, Маргарэт вырашыла, што, што б нi здарылася, яна не дазволiць сваiм жыццi быць сумным цi нецiкавым. Аднойчы, калi сяброѓка з Чыкага прыехала ѓ каледж наведаць яе, яны ѓдваiх правялi дзень на свежым паветры i селi на схiле ѓзгорка, каб усё абмеркаваць. "Мы, жанчыны, былi дурамi", - заявiла Маргарэт. "Калi бацька i мацi думаюць, што я збiраюся вярнуцца дадому i выйсцi замуж за нейкага прыдурка, яны памыляюцца. Я навучыѓся курыць цыгарэты i выпiѓ сваю долю бутэлькi вiна. Для вас гэта можа нiчога не азначаць. Я таксама ня думаю, што гэта мае вялiкае значэньне, але нешта яно выказвае. Мяне прама ванiтуе, калi я думаю аб тым, як мужчыны заѓсёды заступалiся жанчынам. Яны хочуць зберагчы ад нас зло - Ба! Мне надакучыла гэтая iдэя, i многiя iншыя дзяѓчаты тут адчуваюць тое ж самае. Якое яны маюць права? Я мяркую, што калi-небудзь якi-небудзь маленькi бiзнэсмэн возьме на сябе клопат пра мяне. Лепш яму гэтага не рабiць. Я кажу вам, што расце новы тып жанчын, i я буду адной з iх. Я адпраѓляюся ѓ прыгода, каб моцна i глыбока спазнаць жыццё. Бацька i мацi маглi б з такiм жа поспехам вырашыцца на гэта.

Узбуджаная дзяѓчына хадзiла ѓзад i ѓперад перад сваёй спадарожнiцай, рахманай на выгляд маладой жанчынай з блакiтнымi вачыма, i падымала рукi над галавой, нiбы збiраючыся нанесцi ѓдар. Яе цела было падобна на цела прыгожай маладой жывёлы, гатовай сустрэць ворага, а вочы адлюстроѓвалi ап'яняльны настрой. "Я хачу ѓсё жыццё", - плакала яна; "Мне патрэбна юрлiвасць, сiла i зло гэтага. Я хачу быць адной з новых жанчын, выратавальнiц нашай падлогi".

Памiж Дэвiдам Ормсбi i яго дачкой узнiкла незвычайная сувязь. Ростам шэсць футаѓ i тры дзюймы, блакiтнавокi, шыракаплечы, ён валодаѓ сiлай i годнасцю, якiя вылучалi яго сярод мужчын, i дачка адчувала яго сiлу. У гэтым яна мела рацыю. Па-свойму гэты чалавек быѓ натхнёны. На яго вачах дробязi вырабу плуга ператварылiся ѓ дэталi прыгожага мастацтва. На заводзе ён нiколi не губляѓ каманднага духу, якi выклiкае давер. Брыгадзiры, якiя прыбеглi ѓ офiс, былi ѓ хваляваннi з-за паломкi абсталявання або няшчаснага выпадку з працоѓным, якi вярнуѓся, каб цiха i эфектыѓна выканаць сваю працу. Прадаѓцы, якiя хадзiлi з вёскi ѓ вёску для продажу плугоѓ, пад яго ѓплывам напоѓнiлiся стараннасцю мiсiянераѓ, якiя нясуць Евангелле неасвечаным. Акцыянеры кампанii па вытворчасцi плугоѓ, якiя спяшалiся да яго з чуткамi аб будучай эканамiчнай катастрофе, засталiся выпiсваць чэкi для атрымання новай адзнакi сваiх акцый. Ён быѓ чалавекам, якi вярнуѓ людзям веру ѓ бiзнэс i веру ѓ людзей.

Для Давiда выраб плуга быѓ мэтай жыцьця. Як i ѓ iншых людзей ягонага тыпу, у яго былi i iншыя iнтарэсы, але яны былi другараднымi. Употай ён лiчыѓ сябе здольным да больш шырокай культуры, чым большасць яго штодзённых таварышаѓ, i, не дазваляючы гэтаму перашкаджаць сваёй эфектыѓнасцi, стараѓся падтрымлiваць сувязь з думкамi i рухамi свету праз чытанне. Пасля самага доѓгага i цяжкага дня ѓ офiсе ён часам праводзiѓ поѓначы за кнiгай у сваiм пакоi.

Пасталеѓшы, Маргарэт Ормсбi стала сталай крынiцай турботы для свайго бацькi. Яму здавалася, што яна за адну ноч перайшла з няёмкага i даволi вясёлага дзявочага стану ѓ асаблiвую, рашучую, новую жаноцкасць. Яе авантурны дух непакоiѓ яго. Аднойчы ён сядзеѓ у сваiм кабiнеце i чытаѓ лiст, у якiм паведамлялася аб яе вяртаннi дадому. Лiст падаѓся не больш чым характэрным парывам iмпульсiѓнай дзяѓчыны, якая яшчэ ѓчора ѓвечары заснула ѓ яго на руках. Яго бянтэжыла думка аб тым, што сумленны араты павiнен мець лiст ад сваёй маленькай дзяѓчынкi, у якiм гаворыцца аб тым ладзе жыцця, якi, па iм меркаванню, можа прывесцi жанчыну толькi да згубы.

А на наступны дзень побач з iм за сталом сядзела новая i ѓладная постаць, якая патрабавала яго ѓвагi. Дэвiд устаѓ з-за стала i паспяшаѓся ѓ свой пакой. Ён хацеѓ прывесцi ѓ парадак свае думкi. На яго стале ляжаѓ фотаздымак, прынесены дачкой са школы. У яго быѓ звычайны досвед: фатаграфiя распавяла яму тое, што ён спрабаваѓ улавiць. Замест жонкi i дзiцяцi з iм у доме былi дзве жанчыны.

Маргарэт скончыла каледж прыгажуняй тварам i фiгурай. Яе высокае, прамое, добра трэнiраванае цела, яе вугальна-чорныя валасы, яе мяккiя карыя вочы, яе выгляд падрыхтаванасцi да жыццёвых выпрабаванняѓ прыцягвалi i ѓтрымлiвалi ѓвагу мужчын. У дзяѓчынцы было нешта ад велiчы яе бацькi i нямала ад таемных сляпых жаданняѓ яе мацi. Уважлiвым хатнiм у ноч свайго прыезду яна аб'явiла аб сваiм намеры пражыць сваё жыццё поѓна i ярка. "Я даведаюся тое, чаго не магу атрымаць з кнiг", - сказала яна. "Я збiраюся дакрануцца да жыцця ѓ многiх кутках, адчуѓшы смак рэчаѓ у роце. Вы лiчылi мяне дзiцем, калi я пiсала дадому, паведамляючы, што не буду сядзець пад замком дома i выходзiць замуж за тэнара з царкоѓнага хору або за пустагаловага маладога бiзнэсмэна, але зараз вы ѓбачыце. Калi спатрэбiцца, я заплачу, але я буду жыць".

У Чыкага Маргарэт пачала жыць так, як быццам ёй не патрабавалася нiчога, акрамя сiлы i энергii. У характэрнай амерыканскай манеры яна старалася мiтусiцца жыццё. Калi мужчыны з яе круга выглядалi збянтэжанымi i шакаванымi выказанымi ёю меркаваннямi, яна выйшла са сваёй кампанii i здзейснiла распаѓсюджаную памылку, мяркуючы, што тыя, хто не працуе i даволi бойка гаворыць аб мастацтве i свабодзе, тым самым вольныя. мужчыны i мастакi.

I ѓсё ж яна кахала i паважала свайго бацьку. Сiла ѓ iм звярнулася да яе прыроднай сiлы. Маладому пiсьменнiку-сацыялiсту, якi жыѓ у iнтэрнаце, куды яна ѓ цяперашнi час пераехала, i якi адшукваѓ яе, каб яна пасядзела ѓ яе стала i лаяла багатых i ѓплывовых людзей, яна прадэманстравала якасць сваiх iдэалаѓ, паказаѓшы на Дэвiда Ормсбi. "Мой бацька, кiраѓнiк прамысловага трэста, - лепшы чалавек, чым усе шумныя рэфарматары, якiя калi-небудзь жылi", - заявiла яна. - Ён усё роѓна робiць плугi - робiць iх добра - мiльёны. Ён не марнуе час на размовы i запуск пальцаѓ у валасы. Ён працуе, i яго праца палегчыла працы мiльёнаѓ, у той час як балбатуны сядзяць, думаюць шумныя думкi i горбiцца".

Па праѓдзе кажучы, Маргарэт Ормсбi была збянтэжаная. Калi б агульныя зносiны ѓ жыццi дазволiлi ёй быць сапраѓднай сястрой для ѓсiх iншых жанчын i ведаць iх агульную спадчыну паражэнняѓ, калi б яна любiла свайго бацьку, калi ён быѓ хлопчыкам, але ведала, што значыць хадзiць зусiм разбiтай i пабiтай асоба мужчыны, а затым зноѓ i зноѓ падымацца на бiтву з жыццём, яна была б пышная.

Яна не ведае. На яе думку, любая параза мела ѓ сабе адценне чагосьцi накшталт амаральнасцi. Калi яна ѓбачыла вакол сябе толькi велiзарны натоѓп пераможаных i разгубленых людзей, якiя спрабуюць прасунуцца сярод заблытанай сацыяльнай арганiзацыi, яна была па-за сябе ад нецярпення.

Ашалелая дзяѓчына звярнулася да бацькi i паспрабавала ѓлавiць сутнасць яго жыцця; "Я хачу, каб ты расказаѓ мне сёе-тое", - сказала яна, але бацька, нiчога не разумеючы, толькi пакруцiѓ галавой. Яму не прыйшло ѓ галаву пагаварыць з ёй, як з выдатным чалавекам-сябрам, i памiж iмi паѓсталi нейкiя жартаѓлiвыя напаѓсур'ёзныя зносiны. Араты радаваѓся думцы, што вясёлая дзяѓчына, якую ён ведаѓ да таго, як яго дачка пайшла ѓ iнстытут, вярнулася, каб жыць з iм.

Пасля таго як Маргарэт адправiлася ѓ прытулак, яна амаль кожны дзень абедала з бацькам. Гадзiна, праведзеная разам сярод шуму, якi напоѓнiѓ iх жыццё, стаѓ для iх абодвух запаветным прывiлеем. Дзень за днём яны па гадзiне сядзелi ѓ фешэнэбельнай сталовай у цэнтры горада, абнаѓляючы i ѓмацоѓваючы свае таварыскiя адносiны, смеючыся i размаѓляючы сярод натоѓпу, атрымлiваючы асалоду ад сваёй блiзкасцю. Адзiн з адным яны гуллiва прымалi выгляд двух дзелавых людзей, кожны па чарзе ставiѓся да працы iншага як да чагосьцi, да чаго варта ставiцца легкадумна. Употай нiхто не верыѓ, як ён казаѓ.

Спрабуючы злавiць i перамясцiць брудныя чалавечыя рэшткi, якiя плаваюць у дзвярах жылога дома, Маргарэт думала аб сваiм бацьку, якi сядзiць за сталом i кiруючым вырабам плугоѓ. "Гэта чыстая i важная праца", - падумала яна. "Ён вялiкi i эфектыѓны чалавек".

Седзячы за сваiм сталом у офiсе трэста плугоѓ, Дэвiд думаѓ пра сваю дачку з жылога дома на ѓскраiне Першага раёна. "Яна - белая блiскучая iстота сярод бруду i бязладдзя, - думаѓ ён, - усё яе жыццё падобнае да жыцця яе мацi ѓ тыя гадзiны, калi яна аднойчы мужна ляжала насустрач смерцi дзеля новага жыцця".

У дзень яе сустрэчы з МакГрэгарам бацька i дачка як звычайна сядзелi ѓ рэстаране. Мужчыны i жанчыны хадзiлi ѓзад i ѓперад па доѓгiх, засланых дыванамi праходах i з захапленнем глядзелi на iх. Каля пляча Ормсбi стаяѓ афiцыянт, чакаючы шчодрых чаявых. У паветры, якое лунала над iмi, у той маленькай таемнай атмасферы таварыства, якую яны так беражлiва песцiлi, з'явiлася адчуванне новай асобы. Побач са спакойным высакародным тварам яе бацькi, адзначаным здольнасцямi i дабрынёй, у памяцi Маргарэт усплываѓ яшчэ адзiн твар - твар чалавека, якi размаѓляѓ з ёй у прытулку, а не Маргарэт Ормсбi, дачкi Дэвiда Ормсбi з араць даверам, але як жанчына, якая магла б служыць, каб яна магла служыць. Бачанне ѓ яе галаве пераследвала яе, i яна абыякава слухала размовы бацькi. Яна адчула, што строгi твар маладога адваката з моцным ротам i ѓладным выглядам быѓ як бы надыходзячым, i паспрабавала вярнуць сабе пачуццё непрыязнасцi, якое яна адчула, калi ён упершыню ѓварваѓся ѓ дзверы прытулку. Ёй удалося толькi ѓспомнiць некаторыя цвёрдыя намеры, якiя кампенсавалi i змякчалi жорсткасць яго асобы.

Седзячы ѓ рэстаране насупраць свайго бацькi, дзе яны з дня ѓ дзень так iмкнулiся пабудаваць сапраѓднае партнёрства, Маргарэт раптам расплакалася.

"Я сустрэла чалавека, якi прымусiѓ мяне рабiць тое, чаго я не хацела", - патлумачыла яна здзiѓленаму мужчыну i затым усмiхнулася яму скрозь слёзы, якiя блiшчалi ѓ яе вачах.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

У ХIКАГА _ _ ТО Ормсбiс жыѓ у вялiкiм каменным доме на бульвары Дрэксэл. Каля дома была гiсторыя. Ён належаѓ банкiру, якi быѓ буйным акцыянерам i адным з дырэктараѓ трэста плугоѓ. Як i ѓсе людзi, якiя добра ведалi яго, банкiр захапляѓся i паважаѓ здольнасцi i сумленнасць Дэвiда Ормсбi. Калi плугоѓшчык прыехаѓ у горад з горада ѓ Вiсконсiне, каб стаць гаспадаром трэста па вытворчасцi плугоѓ, ён прапанаваѓ яму ѓ карыстанне дом.

Дом дастаѓся банкiру ад яго бацькi, змрочнага i рашучага старога купца мiнулага пакалення, якi памёр, ненавiдзiмы паловай Чыкага, пасля шаснаццацiгадзiннай працы ѓ дзень на працягу шасцiдзесяцi гадоѓ. У старэчым узросце купец пабудаваѓ дом, каб выказаць уладу, якую дало яму багацце. Падлогi i драѓляныя вырабы па-майстэрску былi выраблены з дарагой драѓнiны працоѓнымi, дасланымi ѓ Чыкага фiрмай з Бруселя. У доѓгай гасцiнай у пярэдняй частцы дома вiсела люстра, якая каштавала купцу дзесяць тысяч долараѓ. Лесвiца, якая вядзе на паверх вышэй, была з палаца прынца ѓ Венецыi, яе купiлi для купца i прывезлi праз мора ѓ хату ѓ Чыкага.

Банкiр, якi атрымаѓ у спадчыну дом, не захацеѓ у iм жыць. Яшчэ да смерцi бацькi i пасля няѓдалага шлюбу ён жыѓ у клубе ѓ цэнтры горада. У старасцi купец, якi адышоѓ ад спраѓ, жыл у хаце ѓ iншага старога-вынаходнiка. Ён не мог супакоiцца, хаця з гэтай мэтай адмовiѓся ад бiзнэсу. Выкапаѓшы траншэю на лужку ззаду хаты, ён са сваiм сябрам праводзiѓ днi, спрабуючы ператварыць адыходы адной са сваiх фабрыкаѓ у нешта, мелае камерцыйную каштоѓнасць. У траншэi гарэѓ агонь, i па начах змрочны стары з абшмараванымi смалой рукамi сядзеѓ у хаце пад люстрай. Пасля смерцi купца дом стаяѓ пусты, гледзячы на прахожых на вулiцы, дарожкi i дарожкi яго зараслi быльнiкам i гнiлой травой.

Дэвiд Ормсбi ѓпiсаѓся ѓ свой дом. Шпацыруючы па доѓгiх калiдорах або седзячы, курачы цыгару ѓ крэсле на шырокiм лужку, ён выглядаѓ апранутым i акружаным. Дом стаѓ яго часткай, як добра пашыты i з густам надзеты касцюм. У гасцiную пад люстрай коштам дзесяць тысяч долараѓ ён перанёс бiльярдны стол, i звон шароѓ са слановай косцi прагнаѓ царкоѓнасць гэтага месца.

Уверх i ѓнiз па лесвiцы хадзiлi амерыканскiя дзяѓчыны, сяброѓкi Маргарэт, шамацеѓ спаднiцамi, а галасы разносiлiся па вялiзных пакоях. Увечары пасля вячэры Дэвiд гуляѓ у бiльярд. Яго зацiкавiѓ дбайны разлiк кутоѓ i ангельцаѓ. Гуляючы ѓвечары з Маргарэт або з сябрам, стомленасць дня прайшла, i яго сумленны голас i звонкi смех выклiкалi ѓсмешку на вуснах якiя праходзяць па вулiцы людзей. Увечары Дэвiд прывёѓ сваiх сяброѓ, каб яны пагаварылi з iм на шырокiх верандах. Часам ён сыходзiѓ адзiн у свой пакой на верхнiм паверсе дома i уткнуѓся ѓ кнiгi. Па суботах увечары ён дэбашырыѓ i з кампанiяй сяброѓ з горада сядзеѓ за картачным сталом у доѓгай гасцiнай, гуляѓ у покер i пiѓ кактэйлi.

Лора Ормсбi, мацi Маргарэт, нiколi не здавалася ёй рэальнай часткай яе жыцця. Яшчэ ѓ дзяцiнстве дачка лiчыла яе безнадзейна рамантычнай. Жыццё абышлося з ёй занадта добра, i яна чакала ад усiх навакольных якасцяѓ i рэакцый, якiх ва ѓласнай персоне яна б i не паспрабавала дасягнуць.

Дэвiд ужо пачаѓ паднiмацца, калi ажанiѓся на ёй, стройнай шатэнцы, дачцэ вясковага шаѓца, i ѓжо ѓ тыя часы маленькая плуговая кампанiя, уласнасць якой была раскiдана сярод навакольных купцоѓ i фермераѓ, пачала пад яго рукой вырабляць прагрэс у дзяржаве. Аб яго гаспадару ѓжо казалi як аб будучым мужчыне, а аб Лоры - як аб жонцы будучага чалавека.

Лауру гэта ѓ нейкiм сэнсе не задавальняла. Седзячы дома i нiчога не робячы, яна ѓсё яшчэ горача хацела праславiцца асобай, асобай, жанчынай дзеяннi. На вулiцы, iдучы побач з мужам, яна ззяла на людзей, але калi тыя ж самыя людзi казалi, называючы iх прыгожай парай, яе шчокi залiвалiся чырванню, а ѓ мозгу прабягала ѓспышка абурэння.

Лора Ормсбi не спала начамi ѓ сваiм ложку, думаючы аб сваiм жыццi. У яе быѓ мiр фантазiй, у якiм яна жыла ѓ такiя часы. У свеце яе мар яе чакалi тысячы хвалюючых прыгод. Яна ѓявiла сабе лiст, атрыманае па пошце, якi распавядае пра iнтрыгу, у якой iмя Дэвiда спалучалася з iмем iншай жанчыны, i цiха ляжала ѓ ложку, абдымаючы гэтую думку. Яна пяшчотна паглядзела на твар спячага Дэвiда. - Бедны хлопчык, якi знаходзiцца ѓ цяжкiм становiшчы, - прамармытала яна. "Я буду пакорлiвым i вясёлым i мякка вярну яго на ранейшае месца ѓ маiм сэрцы".

Ранiцай пасля ночы, праведзенай у гэтым свеце мар, Лаура паглядзела на Дэвiда, такога стрымана i дзелавога, i была раздражнёна яго дзелавiтасцю. Калi ён гуллiва паклаѓ руку ёй на плячо, яна адсунулася i, седзячы насупраць яго за сняданкам, назiрала, як ён чытае ранiшнюю газету, не ѓсведамляючы бунтарскiх думак у яе галаве.

Аднойчы пасля пераезду ѓ Чыкага i вяртання Маргарэт з каледжа ѓ Лоры ѓзнiкла слабое прадчуванне прыгоды. Хоць гэта i аказалася сцiплым, але яно запомнiлася ёй i нейкiм чынам змякчыла яе думкi.

Яна была адна ѓ спальным вагоне, якi ехаѓ з Нью-Ёрка. Насупраць яе сеѓ малады чалавек, i яны разгаварылiся. Пакуль яна казала, Лаура ѓяѓляла сабе, што збягае з маладым чалавекам, i з-пад павек пiльна глядзела на яго слабы i прыемны твар. Яна падтрымлiвала размову, пакуль астатнiя ѓ машыне паѓзалi на ноч за зялёныя калыхаючыся запавесы.

З маладым чалавекам Лаура абмяркоѓвала iдэi, запазычаныя ѓ яе з чытання Iбсена i Шоу. Яна стала смелай i смелай у вылучэннi свайго меркавання i паспрабавала заахвоцiць маладога чалавека да якiх-небудзь адкрытых слоѓ або дзеянняѓ, якiя маглi б выклiкаць яе абурэнне.

Малады чалавек не зразумеѓ жанчыну сярэдняга веку, якая сядзела побач з iм i так смела гаварыла. Ён ведаѓ толькi аднаго выдатнага чалавека па iменi Шоѓ, i гэты чалавек быѓ губернатарам Аёвы, а затым членам кабiнета прэзiдэнта Мак-Кiнлi. Яго ѓразiла думка аб тым, што вядомы член Рэспублiканскай партыi можа мець такiя думкi або выказваць такiя меркаваннi. Ён казаѓ аб рыбалцы ѓ Канадзе i аб камiчнай оперы, якую бачыѓ у Нью-Ёрку, а ѓ адзiнаццаць гадзiн пазяхнуѓ i знiк за зялёнымi фiранкамi. Лежачы на ложку, малады чалавек прамармытаѓ сам сабе: "Чаго ж хацела гэтая жанчына?" Яму прыйшла ѓ галаву думка, i ён пацягнуѓся да таго месца, дзе яго штаны боѓталiся ѓ невялiкiм гамаку над акном, i паглядзеѓ, каб пераканацца, што яго гадзiннiк i кашалёк ѓсё яшчэ там.

Дома Лора Ормсбi выношвала думка аб размове з дзiѓным чалавекам у цягнiку. У яе свядомасцi ён стаѓ чымсьцi рамантычным i смелым, паласой святла ѓ тым, што ёй было прыемна лiчыць сваiм змрочным жыццём.

За вячэрай яна распавядала пра яго, апiсваючы яго любаты. "У яго быѓ выдатны розум, i мы прасядзелi да позняй ночы, размаѓляючы", - сказала яна, гледзячы на ??твары Дэвiда.

Калi яна гэта сказала, Маргарэт падняла галаву i са смехам сказала: "Майце сэрца, тата. Вось гэта рамантыка. Не будзьце сляпыя да гэтага. Мацi спрабуе напалохаць цябе меркаваным любоѓным раманам.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

ПРА НЭ ВЕЧАР ТРЫ Праз некалькi тыдняѓ пасля гучнага суда па справе аб забойстве МакГрэгар доѓга гуляѓ па вулiцах Чыкага i спрабаваѓ спланаваць сваё жыццё. Ён быѓ занепакоены i збiты з панталыку падзеяй, якая рушыла ѓслед за яго драматычным поспехам у зале суда, i больш чым занепакоены тым фактам, што яго розум увесь час гуляѓ з марай аб тым, каб Маргарэт Ормсбi стала яго жонкай. У горадзе ён стаѓ уладай, i замест iмёнаѓ i фатаграфiй злачынцаѓ i трымальнiкаѓ прытонаѓ яго iмя i фатаграфiя зараз з'яѓлялiся на першых палосах газет. Эндру Лёфiнгвел, палiтычны прадстаѓнiк у Чыкага багатага i паспяховага выдаѓца сенсацыйных газет, наведаѓ яго ѓ офiсе i прапанаваѓ зрабiць яго палiтычнай фiгурай у горадзе. Фiнлi, вядомы адвакат па крымiнальных справах, прапанаваѓ яму супрацоѓнiцтва. Адвакат, маленькi ѓсмешлiвы чалавек з белымi зубамi, не прасiѓ МакГрэгора аб неадкладным рашэннi. У нейкiм сэнсе ён успрыняѓ гэтае рашэнне як належнае. Дабрадушна ѓсмiхаючыся i катаючы цыгару па стале МакГрэгара, ён цэлую гадзiну расказваѓ гiсторыi пра знакамiтыя трыѓмфы ѓ зале суда.

"Аднаго такога трыѓмфу дастаткова, каб зрабiць чалавека", - заявiѓ ён. "Вы нават не ѓяѓляеце, як далёка завядзе такi поспех. Слова аб гэтым працягвае круцiцца ѓ розумах людзей. Традыцыя склалася. Успамiн пра гэта дзейнiчае на розум прысяжных засядацеляѓ. Справы для вас выйграюцца дзякуючы простай сувязi вашага iмя са справай".

МакГрэгар павольна i цяжка iшоѓ па вулiцах, не бачачы людзей. На Вабаш-авеню, недалёка ад Дваццаць трэцяй вулiцы, ён спынiѓся ѓ салуне i выпiѓ пiва. Салон знаходзiѓся ѓ памяшканнi нiжэй за ѓзровень тратуара, падлога была пакрыта пiлавiннем. Два напаѓп'яныя рабочыя стаялi ля стойкi i сварылiся. Адзiн з працоѓных, якi быѓ сацыялiстам, увесь час праклiнаѓ войска, i яго словы прымусiлi МакГрэгора задумацца аб мары, якую ён так доѓга выношваѓ i якая зараз, здавалася, згасла. "Я быѓ у войску i ведаю, пра што кажу", - заявiѓ сацыялiст. "У войску няма нiчога нацыянальнага. Гэта прыватная рэч. Тут ён таемна належыць капiталiстам, а ѓ Еѓропе - арыстакратыi. Не кажыце мне - я ведаю. Войска складаецца з бамжоѓ. Калi я лайдак, то тады я iм i стаѓ. Вы хутка ѓбачыце, якiя хлопцы будуць у войску, калi краiна калi-небудзь апынецца ѓцягнутай у вялiкую вайну".

Узбуджаны сацыялiст павысiѓ голас i стукаѓ па стойцы. "Чорт, мы наогул сябе не ведаем", - крычаѓ ён. "Нас нiколi не тэсцiравалi. Мы называем сябе вялiкай нацыяй, таму што мы багатыя. Мы як таѓстун, якi з'еѓ занадта шмат пiрага. Так, сэр, мы тут, у Амерыцы, менавiта такiя, i што да нашай армii, то гэта цацка для таѓстуноѓ. Трымайся далей ад гэтага.

МакГрэгар сядзеѓ у куце салона i аглядаѓся. Мужчыны ѓваходзiлi i выходзiлi праз дзверы. Дзiця несла вядро ѓнiз па кароткiх усходах з вулiцы i пабегла па апiлачнай падлозе. Голас яе, тонкi i рэзкi, прабiѓся праз лопат мужчынскiх галасоѓ. "Дзесяць цэнтаѓ - дайце мне шмат", - прасiла яна, падымаючы вядро над галавой i ставячы яго на стойку.

МакГрэгар успомнiѓся ѓпэѓнены ѓсмешлiвы твар адваката Фiнлi. Падобна Дэвiду Ормсбi, паспяховаму вытворцу плугоѓ, юрыст глядзеѓ на людзей як на пешак у вялiкай гульнi, i, як i на вытворцу плугоѓ, яго намеры былi высакароднымi, а мэта - яснай. Ён меѓ намер зрабiць большую частку свайго жыцця паспяховым. Калi ён гуляѓ на баку злачынцы, гэта быѓ усяго толькi шанц. Так склалiся справы. У яго свядомасцi было нешта iншае - выраз яго ѓласнай мэты.

МакГрэгар устаѓ i выйшаѓ з салона. На вулiцы гуртамi стаялi мужчыны. На Трыццаць дзевятай вулiцы натоѓп маладых людзей, якiя мiтусiлiся на тратуары, натыкнуѓся на высокага мармычучага мужчыну, якi праходзiѓ мiма з капелюшом у руцэ. Ён пачаѓ адчуваць, што знаходзiцца пасярод чагосьцi занадта вялiзнага, каб яго маглi зрушыць з месца намаганнi аднаго чалавека. Жаласная нiкчэмнасць гэтага чалавека была вiдавочнай. Як у доѓгай працэсii, перад iм мiнулi постацi людзей, якiя спрабавалi абрацца з руiны амерыканскага жыцця. З дрыготкай ён зразумеѓ, што пераважна людзi, чые iмёны запоѓнiлi старонкi амерыканскай гiсторыi, нiчога не значаць. Дзецi, якiя чыталi аб iх учынках, засталiся абыякавымi. Магчыма, яны толькi ѓзмацнiлi беспарадак. Падобна мужчынам, якiя праходзяць па вулiцы, яны перасеклi твар рэчаѓ i знiклi ѓ цемры.

- Магчыма, Фiнлi i Ормсбi маюць рацыю, - прашаптаѓ ён. "Яны атрымлiваюць усё, што могуць, у iх ёсць здаровы сэнс разумець, што жыццё цячэ хутка, як птушка, якая ляцiць i пралятае мiма адкрытага акна. Яны ведаюць, што калi чалавек падумае пра нешта iншае, ён, хутчэй за ѓсё, стане яшчэ адным сентыменталiстам i правядзе сваё жыццё, загiпнатызаваны вiленнем уласнай скiвiцы".

Падчас сваiх падарожжаѓ МакГрэгар зайшоѓ у рэстаран i сад на адкрытым паветры далёка на паѓднёвым баку. Сад быѓ пабудаваны для забаѓкi багатых i паспяховых людзей. На маленькай платформе граѓ аркестр. Хоць сад быѓ акружаны сцяной, ён быѓ адкрыты небу, i над людзьмi, якiя сядзелi за сталамi, якiя смяялiся, ззялi зоркi.

МакГрэгар сядзеѓ адзiн за маленькiм столiкам на балконе пад прыглушаным святлом. Пад iм на тэрасе стаялi iншыя сталы, занятыя мужчынамi i жанчынамi. На пляцоѓцы ѓ цэнтры сада з'явiлiся танцоры.

МакГрэгар, якi замовiѓ вячэру, пакiнуѓ яго некранутым. На памосце танцавала высокая хупавая дзяѓчына, якая вельмi нагадвала Маргарэт Ормсбi. З бясконцай грацыяй яе цела выказвала рухi танца, i, нiбы iстота, якая нясе ветрам, яна рухалася туды i сюды ѓ абдымках свайго партнёра, стройнага юнака з доѓгiмi чорнымi валасамi. У постацi танцуючай жанчыны была выяѓлена большая частка iдэалiзму, якi мужчына iмкнуѓся матэрыялiзаваць у жанчынах, i МакГрэгар быѓ ад гэтага ѓ захапленнi. Яго пачаѓ ахоплiваць сенсуалiзм, настолькi тонкi, што ён не здаваѓся сенсуалiзмам. З новым голадам ён чакаѓ таго моманту, калi зноѓ убачыць Маргарэт.

На сцэне ѓ садзе з'явiлiся iншыя танцоры. Святло за столiкамi было прыглушанае. З цемры ѓзняѓся смех. МакГрэгар агледзеѓся. Людзi, якiя сядзелi за столiкамi на тэрасе, прыцягнулi i ѓтрымалi яго ѓвагу, i ён пачаѓ пiльна ѓглядацца ѓ твары мужчын. Якiмi хiтрымi былi гэтыя людзi, якiя дасягнулi поспеху ѓ жыццi. Няѓжо яны не былi ѓсёткi мудрацамi? За плоццю, настолькi тоѓстай на касцях, хавалiся якiя хiтрыя вочы. Была гульня жыцця, i яны ѓ яе згулялi. Сад быѓ часткай гульнi. Гэта было цудоѓна, i хiба ѓсё цудоѓнае ѓ свеце не заканчваецца служэннем iм? Мастацтва мужчын, думкi мужчын, парывы да прыгажосцi, якiя прыходзяць у розумы мужчын i жанчын, цi не працавалi ѓсе гэтыя рэчы выключна для таго, каб аблегчыць гадзiны паспяховых людзей? Вочы мужчын за столiкамi, калi яны глядзелi на танцуючых жанчын, не былi занадта прагнымi. Яны былi поѓныя ѓпэѓненасцi. Цi не для iх танцоркi паварочвалiся туды i сюды, выяѓляючы сваю грацыю? Калi жыццё было барацьбой, хiба яны не дабiлiся поспеху ѓ гэтай барацьбе?

МакГрэгар устаѓ з-за стала i пакiнуѓ ежу некранутай. Каля ѓвахода ѓ сад ён спынiѓся i, прыхiнуѓшыся да слупа, яшчэ раз паглядзеѓ на сцэну, якая разгарнулася перад iм. На сцэне з'явiлася цэлая трупа танцорак. Яны былi апрануты ѓ рознакаляровую вопратку i танчылi народны танец. Пакуль МакГрэгар глядзеѓ, святло пачаѓ зноѓ пранiкаць у яго вочы. Жанчыны, якiя цяпер танчылi, былi непадобныя на яе, якая нагадвала яму Маргарэт Ормсбi. Яны былi невысокага росту, i ѓ iхнiх тварах было нешта суровае. Яны натоѓпамi рухалiся ѓзад i ѓперад па платформе. Сваiм танцам яны iмкнулiся перадаць пасланне. МакГрэгар прыйшла ѓ галаву думка. "Гэта танец працы", - прамармытаѓ ён. "Тут, у гэтым садзе, яно сапсавана, але нота працы не страчана. Намёк на гэта застаѓся ѓ гэтых фiгурах, якiя працуюць, нават танцуючы".

МакГрэгар адышоѓ ад ценю калоны i ѓстаѓ з капелюшом у руцэ пад садовымi лiхтарамi, нiбы чакаючы выклiку з шэрагаѓ танцораѓ. Як люта яны працавалi. Як целы круцiлiся i круцiлiся. Ад спагады iх намаганням на твары чалавека, якi стаяѓ i назiраѓ, выступiѓ пот. "Якая бура, павiнна быць, адбываецца прама пад паверхняй родаѓ", - прамармытаѓ ён. "Паѓсюль тупыя, азвярэлыя мужчыны i жанчыны, мусiць, чагосьцi чакаюць, не ведаючы, чаго хочуць. Я буду прытрымлiвацца сваёй мэты, але не адмоѓлюся ад Маргарэт, - сказаѓ ён услых, паварочваючыся i амаль выбягаючы з саду на вулiцу.

Той ноччу ѓ сне МакГрэгор снiѓся новы свет, свет мяккiх фраз i далiкатных рук, якiя супакойвалi якая расце скацiну ѓ чалавеку. Гэта была даѓняя мара, мара, з якой былi створаны такiя жанчыны, як Маргарэт Ормсбi. Доѓгiя тонкiя рукi, якiя ён бачыѓ ляжаць на стале ѓ iнтэрнаце, цяпер дакранулiся да яго рук. Ён неспакойна катаѓся па ложку, i жаданне ахапiла яго так, што ён прачнуѓся. Па бульвары па-ранейшаму хадзiлi ѓзад i ѓперад людзi. МакГрэгар устаѓ i ѓстаѓ у цемры каля акна свайго пакоя, назiраючы. Тэатр толькi што выплюнуѓ сваю порцыю багата апранутых мужчын i жанчын, i калi ён адчынiѓ акно, галасы жанчын ясна i рэзка данеслiся да яго вушэй.

Адцягнены мужчына глядзеѓ у цемру, i яго блакiтныя вочы былi занепакоеныя. Бачанне бязладнай i неарганiзаванай групы шахцёраѓ, якiя моѓчкi маршыруюць услед за пахаваннем яго мацi, у чыё жыццё ён нейкiм найвялiкшым намаганнем павiнен быѓ унесцi парадак, было парушана i разбiта больш вызначаным i выдатным бачаннем, якое прыйшло да яго.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

Д УРЫНГ ТО ДНI З тых часоѓ, як яна ѓбачыла Макгрегора, Маргарэт амаль пастаянна думала пра яго. Яна ѓзважыла i ѓзважыла свае схiльнасцi i вырашыла, што, калi прадставiцца такая магчымасць, яна выйдзе замуж за чалавека, чыя сiла i смеласць так ёй спадабалiся. Яна была напалову расчараваная тым, што супрацiѓ, якi яна ѓбачыла на твары бацькi, калi яна распавяла яму пра МакГрэгар i выдала сябе сваiмi слязамi, не стала больш актыѓным. Ёй хацелася змагацца, абараняць мужчыну, якога яна таемна выбрала. Калi нiчога не было сказана на гэты конт, яна пайшла да мацi i паспрабавала растлумачыць. "Мы возьмем яго тут", - хутка сказала мацi. "На наступным тыднi я ладжу прыём. Я зраблю яго галоѓнай фiгурай. Дазвольце мне даведацца яго iмя i адрас, i я займуся гэтым пытаннем".

Лора ѓстала i ѓвайшла ѓ дом. У яе вачах з'явiѓся пранiклiвы бляск. "Ён будзе дурнем перад нашым народам", - сказала яна сабе. "Ён жывёла, i яе выставяць падобнай на жывёлу". Яна не змагла стрымаць нецярпеннi i адшукала Дэвiда. "Яго чалавека трэба баяцца", - сказала яна; "Ён не спынiцца нi перад чым. Вы павiнны прыдумаць якi-небудзь спосаб пакласцi канец цiкавасцi Маргарэт да яго. Цi ведаеш ты план лепшы, чым пакiнуць яго тут, дзе ён будзе выглядаць дурнем?

Дэвiд дастаѓ цыгару з рота. Ён адчуѓ прыкрасць i раздражненне з-за таго, што справа, якая тычыцца Маргарэт, было вынесена на абмеркаванне. У глыбiнi душы ён таксама баяѓся МакГрэгара. - Пакiнь гэта, - рэзка сказаѓ ён. "Яна дарослая жанчына, у яе больш разважлiвасцi i здаровага сэнсу, чым у любой iншай жанчыны, якую я ведаю". Ён устаѓ i шпурнуѓ цыгару праз веранду ѓ траву. "Жанчын не зразумець", - паѓкрычаѓ ён. "Яны робяць невытлумачальныя рэчы, маюць невытлумачальныя фантазii. Чаму яны не iдуць наперад па прамых лiнiях, як разважны чалавек? Шмат гадоѓ таму я перастаѓ разумець вас, а зараз вымушаны перастаць разумець Маргарэт.

На прыёме ѓ мiсiс Ормсбi МакГрэгар з'явiѓся ѓ чорным гарнiтуры, якi ён купiѓ для пахавання сваёй мацi. Яго вогненна-рудыя валасы i грубы выраз твару прыцягнулi ѓсеагульную ѓвагу. Аб iм з усiх бакоѓ патрэсквалi размовы i смех. Як Маргарэт было ѓстрывожана i не па сабе ѓ перапоѓненай зале суда, дзе iшла барацьба за жыццё, так i ён сярод гэтых людзей, якiя вымаѓлялi адрывiстыя фразы i па-дурному смяялiся нi над чым, адчуваѓ сябе прыгнечаным i няѓпэѓненым. Пасярод кампанii ён займаѓ амаль такое ж становiшча, як новая лютая жывёлiна, шчасна злоѓленае i зараз выстаѓленае на выставе ѓ клетцы. Яны лiчылi, што мiсiс Ормсбi зрабiла разумна, прыняѓшы яго, i ён быѓ, у не зусiм агульнапрынятым сэнсе, iльвом вечара. Слых аб тым, што ён будзе там, заахвоцiѓ не адну жанчыну адмовiцца ад iншых абавязанняѓ i прыйсцi туды, дзе яна магла б узяць за руку i пагаварыць з гэтым героем газет, а мужчыны, пацiскаючы яму руку, пiльна глядзелi на яго i здзiѓлялiся, што сiла i якая хiтрасць таiлася ѓ iм.

У газетах пасля суда па справе аб забойстве падняѓся шум вакол асобы МакГрэгара. Баючыся апублiкаваць цалкам сутнасць яго гаворкi аб загане, яе сэнс i значэнне, яны напоѓнiлi свае калонкi размовамi аб гэтым чалавеку. Вялiзны шатландскi адвакат "Выразкi" быѓ абвешчаны чымсьцi новым i дзiѓным у шэрай масе насельнiцтва горада. Тады, як i ѓ наступныя за гэтым смелыя днi, чалавек непераадольна захоплiваѓ уяѓленне пiсьменнiкаѓ, сам быѓ нямым у пiсьмовых i вусных словах, за выключэннем запалу натхнёнага парыву, калi ён у дасканаласцi выяѓляѓ тую чыстую грубую сiлу, прага якой дрэмле ѓ душах. мастакоѓ.

У адрозненне ад мужчын, прыгожа апранутыя жанчыны на прыёме не баялiся МакГрэгара. Яны бачылi ѓ iм нешта, што можна прыручыць i пакарыць, i збiралiся ѓ групы, каб уцягнуць яго ѓ размову i адказаць на запытальны позiрк яго вачэй. Яны думалi, што з такiм няскораным душой жыццё можа здабыць новы запал i цiкавасць. Падобна жанчынам, якiя гулялi калыпкамi ѓ рэстаране О'Тула, шматлiкiя жанчыны на прыёме ѓ мiсiс Ормсбi паѓнесвядома жадалi, каб такi мужчына стаѓ яе палюбоѓнiкам.

Адзiн за iншым Маргарэт вылучала мужчын i жанчын са свайго свету, каб яны злучылi свае iмёны з iмем МакГрэгара i паспрабавалi зацвердзiць яго ѓ атмасферы ѓпэѓненасцi i нязмушанасцi, якая праймала дом i людзей. Ён стаяѓ ля сцяны, кланяючыся i смела азiраючыся па баках, i думаѓ, што замяшанне i безуважлiвасць розуму, якiя рушылi за яго першым вiзiтам да Маргарэт у прытулак, невымерна ѓзрасталi з кожным iмгненнем. Ён глядзеѓ на зiхоткую люстру на столi i на людзей, якiя ходзяць - мужчын, нязмушаных, зручных, жанчын з дзiѓна пяшчотнымi, выразнымi рукамi, з круглымi белымi шыямi i плячыма, што выступалi над сукенкамi, i пачуццё поѓнай бездапаможнасцi ахапiла яго. . Нiколi яшчэ ён не быѓ у такой жаноцкай кампанii. Ён думаѓ пра прыгожых жанчын вакол сябе, разглядаючы iх у сваёй грубай i напорыстай манеры проста як жанчын, якiя працуюць сярод мужчын, якiя маюць нейкую мэту. "Пры ѓсёй сваёй далiкатнай, пачуццёвай пачуццёвасцi iх адзення i твараѓ яны, вiдаць, нейкiм чынам падарвалi сiлы i мэтанакiраванасць гэтых людзей, якiя так абыякава ходзяць сярод iх", - думаѓ ён. Унутры сябе ён не ведаѓ нiчога, што можна было б стварыць у якасцi абароны ад таго, чым, на яго думку, павiнна была стаць такая прыгажосць для чалавека, якi жыѓ з ёю. Яго моц, на яго думку, павiнна была быць чымсьцi манументальным, i з захапленнем глядзеѓ на спакойны твар айца Маргарэт, якi рухаѓся сярод гасцей.

МакГрэгар выйшаѓ з дому i спынiѓся ѓ прыцемку на верандзе. Калi мiсiс Ормсбi i Маргарэт рушылi за iм, ён паглядзеѓ на пажылую жанчыну i адчуѓ яе варожасць. Ранейшае каханне да бiтвы ахапiла яго, ён павярнуѓся i моѓчкi стаяѓ, гледзячы на ??яе. "Выдатная дама, - падумаѓ ён, - нiчым не лепш за жанчын Першай парафii. У яе ёсць iдэя, што я здамся без бою".

З яго галавы знiк страх перад упэѓненасцю i стабiльнасцю людзей Маргарэт, якi амаль адолеѓ яго ѓ доме. Жанчына, якая ѓсё сваё жыццё думала пра сябе як пра чалавека, якi чакае толькi магчымасцi праявiць сябе ѓ якасцi камандуючай фiгуры ѓ справах, зрабiла яе прысутнасць правалам спробы здушыць МакГрэгара.

На верандзе стаялi трое чалавек. МакГрэгар з маѓклiвага стаѓ гаманкiм. Ахоплены адным з натхненняѓ, якiя былi часткай яго натуры, ён пачаѓ казаць аб спарынгах i зваротных ударах з мiсiс Ормсбi. Калi ён падумаѓ, што прыйшоѓ час заняцца тым, што было ѓ яго ѓ галаве, ён увайшоѓ у хату i неѓзабаве выйшаѓ са сваiм капелюшом. Рэзкасць, якая пракралася ѓ яго голас, калi ён быѓ усхваляваны або рашучы, уразiла Лору Ормсбi. Гледзячы на яе, ён сказаѓ: "Я збiраюся ѓзяць вашу дачку на шпацыр па вулiцы. Я хачу пагаварыць з ёй".

Лора вагалася i няѓпэѓнена ѓсмiхнулася. Яна вырашыла выказацца, быць падобным на гэтага мужчыну, грубага i прамога. Калi яна сабралася i была гатовая, Маргарэт i МакГрэгар былi ѓжо на палове шляху па жвiровай дарожцы да брамы, i магчымасць вызначыцца ѓпушчана.

МакГрэгар iшоѓ побач з Маргарэт, паглынуты думкамi аб ёй. "Я тут працую", - сказаѓ ён, няпэѓна махнуѓшы рукой у бок горада. "Гэта вялiкая праца, i яна патрабуе ад мяне шмат чаго. Я не прыйшоѓ да вас, бо сумняваѓся. Я баяѓся, што ты адолееш мяне i выб'еш думкi аб працы з маёй галавы.

Каля жалезнай брамы ѓ канцы жвiровай дарожкi яны павярнулiся i паглядзелi адзiн на аднаго. МакГрэгар прыхiнуѓся да цаглянай сцяны i паглядзеѓ на яе. "Я хачу, каб ты выйшла за мяне замуж", - сказаѓ ён. "Я думаю пра цябе ѓвесь час. Думаючы пра цябе, я магу выканаць сваю працу толькi напалову. Я пачынаю думаць, што iншы мужчына можа прыйсцi i забраць цябе, i губляю гадзiну за гадзiнай у страху.

Яна дрыготкай рукой узяла яго за плячо, i ён, думаючы спынiць спробу адказу, перш чым скончыць, паспяшаѓся далей.

"Нам трэба сёе-тое сказаць i зразумець, перш чым я змагу прыйсцi да вас у якасцi жанiха. Я не думаѓ, што мушу ставiцца да жанчыны гэтак жа, як да цябе, i мне трэба ѓнесцi пэѓныя карэктывы. Я думаѓ, што магу абысцiся без такiх жанчын. Я думаѓ, што ты не для мяне - з той працай, якую я задумаѓ выканаць у гэтым свеце. Калi ты не выйдзеш за мяне замуж, я буду рады даведацца пра гэта зараз, каб прыйсцi ѓ сябе".

Маргарэт падняла руку i паклала яму на плячо. Гэты ѓчынак быѓ свайго роду прызнаннем яго права размаѓляць з ёй так прама. Яна нiчога не сказала. Напоѓненая тысячамi пасланняѓ кахання i пяшчоты, якiя яна хацела ѓлiць яму ѓ вуха, яна моѓчкi стаяла на жвiровай дарожцы, паклаѓшы руку яму на плячо.

I тут здарылася абсурдная рэч. Страх, што Маргарэт можа прыняць нейкае хуткае рашэнне, якое паѓплывае на ѓсю iх сумесную будучыню, прыводзiѓ МакГрэгара ѓ шаленства. Ён не хацеѓ, каб яна казала, i хацеѓ, каб ягоныя словы засталiся нявыказанымi. "Чакаць. Не зараз, - ускрыкнуѓ ён i ѓскiнуѓ руку, збiраючыся ѓзяць яе за руку. Яго кулак ударыѓ па руцэ, якая ляжала ѓ яго на плячы, i тая, у сваю чаргу, збiла яго капялюш, якая паляцела на дарогу. МакГрегор пабег за iм, а затым спынiѓся. Калi паднёс руку да галавы i, здалося. капялюш, Маргарэт, не ѓ сiлах больш кантраляваць сябе, закрычала ад смеху.

Без капелюша МакГрэгар iшоѓ па бульвары Дрэксэл у мяккай цiшынi летняй ночы. Ён быѓ раззлаваны зыходам вечара i ѓ глыбiнi душы жадаѓ, каб Маргарэт адправiла яго пераможаным. Яго рукi хварэлi ад жадання прыцiснуць яе да сваiх грудзей, але ѓ галаве адно за адным узнiкалi пярэчаннi супраць шлюбу з ёй. "Мужчыны паглынуты такiмi жанчынамi i забываюць сваю працу", - сказаѓ ён сабе. "Яны сядзяць, гледзячы ѓ мяккiя карыя вочы каханага, думаючы аб шчасцi. Мужчына павiнен займацца сваёй працай, думаючы аб гэтым. Агонь, якi бег па венах яго цела, павiнен асвятлiць яго розум. Жаночае каханне хочацца ѓспрымаць як мэту жыцця, i жанчына прымае гэта i становiцца ад гэтага шчаслiвай". Ён з удзячнасцю падумаѓ пра Эдыт у яе краме на Манро-стрыт. "Я не сяджу па начах у сваiм пакоi, марачы абняць яе i абсыпаць пацалункамi яе вусны", - прашаптаѓ ён.

У дзвярах свайго дома мiсiс Ормсбi стаяла i назiрала за МакГрэгарам i Маргарэт. Яна бачыла, як яны спынiлiся ѓ канцы прагулкi. Постаць мужчыны гублялася ѓ ценi, а постаць Маргарэт стаяла адна, вылучаючыся на фоне далёкага святла. Яна ѓбачыла выцягнутую руку Маргарэт - яна сцiскала яго рукаѓ - i пачула гул галасоѓ. А потым мужчына выбег на вулiцу. Ягоны капялюш катапультаваѓся перад iм, i цiшыню парушыѓ хуткi выбух паѓiстэрычнага смеху.

Лора Ормсбi была ѓ лютасцi. Хоць яна i ненавiдзела МакГрэгора, яна не магла вынесцi думкi, што смех павiнен разбурыць чары рамантыкi. "Яна такая ж, як яе бацька", - прамармытала яна. "Прынамсi, яна магла б праявiць некаторы дух i не паводзiць сябе як драѓляная штука, сканчаючы сваю першую гутарку з палюбоѓнiкам такiм смехам".

Што тычыцца Маргарэт, то яна стаяла ѓ цемры, дрыжучы ад шчасця. Яна прадставiла, як падымаецца па цёмнай лесвiцы ѓ офiс МакГрэгара на Ван Бюрэн-стрыт, куды аднойчы пайшла паведамiць яму навiны аб справе аб забойстве, кладзе руку яму на плячо i кажа: "Вазьмi мяне на рукi i пацалунак. Я твая жанчына. Я хачу жыць з табой. Я гатовы адмовiцца ад свайго народа i свайго свету i пражыць ваша жыццё дзеля вас". Маргарэт, стоячы ѓ цемры перад велiзарным старым домам на бульвары Дрэксэл, уяѓляла сябе з Прыгажункам МакГрегором - якая жыве з iм як з яго жонкай у маленькай кватэрцы над рыбным рынкам на вулiцы Вестсайда. Чаму менавiта рыбны рынак, яна не магла б сказаць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

Э ДЫТ КАРСОН _ БЫђ на шэсць гадоѓ старэй МакГрегора i жыла цалкам усярэдзiне сябе. Яна была з тых натур, якiя не выяѓляюць сябе словамi. Хоць, калi ён увайшоѓ у краму, яе сэрца моцна забiлася, але чырвань не выступiѓ на яе шчоках, i яе бледныя вочы не ѓспыхнулi ѓ адказ на яго паведамленне. Дзень за днём яна сядзела ѓ сваёй краме за працай, цiхая, моцная ѓ сваёй веры, гатовая аддаць грошы, сваю рэпутацыю, а калi спатрэбiцца, i жыццё дзеля ажыццяѓлення сваёй уласнай мары аб жаноцкасцi. Яна не бачыла ѓ МакГрэгары генiяльнага чалавека, як Маргарэт, i не спадзявалася выказаць праз яго таемнае iмкненне да ѓлады. Яна была працуючай жанчынай, i для яе ён уяѓляѓ усiх мужчын. У глыбiнi душы яна думала пра яго проста як пра мужчыну - свайго мужчыну.

А для МакГрэгара Эдыт была паплечнiцай i сябрам. Ён бачыѓ, як яна год за годам сядзела ѓ сваёй краме, адкладала грошы ѓ ашчадную касу, трымала вясёлы выгляд перад усiм светам, нiколi не была напорыстай, добрай, па-свойму ѓпэѓненай у сабе. "Мы маглi б працягваць жыць так, як цяпер, i яна не стала б ад гэтага менш задаволеная", - сказаѓ ён сабе.

Аднойчы днём пасля асаблiва цяжкага працоѓнага тыдня ён прыйшоѓ да яе дадому, каб пасядзець у яе маленькай майстэрнi i абдумаць пытанне аб жанiцьбу на Маргарэт Ормсбi. У гандлi Эдыт быѓ цiхi сезон, i яна была адна ѓ краме, абслугоѓваючы пакупнiка. МакГрэгар лёг на невялiкую канапу ѓ майстэрнi. На працягу тыдня ён вечар за вечарам выступаѓ перад сходамi працоѓных, а пазней сядзеѓ у сябе ѓ пакоi i думаѓ пра Маргарэт. Цяпер на канапе пад шум галасоѓ у вушах ён заснуѓ.

Калi ён прачнуѓся, была ѓжо позняя ноч, i на падлозе побач з канапай сядзела Эдыт, запусцiѓшы пальцы ѓ яго валасы.

МакГрэгар цiха расплюшчыѓ вочы i паглядзеѓ на яе. Ён бачыѓ, як па яе шчацэ скацiлася сляза. Яна глядзела проста перад сабой, на сцяну пакоя, i ѓ цьмяным святле, якое пранiкала з акна, ён мог бачыць перацягнутыя вяровачкi на яе маленькай шыi i вузел мышынага колеру валасоѓ на галаве.

МакГрэгар хутка заплюшчыѓ вочы. Ён адчуваѓ сябе так, быццам яго разбудзiѓ струменьчык халоднай вады, якая трапiла яму на грудзi. Яго ахапiла пачуццё, што Эдыт Карсан чагосьцi чакала ад яго, чаго ён не быѓ гатовы даць.

Праз некаторы час яна ѓстала i цiха пракралася ѓ краму, i ён з грукатам i мiтуснёй таксама падняѓся i пачаѓ гучна клiкаць. Ён запатрабаваѓ час i паскардзiѓся на прапушчаную сустрэчу. Уключыѓшы газ, Эдыт пайшла разам з iм да дзвярэй. На яе твары ззяла ранейшая спакойная ѓсмешка. МакГрэгар паспяшаѓся ѓ цемру i правёѓ рэшту ночы, гуляючы па вулiцах.

На наступны дзень ён адправiѓся да Маргарэт Ормсбi ѓ прытулак. З ёй ён не выкарыстоѓваѓ нiякага мастацтва. Пяройдучы проста да справы, ён расказаѓ ёй пра дачку трунара, якая сядзела побач з iм на ѓзгорку над Коѓл-Крык, пра цырульнiка i яго размовы пра жанчын на лаѓцы ѓ парку, i пра тое, як гэта прывяло яго да той iншай жанчыны, якая стаiць на каленях на падлозе ѓ яе валасах Карсонны каркас чые зносiны выратавала яго ад усяго гэтага.

"Калi ты не можаш чуць усяго гэтага i ѓсё яшчэ хочаш жыць са мной, - сказаѓ ён, - у нас разам няма будучынi. Я хачу цябе. Я баюся цябе i баюся сваёй любовi да цябе, але ѓсё роѓна хачу цябе. Я бачыѓ твой твар, якi лунаѓ над аѓдыторыяй у залах, дзе я працаваѓ. Я глядзеѓ на немаѓлятаѓ на руках жонак працоѓных i хацеѓ убачыць сваё дзiця на вашых руках. Мяне больш хвалюе тое, што я раблю, чым ты, але я кахаю цябе".

МакГрэгар устаѓ i ѓстаѓ над ёй. "Я кахаю цябе, мае рукi цягнуцца да цябе, мой мозг плануе трыѓмф працоѓных, усёй старой, якая збiвае з панталыку чалавечым каханнем, аб якой я амаль думаѓ, што нiколi не захачу.

"Я не магу вынесцi гэтага чакання. Я не магу гэтага вынесцi, не ведаючы, каб расказаць Эдыт. Я не магу думаць пра цябе, у той час як людзi пачынаюць падхапляць iнфекцыю iдэi i чакаюць ад мяне яснага кiраѓнiцтва. Вазьмi мяне цi адпусцi мяне i жывi сваiм жыццём".

Маргарэт Ормсбi паглядзела на МакГрэгара. Калi яна казала, яе голас быѓ такiм жа цiхiм, як голас яе бацькi, якi казаѓ рабочаму ѓ майстэрнi, што рабiць са зламанай машынай.

"Я выйду за цябе замуж", - проста сказала яна. "Я поѓны думак аб гэтым. Я хачу цябе, хачу цябе так слепа, што, здаецца, ты не можаш зразумець.

Яна ѓстала тварам да яго i паглядзела яму ѓ вочы.

"Табе давядзецца пачакаць", - сказала яна. "Я павiнен убачыць Эдыт, я сам павiнен гэта зрабiць. Усе гэтыя гады яна служыла вам - у яе быѓ такi прывiлей.

МакГрэгар паглядзеѓ праз стол у прыгожыя вочы жанчыны, якую ён любiѓ.

"Ты належыш мне, нават калi я належу Эдыт", - сказаѓ ён.

"Я ѓбачуся з Эдыт", - зноѓ адказала Маргарэт.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

М З Г РЭГАР ЛЕВЫ ТО расказваючы гiсторыю свайго кахання да Маргарыты. Эдыт Карсан, якая так добра ведала паражэнне i мела ѓ сабе мужнасць паражэння, павiнна была сустрэць паражэнне ад яго рук праз непераможаную жанчыну, i ён дазволiѓ сабе забыцца пра ѓсё гэта. На працягу месяца ён беспаспяхова спрабаваѓ пераканаць працоѓных прыняць iдэю "маршыруючых людзей" i пасля размовы з Маргарэт упарта працягваѓ працаваць.

I вось аднойчы ѓвечары адбылося нешта, што яго ѓзбудзiла. Iдэя маршыруючых мужчын, якая стала больш чым напалову iнтэлектуалiзаванай, зноѓ стала пякучым запалам, i пытанне яго жыцця з жанчынамi праяснiлася хутка i канчаткова.

Была ноч, i МакГрэгар стаяѓ на платформе надземнай чыгункi на вулiцах Стейт i Ван Бюрэн. Ён адчуваѓ сябе вiнаватым перад Эдыт i збiраѓся пайсцi да яе дадому, але сцэна на вулiцы ѓнiзе заваражыла яго, i ён застаѓся стаяць, гледзячы на асветленую вулiцу.

На працягу тыдня ѓ горадзе iшла забастоѓка возчыкаѓ, а днём успыхнуѓ бунт. Вокны былi выбiтыя, некалькi мужчын атрымалi раненнi. Цяпер сабраѓся вячэрнi натоѓп, i аратары забралiся на ложы, каб гаварыць. Паѓсюль чулася моцнае вiленне скiвiцамi i размахванне рукамi. МакГрэгар нагадаѓ аб гэтым. Яму ѓспомнiлася маленькае шахцёрскае мястэчка, i ён зноѓ убачыѓ сябе хлопчыкам, якi сядзiць у цемры на прыступках перад пякарняй сваёй мацi i якiя спрабуюць думаць. Зноѓ ва ѓяѓленнi ён убачыѓ, як неарганiзаваныя шахцёры выкатваюцца з салуна i стаяць на вулiцы, лаючыся i пагражаючы, i зноѓ яго перапаѓняла пагарда да iх.

А затым у самым сэрцы вялiзнага заходняга горада адбылося тое ж самае, што адбылося, калi ён быѓ хлопчыкам у Пенсiльванii. Улады горада, вырашыѓшы напалохаць бастуючых вазнiц дэманстрацыяй сiлы, адправiлi полк дзяржаѓных войскаѓ маршыраваць па вулiцах. Салдаты былi апрануты ѓ карычневую форму. Яны маѓчалi. Калi МакГрэгар паглядзеѓ унiз, яны згарнулi з Полк-стрыт i размеранай хадой пайшлi па Стэйт-стрыт мiма бязладнага натоѓпу на тратуары i гэтак жа бязладных выступоѓцаѓ на абочыне.

Сэрца МакГрэгара бiлася так, што ён ледзь не задыхнуѓся. Людзi ва ѓнiформах, кожны з якiх сам па сабе нiчога не значыѓ, маршыруючы разам, ажывiлiся сэнсам. Яму зноѓ захацелася закрычаць, выбегчы на вулiцу i абняць iх. Сiла ѓ iх, здавалася, цалавала, як пры пацалунку палюбоѓнiка, сiлу ѓнутры яго самога, i калi яны прайшлi i зноѓ пачуѓся бязладны звон галасоѓ, ён сеѓ у машыну i паехаѓ да Эдыт з палкiм рашучасцю сэрцам. .

Крама капелюшоѓ Эдыт Карсан перайшоѓ у рукi новага ѓладальнiка. Яна прадалася i збегла. МакГрэгар стаяѓ у выставачнай зале, аглядаючы вiтрыны, напоѓненыя птушынымi ѓборамi, i капялюшы, якiя вiсяць на сцяне. Святло вулiчнага лiхтара, якi падаѓ у акно, прымусiѓ мiльёны маленькiх пылiнак танцаваць перад яго вачыма.

З пакоя ѓ задняй частцы крамы - пакоя, дзе ён бачыѓ слёзы пакуты на вачах Эдыт, - выйшла жанчына i распавяла яму, што Эдыт прадала бiзнэс. Яна была ѓсхваляваная паведамленнем, якое павiнна была перадаць, i прайшла мiма якi чакае мужчыны, падышла да сеткаватай дзверы, каб устаць да яго спiной i паглядзець на вулiцу.

Краем вока жанчына паглядзела на яго. Гэта была маленькая чарнавалосая жанчына з двума блiскучымi залатымi зубамi i ѓ акулярах на носе. "Тут адбылася сварка закаханых", - сказала яна сабе.

"Я купiла краму", - сказала яна ѓслых. - Яна прасiла мяне перадаць табе, што яна пайшла.

МакГрэгар не стаѓ чакаць большага i паспяшаѓся мiма жанчыны на вулiцу. У яго сэрцы было пачуццё нямой, ныючай страты. Iмпульсiѓна ён павярнуѓся i пабег назад.

Стоячы на вулiцы ля сеткаватых дзвярэй, ён хрыпла крыкнуѓ. "Куды яна дзелася?" ён запатрабаваѓ.

Жанчына весела засмяялася. Яна адчувала, што дзякуючы гэтай краме яна набывае водар рамантыкi i прыгод, вельмi прывабны для яе. Затым яна падышла да дзвярэй i ѓсмiхнулася праз шырму. "Яна толькi што сышла", - сказала яна. "Яна пайшла на станцыю Берлiнгтана. Я думаю, яна з'ехала на Захад. Я чуѓ, як яна расказала мужчыну аб сваiм куфры. Яна тут ужо два днi з таго часу, як я купiѓ краму. Я думаю, яна чакала твайго прыходу. Ты не прыйшоѓ, а зараз яна пайшла, i, магчыма, ты яе не знойдзеш. Яна не была падобная да чалавека, якi пасварыцца з палюбоѓнiкам".

Жанчына ѓ краме цiха засмяялася, калi МакГрэгар паспяшаѓся прэч. "Хто б мог падумаць, што ѓ гэтай цiхай маленькай жанчыны будзе такi палюбоѓнiк?" - Спытала яна сябе.

Па вулiцы бег МакГрэгар i, падняѓшы руку, спынiѓ аѓтамабiль. Жанчына ѓбачыла, як ён сядзеѓ у машыне i размаѓляѓ з сiвым мужчынам за рулём, а затым машына разгарнулася i знiкла па вулiцы з парушэннем закона.

МакГрэгар зноѓ па-новаму ѓбачыѓ характар Эдыт Карсан. "Я бачу, як яна гэта робiць, - сказаѓ ён сабе, - весела кажучы Маргарэт, што гэта не мае значэння, i ѓвесь час плануе гэта ѓ глыбiнi душы. Тут усе гэтыя гады яна жыла ѓласным жыццём. Таемныя iмкненнi, жаданнi i старая чалавечая прага кахання, шчасця i самавыяѓлення працягвалiся пад яе спакойнай знешнасцю, як i пад маёй".

МакГрэгар падумаѓ аб напружаных днях ззаду i са сорамам усвядомiѓ, як мала яго бачыла Эдыт. Гэта было ѓ тыя днi, калi яго вялiкi рух "Маршыруючыя людзi" толькi-толькi выйшаѓ на свет, а напярэдаднi вечарам ён прысутнiчаѓ на канферэнцыi рабочых, якiя хацелi, каб ён публiчна прадэманстраваѓ уладу, якую ён таемна будаваѓ. уверх. Кожны дзень ягоны кабiнет быѓ запоѓнены газетчыкамi, якiя задавалi пытаннi i патрабавалi тлумачэнняѓ. А тым часам Эдыт прадавала сваю краму гэтай жанчыне i збiралася знiкнуць.

На вакзале МакГрегор знайшоѓ Эдыт якая сядзiць у куце, уткнуѓшыся тварам у згiн рукi. Цiхамiрная знешнасць знiкла. Яе плечы здавалiся ѓжо. Яе рука, якая звiсала са спiнкi сядзення перад ёй, была белай i знежывелай.

МакГрэгар нiчога не сказаѓ, але схапiѓ карычневую скураную сумку, якая стаяла побач з ёй на падлозе, i, узяѓшы яе за руку, павёѓ яе па каменных прыступках на вулiцу.

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

я Н А РМСБI _ Хатнiя бацька i дачка сядзелi ѓ цемры на верандзе. Пасля сустрэчы Лоры Ормсбi з МакГрэгарам памiж ёй i Дэвiдам адбылася яшчэ адна размова. Цяпер яна паехала ѓ госцi ѓ свой родны горад у Вiсконсiне, i бацька i дачка сядзелi разам.

Сваёй жонцы Дэвiд шматзначна распавёѓ аб рамане Маргарэт. "Гэта не пытанне здаровага сэнсу", - сказаѓ ён; "Нельга прыкiдвацца, што ѓ такой справе ёсць перспектыва шчасця. Гэты мужчына не дурань i, магчыма, калi-небудзь стане вялiкiм мужчынам, але гэта не будзе той тып велiчы, якi прынясе шчасце цi задавальненне такой жанчыне, як Маргарэт. Ён можа скончыць сваё жыццё ѓ турме".

МакГрэгар i Эдыт прайшлi па жвiровай дарожцы i спынiлiся каля ѓваходных дзвярэй дома Ормсбi. З цемры веранды пачуѓся сардэчны голас Дэвiда. "Iдзi i пасядзi тут", - сказаѓ ён.

МакГрэгар моѓчкi стаяѓ i чакаѓ. Эдыт учапiлася ѓ яго руку. Маргарэт ѓстала i, падышоѓшы наперад, спынiлася, гледзячы на ??iх. Сэрца ѓ яе падскочыла, i яна адчула крызiс, выклiканы прысутнасцю гэтых двух людзей. Голас яе дрыжаѓ ад трывогi. - Заходзьце, - сказала яна, паварочваючыся i накiроѓваючыся ѓ дом.

Мужчына i жанчына рушылi ѓслед за Маргарэт. Каля дзвярэй МакГрэгар спынiѓся i паклiкаѓ Дэвiда. - Мы хочам, каб ты быѓ тут з намi, - рэзка сказаѓ ён.

У гасцiнай чакалi чацвёра чалавек. Велiзарная люстра падала на iх сваiм святлом. Эдыт сядзела ѓ сваiм крэсле i глядзела ѓ падлогу.

"Я здзейснiѓ памылку", - сказаѓ МакГрегор. "Я ѓвесь час рабiѓ памылку". Ён павярнуѓся да Маргарэт. "Мы тут на нешта не разлiчвалi. Ёсць Эдыт. Яна не такая, як мы думалi".

Эдыт нiчога не сказала. Стомленая сутуласць засталася ѓ яе плячах. Яна адчувала, што калi б МакГрэгар прывёѓ яе ѓ дом i да гэтай жанчыны, якую ён любiѓ, каб змацаваць iх растанне, яна б сядзела цiха, пакуль усё не скончыцца, а затым перайшла да адзiноты, якая, як яна лiчыла, павiнна было стаць яе доляй.

Для Маргарэт з'яѓленне мужчыны i жанчыны было прадвесцем зла. Яна таксама маѓчала, чакаючы шоку. Калi яе каханы казаѓ, яна таксама глядзела ѓ падлогу. Пра сябе яна казала: "Ён збiраецца пайсцi i жанiцца на iншай жанчыне. Я мушу быць гатовы пачуць гэта ад яго. У дзвярах стаяѓ Дэвiд. "Ён збiраецца вярнуць мне Маргарэт", - падумаѓ ён, i сэрца яго заскакала ад шчасця.

МакГрэгар прайшоѓ праз пакой i спынiѓся, гледзячы на ??дзвюх жанчын. Яго блакiтныя вочы былi халоднымi i поѓнымi моцнай цiкаѓнасцi, якая тычыцца iх i яго самога. Ён хацеѓ праверыць iх i праверыць сябе. "Калi зараз у мяне ясная галава, то я працягну сон", - падумаѓ ён. "Калi я пацярплю няѓдачу ѓ гэтым, я пацярплю няѓдачу ва ѓсiм". Павярнуѓшыся, ён схапiѓ Дэвiда за рукаѓ палiто i пацягнуѓ яго праз пакой, так што двое мужчын усталi разам. Затым ён уважлiва паглядзеѓ на Маргарэт. Размаѓляючы з ёй, ён працягваѓ стаяць так, паклаѓшы руку на руку яе бацькi. Гэта дзеянне прыцягнула Дэвiда, i яго ахапiла дрыготку захаплення. "Вось чалавек", - сказаѓ ён сабе.

"Вы думалi, што Эдыт была гатова ѓбачыць наша вяселле. Ну, яна была. Цяпер яна тут, i вы бачыце, што гэта з ёй зрабiла", - сказаѓ МакГрэгар.

Дачка аратага пачала казаць. Твар яе быѓ крэйдава-белым. МакГрэгар пляснуѓ рукамi.

"Пачакайце, - сказаѓ ён, - мужчына i жанчына не могуць жыць разам гадамi, а затым растацца, як два сябры-мужчыны. Нешта пападае ѓ iх, каб перашкодзiць. Яны выяѓляюць, што кахаюць адзiн аднаго. Я зразумеѓ, што хаця я i хачу цябе, я люблю Эдыт. Яна кахае мяне. Паглядзi на яе."

Маргарэт прыѓзнялася з крэсла. МакГрэгар працягнуѓ. У яго голасе з'явiлася рэзкасць, якая прымушала людзей баяцца яго i iсцi за iм. "О, мы пажэнiмся, Маргарэт i я", сказаѓ ён; "Яе прыгажосць пакарыла мяне. Я iду за прыгажосцю. Я хачу прыгожых дзяцей. Гэта маё права".

Ён павярнуѓся да Эдыт i спынiѓся, гледзячы на ??яе.

"У нас з табой нiколi не магло быць таго пачуцця, якое было ѓ нас з Маргарэт, калi мы глядзелi адзiн аднаму ѓ вочы. Мы пакутавалi ад гэтага - кожны жадаѓ iншага. Вы створаны, каб трываць. Вы пераадолее ѓсё i праз некаторы час станеце вясёлымi. Ты ведаеш, цi не так?

Вочы Эдыт сустрэлiся з яго ѓласнымi.

"Так, я ведаю", сказала яна.

Маргарэт Ормсбi ѓскочыла з крэсла, вочы яе заплылi.

"Стой", - крыкнула яна. "Я не хачу цябе. Я б нiколi не ажанiѓся на табе цяпер. Ты належыш ёй. Ты належыш Эдыт.

Голас МакГрэгара стаѓ мяккiм i цiхiм.

"О, я ведаю", сказаѓ ён; "Я ведаю! Я ведаю! Але я хачу дзяцей. Паглядзiце на Эдыт. Як ты думаеш, цi зможа яна нарадзiць мне дзяцей?"

З Эдыт Карсан адбылася змена. Яе вочы сталi больш жорсткiмi, а плечы выпрасталiся.

- Гэта мне сказаць, - усклiкнула яна, падаѓшыся наперад i схапiѓшы яго за руку. "Гэта памiж мной i Богам. Калi ты збiраешся ажанiцца на мне, прыходзь зараз i зрабi гэта. Я не баялася кiнуць цябе i не баюся, што памру, нарадзiѓшы дзяцей".

Адпусцiѓшы руку МакГрегора, Эдыт пабегла праз пакой i спынiлася перад Маргарэт. "Адкуль вы ведаеце, што вы прыгажэй або можаце нарадзiць больш прыгожых дзяцей?" яна запатрабавала. "Што ѓвогуле вы маеце на ѓвазе пад прыгажосцю? Я адмаѓляю тваю прыгажосць. Яна павярнулася да МакГрэгар. "Паслухайце, - усклiкнула яна, - яна не вытрымлiвае выпрабаваннi".

Гонар ахапiѓ жанчыну, якая ажыла ѓ целе маленькай мадысткi. Спакойнымi вачыма яна глядзела на людзей у пакоi, а калi зноѓ паглядзела на Маргарэт, у яе голасе пачуѓся выклiк.

"Прыгажосць павiнна трываць", - хутка сказала яна. "Гэта павiнна быць смела. Яму трэба будзе перажыць доѓгiя гады жыцця i мноства параз". У яе вачах з'явiѓся жорсткi погляд, калi яна кiнула выклiк дачкi багацця. "У мяне хапiла смеласцi пацярпець паражэнне, i ѓ мяне ёсць смеласць узяць тое, што я хачу", - сказала яна. "Цi хопiць у цябе такой смеласцi? Калi ѓ вас ёсць, вазьмiце гэтага чалавека. Ты хочаш яго, i я таксама. Вазьмi яго за руку i сыдзi з iм. Зрабi гэта зараз, тут, на маiх вачах".

Маргарэт пахiтала галавой. Яе цела дрыжала, а вочы дзiка азiралiся па баках. Яна павярнулася да Дэвiду Ормсбi. "Я не ведала, што жыццё можа быць такiм", - сказала яна. "Чаму ты мне не сказаѓ? Яна мае рацыю. Я баюся."

У вачах МакГрэгара загарэлася святло, i ён хутка павярнуѓся. - Я бачу, - сказаѓ ён, пiльна гледзячы на ??Эдыт, - у цябе таксама ёсць свая мэта. Зноѓ павярнуѓшыся, ён паглядзеѓ у вочы Дэвiду.

"Тут трэба сёе-тое вырашыць. Магчыма, гэтае вышэйшае выпрабаванне ѓ жыццi чалавека. Чалавек з усiх сiл спрабуе ѓтрымаць думку ѓ розуме, быць безасабовым, бачыць, што жыццё мае мэту, якая выходзiць за рамкi яго ѓласнай мэты. Магчыма, вы прарабiлi гэтую барацьбу. Цi бачыце, я раблю гэта зараз. Я збiраюся забраць Эдыт i вярнуцца да працы".

Каля дзвярэй МакГрэгар спынiѓся i працягнуѓ руку Дэвiду, якi ѓзяѓ яе i паважлiва паглядзеѓ на вялiкага адваката.

- Я рады, што ты iдзеш, - коратка сказаѓ араты.

"Я рады сысцi", - сказаѓ МакГрэгар, разумеючы, што ѓ голасе i розуме Дэвiда Ормсбi не было нiчога, акрамя палягчэння i сумленнага антаганiзму.

OceanofPDF.com

КНIГА VI

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

МАРШУЮЧЫЯ МУЖЧЫНЫ _ _ _ _ Рух нiколi не быѓ прадметам iнтэлектуалiзацыi. На працягу многiх гадоѓ МакГрэгар спрабаваѓ дабiцца гэтага шляхам размоѓ. Яму гэта не ѓдалося. Рытм i размах, якiя ляжаць у аснове руху, запальвалi агонь. Мужчына перажыѓ працяглыя перыяды дэпрэсii i быѓ вымушаны заганяць сябе наперад. А затым, пасля сцэны з Маргарэт i Эдыт у доме Ормсбi, пачалося дзеянне.

Быѓ чалавек па iменi Мосбi, вакол асобы якога нейкi час круцiлася дзеянне. Ён працаваѓ бармэнам у Нiла Ханта, вядомага персанажа з Саѓт-Стэйт-стрыт, i калiсьцi быѓ лейтэнантам у войску. Мосбi быѓ тым, каго ѓ сучасным грамадстве называюць нягоднiкам. Пасля Вест- Пойнта i некалькiх гадоѓ на нейкiм iзаляваным вайсковым пасту ён пачаѓ пiць i аднойчы ѓначы падчас дэбоша, напалову ашалеѓшы ад нуды свайго жыцця, стрэлiѓ радавому ѓ плячо. Яго арыштавалi i паставiлi пад пагрозу гонару, што ён не ѓцёк, але ѓцёк. На працягу многiх гадоѓ ён бадзяѓся па свеце як змардаваны цынiчны персанаж, якi напiваѓся кожны раз, калi на яго шляху з'яѓлялiся грошы, i якi рабiѓ усё, каб парушыць манатоннасць iснавання.

Мосбi з энтузiязмам успрыняѓ iдэю "маршыруючых людзей". Ён бачыѓ у гэтым магчымасць хваляваць i трывожыць сваiх субратаѓ. Ён угаварыѓ прафсаюз бармэнаѓ i афiцыянтаѓ, да якога ён належаѓ, апрабаваць гэтую iдэю, i ранiцай яны пачалi маршыраваць узад i ѓперад па паласе паркавай зоны, звернутай да возера на ѓскраiне Першага раёна. "Трымайце раты на замку", - загадаѓ Мосбi. "Мы можам турбаваць чыноѓнiкаѓ гэтага горада як д'ябал, калi ѓсё зробiм правiльна. Калi вам задаюць пытаннi, нiчога не кажыце. Калi палiцыя паспрабуе нас арыштаваць, мы прысягнем, што робiм гэта толькi дзеля трэнiроѓкi".

План Мосбi спрацаваѓ. Праз тыдзень ранiцай пачалi збiрацца натоѓпы, каб паглядзець на "маршыруючых мужчын", i палiцыя пачала праводзiць расследаванне. Мосбi быѓ у захапленнi. Ён кiнуѓ працу бармэна i набраѓ разнамасную кампанiю маладых хулiганаѓ, якiх у другой палове дня ѓгаворваѓ практыкавацца ѓ маршавым кроку. Калi яго арыштавалi i прыцягнулi ѓ суд, МакГрэгар выступаѓ у якасцi яго адваката, i яго выпiсалi. "Я хачу вывесцi гэтых людзей на чыстую ваду", - заявiѓ Мосбi, выглядаючы вельмi нявiнным i няхiтрым. "Вы самi бачыце, што афiцыянты i бармэны падчас працы бляднеюць i горбяцца, а што тычыцца гэтых маладых грубiянаѓ, то цi не лепш для грамадства, каб яны маршыравалi, чым лайдачылi ѓ барах i планавалi бог ведае якiя поскудзi?" ?"

На твары Першага аддзялення з'явiлася ѓсмешка. МакГрэгар i Мосбi арганiзавалi яшчэ адну роту ѓдзельнiкаѓ маршу, i маладога чалавека, якi быѓ сяржантам у роце рэгулярных войскаѓ, запрасiлi дапамагчы ѓ вучэннях. Для самiх мужчын усё гэта было жартам, гульнёй, якая вабiла ѓ iх гарэзнага хлопчыка. Усiм было цiкава, i гэта надавала справе асаблiвы прысмак. Яны ѓхмылялiся, маршыруючы ѓверх i ѓнiз. Некаторы час яны абменьвалiся кпiнамi з гледачамi, але МакГрэгар паклаѓ гэтаму канец. "Маѓчыце", - сказаѓ ён, праходзячы сярод мужчын падчас адпачынку. "Гэта найлепшае, што можна зрабiць. Маѓчыце i займайцеся справамi, i ваш марш будзе ѓ дзесяць разоѓ больш эфектыѓны".

Рух маршыруючых мужчын расло. Малады яѓрэйскi газетчык, напалову нягоднiк, напалову паэт, напiсаѓ страшны артыкул для адной з нядзельных газет, абвяшчаючы аб нараджэннi Лейбарысцкай Рэспублiкi. Гiсторыя была праiлюстравана малюнкам, якi паказвае МакГрэгора, якi вядзе велiзарную арду людзей праз адкрытую раѓнiну да горада, з высокiх труб якога вывяргалiся клубы дыму. Побач з МакГрэгарам на фатаграфii, апрануты ѓ яркую форму, стаяѓ былы вайсковы афiцэр Мосбi. У артыкуле яго назвалi военачальнiкам "таемнай рэспублiкi, якая расце ѓнутры вялiкай капiталiстычнай iмперыi".

Яно пачало набываць форму - рух Маршыруючых Людзей. Чуткi пачалi хадзiць тут i там. У вачах мужчын было пытанне. Спачатку павольна гэта пачало прабiвацца ѓ iх розумах. Па тратуары пачуѓся рэзкi тупат ног. Фармавалiся групы, мужчыны смяялiся, групы знiкалi толькi для таго, каб зноѓ з'явiцца. На сонцы перад дзвярыма фабрыкi стаялi людзi, размаѓляючы, напалову разумеючы, пачынаючы адчуваць, што ѓ ветры ёсць нешта вялiкае.

Спачатку рух нiчога не дабiѓся ѓ шэрагах працоѓных. Будзе збор, магчыма, серыя збораѓ у адной з маленькiх залаѓ, дзе збiраюцца працоѓныя, каб заняцца справамi сваiх прафзвязаѓ. МакГрэгар будзе казаць. Яго рэзкi i ѓладны голас быѓ чутны на вулiцах унiзе. Купцы выходзiлi з магазiнаѓ i стаялi ѓ дзвярах, прыслухоѓваючыся. Якiя паляць цыгарэты маладыя хлопцы перасталi глядзець на якiя праходзяць дзяѓчын i натоѓпамi сабралiся пад адчыненымi вокнамi. Павольна працавальны мозг працы абуджаѓся.

Праз некаторы час некалькi маладых людзей, хлопцы, якiя працавалi на пiлах на заводзе па вытворчасцi скрынак, i iншыя, якiя кiравалi машынамi на заводзе, дзе выраблялiся ровары, падахвоцiлiся рушыць услед прыкладу мужчын Першага аддзялення. Летнiмi вечарамi яны збiралiся на пустках i маршыравалi туды-сюды, гледзячы сабе пад ногi i смеючыся.

МакГрэгар настаяѓ на трэнiроѓках. У яго нiколi не было намеру дазволiць свайму Руху людзей, якiя маршыруюць, стаць проста дэзарганiзаванай групай пешаходаѓ, якую мы ѓсе бачылi на шматлiкiх працоѓных парадах. Ён меѓ на ѓвазе, што яны павiнны навучыцца рытмiчна маршыраваць, разгойдваючыся, як ветэраны. Ён быѓ поѓны рашучасцi, каб нарэшце пачуѓся тупат ног, каб праспяваць вялiкую песню, несучы пасланне магутнага братэрства ѓ сэрцы i мазгi ѓдзельнiкаѓ маршу.

МакГрэгар аддаѓ руху ѓвесь свой час. Займаючыся сваёй прафесiяй, ён зарабляѓ на жыццё бедна, але не задумваѓся пра гэта. Справа аб забойстве прынесла яму iншыя справы, i ён узяѓ партнёра, маленькага чалавечка з тхарынымi вачыма, якi высвятляѓ дэталi таго, якiя справы паступалi ѓ фiрму, i збiраѓ ганарары, палову якiх ён аддаваѓ партнёру, якi меѓ намер iх раскрыць. нешта iншае. Дзень за днём, тыдзень за тыднем, месяц за месяцам МакГрегор хадзiѓ узад i наперад па горадзе, размаѓляючы з працоѓнымi, вучачыся казаць, iмкнучыся данесцi сваю iдэю да разумення.

Аднойчы вераснёѓскiм вечарам ён стаяѓ у ценi фабрычнай сцяны, назiраючы за групай мужчын, якiя маршыравалi па пустцы. Рух да таго часу стаѓ вельмi вялiкiм. Полымя гарэла ѓ яго сэрцы пры думцы аб тым, чым гэта можа стаць. Цямнела, i воблакi пылу, узнятыя нагамi людзей, праносiлiся па твары адыходзячага сонца. Па полi перад iм iшло каля двухсот чалавек - самая вялiкая рота, якую яму ѓдалося сабраць. Цягам тыдня яны заставалiся на паходзе вечар за вечарам i пачалi пакрысе разумець ягоны дух. Iх лiдэр на полi, высокi шыракаплечы мужчына, калiсьцi быѓ капiтанам дзяржаѓнай мiлiцыi, а зараз працаваѓ iнжынерам на фабрыцы, дзе выраблялi мыла. Яго каманды гучалi рэзка i выразна ѓ вячэрнiм паветры. "Чацверкi ѓ лiнiю", - крыкнуѓ ён. Словы брахалi. Мужчыны расправiлi плечы i энергiчна разгарнулiся. Яны пачалi атрымлiваць асалоду ад маршу.

У ценi фабрычнай сцяны МакГрэгар неспакойна перасоѓваѓся. Ён адчуваѓ, што гэта быѓ пачатак, сапраѓднае нараджэнне яго руху, што гэтыя людзi сапраѓды выйшлi з шэрагаѓ працы i што ѓ грудзях маршыруючых фiгур там, на адкрытай прасторы, расло разуменне.

Ён нешта мармытаѓ i хадзiѓ туды-сюды. Малады чалавек, рэпарцёр адной з найбуйных штодзённых газет горада, выскачыѓ з якi праязджае мiма трамвая i спынiѓся побач з iм. "Што тут? Што гэта адбываецца? Што гэта такое? Лепш скажы мне", - сказаѓ ён.

У цьмяным святле МакГрэгар падняѓ кулакi над галавой i гучна загаварыѓ. "Яна пранiкае сярод iх", - сказаѓ ён. "Тое, што немагчыма выказаць словамi, - гэта самавыяѓленне. Тут нешта робiцца ѓ гэтай галiне. У свет прыходзiць новая сiла".

Паѓза сябе МакГрегор бегаѓ узад i наперад, размахваючы рукамi. Зноѓ павярнуѓшыся да рэпарцёра, якi стаяѓ ля завадской сцяны, даволi фарсiстаму чалавеку з малюсенькiмi вусамi, ён крыкнуѓ:

- Хiба ты не бачыш? усклiкнуѓ ён. Яго голас быѓ рэзкiм. "Паглядзiце, як яны маршыруюць! Яны разумеюць, што я маю на ѓвазе. Яны ѓлавiлi дух гэтага!

МакГрэгар пачаѓ тлумачыць. Ён гаварыѓ таропка, яго словы вырывалiся кароткiмi адрывiстымi сказамi. "Стагоддзямi iшлi размовы пра братэрства. Мужчыны заѓсёды балбаталi пра братэрства. Словы нiчога не значылi. Словы i размовы толькi спарадзiлi расу з адвiслай скiвiцай. Скiвiцы людзей трасуцца, але ногi гэтых людзей не хiстаюцца".

Ён зноѓ хадзiѓ узад i ѓперад, цягнучы напалоханага чалавека па ценi завадской сцяны.

"Бачыш, пачынаецца - зараз на гэтым полi пачынаецца. Ногi i ступнi людзей, сотнi ног i ступняѓ ствараюць своеасаблiвую музыку. Цяпер iх будуць тысячы, сотнi тысяч. На нейкi час людзi перастануць быць iндывiдуальнасцямi. Яны стануць масай, якая рухаецца ѓсемагутнай масай. Яны не будуць выказваць свае думкi словамi, але тым не менш у iх будзе расцi думку. Яны раптам пачнуць усведамляць, што з'яѓляюцца часткай чагосьцi вялiзнага i магутнага, чагосьцi, што рухаецца i шукае новага выраза. Iм казалi аб сiле працы, але зараз, цi бачыце, яны стануць сiлай працы".

Ахоплены сваiмi ѓласнымi словамi i, магчыма, чымсьцi рытмiчным у якая рухаецца масе людзей, МакГрегор лiхаманкава турбаваѓся аб тым, каб фарсiсты малады чалавек зразумеѓ. "Цi памятаеш ты, калi ты быѓ хлопчыкам, як нейкi мужчына, якi быѓ салдатам, казаѓ табе, што маршыруючыя людзi павiнны былi збiцца з кроку i бязладным натоѓпам iсцi праз мост, таму што iх упарадкаваная хада расхiстала б мост? "

Дрыготка прабегла па целе маладога чалавека. У вольны ад працы час ён пiсаѓ п'есы i апавяданнi, i яго натрэнiраваны драматычны нюх хутка ѓлавiѓ сэнс слоѓ МакГрэгара. Яму ѓ галаву прыйшла сцэна на вясковай вулiцы яго дома ѓ Агаё. Ва ѓяѓленнi ён убачыѓ якi маршыруе мiма вясковы флейт i барабанны корпус. Яго розум успомнiѓ рытм i рытм мелодыi, i зноѓ, як у дзяцiнстве, у яго балелi ногi, калi ён выбег сярод мужчын i пайшоѓ прэч.

У хваляваннi ён пачаѓ таксама казаць. "Зразумела", крычаѓ ён; "Вы думаеце, у гэтым ёсць думка, вялiкая думка, якую людзi не зразумелi?"

На полi мужчыны, становячыся смялей i менш сарамлiвымi, праносiлiся мiма, iх целы пераходзiлi ѓ доѓгi разгойдваѓся крок.

Юнак задумаѓся. Я разумею. Я разумею. Кожны, хто стаяѓ i глядзеѓ, як я, калi мiма праходзiѓ атрад флейтыстаѓ i барабаншчыкаѓ, адчуваѓ тое ж, што i я. Яны хавалiся за маскай. Ногi ѓ iх таксама паколвала, i ѓ сэрцах чулася такое ж дзiкае ваяѓнiчае бiццё. Вы гэта высветлiлi, так? Вы хочаце такiм?

З адкрытым ротам малады чалавек глядзеѓ на поле i на рухомую масу людзей. Яго думкi сталi аратарскiмi. "Вось вялiкi чалавек", - прамармытаѓ ён. "Вось Напалеон, Цэзар працы, прыехаѓ у Чыкага. Ён не падобны да маленькiх лiдэраѓ. Яго розум не замутнены бледным налётам думак. Ён не лiчыць, што вялiкiя натуральныя парывы чалавека дурныя i абсурдныя. У яго ёсць сёе-тое, што спрацуе. Свету лепш дагледзець гэтага чалавека".

Паѓно сябе ён хадзiѓ узад i ѓперад па краi поля, дрыжучы ѓсiм целам.

З шэрагаѓ маршыруючых выйшаѓ працоѓны. У полi ѓзнiклi словы. У голасе капiтана, якi аддаваѓ каманды, прагучала раздражнёнасць. Газетчык слухаѓ з трывогай. "Гэта тое, што ѓсё сапсуе. Байцы пачнуць маркоцiцца i пойдуць", - думаѓ ён, схiлiѓшыся наперад i чакаючы.

"Я працаваѓ увесь дзень i не магу хадзiць тут узад i наперад усю ноч", - скардзiѓся голас працоѓнага.

Мiма пляча юнака прайшоѓ цень. Перад яго вачамi на полi, наперадзе якiя чакаюць шэрагаѓ мужчын, стаяѓ МакГрегор. Яго кулак стрэлiѓ, i якi скардзiцца працоѓны павалiѓся на зямлю.

- Зараз не час для слоѓ, - сказаѓ рэзкi голас. "Вярнiцеся туды. Гэта не гульня. Гэта пачатак самарэалiзацыi мужчыны. Iдзi туды i нiчога не кажы. Калi не можаш iсцi з намi, сыходзь. Рух, якi мы пачалi, не можа звяртаць увагi на нэндзаѓ".

У шэрагах мужчын паднялося весялосць. Каля фабрычнай сцяны ѓзбуджаны газетчык танцаваѓ узад i ѓперад. Па камандзе капiтана строй маршыруючых людзей зноѓ пранёсся па полi, i ён глядзеѓ на iх са слязамi на вачах. "Гэта спрацуе", - крычаѓ ён. "Гэта абавязкова спрацуе. Нарэшце прыйшоѓ чалавек, каб узначалiць працоѓных".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

ДЖОН ВАН МУР _ _ _ Аднойчы малады рэкламшчык з Чыкага зайшоѓ у офiс кампанii Wheelright Bicycle Company. Фабрыка i офiсы кампанii размяшчалiся далёка на заходнiм баку. Фабрыка ѓяѓляла сабой вялiзны цагляны будынак з шырокiм цэментавым тратуарам i вузкiм зялёным лужком, усеяным кветкавымi кветнiкамi. Будынак, якi выкарыстоѓваѓся пад офiсы, быѓ меншы i меѓ веранду, якая выходзiць на вулiцу. Па сценах офiснага будынка раслi вiнаградныя лазы.

Падобна рэпарцёру, якi назiраѓ за якiя маршыруюць людзьмi ѓ поле ѓ фабрычнай сцяны, Джон Ван Мур быѓ фарсiстым маладым чалавекам з вусамi. У гадзiны вольнага часу ён гуляѓ на кларнеце. "Гэта дае чалавеку магчымасць зачапiцца", - растлумачыѓ ён сваiм сябрам. "Чалавек бачыць, як жыццё праходзiць, i адчувае, што ён не проста дрэйфуючае бервяно ѓ струменi рэчаѓ. Хоць як музыка я нiчога не значу, гэта, прынамсi, прымушае мяне марыць".

Сярод супрацоѓнiкаѓ рэкламнага агенцтва, дзе ён працаваѓ, Ван Мур быѓ вядомы як свайго роду дурань, якога выкупала яго здольнасць звязваць словы разам. Ён насiѓ цяжкi чорны плецены ланцужок для гадзiннiка i кiй, i ѓ яго была жонка, якая пасля жанiцьбы вывучала медыцыну i з якой ён не жыѓ. Часам суботнiм вечарам яны сустракалiся ѓ якiм-небудзь рэстаране i гадзiнамi сядзелi, пiлi i смяялiся. Калi жонка сышла да сябе, рэкламшчык працягнуѓ весялосць, пераходзячы з салона ѓ салон i прамаѓляючы доѓгiя прамовы, якiя выкладаюць сваю жыццёвую фiласофiю. "Я iндывiдуалiст", - заявiѓ ён, хадзячы ѓзад i наперад i размахваючы кiем. "Я дылетант, эксперыментатар, калi хочаце. Перш чым я памру, я мару адкрыць у iснаваннi новую якасць".

Для веласiпеднай кампанii рэкламшчык павiнен быѓ напiсаць буклет, якi распавядае ѓ рамантычнай i даступнай форме гiсторыю кампанii. Калi буклет будзе гатовы, яго разашлюць тым, хто адгукнуѓся на рэкламныя аб'явы, размешчаныя ѓ часопiсах i газетах. Кампанiя мела працэс вытворчасцi, уласцiвы роварам Wheelright, i ѓ буклеце гэта павiнна было быць асоба падкрэслена.

Вытворчы працэс, аб якiм Джон Ван Мур павiнен быѓ красамоѓна расказаць, быѓ задуманы ѓ мозгу працоѓнага i быѓ адказны за поспех кампанii. Цяпер працоѓны памёр, i прэзiдэнт кампанii вырашыѓ, што гэтая iдэя будзе належаць яму. Ён добра абдумаѓ гэтае пытанне i вырашыѓ, што, па праѓдзе кажучы, гэтая iдэя, павiнна быць, была больш чым яго ѓласнай. "Напэѓна, так яно i было, - сказаѓ ён сабе, - iнакш не атрымалася б так добра".

У офiсе веласiпеднай кампанii прэзiдэнт, шэры грубы мужчына з малюсенькiмi вочкамi, хадзiѓ узад i наперад па доѓгiм пакоi, засланым цяжкiм дываном. У адказ на пытаннi рэкламшчыка, якi сядзеѓ за сталом з блакнотам перад iм, ён прыѓзняѓся на дыбачках, сунуѓ вялiкi палец у пройму камiзэлькi i распавёѓ доѓгую няскладную гiсторыю, у якой ён быѓ герой.

Гiсторыя тычылася чыста ѓяѓнага маладога працоѓнага, якi ѓсе першыя гады свайго жыцця правёѓ на жахлiвай працы. Увечары ён хутка выбягаѓ з майстэрнi, дзе працаваѓ, i, не здымаючы, працаваѓ па доѓгiх гадзiнах на маленькiм гарышчы. Калi працоѓны раскрыѓ сакрэт поспеху ровара Уiлрайт, ён адкрыѓ краму i пачаѓ пажынаць плады сваiх намаганняѓ.

"Гэта быѓ я. Я быѓ тым хлопцам, - усклiкнуѓ таѓстун, якi насамрэч купiѓ долю ѓ веласiпеднай кампанii пасля сарака гадоѓ. Пастукаѓшы сябе па грудзях, ён спынiѓся, нiбы ахоплены пачуццём. Слёзы выступiлi ѓ яго на вачах. Малады рабочы стаѓ для яго рэальнасцю. "Увесь дзень я бегаѓ! Я раблю гэта зараз. У мяне гэта фетыш. Я раблю веласiпеды не дзеля грошай, а я рабочы, якi ганарыцца сваёй працай. Калi таѓстун не глядзеѓ, ён адвярнуѓся ѓбок i ѓважлiва прыслухаѓся.

Напярэдаднi вечарам Джон Ван Мур прыняѓ удзел у прыгодзе. З таварышам, хлопцам, якi маляваѓ карыкатуры для штодзённых газет, ён зайшоѓ у салун i сустрэѓ там яшчэ аднаго газетчыка.

У салоне трое мужчын прасядзелi да позняй ночы, пiлi i размаѓлялi. Другi газетчык - той самы франтаваты хлопец, якi назiраѓ за дэманстрантамi ля фабрычнай сцяны - зноѓ i зноѓ расказваѓ гiсторыю МакГрэгара i яго ѓдзельнiкаѓ маршу. "Я кажу вам, што тут нешта расце", - сказаѓ ён. "Я бачыѓ гэтага МакГрэгара i ведаю. Вы можаце верыць мне цi не, але факт у тым, што ён сёе-тое даведаѓся. У мужчынах ёсць элемент, якi да гэтага часу не быѓ зразуметы - ёсць думка, схаваная ѓ грудзях родаѓ, вялiкая нявыказаная думка - яна з'яѓляецца часткай чалавечага цела, а таксама iх розуму. Дапусцiм, гэты хлопец гэта зразумеѓ i зразумеѓ, а!

Працягваючы пiць, газетчык, усё больш i больш узбуджаючыся, быѓ напалову вар'ят у сваiх здагадках адносна таго, што павiнна адбыцца ѓ свеце. Стукнуѓшы кулаком па мокрым ад пiва стале, ён звярнуѓся да рэкламiста. "Ёсць рэчы, якiя ведаюць жывёлы, але якiя не зразумелыя людзям", - усклiкнуѓ ён. "Возьмем пчол. Цi думалi вы, што чалавек не спрабаваѓ развiць калектыѓны розум? Чаму б чалавеку не паспрабаваць разабрацца ѓ гэтым?

Голас газетчыка стаѓ нiзкiм i напружаным. "Калi вы прыходзiце на фабрыку, я хачу, каб вы трымалi вочы i вушы адкрытымi", - сказаѓ ён. "Iдзiце ѓ адзiн з вялiкiх пакояѓ, дзе працуе мноства мужчын. Стойце зусiм нерухома. Не спрабуйце думаць. Чакаць."

Ускочыѓшы са свайго месца, усхваляваны мужчына прайшоѓся ѓзад i ѓперад перад сваiмi спадарожнiкамi. Група мужчын, якiя стаялi перад барам, слухала, паднясучы акуляры да вуснаѓ.

"Я кажу вам, што ѓжо ёсьць працоѓная песьня. Яно яшчэ не атрымала выразы i разумення, але яно ёсць у кожнай краме, у кожнай сферы, дзе працуюць людзi. Смутна людзi, якiя працуюць, разумеюць гэтую песню, хаця, калi вы загаворыце пра яе, яны толькi пасмяюцца. Песня невысокая, суровая, рытмiчная. Я кажу вам, што гэта зыходзiць з самай душы працы. Гэта падобна да таго, што разумеюць мастакi i што называецца формай. Гэты МакГрэгар сёе-тое ѓ гэтым разумее. Ён першы лiдар працы, якi гэта зразумеѓ. Свет пачуе аб iм. Аднойчы свет зазвiнiць яго iмем".

На веласiпедным заводзе Джон Ван Мур паглядзеѓ на нататнiк i падумаѓ пра словы напаѓп'янага чалавека ѓ салоне. У вялiзным цэху за яго спiной чуѓся роѓны скрыгат мноства машын. Таѓстун, загiпнатызаваны сваiмi словамi, працягваѓ расхаджваць узад i ѓперад, расказваючы пра цяжкасцi, якiя калiсьцi выпалi на долю ѓяѓнага маладога рабочага i над якiмi ён з трыѓмфам узняѓся. "Мы шмат чуем аб сiле працы, але была дапушчана памылка", - сказаѓ ён. "Такiя людзi, як я, - мы сiла. Бачыш, мы вышлi з масы? Мы выступаем наперад".

Спынiѓшыся перад рэкламшчыкам i паглядзеѓшы ѓнiз, таѓстун падмiргнуѓ. "У кнiзе не абавязкова пра гэта казаць. Няма неабходнасцi мяне там цытаваць. Нашы ровары купляюць працоѓныя, i было б неразумна iх крыѓдзiць, але тое, што я кажу, тым не менш дакладна. Няѓжо такiя людзi, як я, з нашым хiтрым розумам i сiлай цярпення не ствараюць гэтыя вялiкiя сучасныя арганiзацыi?"

Таѓстун махнуѓ рукой у бок цэхаѓ, адкуль даносiѓся роѓ тэхнiкi. Рэкламшчык рассеяна кiѓнуѓ галавой. Ён спрабаваѓ пачуць працоѓную песню, пра якую казаѓ п'яны чалавек. Нетутэйша час сканчаць працу, i па цэху фабрыкi пачуѓся гук крокаѓ мноства ног. Роѓ машын спынiѓся.

I зноѓ таѓстун хадзiѓ узад i ѓперад, расказваючы пра кар'еру рабочага, якi выйшаѓ з шэрагаѓ рабочых. З завода мужчыны пачалi выходзiць на вулiцу. Па шырокiм цэментным тратуары мiма кветнiкаѓ пачуѓся гук крокаѓ.

Раптам таѓстун спынiѓся. Рэкламшчык сядзеѓ з алоѓкам, падвешаным над паперай. З лесвiцы ѓнiзе пачулiся рэзкiя каманды. I зноѓ з вокнаѓ пачуѓся шум людзей, якiя рухалiся.

Прэзiдэнт веласiпеднай кампанii i рэкламшчык падбеглi да акна. Там, на цэментным тратуары, стаялi салдаты роты, пабудаваныя ѓ калоны па чатыры чалавекi i падзеленыя на роты. На чале кожнай роты стаяѓ капiтан. Капiтаны разгарнулi людзей. "Наперад! Маршыраваць!" крычалi яны.

Таѓстун стаяѓ з адкрытым ротам i глядзеѓ на мужчын. "Што там адбываецца? Што ты маеш на ѓвазе? Спынi гэта!" - загарлапанiѓ ён.

З акна пачуѓся насмешлiвы смех.

"Увага! Наперад, накiроѓвайце направа!" крыкнуѓ капiтан.

Мужчыны пранеслiся па шырокiм цэментным тратуары мiма акна i рэкламшчыка. У iхнiх тварах было нешта рашучае i змрочнае. Хваравiтая ѓсмешка мiльганула на твары сiвога мужчыны, а затым знiкла. Рэкламшчык, нават не разумеючы, што адбываецца, адчуѓ, што пажылы чалавек спалохаѓся. Ён адчуѓ жах на сваiм твары. У глыбiнi душы ён быѓ рады гэта бачыць.

Вытворца пачаѓ ажыѓлена расказваць. "I што гэта?" ён запатрабаваѓ. "Што адбываецца? Па якiм вулкане мы, дзелавыя людзi, iдзём? Хiба ѓ нас не было дастаткова праблем з родамi? Што яны робяць зараз?" Ён зноѓ прайшоѓ мiма стала, за якiм сядзеѓ рэкламшчык i глядзеѓ на яго. "Мы пакiнем кнiгу", - сказаѓ ён. "Прыходзь заѓтра. Прыходзьце ѓ любы час. Я хачу разабрацца ѓ гэтым. Я хачу даведацца, што адбываецца".

Выйшаѓшы з офiса веласiпеднай кампанii, Джон Ван Мур пабег па вулiцы мiма крам i дамоѓ. Ён не спрабаваѓ iсцi за маршыруючымi людзьмi, а слепа бег наперад, поѓны хвалявання. Ён успомнiѓ словы газетчыка аб працоѓнай песнi i быѓ ап'янёны думкай, што ѓлавiѓ яе размах. Сто разоѓ ён бачыѓ, як у канцы дня людзi выбягалi з дзвярэй фабрыкi. Раней яны заѓсёды былi проста масай iндывiдаѓ. Кожны думаѓ пра свае справы, i кожны разбрыѓся па сваёй вулiцы i згубiѓся ѓ цёмных завулках памiж высокiмi бруднымi будынкамi. Цяпер усё гэта змянiлася. Мужчыны не шаркалi паасобку, а маршыравалi па вулiцы плячом да пляча.

Камяк падступiѓ i да горла гэтага чалавека, i ён, як i той, ля завадской сцяны, пачаѓ прамаѓляць словы. "Песня працы ѓжо тут. Яно пачало спяваць! усклiкнуѓ ён.

Джон Ван Мур быѓ па-за сябе. Яму ѓспомнiѓся твар таѓстуна, бледны ад жаху. На тратуары перад прадуктовай крамай ён спынiѓся i закрычаѓ ад захаплення. Затым ён пачаѓ дзiка танчыць, напалохаѓ групу дзяцей, якiя стаялi з пальцамi ѓ роце i глядзелi вылупiлiся вачыма.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

LL _ ПРАЗ ТО У першыя месяцы таго года ѓ Чыкага сярод дзелавых людзей хадзiлi чуткi аб новым i незразумелым руху сярод працоѓных. У нейкiм сэнсе працоѓныя разумелi ѓтоены жах, якi выклiкаѓ iх сумесны марш, i, як рэкламшчык, якi танчыць на тратуары перад прадуктовай крамай, быѓ гэтым задаволены. У iх сэрцах пасялiлася змрочнае задавальненне. Успамiнаючы сваё дзяцiнства i паѓзучы жах, якi ѓрываѓся ѓ дамы iх бацькоѓ у часы дэпрэсii, яны былi рады сеяць жах у дамах багатых i заможных людзей. Многiя гады яны iшлi па жыццi ѓсляпую, iмкнучыся забыць узрост i беднасць. Цяпер яны адчувалi, што ѓ жыцця ёсць мэта, што яны iдуць да нейкага канца. Калi ѓ мiнулым iм казалi, што ѓ iх насяляе сiла, яны не верылi. "Яму нельга давяраць", - падумаѓ чалавек ля станка, гледзячы на чалавека, якi працуе ля суседняга станка. "Я чуѓ, як ён казаѓ, i ѓ глыбiнi душы ён дурань".

Цяпер чалавек у аѓтамата не думаѓ пра свайго брата ѓ суседняга аѓтамата. Уначы ѓ сне да яго пачало прыходзiць новае бачанне. Улада ѓдыхнула сваё пасланне ѓ яго мозг. Раптам ён убачыѓ сябе часткай волата, якi iшоѓ па свеце. "Я нiбы кропля крывi, бягучая па венах родаѓ", - прашаптаѓ ён сабе. "Па-свойму я дадаю сiлы сэрцу i мозгу працы. Я стаѓ часткай гэтай рэчы, якая пачала рухацца. Я не буду казаць, але пачакаю. Калi гэты марш мае сэнс, дык я пайду. Хаця да канца дня я стомлены, гэта мяне не спынiць. Шмат разоѓ я стамляѓся i заставаѓся адзiн. Цяпер я частка чагосьцi вялiзнага. Я ведаю, што ѓ мой мозг закралася прытомнасць сiлы, i хоць мяне будуць пераследваць, я не адмоѓлюся ад таго, што я набыѓ".

У канторы плугавога трэста быѓ склiканы збор дзелавых людзей. Мэтай сустрэчы было абмеркаванне руху, якi адбываецца сярод працоѓных. На ворнай заводзе ён успыхнуѓ. Увечары мужчыны больш не хадзiлi бязладным натоѓпам, а маршыравалi групамi па брукаванай вулiцы, якая праходзiць мiма завадскiх варот.

На сустрэчы Дэвiд Ормсбi быѓ, як заѓсёды, спакойны i стрыманы. Над iм вiсеѓ арэол добрых намераѓ, i калi банкiр, адзiн з дырэктараѓ кампанii, скончыѓ прамову, ён устаѓ i пачаѓ хадзiць узад i ѓперад, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi штаноѓ. Банкiр быѓ тоѓстым мужчынам з тонкiмi каштанавымi валасамi i тонкiмi рукамi. У час размовы ён трымаѓ пару жоѓтых пальчатак i бiѓ iмi па доѓгiм стале ѓ цэнтры пакоя. Цiхi стук пальчатак па стале падтрымаѓ тое, што ён хацеѓ сказаць. Дэвiд жэстам запрасiѓ яго сесцi. "Я сам пайду да гэтага МакГрэгар", - сказаѓ ён, праходзячы праз пакой i кладучы руку на плячо банкiра. "Можа быць, як вы кажаце, тут крыецца новая i страшная небяспека, але я так не думаю. Тысячы, без сумневу, мiльёны гадоѓ мiр iшоѓ сваiм шляхам, i я не думаю, што зараз яго можна спынiць.

"Мне пашанцавала ѓбачыць i пазнаць гэтага МакГрегора", - дадаѓ Дэвiд, усмiхаючыся астатнiм у пакоi. "Ён чалавек, а не Iсус Навiн, якi спыняе сонца".

У офiсе на Ван Бюрэн-стрыт Дэвiд, сiвы i ѓпэѓнены ѓ сабе, стаяѓ перад сталом, за якiм сядзеѓ МакГрэгар. "Мы пойдзем адсюль, калi вы не пярэчыце", - сказаѓ ён. "Я хачу паразмаѓляць з вамi i не хачу, каб мяне перарывалi. Мне здаецца, мы размаѓляем на вулiцы.

Двое мужчын паехалi на трамваi ѓ Джэксан-парк i, забыѓшыся паабедаць, цэлую гадзiну гулялi па сцяжынках пад дрэвамi. Вецер з возера астудзiѓ паветра, i парк апусцеѓ.

Яны пайшлi стаяць на пiрсе, якi выходзiць у возера. На пiрсе Дэвiд паспрабаваѓ пачаць размову, якая была мэтай iх сумеснага жыцця, але адчуѓ, што вецер i вада, якая бiлася аб палi пiрса, занадта абцяжарвалi размову. Хоць ён i не мог растлумачыць чаму, ён адчуѓ палёгку ад неабходнасцi адтэрмiноѓкi. Яны зноѓ пайшлi ѓ парк i знайшлi месца на лаѓцы з вiдам на лагуну.

У прысутнасцi маѓклiвага МакГрэгара Дэвiду раптам стала няёмка i няёмка. "Па якiм праве я яго дапытваю?" - пытаѓ ён сябе i ѓ галаве не мог знайсцi адказу. Раз паѓтузiна разоѓ ён пачаѓ было гаварыць тое, што прыйшоѓ сказаць, але спынiѓся, i яго гаворка скацiлася да дробязяѓ. - У свеце ёсць мужчыны, якiх ты не прыняѓ да ѓвагi, - сказаѓ ён нарэшце, прымушаючы сябе пачаць. Са смехам ён працягнуѓ, адчуваючы палёгку ад таго, што цiшыня была парушана. "Цi бачыш, ты i iншыя ѓпусцiлi самую патаемную таямнiцу моцных мужчын".

Дэвiд Ормсбi пiльна паглядзеѓ на МакГрэгара. "Я не веру, што вы верыце, што мы гонiмся за грашыма, мы, людзi справы. Я веру, што вы бачыце нешта большае. У нас ёсць мэта, i мы яе прытрымлiваемся цiха i ѓпарта".

Дэвiд зноѓ паглядзеѓ на маѓклiвую постаць, якая сядзiць у цьмяным святле, i зноѓ яго розум уцёк, iмкнучыся пракрасцiся ѓ цiшыню. "Я не дурань i, магчыма, ведаю, што рух, якi вы пачалi сярод працоѓных, ёсць нешта новае. У гэтым ёсьць сiла, як i ва ѓсiх вялiкiх iдэях. Магчыма, я думаю, што ѓ цябе ёсць сiла. Навошта яшчэ мне быць тут?

Дэвiд зноѓ няѓпэѓнена засмяяѓся. "У нейкiм сэнсе я вам спачуваю", - сказаѓ ён. "Хаця ѓсё сваё жыццё я служыѓ грашам, яны мне не належалi. Вы не павiнны думаць, што людзi накшталт мяне не маюць на ѓвазе нiчога, акрамя грошай.

Стары плугоѓшчык паглядзеѓ праз плячо МакГрэгора туды, дзе лiсце дрэѓ трэслася на ветры з возера. "Былi людзi i вялiкiя лiдэры, якiя разумелi маѓклiвых кампетэнтных слуг багацця", - сказаѓ ён напаѓраздражнёна. "Я хачу, каб вы зразумелi гэтых людзей. Мне б хацелася, каб ты сам стаѓ такiм - не дзеля багацця, якое гэта прынясе, а таму, што ѓ рэшце рэшт ты будзеш такiм чынам служыць усiм людзям. Такiм чынам вы даберацеся да iсцiны. Сiла, якая ёсць у вас, будзе захавана i выкарыстана больш разумна".

"Вядома, гiсторыя мала цi ѓвогуле не прымала да ѓвагi людзей, пра якiх я кажу. Яны прайшлi па жыццi незаѓважанымi, спакойна здзяйсняючы вялiкую справу".

Вытворца плугоѓ спынiѓся. Хоць МакГрэгар нiчога не сказаѓ, пажылы мужчына адчуѓ, што iнтэрв'ю праходзiць не так, як павiнна. - Мне хацелася б ведаць, што вы маеце на ѓвазе, што ѓ рэшце рэшт вы спадзеяцеся атрымаць для сябе або для гэтых людзей, - сказаѓ ён некалькi рэзка. "У рэшце рэшт, няма сэнсу хадзiць вакол ды каля".

МакГрэгар нiчога не сказаѓ. Падняѓшыся з лаѓкi, ён зноѓ пайшоѓ па сцяжынцы разам з Ормсбi.

"Сапраѓды моцным людзям свету не месца ѓ гiсторыi", - з горыччу заявiѓ Ормсбi. "Яны гэтага не пыталiся. Яны былi ѓ Рыме i Нямеччыне ѓ часы Марцiна Лютэра, але пра iх нiчога не сказанае. Хоць яны не пярэчаць супраць маѓчання гiсторыi, яны хацелi б, каб iншыя моцныя людзi зразумелi гэта. Сусветны марш - гэта нешта большае, чым пыл, паднятая абцасамi некалькiх працоѓных, якiя iдуць па вулiцах, i гэтыя людзi нясуць адказнасць за сусветны марш. Вы робiце памылку. Я запрашаю вас стаць адным з нас. Калi вы плануеце нешта знерваваць, вы можаце патрапiць у гiсторыю, але на самой справе вы не будзеце мець значэння. Тое, што вы спрабуеце зрабiць, не спрацуе. Цябе чакае дрэнны канец".

Калi двое мужчын выйшлi з парку, у пажылога мужчыны зноѓ узнiкла адчуванне, што iнтэрв'ю не ѓвянчалася поспехам. Яму было шкада. Той вечар, як ён адчуваѓ, азнаменаваѓся для яго няѓдачай, а ён не прывык да няѓдач. "Тут ёсць сцяна, праз якую я не магу пракрасцiся", - падумаѓ ён.

Яны моѓчкi iшлi ѓздоѓж парка пад гаем. МакГрэгар нiбы не пачуѓ звернутых да яго слоѓ. Калi яны падышлi да доѓгага шэрагу пустыроѓ, якiя выходзяць на парк, ён спынiѓся i, прыхiнуѓшыся да дрэва, паглядзеѓ на парк, пагружаны ѓ свае думкi.

Дэвiд Ормсбi таксама замоѓк. Ён думаѓ пра сваё юнацтва на маленькай вясковай фабрыцы плугоѓ, пра свае спробы дабiцца поспеху ѓ свеце, аб доѓгiх вечарах, праведзеных за чытаннем кнiг i спробамi зразумець рухi людзей.

"Цi ёсць у прыродзе i ѓ маладосцi элемент, якога мы не разумеем або выпускаем з-пад увагi?" ён спытаѓ. "Цi заѓсёды намаганнi цярплiвых работнiкаѓ усяго свету заканчваюцца няѓдачай? Цi можа раптам узнiкнуць нейкi новы этап жыцця, якi разбурыѓ усе нашы планы? Няѓжо вы думаеце пра такiх людзей, як я, як пра частку вялiзнага цэлага? Вы адмаѓляеце нам у iндывiдуальнасцi, праве выступаць наперад, праве вырашаць праблемы i кантраляваць?

Плугаѓшчык паглядзеѓ на вялiзную постаць, што стаяла каля дрэва. Ён зноѓ раззлаваѓся i працягваѓ закурваць цыгары, якiя пасля двух-трох зацяжак выкiнуѓ. У кустах за лаѓкай заспявалi казуркi. Вецер, якi прыйшоѓ цяпер лёгкiмi парывамi, паволi пагойдваѓ галiны дрэѓ над галавой.

"Цi ёсць на свеце вечная маладосць, стан, з якога людзi выходзяць па няведаннi, маладосць, якая назаѓжды разбурае, зносiць пабудаванае?" ён спытаѓ. "Няѓжо сталае жыццё моцных мужчын так мала значыць? Цi падабаюцца вам пустыя палi, якiя грэюцца летам на сонцы, права захоѓваць маѓчанне ѓ прысутнасцi людзей, якiя мелi думкi i спрабавалi ѓвасобiць свае думкi ѓ справы?"

Усё яшчэ нiчога не кажучы, МакГрегор паказаѓ пальцам на дарогу, якая вядзе да парку. З завулка група мужчын звярнула за вугал i вялiкiмi крокамi накiравалася да iх дваiх. Калi яны праходзiлi пад вулiчным лiхтаром, якi мякка пагойдваѓся на ветры, iх твары, якiя ѓспыхвалi i знiкалi ѓ святле, здавалася, здзекавалiся над Дэвiдам Ормсбi. На iмгненне ѓ iм успыхнуѓ гнеѓ, а затым нешта, магчыма, рытм рухомай масы людзей, прынесла яму мякчэйшы настрой. Мужчыны, якiя праходзiлi мiма, павярнулi за iншы кут i знiклi пад канструкцыяй надземнай чыгункi.

Араты адышоѓ ад Макгрегора. Нешта ѓ iнтэрв'ю, якое завяршылася прысутнасцю маршыруючых фiгур, прымусiла яго адчуць сябе бяссiльным. "У рэшце рэшт, ёсць маладосць i надзея маладосцi. Тое, што ён задумаѓ, можа спрацаваць", - думаѓ ён, сядаючы ѓ трамвай.

У машыне Дэвiд высунуѓ галаву з акна i паглядзеѓ на доѓгую чараду шматкватэрных хат, якая выстраiлася ѓздоѓж вулiцы. Ён зноѓ падумаѓ пра сваё юнацтва i пра вечарыны ѓ вёсцы ѓ Вiсконсiне, калi, будучы яшчэ юнаком, ён iшоѓ з iншымi маладымi людзьмi, якiя спявалi i маршыруюць пры месячным святле.

На пустцы ён зноѓ убачыѓ групу маршыруючых людзей, якая рухалася ѓзад i ѓперад i хутка выконвала каманды стройнага маладога чалавека, якi стаяѓ на тратуары пад вулiчным лiхтаром i трымаѓ у руцэ палку.

У машыне сiвы дзелавы чалавек апусцiѓ галаву на спiнку пярэдняга сядзення. Напалову не ѓсведамляючы сваiх думак, яго думкi пачалi засяроджвацца на постацi дачкi. "Калi б я была Маргарэт, я б не адпусцiла яго. Чаго б мне гэта нi каштавала, я павiнен быѓ трымацца за гэтага чалавека, - прамармытаѓ ён.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

Я Ц З'ЯђЛЯЕЦЦА Цяжкi не варта вагацца ѓ дачыненнi да з'явы, якое цяпер называецца i, магчыма, справядлiва, "Вар'яцтвам людзей, якiя маршыруюць". У адным настроi яно вяртаецца ѓ прытомнасць як нешта невыказна вялiкае i натхняльнае. Кожны з нас праходзiць праз бегавую дарожку свайго жыцця, злоѓлены i зачынены, як маленькiя жывёлы ѓ вялiзным звярынцы. Мы, у сваю чаргу, кахаем, жэнiмся, нараджаем дзяцей, хвалюемся моманты сляпога i бескарыснага запалу, а потым нешта адбываецца. Несвядома да нас падкрадаецца перамена. Маладосць праходзiць. Мы становiмся пранiклiвымi, асцярожнымi, пагружанымi ѓ дробязi. Жыццё, мастацтва, вялiкi запал, мары - усё гэта праходзiць. Пад начным небам жыхар прыгарада стаiць у месячным святле. Ён мацюкае радыска i хвалюецца, таму што ѓ пральнi парваѓся адзiн з яго белых каѓнерыкаѓ. Чыгунка павiнна адправiць дадатковы ранiшнi цягнiк. Ён памятае той факт, пачуты ѓ магазiне. Для яго ноч становiцца прыгажэйшай. Яшчэ дзесяць хвiлiн ён зможа займацца радыскай кожную ранiцу. Большая частка чалавечага жыцця заключана ѓ постацi жыхара прыгарада, якi стаiць, пагружанага ѓ свае думкi, сярод радыскi.

I вось мы займаемся справамi нашага жыцця, i раптам зноѓ узнiкае тое пачуццё, якое ахапiла ѓсiх нас у год Маршыруючых Мужчын. Праз iмгненне мы зноѓ частка якая рухаецца масы. Вяртаецца ранейшая рэлiгiйная экзальтацыя, дзiѓная эманацыя чалавека МакГрэгара. Ва ѓяѓленнi мы адчуваем, як зямля дрыжыць пад нагамi мужчын - удзельнiкаѓ маршу. Свядомым напружаннем розуму мы iмкнемся ѓлавiць працэсы розуму правадыра ѓ той год, калi людзi адчулi яго сэнс, калi яны бачылi, як ён бачыѓ працоѓных, - бачыѓ iх якiя назапасiлiся i якiя рухаюцца па свеце.

Мой уласны розум, слаба iмкнучыся iсцi за гэтым больш вялiкiм i простым розумам, блукае навобмацак. Я выразна ѓспамiнаю словы пiсьменнiка, якi сказаѓ, што людзi ствараюць сваiх уласных багоѓ, i разумею, што я сам бачыѓ нешта накшталт нараджэннi такога бога. Таму што тады ён быѓ блiзкi да таго, каб стаць богам - наш МакГрэгар. Тое, што ён зрабiѓ, да гэтага часу грымiць у розумах людзей. Яго доѓгi цень будзе падаць на думкi людзей на стагоддзi. Дражнячая спроба зразумець яго сэнс заѓсёды будзе спакушаць нас да бясконцых разважанняѓ.

Толькi на мiнулым тыднi я сустрэѓ чалавека - ён быѓ сцюардам у клубе i размаѓляѓ са мной у партсiгара ѓ пустой бiльярдавай, - якi раптам адвярнуѓся, каб схаваць ад мяне дзве вялiкiя слёзы, якiя навярнулiся яму на вочы з-за нейкая пяшчота ѓ маiм голасе пры згадваннi маршыруючых маршыруючых маршуючых.

Прыходзiць iншы настрой. Магчыма, гэта правiльны настрой. Калi я iду ѓ свой офiс, я бачу, як вераб'i скачуць па звычайнай дарозе. Перад маiмi вачыма з клёну злятаюць маленькiя крылатыя насенне. Хлопчык праязджае мiма, седзячы ѓ прадуктовым фургоне i пераганяючы даволi кашчавы каня. Па дарозе я абганяю двух шаркаючых працоѓных. Яны нагадваюць мне тых, iншых працоѓных, i я кажу сабе, што так людзi заѓсёды шоргалi, што яны нiколi не хiснулiся наперад у гэты сусветны рытмiчны марш працоѓных.

"Ты быѓ п'яны маладосцю i нейкай сусветнай утрапёнасцю", - кажа маё звычайнае "я", зноѓ iду наперад, спрабуючы ѓсё абдумаць.

Чыкага ѓсё яшчэ тут - Чыкага пасля МакГрегора i Маршыруючых Людзей. Надземныя цягнiкi ѓсё яшчэ стукаюць па жабах на павароце на праспект Вабаш; наземныя машыны звiняць званкамi; натоѓпы людзей высыпаюць ранiцай на ѓзлётна-пасадачную паласу, якая вядзе да цягнiкоѓ Цэнтральнага Iлiнойса; жыццё працягваецца. А мужчыны ѓ сваiх кабiнетах сядзяць у сваiх крэслах i кажуць, што тое, што адбылося, было няѓдалым, мазгавым штурмам, дзiкiм выблiскам бунту, бязладзiцы i голаду ѓ розумах людзей.

Якое пытанне, якое напрошваецца. Самай душой Маршыруючых Людзей было пачуццё парадку. У гэтым заключалася пасланне, тое, да чаго свет яшчэ не дайшоѓ. Людзi не засвоiлi, што мы павiнны зразумець iмкненне да парадку, захаваць гэта ѓ нашай свядомасцi, перш чым пераходзiць да iншых рэчаѓ. У нас ёсць гэта вар'яцтва да iндывiдуальнага самавыяѓлення. Для кожнага з нас маленькi момант бегчы наперад i ѓзвысiць свае тонкiя дзiцячыя галасы пасярод вялiкай цiшынi. Мы не даведалiся, што з усiх нас, якiя iдуць плячом да пляча, можа ѓзнiкнуць большы голас, нешта такое, што прымусiць дрыжаць воды самых мораѓ.

МакГрэгар ведаѓ. У яго быѓ розум, не хворы разважаннямi аб дробязях. Калi ѓ яго з'яѓлялася выдатная iдэя, ён думаѓ, што яна спрацуе, i хацеѓ упэѓнiцца, што яна спрацуе.

Ён быѓ добра абсталяваны. Я бачыѓ, як мужчына ѓ калiдоры размаѓляѓ, яго вялiзнае цела разгойдвалася ѓзад i ѓперад, яго вялiзныя кулакi былi ѓзняты ѓ паветра, яго голас быѓ рэзкiм, настойлiвым, настойлiвым - з нечым падобным на барабаны - бiѓ у перавернутыя твары людзей. мужчыны тоѓпiлiся ѓ душных мястэчках.

Я памятаю, як газетчыкi сядзелi ѓ сваiх маленькiх дзiрачках i пiсалi пра яго, што час стварыла МакГрэгара. Я ня ведаю пра гэта. Горад загарэѓся ад гэтага чалавека ѓ момант яго жудаснай прамовы ѓ зале суда, калi Мэры з Полк-стрыт спалохалася i сказала праѓду. Там ён стаяѓ, неспрактыкаваны, рудавалосы шахцёр з шахт i Выразкi, твар у твар з разгневаным судом i натоѓпам пратэстуючых адвакатаѓ i прамаѓляѓ узрушаючую горад фiлiпiку супраць старой гнiлой першай палаты i паѓзучай баязлiвасцi ѓ людзях, якая дапускае загану. i хваробы працягваюцца i праймаюць усё сучаснае жыццё. У нейкiм сэнсе гэта было яшчэ адно "Я абвiнавачваю!" з вуснаѓ iншага Золя. Людзi, якiя чулi гэта, распавялi мне, што, калi ён скончыѓ, ва ѓсiм судзе нiхто не вымавiѓ нi слова i нiводны чалавек не адважыѓся пачувацца невiнаватым. "У той момант нешта - частка, ячэйка, плод чалавечага мозгу адкрылася - i ѓ гэты жудасны прасвятляльны момант яны ѓбачылi сябе такiмi, якiя яны ёсць, i тым, чым яны дазволiлi жыццю стаць".

Яны бачылi нешта iншае, або думалi, што бачылi, убачылi ѓ МакГрэгары новую сiлу, з якой "Чыкага" давядзецца лiчыцца. Пасля суда адзiн малады газетчык вярнуѓся ѓ свой кабiнет i, бегаючы ад стала да стала, крычаѓ у твар сваiм братам-рэпарцёрам: "Ад ужо апоѓднi. У нас тут, на Ван Бюрэн-стрыт, ёсць здаравенны рудавалосы адвакат-шатландзец, якi з'яѓляецца свайго роду новым бiзуном свету. Глядзi, як гэта зробiць Першы Аддзел.

Але МакГрэгар нiколi не глядзеѓ на Першую палату. Яго гэта не турбавала. З залы суда ён адправiѓся маршыраваць з мужчынамi па новым полi.

Рушыѓ услед час чакання i цярплiвай спакойнай працы. Па вечарах МакГрэгар займаѓся судовымi справамi ѓ пустым пакоi на Ван Бюрэн-стрыт. Гэтая дзiѓная птушка Генры Хант па-ранейшаму заставалася з iм, збiраючы дзесяцiну для банды i адпраѓляючыся па начах у свой рэспектабельны дом - дзiѓны трыѓмф малога, якi выслiзнуѓ ад мовы МакГрегора ѓ той дзень у судзе, калi iмёны столькiх людзей былi сапсаваныя. свету ѓ пераклiчку МакГрэгара - пераклiчку людзей, якiя былi ѓсяго толькi гандлярамi, братамi па загане, людзьмi, якiя павiнны былi быць гаспадарамi ѓ горадзе.

I тады рух Маршыруючых Людзей пачаѓ выходзiць на паверхню. Яно трапiла ѓ кроѓ мужчын. Гэты рэзкi барабанны голас пачаѓ трэсцi iх сэрцы i ногi.

Паѓсюль людзi пачалi бачыць i чуць пра ѓдзельнiкаѓ маршу. З вуснаѓ у вусны прабегла пытанне: "Што адбываецца?"

"Што адбываецца?" Як гэты крык пранёсся па Чыкага. Кожны газетчык у горадзе атрымаѓ заданне напiсаць гэты артыкул. Газеты былi загружаны iмi кожны дзень. Па ѓсiм горадзе яны з'явiлiся, паѓсюль - якiя Маршыруюць Мужчыны.

Лiдэраѓ было дастаткова! Кубiнская вайна i дзяржаѓная мiлiцыя навучылi занадта шмат людзей маршаваму кроку, таму ѓ кожнай маленькай роце не было хаця б двух цi трох кампетэнтных майстроѓ па страявой падрыхтоѓцы.

I яшчэ была маршавая песня, якую расеец напiсаѓ для МакГрэгара. Хто мог забыцца пра гэта? Яго высокi, рэзкi жаночы тон звiнеѓ у мозгу. Як ён гойдаѓся i куляѓся на гэтай ваючай, прызыѓной бясконцай высокай ноце. У рэндэрынгу былi дзiѓныя паѓзы i iнтэрвалы. Мужчыны яе не спявалi. Яны скандавалi гэта. У гэтым было нешта дзiѓнае, захапляльнае, што расейцы ѓмеюць укладваць у свае песнi i ѓ кнiгi, якiя пiшуць. Справа не ѓ якасцi глебы. У некаторых нашых музычных творах гэта ёсьць. Але ѓ гэтай рускай песнi было нешта яшчэ, нешта сусветнае i рэлiгiйнае - душа, дух. Магчыма, гэта проста дух, якi лунае над гэтай дзiѓнай зямлёй i людзьмi. У самiм МакГрэгары было нешта ад Расii.

У любым выпадку маршавая песня была самай пранiзлiвай рэччу, якую калi-небудзь чулi амерыканцы. Ён разносiѓся па вулiцах, крамах, офiсах, завулках i ѓ паветры над галавой - лямант - паѓкрык. Нiякi шум не мог яго заглушыць. Ён разгойдваѓся, разгойдваѓся i бунтаваѓ у паветры.

I быѓ хлопец, якi запiсаѓ музыку для МакГрэгара. Ён быѓ сапраѓдным, i на яго нагах былi сляды кайданоѓ. Ён запомнiѓ гэты марш, пачуѓшы яго спевы мужчын, якiя iшлi праз стэпы ѓ Сiбiр, людзей, якiя ѓзнiмалiся ад галечы да яшчэ большай галечы. "Гэта ѓзнiкла б з паветра", - растлумачыѓ ён. "Ахоѓнiкi бегалi ѓздоѓж лiнii людзей, крычалi i наносiлi ѓдары кароткiмi пугамi. - Спынi! яны плакалi. I ѓсё ж гэта працягвалася гадзiнамi, насуперак усяму, там, на халодных i маркотных раѓнiнах.

I ён прывёз гэта ѓ Амерыку i паклаѓ на музыку для ѓдзельнiкаѓ марша МакГрэгара.

Канешне, палiцыя спрабавала спынiць удзельнiкаѓ маршу. Яны выбягалi на вулiцу з крыкамi "Разыйдзiцеся!" Мужчыны разышлiся толькi для таго, каб зноѓ з'явiцца на нейкай пустцы, працуючы над удасканаленнем маршу. Аднойчы ѓсхваляваны атрад палiцыi захапiѓ iх роту. На наступны вечар тыя ж людзi зноѓ усталi ѓ чаргу. Палiцыя не магла арыштаваць сто тысяч чалавек, таму што яны маршыравалi плячом да пляча па вулiцах i спявалi на хаду дзiѓную маршавую песню.

Усё гэта не было пачаткам родаѓ. Гэта было нешта адрознае ад усяго, што з'яѓлялася ѓ свеце раней. У iм былi прафсаюзы, але апроч прафсаюзаѓ былi палякi, рускiя яѓрэi, гайданкi з жывёльных двароѓ i сталелiцейных заводаѓ Паѓднёвага Чыкага. У iх былi свае лiдэры, якiя гавораць на сваiх мовах. I як яны маглi закiнуць ногi ѓ марш! Армii старога свету на працягу многiх гадоѓ рыхтавалi людзей для дзiѓнай дэманстрацыi, якая ѓспыхнула ѓ Чыкага.

Гэта было гiпнатычна. Яно было вялiкiм. Абсурдна зараз пiсаць пра гэта ѓ такiх велiчных выразах, але вам давядзецца вярнуцца да газет таго часу, каб зразумець, як было злоѓлена i ѓтрымана чалавечае ѓяѓленне.

Кожны цягнiк прывозiѓ пiсьменнiкаѓ у Чыкага. Увечары пяцьдзесят чалавек збiралiся ѓ заднiм пакоi рэстарана Вейнгарднера, дзе збiраюцца такiя людзi.

А затым гэта вылiлася па ѓсёй краiне: у сталелiцейных гарадах, такiх як Пiтсбург, Джонстаун, Ларэйн i Макiспорт, i людзi, якiя працавалi на невялiкiх незалежных фабрыках у гарадах у Iндыяне, пачалi трэнiравацца i спяваць маршавую песню летнiмi вечарамi на вясковым бейсбольным полi.

Як баяѓся народ, добраѓпарадкаваны сыты сярэднi клас! Яно ахапiла краiну, як рэлiгiйнае адраджэнне, як страх, якi напаѓзае.

Пiсьменнiкi досыць хутка дабралiся да МакГрэгара, мозгу ѓсяго гэтага. Усюды выяѓляѓся яго ѓплыѓ. Днём на лесвiцы, якая вядзе ѓ вялiкi пусты офiс на Ван Бюрэн-стрыт, стаяла сотня газетчыкаѓ. Ён сядзеѓ за сталом, вялiкi, чырвоны i маѓклiвы. Ён выглядаѓ як напаѓсонны чалавек. Я мяркую, што тое, што было ѓ iх у галаве, было неяк звязана з тым, як людзi глядзелi на яго, але ѓ любым выпадку натоѓп у "Вайнгарднеры" пагадзiѓся, што ѓ гэтым чалавеку была нешта такая ж уражлiвая велiч, якая была ѓ яго руху. стартаваѓ i вёѓ.

Цяпер гэта здаецца абсурдна простым. Там ён сядзеѓ за сваiм сталом. Палiцыя магла прыйсцi i арыштаваць яго. Але калi вы пачняце так разважаць, усё гэта будзе абсурдам. Якая рознiца, калi людзi маршыруюць, прыходзячы з працы, разгойдваючыся плячом да пляча цi бязмэтна шоргаючы, i якая шкода можа прынесцi спевы песнi?

Цi бачыце, МакГрегор зразумеѓ тое, на што ѓсе мы не разлiчвалi. Ён ведаѓ, што ѓ кожнага ёсць уяѓленне. Ён вёѓ вайну з чалавечымi розумамi. Ён кiнуѓ выклiк нечаму ѓ нас, пра iснаванне чаго мы нават не здагадвалiся. Ён сядзеѓ там шмат гадоѓ, абдумваючы гэта. Ён назiраѓ за доктарам Даѓi i мiсiс Эдзi. Ён ведаѓ, што робiць.

Аднойчы ѓвечар натоѓп журналiстаѓ прыйшоѓ паслухаць МакГрэгара на вялiкiм зборы пад адчыненым небам у Норт-Сайдзе. З iмi быѓ доктар Коѓэл - буйны ангельскi дзяржаѓны дзеяч i пiсьменнiк, якi пазней патануѓ на "Тытанiцы". Ён быѓ буйным чалавекам, фiзiчна i маральна, i прыехаѓ у Чыкага, каб убачыць МакГрэгара i паспрабаваць зразумець, што ён робiць.

I МакГрэгар атрымаѓ яго, як i ѓсiх мужчын. Там, пад небам, людзi стаялi моѓчкi, галава Коѓэла тырчала над морам твараѓ, а МакГрэгар казаѓ. Газетчыкi заявiлi, што ён не можа казаць. У гэтым яны памылялiся. У МакГрэгара была такая манера ѓскiдваць рукi, напружвацца i выкрыкваць свае прапановы, што гэта пранiкала ѓ душы людзей.

Ён быѓ свайго роду грубым мастаком, якi маляваѓ карцiны ѓ розуме.

У той вечар ён, як заѓсёды, гаварыѓ аб працы, увасабленай працы, вялiзным, грубым старым лейбарызме. Як ён прымусiѓ людзей перад iм убачыць i адчуць сляпога гiганта, якi жыѓ у свеце з пачатку часоѓ i якi да гэтага часу слепа ходзiць, спатыкаючыся, працiраючы вочы i кладучыся спаць на працягу стагоддзяѓ у пылу палёѓ i заводаѓ.

Мужчына падняѓся сярод гледачоѓ i падняѓся на платформу побач з МакГрэгарам. Гэта быѓ смелы ѓчынак, i каленi ѓ людзей дрыжалi. Пакуль мужчына дапоѓз да платформы, раздалiся крыкi. Мы маем на ѓвазе карцiну клапатлiвага маленькага чалавека, якi ѓваходзiць у дом i ѓ святлiцу, дзе Iсус i яго паслядоѓнiкi разам вячэралi, i заходзiць туды, каб спрачацца аб кошце, якi трэба заплацiць за вiно.

Чалавек, якi выйшаѓ на трыбуну разам з МакГрэгарам, быѓ сацыялiстам. Яму хацелася паспрачацца.

Але МакГрэгар не стаѓ з iм спрачацца. Ён скокнуѓ наперад, гэта быѓ хуткi рух тыгра, i разгарнуѓ сацыялiста, прымусiѓшы яго стаяць перад натоѓпам маленькiм, мiргаючым i смешным.

Затым МакГрэгар пачаѓ казаць. Ён ператварыѓ маленькага заiкаючага, якi спрачаецца сацыялiста ѓ постаць, якая ѓвасабляе ѓсю працу, зрабiѓ яго ѓвасабленнем старой, стомнай сусветнай барацьбы. А сацыялiст, якi прыйшоѓ спрачацца, стаяѓ са слязамi на вачах, ганарыѓся сваiм становiшчам у вачах людзей.

Па ѓсiм горадзе МакГрэгар казаѓ пра старых лейбарыстаѓ i пра тое, як рух Маршыруючых Людзей павiнен быѓ адрадзiць яго i паставiць перад вачыма людзей. Як нам хацелася iсцi ѓ нагу i iсцi разам з iм.

З натоѓпу пачуѓся гук марша, якi плача. Гэта заѓсёды нехта пачынаѓ.

Той ноччу на Норт-Сайдзе доктар Коѓэл схапiѓ за плячо газетчыка i павёѓ яго да машыны. Той, хто ведаѓ Бiсмарка i засядаѓ у радзе з каралямi, гуляѓ i балбатаѓ поѓначы па пустых вулiцах.

Цяпер пацешна думаць аб тым, што казалi людзi пад уплывам МакГрэгара. Падобна старому доктару Джонсану i яго сябру Сэвiджу, яны напаѓп'яныя хадзiлi па вулiцах i клялiся, што, што б нi здарылася, яны будуць прытрымлiвацца руху. Сам доктар Коѓэл гаварыѓ гэтак жа абсурдныя рэчы.

I па ѓсёй краiне людзям прыйшла ѓ галаву гэтая iдэя - Маршыруючыя Людзi - старыя Лейбарысты, масава якiя маршыруюць перад вачыма людзей - старыя Лейбарысты, якiя павiнны былi прымусiць свет убачыць - убачыць i адчуць нарэшце сваю велiч. Мужчыны павiнны былi прыйсцi да канца разладу - мужчыны аб'яднацца - Маршыраваць! Маршыруем! Маршыруем!

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

я Н УСЁ З У часы "маршыруючых людзей" лiдэра МакГрэгара быѓ усяго адзiн пiсьмовы твор. Яго тыраж вылiчаѓся мiльёнамi, i ён быѓ надрукаваны на ѓсiх мовах, на якiх размаѓляюць у Амерыцы. Копiя маленькага цыркуляра ляжыць зараз перада мной.

УДЗЕЛЬНIКI

"Яны пытаюцца ѓ нас, што мы маем на ѓвазе.

Што ж, вось наш адказ.

Мы маем намер працягваць марш.

Мы хочам iсцi ранiцай i ѓвечары, калi сонца

iдзе ѓнiз.

Па нядзелях яны могуць сядзець на ганку або крычаць на мужчын.

мяч у поле

Але мы пойдзем.

Па цвёрдых бруках гарадскiх вулiц i скрозь пыл

па прасёлкавых дарогах мы пойдзем.

Нашы ногi могуць стамiцца, а горла гарачае i сухое,

Але мы ѓсё роѓна пойдзем плячом да пляча.

Мы будзем iсцi да таго часу, пакуль зямля не затрэсецца i не задрыжаць высокiя будынкi.

Плячо да пляча мы пойдзем - усе мы -

Вечна i вечна.

Мы не будзем нi казаць, нi слухаць размовы.

Мы будзем маршыраваць i навучым нашых сыноѓ i дачок

маршыраваць.

Iх розумы занепакоеныя. Наш розум чысты.

Мы не думаем i не сцёбiмся словамi.

Мы маршыруем.

Твары нашы агрубелi, а валасы i бароды пакрыты пылам.

Бачыце, унутраныя часткi нашых рук грубыя.

I ѓсё ж мы маршыруем - мы, працоѓныя".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

СААЗ _ ВОЛЯ Заѓсёды забыѓся той Дзень працы ѓ Чыкага? Як яны маршыравалi! - тысячы i тысячы i яшчэ тысячы! Яны запоѓнiлi вулiцы. Машыны спынiлiся. Людзi дрыжалi ад важнасцi надыходзячай гадзiны.

Вось яны iдуць! Як дрыжыць зямля! Паѓтарэнне, паѓтарэнне гэтай песнi! Напэѓна, менавiта так Грант адчуваѓ сябе на вялiкiм аглядзе ветэранаѓ у Вашынгтоне, калi яны цэлы дзень маршыравалi мiма яго, удзельнiкi Грамадзянскай вайны, i вавёркi iх вачэй праступалi на загарэлых тварах. МакГрэгар стаяѓ на каменным бардзюры над шляхамi ѓ Грант-парку. Пакуль людзi iшлi, яны тоѓпiлiся вакол яго, тысячы рабочых, сталелiцейшчыкаѓ i металургаѓ, а таксама вялiзных чырванашых мяснiкаѓ i вознiкаѓ.

I ѓ паветры завывала паходная песня працоѓных.

Увесь свет, якi не маршыраваѓ, забiѓся ѓ будынках, якiя выходзяць на Мiчыганскi бульвар, i стаѓ чакаць. Там была Маргарэт Ормсбi. Яна сядзела з бацькам у карэце недалёка ад таго месца, дзе вулiца Ван Бюрэн заканчваецца на бульвары. Пакуль мужчыны тоѓпiлiся вакол iх, яна нервова сцiскала рукаѓ палiто Дэвiда Ормсбi. "Ён збiраецца гаварыць", - прашаптала яна i паказала пальцам. Яе напружаны выгляд чакання шмат у чым выказваѓ пачуццi натоѓпу. "Глядзiце, паслухайце, ён збiраецца выказацца".

Мусiць, было пяць гадзiн дня, калi людзi скончылi марш. Яны сабралiся там аж да станцыi Дванаццатая вулiца Цэнтральнага Iлiнойса. МакГрэгар падняѓ рукi. У цiшынi яго рэзкi голас разнёсся далёка. "Мы ѓ пачатку", - крыкнуѓ ён, i сярод людзей запанавала цiшыня. У цiшынi той, хто стаяѓ побач з ёй, мог бы пачуць цiхi плач Маргарэт Ормсбi. Пачуѓся далiкатны шэпт, якi заѓсёды пануе там, дзе шмат людзей стаяць па стойцы рахмана. Плач жанчыны быѓ ледзь чутны, але працягваѓся, як шум хваляѓ на пляжы ѓ канцы дня.

OceanofPDF.com

КНIГА VII

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

ТЁН IДЭЯ РАСПАђСТРЫМАНЫ сярод мужчын сцвярджэнне, што жанчына, каб быць прыгожай, павiнна быць агароджана i абаронена ад фактаѓ жыцця, зрабiла нешта большае, чым проста спарадзiла расу жанчын, якiя не валодаюць фiзiчнай сiлай. Гэта пазбавiла iх таксама i сiлы душы. Пасля вечара, калi яна стаяла тварам да твару з Эдыт i калi яна не змагла прыняць выклiк, кiнуты ёй маленькай мадысткай, Маргарэт Ормсбi была вымушана стаяць тварам да твару са сваёй душой, i ѓ яе не было сiл для гэтага выпрабаваннi. Яе розум настойваѓ на апраѓданнi сваёй няѓдачы. Жанчына з народа, якая апынулася ѓ такiм становiшчы, змагла б паставiцца да гэтага спакойна. Яна б цвяроза i ѓпарта займалася сваёй працай i пасля некалькiх месяцаѓ праполвання пустазелля ѓ поле, стрыжкi капелюшоѓ у краме або навучання дзяцей у класе была б гатовая зноѓ кiнуцца ѓ шлях, здзейснiѓшы яшчэ адно выпрабаванне ѓ жыццi. Пацярпеѓшы мноства параз, яна была б узброена i гатова да паразы. Падобна маленькаму звярку ѓ лесе, населеным iншымi, буйнейшымi жывёламi, яна ведала бы, наколькi карысна ляжаць зусiм нерухома на працягу працяглага перыяду часу, зрабiѓшы цярпенне часткай сваёй жыццёвай амунiцыi.

Маргарэт вырашыла, што ненавiдзiць МакГрэгара. Пасля сцэны ѓ сваёй хаце яна кiнула працу ѓ iнтэрнаце i доѓгi час песцiла сваю нянавiсць. Калi яна iшла па вулiцы, яе розум працягваѓ вылучаць супраць яго абвiнавачваннi, а ноччу ѓ сваiм пакоi яна сядзела каля акна, глядзела на зоркi i гаварыла рэзкiя словы. "Ён жывёла, - горача заявiла яна, - проста жывёла, не закранутае культурай, якая патрабуе пакорнасцi. У маёй натуры ёсць нешта звярынае i жахлiвае, што прымусiла мяне клапацiцца пра яго. Я вырву гэта. У будучынi я пастараюся забыць гэтага чалавека i ѓсе жудасныя найнiзкiя пласты жыцця, якiя ён уяѓляе".

Напоѓненая гэтай iдэяй, Маргарэт хадзiла сярод сваiх людзей i спрабавала зацiкавiцца мужчынамi i жанчынамi, якiх сустракала на абедах i прыёмах. Гэта не спрацавала, i калi пасля некалькiх вечароѓ, праведзеных у кампанii мужчын, паглынутых здабычай грошай, яна выявiла, што яны ѓсяго толькi сумныя iстоты, чые раты былi напоѓнены бессэнсоѓнымi словамi, яе раздражненне расло, i яна вiнавацiла i ѓ гэтым МакГрэгара. "Ён не меѓ права прыйсцi ѓ маю прытомнасць i затым выдалiцца", - з горыччу заявiла яна. "Гэты чалавек яшчэ грубейшы, чым я думаѓ. Ён, без сумневу, палюе на ѓсiх, як паляваѓ на мяне. Ён пазбаѓлены пяшчоты, нiчога не ведае пра значэнне пяшчоты. Бясколерная iстота, на якой ён ажанiѓся, будзе служыць яго целу. Гэта тое, чаго ён жадае. Яму не патрэбна прыгажосць. Ён баязлiвец, якi не смее супрацьстаяць прыгажосцi i баiцца мяне".

Калi рух "маршыруючых мужчын" пачаѓ набiраць абароты ѓ Чыкага, Маргарэт адправiлася з вiзiтам у Нью-Ёрк. Месяц яна жыла з двума сяброѓкамi ѓ вялiкiм гатэлi ѓ мора, а затым паспяшалася дадому. "Я ѓбачу гэтага чалавека i пачую, як ён кажа", - сказала яна сабе. "Я не магу вылечыцца ад свядомасцi яго, уцякаючы. Магчыма, я сам баязлiвец. Я пайду ѓ ягоную прысутнасць. Калi я пачую яго жорсткiя словы i зноѓ убачу жорсткi бляск, якi часам з'яѓляецца ѓ яго вачах, я вылечуся".

Маргарэт пайшла паслухаць выступ МакГрегора перад прысутнымi працоѓнымi ѓ вестыбюлi Вестсайда i вярнулася да яго больш ажыѓленай, чым калi-небудзь. У холе яна сядзела, схаваѓшыся ѓ глыбокiм ценi ля дзвярэй, i чакала з трапяткiм нецярпеннем.

З усiх бакоѓ ад яе тоѓпiлiся мужчыны. Iх твары былi вымытыя, але бруд крам яшчэ не цалкам сцерлася. Мужчыны са сталелiцейных заводаѓ з абпаленым выглядам, якiя ѓзнiкаюць пасля працяглага ѓздзеяння моцнага штучнага цяпла, працоѓныя-будаѓнiкi з шырокiмi рукамi, вялiкiя людзi i маленькiя людзi, выродлiвыя i прамыя працоѓныя людзi - усё сядзелi па стойцы рахмана, чакаючы.

Маргарэт заѓважыла, што пакуль Макгрегор казаѓ, вусны працоѓных варушылiся. Кулакi былi сцiснутыя. Апладысменты раздавалiся хутка i рэзка, як стрэлы.

У ценях далёкага канца залы чорныя палiто рабочых утваралi пляму, з якой выглядалi напружаныя твары i на якую мiгатлiвыя газавыя бруi ѓ цэнтры залы кiдалi скачуць агнi.

Словы прамоѓцы прагучалi рэзка. Прапановы здавалiся разарванымi i бязладнымi. Пакуль ён казаѓ, у прытомнасцi слухачоѓ мiльгалi гiганцкiя карцiны. Мужчыны адчувалi сябе вялiкiмi i ѓзвышанымi. Маленькi сталелiцейшчык, якi сядзеѓ побач з Маргарэт, якога раней вечарам падвергла гвалту жонка з-за таго, што ён хацеѓ прыйсцi на сход замест таго, каб дапамагаць з посудам дома, люта азiраѓся па баках. Ён думаѓ, што хацеѓ бы змагацца поплеч з дзiкай жывёлай у лесе.

Стоячы на вузкай сцэне, МакГрэгар здаваѓся гiгантам, якiя шукалi самавыяѓлення. Яго рот варушыѓся, пот выступаѓ на лбе, i ён неспакойна рухаѓся ѓверх i ѓнiз. Часам, выцягнуѓшы рукi наперад i нахiлiѓшыся наперад, ён быѓ падобны на змагара, гатовага схапiцца з супернiкам.

Маргарэт была глыбока кранутая. Гады яе навучання i вытанчанасцi былi пазбаѓлены яе, i яна адчула, што, як i жанчыны Французскай рэвалюцыi, ёй хацелася б выйсцi на вулiцу i маршыраваць, крычучы i змагаючыся ѓ жаночай лютасцi за тое, што думае гэты мужчына.

МакГрэгар ледзь пачаѓ казаць. Яго асоба, нешта вялiкае, нецярплiвае ѓ iм, злавiла i ѓтрымлiвала гэтую аѓдыторыю, як яна лавiла i ѓтрымлiвала iншых гледачоѓ у iншых залах, i павiнна была ѓтрымлiваць iх ноч за ноччу на працягу некалькiх месяцаѓ.

МакГрэгара разумелi людзi, з якiмi ён размаѓляѓ. Ён сам стаѓ выразным i рухаѓ iмi так, як нiколi раней не рухаѓ iмi нiводны iншы лiдэр. Сама адсутнасць бойкасцi, тое, што ѓ iм патрабавала выразы, але не выяѓлялася, прымушала яго здавацца адным з iх. Ён не бянтэжыѓ iх розумы, а маляваѓ для iх вялiкiя крамзолi i крычаѓ iм: "Марш!" i за паход ён абяцаѓ iм рэалiзацыю сябе.

"Я чуѓ, як людзi ѓ каледжах i аратары ѓ залах казалi пра братэрства людзей", - усклiкнуѓ ён. "Яны не жадаюць такога братэрства. Яны пабягуць раней за гэта. Але сваiм маршам мы створым такое братэрства, што яны будуць дрыжаць i казаць адзiн аднаму: "Бачыш, стары лейбарыст прачнуѓся". Ён знайшоѓ сваю сiлу. Яны схаваюцца i зьядуць свае словы пра братэрства.

"Уздымецца шум галасоѓ, шматлiкiх галасоѓ, якiя крычаць: "Разыйдзiцеся! Спынiце марш! Я баюся!'

"Гэтая размова пра братэрства. Словы нiчога не значаць. Чалавек не можа кахаць чалавека. Мы не ведаем, што яны маюць на ѓвазе пад такiм каханнем. Яны прычыняюць нам шкоду i недаплачваюць нам. Часам аднаму з нас адрываюць руку. Цi павiнны мы ляжаць у сваiх ложках, кахаючы чалавека, якi разбагацеѓ дзякуючы жалезнай машыне, якая адарвала руку ад пляча?

"На каленях i на руках мы нараджалi сваiх дзяцей. На вулiцах мы бачым iх - распешчаных дзяцей нашага вар'яцтва. Цi бачыце, мы дазволiлi iм бегаць i дрэнна сябе паводзiць. Мы далi iм аѓтамабiлi i жонак у мяккiх аблiпальных сукенках. Калi яны плакалi, мы клапацiлiся аб iх.

"I яны, будучы дзецьмi, маюць дзiцячыя розумы ѓ замяшаннi. Шум спраѓ iх трывожыць. Яны бегаюць, пацiскаючы пальцамi i камандуючы. Яны з жалем гавораць пра нас - Працу - свайму бацьку.

"I зараз мы пакажам iм iх бацьку ва ѓсёй яго моцы. Маленькiя машынкi, якiя ёсць на iх фабрыках, - гэта цацкi, якiя мы iм далi i якiя на час пакiдаем у iх руках. Мы не думаем нi пра цацкi, нi пра жанчын з мяккiм целам. Мы робiм з сябе магутнае войска, якое маршыруе войска, якая iдзе плячом да пляча. Нам гэта можа падабацца.

"Калi яны ѓбачаць нас, сотнi тысяч нас, якiя iдуць у iх розумы i ѓ iх свядомасць, тады яны спалохаюцца. I на iх невялiкiх зборах, калi трое цi чацвёра з iх сядзяць i размаѓляюць, адважыѓшыся вырашыць, што нам варта атрымаць ад жыцця, у iх прытомнасцi ѓзнiкае карцiна. Мы паставiм друк там.

"Яны забылiся пра нашу сiлу. Давайце абудзiм яго. Бачыце, я трасу Старых Лейбарыстаѓ за плячо. Ён узбуджае. Ён садзiцца. Ён выкiдвае сваю велiзарную постаць з таго месца, дзе ён спаѓ у пыле i дыме млыноѓ. Яны глядзяць на яго i баяцца. Глядзi, яны дрыжаць i ѓцякаюць, падаючы адзiн на аднаго. Яны не ведалi, што Старыя лейбарысты былi настолькi вялiкiя.

"Але вы, працоѓныя, не баiцеся. Вы - рукi, ногi, рукi i вочы Працы. Вы лiчылi сябе маленькiм. Вы не злiлiся ѓ адну масу, каб я мог вас ускалыхнуць i ѓзбудзiць.

"Вы павiнны патрапiць туды. Вы павiнны iсцi плячом да пляча. Вы павiнны iсцi так, каб самi даведалiся, якi вы гiгант. Калi хтосьцi з вас скуголiць, скардзiцца цi стаiць на скрынi, кiдаючыся словамi, збiце яго з ног i працягвайце маршыраваць.

"Калi вы пройдзеце маршам i ператворыцеся ѓ адно гiганцкае цела, адбудзецца цуд. У створанага вамi гiганта вырасце мозг.

- Ты пойдзеш са мной?

Нiбы залп гарматнай батарэi, раздаѓся рэзкi адказ на нецярплiвых, звернутых уверх асобах публiкi. "Мы будзем! Давайце маршыраваць!" крычалi яны.

Маргарэт Ормсбi выйшла праз дзверы i апынулася ѓ натоѓпе на Мэдысан-стрыт. Шпацыруючы па прэсе, яна падняла галаву з гонарам за тое, што чалавек, якi валодае такiм розумам i простай смеласцю паспрабаваць выказаць такiя цудоѓныя iдэi праз людзей, калi-небудзь праявiѓ да яе добразычлiвасць. Пакора ахапiла яе, i яна вiнавацiла сябе за тыя дробныя думкi аб iм, якiя былi ѓ яе ѓ галаве. "Гэта не мае значэння", - прашаптала яна пра сябе. "Цяпер я ведаю, што нiшто не мае значэння, толькi яго поспех. Ён павiнен зрабiць тое, што меѓ намер зрабiць. Яму нельга адмаѓляць. Я б пралiѓ кроѓ са свайго цела цi падвергнуѓ бы сваё цела ганьбе, калi б гэта магло прынесцi яму поспех".

Маргарэт узвысiлася ѓ сваёй пакоры. Калi карэта адвезла яе дадому, яна хутка пабегла наверх, у свой пакой, i апусцiлася на каленi каля ложка. Яна пачала малiцца, але хутка спынiлася i ѓскочыла на ногi. Падбегшы да акна, яна паглядзела на горад. "Ён павiнен дабiцца поспеху", - зноѓ усклiкнула яна. "Я сам буду адным з ягоных удзельнiкаѓ маршу. Я зраблю для яго ѓсё. Ён зрывае заслону з маiх вачэй, з вачэй усiх людзей. Мы дзецi ѓ руках гэтага гiганта, i ён не павiнен пацярпець паражэнне ад рук дзяцей".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

А Н ТО ДЗЕНЬ Сярод вялiкай дэманстрацыi, калi ѓлада МакГрэгара над розумамi i целамi працоѓных прымусiла сотнi тысяч маршыраваць i спяваць на вулiцах, быѓ адзiн чалавек, якога не закранула песня працы, выяѓленая ѓ тапоце нагамi. Дэвiд Ормсбi ѓ сваёй спакойнай манеры ѓсё абдумаѓ. Ён чакаѓ, што новы iмпульс, нададзены згуртаванню шэрагаѓ працоѓных, створыць праблемы для яго i яму падобных, што ён выкажацца ѓ канчатковым вынiку ѓ забастоѓках i шырокамаштабных прамысловых хваляваннях. Ён не хваляваѓся. Урэшце ён падумаѓ, што маѓклiвая, цярплiвая ѓлада грошай прынясе яго народу перамогу. У той дзень ён не пайшоѓ у свой офiс, а ранiцай застаѓся ѓ сваiм пакоi, думаючы аб МакГрэгары i яго дачкi. Лоры Ормсбi не было ѓ горадзе, але Маргарэт была дома. Дэвiд лiчыѓ, што сапраѓды вымераѓ уладу МакГрегора над яе розумам, але час ад часу да яго прыходзiлi сумневы. "Што ж, прыйшоѓ час разабрацца з ёй", - вырашыѓ ён. "Я павiнен пацвердзiць сваё панаванне над яе розумам. Тое, што тут адбываецца, насамрэч з'яѓляецца барацьбой розумаѓ. МакГрэгар адрознiваецца ад iншых лiдэраѓ прафсаюзаѓ, як я адрознiваюся ад большасцi лiдэраѓ грашовых сiл. У яго ёсць мазгi. Вельмi добрае. Я сустрэнуся з iм на гэтым узроѓнi. Потым, калi я прымушу Маргарэт думаць так, як думаю я, яна вернецца да мяне".

Калi ён яшчэ быѓ дробным прамыслоѓцам у мястэчку ѓ Вiсконсiне, Дэвiд меѓ звычай з'яжджаць па вечарах з дачкой. Падчас цяг ён быѓ амаль палюбоѓнiкам у сваёй увазе да дзiцяцi, а зараз, калi ён думаѓ пра сiлы, якiя дзейнiчаюць усярэдзiне яе, ён быѓ перакананы, што яна яшчэ дзiця. Рана днём ён загадаѓ падвесцi да дзвярэй карэту i з'ехаѓ з ёй у горад. "Яна захоча ѓбачыць гэтага чалавека ѓ зенiце ягонай магутнасцi. Калi я маю рацыю, мяркуючы, што яна ѓсё яшчэ знаходзiцца пад уплывам яго асобы, то да гэтага паѓстане рамантычнае жаданне.

"Я дам ёй шанец", - падумаѓ ён з гонарам. "У гэтай барацьбе я не прашу ѓ яго лiтасцi i не дапушчу распаѓсюджанай у такiх выпадках памылкi бацькоѓ. Яна зачараваная фiгурай, якую ён сабе зрабiѓ. Эфектныя мужчыны, якiя выдзяляюцца з натоѓпу, валодаюць гэтай сiлай. Яна ѓсё яшчэ знаходзiцца пад ягоным уплывам. Адкуль яшчэ яе сталае адцягненне i адсутнасць цiкавасцi да iншых рэчаѓ? Цяпер я буду з ёй, калi мужчына будзе найбольш моцны, калi ён праявiць сябе з найбольшай выгадай, i тады я буду змагацца за яе. Я пакажу ёй iншую дарогу, дарогу, па якой павiнны навучыцца iсцi сапраѓдныя пераможцы ѓ жыццi".

Разам Дэвiд, цiхi i эфектыѓны прадстаѓнiк багацця, i яго дачка сядзелi ѓ карэце ѓ дзень трыѓмфу МакГрэгора. На iмгненне здавалася, што iх падзяляе непераадольная прорва, i кожны напружанымi вачамi назiраѓ за натоѓпамi людзей, якiя сабралiся вакол працоѓнага лiдэра. У той момант МакГрэгар, здавалася, ахапiѓ усiх мужчын сваiм рухам. Дзелавыя людзi закрылi свае сталы, праца кiпеѓ, пiсьменнiкi i людзi, схiльныя да разважанняѓ, блукалi, марачы аб ажыццяѓленнi братэрства людзей. У доѓгiм вузкiм бязлесным парку музыка, якая ствараецца роѓным, бясконцым тупатам ног, ператварылася ѓ нешта шырокае i рытмiчнае. Гэта было падобна на магутны хор, якi сыходзiць з сэрцаѓ людзей. Дэвiд быѓ непахiсны. Час ад часу ён размаѓляѓ з канямi i пераводзiѓ позiрк з твараѓ людзей, якiя сабралiся вакол яго, на твар сваёй дачкi. Яму здавалася, што ѓ грубых тварах людзей ён бачыѓ толькi грубае ап'яненне, вынiк новага роду эмацыйнасцi. "Ён не перажыве i трыццацi дзён звычайнага жыцця ѓ iх убогiм асяроддзi", - змрочна падумаѓ ён. "Для Маргарэт гэта не тое захапленне. Я магу праспяваць ёй больш выдатную песню. Я павiнен падрыхтавацца да гэтага".

Калi МакГрэгар падняѓся, каб казаць, Маргарэт ахапiлi эмоцыi. Упаѓшы на каленi ѓ карэце, яна паклала галаву на руку бацьку. На працягу некалькiх дзён яна казала сабе, што ѓ будучынi мужчыны, якога яна кахае, няма месца няѓдачам. Цяпер яна зноѓ прашаптала сабе, што нельга адмаѓляць гэтай вялiзнай, моцнай постацi ѓ выкананнi свайго прызначэння. Калi ѓ цiшынi, якая рушыла за скупнасцю вакол яго працоѓных, рэзкi гулкi голас пранёсся над галовамi людзей, яе цела задрыжала, як ад дрыжыкаѓ. Экстравагантныя фантазii захапiлi яе розум, i ёй хацелася, каб у яе была магчымасць зрабiць што-небудзь гераiчнае, нешта, што прымусiла б яе зноѓ жыць у свядомасцi МакГрэгар. Ёй хацелася служыць яму, даць яму нешта ад сябе, i яна дзiка думала, што, магчыма, яшчэ прыйдзе час i спосаб, з дапамогай якога прыгажосць яе цела зможа быць паднесена яму як падарунак. На розум ёй прыйшла паѓмiфiчная постаць Марыi, каханай Езуса, i яна захацела стаць такой жа. Страсуючыся ад эмоцый, яна пацягнула за рукаѓ бацькавы палiто. "Слухаць! Яно зараз прыйдзе, - прамармытала яна. "Мозг працы будзе выказваць мару аб працы. У свет прыйдзе салодкi i працяглы iмпульс".

Дэвiд Ормсбi нiчога не сказаѓ. Калi МакГрэгар пачаѓ гаварыць, ён крануѓ коней дубцом i павольна паехаѓ па Ван Бюрэн-стрыт мiма маѓклiвых i ѓважлiвых шэрагаѓ людзей. Калi ён выйшаѓ на адну з вулiц каля ракi, раздалiся бурныя апладысменты. Здавалася, горад скалануѓся, конi паднялiся на дыбкi i скокнулi наперад па грубым бруку. Адной рукою Давiд супакойваѓ iх, а другой сцiскаѓ руку сваёй дачкi. Яны праехалi праз мост i заехалi ѓ Вест-Сайд, i па шляху ѓ iх вушах гучала маршыруючая песня працоѓных, якая вырывалася з тысяч глыток. Нейкi час паветра, здавалася, пульсавала разам з iм, але па меры прасоѓвання на захад ён рабiѓся ѓсё менш i менш выразным. Нарэшце, калi яны ператварылiся ѓ вулiцу, акружаную высокiмi заводамi, яна зусiм вымерла. "Вось i канец яму для мяне i мой", - падумаѓ Давiд i зноѓ прыступiѓ да выканання задачы, якую павiнен быѓ выканаць.

Вулiцу за вулiцай Дэвiд дазваляѓ коням блукаць, а сам чапляѓся за руку дачкi i думаѓ аб тым, што ён хацеѓ сказаць. Не ѓсе вулiцы былi забудаваны заводамi. Некаторыя з iх, i ѓ вячэрнiм святле яны былi самымi агiднымi, межавалi з дамамi працоѓных. Дамы працоѓных, цесна прыцiснутыя адзiн да аднаго i чорныя ад бруду, былi напоѓнены шумным жыццём. Жанчыны сядзелi ѓ дзвярах, а дзецi з крыкамi i крыкамi бегалi па дарозе. Сабакi брахалi i вылi. Паѓсюль панавала бруд i бязладзiца - жудаснае сведчанне няѓдачы людзей у цяжкiм i далiкатным мастацтве жыцця. На адной з вулiц маленькая дзяѓчынка, якая сядзела на слупе плота, уяѓляла сабой недарэчную постаць. Калi Дэвiд i Маргарэт праязджалi мiма, яна ѓдарыла абцасамi па слупе i закрычала. Слёзы цяклi па яе шчоках, а растрапаныя валасы счарнелi ад бруду. "Я хачу банан! Я хачу банан! - выла яна, гледзячы на глухiя сцены аднаго з дамоѓ. Маргарэт, апроч сваёй волi, была кранутая, i яе думкi пакiнулi постаць МакГрэгор. Па дзiѓнай выпадковасцi дзiця на слупе апынулася дачкой таго прамоѓцы-сацыялiста, якi аднойчы ѓначы ѓ Норт-Сайдзе забралася на платформу, каб супрацьстаяць МакГрэгару з прапагандай Сацыялiстычнай партыi.

Дэвiд накiраваѓ коней на шырокi бульвар, якi цягнуѓся на поѓдзень праз заходнi фабрычны раён. Выйшаѓшы на бульвар, яны ѓбачылi якi сядзiць на тратуары перад салуном п'янiцу з барабанам у руцэ. П'янiца бiѓ у барабан i спрабаваѓ праспяваць паходную песню працоѓных, але здолеѓ толькi выдаць дзiѓны рохкаючы гук, як у пакрыѓджанай жывёлы. Гэта вiдовiшча выклiкала ѓсмешку на вуснах Дэвiда. - Яно ѓжо пачало распадацца, - прамармытаѓ ён. "Я спецыяльна прывёз цябе ѓ гэтую частку горада", - сказаѓ ён Маргарэт. "Я хацеѓ, каб вы ѓбачылi на свае вочы, як моцна свету трэба тое, што ён спрабуе зрабiць. Гэты чалавек жудасна мае рацыю наконт неабходнасцi дысцыплiны i парадку. Ён вялiкi чалавек, якi робiць вялiкую справу, i я захапляюся яго адвагай. Ён быѓ бы сапраѓды вялiкiм чалавекам, калi б у яго было больш мужнасцi".

На бульвары, куды яны завярнулi, усё было цiха. Летняе сонца садзiлася, i над дахамi будынкаѓ захад гарэѓ святлом. Яны абмiнулi фабрыку, акружаную невялiкiмi ѓчасткамi саду. Нейкi працадаѓца такiм чынам беспаспяхова спрабаваѓ навесцi прыгажосць у наваколлях таго месца, дзе працавалi яго людзi. Дэвiд паказаѓ пугай. "Жыццё - гэта абалонка, - сказаѓ ён, - i ѓ нас, людзей справы, якiя ставяцца да сябе так сур'ёзна, таму што лёс быѓ да нас добразычлiвы, ёсць дзiѓныя дурныя маленькiя фантазii. Паглядзiце, чым займаѓся гэты хлопец, выпраѓляючы i iмкнучыся стварыць прыгажосць на паверхнi рэчаѓ. Цi бачыце, ён падобны на Макгрегора. Цiкава, цi зрабiѓ гэты чалавек сябе прыгожым, паклапацiѓся ён цi МакГрэгар аб тым, каб усярэдзiне абалонак, якую ён носiць вакол, было нешта выдатнае i што ён заве сваiм целам, цi ѓбачыѓ ён наскрозь жыццё дух жыцця. Я не веру ѓ выпраѓленнi i не веру ѓ парушэнне структуры рэчаѓ, як адважыѓся зрабiць МакГрегор. У мяне ёсць свае ѓласныя перакананнi, i яны належаць майму роду. Гэты чалавек, стваральнiк маленькiх садоѓ, падобны на МакГрэгара. Лепш бы ён дазволiѓ мужчынам здабыць уласную прыгажосць. Гэта мой шлях. Мне хочацца думаць, што я захаваѓ сябе для больш салодкiх i смелых спроб".

Дэвiд павярнуѓся i пiльна паглядзеѓ на Маргарэт, на якую пачаѓ уплываць яго настрой. Яна чакала, адвярнуѓшыся, гледзячы на неба над дахамi будынкаѓ. Дэвiд пачаѓ казаць пра сябе ѓ адносiнах да яе i яе мацi. У яго голасе прагучала нотка нецярпення.

- Як далёка цябе занесла, цi не так? - рэзка сказаѓ ён. "Слухаць. Я гавару з табой цяпер не як твой бацька i не як дачка Лоры. Давайце растлумачым: я кахаю цябе i ѓдзельнiчаю ѓ барацьбе за тваё каханне. Я супернiк МакГрегора. Я прымаю бацькоѓства. Я цябе кахаю. Цi бачыш, я дазволiѓ чамусьцi ѓнутры сябе Ён уразiць цябе. прапаноѓвалi, а я не. Я засяродзiѓ сваё жыццё на табе i пасля доѓгiх разважанняѓ. пра гэта".

Маргарэт павярнулася i паглядзела на бацьку. Пазней яна падумала, што ѓ гэтую хвiлiну, вiдаць, адбылiся нейкiя дзiѓныя з'явы. З яе вачэй зляцела як бы плёнка, i яна ѓбачыла ѓ чалавеку Дэвiду не пранiклiвага i ашчаднага чалавека справы, а як нешта пышна маладое. Ён быѓ не толькi моцным i моцным, але i на яго твары ѓ той момант адбiлiся глыбокiя лiнii думкi i пакуты, якiя яна бачыла на твары МакГрэгара. "Дзiѓна", - падумала яна. "Яны так непадобныя, але абодва мужчыны прыгожыя".

"Я ажанiѓся з тваёй мацi, калi быѓ дзiцем, як i ты цяпер дзiця", - працягнуѓ Дэвiд. "Вядома, я меѓ да яе запал, а яна - да мяне. Гэта прайшло, але пакуль працягвалася, яно было дастаткова цудоѓным. У iм не было нi глыбiнi, нi сэнсу. Я хачу расказаць вам, чаму. Затым я збiраюся растлумачыць вам МакГрэгара, каб вы маглi ацанiць гэтага чалавека. Я прыходжу да гэтага. Мне давядзецца пачаць з самага пачатку.

"Мая фабрыка пачала расцi, i як працадаѓца я стаѓ цiкавiцца жыццём многiх людзей".

Яго голас зноѓ стаѓ рэзкiм. "Я быѓ нецярплiвы з табой", - сказаѓ ён. "Вы думаеце, што гэты МакГрэгар - адзiны чалавек, якi бачыѓ i думаѓ пра iншых мужчын у масе? Я зрабiѓ гэта i падвергся спакусе. Я таксама мог стаць сентыментальным i загубiць сябе. Я не. Любоѓ да жанчыны выратавала мяне. Лаура зрабiла гэта для мяне, хоць калi справа дайшла да сапраѓднага выпрабавання нашага кахання i ѓзаемаразумення, яна пацярпела няѓдачу. Тым не менш я ѓдзячны ёй за тое, што яна калiсьцi была аб'ектам майго кахання. Я веру ѓ прыгажосць гэтага".

Давiд зноѓ зрабiѓ паѓзу i пачаѓ расказваць сваю гiсторыю па-новаму. Постаць МакГрегора вярнулася ѓ прытомнасць Маргарэт, i яе бацька пачаѓ адчуваць, што цалкам прыбраць яе было б дасягненнем, якiя маюць вялiкае значэнне. "Калi я змагу забраць яе ѓ яго, я i мне падобныя таксама зможам забраць у яго свет", - падумаѓ ён. "Гэта будзе яшчэ адна перамога арыстакратыi ѓ бясконцай бiтве з мафiяй".

"Я падышоѓ да паваротнага моманту", - сказаѓ ён услых. "Усе мужчыны прыходзяць да гэтага моманту. Вядома, велiзарная маса людзей дрэйфуе даволi глупства, але мы зараз не гаворым аб людзях наогул. Ёсць ты i я, i ёсць тое, кiм мог бы быць МакГрэгар. Кожны з нас па-свойму нешта асаблiвае. Мы, такiя ж людзi, як i мы, прыходзiм туды, дзе ёсць дзве дарогi. Я ѓзяѓ адзiн, а МакГрэгар узяѓ iншы. Я ведаю чаму i, магчыма, ён ведае чаму. Я прызнаю, што ен ведае, што ён зрабiѓ. Але зараз прыйшоѓ час вам вырашыць, па якой дарозе вы пойдзеце. Вы бачылi, як натоѓпы рухаюцца па шырокiм шляху, якi ён абраѓ, i зараз пойдзеце сваёй дарогай. Я хачу, каб ты разам са мной паглядзеѓ маю дарогу".

Яны падышлi да маста праз канал, i Дэвiд спынiѓ коней. Прайшла група ѓдзельнiкаѓ маршу МакГрэгара, i пульс Маргарэт зноѓ пачасцiѓся. Аднак калi яна паглядзела на бацьку, ён быѓ абыякавы, i ёй было крыху сорамна за свае эмоцыi. Нейкi час Дэвiд чакаѓ, нiбы ѓ пошуках натхнення, а калi конi зноѓ рушылi ѓ дарогу, ён пачаѓ гаварыць. "На маю фабрыку прыйшоѓ прафсаюзны лiдэр, мiнiятурны МакГрэгар з крываватым вонкавым выглядам. Ён быѓ нягоднiкам, але ѓсё, што ён казаѓ маiм людзям, было праѓдай. Я зарабляѓ грошы для сваiх iнвестараѓ, прычым большую частку. Яны маглi б перамагчы ѓ баi са мной. Аднойчы ѓвечар я выйшаѓ за горад, каб прагуляцца адзiн пад дрэвамi i ѓсё абдумаць.

Голас Дэвiда стаѓ рэзкiм, i Маргарэт здалося, што ён стаѓ дзiѓна нагадваць голас МакГрэгара, якi размаѓляе з працоѓнымi. "Я падкупiѓ гэтага чалавека", - сказаѓ Дэвiд. "Я выкарыстаѓ жорсткую зброю, якую даводзiцца выкарыстоѓваць такiм людзям, як я. Я даѓ яму грошай i загадаѓ яму сысцi i пакiнуць мяне ѓ спакоi. Я зрабiѓ гэта, бо мне трэба было перамагчы. Мужчыны майго тыпу заѓсёды павiнны перамагаць. Падчас прагулкi, якую я здзейснiѓ адзiн, я здабыѓ сваю мару, сваю веру. У мяне зараз тая ж мара. Для мяне гэта значыць больш за дабрабыт мiльёна чалавек. Дзеля гэтага я паламаю ѓсё, што супрацьстаiць мне. Я раскажу вам пра сон.

"Шкада, што даводзiцца казаць. Размовы забiваюць мары, i размовы таксама заб'юць усiх такiх людзей, як МакГрэгар. Цяпер, калi ён пачаѓ гаварыць, мы возьмем над iм верх. Я не хвалююся за МакГрэгара. Час i размовы прывядуць да яго знiшчэння".

Думкi Дэвiда накiравалiся ѓ новым напрамку. "Я не думаю, што жыццё чалавека мае вялiкае значэнне", - сказаѓ ён. "Нiводзiн чалавек не дастаткова вялiкi, каб ахапiць усё жыццё. Гэта дурная дзiцячая фантазiя. Дарослы чалавек ведае, што ён не можа ѓбачыць жыццё адным махам. Гэта немагчыма зразумець так. Чалавек павiнен усвядомiць, што ён жыве ѓ коѓдру мноства жыццяѓ i шматлiкiх iмпульсаѓ.

"Чалавек павiнен дзiвiцца прыгажосцi. Гэтае ѓсведамленне, якое прыносiць сталасць, i менавiта ѓ гэтым складаецца роля жанчыны. Гэта тое, чаго МакГрэгар не быѓ дастаткова мудры, каб зразумець. Ён дзiця, якога вы бачыце ѓ краiне ѓзбудлiвых дзяцей".

Якасць голасу Дэвiда змянiлася. Абняѓшы дачку, ён прыцягнуѓ яе твар да свайго. Ноч спусцiлася на iх. Жанчына, якая стамiлася ад доѓгiх разважанняѓ, пачала адчуваць падзяку за дакрананне моцнай рукi да яе пляча. Давiд дасягнуѓ сваёй мэты. На дадзены момант ён прымусiѓ сваю дачку забыцца, што яна яго дачка. Было нешта гiпнатычнае ѓ спакойнай сiле яго настрою.

"Цяпер я пераходжу да жанчын, з вашага боку", - сказаѓ ён. "Мы пагаворым аб тым, што я хачу, каб вы зразумелi. Лора правалiлася як жанчына. Яна нiколi не бачыла ѓ гэтым сэнсу. Калi я рос, яна не расла разам са мной. Паколькi я не казаѓ пра каханне, яна не разумела мяне як палюбоѓнiка, не ведала, чаго я хачу, чаго я ад яе патрабую.

"Я хацеѓ выказаць сваё каханне на яе постацi, як апранаюць пальчатку на руку. Цi бачыце, я быѓ авантурыстам, чалавекам, збiтым з панталыку жыццём i яго праблемамi. Барацьбы за iснаванне i атрыманне грошай пазбегнуць было немагчыма. Мне прыйшлося перажыць гэтую барацьбу. Яна не. Чаму яна не магла зразумець, што я не хачу прыходзiць да яе адпачываць цi казаць пустыя словы. Я хацеѓ, каб яна дапамагла мне ствараць прыгажосць. Мы павiнны былi быць партнёрамi ѓ гэтым. Разам мы павiнны былi распачаць самую тонкую i цяжкую з усiх бiтваѓ - барацьбу за жывую прыгажосць у нашых паѓсядзённых справах".

Гарката ахапiла старога аратага, i ён вымавiѓ рэзкiя словы. "Уся сутнасць у тым, што я зараз кажу. Гэта быѓ мой крык гэтай жанчыне. Гэта выйшла з маёй душы. Гэта быѓ адзiны крык iншаму, якi я калi-небудзь рабiѓ. Лора была маленькай дурнiцай. Яе думкi адцягвалiся на дробязi. Я не ведаю, кiм яна хацела, каб я быѓ, i зараз мне ѓсё роѓна. Магчыма, яна хацела, каб я стаѓ паэтам, злучным словы, якiя складаюць пранiзлiвыя песенькi аб яе вачах i вуснах. Цяпер ужо не важна, чаго яна хацела.

- Але ты маеш значэнне.

Голас Дэвiда прарваѓся скрозь туман новых думак, якiя збiвалi з панталыку розум яго дачкi, i яна адчула, як яго цела напружылася. Трапятанне прабег па яе целе, i яна забылася МакГрегора. З усёй сiлай духу яна была паглынутая тым, што казаѓ Давiд. У выклiку, якi зыходзiѓ з вуснаѓ яе бацькi, яна пачала адчуваць, што ѓ яе ѓласным жыццi народзiцца пэѓная мэта.

"Жанчыны хочуць вырвацца ѓ жыццё, падзялiць з мужчынамi бязладзiцу i бязладзiцу дробязяѓ. Якое жаданне! Няхай паспрабуюць, калi хочуць. Iм надакучыць гэтая спроба. Яны выпускаюць з-пад увагi нешта большае, чым маглi б заняцца. Яны забылiся старыя рэчы, Руцi ѓ кукурузе i Марыю са збанам каштоѓнага свету, яны забылiся прыгажосць, якую яны павiнны былi дапамагчы людзям стварыць.

"Няхай яны падзеляць толькi спробы чалавека стварыць прыгажосць. Гэта вялiкая i далiкатная задача, якой яны павiнны прысвяцiць сябе. Навошта замест гэтага спрабаваць выканаць таннейшую, другарадную задачу? Яны як гэты МакГрэгар".

Араты змоѓк. Узяѓшы пугу, ён хутка пагнаѓ коней. Ён думаѓ, што яго пункт гледжання дасягнуты, i быѓ задаволены тым, што дазволiѓ уяѓленню дачкi зрабiць усё астатняе. Яны звярнулi з бульвара i прайшлi праз вулiцу з невялiкiмi крамамi. Перад салуном натоѓп вулiчных хлапчукоѓ на чале з п'яным мужчынам без капялюша зладзiѓ перад натоѓпам лайдакоѓ, якiя смяюцца, гратэскавую iмiтацыю маршыруючых МакГрегора. З замiраннем сэрца Маргарэт усвядомiла, што нават на пiку яго магутнасцi дзейнiчалi сiлы, якiя ѓ канчатковым вынiку разбурылi iмпульсы маршыруючых МакГрегора. Яна падпаѓзла блiжэй да Дэвiда. "Я кахаю цябе", сказала яна. "Калiсьцi ѓ мяне можа быць палюбоѓнiк, але я заѓсёды буду кахаць цябе. Я пастараюся быць тым, чаго ты ад мяне хочаш".

Было ѓжо дзве гадзiны ночы, калi Дэвiд падняѓся з крэсла, дзе некалькi гадзiн спакойна чытаѓ. З усмешкай на твары ён падышоѓ да акна, якое выходзiла на поѓнач, у бок горада. Увесь вечар мiма дома праходзiлi групы мужчын. Некаторыя iшлi наперад, проста бязладны натоѓп, некаторыя iшлi плячом да пляча, спяваючы паходную песню працоѓных, а некаторыя, пад уздзеяннем спiртнога, спынялiся перад хатай, каб выкрыкваць пагрозы. Цяпер усё было цiха. Дэвiд закурыѓ цыгару i доѓга стаяѓ, гледзячы на ??гарад. Ён думаѓ пра МакГрэгары i задавалася пытаннем, якую ѓзбуджаную мару аб уладзе прынёс гэты дзень у галаву гэтага чалавека. Затым ён падумаѓ аб сваёй дачкi i аб яе ѓцёках. Мяккае святло стукнула ѓ яго вочы. Ён быѓ шчаслiвы, але калi да яго часткова распрануѓся, прыйшоѓ новы настрой, ён выключыѓ святло ѓ пакоi i зноѓ падышоѓ да акна. У пакоi наверсе Маргарэт не змагла заснуць i таксама падкралася да акна. Яна зноѓ думала пра МакГрэгары i ёй было сорамна за свае думкi. Выпадкова i бацька, i дачка ѓ адну i тую ж хвiлiну пачалi сумнявацца ѓ праѓдзiвасцi таго, што сказаѓ Дэвiд падчас прагулкi па бульвары. Маргарэт не магла выказаць словамi свае сумневы, але на вачах у яе выступiлi слёзы.

Што да Дэвiда, то ён паклаѓ руку на падаконнiк, i на iмгненне яго цела задрыжала, нiбы ад старасцi i стомленасцi. "Цiкава, - прамармытаѓ ён, - калi б у мяне была маладосць, магчыма, МакГрегор ведаѓ, што пацерпiць няѓдачу, i ѓсё ж меѓ смеласць пацярпець няѓдачу. дрэвы, я памылiѓся? Што, калi пасля ѓсяго гэтага МакГрегор i яго жанчына ведалi абедзве дарогi? Што, калi б яны, свядома зiрнуѓшы на шлях да поспеху ѓ жыццi, без шкадавання пайшлi б па шляху да няѓдачы? Што, калi б МакГрэгар, а не я, ведаѓ шлях да прыгажосцi?"

КАНЕЦ

OceanofPDF.com

Бедны Уайт

Апублiкаваны ѓ 1920 годзе раман "Бедны белы" стаѓ самым паспяховым раманам Андэрсана на сённяшнi дзень пасля яго вельмi папулярнага зборнiка апавяданняѓ "Уайнсбург, штат Агаё" (1919). Гэта гiсторыя вынаходнiка Х'ю Маквея, якi падымаецца з беднасцi на беразе ракi Мiсiсiпi. Раман паказвае ѓплыѓ iндустрыялiзму на сельскiя раёны Амерыкi.

OceanofPDF.com

Першае выданне

OceanofPDF.com

УТРЫМАННЕ

Забранiраваць адзiн

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

КНIГА ДРУГАЯ

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

РАЗДЗЕЛ VI

ГЛАВА VII

КНIГА ТРЭЦЯ

РАЗДЗЕЛ VIII

ГЛАВА IX

РАЗДЗЕЛ X

РАЗДЗЕЛ ХI

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ

РАЗДЗЕЛ XII

РАЗДЗЕЛ XIII

РАЗДЗЕЛ XIV

РАЗДЗЕЛ XV

РАЗДЗЕЛ XVI

РАЗДЗЕЛ ХVII

РАЗДЗЕЛ ХVIII

РАЗДЗЕЛ ХIХ

РАЗДЗЕЛ XX

КНIГА ПЯТАЯ

РАЗДЗЕЛ XXI

РАЗДЗЕЛ ХХII

РАЗДЗЕЛ ХХIII

OceanofPDF.com

Тытульны лiст першага выдання

OceanofPDF.com

Да

ТЭНЭСI МIТЧЭЛ АНДЭРСОН

OceanofPDF.com

Забранiраваць адзiн

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Х УГ М Ц ВЕЙ _ БЫђ нарадзiѓся ѓ маленькай вёсачцы, якая захраснула на глейкiм беразе на заходнiм беразе ракi Мiсiсiпi ѓ штаце Мiсуры. Гэта было жахлiвае месца для нараджэння. За выключэннем вузкай палоскi чорнага бруду ѓздоѓж ракi, зямля ѓ дзесяцi мiлях ад горада, якую рачныя жыхары кпiлi "Прычалам гразевых катоѓ", была амаль цалкам бескарыснай i непрадуктыѓнай. Глебу, жоѓтую, неглыбокую i камянiстую, у часы Х'ю апрацоѓвала раса доѓгiх, хударлявых людзей, якiя здавалiся такiмi ж стомленымi i бескарыснымi, як i зямля, на якой яны жылi. Яны былi хранiчна збянтэжаныя, у такiм жа становiшчы знаходзiлiся купцы i рамеснiкi горада. Купцы, якiя трымалi свае крамы - бедныя трухлявыя справы - на крэдытнай сiстэме, не маглi атрымаць аплату за тавары, якiя яны раздавалi праз свае прылаѓкi, а рамеснiкi, шаѓцы, цесляры i шорнiкi не маглi атрымлiваць плату за працу яны зрабiлi. Квiтнелi толькi два салоны горада. Уладальнiкi салонаѓ прадавалi свае тавары за наяѓныя, а паколькi гараджане i якiя прыязджалi ѓ горад фермеры адчувалi, што без выпiѓкi жыццё невыноснае, заѓсёды можна было знайсцi гатоѓку, каб напiцца.

Бацька Х'ю Маквея, Джон Маквей, у юнацтве працаваѓ на ферме, але яшчэ да нараджэння Х'ю пераехаѓ у горад, каб знайсцi працу на гарбарным заводзе. Гарбарны завод прапрацаваѓ год цi два, а затым выйшаѓ са строю, але Джон Маквей застаѓся ѓ горадзе. Ён таксама стаѓ п'янiцам. Для яго гэта была самая простая i вiдавочная справа. Падчас працы на гарбарным заводзе ён быѓ жанаты, у яго нарадзiѓся сын. Потым памерла яго жонка, i бяздзейны працоѓны забраѓ дзiця i пасялiѓся ѓ маленечкай рыбацкай хацiне ѓ ракi. Як хлопчык пражыѓ наступныя некалькi гадоѓ, нiхто так i не пазнаѓ. Джон Маквей сноѓдаѓся па вулiцах i на беразе ракi i выходзiѓ са свайго звыклага здранцвення толькi тады, калi, рухомы голадам або цягай да выпiѓкi, адпраѓляѓся на дзённую працу на якое-небудзь фермерскае поле падчас збору ѓраджая або далучаѓся да мноства iншых лайдакоѓ. для авантурнага падарожжа па рацэ на лясным плыце. Дзiця пакiдалi замкнёным у хацiне каля ракi цi насiлi з сабой загорнутым у брудную коѓдру. Неѓзабаве пасля таго, як ён стаѓ дастаткова дарослым, каб хадзiць, яму прыйшлося шукаць працу, каб мець магчымасць ёсць. Дзесяцiгадовы хлопчык млява блукаѓ па горадзе, iдучы за бацькам. Гэтыя двое знайшлi працу, якую хлопчык i рабiѓ, пакуль мужчына спаѓ на сонцы. Яны чысцiлi цыстэрны, падмяталi склады i салоны i ѓначы хадзiлi з тачкай i скрыняй вывозiць i скiдаць у раку змесцiва гаспадарчых пабудоѓ. У чатырнаццаць гадоѓ Х'ю быѓ такога ж росту, як яго бацька, i амаль не меѓ адукацыi. Ён умеѓ крыху чытаць i пiсаць сваё iмя, пераняѓ гэтыя навыкi ад iншых хлопчыкаѓ, якiя прыходзiлi з iм лавiць рыбу на рацэ, але нiколi не хадзiѓ у школу. Часам цэлымi днямi ён нiчога не рабiѓ, а ляжаѓ у паѓсне ѓ цянi куста на беразе ракi. Рыбу, якую ён злавiѓ у свае больш працавiтыя днi, ён прадаѓ за некалькi цэнтаѓ нейкай хатняй гаспадынi i такiм чынам атрымаѓ грошы на ежу для свайго вялiкага, якi расце лянiвага цела. Як жывёла, якая ѓвайшла ѓ сталасць, ён адвярнуѓся ад бацькi не з-за крыѓды на сваю цяжкую маладосць, а таму, што вырашыѓ, што час пачаць iсцi сваiм шляхам.

На чатырнаццатым годзе жыцця, калi хлопчык быѓ на мяжы ѓпадзення ѓ звярынае здранцвенне, у якiм жыѓ яго бацька, з iм нешта здарылася. Уздоѓж ракi да яго горада iшла чыгунка, i ён уладкаваѓся на працу начальнiкам станцыi. Ён падмятаѓ станцыю, ставiѓ валiзкi ѓ цягнiкi, касiѓ траву ѓ двары станцыi i сотняй розных спосабаѓ дапамагаѓ чалавеку, якi сумяшчаѓ працу квiткара, багажнага майстра i тэлеграфiста ѓ маленькiм глухiм гарадку. шлях месца.

Х'ю пачаѓ патроху прыходзiць у сябе. Ён жыѓ са сваiм працадаѓцам Генры Шэпардам i жонкай Сарай Шэпард i ѓпершыню ѓ жыццi рэгулярна садзiѓся за стол. Яго жыццё, калi ён ляжаѓ на беразе ракi доѓгiмi летнiмi днямi або сядзеѓ зусiм нерухома на працягу бясконцых гадзiн у лодцы, выхавала ѓ iм летуценны адхiлены погляд на жыццё. Яму было цяжка быць пэѓным i рабiць пэѓныя рэчы, але, нягледзячы на ??ѓсю сваю дурасць, хлопчык валодаѓ велiзарным запасам цярпення, магчыма, успадкаванага ад мацi. На новым месцы жонка начальнiка станцыi Сара Шэпард, вострая на мову, дабрадушная жанчына, якая ненавiдзела горад i людзей, сярод якiх лёс закiнуѓ яе, цэлы дзень лаяла яго. Яна абыходзiлася з iм як з шасцiгадовым дзiцем, распавядала, як сядзець за сталом, як трымаць вiдэлец, калi ён есць, як звяртацца да людзей, якiя прыйшлi ѓ хату цi на вакзал. Мацi ѓ ёй ѓзбудзiла бездапаможнасцю Х'ю i, не маючы сваiх дзяцей, стала прымаць да сэрца высокага нязграбнага хлопчыка. Яна была маленькай жанчынай, i калi яна стаяла ѓ доме i лаяла вялiкага дурнога хлопчыка, якi глядзеѓ на яе сваiмi маленькiмi разгубленымi вочкамi, яны ѓдваiх стварылi карцiну, якая давала бясконцае задавальненне яе мужу, невысокаму тоѓстаму лысаму мужчыну, якi Апрануты ѓ сiнi камбiнезон i сiсi. Падышоѓшы да задняй дзверы свайго дома, якi знаходзiѓся за два крокi ад станцыi, Генры Шэпард стаяѓ, паклаѓшы руку на дзвярны вушак, i назiраѓ за жанчынай i хлопчыкам. Над лаяѓся голасам жанчыны раздаѓся яго ѓласны голас. - Сцеражыся, Х'ю, - крыкнуѓ ён. - Скачы, хлопец! Паднiмiце сабе настрой. Яна ѓкусiць цябе, калi ты не будзеш там вельмi асцярожны.

Х'ю атрымлiваѓ мала грошай за працу на чыгуначнай станцыi, але ѓпершыню ѓ жыццi справы ѓ яго iшлi добра. Генры Шэпард купiѓ хлопчыку адзенне, а яго жонка Сара, якая была майстрам кулiнарнага мастацтва, напоѓнiла стол смачнай ежай. Х'ю еѓ датуль, пакуль i мужчына, i жанчына не заявiлi, што ён лопне, калi не спынiцца. Пасля, калi яны не глядзелi, ён пайшоѓ у двор вакзала i, забраѓшыся пад куст, заснуѓ. Начальнiк станцыi прыйшоѓ шукаць яго. Ён ссек галiнку з куста i пачаѓ бiць хлопчыка па босых нагах. Х'ю прачнуѓся i быѓ ахоплены разгубленасцю. Ён падняѓся на ногi i стаяѓ, дрыжучы, напалову баючыся, што яго павязуць з новага дома. Мужчына i збянтэжаны чырванеючы хлопчык на iмгненне сутыкнулiся адзiн з адным, а затым мужчына пераняѓ метад сваёй жонкi i пачаѓ лаяцца. Яго раздражняла, на яго думку, бяздзейнасць хлопчыка, i ён знайшоѓ для яго сотню дробных заданняѓ. Ён прысвяцiѓ сябе пошуку заданняѓ для Х'ю, а калi не мог прыдумаць новых, прыдумваѓ iх. "Нам давядзецца ѓтрымаць гэтага вялiкага гультая на скачку. Вось у чым сакрэт", - сказаѓ ён жонцы.

Хлопчык навучыѓся захоѓваць рух свайго ад прыроды лянiвага цела i канцэнтраваць свой затуманены сонны розум на пэѓных рэчах. Гадзiнамi ён трызнiѓ проста наперад, зноѓ i зноѓ выконваючы нейкае прызначанае заданне. Ён забыѓся мэту працы, якую яму даручылi, i выканаѓ яе, таму што гэта была праца, i яна не давала яму заснуць. Аднойчы ранiцай яму было загадана падмесцi станцыйную платформу, i паколькi яго працадаѓца сышоѓ, не даѓшы яму дадатковых заданняѓ, i паколькi ён баяѓся, што, калi ён сядзе, то ѓпадзе ѓ дзiѓны адхiлены ступар, у якiм ён правёѓ так шмат часу. Частку свайго жыцця ён працягваѓ падмятаць па дзве-тры гадзiны. Платформа станцыi была пабудавана з грубых дошак, а рукi Х'ю былi вельмi магутнымi. Мятла, якой ён карыстаѓся, пачала развальвацца. Часцiнкi разляцелiся, i пасля гадзiны працы платформа выглядала яшчэ больш бруднай, чым калi ён пачаѓ. Сара Шэпард падышла да дзвярэй свайго дома i спынiлася, назiраючы. Яна хацела было паклiкаць яго i яшчэ раз аблаяць за глупства, як раптам да яе прыйшоѓ новы парыѓ. Яна ѓбачыла сур'ёзны i рашучы погляд на доѓгiм змардаваным твары хлопчыка, i да яе прыйшла ѓспышка разумення. Слёзы выступiлi ѓ яе на вачах, i яе рукi нылi ад жадання ѓзяць вялiкага хлопчыка i моцна прыцiснуць яго да сваiх грудзей. Усёй душой мацi яна хацела абаранiць Х'ю ад свету, якi, яна была ѓпэѓненая, заѓсёды будзе ставiцца да яго як да ѓючнай жывёлiне i не прыме да ѓвагi тое, што яна лiчыла недахопам яго нараджэння. Яе ранiшняя праца была зроблена, i, нiчога не сказаѓшы Х'ю, якi працягваѓ хадзiць уверх i ѓнiз па платформе, старанна падмятаючы, яна выйшла праз парадную дзверы дома i накiравалася ѓ адзiн з гарадскiх крам. Там яна купiла паѓтузiна кнiг, падручнiк па геаграфii, арыфметыцы, арфаграфiю i дзве-тры чыталкi. Яна задумала стаць школьнай настаѓнiцай Х'ю Маквея i з уласцiвай ёй энергiяй не стала адкладаць справу, а адразу прыступiла да яе. Калi яна вярнулася да сябе дадому i ѓбачыла, што хлопчык усё яшчэ ѓпарта ходзiць уверх i ѓнiз па платформе, яна не стала лаяць яго, а загаварыла з iм з новай пяшчотай у сваёй манеры. "Ну, мой хлопчык, ты можаш зараз прыбраць мятлу i прыйсцi ѓ дом", - прапанавала яна. - Я вырашыѓ узяць цябе за свайго хлопчыка i не хачу за цябе саромецца. Калi ты збiраешся жыць са мной, я не дапушчу, каб ты вырас лянiвым лайдаком, як твой бацька i iншыя мужчыны ѓ гэтай дзiрцы. Табе давядзецца шмат чаму навучыцца, i, мяркую, мне давядзецца быць тваiм настаѓнiкам.

- Праходзьце зараз жа ѓ дом, - рэзка дадала яна, хутка махнуѓшы рукой хлопчыку, якi з мятлой у руках стаяѓ i тупа глядзеѓ. "Калi праца павiнна быць выканана, няма сэнсу адкладаць яе. Зрабiць з вас адукаванага чалавека будзе няпроста, але гэта трэба зрабiць. З такiм жа поспехам мы маглi б адразу прыступiць да тваiх урокаѓ.

Х'ю Маквэй жыѓ з Генры Шэпардам i яго жонкай, пакуль не стаѓ дарослым мужчынам. Пасля таго, як Сара Шэпард стала яго школьнай настаѓнiцай, справы ѓ яго пайшлi лепш. Лаянне новоанглийской жанчыны, толькi якое падкрэслiвала яго няёмкасць i дурасць, падышло да канца, i жыццё ѓ прыёмнай хаце стала настолькi цiхiм i мiрным, што хлопчык думаѓ аб сабе як аб чалавеку, якi патрапiѓ у свайго роду рай. Нейкi час двое пажылых людзей казалi аб тым, каб адправiць яго ѓ гарадскую школу, але жанчына пярэчыла. Яна пачала адчуваць сябе настолькi блiзкай да Х'ю, што ён здаваѓся часткай яе ѓласнай плоцi i крывi, i думка аб iм, такiм вялiзным i нязграбным, якi сядзiць у школьным пакоi з гарадскiмi дзецьмi, раздражняла i раздражняла яе. Ва ѓяѓленнi яна бачыла, як над iм смяюцца iншыя хлопчыкi, i не магла вынесцi гэтай думкi. Ёй не падабалiся жыхары горада, i яна не хацела, каб Х'ю меѓ зносiны з iмi.

Сара Шэпард паходзiла з народа i краiны, якiя зусiм адрознiвалiся па сваiх характарыстыках ад тых, у якiх яна цяпер жыла. Яе жыхары, ашчадныя жыхары Новай Англii, прыехалi на Захад праз год пасля Грамадзянскай вайны, каб заняць высечаныя лясныя ѓгоддзi на паѓднёвай ускраiне штата Мiчыган. Дачка была дарослай дзяѓчынкай, калi яе бацька i мацi адправiлiся ѓ падарожжа на захад, а пасля прыбыцця ѓ новы дом працавалi разам з бацькам у полi. Зямля была пакрыта велiзарнымi пнямi, i яе было цяжка апрацоѓваць, але жыхары Новай Англii абвыклi да цяжкасцяѓ i не маркоцiлiся. Зямля была глыбокай i багатай, а людзi, якiя пасялiлiся на ёй, былi беднымi, але поѓнымi надзей. Яны адчувалi, што кожны дзень цяжкай працы па расчыстцы зямлi падобны да назапашвання скарбаѓ на будучыню. У Новай Англii яны змагалiся з суровым клiматам i здолелi знайсцi пражытак на камянiстай неѓрадлiвай глебе. Больш мяккi клiмат i багатая глыбокая глеба Мiчыгана, на iх думку, былi шматабяцаючымi. Бацька Сары, як i большасць яго суседзяѓ, улез у даѓгi за сваю зямлю i iнструменты, з дапамогай якiх яе расчышчалi i апрацоѓвалi, i кожны год марнаваѓ большую частку сваiх даходаѓ на выплату працэнтаѓ па iпатэцы, якая належыць банкiру з суседняга горада, але гэта не дапамагло. не адгаворвайце яго. Ён насвiстваѓ, займаючыся сваёй працай, i часта казаѓ пра будучыню, у якой будзе лёгка i багата. "Праз некалькi гадоѓ, калi зямля будзе расчышчана, мы заробiм кучу грошай", - заявiѓ ён.

Калi Сара пасталела i стала хадзiць сярод маладых людзей у новай краiне, яна чула шмат гутарак аб iпатэцы i аб тым, як цяжка зводзiць канцы з канцамi, але ѓсё казалi аб цяжкiх умовах як аб часовым. У кожнай свядомасцi будучыня была яркай i шматабяцальнай. Па ѓсёй Сярэднеамерыканскай краiне, у Агаё, Паѓночнай Iндыяне i Iлiнойсе, Вiсконсiне i Аёве пераважаѓ дух надзеi. У кожнай грудзей надзея вяла паспяховую вайну з беднасцю i засмучэннем. Аптымiзм пракраѓся ѓ кроѓ дзяцей i пазней прывёѓ да такога ж абнадзейлiвага мужнага развiцця ѓсёй заходняй краiны. Сыны i дочкi гэтых адважных людзей, без сумневу, былi занадта сканцэнтраваны на праблеме пагашэння iпатэчных крэдытаѓ i поспеху ѓ жыццi, але ѓ iх была мужнасць. Калi яны, разам з ашчаднымi, а часам i скупымi жыхарамi Новай Англii, ад якiх яны адбылiся, надалi сучаснаму амерыканскаму жыццю занадта матэрыяльнае адценне, яны, прынамсi, стварылi краiну, у якой менш рашуча матэрыялiстычныя людзi, у сваю чаргу, могуць жыць з камфортам.

Пасярод маленькай безнадзейнай супольнасцi збiтых мужчын i жоѓтых пераможаных жанчын на беразе ракi Мiсiсiпi жанчына, якая стала другой мацi Х'ю Маквея i ѓ чыiх жылах цякла кроѓ першапраходцаѓ, адчувала сябе непераможанай i непераможнай. Яна адчувала, што яны з мужам застануцца ѓ горадзе Мiсуры на некаторы час, а затым пераедуць у буйнейшы горад i атрымаюць лепшае становiшча ѓ жыццi. Яны будуць рухацца далей i далей, пакуль маленькi таѓстун не стане прэзiдэнтам чыгункi цi мiльянерам. Так усё i рабiлася. Яна не сумнявалася ѓ будучынi. "Рабi ѓсё добра", - казала яна мужу, якi быѓ цалкам задаволены сваiм жыццёвым становiшчам i не меѓ узвышаных уяѓленняѓ аб сваёй будучынi. "Не забывайце складаць справаздачы акуратна i дакладна. Пакажыце iм, што вы можаце iдэальна выканаць даручаную вам задачу, i вам будзе прадстаѓлены шанец выканаць больш маштабную задачу. Аднойчы, калi вы менш за ѓсё гэтага чакаеце, нешта адбудзецца. Вы будзеце прызваны на кiруючую пасаду. Нам не давядзецца доѓга заставацца ѓ гэтай дзiрцы.

Славалюбiвая энергiчная маленькая жанчына, якая прыняла блiзка да сэрца сына лянiвага парабка, увесь час гаварыла з iм аб сваiм народзе. Кожны дзень, калi яна рабiла працу па хаце, яна вадзiла хлопчыка ѓ гасцiную хаты i гадзiнамi працавала з iм над урокамi. Яна працавала над праблемай выкаранення глупства i нуды ѓ яго свядомасцi, як яе бацька працаваѓ над праблемай выкарчоѓвання пнёѓ на зямлi Мiчыгана. Пасля таго, як дзённы ѓрок быѓ пройдзены зноѓ i зноѓ, пакуль Х'ю не запаѓ у здранцвенне ад разумовай стомленасцi, яна адклала кнiгi ѓ бок i загаварыла з iм. З палкiм энтузiязмам яна малявала для яго карцiну сваёй юнацкасцi, людзей i месцаѓ, дзе яна жыла. На фатаграфii яна прадставiла жыхароѓ Новай Англii з фермерскай супольнасцi Мiчыгана як моцную богападобную расу, заѓсёды сумленную, заѓсёды беражлiвую i заѓсёды iдучую наперад. Свой народ яна рашуча асуджала. Ёй было шкада яго за кроѓ, якая цячэ ѓ яго жылах. Тады i ѓсё жыццё ѓ хлопчыка былi пэѓныя фiзiчныя цяжкасцi, якiя яна нiколi не магла зразумець. Кроѓ не цякла свабодна па яго доѓгiм целе. Яго ногi i рукi заѓсёды былi халоднымi, i ён адчуваѓ амаль пачуццёвае задавальненне ад таго, што проста спакойна ляжаѓ на двары вакзала i дазваляѓ гарачага сонца, якое пякло на яго.

Сара Шэпард лiчыла тое, што яна называла лянотаю Х'ю, справай духу. "Ты павiнен з гэтым справiцца", - заявiла яна. "Паглядзiце на сваiх людзей - бедных белых адкiдаѓ - наколькi яны гультаяватыя i бездапаможныя. Ты не можаш быць такiм, як яны. Грэх быць такiм летуценным i нiкчэмным".

Ахоплены энергiчным духам жанчыны, Х'ю змагаѓся з жаданнем аддацца туманным марам. Ён прыйшоѓ да пераканання, што яго ѓласны народ на самой справе належыць да нiжэйшага народа, што яго трэба трымаць убаку i не прымаць да ѓвагi. На працягу першага года пасля таго, як ён пераехаѓ жыць да Шэпардаѓ, ён часам паддаваѓся жаданню вярнуцца да свайго ранейшага лянiвага жыцця з бацькам у хацiне ля ракi. Людзi выходзiлi з параходаѓ у горадзе i садзiлiся на цягнiк у iншыя гарады, размешчаныя ѓ баку ад ракi. Ён зарабляѓ крыху грошай, пераносячы чамаданы з адзеннем або падарожнiчаючы з узорамi мужчынскiх рэчаѓ уверх па схiле ад прыстанi парахода да чыгуначнай станцыi. Нават у чатырнаццаць гадоѓ сiла яго доѓгага хударлявага цела была настолькi вялiкая, што ён мог перагнаць любога мужчыну ѓ горадзе, таму ён паклаѓ адзiн з валiзак сабе на плячо i пайшоѓ з iм павольна i флегматычна, як мог бы iсцi фермерскi конь. прасёлкавая дарога, на спiне якога сядзеѓ шасцiгадовы хлопчык.

Заробленыя такiм чынам грошы Х'ю на час аддаѓ бацьку, а калi той адурэѓ ад выпiѓкi, той раззлаваѓся i запатрабаваѓ, каб хлопчык вярнуѓся жыць да яго. Х'ю не меѓ духу адмовiцца, а часам i не хацеѓ адмаѓляцца. Калi не было нi начальнiка станцыi, нi яго жонкi, ён выслiзнуѓ i пайшоѓ з бацькам, каб пасядзець паѓдня, прыхiнуѓшыся спiной да сцяны рыбацкай хацiны, са спакойнай душой. На сонечным святле ён сеѓ i выцягнуѓ свае доѓгiя ногi. Яго маленькiя сонныя вочы глядзелi на раку. Цудоѓнае пачуццё ахапiла яго, i на iмгненне ён падумаѓ пра сябе як пра зусiм шчаслiвае i вырашыѓ, што не хоча больш вяртацца на вакзал i да жанчыны, якая так вырашыла ѓзбудзiць яго i зрабiць з яго чалавек свайго народа.

Х'ю паглядзеѓ на бацьку, спячага i храплi ѓ высокай траве на беразе ракi. Дзiѓнае пачуццё здрады ахапiла яго, i яму стала не па сабе. Рот мужчыны быѓ адкрыты, i ён хроп. Ад яго зашмальцаванай i пацёртай вопраткi зыходзiѓ пах рыбы. Мухi збiлiся ѓ зграi i селi яму на твар. Агiда авалодала Х'ю. У яго вачах з'явiлася мiгатлiвае, але ѓвесь час паѓтаральнае святло. Усiмi сiламi сваёй душы, якая абуджаецца, ён змагаѓся з жаданнем паддацца схiльнасцi расцягнуцца каля чалавека i заснуць. Словы жанчыны з Новай Англii, якая, як ён ведаѓ, iмкнулася вывесцi яго з ляноты i пачварнасцi ѓ нейкi светлы i лепшы лад жыцця, цьмяна аддавалiся ѓ яго галаве. Калi ён устаѓ i пайшоѓ назад па вулiцы да дома начальнiка станцыi i калi жанчына там паглядзела на яго з папрокам i прамармытала словы аб бедным белым смеццi горада, ён засаромеѓся i паглядзеѓ у падлогу.

Х'ю пачаѓ ненавiдзець свайго бацьку i свой народ. Ён звязаѓ чалавека, якi яго выгадаваѓ, з жахлiвай схiльнасцю да ляноты ѓ сабе. Калi парабак прыйшоѓ на станцыю i запатрабаваѓ грошы, якiя ён зарабiѓ, пераносячы валiзкi, ён павярнуѓся i пайшоѓ праз пыльную дарогу да хаты Шэпарда. Праз год цi два ён ужо не звяртаѓ увагi на распуснага парабка, якi час ад часу прыходзiѓ на станцыю, каб палаяцца i палаяцца на яго; i, калi ён зарабiѓ крыху грошай, аддаѓ iх жанчыне, каб яна пакiнула яго сабе. - Што ж, - сказаѓ ён павольна i з нерашучай расцяжкай, уласцiвай яго людзям, - калi вы дасце мне час, я навучуся. Я хачу быць тым, кiм ты хочаш, каб я быѓ. Калi ты застанешся са мной, я пастараюся зрабiць з сябе мужчыну".

Х'ю Маквэй жыѓ у горадзе Мiсуры пад апекай Сары Шэпард, пакуль яму не споѓнiлася дзевятнаццаць гадоѓ. Тады начальнiк станцыi кiнуѓ працу на чыгунцы i вярнуѓся ѓ Мiчыган. Бацька Сары Шэпард памёр пасля таго, як расчысцiѓ сто дваццаць акраѓ высечанай лясной зямлi, i яна засталася за ёй. Мара, якая гадамi тоiлася ѓ глыбiнi свядомасцi маленькай жанчыны i ѓ якой яна ѓбачыла, як лысы, дабрадушны Генры Шэпард стаѓ сiлай у чыгуначным свеце, пачала згасаць. У газетах i часопiсах яна стала чытала пра iншых мужчын, якiя, пачаѓшы са сцiплай пасады на чыгуначнай службе, неѓзабаве сталi багатымi i ѓплывовымi, але з яе мужам, падобна, нiчога падобнага не здарылася. Пад яе пiльным вокам ён добра i старанна выконваѓ сваю працу, але з гэтага нiчога не выйшла. Чыгуначныя служачыя часам праязджалi па горадзе ѓ прыватных вагонах, прычэпленых да канца аднаго са скразных цягнiкоѓ, але цягнiкi не спынялiся, а чыноѓнiкi не выходзiлi i, выклiкаючы Генры са станцыi, узнагароджвалi яго вернасць звалкай на яго ѓсклалi новыя абавязкi, як паступалi ѓ такiх выпадках чыгуначныя. Калi памёр яе бацька i яна ѓбачыла магчымасць зноѓ павярнуцца тварам на ѓсход i зноѓ жыць сярод свайго народа, яна загадала мужу пайсцi ѓ адстаѓку з выглядам чалавека, якi прыняѓ незаслужанае паражэнне. Начальнiку станцыi ѓдалося прызначыць Х'ю на яго месца, i адной шэрым кастрычнiцкай ранiцай яны з'ехалi, пакiнуѓшы за справы высокага нязграбнага маладога чалавека. Яму трэба было весцi кнiгi, афармляць грузавыя накладныя, атрымлiваць паведамленнi, дзясяткi пэѓных спраѓ, якiя трэба было зрабiць. Ранiцай, перад тым, як цягнiк, якi павiнен быѓ яе павезцi, прыбыѓ на станцыю, Сара Шэпард паклiкала да сябе маладога чалавека i паѓтарыла навучаннi, якiя яна так часта давала мужу. "Рабiце ѓсё акуратна i асцярожна", - сказала яна. "Пакажы сябе вартым аказаны табе давер".

Жанчына з Новай Англii хацела запэѓнiць хлопчыка, як яна часта запэѓнiвала свайго мужа, што, калi ён будзе старанна i добрасумленна працаваць, яго непазбежна чакае прасоѓванне па службе; але перад тварам таго факту, што Генры Шэпард на працягу многiх гадоѓ без усялякай крытыкi выконваѓ тую працу, якую павiнен быѓ выканаць Х'ю, i не атрымлiваѓ нi пахвалы, нi ганьбы з боку вышэйстаячых асоб, яна знайшла немагчымым вымавiць словы, якiя сарвалiся з яе вуснаѓ. Жанчына i сын народа, сярод якога яна пражыла пяць гадоѓ i якога так часта асуджала, стаялi побач адзiн з адным у збянтэжаным маѓчаннi. Пазбаѓленая ѓпэѓненасцi ѓ мэце жыцця i няздольная паѓтарыць сваю звыклую формулу, Сары Шэпард не было чаго сказаць. Высокая постаць Х'ю, прыхiнутая да слупа, якi падтрымлiвае дах ганка маленькага домiка, дзе яна з дня ѓ дзень вучыла яго ѓрокам, здалася ёй раптоѓна пастарэлай, i ёй здалося, што яго доѓгi ѓрачысты твар выказвае мудрасць старэйшага i больш сталага ѓзросту. чым яе ѓласная. Яе ахапiла дзiѓную агiду. У нейкi момант яна пачала сумнявацца ѓ мэтазгоднасцi спроб быць разумнай i дабiцца поспеху ѓ жыццi. Калi б Х'ю быѓ некалькi менш ростам, каб яе розум мог улавiць факт яго маладосцi i няспеласцi, яна, несумненна, абняла б яго i выказала б словы адносна сваiх сумневаѓ. Замест гэтага яна таксама змоѓкла, i хвiлiны выслiзнулi, пакуль двое людзей стаялi адзiн перад адным i глядзелi ѓ падлогу ганка. Калi цягнiк, на якiм яна павiнна была з'ехаць, даѓ папераджальны гудок i Генры Шэпард паклiкаѓ яе з платформы станцыi, яна паклала руку на лацкан палiто Х'ю i, апусцiѓшы яго твар унiз, упершыню пацалавала яго ѓ шчаку. . Слёзы выступiлi ѓ яе на вачах i на вачах маладога чалавека. Калi ён перасёк ганак, каб узяць яе сумку, Х'ю нiякавата спатыкнуѓся аб крэсла. "Што ж, ты робiш тут усё, што можаш", - хутка сказала Сара Шэпард, а затым па даѓняй звычцы i паѓнесвядома паѓтарыла сваю формулу. "Рабiце маленькiя справы добра, i вялiкiя магчымасцi абавязкова прыйдуць", - заявiла яна, хутка iдучы побач з Х'ю праз вузкую дарогу да станцыi i цягнiку, якi павiнен быѓ павезцi яе.

Пасля сыходу Сары i Генры Шэпарда Х'ю працягваѓ змагацца са сваёй схiльнасцю паддавацца марам. Яму здавалася, што неабходна перамагчы ѓ барацьбе, каб выказаць сваю павагу i ѓдзячнасць жанчыне, якая правяла з iм столькi доѓгiх гадзiн. Хоць пад яе апекай ён атрымаѓ лепшую адукацыю, чым любы iншы малады чалавек рачнога горада, ён не страцiѓ свайго фiзiчнага жадання сядзець на сонцы i нiчога не рабiць. Калi ён працаваѓ, кожную задачу даводзiлася выконваць свядома, кожную хвiлiну. Пасля сыходу жанчыны бывалi днi, калi ён сядзеѓ у крэсле на тэлеграфе i вёѓ адчайнае дужанне з самiм сабой. Дзiѓнае рашучае святло ззяла ѓ яго маленькiх шэрых вачах. Ён устаѓ з крэсла i прайшоѓ узад i ѓперад па платформе станцыi. Кожны раз, калi ён падымаѓ адну са сваiх доѓгiх ног i павольна апускаѓ яе, даводзiлася прыкладаць асаблiвыя намаганнi. Перасоѓвацца ѓвогуле было балючым заняткам, чаго ён рабiць не хацеѓ. Усе фiзiчныя дзеяннi былi для яго сумнымi, але неабходнымi часткамi яго падрыхтоѓкi да смутнай i слаѓнай будучынi, якая павiнна была прыйсцi да яго калi-небудзь у больш яркай i прыгожай краiне, якая ляжала ѓ напрамку, якi даволi няпэѓна лiчыѓся Усходам. "Калi я не буду рухацца i працягваць рухацца, я стану такiм жа, як бацька, як усе людзi тут", - сказаѓ сабе Х'ю. Ён думаѓ пра чалавека, якi яго выгадаваѓ i якога ён час ад часу бачыѓ бязмэтна якiя блукаюць па Мэйн-стрыт або спячым у п'яным здранцвеннi на беразе ракi. Яму ён быѓ агiдны, i ён падзялiѓ меркаванне жонкi начальнiка станцыi аб жыхарах вёскi ѓ Мiсуры. "Яны нiкчэмныя лянiвыя мужланы", - заяѓляла яна тысячу разоѓ, i Х'ю згаджаѓся з ёй, але часам задавалася пытаннем, цi не стане ѓ рэшце рэшт i ён таксама лянiвым мужланам. Ён ведаѓ, што такая магчымасць была ѓ iм, i дзеля жанчыны, а таксама дзеля сябе самога ён быѓ поѓны рашучасцi не дапускаць гэтага.

Праѓда ѓ тым, што жыхары Мадкэт-Лэндынгу былi зусiм не падобныя нi на каго з людзей, якiх Сара Шэпард калi-небудзь ведала, i на людзей, якiх Х'ю павiнен быѓ ведаць на працягу свайго сталага жыцця. Той, хто паходзiѓ з народа неразумнага, павiнен быѓ жыць сярод разумных энергiчных мужчын i жанчын i звацца iмi вялiкiм чалавекам, нiколькi не разумеючы, пра што яны гавораць.

Практычна ѓсе жыхары роднага горада Х'ю былi паѓднёвага паходжання. Першапачаткова жывучы ѓ краiне, дзе ѓся фiзiчная праца выконвалася рабамi, яны выпрацавалi глыбокую агiду да фiзiчнай працы. На Поѓднi iх бацькi, не маючы грошай на куплю ѓласных рабоѓ i не жадаючы канкурыраваць з рабскай працай, спрабавалi жыць без цяжкасцяѓ. Па большай частцы яны жылi ѓ гарах i ѓзгорыстай мясцовасцi Кентукi i Тэнэсi, на землях, занадта бедных i непрадуктыѓных, каб iх багатыя суседзi-рабаѓладальнiкi з далiн i раѓнiн лiчылi, што iх варта апрацоѓваць. Iх ежа была беднай i аднастайнай, а iх целы дэградавалi. Дзецi вырасталi доѓгiмi, змардаванымi i жоѓтымi, як дрэнна сiлкаваныя раслiны. Iх ахапiѓ смутны, нявызначаны голад, i яны аддалiся марам. Найбольш энергiчныя з iх, цьмяна адчуваючы несправядлiвасць свайго жыццёвага становiшча, станавiлiся заганнымi i небяспечнымi. Памiж iмi пачалася варожасць, i яны забiлi адзiн аднаго, каб выказаць сваю нянавiсць да жыцця. Калi ѓ гады, якiя папярэднiчалi Грамадзянскай вайне, некаторыя з iх рушылi на поѓнач уздоѓж рэк i пасялiлiся ѓ Паѓднёвай Iндыяне i Iлiнойсе, а таксама ва ђсходнiм Мiсуры i Арканзасе, яны, здавалася, вычарпалi свае сiлы ѓ вандраваннi i хутка вярнулiся ѓ сваё ранейшае жыццё. стары лянiвы лад жыцця. Iмкненне да эмiграцыi не прывяло iх далёка, i толькi нешматлiкiя з iх калi-небудзь дасягнулi багатых кукурузных угоддзяѓ цэнтральнай Iндыяны, Iлiнойса цi Аёвы цi гэтак жа багатых земляѓ за ракой у Мiсуры цi Арканзасе. У Паѓднёвай Iндыяне i Iлiнойсе яны ѓлiлiся ѓ навакольнае iх жыццё i з прылiвам новай крывi крыху абудзiлiся. Яны загартавалi якасцi народаѓ гэтых рэгiёнаѓ, зрабiлi iх, магчыма, менш энергiчнымi, чым iх продкi-першапраходцы. У многiх рачных гарадах Мiсуры i Арканзаса сiтуацыя змянiлася нязначна. Наведвальнiк гэтых месцаѓ можа ѓбачыць iх там сёння, доѓгiх, змардаваных i лянiвых, якiя спяць усё сваё жыццё i абуджаюцца ад здранцвення толькi праз працяглыя прамежкi часу i па клiчы голаду.

Што да Х'ю Маквея, то ён заставаѓся ѓ сваiм родным горадзе i сярод сваiх людзей на працягу года пасля сыходу мужчыны i жанчыны, якiя былi для яго бацькам i мацi, а затым ён таксама сышоѓ. На працягу ѓсяго года ён увесь час працаваѓ над тым, каб вылечыцца ад праклёну бяздзейнасцi. Прачнуѓшыся ранiцай, ён не адважыѓся нi на хвiлiну паляжаць у ложку, баючыся, што лянота адолее яго i ён наогул не зможа ѓстаць. Адразу ж устаѓшы з ложка, ён апрануѓся i пайшоѓ на вакзал. На працягу дня працы было не так шмат, i ён гадзiнамi гуляѓ уверх i ѓнiз па платформе станцыi. Сеѓшы, ён адразу ж узяѓ кнiгу i прыступiѓ да працы. Калi старонкi кнiгi сталi невыразныя перад яго вачыма i ён адчуѓ у сабе схiльнасць пагрузiцца ѓ мары, ён зноѓ устаѓ i стаѓ хадзiць узад i наперад па платформе. Прыняѓшы меркаванне жанчыны з Новай Англii аб сваiм народзе i не жадаючы мець зносiны з iмi, яго жыццё стала зусiм самотнай, i яго адзiнота таксама прымусiла яго працаваць.

З iм нешта здарылася. Хоць яго цела не актывiзавалася i нiколi не актывiзавалася, яго розум раптоѓна пачаѓ працаваць з лiхаманкавым запалам. Смутныя думкi i пачуццi, якiя заѓсёды былi яго часткай, але былi нявызначанымi, нявызначанымi рэчамi, як аблокi, якiя плылi далёка ѓ туманным небе, пачалi станавiцца больш вызначанымi. Увечары, пасля таго як ён скончыѓ працу i замкнуѓ станцыю на ноч, ён не пайшоѓ у гарадскi гатэль, дзе зняѓ пакой i дзе паеѓ, а блукаѓ па горадзе i па дарозе, якая iдзе на поѓдзень. побач з вялiкай таямнiчай ракой. У iм абудзiлiся сотнi новых i вызначаных жаданняѓ i iмкненняѓ. Яму захацелася размаѓляць з людзьмi, пазнаваць мужчын i, перш за ѓсё, жанчын, але агiда да сваiх таварышаѓ у горадзе, якая спараджаецца ѓ iм словамi Сары Шэпард i, перш за ѓсё, тымi рэчамi ѓ яго натуры, якiя былi падобныя на iх прырода прымусiла яго адступiць. Калi ѓвосень у канцы года, пасля таго як Шэпарды з'ехалi i ён стаѓ жыць адзiн, яго бацька быѓ забiты ѓ бессэнсоѓнай сварцы з п'яным рачным чалавекам з-за валодання сабакам, раптоѓна i, як яму здавалася, у той момант, калi да яго прыйшло гераiчнае рашэнне. Аднойчы ранiцай ён пайшоѓ да аднаго з двух уладальнiкаѓ гарадскiх салунаѓ, чалавека, якi быѓ для яго бацькi самым блiзкiм сябрам i кампаньёнам, i даѓ яму грошай, каб ён пахаваѓ мерцвяка. Затым ён тэлеграфаваѓ у штаб-кватэру чыгуначнай кампанii i папрасiѓ даслаць у Мадкэт-Лэндынг чалавека замест яго. Днём таго дня, калi быѓ пахаваны ягоны бацька, ён купiѓ сабе сумачку i спакаваѓ свае нешматлiкiя рэчы. Потым ён сеѓ адзiн на прыступкi вакзала i пачаѓ чакаць вячэрняга цягнiка, якi прывязе чалавека, якi павiнен быѓ яго замянiць, i ѓ той жа час павязе яго. Ён не ведаѓ, куды збiраецца iсцi, але ведаѓ, што хоча выйсцi ѓ новую зямлю i патрапiць сярод новых людзей. Ён думаѓ, што пойдзе на ѓсход i на поѓнач. Ён успомнiѓ доѓгiя летнiя вечары ѓ рачным горадзе, калi начальнiк станцыi спаѓ, а яго жонка размаѓляла. Хлопчык, якi слухаѓ, таксама хацеѓ спаць, але з-за пiльнага на яго позiрку Сары Шэпард не адважыѓся гэтага зрабiць. Жанчына расказвала пра краiну, усеяную гарадамi, дзе ѓсе дамы былi пафарбаваны ѓ яркiя колеры, дзе маладыя дзяѓчаты, апранутыя ѓ белыя сукенкi, гулялi па вечарах, гуляючы пад дрэвамi ѓздоѓж вулiц, выбрукаваных цэглай, дзе не было нi пылу, нi бруду, дзе магазiны былi яркiмi i яркiмi таварамi. грошы, каб купiць iх у багаццi, i дзе ѓсе былi жывыя i рабiлi годныя справы, i нiхто не быѓ лянiвым i лянiвым. Хлопчык, якi стаѓ зараз мужчынам, захацеѓ адправiцца ѓ такое месца. Праца на вакзале дала яму некаторае ѓяѓленне пра геаграфiю краiны, i хоць ён не мог сказаць, цi мела на ѓвазе жанчына, якая так панадлiва казала, сваё дзяцiнства ѓ Новай Англii цi дзяцiнства ѓ Мiчыгане, ён ведаѓ, што ѓ агульны шлях, паводле якога, каб дабрацца да зямлi i людзей, якiя павiнны былi сваiм жыццём паказаць яму сваё. Ён вырашыѓ, што чым далей на ѓсход ён пойдзе, тым больш прыгожым стане жыццё, i што спачатку яму лепш не спрабаваць заходзiць занадта далёка. "Я адпраѓлюся ѓ паѓночную частку Iндыяны або Агаё", - сказаѓ ён сабе. "У тых месцах, мусiць, ёсць прыгожыя гарады".

Х'ю па-хлапечы хацелася працягнуць шлях i адразу стаць часткай жыцця на новым месцы. Паступовае абуджэнне яго розуму надало яму смеласцi, i ён лiчыѓ сябе ѓзброеным i гатовым да зносiн з людзьмi. Ён хацеѓ пазнаёмiцца i стаць сябрам людзей, чыё жыццё было выдатна пражытае i якiя самi былi выдатныя i поѓныя значэння. Калi ён сядзеѓ на прыступках вакзала ѓ бедным маленькiм мястэчку ѓ штаце Мiсуры, трымаючы сумку побач з сабой, i думаѓ аб усiм, чым яму хацелася б заняцца ѓ жыццi, яго розум стаѓ такiм энергiчным i неспакойным, што частка яго турботы перадалася i яго цела. Магчыма, упершыню ѓ жыццi ён устаѓ без свядомага намагання i хадзiѓ узад i наперад па платформе станцыi ад лiшку энергii. Ён думаѓ, што не зможа чакаць, пакуль прыйдзе цягнiк i прывязе чалавека, якi мусiѓ заняць яго месца. "Ну, я сыходжу, я сыходжу, каб быць чалавекам сярод людзей", - казаѓ ён сабе зноѓ i зноѓ. Гэтае выказванне стала свайго роду рэфрэнам, i ён вымавiѓ яго неѓсвядомлена. Калi ён паѓтараѓ гэтыя словы, яго сэрца моцна бiлася ѓ прадчуваннi будучынi, якое, як ён думаѓ, ляжала перад iм.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

Х УГ М Ц ВЕЙ _ ЛЕВЫ горад Мадкэт-Лендынг у пачатку верасня 1886 года. Яму тады было дваццаць гадоѓ, i яго рост складаѓ шэсць футаѓ i чатыры цалi. Уся верхняя частка яго цела была надзвычай моцнай, але доѓгiя ногi былi нязграбнымi i знежывелымi. Ён атрымаѓ пропуск у чыгуначнай кампанii, якая яго наняла, i паехаѓ на поѓнач уздоѓж ракi на начным цягнiку, пакуль не прыбыѓ у вялiкi горад пад назвай Берлiнгтан у штаце Аёва. Там цераз раку перакiнуѓся мост, а чыгуначныя пуцi злучылiся з чыгуначнымi пуцямi i iшлi на ѓсход, у бок Чыкага; але Х'ю не працягнуѓ сваё падарожжа ѓ тую ноч. Сышоѓшы з цягнiка, ён пайшоѓ у блiжэйшую гасцiнiцу i зняѓ нумар на ноч.

Вечар быѓ прахалодны i ясны, i Х'ю быѓ неспакойны. Горад Берлiнгтан, квiтнеючае месца пасярод багатай фермерскай краiны, ашаламiѓ яго сваiм шумам i мiтуснёй. Упершыню ён убачыѓ брукаваныя вулiцы i вулiцы, асветленыя лiхтарамi. Хоць было ѓжо каля дзесяцi гадзiн вечара, калi ён прыбыѓ, людзi ѓсё яшчэ гулялi па вулiцах, i многiя крамы былi адчыненыя.

Гасцiнiца, у якой ён зняѓ нумар, выходзiла вокнамi на чыгуначныя пуцi i стаяла на рагу ярка асветленай вулiцы. Калi яго правялi ѓ пакой, Х'ю паѓгадзiны прасядзеѓ ля адчыненага акна, а потым, бо не мог заснуць, вырашыѓ пайсцi прагуляцца. Некаторы час ён гуляѓ па вулiцах, дзе людзi стаялi перад дзвярыма крам, але, паколькi яго высокая постаць прыцягнула ѓвагу i ён адчуѓ, што людзi глядзяць на яго, ён неѓзабаве выйшаѓ у завулак.

Праз некалькi хвiлiн ён зусiм згубiѓся. Ён прайшоѓ, як яму здавалася, мiлi вулiц, забудаваных каркаснымi i цаглянымi дамамi, i зрэдку праходзiѓ мiма людзей, але быѓ занадта нясмелы i збянтэжаны, каб спытаць дарогу. Вулiца пайшла ѓгору, i праз некаторы час ён выйшаѓ на адкрытую мясцовасць i пайшоѓ па дарозе, якая iшла ѓздоѓж скалы з вiдам на раку Мiсiсiпi. Ноч была ясная, неба зiхацела зоркамi. На адкрытым месцы, удалечынi ад мноства дамоѓ, ён ужо не адчуваѓ сябе няёмка i баязлiва i весела iшоѓ. Праз некаторы час ён спынiѓся i стаяѓ тварам да ракi. Стоячы на высокай скале, а за спiной у яго гай дрэѓ, здавалася, што ѓсе зоркi сабралiся на ѓсходнiм небе. Пад iм вада ракi адбiвала зоркi. Здавалася, яны пракладалi яму шлях на Усход.

Высокi суайчыннiк з Мiсуры сеѓ на бервяно ля краю абрыву i паспрабаваѓ убачыць ваду ѓ рацэ ѓнiзе. Нiчога не было вiдаць, акрамя зорак, якiя танцавалi i мiгацелi ѓ цемры. Ён дабраѓся да месца, размешчанага далёка над чыгуначным мастом, але неѓзабаве над iм праехаѓ транзiтны пасажырскi цягнiк з захаду, i агнi цягнiка таксама сталi падобныя на зоркi, зоркi, якiя рухалiся i вабiлi i, здавалася, лёталi, як зграi птушкi з Захаду на Усход.

Некалькi гадзiн Х'ю сядзеѓ на бервяне ѓ цемры. Ён вырашыѓ, што яму безнадзейна вярнуцца ѓ гатэль, i ѓзрадаваѓся падставе застацца за мяжой. Яго цела ѓпершыню ѓ жыццi адчувалася лёгкiм i моцным, а розум лiхаманкава не спаѓ. За яго спiной па дарозе ехала каляска, у якой сядзелi малады мужчына i жанчына, i пасля таго, як зацiхлi галасы, наступiла цiшыня, якая перарывалася толькi зрэдку ѓ тыя гадзiны, калi ён сядзеѓ, думаючы аб сваёй будучынi, брэхам сабакi ѓ якi-небудзь далёкi дом або стук вяслярных колаѓ якi праходзiць.

Усе першыя гады жыцця Х'ю Маквея прайшлi пад шум плеска вод ракi Мiсiсiпi. Ён бачыѓ гэта спякотным летам, калi вада адступала, i гразь ляжала запечаная i патрэсканая ѓздоѓж абзы вады; увесну, калi бушавалi паводкi i вада праносiлася мiма, выносячы з сабой бярвенне дрэѓ i нават часткi хат; зiмой, калi вада здавалася смяротна халоднай i мiма праплываѓ лёд; i восенню, калi тут было цiха, спакойна i цудоѓна, i здавалася, што ён усмоктваѓ амаль чалавечую цеплыню з чырвоных дрэѓ, якiя растуць уздоѓж яго берагоѓ. Х'ю гадзiнамi i днямi сядзеѓ або ляжаѓ у траве на беразе ракi. Рыбацкая хацiна, у якой ён жыѓ са сваiм бацькам, пакуль яму не споѓнiлася чатырнаццаць гадоѓ, знаходзiлася за паѓтузiна доѓгiх крокаѓ ад берага ракi, i хлопчыка часта пакiдалi там аднаго на тыдзень. Калi яго бацька з'яжджаѓ у падарожжа на плыце з лесам або працаваѓ на некалькi дзён на якой-небудзь сельскай ферме ѓдалечынi ад ракi, хлопчык, часта якi заставаѓся без грошай i з некалькiмi баханкамi хлеба, хадзiѓ на рыбалку, калi быѓ галодны, а калi яго не было, ён толькi i рабiѓ, што цэлымi днямi лайдачыѓ. Хлопчыкi з горада прыходзiлi часам правесцi з iм гадзiнку, але ѓ iх прысутнасцi ён бянтэжыѓся i крыху раздражняѓся. Яму хацелася застацца сам-насам са сваiмi марамi. Адзiн з хлопчыкаѓ, балючы, бледны, неразвiты дзесяцiгадовы хлопчык, часта заставаѓся з iм увесь летнi дзень. Ён быѓ сынам гарадскога гандляра i хутка стамляѓся, калi спрабаваѓ iсцi за iншымi хлопчыкамi. На беразе ракi ён моѓчкi ляжаѓ побач з Х'ю. Яны селi ѓ лодку Х'ю i адправiлiся на рыбалку, а сын купца ажывiѓся i загаварыѓ. Ён навучыѓ Х'ю пiсаць сваё iмя i чытаць некалькi слоѓ. Сарамлiвасць, якая раздзяляла iх, пачала знiкаць, калi купецкi сын падхапiѓ нейкую дзiцячую хваробу i памёр.

Той ноччу ѓ цемры над скалой у Берлiнгтане Х'ю ѓспамiнаѓ рэчы свайго дзяцiнства, якiя не прыходзiлi яму на розум ужо шмат гадоѓ. Тыя самыя думкi, якiя прыходзiлi яму ѓ галаву ѓ тыя доѓгiя днi гультайства на беразе ракi, лiнулi назад.

Пасля чатырнаццацiгадовага ѓзросту, калi ён пайшоѓ працаваць на чыгуначную станцыю, Х'ю трымаѓся далей ад ракi. Дзякуючы працы на станцыi i ѓ садзе за домам Сары Шэпард, а таксама ѓрокам пасля абеду, у яго было мала вольнага часу. Аднак па нядзелях усё было па-iншаму. Сара Шэпард не хадзiла ѓ царкву пасля таго, як прыехала ѓ Мадкэт-Лендынг, але па нядзелях яна не працавала. Улетку ѓ нядзелю пасля абеду яна i яе муж сядзелi на крэслах пад дрэвам каля дома i клалiся спаць. Х'ю ѓзяѓ у звычку сыходзiць адзiн. Ён таксама хацеѓ спаць, але не адважны. Ён пайшоѓ уздоѓж берага ракi па дарозе, якая iшла на поѓдзень ад горада, i, прайшоѓшы па ёй дзве цi тры мiлi, павярнуѓ у гай i прылёг у ценi.

Доѓгiя летнiя нядзельныя днi былi для Х'ю цудоѓным часам, настолькi цудоѓным, што ён у рэшце рэшт адмовiѓся ад iх, баючыся, што яны могуць прымусiць яго зноѓ вярнуцца да ранейшага соннага ладу жыцця. Цяпер, калi ён сядзеѓ у цемры над той самай ракой, на якую глядзеѓ доѓгiмi нядзельнымi днямi, яго ахапiѓ спазм чагосьцi накшталт адзiноты. Упершыню ён з вострым пачуццём шкадавання падумаѓ аб тым, каб пакiнуць рачную краiну i адправiцца ѓ новую зямлю.

Нядзельнымi днямi ѓ лесе на поѓдзень ад прыстанi Мадкэт-Лэндинг Х'ю гадзiнамi ляжаѓ зусiм нерухома ѓ траве. Пах дохлай рыбы, якi заѓсёды прысутнiчаѓ у хацiне, дзе ён правёѓ сваё дзяцiнства, знiк, i не было зграi мух. Над яго галавой ветрык гуляѓ у галiнах дрэѓ, а ѓ траве спявалi казуркi. Усё ѓ iм было чыста. Цудоѓная цiшыня панавала над ракой i лесам. Ён ляжаѓ на жываце i глядзеѓ унiз, на раку, цяжкiмi ад сну вачыма ѓ туманную далеч. Напаѓаформленыя думкi праносiлiся ѓ яго галаве, як бачання. Ён марыѓ, але яго мары былi бясформеннымi i туманнымi. Некалькi гадзiн захоѓваѓся той напаѓмёртвы-напаѓжывы стан, у якi ён трапiѓ. Ён не спаѓ, а ляжаѓ памiж сном i няспаннем. У яго свядомасцi склалiся карцiны. Аблокi, якiя плылi па небе над ракой, прымалi дзiѓныя, гратэскавыя формы. Яны пачалi рухацца. Адно з аблокаѓ аддзялiлася ад астатнiх. Ён хутка выдалiѓся ѓ туманную далеч, а затым вярнуѓся. Яно стала паѓчалавечым i, здавалася, кiравала астатнiмi аблокамi. Пад яго ѓплывам яны захвалявалiся i сталi неспакойна перамяшчацца. З цела самага актыѓнага з аблокаѓ выцягнулiся доѓгiя сiтаватыя рукавы. Яны цягнулi i цягнулi iншыя аблокi, робячы iх таксама неспакойнымi i ѓсхваляванымi.

Розум Х'ю, калi ён той ноччу сядзеѓ у цемры на скале над ракой у Берлiнгтане, быѓ глыбока ѓсхваляваны. Ён зноѓ апынуѓся хлопчыкам, якi ляжаѓ у лесе над сваёй ракой, i зданi, якiя прыйшлi да яго там, вярнулiся з дзiѓнай яснасцю. Ён злез з бярвення i, лежачы на мокрай траве, заплюшчыѓ вочы. Яго цела стала цёплым.

Х'ю думаѓ, што яго розум выйшаѓ з цела i падняѓся ѓ неба, каб далучыцца да аблокаѓ i зоркам, пагуляць з iмi. Яму здавалася, што з неба ён глядзiць на зямлю i бачыць узгорыстыя палi, узгоркi i лясы. Ён не прымаѓ удзелу ѓ жыццi мужчын i жанчын на зямлi, але быѓ адарваны ад iх, прадстаѓлены самому сабе. Са свайго месца ѓ небе над зямлёй ён бачыѓ велiчна бягучую вялiкую раку. Нейкi час яно было цiхае i задуменнае, якiм было неба, калi ён, хлопчыкам, ляжаѓ унiзе ѓ лесе на жываце. Ён бачыѓ, як праплывалi людзi ѓ лодках, i цьмяна чуѓ iхнiя галасы. Запанавала вялiкая цiшыня, i ён паглядзеѓ за шырокую прастору ракi i ѓбачыѓ палi i гарады. Усе яны былi прыцiхлыя i нерухомыя. Над iмi вiсела атмасфера чакання. I тады рака была прыведзена ѓ дзеянне нейкай дзiѓнай невядомай сiлай, чымсьцi, што прыйшло з далёкага месца, з таго месца, куды сышло воблака i адкуль яно вярнулася, каб узрушыць i ѓсхваляваць iншыя аблокi.

Рака зараз неслася наперад. Ён выйшаѓ з берагоѓ i пранёсся па зямлi, выкарчоѓваючы дрэвы, лясы i гарады. Белыя твары патанулых мужчын i дзяцей, вынесеных патокам, глядзелi ѓ разумовы позiрк чалавека Х'ю, якi ѓ момант свайго выхаду ѓ пэѓны свет барацьбы i паразы дазволiѓ сабе саслiзнуць назад у туманныя мары яго дзяцiнства.

Лежучы ѓ мокрай траве ѓ цемры на скале, Х'ю спрабаваѓ вярнуцца ѓ прытомнасць, але доѓгi час беспаспяхова. Ён катаѓся i курчыѓся, а яго вусны мармыталi словы. Гэта было бескарысна. Яго розум таксама быѓ вынесены. Аблокi, часткай якiх ён адчуваѓ сябе, ляцелi па небе. Яны закрылi сонца на зямлi, i цемра апусцiлася на зямлю, на неспакойныя гарады, на расколатыя пагоркi, на разбураныя лясы, на цiшыню i спакой усiх мясцiн. У краiне, якая распасцiралася ад ракi, дзе раней усё было мiрна i спакойна, зараз панавалi хваляваннi i хваляваннi. Дамы былi разбураны i iмгненна адноѓлены. Людзi сабралiся ѓ бурлiвыя натоѓпы.

Прыснiѓся чалавек адчуваѓ сябе часткай чагосьцi значнага i жудаснага, што адбываецца з зямлёй i з народамi зямлi. Ён зноѓ з усiх сiл спрабаваѓ прачнуцца, прымусiць сябе вярнуцца са свету сноѓ у прытомнасць. Калi ён усё ж прачнуѓся, ужо вiднела, i ён сядзеѓ на самым краi скалы, з якога адкрываѓся вiд на раку Мiсiсiпi, цяпер шэрую ѓ цьмяным ранiшнiм святле.

Гарады, у якiх Х'ю жыѓ на працягу першых трох гадоѓ пасля таго, як ён пачаѓ сваё падарожжа на ѓсход, былi невялiкiмi населенымi пунктамi з насельнiцтвам у некалькi сотняѓ чалавек i былi раскiданыя па Iлiнойсе, Iндыяне i заходнiм Агаё. Усе людзi, сярод якiх ён працаваѓ i жыѓ у той час, былi фермерамi i чорнарабочымi. Увесну першага года сваiх падарожжаѓ ён праязджаѓ праз горад Чыкага i правёѓ там дзве гадзiны, уваходзячы i выходзячы на адной i той жа чыгуначнай станцыi.

У яго не было спакусы стаць гараджанiнам. Велiзарны гандлёвы горад ля падножжа возера Мiчыган з-за свайго каманднага становiшча ѓ самым цэнтры шырокай фермерскай iмперыi ѓжо стаѓ гiганцкiм. Ён нiколi не забываѓ тыя дзве гадзiны, якiя правёѓ, стоячы на вакзале ѓ самым цэнтры горада i шпацыруючы па вулiцы, прылеглай да вакзала. Быѓ вечар, калi ён прыйшоѓ у гэтае равучае, якое бразгала месца. На доѓгiх шырокiх раѓнiнах на захад ад горада ён бачыѓ фермераѓ, якiя працавалi з вясновай узворваннем, пакуль цягнiк ляцеѓ мiма. Неѓзабаве фермы сталi невялiкiмi, i ѓся прэрыя ѓсеялася гарадамi. У iх цягнiк не спыняѓся, а ѓрэзаѓся ѓ шматлюдную сетку вулiц, запоѓненых мноствам людзей. Дабраѓшыся да вялiкай цёмнай станцыi, Х'ю ѓбачыѓ тысячы людзей, якiя мiтусiлiся вакол, нiбы патрывожаныя казуркi. Незлiчоныя тысячы людзей пакiдалi горад у канцы працоѓнага дня, i цягнiкi чакалi, каб адвезцi iх у гарады ѓ прэрыях. Яны прыходзiлi натоѓпамi, спяшалiся, як звар'яцелая жывёла, праз мост на станцыю. Натоѓпы якiя ѓязджаюць, якiя выйшлi з цягнiкоѓ, якiя iшлi з гарадоѓ Усходу i Захаду, паднiмалiся па ѓсходах на вулiцу, а якiя выязджаюць спрабавалi спусцiцца па тых жа ѓсходах i ѓ адзiн i той жа час. Вынiкам стала бурлiвая маса чалавецтва. Кожны штурхаѓся i тоѓпiѓся. Мужчыны лаялiся, жанчыны злавалiся, а дзецi плакалi. Каля дзвярэй, што выходзiць на вулiцу, крычала i раѓла доѓгая чарга рамiзнiкаѓ.

Х'ю глядзеѓ на людзей, якiя праносiлiся мiма яго, i дрыжаѓ ад безназоѓнага страху перад натоѓпам, уласцiвага вясковым хлапчукам у горадзе. Калi паток людзей крыху сцiх, ён выйшаѓ з вакзала i, перайшоѓшы вузкую вулачку, спынiѓся каля цаглянага будынка магазiна. Неѓзабаве натоѓп людзей зноѓ пачаѓся, i зноѓ мужчыны, жанчыны i хлопчыкi таропка перайшлi мост i ѓбеглi ѓ дзвярны праём, якi вёѓ на станцыю. Яны прыходзiлi хвалямi, як вада, якая абмывае пляж падчас шторму. У Х'ю было такое пачуццё, што калi б ён выпадкова трапiѓ у натоѓп, яго панесла б у нейкае невядомае i жудаснае месца. Пачакаѓшы, пакуль наплыѓ крыху сцiхне, ён перайшоѓ вулiцу i пайшоѓ на мост, каб паглядзець на раку, якая працякала мiма станцыi. Яно было вузкiм i запоѓнена караблямi, а вада выглядала шэрай i бруднай. Неба завалакло воблака чорнага дыму. З усiх бакоѓ ад яго i нават у паветры над галавой чуѓся моцны тупат i грукат званочкаѓ i свiсткоѓ.

З выглядам дзiцяцi, якi адпраѓляецца ѓ цёмны лес, Х'ю прайшоѓ крыху па адной з вулiц, якiя вядуць на захад ад вакзала. Ён зноѓ спынiѓся i спынiѓся каля будынку. Непадалёк перад салунам палiла i размаѓляла група маладых гарадскiх хулiганаѓ. З суседняга будынка выйшла маладая дзяѓчына, падышла i загаварыла з адным з iх. Мужчына пачаѓ люта лаяцца. - Скажы ёй, што я прыйду сюды праз хвiлiну i разаб'ю ёй твар, - сказаѓ ён i, не звяртаючы больш увагi на дзяѓчыну, павярнуѓся i ѓтаропiѓся на Х'ю. Усе маладыя людзi, якiя бадзялiся перад салунам, павярнулiся i ѓтаропiлiся на высокага суайчыннiка. Яны пачалi смяяцца, i адзiн з iх хутка падышоѓ да яго.

Х'ю пабег па вулiцы ѓ станцыю, якi суправаджаецца крыкамi маладых хулiганаѓ. Ён больш не рызыкнуѓ выходзiць з дому, а калi яго цягнiк быѓ гатовы, сеѓ на яго i з радасцю пакiнуѓ вялiзнае складанае жыллё сучасных амерыканцаѓ.

Х'ю падарожнiчаѓ з горада ѓ горад, заѓсёды рухаючыся на ѓсход, заѓсёды шукаючы месца, дзе да яго павiнна было прыйсцi шчасце i дзе ён мог здабыць зносiны з мужчынамi i жанчынамi. Ён сек слупы плота ѓ лесе на вялiкай ферме ѓ Iндыяне, працаваѓ у палях, а ѓ адным месцы быѓ брыгадзiрам на чыгунцы.

На ферме ѓ Iндыяне, прыкладна за сорак мiляѓ на ѓсход ад Iндыянапалiса, яго ѓпершыню моцна кранула прысутнасць жанчыны. Яна была дачкой фермера, якi быѓ працадаѓцам Х'ю, i энергiчнай прыгожай жанчынай дваццацi чатырох гадоѓ, якая працавала школьнай настаѓнiцай, але кiнула працу, таму што збiралася выйсцi замуж. Х'ю лiчыѓ мужчыну, якi павiнен быѓ ажанiцца на ёй, самай удачлiвай iстотай на свеце. Ён жыѓ у Iндыянапалiсе i прыязджаѓ цягнiком, каб правесцi выходныя на ферме. Жанчына падрыхтавалася да яго прыходу, надзеѓшы белую сукенку i замацаваѓшы ѓ валасах ружу. Два чалавекi гулялi ѓ садзе побач з домам або каталiся па прасёлкавых дарогах. Малады чалавек, якi, як распавялi Х'ю, працаваѓ у банку, насiѓ жорсткiя белыя каѓнерыкi, чорны гарнiтур i чорны капялюш дэрбi.

На ферме Х'ю працаваѓ у полi разам з фермерам i еѓ за сталом з яго сям'ёй, але не знаёмiѓся з iмi. У нядзелю, калi малады чалавек прыйшоѓ, ён узяѓ выходны i паехаѓ у суседнi горад. Дагляданне стала для яго справай вельмi блiзкай, i ён перажываѓ хваляванне штотыднёвых вiзiтаѓ, як калi б ён быѓ адным з дырэктараѓ. Дачка гаспадара, адчуѓшы, што маѓклiвы парабак усхваляваны яе прысутнасцю, зацiкавiлася iм. Часам увечары, калi ён сядзеѓ на верандзе перад домам, яна прыходзiла да яго i сядзела, гледзячы на ??яго з нейкiм асаблiва адхiленым i зацiкаѓленым выглядам. Яна паспрабавала загаварыць, але Х'ю адказваѓ на ѓсе яе заляцаннi так коратка i напалохана, што яна адмовiлася ад гэтай спробы. Аднойчы суботнiм вечарам, калi яе каханы прыйшоѓ, яна ѓзяла яго пакатацца ѓ сямейнай карэце, а Х'ю схаваѓся на вышках хлява, каб дачакацца iх вяртання.

Х'ю нiколi не бачыѓ i не чуѓ, каб мужчына якiм-небудзь чынам выказваѓ сваю прыхiльнасць да жанчыны. Яму гэта здавалася надзвычай гераiчным учынкам, i ён спадзяваѓся, схаваѓшыся ѓ хляве, убачыць, як гэта адбудзецца. Была яркая месячная ноч, i ён чакаѓ вяртання закаханых амаль да адзiнаццацi гадзiн. На вышках высока пад дахам была адтулiна. Дзякуючы свайму вялiкаму росту ён мог дацягнуцца i падцягнуцца, а калi зрабiѓ гэта, знайшоѓ апору на адной з бэлек, якiя ѓтвараюць каркас хлява. Закаханыя стаялi, адпрагаючы каня, на зямлi падворку ѓнiзе. Калi гараджанiн завёѓ каня ѓ стайню, ён зноѓ паспяшаѓся адтуль i пайшоѓ з дачкой фермера па сцяжынцы да хаты. Двое людзей смяялiся i цягнулi адно аднаго, як дзецi. Яны змоѓклi i, падышоѓшы да дома, спынiлiся каля дрэва, каб абняцца. Х'ю ѓбачыѓ, як мужчына ѓзяѓ жанчыну на рукi i моцна прыцiснуѓ яе да свайго цела. Ён быѓ такi ѓсхваляваны, што ледзь не звалiѓся з бэлькi. Уяѓленне яго загарэлася, i ён паспрабаваѓ уявiць сябе на месцы маладога гараджанiна. Яго пальцы схапiлi дошкi, за якiя ён чапляѓся, i яго цела задрыжала. Дзве фiгуры, якiя стаялi ѓ цьмяным святле ля дрэва, сталi адной. Доѓгi час яны моцна прыцiскалiся адно да аднаго, а затым разышлiся. Яны ѓвайшлi ѓ дом, i Х'ю злез са свайго месца на бэльцы i лёг на сена. Яго цела трэслася, як ад дрыжыкаѓ, i ён быѓ напалову хворы ад рэѓнасцi, гневу i непераадольнага пачуцця паразы. Яму ѓ той момант не здавалася, што яму варта iсцi далей на ѓсход або спрабаваць знайсцi месца, дзе ён мог бы свабодна мець зносiны з мужчынамi i жанчынамi, або дзе адбылася такая цудоѓная рэч, як здарылася з iм мог здарыцца чалавек на зямлi ѓнiзе.

Х'ю правёѓ ноч на вышках, а пры дзённым святле выпаѓз з яго i адправiѓся ѓ суседнi горад. Ён вярнуѓся на ферму позна ѓвечары ѓ панядзелак, калi быѓ упэѓнены, што гараджанiн сышоѓ. Нягледзячы на пратэст фермера, ён адразу ж сабраѓ сваё адзенне i заявiѓ аб сваiм намеры сысцi. Ён не стаѓ чакаць вячэры, а паспяшаѓся з дому. Калi ён выйшаѓ на дарогу i пачаѓ сыходзiць, ён азiрнуѓся i ѓбачыѓ дачку гаспадара дома, якая стаiць каля адчыненых дзвярэй i глядзела на яго. Сорам за тое, што ён зрабiѓ мiнулай ноччу, ахапiѓ яго. Iмгненне ён глядзеѓ на жанчыну, якая напружана i зацiкаѓлена глядзела на яго ѓ адказ, а затым, апусцiѓшы галаву, паспяшаѓся прэч. Жанчына глядзела, як ён схаваѓся з-пад увагi, i пазней, калi яе бацька кiдаѓся па хаце, вiнавацячы Х'ю ѓ тым, што ён так раптам сышоѓ, i заяѓляючы, што высокi жыхар Мiсуры, несумненна, быѓ п'янiцам, якi хацеѓ напiцца, ёй не было чаго сказаць. У глыбiнi душы яна ведала, што здарылася з фермерам яе бацькi, i шкадавала, што ён пайшоѓ да таго, як яна паспела ѓ поѓнай меры прымянiць над iм сваю ѓладу.

Нiводны з гарадоѓ, якiя Х'ю наведаѓ за тры гады сваiх падарожжаѓ, не наблiзiѓся да рэалiзацыi таго жыцця, пра якое казала яму Сара Шэпард. Усе яны былi вельмi падобныя. Там была галоѓная вулiца з тузiнам крам па абодва бакi, гамарня i, магчыма, элеватар для захоѓвання збожжа. Увесь дзень горад быѓ пусты, але ѓвечары гараджане сабралiся на Галоѓнай вулiцы. На тратуарах перад крамамi на скрынях цi на бардзюрах сядзелi маладыя фермеры i клеркi. Яны не звярнулi нiякай увагi на Х'ю, якi, калi падышоѓ да iх, маѓчаѓ i трымаѓся на заднiм плане. Работнiкi фермы расказвалi пра сваю работу i выхвалялiся колькасцю бушалёѓ кукурузы, якiя яны маглi сабраць за дзень, цi сваiм уменнем араць. Клеркi былi поѓныя рашучасцi разыграць розыгрышы, якiя вельмi спадабалiся працаѓнiкам фермы. Пакуль адзiн з iх гучна расказваѓ пра сваё майстэрства ѓ працы, да дзвярэй адной з крамаѓ падкраѓся прадавец i падышоѓ да яго. Ён трымаѓ у руцэ шпiльку i ткнуѓ ёю размаѓлялага ѓ спiну. Натоѓп крычаѓ i крычаѓ ад захаплення. Калi ахвяра злавалася, пачыналася сварка, але гэта здаралася не часта. Да вечарыны далучылiся i iншыя мужчыны, i iм расказалi анекдот. "Ну, вы б бачылi выраз яго твару. Я думаѓ, што памру", - заявiѓ адзiн са сведкаѓ.

Х'ю ѓладкаваѓся на працу да цясляра, якi спецыялiзаваѓся на будаѓнiцтве свiранаѓ, i прабыѓ з iм усю адну восень. Пазней ён пайшоѓ працаваць брыгадзiрам на чыгунку. З iм нiчога не здарылася. Ён быѓ падобны на чалавека, змушанага iсцi па жыццi з павязкай на вачах. З усiх бакоѓ ад яго, у гарадах i на фермах, цякла схаваная плынь жыцця, якая не датычыла яго. Нават у самых маленькiх гарадах, населеных толькi сельскагаспадарчымi працоѓнымi, развiвалася мудрагелiстая цiкавая цывiлiзацыя. Мужчыны шмат працавалi, але шмат знаходзiлiся на свежым паветры i мелi час падумаць. Iх розумы iмкнулiся да разгадкi таямнiцы iснавання. Школьны настаѓнiк i вясковы юрыст прачыталi "Узрост розуму" Тома Пейн i "Погляд назад" Бэламi. Яны абмяркоѓвалi гэтыя кнiгi са сваiмi таварышамi. Было адчуванне, дрэнна выяѓленае, што Амерыцы ёсць нешта рэальнае i духоѓнае, што яна можа прапанаваць астатняму свету. Рабочыя расказвалi адзiн аднаму пра новыя тонкасцi свайго рамяства i пасля некалькiх гадзiн абмеркавання новых спосабаѓ вырошчвання кукурузы, вырабу падковы або пабудовы свiрана гаварылi пра Бога i Яго намеры адносна чалавека. Вялiся працяглыя дыскусii аб рэлiгiйных перакананнях i палiтычным лёсе Амерыкi.

На фоне гэтых дыскусiй праходзiлi апавяданнi аб дзеяннях, якiя адбываюцца за межамi маленькага свету, у якiм жылi жыхары гарадоѓ. Людзi, якiя ѓдзельнiчалi ѓ Грамадзянскай вайне, што змагалiся на ѓзгорках i ѓ страху паражэння пераплывалi шырокiя рэкi, расказвалi гiсторыi пра свае прыгоды.

Увечары, пасля працоѓнага дня ѓ полi або на чыгунцы ва ѓчастковых, Х'ю не ведаѓ, чым сябе заняць. Тое, што ён не клаѓся спаць адразу пасля вячэры, тлумачылася тым, што ён лiчыѓ сваю схiльнасць да сну i сноѓ ворагам свайго развiцця; i незвычайна настойлiвая рашучасць зрабiць з сябе нешта жывое i вартае - вынiк пяцi гадоѓ пастаянных размоѓ на гэтую тэму з боку жанчыны з Новай Англii - авалодала iм. "Я знайду падыходнае месца i патрэбных людзей, i тады я пачну", - увесь час казаѓ ён сабе.

А потым, змучаны стомленасцю i адзiнотай, ён лёг спаць у адзiн з маленькiх гатэляѓ цi пансiянатаѓ, дзе жыѓ у тыя гады, i яго сны вярнулiся. Сон, якi прыснiѓся той ноччу, калi ён ляжаѓ на скале над ракой Мiсiсiпi недалёка ад горада Берлiнгтан, вяртаѓся штораз. Ён сядзеѓ проста на ложку ѓ цемры свайго пакоя i, прагнаѓшы з мозгу каламутнае, цьмянае адчуванне, баяѓся зноѓ заснуць. Ён не хацеѓ турбаваць жыхароѓ дома, таму ѓстаѓ, апрануѓся i, не абуваючыся, прайшоѓся ѓзад i ѓперад па пакоi. Часам у пакоi, якi ён займаѓ, была нiзкая столь, i яму даводзiлася горбiцца. Ён выпаѓз з дому, несучы туфлi ѓ руцэ, i сеѓ на тратуар, каб надзець iх. Ва ѓсiх гарадах, якiя ён наведаѓ, людзi бачылi, як ён гуляѓ адзiн па вулiцах позна ѓвечары цi ранiцай. Хадзiлi чуткi наконт гэтага. Гiсторыя пра тое, што звалася яго дзiвацтвам, дайшла да людзей, з якiмi ён працаваѓ, i яны выявiлi, што не могуць вольна i нязмушана казаць у яго прысутнасцi. Апоѓднi, калi рабочыя з'ядалi прынесены на працу абед, калi гаспадар адыходзiѓ i сярод рабочых было прынята гаварыць аб сваiх справах, яны адыходзiлi адны. Х'ю рушыѓ услед за iмi. Яны пайшлi пасядзець пад дрэвам, а калi Х'ю падышоѓ i спынiѓся побач, яны замоѓклi цi самыя вульгарныя i павярхоѓныя з iх пачалi выхваляцца. Пакуль ён працаваѓ з паѓтузiнам iншых працоѓных на чыгунцы, усё казалi двое. Кожны раз, калi начальнiк сыходзiѓ, стары, якi меѓ рэпутацыю дасцiпныя словы, распавядаѓ гiсторыi пра свае адносiны з жанчынамi. Малады чалавек з рудымi валасамi рушыѓ услед яго прыкладу. Двое мужчын гучна размаѓлялi i працягвалi глядзець на Х'ю. Малодшы з двух дасцiпнiкаѓ павярнуѓся да iншага рабочага, у якога быѓ слабы i нясмелы твар. "Ну а ты, - закрычаѓ ён, - а твая старая? Тое, што пра яе? Хто бацька вашага сына? Цi адважышся ты сказаць?

Па гарадах Х'ю гуляѓ па вечарах i стараѓся заѓсёды засяродзiцца на пэѓных рэчах. Ён адчуѓ, што чалавецтва па нейкай невядомай прычыне аддаляецца ад яго, i яго думкi вярнулiся да фiгуры Сары Шэпард. Ён памятаѓ, што яна нiколi не заставалася без спраѓ. Яна вымыла падлогу на кухнi i прыгатавала ежу; яна сцiрала, гладзiла, мясiла цеста для хлеба, цыравала вопратку. Увечары, калi яна прымушала хлопчыка чытаць ёй школьныя падручнiкi цi лiчыць на грыфельнай дошцы, яна займалася вязаннем шкарпэтак для яго цi для свайго мужа. За выключэннем выпадкаѓ, калi нешта здаралася з ёй так, што яна лаялася i яе твар чырванеѓ, яна заѓсёды была вясёлай. Калi хлопчыку не было чаго рабiць на станцыi i начальнiк станцыi пасылаѓ яго працаваць па хаце, чэрпаць ваду з цыстэрны для сямейнага мыцця або выполваць пустазелле ѓ садзе, ён чуѓ, як жанчына спявае на хаду. аб выкананнi яе незлiчоных дробных задач. Х'ю вырашыѓ, што яму таксама варта выконваць невялiкiя задачы, засяроджваць сваю ѓвагу на пэѓных рэчах. У горадзе, дзе ён працаваѓ на ѓчастку, амаль кожную ноч да яго прыходзiѓ хмарны сон, у якiм свет ператварыѓся ѓ трывожны цэнтр катастрофы. Наступiла зiма, i ён iшоѓ па начных вулiцах у цемры i па глыбокiм снезе. Ён амаль змерз; але паколькi ѓся нiжняя частка яго цела звычайна была лядоѓнi, ён не занадта пярэчыѓ супраць дадатковага дыскамфорту, а запас сiл у яго вялiкiм целе быѓ такi вялiкi, што страта сну не паѓплывала на яго здольнасць працаваць увесь дзень без высiлкаѓ.

Х'ю выйшаѓ на адну з жылых вулiц горада i пералiчыѓ пiкеты ля платоѓ перад дамамi. Ён вярнуѓся ѓ гатэль i падлiчыѓ колькасць пiкетаѓ ва ѓсiх платоѓ горада. Затым ён узяѓ у гаспадарчай краме лiнейку i старанна вымераѓ штыкетнiкi. Ён паспрабаваѓ падлiчыць колькасць калоѓ, якiя можна было б выразаць з дрэѓ пэѓнага памеру, i гэта дало яму яшчэ адну магчымасць. Ён падлiчыѓ колькасць дрэѓ на кожнай вулiцы горада. Ён навучыѓся з першага погляду i з адноснай дакладнасцю вызначаць, колькi пiламатэрыялаѓ можна выпiлаваць з дрэва. Ён будаваѓ уяѓныя дамы з пiламатэрыялаѓ, спiлаваных з дрэѓ, якiя растуць уздоѓж вулiц. Ён нават спрабаваѓ прыдумаць, як выкарыстоѓваць маленькiя галiнкi, зрэзаныя з верхавiн дрэѓ, i аднойчы ѓ нядзелю пайшоѓ у лес за горадам i зрэзаѓ вялiкi ахапак галiнак, якiя аднёс у свой пакой, а затым з вялiкiм задавальненнем прынёс цярпенне сплялося ѓ выглядзе кошыка.

OceanofPDF.com

КНIГА ДРУГАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

Б IДВЭЛ , О ХIА , БЫђ стары горад, як i ѓ старажытнасцi горада на Цэнтральным Захадзе, задоѓга да таго, як Х'ю Маквэй у пошуках месца, дзе ён мог бы пракрасцiся за сцяну, якая адлучае яго ад чалавецтва, адправiѓся туды, каб жыць i паспрабаваць вырашыць сваю праблему . Цяпер гэта ажыѓлены прамысловы горад з насельнiцтвам амаль у сто тысяч чалавек; але час расказаць гiсторыю яго раптоѓнага i дзiѓнага росту яшчэ не прыйшло.

З самага пачатку Бидвелл быѓ квiтнеючай месцам. Горад ляжыць у далiне глыбокай i хуткай ракi, якая разлiваецца прама над горадам, становiцца на час шырокай i дробнай i хутка са спевамi цячэ па камянях. Да поѓдня ад горада рака не толькi пашыраецца, але i ѓзгоркi адыходзяць. На поѓнач цягнецца шырокая плоская далiна. У часы, калi яшчэ не з'явiлiся фабрыкi, зямля непасрэдна вакол горада была падзелена на невялiкiя фермы, прызначаныя для вырошчвання садавiны i ягад, а за межамi дробных ферм размяшчалiся буйнейшыя ѓчасткi, якiя былi надзвычай прадуктыѓнымi i давалi велiзарныя ѓраджаi пшанiцы, кукурузы i iншых раслiн. капуста.

Калi Х'ю быѓ хлопчыкам, якi спаѓ да канца сваiх дзён на траве каля рыбацкай хацiны свайго бацькi на беразе ракi Мiсiсiпi, Бидвелл ужо пераадолеѓ нягоды пiянерскiх дзён. На фермах, размешчаных у шырокай далiне на поѓначы, драѓнiна была ссечана, а ѓсе пнi вырваныя з коранем з зямлi якое пайшло пакаленнем людзей. Глебу было лёгка апрацоѓваць, i яна амаль не страцiла сваёй цнатлiвай урадлiвасцi. Праз горад праходзiлi дзве чыгункi, Лейк-Шор i Мiчыган-Сентрал (пазней сталi часткай вялiкай цэнтральнай сiстэмы Нью-Ёрка), а таксама менш важная дарога для перавозкi вугалю, званая Уiлiнг i возера Эры. У Бидуэлле тады жылi дзве з паловай тысячы чалавек. Па большай частцы яны былi нашчадкамi пiянераѓ, якiя прыбылi ѓ краiну на лодках праз Вялiкiя азёры або на вазах па гарах са штатаѓ Нью-Ёрк i Пенсiльванiя.

Горад стаяѓ на спусцiстым схiле, якi падымаѓся ѓверх ад ракi, а станцыя Лейк-Шор i Цэнтральнай чыгункi Мiчыгана знаходзiлася на беразе ракi, ля падножжа Мэйн-стрыт. Станцыя Уiлiнг знаходзiлася ѓ мiлi на поѓнач. Дабрацца да яго трэба было, перайшоѓшы цераз мост i па брукаванай дарозе, якая ѓжо тады пачала нагадваць вулiцу. Наадварот Тэрнерс-Пайка было пабудавана тузiн дамоѓ, а памiж iмi былi ягадныя палi i рэдкi фруктовы сад з вiшнямi, персiкамi або яблынямi. Цяжкая сцежка спускалася да далёкай прыдарожнай станцыi, i ѓвечары гэтая сцежка, якая прабiралася пад галiнамi фруктовых дрэѓ, што распасцiралiся над хутарскiмi платамi, была ѓлюбёным месцам прагулак закаханых.

Невялiкiя фермы, размешчаныя недалёка ад горада Бидвелл, вырошчвалi ягады, якiя прыносiлi самыя высокiя цэны ѓ двух гарадах, Клiѓлендзе i Пiцбургу, куды можна было дабрацца па двух чыгунках, i ѓсе жыхары горада, якiя не былi занятыя нi ѓ адной з галiн гандлю, - у шавецкую справу, столiк, столiк. падобнае - цi тыя, хто не належаѓ да дробнагандлёвага i прафесiйнага саслоѓя, працавалi ѓлетку на зямлi. Летнiмi ранiцамi мужчыны, жанчыны i дзецi выходзiлi ѓ палi. Ранняй вясной, калi iшла пасадка, i ѓвесь канец траѓня, чэрвень i пачатак лiпеня, калi пачалi спець ягады i садавiна, усе былi занятыя працай, i вулiцы горада былi пустынныя. Усе пайшлi ѓ палi. Досвiткам з Мэйн-стрыт выехалi велiзарныя фургоны з сенам, нагружаныя дзецьмi, якiя смяюцца дзяѓчынкамi i сталымi жанчынамi. Побач з iмi iшлi высокiя хлопчыкi, якiя закiдвалi дзяѓчынак зялёнымi яблыкамi i вiшнямi з дрэѓ уздоѓж дарогi, i мужчыны, якiя iшлi ззаду, палiлi ранiшнiя трубкi i гаварылi аб бягучых цэнах на прадукцыю з iх палёѓ. Пасля iх сыходу ѓ горадзе запанавала суботняя цiшыня. Купцы i прыказчыкi бадзялiся ѓ ценi навесаѓ перад дзвярыма магазiнаѓ, i толькi iх жонкi i жонкi двух-трох багатых людзей у горадзе прыходзiлi купiць i перашкодзiць iх размовам аб скачках, палiтыцы i рэлiгii.

Увечары, калi фургоны вярнулiся дадому, Бiдвел прачнуѓся. Стомленыя зборшчыкi ягад iшлi дадому з палёѓ у пыле дарог, размахваючы вёдрамi з абедам. Рыпелi пад абцасамi вагоны, заваленыя скрынямi з гатовымi да адпраѓкi ягадамi. У магазiнах пасля вячэры збiралiся натоѓпы. Старыя раскурвалi люлькi i сядзелi, пляткарыѓшы, уздоѓж тратуара на краi тратуара Мэйн-стрыт; жанчыны з кошыкамi на руках займалiся гандлем, каб пракармiцца на наступны дзень; маладыя людзi апраналi жорсткiя белыя каѓнерыкi i нядзельную вопратку, а дзяѓчаты, якiя ѓвесь дзень поѓзалi па палях памiж радамi ягад або прабiралiся скрозь зблытаныя масы кустоѓ малiны, апраналi белыя сукенкi i iшлi ѓнiз перад мужчынамi. Сяброѓства, якая зарадзiлася памiж хлопчыкамi i дзяѓчынкамi ѓ палях, перарасла ѓ каханне. Пары гулялi па вулiцах дома пад дрэвамi i размаѓлялi прыглушанымi галасамi. Яны змоѓклi i збянтэжылiся. Самыя смелыя цалавалiся. Заканчэнне сезона збору ягад кожны год прыносiла ѓ горад Бидвелл новую ѓспышку шлюбаѓ.

Ва ѓсiх гарадах Сярэдняга Захаду Амерыкi гэта быѓ час чакання. Калi краiна была ачышчана, а iндзейцы выгнаны ѓ шырокае аддаленае месца, якое цьмяна называлася Захадам, грамадзянская вайна вялася i была выйграна, i не было нiякiх сур'ёзных нацыянальных праблем, якiя цесна закраналi iх жыццё, розумы людзей былi звернутыя на сябе. Пра душу i яе лёс адкрыта гаварылi на вулiцах. Роберт Iнгерсол прыехаѓ у Бидвелл, каб выступiць у Тэры-холе, i пасля яго ад'езду пытанне аб боскасцi Хрыста на працягу некалькiх месяцаѓ займаѓ розумы гараджан. Служыцелi чыталi пропаведзi на гэтую тэму, i ѓвечары пра гэта казалi ѓ крамах. Кожнаму было што сказаць. Нават Чарлi Мук, якi капаѓ канавы i заiкаѓся так, што яго не маглi зразумець паѓтузiна людзей у горадзе, выказаѓ сваё меркаванне.

Ва ѓсёй вялiкай далiне Мiсiсiпi кожны горад набыѓ свой уласны характар, i людзi, якiя жылi ѓ гарадах, ставiлiся сябар да сябра як чальцы вялiкай сям'i. Выяѓлялiся iндывiдуальныя асаблiвасцi кожнага члена вялiкай сям'i. Над кожным горадам распасцiраѓся свайго роду нябачны дах, пад якiм жылi ѓсё. Пад дахам хлопчыкi i дзяѓчынкi нараджалiся, раслi, сварылiся, бiлiся i заводзiлi сяброѓства са сваiмi субратамi, далучалiся да таямнiц кахання, жанiлiся i станавiлiся бацькамi i мацi дзяцей, старэлi, хварэлi i памiралi.

У нябачным коле i пад вялiкiм дахам кожны ведаѓ свайго блiзкага i быѓ яму вядомы. Незнаёмцы не прыходзiлi i не сыходзiлi хутка i таямнiча, не было сталага шуму машын i новых праектаѓ, якi збiваѓ з панталыку. У той момант падавалася, што чалавецтву спатрэбiцца час, каб паспрабаваць зразумець сябе.

У Бидуэлле жыѓ чалавек па iмi Пiтэр Уайт, якi быѓ краѓцом i шмат працаваѓ па сваiм рамястве, але адзiн цi два разы на год напiваѓся i збiваѓ сваю жонку. Яго кожны раз арыштоѓвалi i павiнны былi заплацiць штраф, але было агульнае разуменне парыву, якi прывёѓ да збiцця. Большасць жанчын, якiя ведалi жонку, спачувалi Пятру. "Яна вельмi шумная, i яе скiвiца нiколi не застаецца нерухомай", - сказала мужу жонка бакалейшчыка Генры Тытэрса. "Калi ён напiваецца, дык толькi для таго, каб забыцца, што ён жанаты на ёй. Затым ён iдзе дадому, каб праспацца, i яна пачынае на яго грызцi. Ён вытрымлiвае гэта, пакуль можа. Каб заткнуць рот гэтай жанчыне, патрэбен кулак. Калi ён ударыць яе, гэта адзiнае, што ён зможа зрабiць.

Прыдуркаватая Элi Малберы была адным з яркiх прадстаѓнiкоѓ жыцця ѓ горадзе. Ён жыѓ са сваёй мацi ѓ старым доме на ѓскраiне горада на Медына-роѓд. Апроч таго, што ён быѓ прыдуркаватым, у яго было нешта нядобрае з нагамi. Яны дрыжалi i слабелi, i ён мог ссунуць iх з месца з вялiкай цяжкасцю. Летнiмi днямi, калi вулiцы былi пустыя, ён клыпаѓ па Мэйн-стрыт з апушчанай нiжняй скiвiцай. Элi насiѓ з сабой вялiкую дубiнку, збольшага для падтрымкi сваiх слабых ног, збольшага для адпужвання сабак i гарэзных хлапчукоѓ. Яму падабалася сядзець у ценi, прыхiнуѓшыся спiной да будынка, i стругаць, а таксама яму падабалася знаходзiцца побач з людзьмi i шанаваць свой талент строгацеля. Ён рабiѓ вееры з кавалкаѓ хвоi, доѓгiя ланцужкi з драѓляных караляѓ, а аднойчы дамогся выключнага механiчнага трыѓмфу, якi прынёс яму шырокую вядомасць. Ён зрабiѓ карабель, якi плаваѓ у пiѓной бутэльцы, напалову напоѓненай вадой i пакладзенай на бок. На караблi былi ветразi i тры малюсенькiя драѓляныя матросы, якiя стаялi па стойцы рахмана, падняѓшы рукi да фуражак у знак прывiтання. Пасля таго, як яго вырабiлi i змясцiлi ѓ бутэльку, ён аказаѓся занадта вялiкiм, каб яго можна было выняць праз рыльца. Як Элi гэта атрымала, нiхто так i не пазнаѓ. Клеркi i гандляры, якiя сабралiся навокал, каб назiраць за яго працай, абмяркоѓвалi гэтае пытанне некалькi дзён. Для iх гэта стала бясконцым цудам. Увечары яны распавялi пра гэта зборшчыкам ягад, якiя прыйшлi ѓ крамы, i ѓ вачах жыхароѓ Бiдуэла Элi Малберы стала героем. Бутэлька, напалову напоѓненая вадой i надзейна закаркаваная, стаяла на падушцы ѓ вiтрыне ювелiрнай крамы "Хантэрс". Пакуль ён плаваѓ у акiяне, натоѓпы людзей збiралiся паглядзець на яго. Над бутэлькай на бачным месцы вiсела таблiчка са словамi: "Выразана Элi Малберы з Бидвелла". Пад гэтымi словамi быѓ надрукаваны запыт. "Як ён трапiѓ у бутэльку?" было зададзена пытанне. Бутэлька месяцамi стаяла на вiтрыне, i гандляры вадзiлi падарожнiкаѓ, якiя прыязджалi да iх, паглядзець на яе. Затым яны праводзiлi сваiх гасцей туды, дзе Элi, прыхiнуѓшыся спiной да сцяны будынка, а яго дубiнка побач з iм, працаваѓ над нейкiм новым творам разнога мастацтва. Падарожнiкi былi ѓражаныя i расказалi гэтую гiсторыю за мяжой. Слава Элi распаѓсюдзiлася на iншыя гарады. "У яго добрыя мазгi", - сказаѓ жыхар Бидвелла, пакiваѓшы галавой. "Падобна, ён мала што ведае, але паглядзiце, што ён робiць! Напэѓна, ён носiць у галаве самыя розныя iдэi.

Джэйн Орандж, удава юрыста i, за адзiным выключэннем Томаса Батэрворта, фермер, якi валодаѓ больш за тысячай акраѓ зямлi i жыѓ са сваёй дачкой на ферме ѓ мiлi на поѓдзень ад горада, быѓ самым багатым чалавекам у горадзе. кожны ѓ Бидвелле, але яго не кахалi. Яе называлi скупы i казалi, што яны з мужам падманвалi ѓсiх, з кiм мелi справу, каб пачаць жыццё. Горад прагнуѓ прывiлеi зрабiць тое, што яны называлi "збiць iх з панталыку". Муж Джэйн некалi быѓ гарадскiм пракурорам Бiдуэла, а пазней адказваѓ за ѓрэгуляванне маёнтка, якi належаѓ Эду Лукасу, фермеру, якi памёр, пакiнуѓшы дзвесце акраѓ зямлi i дзвюх дачок. Усе казалi, што дочкi фермера "вышлi на маленькiм канцы рога", i Джон Орандж пачаѓ багацець. Казалi, што ён каштуе пяцьдзесят тысяч долараѓ. У канцы свайго жыцця адвакат кожны тыдзень ездзiѓ па справах у горад Клiѓленд, а калi быѓ дома, нават у самае гарачае надвор'е, хадзiѓ у доѓгiм чорным палiто. Калi яна хадзiла ѓ крамы па тавары для дома, за Джэйн Орандж уважлiва сачылi гандляры. Яе падазравалi ѓ тым, што яна забрала дробныя прадметы, якiя можна было пакласцi ѓ кiшэнi сукенкi. Аднойчы днём у прадуктовай краме Тоддмора, калi ёй здавалася, што нiхто не глядзiць, яна дастала з кошыка паѓтузiна яйкаѓ i, хутка агледзеѓшыся, каб пераканацца, што яе не заѓважылi, паклала iх у кiшэню сукенкi. Гары Тодмор, сын бакалейшчыка, якi стаѓ сведкам крадзяжу, нiчога не сказаѓ i выйшаѓ незаѓважаным праз заднiя дзверы. Ён наняѓ трох цi чатырох прадаѓцоѓ з iншых крам, i яны чакалi Джэйн Орандж на рагу. Калi яна падышла, яны паспяшалiся сысцi, i Гары Тодмор упаѓ на яе. Выкiнуѓшы руку, ён нанёс хуткi i рэзкi ѓдар па кiшэнi з яйкамi. Джэйн Орандж павярнулася i паспяшалася дадому, але калi яна ѓжо напалову бегла па Мэйн-стрыт, з крам выйшлi клеркi i гандляры, i з натоѓпу голас прыцягнуѓ увагу да таго факту, што змесцiва выкрадзеных яек выцекла ѓнутр. з яе сукенкi i панчох пацякла бруя па тратуары. За ёй па пятах бегла зграя гарадскiх сабак, узбуджаны крыкамi натоѓпу, брэшачы i абнюхваючы жоѓты струменьчык, што капае з яе туфляѓ.

У Бидвелл прыехаѓ жыць стары з доѓгай белай барадой. Ён быѓ звычайным губернатарам паѓднёвага штата ѓ днi аднаѓлення пасля Грамадзянскай вайны i зарабляѓ грошы. Ён купiѓ дом на Тэрнерс-Пайк недалёка ад ракi i праводзiѓ днi, важдаючыся ѓ невялiкiм садзе. Увечары ён перайшоѓ мост на Мэйн-стрыт i пайшоѓ пабадзяцца ѓ аптэку Бэрдзi Спiнка. Ён гаварыѓ з вялiкай шчырасцю i шчырасцю аб сваiм жыццi на Поѓднi ѓ той жудасны час, калi краiна спрабавала выйсцi з чорнага змроку паразы, i прадставiѓ людзям Бидвелла новы пункт гледжання на сваiх старых ворагаѓ, "Рабаѓ". ".

Стары - iмя, пад якiм ён прадставiѓся ѓ Бидуэлле, было суддзёй Гарацыяй Хэнбi - верыѓ у мужнасць i сумленнасць людзей, якiмi ён нейкi час кiраваѓ i якiя вялi доѓгую змрочную вайну з Поѓначчу. з жыхарамi Новай Англii i сынамi жыхароѓ Новай Англii з Захаду i Паѓночна-Захаду. - З iмi ѓсё ѓ парадку, - сказаѓ ён з усмешкай. "Я падмануѓ iх i зарабiѓ крыху грошай, але яны мне спадабалiся. Аднойчы натоѓп з iх прыйшоѓ да мяне дадому i пагражаѓ забiць мяне, i я сказаѓ iм, што не вельмi iх вiнавачу, таму яны пакiнулi мяне ѓ спакоi". Суддзя, былы палiтык з горада Нью-Ёрка, якi быѓ замяшаны ѓ нейкай справе, з-за якой яму было няёмка вяртацца ѓ гэты горад, стаѓ прароцкiм i фiласофскiм пасля таго, як пераехаѓ жыць у Бидвелл. Нягледзячы на сумневы, якiя ѓсё адчувалi адносна яго мiнулага, ён быѓ у некаторым родзе навукоѓцам i чытачом кнiг i заслужыѓ павагу сваёй вiдавочнай мудрасцю. "Ну, тут будзе новая вайна", - сказаѓ ён. "Гэта не будзе падобна на Грамадзянскую вайну, дзе будуць проста страляць i забiваць целы людзей. Спачатку гэта будзе вайна памiж людзьмi за тое, да якога класа павiнен належаць чалавек; тады гэта будзе доѓгая, цiхая вайна памiж клясамi, памiж тымi, хто мае, i тымi, хто ня можа атрымаць. Гэта будзе найгоршая вайна з усiх".

Размова аб суддзi Хэнбi, якi амаль кожны вечар працягвалася i падрабязна тлумачылася перад маѓклiвай i ѓважлiвай групай людзей у аптэцы, пачаѓ аказваць уплыѓ на розумы маладых людзей Бидвелла. Па яго прапанове некалькi гарадскiх хлопцаѓ - Клiф Бэкан, Альберт Смол, Эд Праул i двое цi трое iншых - пачалi адкладаць грошы, каб паехаць у каледж на ѓсход. Таксама па яго прапанове Том Батэрварт багаты фермер адправiѓ сваю дачку ѓ школу. Стары зрабiѓ шмат прароцтваѓ адносна таго, што адбудзецца ѓ Амерыцы. "Я кажу вам, краiна не застанецца такой, якая яна ёсць", - шчыра сказаѓ ён. "Ва ѓсходнiх гарадах перамены ѓжо наступiлi. Заводы будуюцца, i ѓсе будуць працаваць на iх. Толькi такi стары, як я, можа ѓбачыць, як гэта мяняе iх жыццё. Некаторыя мужчыны стаяць ля адной лаѓкi i займаюцца адной справай не гадзiнамi, а днямi i гадамi. Там вiсяць таблiчкi, якiя абвяшчаюць, што iм нельга размаѓляць. Некаторыя з iх зарабляюць больш грошай, чым да з'яѓлення фабрык, але я кажу вам, што гэта падобна на знаходжанне ѓ турме. Што б вы сказалi, калi б я сказаѓ вам, што ѓся Амерыка, усе вы, хлопцы, якiя так шмат гавораць аб свабодзе, будуць пасаджаны ѓ турму, а?

"I ёсць яшчэ тое-сёе. У Нью-Йорку ѓжо ёсць дзясятак мужчын, багацце якiх складае мiльён долараѓ. Так, сэр, я вам кажу, гэта праѓда, мiльён долараѓ. Што ты пра гэта думаеш, га?

Суддзя Хэнбi расхваляваѓся i, натхнёны паглынутай увагай аѓдыторыi, расказаѓ аб размаху падзей. У Англii, растлумачыѓ ён, гарады ѓвесь час разрастаюцца, i ѓжо амаль кожны з iх альбо працуе на фабрыцы, альбо валодае яе акцыямi. "У Новай Англii сiтуацыя становiцца такой жа хутка", - растлумачыѓ ён. "Тут адбудзецца тое самае. Сельская гаспадарка будзе ажыццяѓляцца пры дапамозе iнструментаѓ. Амаль усё, што зараз робiцца ѓручную, будзе рабiцца машынамi. Нехта стане багатым, нехта бедным. Справа ѓ тым, каб атрымаць адукацыю, так-с, у тым i справа, каб падрыхтавацца да таго, што будзе. Гэта адзiны спосаб. Маладое пакаленне павiнна быць больш разумным i пранiклiвым".

Словы старога, якi пабыѓ у многiх мясцiнах i пабачыѓ людзей i гарады, паѓтарылiся на вулiцах Бiдвела. Каваль i колавы майстар паѓтарылi яго словы, калi спынiлiся перад паштовым аддзяленнем, каб абмяняцца навiнамi аб сваiх справах. Бэн Пiлер, цясляр, якi збiраѓ грошы на куплю дома i невялiкай фермы, на якую ён мог бы пайсцi на пенсiю, калi стаѓ занадта стары, каб лазiць па каркасах будынкаѓ, замест гэтага выкарыстаѓ грошы, каб адправiць свайго сына ѓ Клiѓленд на працу. новы тэхнiкум. Стыѓ Хантэр, сын Абрагама Хантэра, ювелiра з Бiдуэла, заявiѓ, што збiраецца iсцi ѓ нагу з часам i, прыйшоѓшы на фабрыку, пойдзе ѓ офiс, а не ѓ краму. Ён паехаѓ у Бафала, штат Нью-Ёрк, каб паступiць у бiзнес-каледж.

Паветра ѓ Бидуэлле пачало кружыцца ад гутарак аб новых часах. Злыя словы, сказаныя аб прыходзе новага жыцця, неѓзабаве былi забытыя. Маладосць i аптымiстычны дух краiны заахвоцiлi яе схапiць за руку гiганта iндустрыялiзму i павесцi яго, якi смяецца, у зямлю. Крык "жывi ѓ свеце", якi пранёсся па ѓсёй Амерыцы ѓ той перыяд i да гэтага часу гучыць на старонках амерыканскiх газет i часопiсаѓ, раздаѓся на вулiцах Бидвелла.

Аднойчы ѓ шорнай майстэрнi, якая належала Джозэфу Уэйнсварту, справа набыла новую ноту. Вытворца шорных вырабаѓ быѓ рамеснiкам старой загартоѓкi i быѓ вельмi незалежным. Ён асвоiѓ сваё рамяство пасля пяцi гадоѓ службы чаляднiкам, а яшчэ пяць гадоѓ правёѓ у пераездах з месца на месца ѓ якасцi чаляднiка i адчуваѓ, што ведае сваю справу. Акрамя таго, ён валодаѓ сваёй крамай i домам, i ѓ яго было дванаццаць сотняѓ даляраѓ у банку. Аднойчы апоѓднi, калi ён быѓ адзiн у краме, увайшоѓ Том Батэрворт i сказаѓ, што замовiѓ чатыры камплекты сельскагаспадарчай збруi на фабрыцы ѓ Фiладэльфii. "Я прыйшоѓ спытаць, цi адрамантуеце вы iх, калi яны выйдуць са строю", - сказаѓ ён.

Джо Уэйнсварт пачаѓ важдацца з iнструментамi на сваiм варштаце. Затым ён павярнуѓся, каб паглядзець фермеру ѓ вочы i зрабiць тое, што ён пазней назваѓ сваiм сябрам "устанаѓленнем закона". "Калi танныя рэчы пачынаюць развальвацца, аднясiце iх у iншае месца, каб паправiць", - рэзка сказаѓ ён. Ён прыйшоѓ у лютасць. "Адвязiце гэтыя чортавы рэчы ѓ Фiладэльфiю, дзе вы iх купiлi", - крыкнуѓ ён у спiну фермеру, якi павярнуѓся, каб выйсцi з крамы.

Джо ђэйнсварт быѓ засмучаны i ѓвесь дзень думаѓ пра гэты iнцыдэнт. Калi прыходзiлi фермеры-пакупнiкi i стаялi, каб пагаварыць аб сваiх справах, яму не было чаго сказаць. Ён быѓ гаваркiм чалавекам, i яго вучань Уiл Сэлiнджэр, сын маляра з Бидвелла, быѓ збянтэжаны яго маѓчаннем.

Калi хлопчык i мужчына заставалiся ѓ краме адны, Джо ђэйнсварт меѓ звычай распавядаць пра свае днi, калi ён быѓ чаляднiкам, калi ён пераходзiѓ з месца на месца, працуючы па сваёй справе. Калi прышываѓся след або выраблялася аброць, ён распавядаѓ, як гэта рабiлася ѓ краме, дзе ён працаваѓ, у горадзе Бостан i ѓ iншай краме ѓ Правiдэнсе, Род-Айлэнд. Узяѓшы лiст паперы, ён зрабiѓ малюнкi, якiя iлюструюць разрэзы скуры, зробленыя ѓ iншых месцах, i спосабы сшывання. Ён сцвярджаѓ, што распрацаваѓ свой уласны метад дзеянняѓ i што яго метад лепш за ѓсё, што ён бачыѓ ва ѓсiх сваiх падарожжах. Мужчынам, якiя прыходзiлi ѓ краму зiмовымi вечарамi, ён усмiхаѓся i распавядаѓ пра iх справы, пра кошты на капусту ѓ Клiѓлендзе цi пра ѓплыѓ пахаладання на зiмавую пшанiцу, але сам-насам з хлопчыкам ён казалi толькi аб вырабе збруi. "Я нiчога пра гэта не кажу. Што добрага ѓ хвальбе? Тым не менш, я мог бы нечаму навучыцца ва ѓсiх майстроѓ збруi, якiх я калi-небудзь бачыѓ, i я бачыѓ лепшых з iх", - рашуча заявiѓ ён.

Днём, пасля таго як ён пачуѓ пра чатыры працоѓныя вупражы фабрычнай вытворчасцi, унесеныя ѓ тое, што ён заѓсёды лiчыѓ рамяством, якое належала яму на правах першакласнага рабочага, Джо маѓчаѓ гадзiны дзве цi тры. Ён падумаѓ пра словы старога суддзi Хэнбi i пра пастаянныя размовы пра надыход новых часоѓ. Раптам павярнуѓшыся да свайго вучня, якi быѓ збянтэжаны яго доѓгiм маѓчаннем i нiчога не ведаѓ пра здарэнне, якое ѓстрывожыла яго гаспадара, ён вылiѓся словамi. Ён быѓ абуральным i выказаѓ сваё непадпарадкаванне. - Ну, тады няхай едуць у Фiладэльфiю, няхай едуць куды заѓгодна, куды iм заманецца, - прагыркаѓ ён, а затым, нiбы яго ѓласныя словы аднавiлi ѓ iм самапавагу, расправiѓ плечы i паглядзеѓ на яго. збянтэжаны i ѓстрывожаны хлопчык. "Я ведаю сваю справу i не абавязаны нi перад кiм кланяцца", - заявiѓ ён. Ён выказаѓ веру старога гандляра ѓ сваё рамяство i ѓ правы, якiя яно давала майстру. "Вывучыце сваё рамяство. Не слухайце размоваѓ, - сур'ёзна сказаѓ ён. "Чалавек, якi ведае сваю справу, - мужчына. Ён можа параiць кожнаму iсцi да д'ябла".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

Х УГ М Ц ВЕЙ _ БЫђ яму было дваццаць тры гады, калi ён пераехаѓ жыць у Бидвелл. Пасада тэлеграфiста на станцыi ђiлiнг у мiлi на поѓнач ад горада аказалася вакантнай, i дзякуючы выпадковай сустрэчы з былым жыхаром суседняга горада ён атрымаѓ гэтае месца.

Жыхар Мiсуры зiмой працаваѓ на лесапiльнi недалёка ад горада на поѓначы Iндыяны. Вечарамi ён блукаѓ па прасёлкавых дарогах i вулiцах горада, але нi з кiм не размаѓляѓ. Як i ѓ iншых месцах, ён меѓ рэпутацыю дзiвака. Адзенне яго было зношанае, i хоць у кiшэнях у яго былi грошы, новага ён не купiѓ. Увечары, калi ён iшоѓ па гарадскiх вулiцах i бачыѓ прыгожа апранутых прыказчыкаѓ, якiя стаяць перад крамамi, ён глядзеѓ на свой абшарпаны твар i саромеѓся ѓвайсцi. У яго дзяцiнстве Сара Шэпард заѓсёды купляла яму вопратку, i ён вырашыѓ паехаць у тое месца ѓ Мiчыгане, куды яна i яе муж адасобiлiся, i нанесцi ёй вiзiт. Ён хацеѓ, каб Сара Шэпард купiла яму новае адзенне, але таксама хацеѓ з ёй пагаварыць.

За тры гады пераездаѓ з месца на месца i працы з iншымi мужчынамi ѓ якасцi чорнарабочага ѓ Х'ю не ѓзнiкла нiякага вялiкага iмпульсу, якi, як ён адчуваѓ, мог бы паказаць шлях, па якiм павiнна iсцi яго жыццё; але вывучэнне матэматычных задач, прадпрынятае для палягчэння яго адзiноты i лячэннi ад схiльнасцi да мар, пачало адбiвацца на яго характары. Ён думаѓ, што калi зноѓ убачыць Сару Шэпард, то зможа пагаварыць з ёй i праз яе пачаць мець зносiны з iншымi. На лесапiльнi, дзе ён працаваѓ, на выпадковыя заѓвагi таварышаѓ па працы ён адказваѓ павольным, няѓпэѓненым голасам, расцягваючы словы, цела яго ѓсё яшчэ было нязграбным, а хада шаркаючай, але ён рабiѓ сваю працу хутчэй i акуратней. У прысутнасцi прыёмнай мацi i ѓ новым адзеннi ён думаѓ, што зараз зможа гаварыць з ёй так, як гэта было немагчыма ѓ часы яго юнацтва. Яна ѓбачыць перамену ѓ яго характары i будзе натхнёная iм. Яны перайшлi б на новую аснову, i ён адчуѓ бы павагу да сябе на iншы.

Х'ю пайшоѓ на вакзал, каб даведацца, колькi каштуе бiлет да горада Мiчыган, i там здарылася прыгода, якая засмуцiла яго планы. Калi ён стаяѓ каля акна касы, прадавец бiлетаѓ, ён жа тэлеграфiст, спрабаваѓ завязаць з iм размову. Калi ён даѓ запытаную iнфармацыю, ён рушыѓ услед за Х'ю з будынка ѓ цемру правiнцыйнай чыгуначнай станцыi ноччу, i двое мужчын спынiлiся i ѓсталi разам каля пустога грузавiка з багажом. Бiлетны касiр расказаѓ аб адзiноце жыцця ѓ горадзе i сказаѓ, што хацеѓ бы вярнуцца да сябе дадому i зноѓ пабыць са сваiмi людзьмi. "Магчыма, у маiм горадзе не лепш, але я ведаю там усiх", - сказаѓ ён. Яму было цiкава, што тычыцца Х'ю, як i ѓсiм жыхарам горада ѓ Iндыяне, i ён спадзяваѓся разгаварыць яго, каб высветлiць, чаму ён гуляе адзiн па начах, чаму часам увесь вечар працуе над кнiгамi i лiчбамi ѓ сваiм пакоi ѓ загарадны гатэль i чаму яму так мала што можна было сказаць сваiм таварышам. Спадзеючыся зразумець маѓчанне Х'ю, ён абражаѓ горад, у якiм яны абодва жылi. "Ну, - пачаѓ ён, - думаю, я разумею, што ты адчуваеш. Ты хочаш выбрацца з гэтага месца". Ён растлумачыѓ сваё цяжкае становiшча ѓ жыццi. "Я ажанiѓся", - сказаѓ ён. "У мяне ѓжо трое дзяцей. Тут чалавек можа зарабiць на чыгунцы больш грошай, чым у маiм штаце, а жыццё абыходзiцца даволi танна. Лiтаральна сёння мне паступiла прапанова аб працы ѓ добрым горадзе непадалёк ад майго дома ѓ Агаё, але я не магу яго прыняць. За гэтую працу плацяць усяго сорак у месяц. Гарадок добры, адзiн з лепшых у паѓночнай частцы штата, але праца, цi бачыце, нiкуды не падыходзiць. Госпадзе, як бы мне хацелася пайсцi. Я хацеѓ бы зноѓ жыць сярод такiх самых людзей, як i тыя, хто жыве ѓ гэтай частцы краiны".

Чыгуначнiк i Х'ю iшлi па вулiцы, якая вядзе ад вакзала да галоѓнай вулiцы горада. Жадаючы задаволiць поспехi свайго таварыша, але не ведаючы, як гэта зрабiць, Х'ю прымянiѓ метад, якi, як ён чуѓ, выкарыстоѓвалi яго калегi па працы адзiн з адным. - Што ж, - павольна сказаѓ ён, - пойдзем, вып'ем.

Двое мужчын увайшлi ѓ салон i спынiлiся ля бара. Х'ю прыклаѓ вялiзныя намаганнi, каб пераадолець збянтэжанасць. Пакуль яны з чыгуначнiкам пiлi пiва, якое пенiцца, ён растлумачыѓ, што калiсьцi таксама быѓ чыгуначнiкам i ведаѓ тэлеграфiю, але ѓжо некалькi гадоѓ займаѓся iншай працай. Яго спадарожнiк паглядзеѓ на яго паношаную вопратку i кiѓнуѓ галавой. Ён зрабiѓ рух галавой, паказваючы, што хоча, каб Х'ю выйшаѓ з iм вонкi, у цемру. - Ну, ну, - усклiкнуѓ ён, калi яны зноѓ выбралiся на вулiцу i пайшлi па вулiцы да вакзала. "Цяпер я разумею. Яны ѓсе цiкавiлiся табой, i я чуѓ шмат размоваѓ. Я нiчога не скажу, але я збiраюся сёе-тое для цябе зрабiць".

Х'ю адправiѓся на вакзал са сваiм новым сябрам i сеѓ у асветленым кабiнеце. Чыгуначнiк дастаѓ лiст паперы i пачаѓ пiсаць лiст. "Я дам табе гэтую працу", - сказаѓ ён. "Я пiшу лiст зараз i атрымаю яго паѓночным цягнiком. Ты павiнен устаць на ногi. Я сам быѓ п'янiцам, але я ѓсё гэта выразаѓ. Шклянка пiва час ад часу - гэта мая мяжа".

Ён пачаѓ распавядаць аб мястэчку ѓ Агаё, дзе прапанаваѓ Х'ю атрымаць працу, якая дапамагла б яму ѓвайсцi ѓ свет i пазбавiць яго ад звычкi да выпiѓкi, i апiсаѓ яго як зямны рай, у якiм жывуць разумныя, ясна думаючыя людзi. i прыгожыя жанчыны. Х'ю востра ѓспомнiѓ размову, якую ён чуѓ з вуснаѓ Сары Шэпард, калi ѓ юнацтве яна праводзiла доѓгiя вечары, распавядаючы яму аб цудах сваiх гарадоѓ i жыхароѓ у Мiчыгане i Новай Англii, i супрацьпастаѓляла пражытае там жыццё той, якую пражыла. людзьмi яго ѓласнага месца.

Х'ю вырашыѓ не спрабаваць растлумачыць памылку, дапушчаную новым знаёмым, а прыняць прапанову дапамагчы ѓ атрыманнi месца тэлеграфiстам.

Двое мужчын выйшлi з вакзала i зноѓ спынiлiся ѓ цемры. Чыгуначнiк адчуваѓ сябе чалавекам, якому выпаѓ гонар вырваць чалавечую душу з цемры роспачы. Ён быѓ поѓны слоѓ, якiя лiлiся з яго вуснаѓ, i меркаваѓ, што ведае Х'ю i яго характар зусiм неабгрунтавана ѓ дадзеных абставiнах. - Ну, - усклiкнуѓ ён сардэчна, - бачыш, я цябе праводзiѓ. Я сказаѓ iм, што ты добры чалавек i добры аператар, але ты пагодзiшся заняць гэтае месца з невялiкiм заробкам, таму што ты захварэѓ i зараз не можаш шмат працаваць". Усхваляваны мужчына рушыѓ услед за Х'ю па вулiцы. Было ѓжо позна, i святло ѓ магазiне згасла. З аднаго з двух гарадскiх салонаѓ, якiя стаялi на iх шляху, пачуѓся грукат галасоѓ. Да Х'ю вярнулася даѓняя дзiцячая мара знайсцi месца i людзей, сярод якiх ён мог бы, седзячы на месцы i ѓдыхаючы паветра, якiм дыхаюць iншыя, уступiць у цёплую блiзкасць з жыццём. Ён спынiѓся перад салонам, каб паслухаць галасы ѓнутры, але чыгуначнiк тузануѓ яго за рукаѓ палiто i запратэставаѓ. "Цяпер, зараз, ты збiраешся выразаць гэта, а?" - з трывогай спытаѓ ён, а потым паспешна растлумачыѓ сваю занепакоенасць. - Вядома, я ведаю, што з табой. Хiба я не казаѓ табе, што сам там быѓ? Вы працавалi вакол. Я ведаю, чаму гэта так. Табе не абавязкова мне казаць. Калi б з iм што-небудзь не здарылася, нiводзiн чалавек, якi ведае тэлеграфiю, не стаѓ бы працаваць на лесапiльнi.

- Ну, няма чаго пра гэта гаварыць, - задуменна дадаѓ ён. "Я даѓ вам праводзiны. Ты збiраешся спынiць гэта, а?

Х'ю спрабаваѓ пратэставаць i тлумачыць, што ѓ яго няма прыхiльнасцi да выпiѓкi, але жыхар Агаё не слухаѓ. "Усё ѓ парадку", - сказаѓ ён зноѓ, а затым яны прыйшлi ѓ гатэль, дзе жыѓ Х'ю, i ён павярнуѓся, каб вярнуцца на станцыю i дачакацца паѓночнага цягнiка, якi павязе лiст i якi, як ён адчуваѓ, павязе яшчэ i яго патрабаванне, каб чалавек, якi сышоѓ з сучаснага шляху працы i прагрэсу, атрымаѓ новы шанец. Ён адчуваѓ сябе вялiкадушным i дзiѓна лiтасцiвым. - Усё ѓ парадку, мой хлопчык, - сардэчна сказаѓ ён. "Бескарысна са мной размаѓляць. Сёння ѓвечары, калi вы прыйшлi на вакзал, каб спытаць кошт праезду да гэтай дзiркi ѓ Мiчыгане, я ѓбачыѓ, што вы сумелiся. - Што здарылася з гэтым хлопцам? Я сказаѓ сабе. Я задумаѓся. Пасля я прыехаѓ з табой у горад, i ты адразу ж купiѓ мне выпiць. Я б нiчога пра гэта не падумаѓ, каб сам не быѓ там. Вы ѓстанеце на ногi. Бидвелл, штат Агаё, поѓны добрых людзей. Вы ѓступiце з iмi, i яны дапамогуць вам i застануцца з вамi. Вам спадабаюцца гэтыя людзi. У iх ёсць прыкол. Месца, дзе ты будзеш працаваць, знаходзiцца далёка за горадам. Гэта прыкладна ѓ мiлi ад невялiкага мястэчка, падобнага на загарадны, пад назвай Пiкльвiль. Раней там быѓ салон i фабрыка па фасаваннi агурочных агуркоѓ, але зараз iх абодвух ужо няма. У вас не ѓзнiкне спакусы паслiзнуцца ѓ гэтым месцы. У вас будзе шанец устаць на ногi. Я рады, што падумаѓ паслаць цябе туды.

Рэкi ђiлiнг i возера Эры працякалi ѓздоѓж невялiкай лясiстай катлавiны, якая перасякала шырокую прастору адкрытых сельскагаспадарчых угоддзяѓ на поѓнач ад горада Бидвелл. Ён дастаѓляѓ вугаль з узгорыстай мясцовасцi Заходняй Вiрджынii i паѓднёва-ѓсходняга Агаё ѓ парты на возеры Эры i не надаваѓ асаблiвай увагi перавозцы пасажыраѓ. Ранiцай поезд, якi складаецца з экспрэса, багажнага вагона i двух пасажырскiх вагонаѓ, адправiѓся на поѓнач i захад у бок возера, а вечарам той жа поезд вярнуѓся, накiроѓваючыся на паѓднёвы ѓсход у Холмы. дзiѓным чынам, адарваным ад гарадскога жыцця. Нябачны дах, пад якiм жыло жыццё горада i навакольнай краiны, не закрываѓ яго. Як распавёѓ Х'ю чыгуначнiк з Iндыяны, сама станцыя знаходзiлася ѓ месцы, вядомым сярод мясцовых жыхароѓ як Пiклвiл. За станцыяй знаходзiѓся невялiкi будынак для захоѓвання грузаѓ i непадалёк чатыры цi пяць дамоѓ, якiя выходзяць вокнамi на Тэрнерс-Пайк. Фабрыка па вытворчасцi саленняѓ, цяпер ужо закiнутая, з выпаѓшымi вокнамi, стаяла праз чыгуначныя пуцi ад станцыi i побач з невялiкiм ручаём, якi бег пад мастом i перасякаѓ мясцовасць цераз гай дрэѓ да ракi. У гарачыя летнiя днi ад старой фабрыкi даносiѓся кiслы, рэзкi пах, а па начах яго прысутнасць надавала прывiдны прысмак маленечкаму кутку свету, у якiм жыл, напэѓна, тузiн чалавек.

Увесь дзень i ноч над Пiклвiлем панавала напружаная i ѓстойлiвая цiшыня, а ѓ Бидвелле, у мiлi адсюль, пачалося новае жыццё. Па вечарах i ѓ дажджлiвыя днi, калi людзi не маглi працаваць у полi, стары суддзя Хэнбi iшоѓ па Тэрнерс-Пайк, цераз калясны мост у Бiдвел i садзiѓся ѓ крэсла ѓ задняй частцы аптэкi Бердзi Спiнка. Ён казаѓ. Мужчыны прыходзiлi паслухаць яго i сыходзiлi. Па горадзе пранеслiся новыя размовы. Новая сiла, якая нараджалася ѓ амерыканскiм жыццi i ѓ жыццi паѓсюль ва ѓсiм свеце, сiлкавалася старым якое памiрае iндывiдуалiстычным жыццём. Новая сiла ѓскалыхнула i натхнiла народ. Гэта задавальняла ѓнiверсальнае запатрабаванне. Яго мэтай было аб'яднаць людзей, сцерцi нацыянальныя межы, хадзiць па морах i лётаць па паветры, змянiць усё аблiчча свету, у якiм жылi людзi. Гiгант, якi павiнен быѓ стаць каралём замест старых каралёѓ, ужо заклiкаѓ сваiх слуг i свае войскi служыць яму. Ён выкарыстоѓваѓ метады старых каралёѓ i абяцаѓ сваiм паслядоѓнiкам здабычу i прыбытак. Паѓсюль ён бесперашкодна хадзiѓ, абследуючы зямлю, узнiмаючы новы клас людзей на кiруючыя пасады. Чыгунка ѓжо была пракладзена праз раѓнiны; адкрывалiся вялiзныя вугальныя радовiшчы, з якiх трэба было здабываць ежу, каб сагрэць кроѓ у целе гiганта; адкрывалiся радовiшчы жалеза; роѓ i стук дыхання жахлiвай навiнкi, напаѓагiднай, напаѓпрыгожай у сваiх магчымасцях, якая так доѓга павiнна была заглушаць галасы i збiваць з панталыку думкi людзей, чулiся не толькi ѓ гарадах, але нават на адзiнокiх фермах хаты, дзе яго добраахвотныя слугi, газеты i часопiсы, пачалi распаѓсюджвацца. У горадзе Гiбсанвiл, недалёка ад Бидвелла, штат Агаё, i ѓ Лiме i Фiнлi, штат Агаё, былi выяѓлены радовiшчы нафты i газу. У Клiѓлендзе, штат Агаё, дакладны i рашучы чалавек па iмi Ракфелер купляѓ i прадаваѓ нафту. З самага пачатку ён добра служыѓ новай справе i неѓзабаве знайшоѓ iншых, якiя маглi б служыць разам з iм. Морганы, Фрыкi, Гулды, Карнегi, Вандэрбiльты, слугi новага караля, прынцы новай веры, усе купцы, новы тып кiраѓнiкоѓ людзей, кiнулi выклiк старому ѓ свеце класаваму закону, якi ставiць купца нiжэй рамеснiка. i яшчэ больш заблытвалi людзей, прымаючы выгляд творцаѓ. Яны былi ѓслаѓленымi гандлярамi i гандлявалi гiганцкiмi рэчамi, у жыццi людзей, у шахтах, лясах, нафтавых i газавых радовiшчах, фабрыках i чыгунках.

I па ѓсёй краiне, у пасёлках, фермерскiх дамах i якiя растуць гарадах новай краiны, людзi заварушылiся i абудзiлiся. Думка i паэзiя памерлi або перайшлi ѓ спадчыну да слабых рабалепству людзей, якiя таксама сталi слугамi новага парадку. Сур'ёзныя маладыя людзi ѓ Бiдуэле i iншых амерыканскiх гарадах, чые бацькi месяцовымi начамi гулялi разам па Тэрнерс-Пайка, каб пагаварыць пра Бога, сыходзiлi ѓ тэхнiчныя школы. Iх бацькi гулялi i размаѓлялi, i ѓ iх раслi думкi. Гэты iмпульс дасягнуѓ бацькоѓ iх бацькi на залiтых месячным святлом дарогах Англii, Германii, Iрландыi, Францыi i Iталii, а за iмi - на залiтых месячным святлом пагорках Юдэi, дзе пастухi размаѓлялi, а сур'ёзныя маладыя людзi, Ян, Мацей i Iсус, лавiлi вёѓ размову; але сур'ёзныя сыны гэтых людзей на новай зямлi былi адцягнуты ад думак i летуценняѓ. З усiх бакоѓ крычаѓ iм голас новага стагоддзя, якi павiнен быѓ здзейснiць пэѓныя справы. Яны з радасцю падхапiлi крык i пабеглi з iм. Узнiклi мiльёны галасоѓ. Шум стаѓ жудасным i збянтэжыѓ розумы ѓсiх людзей. Пракладаючы шлях для новага, шырэйшага братэрства, у якое калi-небудзь увойдуць людзi, пашыраючы нябачныя дахi гарадоѓ i пасёлкаѓ, каб пакрыць увесь свет, людзi прасякалi сабе шлях скрозь целы людзей.

I пакуль галасы станавiлiся ѓсё гучней i ѓзбуджаны, а новы волат хадзiѓ, папярэдне аглядаючы зямлю, Х'ю праводзiѓ днi на цiхай, соннай чыгуначнай станцыi ѓ Пiквiлi i спрабаваѓ прыстасаваць свой розум да ѓсведамлення таго факту, што ён не павiнен быѓ быць прыняты як суайчыннiк грамадзянамi новага месца, куды ён прыехаѓ. Днём ён сядзеѓ у маленечкай тэлеграфнай канторы або, падцягнуѓшы экспрэс да адчыненага акна каля свайго тэлеграфнага прыбора, ляжаѓ на спiне з лiстом паперы, падпёршы кашчавыя каленi, i лiчыѓ. Фермеры, якiя праязджалi мiма па Тэрнерс-Пайк, бачылi яго там i казалi аб iм у крамах горада. "Ён дзiѓны маѓклiвы чалавек", - казалi яны. - Як ты думаеш, што ён задумаѓ?

Х'ю гуляѓ па вулiцах Бидуэлла па начах, як ён гуляѓ па вулiцах гарадоѓ Iндыяны i Iлiнойса. Ён падышоѓ да груп мужчын, якiя сноѓдалiся на рагу вулiцы, а затым паспешлiва прайшоѓ мiма iх. На цiхiх вулiцах, праходзячы пад дрэвамi, ён бачыѓ жанчын, якiя сядзелi ѓ дамах пры святле лiхтароѓ, i прагнуѓ мець дом i ѓласную жанчыну. Аднойчы днём на вакзал прыйшла школьная настаѓнiца, каб даведацца, колькi каштуе бiлет да горада ѓ Заходняй Вiрджынii. Паколькi агента станцыi не было побач, Х'ю даѓ ёй iнфармацыю, якую яна шукала, i яна затрымалася на некалькi хвiлiн, каб пагаварыць з iм. На пытаннi, якiя яна задавала, ён адказваѓ аднаскладова, i неѓзабаве яна сышла, але ён быѓ у захапленнi i глядзеѓ на тое, што адбылося, як на прыгода. Уначы яму прыснiлася школьная настаѓнiца, а калi ён прачнуѓся, ён уявiѓ, што яна была з iм у яго спальнi. Ён працягнуѓ руку i дакрануѓся да падушкi. Яна была мяккай i гладкай, якой, на яго думку, магла б быць жаночая шчака. Ён не ведаѓ iмя школьнай настаѓнiцы, але прыдумаѓ для яе iмя. - Маѓчы, Элiзабэт. Не дазваляй мне трывожыць твой сон, - прамармытаѓ ён у цемру. Аднойчы ѓвечары ён пайшоѓ да дома, дзе жыла школьная настаѓнiца, i стаяѓ у ценi дрэва, пакуль не ѓбачыѓ, як яна выйшла i пайшла ѓ бок Мэйн-стрыт. Затым ён пайшоѓ вакольным шляхам i прайшоѓ мiма яе па тратуары перад асветленымi магазiнамi. Ён не зiрнуѓ на яе, але, праходзячы мiма, яе сукенка кранула яго рукi, i ён быѓ так ѓсхваляваны потым, што не мог заснуць i правёѓ поѓначы, гуляючы i думаючы аб той цудоѓнай падзеi, якая з iм адбылося.

Агент па бiлетах, экспрэсе i грузавых перавозках на Уiлiнг i возера Эры ѓ Бидвелле, чалавек па iменi Джордж Пайк, жыѓ у адным з дамоѓ недалёка ад станцыi i, акрамя выканання сваiх абавязкаѓ у чыгуначнай кампанii, валодаѓ i працаваѓ на невялiкай ферме. . Гэта быѓ стройны, насцярожаны, маѓклiвы мужчына з доѓгiмi звiсаючымi вусамi. I ён, i яго жонка працавалi так, як Х'ю нiколi раней не бачыѓ, каб працавалi мужчына i жанчына. Iх арганiзацыя падзелу працы засноѓвалася не на поле, а на выгодзе. Часам мiсiс Пайк прыходзiла на станцыю, каб прадаць квiткi, загрузiць экспрэс-скрынкi i валiзкi ѓ пасажырскiя цягнiкi i даставiць цяжкiя скрынi з грузам рамiзнiкам i фермерам, у той час як яе муж працаваѓ у полi за сваёй хатай цi рыхтаваѓ вячэру, i часам справа iшла наадварот, i Х'ю не бачыѓ мiсiс Пайк.

Цягам дня агенту станцыi i яго жонцы было мала чым заняцца на станцыi, i яны знiклi. Джордж Пайк праклаѓ правады i шкiвы, якiя злучаюць станцыю, а на даху яго дома вiсеѓ вялiкi звон, i калi нехта прыходзiѓ на станцыю, каб атрымаць або даставiць груз, Х'ю цягнуѓ за провад, i звон пачынаѓ тэлефанаваць. Праз некалькi хвiлiн Джордж Пайк цi яго жонка прыбеглi з дому цi з поля, скончылi справы i зноѓ хутка сышлi.

Дзень за днём Х'ю сядзеѓ у крэсле каля стала на станцыi або выходзiѓ на вулiцу i хадзiѓ узад i наперад па платформе станцыi. Мiма праязджалi паравозы, якiя цягнулi доѓгiя караваны вагонаѓ з вуглём. Тармазныя майстры памахалi яму рукамi, i цягнiк схаваѓся ѓ гаi дрэѓ, што раслi ля ручая, уздоѓж якога пралягалi пуцi. У Тэрнерс-Пайцы з'явiѓся рыпучы фермерскi фургон, а затым знiк на абсаджанай дрэвамi дарозе, якая вядзе ѓ Бидвелл. Фермер павярнуѓся на сядзенне вагона i паглядзеѓ на Х'ю, але, у адрозненне ад чыгуначнiкаѓ, не махнуѓ рукой. Адважныя хлопчыкi выходзiлi па дарозе з горада i, крычучы i смеючыся, перабiралiся па кроквах закiнутай фабрыкi па вытворчасцi саленняѓ праз рэйкi або адпраѓлялiся лавiць рыбу ѓ раѓчуку ѓ ценi завадскiх сцен. Iх пранiзлiвыя галасы дадавалi адзiноты гэтаму месцу. Х'ю стала амаль невыносна. У роспачы ён адвярнуѓся ад даволi бессэнсоѓных падлiкаѓ i рашэннi праблем, якiя тычацца колькасцi платоѓ, якiя можна выразаць з дрэва, або колькасцi сталёвых рэек цi шпал, выдаткаваных на будаѓнiцтва мiлi чыгункi, незлiчоных дробных праблем. чым ён быѓ заняты, i звярнуѓся да больш вызначаных i практычных праблем. Ён успомнiѓ восень, калi збiраѓ кукурузу на ферме ѓ Iлiнойсе, i, зайшоѓшы на станцыю, размахваѓ доѓгiмi рукамi, пераймаючы рухам чалавека, якi скошвае кукурузу. Ён задаваѓся пытаннем, цi нельга стварыць машыну, якая выконвала б гэтую працу, i паспрабаваѓ намаляваць часткi такой машыны. Адчуваючы сваю няздольнасць справiцца з такой складанай задачай, ён паслаѓ па кнiгi i пачаѓ вывучаць механiку. Ён паступiѓ у завочную школу, заснаваную чалавекам у Пенсiльванii, i некалькi дзён працаваѓ над задачамi, якiя той пасылаѓ яго вырашаць. Ён задаваѓ пытаннi i пачаѓ пакрысе разумець таямнiцу прымянення сiлы. Як i iншыя маладыя людзi Бидуэлла, ён пачаѓ датыкацца з духам часу, але, у адрозненне ад iх, не марыѓ аб раптоѓна здабытым багаццi. Пакуль яны прымалi новыя i бескарысныя мары, ён працаваѓ над тым, каб знiшчыць у сабе схiльнасць да мар.

Х'ю прыехаѓ у Бидвелл ранняй вясной, i ѓ траѓнi, чэрвенi i лiпенi цiхая станцыя ѓ Пiклвiле прачыналася кожны вечар на гадзiну цi дзве. Пэѓны працэнт раптоѓнага i амаль ашаламляльнага росту экспрэс-дастаѓкi, якi адбыѓся з паспяваннем ураджаю садавiны i ягад, прыпаѓ на Уiлiнг, i кожны вечар тузiн экспрэс-грузавiкоѓ, даверху заваленых скрынямi з ягадамi, чакаѓ цягнiк, якi накiроѓваѓся на поѓдзень. Калi цягнiк прыбыѓ на станцыю, сабраѓся невялiкi натоѓп. Джордж Пайк i яго тоѓстая жонка лiхаманкава працавалi, кiдаючы скрынкi ѓ дзверы экспрэс-вагона. Якiя стаяць вакол лайдакi зацiкавiлiся i працягнулi руку дапамогi. Машынiст вылез з лакаматыва, выцягнуѓ ногi i, пераходзячы вузкую дарогу, напiѓся з калонкi ѓ двары Джорджа Пайка.

Х'ю падышоѓ да дзвярэй свайго тэлеграфа i, стоячы ѓ ценi, назiраѓ за ажыѓленай сцэнай. Яму хацелася прыняць у iм удзел, пасмяяцца i пагаварыць з мужчынамi, якiя стаялi побач, падысцi да машынiста i задаць пытаннi аб лакаматыве i яго канструкцыi, дапамагчы Джорджу Пайку i яго жонцы i, можа быць, перапынiць iх маѓчанне i сваё ѓласнае. дастаткова пазнаёмiцца з iмi. Ён думаѓ пра ѓсё гэта, але заставаѓся ѓ ценi дзвярэй, якiя вялi ѓ тэлеграф, да таго часу, пакуль па сiгнале машынiста цягнiка машынiст не сеѓ у свой паравоз, i цягнiк не пачаѓ аддаляцца ѓ вячэрнюю цемру. Калi Х'ю выйшаѓ са свайго кабiнета, платформа станцыi зноѓ апусцела. У траве за пуцямi i каля прывiдна выглядаючай старой фабрыкi спявалi цвыркуны. Том Уайлдэр, кiроѓца-наймiт з Бiдуэла, выцягнуѓ з цягнiка чалавека, якi падарожнiчаѓ, i пыл, пакiнуты абцасамi яго каманды, усё яшчэ вiсеѓ у паветры над "Пайком Тэрнера". З цемры, што навiсла над дрэвамi, што раслi ѓздоѓж ручая за фабрыкай, чулася хрыплае кваканне жаб. На Тэрнерс-Пайцы паѓтузiна маладых людзей з Бидвелла ѓ суправаджэннi такой жа колькасцi гарадскiх дзяѓчын iшлi па сцяжынцы ѓздоѓж дарогi пад дрэвамi. Яны прыйшлi на вакзал, каб было куды iсцi, сабралi групу, але цяпер стала вiдавочная напаѓпрытомная мэта iх прыезду. Група разбiлася на пары, i кожная старалася сысцi як мага далей ад астатнiх. Адна з пар вярнулася па сцяжынцы да станцыi i падышла да помпы ѓ двары Джорджа Пайка. Яны стаялi каля калонкi, смеючыся i робячы выгляд, што п'юць з бляшанага кубка, а калi зноѓ выйшлi на дарогу, астатнiя ѓжо знiклi. Яны змоѓклi. Х'ю падышоѓ да канца платформы i назiраѓ, як яны павольна iдуць. Ён стаѓ люта зайздросцiць маладому чалавеку, якi абняѓ сваю спадарожнiцу за талiю, а затым, калi ён павярнуѓся i ѓбачыѓ якi глядзiць на яго Х'ю, зноѓ прыбраѓ яе.

Тэлеграфiст хутка прайшоѓ па платформе, пакуль не схаваѓся з поля зроку маладога чалавека, а калi вырашыѓ, што цемра яго схавае, вярнуѓся i папоѓз за iм па сцяжынцы ѓздоѓж дарогi. Мiсурыйцам зноѓ авалодала галоднае жаданне ѓвайсцi ѓ жыццё навакольных людзей. Быць маладым чалавекам у жорсткiм белым каѓнерыку, у акуратна пашытай вопратцы i ѓвечары гуляць з маладымi дзяѓчынамi здавалася уступам на шлях да шчасця. Яму хацелася з крыкамi бегчы па сцежцы ѓздоѓж дарогi, пакуль ён не дагонiць юнака i дзяѓчыну, малiць iх узяць яго з сабой, прыняць яго як свайго, але калi хвiлiнны парыѓ прайшоѓ i ён вярнуѓся ѓ тэлеграф i запалiѓ лямпу, ён глядзеѓ на сваё доѓгае нязграбнае цела i не мог сабе ѓявiць, каб уявiць. Сум ахапiѓ яго, i яго змардаваны твар, ужо парэзаны i спярэшчаны глыбокiмi маршчынамi, стаѓ даѓжэйшы i худы. Старое дзiцячае ѓяѓленне, закладзенае ѓ яго прытомнасць словамi яго прыёмнай мацi Сары Шэпард, што горад i людзi могуць перарабiць яго i сцерцi з яго цела сляды таго, што ён лiчыѓ сваiм найнiзкiм нараджэннем, пачало знiкаць. . Ён пастараѓся забыцца навакольных яго людзей i з новай энергiяй заняѓся вывучэннем праблем у кнiгах, чаркай якiя ляжалi зараз на яго стале. Яго схiльнасць да мар, стрымлiваемая настойлiвай канцэнтрацыяй розуму на пэѓных рэчах, пачала выяѓляцца ѓ новай форме, i яго мозг больш не гуляѓ з карцiнамi аблокаѓ i людзей ва ѓзбуджаным руху, а авалодаѓ сталлю, дрэвам i жалеза. Дурныя масы матэрыялаѓ, вынятых з зямлi i лясоѓ, былi нададзены яго розуму фантастычнымi формамi. Седзячы днём на тэлеграфе цi шпацыруючы ѓ адзiноце па вулiцах Бидвелла ѓначы, ён у думках бачыѓ тысячы новых машын, створаных яго рукамi i мозгам, якiя выконваюць працу, праведзеную рукамi людзей. Ён прыехаѓ у Бидвелл не толькi ѓ надзеi, што там ён нарэшце знойдзе кампанiю, але i таму, што яго розум быѓ па-сапраѓднаму узбуджаны i яму хацелася вольнага часу, каб пачаць займацца якiя адчуваюцца справамi. Калi жыхары Бидвелла не прынялi яго ѓ сваё гарадское жыццё, а пакiнулi стаяць убаку, а маленечкае жыллё для мужчын пад назвай Пiклвiлль, дзе ён жыѓ, стаяла ѓ баку ад нябачнага даху горада, ён вырашыѓ паспрабаваць забыцца мужчын i цалкам выявiць сябе ѓ працы.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

Х УГХ _ _ ПЕРШЫ ВЫНАХОДНЫ Гэтая спроба глыбока ѓсхвалявала горад Бидвелл. Калi чуткi пра гэта распаѓсюдзiлiся, людзi, якiя слухалi прамову суддзi Хораса Хэнбi i чые думкi былi звернутыя да прыходу новага iмпульсу руху наперад у амерыканскiм жыццi, думалi, што бачаць у Х'ю iнструмент яго прыходу да Бидвеллу. . З таго дня, як ён пераехаѓ да iх жыць, у магазiнах i дамах было шмат цiкаѓнасцi наконт высокага, хударлявага, павольна гаворачага незнаёмца ѓ Пiклвiле. Джордж Пайк распавёѓ аптэкару Бердзi Спiнксу, як Х'ю цэлымi днямi працаваѓ над кнiгамi i як ён рабiѓ чарцяжы частак загадкавых машын i пакiдаѓ iх на сваiм стале ѓ тэлеграфе. Бердзi Спiнкс расказала iншым, i гiсторыя разраслася. Калi ѓвечары Х'ю гуляѓ адзiн па вулiцы i думаѓ, што нiхто не звяртае ѓвагi на яго прысутнасць, за iм сачылi сотнi пар цiкаѓных вачэй.

Пачала зараджацца традыцыя ѓ адносiнах да тэлеграфiста. Традыцыя зрабiла Х'ю гiганцкай фiгурай, якая заѓсёды хадзiла на ѓзроѓнi вышэй за тое, на якiм жылi iншыя людзi. Ва ѓяѓленнi сваiх суграмадзян з горада Агаё ён заѓсёды разважаѓ пра вялiкiя думкi, вырашаючы загадкавыя i заблытаныя праблемы, звязаныя з новай механiчнай эпохай, пра якую суддзя Хэнбi распавядаѓ нецярплiвым слухачам у аптэцы. Пiльныя, гаманкiя людзi бачылi сярод сябе чалавека, якi не ѓмеѓ гаварыць i чый доѓгi твар быѓ звыкла сур'ёзны, i не маглi думаць пра яго як пра чалавека, якому даводзiцца штодня сутыкацца з такiмi ж дробнымi праблемамi, як i яны самi.

Малады чалавек Бидуэлл, якi прыйшоѓ на станцыю ђiлiнг з групай iншых маладых людзей, якi бачыѓ, як вячэрнi цягнiк сыходзiѓ на поѓдзень, якi сустрэѓ на станцыi адну з гарадскiх дзяѓчын i, каб выратавацца, астатнiя i пабыць з ёй сам-насам, адвёѓ яе да помпы ѓ двары Джорджа Пайка пад выглядам таго, што ён вечара, засяродзiѓшы ѓсе свае думкi на Х'ю. Маладога чалавека звалi Эд Хол, i ён быѓ вучнем Бэна Пiлера, цесляра, якi адправiѓ свайго сына ѓ Клiѓленд у тэхнiчную школу. Ён хацеѓ ажанiцца з дзяѓчынай, якую сустрэѓ на станцыi, i не разумеѓ, як яму гэта ѓдасца на сваё жалаванне чаляднiка цесляра. Калi ён азiрнуѓся i ѓбачыѓ Х'ю, якi стаяѓ на платформе станцыi, ён хутка прыбраѓ руку, якую абняѓ дзяѓчыну за стан, i пачаѓ гаварыць. - Вось што я вам скажу, - сур'ёзна сказаѓ ён, - калi тут у блiжэйшы час не набярэцца абаротаѓ, я пайду. Я паеду ѓ Гiбсанбург i знайду працу на нафтавых радовiшчах, вось што я зраблю. Мне трэба больш грошай". Ён цяжка ѓздыхнуѓ i паглядзеѓ праз галаву дзяѓчыны ѓ цемру. - Кажуць, гэты тэлеграфiст на станцыi нешта задумаѓ, - рызыкнуѓ ён. "Гэта ѓсе размовы. Бердзi Спiнкс кажа, што ён вынаходнiк; кажа, што Джордж Пайк сказаѓ яму; кажа, што ён увесь час працуе над новымi вынаходствамi, якiя дазваляюць рабiць нешта з дапамогай машын; што яго выдача за тэлеграфiста - толькi блеф. Некаторыя думаюць, што, магчыма, яго паслалi сюды, каб вырашыць пытанне аб адкрыццi фабрыкi па вытворчасцi аднаго з яго вынаходстваѓ, дасланыя багатымi людзьмi, магчыма, у Клiѓленд цi нейкае iншае месца. Усе гавораць, што хутка тут, у Бiдуэле, з'явяцца фабрыкi. Калi б я ведаѓ. Я не хачу з'яжджаць без неабходнасцi, але мне трэба больш грошай. Бэн Пiлер нiколi не дасць мне прыбаѓкi, каб я мог ажанiцца цi нiчога. Мне б хацелася ведаць гэтага хлопца ззаду, каб я мог спытаць яго, у чым справа. Кажуць, ён разумны. Мяркую, ён бы мне нiчога не сказаѓ. Мне б хацелася быць дастаткова разумным, каб вынайсцi што-небудзь i, магчыма, разбагацець. Мне б хацелася быць такiм хлопцам, якiм пра яго гавораць".

Эд Хол зноѓ абняѓ дзяѓчыну за стан i пайшоѓ. Ён забыѓся пра Х'ю i падумаѓ пра сябе i пра тое, як яму хацелася ажанiцца з дзяѓчынай, чыё маладое цела прыцiснулася да яго ѓласнага, - хацеѓ, каб яна цалкам належала яму. На некалькi гадзiн ён выйшаѓ з расце сферы ѓплыву Х'ю на калектыѓную думку горада i пагрузiѓся ѓ iмгненнае асалоду пацалункамi.

А калi ён выйшаѓ з-пад уплыву Х'ю, прыйшлi i iншыя. Увечары на Мэйн-стрыт усе разважалi пра мэту прыбыцьця жыхара Мiсуры ѓ Бидвелл. Сорак даляраѓ у месяц, якiя яму плацiла чыгунка ђiлiнг, не маглi спакусiць такога чалавека. Яны былi ѓ гэтым упэѓненыя. Стыѓ Хантэр, сын ювелiра, вярнуѓся ѓ горад пасля навучання ѓ бiзнес-каледжы ѓ Бафала, штат Нью-Ёрк, i, пачуѓшы гэтую гутарку, зацiкавiѓся. У Стыва былi задаткi сапраѓднага дзелавога чалавека, i ён вырашыѓ правесцi расследаванне. Аднак Стыѓ не ѓваходзiѓ у метады дзейнiчаць напрамую, i на яго зрабiла ѓражанне думка, тады яшчэ за мяжой, у Бидуэлле, аб тым, што Х'ю быѓ пасланы ѓ горад кiмсьцi, магчыма, групай капiталiстаѓ, якiя мелi намер адкрыць там фабрыкi. .

Стыѓ думаѓ, што ён справiцца лёгка. У Бафала, дзе ён вучыѓся ѓ бiзнэс-каледжы, ён сустрэѓ дзяѓчыну, чый бацька, Э. П. Хорн, валодаѓ мылаварнай фабрыкай; пазнаёмiѓся з ёй у царкве i быѓ прадстаѓлены яе бацьку. Мылавар, напорысты i пазiтыѓны чалавек, якi вырабляѓ прадукт пад назвай "Мыла хатняга сябра Хорна", меѓ сваё ѓласнае ѓяѓленне аб тым, якiм павiнен быць малады чалавек i як яму трэба прабiвацца ѓ свеце, i ён з задавальненнем размаѓляѓ са Стывам. Ён распавёѓ сыну ювелiра Бидвелла аб тым, як той адкрыѓ уласную фабрыку з невялiкiмi грашыма i дамогся поспеху, а таксама даѓ Стыву мноства практычных парад па арганiзацыi кампанiй. Ён шмат казаѓ пра такую рэч, як "кантроль". "Калi вы будзеце гатовы пачаць самастойна, майце гэта на ѓвазе", - сказаѓ ён. "Вы можаце прадаць акцыi i заняць грошы ѓ банку, усё, што вы можаце атрымаць, але не адмаѓляйцеся ад кантролю. Пачакайце. Менавiта так я дабiѓся поспеху. Я заѓсёды трымаѓ кантроль над сытуацыяй".

Стыѓ хацеѓ жанiцца на Эрнесцiне Хорн, але адчуваѓ, што яму варта паказаць, на што ён здольны як бiзнэсмэн, перш чым спрабаваць пракрасцiся ѓ гэтак багатую i вядомую сям'ю. Калi ён вярнуѓся ѓ свой горад i пачуѓ размову аб Х'ю Маквеi i яго вынаходнiцкай генii, ён успомнiѓ словы мылавар аб кантролi i паѓтарыѓ iх пра сябе. Аднойчы ѓвечары ён шпацыраваѓ па вулiцы Тэрнерс-Пайк i спынiѓся ѓ цемры каля старой фабрыкi па вытворчасцi саленняѓ. Ён убачыѓ Х'ю за працай пад лямпай на тэлеграфе i быѓ уражаны. "Я стаюся i пагляджу, што ён задумаѓ", - сказаѓ ён сабе. "Калi ѓ яго ёсць вынаходства, я ствару кампанiю. Я атрымаю грошы i адкрыю фабрыку. Людзi тут будуць падаць адзiн на аднаго, каб патрапiць у такую сiтуацыю. Я не веру, што яго сюды нехта паслаѓ. Магу паспрачацца, што ён проста вынаходнiк. Такiя людзi заѓсёды дзiѓныя. Я буду трымаць рот на замку i выкарыстоѓваць свой шанец. Калi нешта пачнецца, я пачну гэта i вазьму пад кантроль, вось што я зраблю, я вазьму пад кантроль".

У краiне, якая распасцiраецца на поѓнач за ѓскраiнай невялiкiх ягадных ферм, размешчаных прама вакол горада, размяшчалiся iншыя, буйнейшыя фермы. Зямля, на якой размяшчалiся гэтыя буйнейшыя фермы, таксама была багатай i давала вялiкiя ѓраджаi. Вялiкiя плошчы яго былi засаджаны капустай, для якой былi пабудаваны рынкi ѓ Клiѓлендзе, Пiтсбургу i Цынцынацi. Жыхары блiжэйшых гарадоѓ часта высмейвалi Бiдвела, называючы яго Кэбэджвiлем. Адна з найбуйных капусных ферм прыналежыла чалавеку па iмi Эзра Фрэнч i размяшчалася на Тэрнерс-Пайцы, у двух мiлях ад горада i ѓ мiлi ад станцыi ђiлiнг.

Вясновымi вечарамi, калi на станцыi было цёмна i цiха i калi паветра было цяжкае ад паху новых параснiкаѓ i свежаѓаранай плугам зямлi, Х'ю ѓставаѓ з крэсла ѓ тэлеграфнай канторы i iшоѓ у мяккай цемры. . Ён пайшоѓ па Тэрнерс-Пайку ѓ горад, убачыѓ групы мужчын, якiя стаяць на тратуарах перад крамамi, i маладых дзяѓчат, якiя iдуць рука аб руку па вулiцы, а затым вярнуѓся на маѓклiвую станцыю. У яго доѓгае i звыкла халоднае цела пачало закрадвацца цеплыня жадання. Пайшлi вясновыя дажджы, i з узгоркаѓ на поѓднi дзьмуѓ мяккi вецер. Аднойчы ѓвечары, калi свяцiѓ месяц, ён абышоѓ старую фабрыку па вытворчасцi саленняѓ туды, дзе ручай цурчала пад нахiленымi вербамi, i, стоячы ѓ цяжкiм ценi ля фабрычнай сцяны, паспрабаваѓ уявiць сябе чалавекам, якi раптам здабыѓ чысцiню ног. , грацыёзны i спрытны. Каля ручая, недалёка ад завода, рос куст, ён схапiѓ яго сваiмi магутнымi рукамi i вырваѓ з коранем. На iмгненне сiла яго плячэй i рук прынесла яму моцнае мужчынскае задавальненне. Ён падумаѓ аб тым, як моцна ён мог бы прыцiснуць да свайго цела жаночае цела, i якая дакранулася да яго iскра вясновага агню ператварылася ѓ полымя. Ён адчуѓ сябе нанава створаным i паспрабаваѓ лёгка i грацыёзна пераскочыць цераз раѓчук, але спатыкнуѓся i звалiѓся ѓ ваду. Пазней ён цвяроза вярнуѓся на станцыю i зноѓ паспрабаваѓ акунуцца ѓ вывучэнне праблем, якiя знайшоѓ у сваiх кнiгах.

Ферма Эзры Фрэнч знаходзiлася побач з Тэрнерс-Пайк, у мiлi на поѓнач ад станцыi Уiлiнг, i мела дзвесце акраѓ зямлi, большая частка якой была засаджана капустай. Вырошчваць гэтую культуру было выгадна, i яна патрабавала не большага догляду, чым кукуруза, але пасадка была жахлiвай задачай. Тысячы раслiн, вырашчаных з насення, пасаджаных на градцы ззаду хлява, прыйшлося з цяжкасцю перасадзiць. Раслiны былi далiкатнымi, i абыходзiцца з iмi трэба было асцярожна. Плантатар поѓз павольна i пакутлiва i з дарогi быѓ падобны на параненага звера, якi iмкнецца прабрацца да нары ѓ далёкiм лесе. Ён прапоѓз крыху наперад, а затым спынiѓся i згорбiѓся ѓ камяк. Узяѓшы раслiну, кiнутую на зямлю адной з кропельнiц, ён прарабiѓ у мяккай зямлi ямку невялiкай трохкутнай матыкай i рукамi ѓтрамбаваѓ зямлю вакол каранёѓ раслiны. Пасля ён зноѓ папоѓз далей.

Эзра, якi гадаваѓ капусту, прыехаѓ на захад з аднаго са штатаѓ Новай Англii i разбагацеѓ, але ён не стаѓ наймаць дадатковую працоѓную сiлу для вырошчвання раслiн, i ѓсю працу выконвалi яго сыны i дачкi. Гэта быѓ невысокi барадаты мужчына, якому ѓ юнацтве зламалi нагу, упаѓшы з гарышча хлява. Паколькi яго не зафiксавалi належным чынам, ён мала што мог рабiць i пакутлiва кульгаѓ. Жыхарам Бидвелла ён быѓ вядомы як своеасаблiвы дасцiпнiк, i зiмой ён кожны дзень хадзiѓ у горад, каб стаяць у крамах i расказваць раблезiянскiя гiсторыi, якiмi ён быѓ знакамiты; але калi прыйшла вясна, ён стаѓ неспакойна актыѓным i ва ѓласнай хаце i на ферме стаѓ тыранам. У час закладкi капусты ён гнаѓ сваiх сыноѓ i дачок, як рабоѓ. Калi ѓвечары ѓзышоѓ месяц, ён прымусiѓ iх адразу ж пасля вячэры вярнуцца ѓ поле i працаваць да паѓночы. Яны iшлi ѓ панурым маѓчаннi: дзяѓчынкi павольна кульгалi, выкiдваючы раслiны з кошыкаѓ, якiя неслi на руках, а хлопчыкi паѓзлi за iмi i саджалi раслiны. У паѓзмроку невялiкая група людзей павольна хадзiла ѓверх i ѓнiз па доѓгiх палях. Эзра запрог каня ѓ павозку i прывёз раслiны з градкi за адрынай. Ён хадзiѓ туды i сюды, лаючыся i пратэстуючы супраць кожнай затрымкi ѓ працы. Калi яго жонка, маленькая стомленая бабулька, скончыла вячэрнюю працу па хаце, ён прымусiѓ яе таксама прыйсцi ѓ поле. "Ну-ну, - рэзка сказаѓ ён, - нам патрэбна кожная пара рук, якую мы можам атрымаць". Хоць у яго было некалькi тысяч даляраѓ у банку Бидвелл i ён валодаѓ iпатэкамi на двух або трох суседнiх фермах, Эзра баяѓся беднасцi i, каб утрымаць сям'ю на працы, прыкiдваѓся, што вось-вось страцiць усю сваю маёмасць. "Цяпер у нас ёсць шанец выратавацца", - заявiѓ ён. "Мы павiнны атрымаць вялiкi ѓраджай. Калi мы зараз не будзем старанна працаваць, мы памром з голаду". Калi ѓ полi яго сыны выявiлi, што не могуць даѓжэй паѓзцi без адпачынку, i ѓсталi, каб расцерцi стомленыя целы, ён устаѓ ля плота на краi поля i вылаяѓся. "Ну, паглядзiце, якiя раты мне даводзiцца кармiць, гультая! ён крыкнуѓ. "Працягвайце працаваць. Не лайдайце. Праз два тыднi саджаць будзе позна, i тады можна будзе адпачыць. Цяпер кожная раслiна, якую мы пасадзiм, дапаможа выратаваць нас ад спусташэння. Працягвайце працаваць. Не лайдайце ".

Увесну другога года свайго знаходжання ѓ Бидуэлле Х'ю часта хадзiѓ па вечарах назiраць за працай усталёѓшчыкаѓ раслiн пры месячным святле на французскай ферме. Ён не даѓ аб сабе ведаць, а схаваѓся ѓ куце плота за кустамi i назiраѓ за працоѓнымi. Калi ён убачыѓ сагнутыя, выродлiвыя фiгуры, якiя павольна паѓзлi наперад, i пачуѓ словы старога, якi ганяѓ iх, як быдла, яго сэрца было глыбока кранутае, i ён захацеѓ пратэставаць. У цьмяным святле з'явiлiся фiгуры жанчын, якiя павольна рухалiся, а за iмi iшлi прысеѓшыя паѓзучыя мужчыны. Яны iшлi да яго доѓгiм побач, выгiнаючыся ѓ яго поле зроку, як гратэскава выродлiвыя жывёлы, якiх нейкi бог ночы гонiць на выкананне жудаснай задачы. Рука паднялася. Ён зноѓ хутка ѓпаѓ. Трохкутная матыка пагрузiлася ѓ зямлю. Павольны рытм паѓзуна быѓ парушаны. Ён пацягнуѓся свабоднай рукой да раслiны, якая ляжала на зямлi перад iм, i апусцiѓ яго ѓ ямку, праведзеную матыкай. Пальцамi ён утрамбаваѓ зямлю вакол каранёѓ раслiны i зноѓ пачаѓ павольна паѓзцi наперад. Французскiх хлопчыкаѓ было чацвёра, i двое старэйшых працавалi моѓчкi. Малодшыя хлопчыкi скардзiлiся. Тры дзяѓчынкi i iх мацi, якiя займалiся выкопваннем раслiн, дайшлi да канца шэрагу i, павярнуѓшыся, сышлi ѓ цемру. "Я збiраюся кiнуць гэтае рабства", - сказаѓ адзiн з малодшых хлопчыкаѓ. "Я знайду працу ѓ горадзе. Спадзяюся, гэта праѓда, што яны гавораць, што фабрыкi наблiжаюцца".

Чатыры маладыя людзi падышлi да канца шэрагу i, паколькi Эзры не было вiдаць, на iмгненне спынiлiся каля плота побач з тым месцам, дзе хаваѓся Х'ю. "Я лепш буду канём цi каровай, чым тым, хто я ёсць", - працягваѓ жаласны голас. "Што добрага ѓ тым, каб быць жывым, калi табе даводзiцца вось так працаваць?"

На iмгненне, слухаючы галасы якiя скардзяцца працоѓных, Х'ю захацелася падысцi да iх i папрасiць дазволiць яму прыняць удзел у iх працы. Потым прыйшла яшчэ адна думка. Поѓзлiвыя фiгуры рэзка з'явiлiся ѓ яго поле зроку. Ён больш не чуѓ голасу самага малодшага з французскiх хлопчыкаѓ, якi, здавалася, выйшаѓ з-пад зямлi. Машынападобнае калыханне цел наладчыкаѓ смутна наводзiла яго на думку аб магчымасцi пабудаваць машыну, якая магла б выконваць тую працу, якую яны выконвалi. Яго розум прагна ѓхапiѓся за гэтую думку, i ён адчуѓ палёгку. Было нешта ѓ поѓзаючых постацях i ѓ месячным святле, з якога даносiлiся галасы, што пачало абуджаць у яго свядомасцi той трапяткi, летуценны стан, у якiм ён правёѓ большую частку свайго дзяцiнства. Думаць аб магчымасцi стварэння машыны для ѓстаноѓкi раслiн было больш бяспечна. Гэта адпавядала таму, што Сара Шэпард так часта казала яму аб бяспечным ладзе жыцця. Вяртаючыся праз цемру да чыгуначнай станцыi, ён падумаѓ пра гэта i вырашыѓ, што стаць вынаходнiкам будзе дакладным спосабам устаць нарэшце на шлях прагрэсу, якi ён спрабаваѓ знайсцi.

Х'ю быѓ захоплены iдэяй вынайсцi машыну, якая магла б выконваць працу, якую, як ён бачыѓ, людзi выконвалi ѓ полi. Увесь дзень ён думаѓ пра гэта. Iдэя, якая аднойчы замацавалася ѓ яго галаве, дала яму нешта якое адчуваецца, над чым можна было працаваць. У вывучэннi механiкi, распачатым у чыста аматарскiм духу, ён не зайшоѓ дастаткова далёка, каб адчуваць сябе здольным прыступiць да фактычнага канструявання такой машыны, але лiчыѓ, што цяжкасцi можна пераадолець цярпеннем i эксперыментаваннем з камбiнацыямi колаѓ. , шасцярэнькi i рычагi, вывастраныя з кавалкаѓ дрэва. У ювелiрнай краме Хантэра ён купiѓ танныя гадзiны i выдаткаваѓ некалькi дзён, разбiраючы iх i зноѓ збiраючы. Ён адмовiѓся ад рашэння матэматычных задач i адправiѓся за кнiгамi, якiя апiсваюць прыладу машын. Струмень новых вынаходак, якiя павiнны былi цалкам змянiць метады апрацоѓкi глебы ѓ Амерыцы, ужо пачаѓ распаѓсюджвацца па краiне, i шмат новых i незвычайных вiдаѓ сельскагаспадарчых прылад прыбыло ѓ таварны склад Бидвелла чыгункi Уiлiнг. Там Х'ю ѓбачыѓ уборачную машыну для скошвання збожжа, касiлку для скошвання сена i даѓганосая дзiѓнага выгляду прылада, якое прызначалася для выкарчоѓвання бульбы з зямлi шмат у чым па ѓзоры метаду, ужывальнага энергiчнымi свiннямi. Ён уважлiва iх вывучыѓ. На нейкi час яго розум адвярнуѓся ад смагi чалавечага кантакту, i ён быѓ задаволены тым, што заставаѓся iзаляванай фiгурай, паглынутай працай свайго ѓласнага розуму, якi абуджаецца.

Адбылася абсурдная i вясёлая рэч. Пасля таго, як да яго прыйшоѓ iмпульс вынайсцi машыну для ѓстаноѓкi раслiн, ён кожны вечар хаваѓся ѓ куце плота i назiраѓ за працай французскай сям'i. Паглынуты назiраннем за механiчнымi рухамi людзей, якiя поѓзаюць па палях у месячным святле, ён забыѓся, што яны людзi. Пасля таго, як ён убачыѓ, як яны выпаѓзлi з-пад увагi, разгарнулiся ѓ канцы радоѓ i зноѓ папаѓзлi ѓ туманнае святло, якое нагадала яму аб смутных далях яго роднай краiны на рацэ Мiсiсiпi, яго ахапiла жаданне паѓзцi за iмi. i паспрабаваць пераймаць iх рухам. Ён думаѓ, што некаторыя складаныя механiчныя праблемы, якiя ѓжо прыйшлi яму ѓ галаву ѓ сувязi з прапанаванай машынай, можна было б лепш зразумець, калi б ён мог атрымаць рухi, неабходныя для ѓкаранення ѓ сваё цела. Вусны яго пачалi мармытаць словы, i, выйшаѓшы з кута плота, дзе ён хаваѓся, ён папоѓз цераз поле за французскiмi хлопчыкамi. - Удар унiз будзе такiм, - прамармытаѓ ён i, падняѓшы руку, узмахнуѓ ёю над галавой. Яго кулак апусцiѓся на мяккую зямлю. Ён забыѓся на шэрагi раслiн, якiя толькi што завязалiся, i поѓз проста па iх, уцiскаючы iх у мяккую зямлю. Ён перастаѓ паѓзцi i памахаѓ рукой. Ён спрабаваѓ звязаць свае рукi з механiчнымi рукамi машыны, якая стваралася ѓ ягонай свядомасцi. Моцна трымаючы адну руку перад сабой, ён рухаѓ ёю ѓверх i ѓнiз. "Ход будзе карацейшы. Машына павiнна быць пабудавана блiзка да зямлi. Колы i конi будуць рухацца па сцяжынках памiж радамi. Колы павiнны быць шырокiмi, каб забяспечыць счапленне. Я буду перадаваць магутнасць ад колаѓ, каб атрымаць магутнасць для працы механiзму", - сказаѓ ён услых.

Х'ю ѓстаѓ i ѓстаѓ у месяцовым святле на капусным полi, яго рукi ѓсё яшчэ напружвалiся ѓверх i ѓнiз. Велiзарная даѓжыня яго постацi i рук падкрэслiвалася няпэѓным святлом. Рабочыя, адчуѓшы нейкую дзiѓную прысутнасць, ускочылi на ногi i спынiлiся, прыслухоѓваючыся i гледзячы. Х'ю рушыѓ да iх, усё яшчэ мармычучы словы i размахваючы рукамi. Тэрор ахапiѓ працоѓных. Адна з жанчын-кропельнiц крыкнула i ѓцякла праз поле, а астатнiя з плачам пабеглi за ёй па пятах. "Не рабi гэтага. Iдзiце, - крыкнуѓ старэйшы з французскiх хлопчыкаѓ, а затым ён з братамi таксама пабег.

Пачуѓшы галасы, Х'ю спынiѓся i агледзеѓся. Поле было пуста. Ён зноѓ пагрузiѓся ѓ свае механiчныя разлiкi. Ён вярнуѓся па дарозе на станцыю ђiлiнг i на тэлеграф, дзе поѓначы працаваѓ над грубым малюнкам, якi спрабаваѓ зрабiць з частак сваёй устаноѓкi для ѓстаноѓкi раслiн, не зважаючы на той факт, што ён стварыѓ мiф, якi б прабег праз усю вёску. Французскiя хлопчыкi i iх сёстры смела заявiлi, што на капусныя палi прыйшла здань i пагражаѓ iм смерцю, калi яны не сыдуць i не перастануць працаваць па начах. Мацi дрыготкiм голасам пацвердзiла iх зацвярджэнне. Эзра Фрэнч, якi не бачыѓ прывiда i не паверыѓ яго апавяданню, адчуѓ рэвалюцыю. Ён пакляѓся. Ён пагражаѓ усёй сям'i галоднай смерцю. Ён заявiѓ, што хлусня была вынайдзена, каб падмануць i здрадзiць яго.

Аднак начная праца на капусных палях французскай фермы падышла да канца. Гэтая гiсторыя была расказана ѓ горадзе Бидвелл, i, як паклялася ѓся французская сям'я, за выключэннем Эзры, у яе праѓдзiвасцi, ёй паверылi. Том Форэсбi, пажылы грамадзянiн, якi быѓ спiрытуалiстам, сцвярджаѓ, што чуѓ, як яго бацька казаѓ, што некалi на Тэрнер-Пайцы былi iндзейскiя могiлкi.

Поле капусты на французскай ферме стала вядома на мясцовым узроѓнi. Праз год двое iншых мужчын заявiлi, што бачылi фiгуру гiганцкага iндзейца, якi танчыць i спявае пахавальную панiхiду ѓ месячным святле. Хлапчукi-фермеры, якiя правялi вечар у горадзе i позна вечарам вярталiся ѓ адзiнокiя фермерскiя дамы, прыйшоѓшы на ферму, пусцiлi коней уцякаць. Калi ён застаѓся далёка ззаду, яны ѓздыхнулi вальней. Хоць ён працягваѓ лаяцца i пагражаць, Эзрэ больш нiколi не ѓдавалася вывесцi сваю сям'ю ѓ поле ноччу. У Бiдуэле ён заявiѓ, што гiсторыя пра прывiд, прыдуманая яго лянiвымi сынамi i дочкамi, пазбавiла яго магчымасцi годна зарабляць на сваёй ферме.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

Стыѓ Х УНТЭР _ РАШЭННЫ што прыйшоѓ час нешта зрабiць, каб абудзiць яго родны горад. Заклiк вясновага ветра абудзiѓ у iм нешта, як i ѓ Х'ю. Ён прыйшоѓ з поѓдня, прынёсшы дождж, за якiм рушылi ѓслед цёплыя ясныя днi. Робiнс скакаѓ па лужках перад дамамi на жылых вулiцах Бидвелла, i паветра зноѓ напоѓнiлася насычанай саладосцю свежаѓзаранай зямлi. Як i Х'ю, Стыѓ гуляѓ у адзiноце па цёмных, цьмяна асветленых вулiцах дома вясновымi вечарамi, але ён не спрабаваѓ нязграбна пераскокваць у цемры ручаi або выдзiраць кусты з зямлi, а таксама не марнаваѓ дарма часу, марачы аб тым, каб стаць фiзiчна малады, ахайны i прыгожы.

Да таго, як прыйшлi яго вялiкiя дасягненнi ѓ прамысловай сферы, Стыѓ не карыстаѓся вялiкай павагай у сваiм родным горадзе. Ён быѓ шумным i выхваляючыся юнаком, i яго распесцiѓ бацька. Калi яму было дванаццаць гадоѓ, упершыню ва ѓжытак увайшлi так званыя бяспечныя ровары, i доѓгi час ён быѓ адзiным у горадзе. Увечары ён катаѓся на iм уверх i ѓнiз па Мэйн-стрыт, палохаючы коней i выклiкаючы зайздрасць гарадскiх хлапчукоѓ. Ён навучыѓся катацца, не кладучы рукi на руль, i iншыя хлопчыкi сталi называць яго Смарцi Хантэр, а пазней, паколькi ён насiѓ жорсткi белы каѓнерык, якi складаѓся на плячах, яму далi дзявочае iмя. "Добры дзень, Сьюзен, - крычалi яны, - не падайце i не выпацкаць сваё адзенне".

Увесну, якая адзначыла пачатак яго вялiкай прамысловай прыгоды, мяккi вясновы вецер прымусiѓ Стыва марыць аб сваiх уласных марах. Шпацыруючы па вулiцах, пазбягаючы iншых маладых мужчын i жанчын, ён успомнiѓ Эрнесцiну, дачку мыловара з Бафала, i шмат думаѓ пра хараство вялiкага каменнага дома, у якiм яна жыла са сваiм бацькам. Яго цела балела за яе, але ён адчуваѓ, што з гэтым можна справiцца. Як ён мог дабiцца фiнансавага становiшча, якое дазволiла б яму прасiць яе рукi, было больш складанай праблемай. З таго часу, як ён вярнуѓся з бiзнэс-каледжа i пасялiѓся ѓ сваiм родным горадзе, ён таемна i коштам двух новых пяцiдоларавых сукенак заключыѓ фiзiчны саюз з дзяѓчынай па iменi Луiза Тракер, чый бацька быѓ сельскагаспадарчым чорнарабочым. пакiнуѓ свой розум свабодным для iншых рэчаѓ. Ён меѓ намер стаць фабрыкантам, першым у Бiдуэле, каб стаць лiдэрам новага руху, якi ахапiѓ краiну. Ён абдумаѓ, што хоча зрабiць, i заставалася толькi знайсцi што-небудзь, што можна было б зрабiць для ажыццяѓлення сваiх планаѓ. Перш за ѓсё ён з вялiкай дбайнасцю адабраѓ некаторых людзей, якiх меѓ намер папрасiць пайсцi з iм. Там былi Джон Кларк, банкiр, яго ѓласны бацька, Э. Х. Хантэр, гарадскi ювелiр, Томас Батэрварт, багаты фермер, i малады Гордан Харт, якi працаваѓ памочнiкам касiра ѓ банку. На працягу месяца ён намякаѓ гэтым людзям аб тым, што павiнна адбыцца нешта таямнiчае i важнае. За выключэннем яго бацькi, якi бязмежна верыѓ у пранiклiвасць i здольнасцi свайго сына, людзi, на якiх ён хацеѓ зрабiць уражанне, толькi забаѓлялiся. Аднойчы Томас Батэрворт увайшоѓ у банк i абмеркаваѓ гэтае пытанне з Джонам Кларкам. "Малады скнара заѓсёды быѓ разумнiкам i моцным мiнэтам", - сказаѓ ён. "Чым ён зараз займаецца? Пра што ён падштурхоѓвае i шэпча?

Шпацыруючы па галоѓнай вулiцы Бидвелла, Стыѓ пачаѓ набываць той вiд перавагi, якi пазней прымусiѓ яго так паважаць i баяцца. Ён паспяшаѓся наперад з надзвычай напружаным i паглынутым позiркам. Ён бачыѓ сваiх землякоѓ як скрозь смугу, а часам i зусiм не бачыѓ iх. Па дарозе ён дастаѓ з кiшэнi паперы, хутка прачытаѓ iх i затым хутка зноѓ прыбраѓ. Калi ён усё ж загаварыѓ - магчыма, з чалавекам, якi ведаѓ яго з дзяцiнства, - у яго манеры было нешта ветлiвае, якое мяжуе з паблажлiвасцю. Аднойчы сакавiцкай ранiцай на тратуары перад поштай ён сустрэѓ Зебе ђiлсана, гарадскога шаѓца. Стыѓ спынiѓся i ѓсмiхнуѓся. "Ну, добрай ранiцы, мiстэр Уiлсан, - сказаѓ ён, - а якая якасць скуры, якую вы зараз атрымлiваеце на гарбарных заводах?"

Чуткi аб гэтым дзiѓным прывiтаннi разышлiся сярод купцоѓ i рамеснiкаѓ. - Чым ён зараз займаецца? яны пыталiся адзiн у аднаго. "Мiстэр. Уiлсан, сапраѓды! Дык што ж не так памiж гэтым маладым хлопцам i Зебе Уiлсан?

Днём чатыры прадаѓцы з магазiнаѓ на Мэйн-стрыт i вучань цесляра Эд Хол, у якога была палова выхаднога з-за дажджу, вырашылi правесцi расследаванне. Адзiн за адным яны прайшлi па Гамiльтан-стрыт да крамы Зебе Уiлсана i зайшлi ѓнутр, каб паѓтарыць прывiтанне Стыва Хантэра. "Ну, добры дзень, мiстэр Уiлсан, - сказалi яны, - а якая якасць скуры, якую вы зараз атрымлiваеце на гарбарных заводах?" Эд Хол, апошнi з пяцi, якiя прыйшлi ѓ краму, каб паѓтарыць фармальнае i ветлiвае пытанне, ледзь выратаваѓся жыццём. Зебе Уiлсан шпурнуѓ у яго шавецкi малаток, i ён прабiѓ шкло ѓ верхняй частцы дзвярэй крамы.

Аднойчы, калi Том Батэрварт i банкiр Джон Кларк гаварылi аб новым важным выглядзе, якi ён прыняѓ, i напаѓабурана разважалi аб тым, што ён меѓ на ѓвазе, кажучы шэптам аб тым, што павiнна адбыцца нешта важнае, Стыѓ прайшоѓ па Мэйн-стрыт мiма парадных дзвярэй дома. банк. Джон Кларк паклiкаѓ яго. Трое мужчын сутыкнулiся адзiн з адным, i сын ювелiра адчуѓ, што банкiра i багатага фермера пацешылi яго дамаганнi. Ён адразу ж паказаѓ сябе тым, кiм яго пазней прызнаѓ увесь Бидвелл: чалавекам, якi ѓмее кiраваць людзьмi i справамi. Не маючы на той момант нiякiх пацверджанняѓ сваiм дамаганням, ён вырашыѓ блефаваць. Узмахнуѓшы рукой i з выглядам разумее, што ён робiць, ён правёѓ дваiх мужчын у заднi пакой банка i зачынiѓ дзверы, якiя вялi ѓ вялiкi пакой, куды была дапушчана шырокая публiка. "Можна было падумаць, што гэтае месца належала яму", - пазней сказаѓ Джон Кларк з ноткай захаплення ѓ голасе маладому Гордану Харту, калi апiсваѓ тое, што адбылося ѓ заднiм пакоi.

Стыѓ адразу ж пагрузiѓся ѓ тое, што ён хацеѓ сказаць двум заможным гараджанам свайго горада. - Ну, паглядзiце сюды, вы двое, - сур'ёзна пачаѓ ён. - Я збiраюся табе сёе-тое сказаць, але ты павiнен маѓчаць. Ён падышоѓ да акна, якое выходзiла ѓ завулак, i агледзеѓся па баках, нiбы баючыся, што яго падслухаюць, затым сеѓ у крэсла, якое звычайна займаѓ Джон Кларк у тых рэдкiх выпадках, калi дырэктары банка Бидвел праводзiлi сходы. Стыѓ паглядзеѓ паверх галоѓ двух мужчын, якiя, нягледзячы на сябе, пачалi ѓражвацца. - Ну, - пачаѓ ён, - у Пiклвiле ёсць хлопец. Магчыма, вы чулi, што аб iм казалi. Ён там тэлеграфiст. Магчыма, вы чулi, як ён заѓсёды чарцiць дэталi машын. Мяркую, усiм у горадзе цiкава, што ён задумаѓ.

Стыѓ паглядзеѓ на дваiх мужчын, затым нервова ѓстаѓ з крэсла i пачаѓ хадзiць па пакоi. "Гэты хлопец - мой чалавек. Я змясцiѓ яго туды", - заявiѓ ён. - Я пакуль не хацеѓ нiкому казаць.

Двое мужчын кiѓнулi, i Стыѓ згубiѓся ѓ iдэi, створанай яго фантазiяй. Яму не прыйшло ѓ галаву, што тое, што ён толькi што сказаѓ, было няпраѓдай. Ён пачаѓ лаяць дваiх мужчын. "Ну, я мяркую, што тут я на няправiльным шляху", - сказаѓ ён. "Мой чалавек зрабiѓ вынаходства, якое прынясе мiльённы прыбытак тым, хто ѓ яго ѓглыбiцца. У Клiѓлендзе i Бафала я ѓжо маю зносiны з буйнымi банкiрамi. Павiнен быць пабудаваны вялiкi завод, а ты сам бачыш, як яно ёсць, вось я дома. Мяне тут выхоѓвалi хлопчыкам".

Усхваляваны малады чалавек пагрузiѓся ѓ пераказ духу новага часу. Ён асмялеѓ i аблаяѓ старэйшых мужчын. "Вы самi ведаеце, што фабрыкi ѓзнiкаюць паѓсюль, у гарадах па ѓсiм штаце", - сказаѓ ён. "Цi прачнецца Цi Бидвелл? Цi будуць у нас тут заводы? Ты цудоѓна ведаеш, што мы гэтага не зробiм, i я ведаю чаму. Гэта таму, што такому чалавеку, як я, якi вырас тут, даводзiцца ехаць у горад па грошы для рэалiзацыi сваiх планаѓ. Калi б я пагаварыѓ з вамi, хлопцы, вы б пасмяялiся з мяне. Магчыма, праз некалькi гадоѓ я прынясу табе больш грошай, чым ты зарабiѓ за ѓсё сваё жыццё, але якi сэнс казаць? Я Стыѓ Хантэр; ты ведаѓ мяне, калi я быѓ дзiцем. Вы б пасмяялiся. Якi сэнс спрабаваць расказаць вам, хлопцы, пра мае планы?

Стыѓ павярнуѓся, як быццам збiраѓся выйсцi з пакоя, але Том Батэрварт схапiѓ яго за руку i павёѓ назад да крэсла. - Цяпер раскажы нам, што ты задумаѓ, - запатрабаваѓ ён. У сваю чаргу ён абурыѓся. "Калi ѓ вас ёсць нешта для вытворчасцi, вы можаце атрымаць падтрымку тут, як i ѓ любым iншым месцы", - сказаѓ ён. Ён пераканаѓся, што сын ювелiра гаворыць праѓду. Яму не прыходзiла ѓ галаву, што малады чалавек з Бидвелла асмелiцца хлусiць такiм самавiтым людзям, як Джон Кларк i ён сам. "Вы пакiдаеце гэтых гарадскiх банкiраѓ у спакоi", - рашуча сказаѓ ён. "Вы раскажаце нам сваю гiсторыю. Што ты хочаш сказаць?

У цiхiм маленькiм пакоi трое мужчын глядзелi адзiн на аднаго. Том Батэрворт i Джон Кларк, у сваю чаргу, пачалi бачыць сны. Яны прыгадалi апавяданнi, якiя чулi, пра вялiзныя станы, якiя хутка пазбiвалi людзi, якiя валодалi новымi i каштоѓнымi вынаходствамi. Краiна ѓ той час была поѓная падобных гiсторый. Iх развяваѓ любы вецер. Яны хутка зразумелi, што дапусцiлi памылку ѓ сваiм стаѓленнi да Стыва, i iмкнулiся заваяваць яго размяшчэнне. Яны выклiкалi яго ѓ банк, каб запалохаць яго i пасмяяцца над iм. Цяпер яны шкадавалi. Што ж тычыцца Стыва, то яму хацелася толькi пайсцi - пабыць аднаму i падумаць. На яго твары прамiльгнуѓ пакрыѓджаны выраз. - Што ж, - сказаѓ ён, - я падумаѓ, што дам Бiдвелу шанец. Тут трое цi чацвёра мужчын. Я пагаварыѓ з усiмi вамi i сёе-тое намякнуѓ, але пакуль не гатовы сказаць нешта вызначанае".

Убачыѓшы новы погляд павагi ѓ вачах дваiх мужчын, Стыѓ стаѓ смялей. "Я збiраѓся склiкаць сход, калi буду гатовы", - напышлiва заявiѓ ён. "Вы двое робiце тое самае, што i я. Ты трымай рот на замку. Не наблiжайцеся да гэтага тэлеграфiста i не размаѓляйце нi з кiм. Калi вы маеце на ѓвазе бiзнэс, я дам вам шанец зарабiць кучу грошай, больш, чым вы калi-небудзь марылi, але не спяшаецеся. Ён дастаѓ з унутранай кiшэнi палiто пачак лiстоѓ i пастукаѓ iмi па краi стала, якi займаѓ цэнтр пакоя. Яшчэ адна смелая думка прыйшла яму ѓ галаву.

"Я атрымаѓ лiсты, якiя прапануюць мне вялiкiя грошы за перанос маёй фабрыкi ѓ Клiѓленд або Бафала", - рашуча заявiѓ ён. "Гэта не грошы, якiя цяжка атрымаць. Я магу сказаць вам гэта, мужчыны. Чаго хоча чалавек у сваiм родным горадзе, дык гэта павагi. Ён не хоча, каб на яго глядзелi як на дурня, таму што ён спрабуе зрабiць нешта, каб падняцца ѓ свеце".

Стыѓ смела выйшаѓ з банка на Мэйн-стрыт. Калi ён выйшаѓ з-пад кантролю двух мужчын, ён спалохаѓся. "Ну, я зрабiѓ гэта. Я выставiѓ сябе дурнем, - прамармытаѓ ён услых. У банку ён сказаѓ, што тэлеграфiст Х'ю Маквэй быѓ яго чалавекам i што ён прывёз гэтага хлопца ѓ Бидвелл. Якiм дурнем ён быѓ. Iмкнучыся зрабiць уражанне на двух пажылых людзей, ён распавёѓ гiсторыю, памылковасць якой можна было выявiць за некалькi хвiлiн. Чаму ён не захаваѓ сваёй годнасцi i не стаѓ чакаць? Не было нагоды для такой дакладнасцi. Ён зайшоѓ занадта далёка, яго захапiла. Вядома, ён загадаѓ гэтым дваiм не наблiжацца да тэлеграфiста, але гэта, без сумневу, толькi абудзiла б у iх падазрэннi адносна няшчырасцi яго гiсторыi. Яны абмяркуюць гэтае пытанне i пачнуць уласнае расследаванне. Тады яны даведаюцца, што ён зманiѓ. Ён уявiѓ сабе, што двое мужчын ужо шэптам абмяркоѓваюць верагоднасць яго апавядання. Як i большасць пранiклiвых людзей, ён меѓ узвышанае ѓяѓленне аб пранiклiвасцi iншых. Ён адышоѓся крыху ад берага i затым павярнуѓся, каб азiрнуцца назад. Дрыготка прабегла па яго целе. Яму ѓ галаву прыйшоѓ ванiтны страх, што тэлеграфiст у Пiклвiле зусiм не быѓ вынаходнiкам. Горад быѓ поѓны гiсторый, i ѓ банку ён скарыстаѓся гэтым фактам, каб зрабiць уражанне; але якiя доказы ён меѓ? Нiхто не бачыѓ нiводнага з вынаходак, як мяркуецца, вынайдзеных таямнiчым незнаёмцам з Мiсуры. У рэшце рэшт, не было нiчога, акрамя шэптавых падазрэнняѓ, бабулiных апавяданняѓ, баек, прыдуманых людзьмi, якiм не было чаго рабiць, акрамя як бадзяцца па аптэцы i складаць гiсторыi.

Думка аб тым, што Х'ю Маквэй, магчыма, не вынаходнiк, адолела яго, i ён хутка адкiнуѓ гэтую думку. Яму трэба было падумаць аб нечым больш тэрмiновым. Гiсторыя пра блеф, якi ён толькi што здзейснiѓ у слоiку, стане вядомая, i ѓвесь горад будзе смяяцца над iм. Моладзь горада яго не кахала. Яны пераварочвалi гэтую гiсторыю на мове. Старыя-няѓдачнiкi, якiм больш не было чаго рабiць, з радасцю падхаплялi гэтую гiсторыю i падрабязна яе развiвалi. Такiя хлопцы, як Эзра Фрэнч, якi вырошчвае капусту, у якога быѓ талент казаць, што рэжуць рэчы, маглi б яго праявiць. Яны выдумлялi ѓяѓныя вынаходкi, гратэскныя, абсурдныя вынаходкi. Затым яны запрашалi да яго маладых людзей i прапанавалi яму ѓзяць iх на працу, прасунуць па службе i зрабiць усiх багатымi. Мужчыны жартавалi ѓ ягоны адрас, пакуль ён iшоѓ па Мэйн-стрыт. Яго годнасць знiкла б назаѓжды. Нават школьнiкi выставiлi б яго дурнем, як у юнацтве, калi ён купiѓ ровар i катаѓся на iм па вечарах на вачах у iншых хлопчыкаѓ.

Стыѓ паспяшаѓся з Мэйн-стрыт i перайшоѓ цераз мост цераз раку да Тэрнерс-Пайка. Ён не ведаѓ, што збiраецца рабiць, але адчуваѓ, што многае пастаѓлена на карту i што яму давядзецца неадкладна нешта зрабiць. Дзень быѓ цёплы, пахмурны, i дарога, якая вядзе ѓ Пiклвiл, была бруднай. Напярэдаднi вечарам iшоѓ дождж i абяцалi яшчэ дождж. Сцяжынка ѓздоѓж дарогi была слiзкай, i ён быѓ так захоплены, што, пакуль ён рушыѓ наперад, яго ногi выслiзнулi з-пад яго, i ён сеѓ у невялiкую лужыну з вадой. Якi праязджаѓ мiма па дарозе фермер павярнуѓся i пасмяяѓся над iм. "Iдзi ты да д'ябла", - крыкнуѓ Стыѓ. "Займайся сваiмi справамi i адпраѓляйся да чорта".

Адцягнены малады чалавек стараѓся паважна iсцi па сцяжынцы. Высокая трава, што расла ѓздоѓж сцежкi, намачыла яго чаравiкi, а рукi былi мокрыя i брудныя. Фермеры павярнулiся на сядзеннях фургонаѓ i ѓтаропiлiся на яго. Па нейкай незразумелай прычыне, якую ён сам не мог зразумець, ён жудасна баяѓся сустрэцца з Х'ю Маквеем. У банку ён знаходзiѓся ѓ прысутнасцi людзей, якiя спрабавалi адолець яго, абдурыць яго, пацешыцца за яго кошт. Ён гэта адчуваѓ i абураѓся. Гэтыя веды надало яму пэѓную смеласць; гэта дазволiла яму прыдумаць гiсторыю аб вынаходнiку, таемна якi працаваѓ за свой кошт, i аб гарадскiх банкiрах, якiя iмкнулiся даць яму капiтал. Хоць ён жудасна баяѓся, што яго выкрыюць, ён адчуѓ лёгкi прылiѓ гонару пры думцы аб смеласцi, з якой ён дастаѓ лiсты з кiшэнi i кiнуѓ выклiк двум мужчынам, каб яны выкрылi яго блеф.

Стыѓ, аднак, адчуваѓ, што ѓ гэтым чалавеку з тэлеграфнай канторы ѓ Пiклвiле ёсць нешта асаблiвае. Ён прабыѓ у горадзе амаль два гады, i нiхто пра яго нiчога не ведаѓ. Яго маѓчанне магло азначаць што заѓгодна. Ён баяѓся, што высокi маѓклiвы жыхар штата Мiсуры можа вырашыць не мець з iм нiчога агульнага, i ѓяѓляѓ, як яго груба адмахнуцца i загадаюць не лезцi ѓ свае справы.

Стыѓ iнстынктыѓна ведаѓ, як абыходзiцца з дзелавымi людзьмi. Проста стварылi iдэю грошай, якiя можна зарабляць без намаганняѓ. Ён зрабiѓ тое ж самае з двума мужчынамi ѓ банку, i гэта спрацавала. У рэшце рэшт, яму ѓдалося прымусiць iх паважаць сябе. Ён зладзiѓся з сiтуацыяй. Ён не быѓ такiм ужо дурнем у падобных рэчах. Iншая рэч, з якой яму давялося сутыкнуцца, магла быць зусiм iншая. Магчыма, усё ж Х'ю Маквэй быѓ вялiкiм вынаходнiкам, чалавекам з магутным творчым розумам. Магчыма, яго паслаѓ у Бiдвел буйны бiзнэсмэн з якога-небудзь горада. Буйныя бiзнэсмэны здзяйснялi дзiѓныя i загадкавыя ѓчынкi; яны працягнулi правады ва ѓсiх кiрунках, кантралявалi тысячы маленькiх шляхоѓ да стварэння багацця.

Толькi пачаѓшы сваю кар'еру дзелавога чалавека, Стыѓ адчуваѓ непераадольную павагу да таго, што ён лiчыѓ тонкасцю дзелавога чалавека. Як i ѓсе астатнiя амерыканскiя маладыя людзi яго пакалення, ён быѓ збiты з ног прапагандай, якая працягвалася тады i працягваецца i заклiкана стварыць iлюзiю велiчы ѓ сувязi з валоданнем грашыма. Тады ён гэтага не ведаѓ, i, нягледзячы на свой уласны поспех i пазней выкарыстанне iм тэхнiкi стварэння iлюзiй, ён так i не даведаѓся, што ѓ iндустрыяльным свеце рэпутацыя велiчы розуму ствараецца так, як гэта зрабiѓ бы дэтройцкi фабрыкант. аѓтамабiлi. Ён не ведаѓ, што людзей наймаюць дзеля таго, каб рэкламаваць iмя палiтыка, каб яго можна было назваць дзяржаѓным дзеячам, як новую марку сняданку, каб яго можна было прадаць; што большасць сучасных вялiкiх людзей - усяго толькi iлюзii, спароджаныя нацыянальнай смагай велiчы. Калi-небудзь мудры чалавек, якi не чытаѓ занадта шмат кнiг, але хадзiѓ сярод людзей, адкрые i выкажа вельмi цiкавую рэч аб Амерыцы. Зямля велiзарная, i ѓ асобных людзей iснуе нацыянальная прага неабсяжнасцi. Кожнаму патрэбен мужчына памерам з Iлiнойс для Iлiнойса, мужчына памерам з Агаё для Агаё i мужчына памерам з Тэхас для Тэхаса.

Вядома, Стыѓ Хантэр паняцця не меѓ пра ѓсё гэта. Ён нiколi не меѓ аб гэтым паняцця. Людзi, якiх ён ужо пачаѓ лiчыць вялiкiмi i якiм спрабаваѓ пераймаць, былi падобныя да дзiѓных i гiганцкiх выступаѓ, якiя часам растуць на схiлах нездаровых дрэѓ, але ён гэтага не ведаѓ. Ён не ведаѓ, што па ѓсёй краiне нават у тыя раннiя днi будавалася сiстэма стварэння мiфа аб велiчы. У рэзiдэнцыi амерыканскага ѓрада ѓ Вашынгтоне для гэтай мэты ѓжо былi задзейнiчаны натоѓпы даволi разумных i зусiм нездаровых маладых людзей. У больш прыемныя часы многiя з гэтых маладых людзей маглi б стаць мастакамi, але яны не былi дастаткова моцныя, каб супрацьстаяць расце сiле даляраѓ. Замест гэтага яны сталi карэспандэнтамi газэт i сакратарамi палiтыкаѓ. Цэлы дзень i кожны дзень яны выкарыстоѓвалi свой розум i свой талент пiсьменнiкаѓ, ствараючы зацяжкi i ствараючы мiфы аб людзях, у якiх яны працавалi. Яны былi падобныя да дрэсiраваных авечак, якiх выкарыстоѓваюць на вялiкiх бойнях, каб весцi iншых авечак у загоны для забою. Апаганiѓшы свой розум дзеля найму, яны зараблялi сабе на жыццё, апаганьваючы розумы iншых. Яны ѓжо зразумелi, што для працы, якую iм трэба выканаць, не патрабуецца вялiкага розуму. Патрабавалася сталае паѓтарэнне. Трэба было паѓтараць зноѓ i зноѓ, што чалавек, у якога яны працавалi, быѓ вялiкi чалавек. Для абгрунтавання зробленых iмi сцвярджэнняѓ не патрабавалася нiякiх доказаѓ; Людзям, якiя такiм чынам сталi вялiкiмi, не трэба было здзяйсняць вялiкiх учынкаѓ, як робяцца прадаванымi маркi крэкераѓ цi прадуктаѓ для сняданку. Дурное, працяглае i настойлiвае паѓтарэнне было тым, што было неабходна.

Як палiтыкi iндустрыяльнай эпохi стварылi аб сабе мiф, так i ѓладальнiкi даляраѓ, буйныя банкiры, чыгуначныя манiпулятары, заступнiкi прамысловых прадпрыемстваѓ. Падахвочванне зрабiць гэта часткова выклiкана пранiклiвасцю, але па большай частцы яно выклiкана унутраным жаданнем быць у курсе нейкага рэальнага моманту ѓ свеце. Ведаючы, што талент, якi зрабiѓ iх багатымi, - усяго толькi другарадны талент, i, крыху турбуючыся з гэтай нагоды, яны наймаюць людзей, каб уславiць яго. Наняѓшы для гэтай мэты чалавека, яны самi дастаткова дзецi, каб паверыць у мiф, за стварэнне якога яны заплацiлi грошы. Кожны багаты чалавек у краiне неѓсвядомлена ненавiдзiць свайго прэс-агента.

Хоць ён нiколi не чытаѓ кнiг, Стыѓ увесь час чытаѓ газеты i быѓ глыбока ѓражаны прачытанымi iм гiсторыямi аб пранiклiвасцi i здольнасцях амерыканскiх капiтанаѓ прамысловасцi. Для яго яны былi супермэнамi, i ён бы поѓзаѓ на каленях перад Гулдам або Кэлам Прайс - уплывовымi фiгурамi сярод багатых людзей таго часу. Праходзячы па Тэрнерс-Пайку ѓ той дзень, калi ѓ Бидвелле зарадзiлася прамысловасць, ён думаѓ аб гэтых людзях, а таксама аб менш багатых людзях з Клiѓленда i Бафала i баяѓся, што, наблiжаючыся да Х'ю, ён можа ѓступiць у канкурэнцыю з адным з гэтых людзей. Спяшаючыся пад шэрым небам, ён, аднак, зразумеѓ, што прыйшоѓ час дзейнiчаць i што ён павiнен неадкладна падвергнуць планы, якiя ён сфармiраваѓ у сваiм розуме, праверцы на здзяйсняльнасць; што ён павiнен неадкладна пабачыцца з Х'ю Маквеем, высветлiць, цi сапраѓды ѓ яго ёсць вынаходства, якое можна было б вырабiць, i цi паспрабаваѓ ён забяспечыць сабе нейкiя правы ѓласнасцi на яго. "Калi я не буду дзейнiчаць адразу, то мяне апярэдзiць або Том Батэрворт, або Джон Кларк", - думаѓ ён. Ён ведаѓ, што яны абодва былi пранiклiвымi i здольнымi людзьмi. Хiба яны не сталi заможнымi? Нават падчас размовы ѓ банку, калi яго словы, здавалася, зрабiлi на iх уражанне, яны цалкам маглi будаваць планы, як узяць над iм верх. Яны будуць дзейнiчаць, але ён мусiць дзейнiчаць першым.

Стыву не хапiла смеласцi сказаць хлусню. Яму не хапiла ѓяѓлення, каб зразумець, наколькi магутнай з'яѓляецца хлусня. Ён iшоѓ хутка, пакуль не дабраѓся да станцыi Уiлiнг у Пiклвiле, а затым, не маючы смеласцi адразу супрацьстаяць Х'ю, прайшоѓ мiма станцыi i пракраѓся за закiнутую фабрыку па вытворчасцi саленняѓ, якая стаяла насупраць шляхоѓ. Ён пралез праз разбiтае акно ззаду i пракраѓся, як злодзей, па земляной падлозе, пакуль не падышоѓ да акна, якое выходзiла на станцыю. Мiма павольна праязджаѓ таварны цягнiк, i на станцыю прыйшоѓ фермер, каб забраць груз, якi прыбыѓ таварам. Джордж Пайк прыбег са сваёй хаты, каб задаволiць патрэбы фермера. Ён вярнуѓся ѓ свой дом, i Стыѓ застаѓся адзiн у прысутнасцi чалавека, ад якога, як ён адчуваѓ, залежала ѓся яго будучыня. Ён быѓ усхваляваны, як вясковая дзяѓчына перад палюбоѓнiкам. Праз вокны тэлеграфа ён бачыѓ Х'ю, якi сядзiць за сталом з кнiгай перад iм. Прысутнасць кнiгi напалохала яго. Ён вырашыѓ, што загадкавы жыхар Мiсуры, мусiць, нейкi дзiѓны iнтэлектуальны гiгант. Ён быѓ упэѓнены, што той, хто можа гадзiны за гадзiнай спакойна сядзець i чытаць у такiм адасобленым, iзаляваным месцы, не можа быць зроблены са звычайнай глiны. Пакуль ён стаяѓ у глыбокiм ценi ѓнутры старога будынка i глядзеѓ на чалавека, да якога спрабаваѓ знайсцi смеласць падысцi, на станцыю падышоѓ жыхар Бидвелла па iмi Дзiк Спiрсман i, увайшоѓшы ѓнутр, пагаварыѓ з тэлеграфiстам. Стыѓ дрыжаѓ ад турботы. Мужчына, якi прыйшоѓ на станцыю, быѓ страхавым агентам, якi таксама валодаѓ невялiкай ягаднай фермай на ѓскрайку горада. У яго быѓ сын, якi з'ехаѓ на захад, каб заняць зямлю ѓ штаце Канзас, i бацька падумваѓ наведаць яго. Ён прыйшоѓ на вакзал, каб даведацца аб кошце праезду на цягнiку, але калi Стыѓ ѓбачыѓ, як ён размаѓляе з Х'ю, яму ѓ галаву прыйшла думка, што Джон Кларк або Томас Батэрварт маглi адправiць яго на станцыю, каб ён расследаваѓ праѓду аб якi здарыѓся. заявы, якiя ён зрабiѓ у банку. "Гэта было б падобна на iх, - прамармытаѓ ён сам сабе. "Яны не прыйшлi б самi. Яны дашлюць каго-небудзь, каго, на iх думку, я не западозру. Чорт вазьмi, яны будуць дзейнiчаць асцярожна.

Дрыжучы ад страху, Стыѓ хадзiѓ узад i наперад па пустой фабрыцы. Звiсаючае павуцiнне зачапiла яго твар, i ён адскочыѓ убок, як быццам з цемры працягнулася рука, каб дакрануцца да яго. У кутках старога будынка стаiлiся ценi, i ѓ галаву яму сталi прыходзiць скажоныя думкi. Ён згарнуѓ i закурыѓ цыгарэту, а потым успомнiѓ, што агеньчык запалкi, верагодна, можна ѓбачыць са станцыi. Ён праклiнаѓ сябе за неасцярожнасць. Кiнуѓшы цыгарэту на земляную падлогу, ён расцёр яе абцасам. Калi нарэшце Дзiк Спiрсмен знiк на дарозе, якая вядзе ѓ Бидвелл, выйшаѓ са старой фабрыкi i зноѓ патрапiѓ у Тэрнерс-Пайк, ён адчуѓ, што не ѓ стане казаць аб справах, але, тым не менш, павiнен дзейнiчаць неадкладна. Перад заводам ён спынiѓся на дарозе i паспрабаваѓ выцерцi насоѓкай бруд з сядзеннi штаноѓ. Затым ён пайшоѓ да ручая i вымыѓ брудныя рукi. Мокрымi рукамi ён паправiѓ гальштук i паправiѓ каѓнер палiто. У яго быѓ выгляд чалавека, якi збiраецца папрасiць жанчыну стаць яго жонкай. Iмкнучыся выглядаць як мага больш важным i годным, ён прайшоѓ па пероне вакзала i ѓ тэлеграф, каб супрацьстаяць Х'ю i даведацца раз i канчаткова, якi лёс прыгатавалi яму багi.

Гэта, несумненна, спрыяла шчасцю Стыва ѓ замагiльным жыццi, у тыя днi, калi ён багацеѓ, а пазней, калi ён дамагаѓся грамадскiх ушанаванняѓ, уносiѓ свой фундуш у перадвыбарчыя фонды i нават употай марыѓ патрапiць у Сенат Злучаных Штатаѓ або стаць губернатарам. аб сваiм стане ён так i не даведаѓся, як моцна ён перахiтрыѓ сябе ѓ той дзень свайго юнацтва, калi заключыѓ сваю першую дзелавую здзелку з Х'ю на станцыi Уiлiнг у Пiквiле. Пазней цiкавасць Х'ю да прамысловых прадпрыемстваѓ Стывена Хантэра ѓзяѓ на сябе чалавек, гэтак жа пранiклiвы, як i сам Стыѓ. Том Батэрворт, якi зарабляѓ грошы i ѓмеѓ зарабляць грошы i абыходзiцца з iмi, кiраваѓ такiмi рэчамi для вынаходнiка, i шанец Стыва быѓ страчаны назаѓжды.

Аднак гэта частка гiсторыi развiцця горада Бидвелл, гiсторыi, якую Стыѓ так i не зразумеѓ. Калi ѓ той дзень ён перастараѓся, ён не ведаѓ, што нарабiѓ. Ён заключыѓ здзелку з Х'ю i быѓ шчаслiвы пазбегнуць цяжкага становiшча, у якое, як ён думаѓ, ён патрапiѓ, калi занадта шмат размаѓляѓ з двума мужчынамi ѓ банку.

Хоць бацька Стыва заѓсёды вельмi верыѓ у пранiклiвасць свайго сына i, калi ён размаѓляѓ з iншымi мужчынамi, уяѓляѓ яго як незвычайна здольнага i недаацэненага чалавека, сам-насам яны не ладзiлi. У доме Хантэраѓ яны сварылiся i рыкалi адно на аднаго. Мацi Стыва памерла, калi ён быѓ маленькiм хлопчыкам, а яго адзiная сястра, на два гады старэйшы за яго, заѓсёды трымалася дома i рэдка з'яѓлялася на вулiцы. Яна была паѓiнвалiд. Нейкая незразумелая нервовая хвароба скрывiла яе цела, i твар няспынна перасмыкаѓся. Аднойчы ранiцай у хляве ззаду хаты Хантэра Стыѓ, якому тады было чатырнаццаць гадоѓ, змазваѓ свой ровар маслам, калi з'явiлася яго сястра i спынiлася, назiраючы за iм. На зямлi ляжаѓ невялiкi гаечны ключ, i яна падняла яго. Раптам i без папярэджання яна пачала бiць яго па галаве. Яму прыйшлося збiць яе з ног, каб вырваць гаечны ключ з яе рукi. Пасля iнцыдэнту яна месяц праляжала ѓ ложку.

Элсi Хантэр заѓсёды была крынiцай няшчасцяѓ для свайго брата. Па меры таго, як ён пачаѓ сталець у жыццi, у Стыва расла запал да павагi сваiх таварышаѓ. Гэта стала для яго нечым накшталт дакучлiвай iдэi, i, апроч iншага, ён вельмi хацеѓ, каб пра яго думалi як пра чалавека, у жылах якога цячэ добрая кроѓ. Чалавек, якога ён наняѓ, высветлiѓ яго радавод, i, за выключэннем яго найблiжэйшых сваякоѓ, гэта здалося яму цалкам здавальняючым. Сястра, з яе скрыѓленым целам i настойлiва паторгваецца тварам, здавалася, увесь час здзекавалася над iм. Ён амаль баяѓся ѓваходзiць у яе прысутнасць. Пасля таго, як ён пачаѓ багацець, ён ажанiѓся з Эрнесцiнай, дачкой мылавара з Бафала, i калi яе бацька памёр, у яе таксама было шмат грошай. Яго ѓласны бацька памёр, i ён завёѓ уласную гаспадарку. Гэта было ѓ той час, калi на ѓскраiнах ягадных угоддзяѓ i на ѓзгорках на поѓдзень ад Бiдвела пачалi з'яѓляцца вялiкiя дамы. Пасля смерцi бацькi Стыѓ стаѓ апекуном сваёй сястры. Ювелiру застаѓся невялiкi маёнтак, i ён цалкам знаходзiѓся ѓ руках сына. Элсi жыла з адной служанкай у невялiкай гарадской хатцы i апынулася ѓ становiшчы поѓнай залежнасцi ад шчодрасцi свайго брата. У нейкiм сэнсе можна сказаць, што яна жыла сваёй нянавiсцю да яго. Калi ён зрэдку прыходзiѓ да яе дадому, яна яго не бачыла. Слуга падышоѓ да дзвярэй i паведамiѓ, што яны спiць. Амаль кожны месяц яна пiсала лiст з патрабаваннем перадаць ёй яе долю грошай бацькi, але гэта не прынесла нiякага вынiку. Стыѓ часам гаварыѓ са знаёмым аб сваiх цяжкасцях з ёй. "Мне больш шкада гэтую жанчыну, чым я магу выказаць", - заявiѓ ён. "Зрабiць бедную, якая iмкнецца да душы шчаслiвай - мара ѓсяго майго жыцця. Вы самi бачыце, што я забяспечваю ёй усе жыццёвыя выгоды. У нас старая сям'я. Ад знаѓцы ѓ такiх пытаннях я даведаѓся, што мы нашчадкi нейкага Хантэра, прыдворнага прыдворнага караля Англii Эдуарда Другога. Наша кроѓ, магчыма, стала крыху вадкай. Уся жыццёвая сiла сям'i была сканцэнтравана ѓва мне. Мая сястра мяне не разумее, i гэта было прычынай шматлiкiх няшчасцяѓ i гора ѓ сэрцы, але я заѓсёды буду выконваць свой абавязак перад ёй".

Блiжэй да вечара вясновага дня, якi быѓ таксама самым насычаным днём у яго жыццi, Стыѓ хутка пайшоѓ па платформе станцыi Уiлiнг да дзвярэй тэлеграфа. Гэта было грамадскае месца, але перш чым увайсцi, ён спынiѓся, яшчэ раз паправiѓ гальштук, абтрос вопратку i пастукаѓ у дзверы. Паколькi адказу не было, ён цiха адчынiѓ дзверы i зазiрнуѓ унутр. Х'ю сядзеѓ за сталом, але не падняѓ вачэй. Стыѓ увайшоѓ i зачынiѓ дзверы. Па выпадковасцi момант яго з'яѓлення стаѓ таксама важным момантам у жыццi чалавека, да якога ён прыйшоѓ. Розум юнага вынаходнiка, так доѓга летуценны i няѓпэѓнены, раптам стаѓ незвычайна ясным i вольным. З iм здарыѓся адзiн з момантаѓ натхнення, якiя бываюць у напружаных натур, якiя напружана працуюць. Механiчная праблема, якую ён так iмкнуѓся вырашыць, стала зразумелай. Гэта быѓ адзiн з момантаѓ, якiя пасля Х'ю лiчыѓ апраѓданнем свайго iснавання, i ѓ пазнейшым жыццi ён стаѓ жыць дзеля такiх момантаѓ. Кiѓнуѓшы Стыву, ён устаѓ i паспяшаѓся да будынка, якi "Уiлiнг" выкарыстоѓвала ѓ якасцi грузавога склада. Сын ювелiра бег за iм па пятах. На ѓзвышэннi перад грузавым складам стаяла дзiѓная на выгляд сельскагаспадарчая зброя - машына для выкопвання бульбы з зямлi, атрыманая напярэдаднi i цяпер чакала дастаѓкi нейкаму фермеру. Х'ю апусцiѓся на каленi побач з машынай i ѓважлiва яе агледзеѓ. З яго вуснаѓ сарвалiся невыразныя крыкi. Упершыню ѓ жыццi ён не бянтэжыѓся ѓ прысутнасцi iншага чалавека. Двое мужчын, адзiн амаль гратэскава высокi, другi нiзкарослы i ѓжо схiльны да паѓнаты, утаропiлiся адзiн на аднаго. "Што ты выдумляеш? Я прыйшоѓ да цябе з гэтай нагоды, - нясмела сказаѓ Стыѓ.

Х'ю не адказаѓ на пытанне прама. Ён перайшоѓ цераз вузкую платформу да грузавога склада i пачаѓ груба маляваць на сцяне будынка. Затым ён паспрабаваѓ растлумачыць сваю машыну для наладкi раслiн. Ён казаѓ пра гэта як пра ѓжо дасягнутае. Цяпер ён думаѓ пра гэта менавiта так. "Я не думаѓ аб выкарыстаннi вялiкага кола з рычагамi, прымацаванымi праз роѓныя прамежкi часу", - рассеяна сказаѓ ён. "Цяпер мне давядзецца знайсцi грошы. Гэта будзе наступны крок. Цяпер неабходна будзе вырабiць рабочую мадэль станка. Я павiнен высветлiць, якiя змены мне давядзецца ѓнесцi ѓ свае разлiкi.

Двое мужчын вярнулiся на тэлеграф, i пакуль Х'ю слухаѓ, Стыѓ зрабiѓ сваю прапанову. Нават тады ён не разумеѓ, што мусiла рабiць машына, якую трэба было стварыць. Яму было дастаткова таго, што павiнна была быць выраблена машына, i ён захацеѓ адразу ж атрымаць долю ѓ яе ѓласнасцi. Калi двое мужчын вярталiся з грузавога склада, яго розум запомнiѓся заѓвагай Х'ю аб атрыманнi грошай. Ён зноѓ спалохаѓся. "На заднiм плане нехта ёсць", - падумаѓ ён. "Цяпер я павiнен зрабiць прапанову, ад якой ён не зможа адмовiцца. Я не павiнен сыходзiць, пакуль не заключу з iм здзелку.

Ладна захапiѓшыся сваёй турботай, Стыѓ прапанаваѓ з уласнай кiшэнi вылучыць грошы на выраб мадэлi машыны. - Мы здымем у арэнду старую фабрыку па вытворчасцi саленняѓ праз дарогу, - сказаѓ ён, адчыняючы дзверы i паказваючы дрыготкiм пальцам. "Я магу атрымаць гэта танна. Я загадаю вокны i падлогу. Потым знайду чалавека, якi вычарцiць мадэль машыны. Элi Малбэры можа гэта зрабiць. Я дастану яго табе. Ён можа звесцi на нiшто ѓсё, калi ты толькi пакажаш яму тое, што хочаш. Ён напалову вар'ят i не жадае расчынiць нашу таямнiцу. Калi мадэль будзе гатовая, пакiньце мне гэта, проста пакiньце мне гэта".

Пацiраючы рукi, Стыѓ смела падышоѓ да стала тэлеграфiста i, узяѓшы лiст паперы, пачаѓ пiсаць кантракт. Яно прадугледжвала, што Х'ю павiнен быѓ атрымлiваць ганарар у памеры дзесяцi працэнтаѓ. ад прадажнага кошту машыны, якую ён вынайшаѓ i якая павiнна была вырабляцца кампанiяй, якую арганiзаваѓ Стывен Хантэр. У кантракце таксама гаварылася, што неадкладна павiнна быць арганiзавана прамоѓтарская кампанiя i выдзелены грошы на эксперыментальную працу, якую Х'ю яшчэ трэба правесцi. Жыхар Мiсуры павiнен быѓ неадкладна пачаць атрымлiваць заробак. Як падрабязна растлумачыѓ Стыѓ, ён не павiнен быѓ нiчым рызыкаваць. Калi ён будзе гатовы, павiнны былi быць наняты механiкi i выплачаны iм заробак. Калi кантракт быѓ напiсаны i прачытаны ѓслых, была зроблена яго копiя, i Х'ю, якi зноѓ быѓ у невымоѓным збянтэжанасцi, падпiсаѓ сваё iмя.

Узмахам рукi Стыѓ паклаѓ на стол невялiкi стос грошай. - Гэта для пачатку, - сказаѓ ён i нахмурыѓся, гледзячы на Джорджа Пайка, якi ѓ гэты момант падышоѓ да дзвярэй. Грузавы агент хутка сышоѓ, i двое мужчын засталiся адны. Стыѓ пацiснуѓ руку свайму новаму партнёру. Ён выйшаѓ, а потым зноѓ увайшоѓ. - Вы разумееце, - загадкава сказаѓ ён. - Пяцьдзесят даляраѓ - гэта твой заробак за першы месяц. Я быѓ гатовы да цябе. Я прынёс гэта з сабой. Проста пакiнь усё мне, проста пакiнь гэта мне". Ён зноѓ выйшаѓ, i Х'ю застаѓся адзiн. Ён бачыѓ, як малады чалавек перайшоѓ шляхi да старой фабрыкi i прагульваѓся перад ёй узад i ѓперад. Калi фермер падышоѓ i крыкнуѓ на яго, ён не адказаѓ, але, адступiѓшы на дарогу, акiнуѓ позiркам закiнуты стары будынак, як генерал аглядаѓ бы поле бiтвы. Пасля ён хутка пайшоѓ па дарозе ѓ бок горада, i фермер павярнуѓся на сядзенне фургона i паглядзеѓ яму ѓслед.

Х'ю Маквэй таксама глядзеѓ. Калi Стыѓ сышоѓ, ён падышоѓ да канца станцыйнай платформы i паглядзеѓ на дарогу, якая вядзе ѓ горад. Яму здалося цудоѓным, што ён нарэшце загаварыѓ з жыхаром Бидуэлла. Яму прыйшла частка падпiсанага iм кантракту, i ён пайшоѓ на станцыю, узяѓ сваю копiю i паклаѓ яе ѓ кiшэню. Потым ён зноѓ выйшаѓ. Калi ён перачытаѓ яе i зноѓку ѓсвядомiѓ, што яму павiнны плацiць пражытачны мiнiмум, мець час i дапамагаць вырашаць праблему, якая цяпер стала надзвычай важнай для яго шчасця, яму падалося, што ён знаходзiѓся ѓ прысутнасцi нейкага свайго роду бог. Ён успомнiѓ словы Сары Шэпард пра яркiх i пiльных грамадзян усходнiх гарадоѓ i зразумеѓ, што знаходзiѓся ѓ прысутнасцi такой iстоты, што ён нейкiм чынам звязаѓся з такой iстотай у сваёй новай працы. Усведамленне поѓнасцю ахапiла яго. Цалкам забыѓшыся на свае абавязкi тэлеграфiста, ён зачынiѓ кантору i адправiѓся гуляць па лугах i невялiкiх участках лесу, якiя ѓсё яшчэ заставалiся на адкрытай раѓнiне на поѓнач ад Пiклвiля. Ён вярнуѓся толькi позна ѓвечары, а калi вярнуѓся, так i не разгадаѓ загадку таго, што адбылося. Усё, што ён атрымаѓ ад гэтага, - гэта той факт, што машына, якую ён спрабаваѓ стварыць, мела велiзарнае i загадкавае значэнне для цывiлiзацыi, у якой ён прыйшоѓ жыць i часткай якой ён так горача хацеѓ стаць. У гэтым факце яму здавалася нешта амаль святое. Iм авалодала новая рашучасць завяршыць i ѓдасканалiць сваю ѓсталявальную машыну.

Сустрэча па арганiзацыi рэкламнай кампанii, якая, у сваю чаргу, запусцiць першае прамысловае прадпрыемства ѓ горадзе Бидвелл, адбылася ѓ дапаможным памяшканнi банка Бидвелл аднойчы днём у чэрвенi. Сезон ягад толькi што падышоѓ да канца, i вулiцы былi поѓныя людзей. У горад прыехаѓ цырк i ѓ гадзiну дня адбыѓся парад. Перад крамамi ѓ два доѓгiя рады стаялi прыпружаныя конi, якiя належалi прыезджым сельскiм жыхарам. Сустрэча ѓ банку адбылася толькi а чацвёртай гадзiне, калi банкаѓскiя справы ѓжо падышлi да канца. Дзень быѓ гарачы i душны, i пагражала навальнiца. Аб тым, што ѓ гэты дзень павiнен адбыцца сход, чамусьцi ведаѓ увесь горад, i, нягледзячы на хваляванне, выклiканае прыездам цырка, яно было ва ѓсiх у галаве. З самага пачатку свайго жыццёвага шляху Стыѓ Хантэр валодаѓ здольнасцю надаваць атмасферу таямнiчасцi i важнасцi ѓсяму, што ён рабiѓ. Кожны бачыѓ працу механiзма, з дапамогай якога быѓ створаны мiф пра яго самога, але, тым не менш, быѓ уражаны. Нават жыхары Бiдуэла, якiя захавалi здольнасць смяяцца над Стывам, не маглi смяяцца над тым, што ён рабiѓ.

За два месяцы да таго дня, калi адбылася сустрэча, горад быѓ на мяжы. Усе ведалi, што Х'ю Маквэй раптам саступiѓ сваё месца на тэлеграфе i што ён заняты нейкiм прадпрыемствам са Стывам Хантэрам. "Ну, я бачу, што ён скiнуѓ маску, гэты хлопец", - сказаѓ Албан Фостэр, суперiнтэндант школ Бидуэлла, кажучы аб гэтым пытаннi прападобнага Харвi Оксфарда, святара баптысцкай царквы.

Стыѓ паклапацiѓся аб тым, каб, хоць усiм было цiкава, цiкаѓнасць заставалася незадаволенай. Нават ягоны бацька застаѓся ѓ няведаннi. Памiж двума мужчынамi адбылася вострая сварка з гэтай нагоды, але, паколькi ѓ Стыва было тры тысячы даляраѓ, пакiнутых яму мацi, i яму ѓжо далёка за 21 год, яго бацька нiчога не мог зрабiць.

У Пiклвiле вокны i дзверы ѓ задняй частцы закiнутай фабрыкi былi закладзены цэглай, а над вокнамi i дзвярыма ѓ пярэдняй частцы, дзе была выкладзена падлога, былi ѓсталяваныя жалезныя рашоткi, спецыяльна вырабленыя Лью Твайнiнгам, кавалём з Бiдуэла. Рашотка над дзвярыма замыкала памяшканне на ноч i стварала на фабрыцы атмасферу турмы. Кожны вечар перад сном Стыѓ гуляѓ у Пiклвiле. Злавесны выгляд будынка ноччу даставiѓ яму асаблiвае задавальненне. "Яны даведаюцца, што я задумаѓ, калi я захачу", - сказаѓ ён сабе. Элi Малберы днём працавала на фабрыцы. Пад кiраѓнiцтвам Х'ю ён выразаѓ з кавалкаѓ дрэва розныя формы, але паняцця не меѓ, што робiць. У таварыства тэлеграфiста не быѓ прыняты нiхто, акрамя прыдурка i Стыва Хантэра. Калi Элi Малберы ѓначы выйшла на Мэйн-стрыт, усе яго спынялi i задавалi тысячу пытанняѓ, але ён толькi пакруцiѓ галавой i па-дурному ѓсмiхнуѓся. У нядзелю днём натоѓпы мужчын i жанчын iшлi па Тэрнерс-Пайк у Пiклвiл i стаялi, гледзячы на ??пусты будынак, але нiхто не спрабаваѓ увайсцi. Рашоткi былi на месцы, а вокны былi зашмаргнуты. Над дзвярыма, што выходзiла на дарогу, вiсела вялiкая шыльда. "Трымайся далей. Гэта азначае вас ", - казала надпiс.

Чатыры мужчыны, якiя сустрэлi Стыва ѓ банку, цьмяна ведалi, што ѓдасканальваецца нейкая вынаходка, але не ведалi, што гэта такое. Яны бесцырымонна абмяркоѓвалi гэтае пытанне са сваiмi сябрамi, i гэта ѓзмацняла агульную цiкаѓнасць. Кожны спрабаваѓ адгадаць, у чым справа. Калi Стыва не было побач, Джон Кларк i малады Гордан Харт рабiлi выгляд, што ведаюць усё, але рабiлi ѓражанне людзей, якiя паклялiся захоѓваць таямнiцу. Той факт, што Стыѓ iм нiчога не сказаѓ, здаѓся iм свайго роду абразай. "Малады выскачка, я веру, але ён блеф", - заявiѓ банкiр свайму сябру Тому Батэрворту.

На Мэйн-стрыт старыя i маладыя людзi, якiя стаялi па вечарах перад крамамi, таксама старалiся не звяртаць увагi на сына ювелiра i важны выгляд, якi ён увесь час прымаѓ. Аб iм таксама казалi як аб маладым выскачку i балбатуне, але пасля пачатку яго сувязi з Х'ю Маквеем у iх галасах знiкла нешта перакананае. "Я прачытаѓ у газеце, што адзiн чалавек з Таледа зарабiѓ трыццаць тысяч долараѓ на сваiм вынаходстве. Ён справiѓся з задачай менш як за суткi. Ён проста падумаѓ аб гэтым. Гэта новы спосаб запячатвання кансервавых слоiкаѓ з-пад садавiны", - рассеяна заѓважыѓ мужчына ѓ натоѓпе перад аптэкай Бэрдзi Спiнк.

У аптэцы ля пустой плiты суддзя Хэнбi настойлiва казаѓ пра часы, калi прыйдуць фабрыкi. Тым, хто слухаѓ, ён здаваѓся свайго роду Янам Хрысцiцелем, якi заклiкае аб надыходзе новага дня. Аднойчы майскiм вечарам таго ж года, калi сабралася добрая публiка, увайшоѓ Стыѓ Хантэр i купiѓ цыгару. Усе змоѓклi. Бердзi Спiнкс па нейкай загадкавай прычыне быѓ крыху засмучаны. У краме адбылося нешта такое, што, калi б там быѓ нехта, хто гэта запiсаѓ, пазней магло б запомнiцца як момант, якi азнаменаваѓ наступ новай эры ѓ Бидвелле. Аптэкар, працягнуѓшы цыгару, зiрнуѓ на маладога чалавека, iмя якога так раптоѓна сышло ва ѓсiх на вуснах i якога ён ведаѓ з дзяцiнства, а затым звярнуѓся да яго так, як нiколi раней не звяртаѓся нi да аднаго маладога чалавека яго ѓзросту. ад пажылога жыхара горада. - Што ж, добры вечар, мiстэр Хантэр, - пачцiва сказаѓ ён. - I як ты сябе адчуваеш сёння вечарам?

Людзям, якiя сустрэлi яго ѓ банку, Стыѓ апiсаѓ машыну для наладкi завода i працу, якую яна павiнна была выконваць. "Гэта самая дасканалая рэч у сваiм родзе, якую я калi-небудзь бачыѓ", - сказаѓ ён з выглядам чалавека, якi ѓсё жыццё прапрацаваѓ экспертам-даследчыкам машын. Затым, да ѓсеагульнага здзiѓлення, ён прад'явiѓ лiсты з лiчбамi, якiя ацэньваюць кошт выраба машыны. Прысутным здавалася, што пытанне аб мэтазгоднасцi машыны ѓжо вырашана. Лiсты, пакрытыя фiгурамi, стваралi ѓражанне, што фактычны пачатак вытворчасцi ѓжо блiзкi. Не падвышаючы галасы i як нешта само сабой якое разумеецца, Стыѓ прапанаваѓ прысутным падпiсацца кожныя тры тысячы даляраѓ на акцыi рэкламнай кампанii, гэтыя грошы будуць скарыстаны для ѓдасканалення машыны i яе практычнага выкарыстання ѓ палях. у той час як арганiзоѓвалася буйнейшая кампанiя па будаѓнiцтве фабрыкi. За гэтыя тры тысячы долараѓ кожны з мужчын пазней атрымае па шэсць тысяч долараѓ у выглядзе акцый буйнейшай кампанii. Яны зробяць гэта на сто працэнтаѓ. на свае першыя iнвестыцыi. Што да яго самога, то ён валодаѓ вынаходствам, i яно было вельмi каштоѓным. Ён ужо атрымаѓ мноства прапаноѓ ад iншых мужчын з iншых месцаѓ. Ён хацеѓ застацца ѓ сваiм горадзе i сярод людзей, якiя ведалi яго з дзяцiнства. Ён захавае кантрольны пакет акцый буйнейшай кампанii, i гэта дазволiць яму клапацiцца пра сваiх сяброѓ. Джону Кларку ён прапанаваѓ зрабiць скарбнiкам прамоѓтарскай кампанii. Кожны мог бачыць, што ён будзе прыдатным чалавекам. Гордан Харт павiнен стаць мэнэджэрам. Том Батэрворт мог бы, калi б знайшоѓ час, дапамагчы яму ѓ фактычнай арганiзацыi буйнейшай кампанii. Ён не прапаноѓваѓ нiчога рабiць у дробязях. Большую частку акцый давядзецца прадаць фермерам, а таксама гараджанам, i ён не бачыѓ прычын, па якiх не варта плацiць пэѓную камiсiю за продаж акцый.

Чатыры мужчыны выйшлi з задняга пакоя банка якраз у той момант, калi на Мэйн-стрыт вылiѓся шторм, якi пагражаѓ увесь дзень. Яны разам стаялi каля вiтрыны i глядзелi, як людзi мiтусяцца мiма магазiнаѓ, накiроѓваючыся дадому з цырка. Фермеры, заскочыѓшы ѓ свае павозкi, пусцiлi коней рыссю. Уся вулiца была запоѓнена крыклiвымi i бягучымi людзьмi. Для назiральнiка, якi стаяѓ каля акна банка, Бидвелл, штат Агаё, мог бы здацца ѓжо не цiхiм мястэчкам, напоѓненым людзьмi, якiя жывуць цiхiм жыццём i думаючымi спакойнымi думкамi, а малюсенькай часткай нейкага гiганцкага сучаснага горада. Неба было незвычайна чорнае, як ад дыму млына. Людзi, якiя спяшалiся, маглi быць працоѓнымi, якiя ѓцяклi з млына ѓ канцы дня. Па вулiцы пранеслiся аблокi пылу. Уяѓленне Стыва Хантэра абудзiлася. Па нейкiм чыннiку чорныя аблокi пылу i беглыя людзi давалi яму велiзарнае адчуванне сiлы. Яму амаль здавалася, што ён апанаваѓ неба хмарамi i што нешта схаванае ѓ iм спалохала людзей. Яму вельмi хацелася сысцi ад людзей, якiя толькi што пагадзiлiся далучыцца да яго ѓ яго першай вялiкай прамысловай прыгодзе. Ён адчуваѓ, што ѓ рэшце рэшт яны былi ѓсяго толькi марыянеткамi, iстотамi, якiя ён мог выкарыстаць, людзьмi, якiх ён захапляѓ за сабой, як людзi, што беглi па вулiцах, захаплялiся бурай. Ён i бура былi ѓ нейкiм сэнсе падобныя адзiн да аднаго. У яго ѓзнiкла жаданне застацца сам-насам з бурай, iсцi годна i прама перад яе тварам, паколькi ён адчуваѓ, што ѓ будучынi ён будзе хадзiць годна i прама перад тварам людзей.

Стыѓ выйшаѓ з банка на вулiцу. Людзi, якiя знаходзiлiся ѓнутры, крычалi на яго, кажучы, што ён прамокне, але ён не звярнуѓ увагi на iх папярэджанне. Калi ён пайшоѓ i калi яго бацька хутка перабег вулiцу ѓ свой ювелiрны магазiн, трое мужчын, якiя засталiся ѓ банку, пераглянулiся i засмяялiся. Як яны бадзялiся каля аптэкi Бердзi Спiнкса, яны хацелi прынiзiць яго i былi схiльныя абзываць яго; але з нейкiх прычынаѓ яны не змаглi гэтага зрабiць. З iмi нешта здарылася. Яны паглядзелi адно на аднаго з пытаннем у вачах. Кожны чакаѓ, пакуль загавораць астатнiя. - Што ж, што б нi здарылася, мы нiчога не можам страцiць, - нарэшце заѓважыѓ Джон Кларк.

I праз мост у Тэрнерс-Пайк выйшаѓ Стыѓ Хантэр, якi зараджаецца прамысловы магнат. Па шырокiх палях, якiя раскiнулiся ѓздоѓж дарогi, вецер люта нёсся, зрываючы лiсце з дрэѓ, несучы з сабой вялiзныя масы пылу. Яму здалося, што паспешлiвыя чорныя хмары ѓ небе нагадвалi клубы дыму, якiя вырывалiся з труб прыналежных яму фабрык. Ва ѓяѓленнi ён таксама бачыѓ, як яго горад стаѓ горадам, ахутаным дымам яго прадпрыемстваѓ. Гледзячы на палi, якiя праносiлiся бурай ветру, ён зразумеѓ, што дарога, па якой ён iшоѓ, з часам стане гарадской вулiцай. "Зусiм хутка я атрымаю апцыён на гэтую зямлю", - задуменна сказаѓ ён. Iм авалодаѓ прыѓзняты настрой, i калi ён дабраѓся да Пiклвiля, ён не пайшоѓ у краму, дзе працавалi Х'ю i Элi Малберы, а, павярнуѓшыся, пайшоѓ назад у горад, у брудзе i пад пралiѓным дажджом.

Гэта быѓ час, калi Стыѓ хацеѓ пабыць адзiн, адчуць сябе вялiкiм чалавекам у грамадстве. Ён меѓ намер пайсцi на старую фабрыку па вытворчасцi саленняѓ i выратавацца ад дажджу, але, дабраѓшыся да чыгуначных пуцей, павярнуѓ назад, таму што раптам зразумеѓ, што ѓ прысутнасцi маѓклiвага, засяроджанага вынаходнiка ён нiколi не мог адчуваць сябе вялiкiм. Яму хацелася ѓ гэты вечар адчуць сябе вялiкiм, i таму, не зважаючы на дождж i на свой капялюш, падхоплены ветрам i занесены ѓ поле, ён пайшоѓ па пустыннай дарозе, думаючы пра вялiкiя думкi. Там, дзе не было дамоѓ, ён на iмгненне спынiѓся i падняѓ свае малюсенькiя ручкi да неба. "Я мужчына. Вось што я вам скажу, я мужчына. Што б хто нi казаѓ, вось што я вам скажу: я мужчына, - крыкнуѓ ён у пустату.

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

МАДЭРН _ ЛЮДЗI I жанчыны, якiя жывуць у прамысловых гарадах, падобныя мышам, якiя выйшлi з палёѓ, каб жыць у хатах, iм не прыналежных. Яны жывуць у цёмных сценах дамоѓ, куды пранiкае толькi цьмянае святло, i iх прыйшло так шмат, што яны худнеюць i змардаваны ад пастаяннай працы па здабычы ежы i цяпла. За сценамi натоѓпамi бегаюць мышы, шмат вiску i балбатнi. Часам смелая мыш устае на заднiя лапы i звяртаецца да астатнiх. Ён заяѓляе, што прарвецца скрозь сцены i пераможа багоѓ, якiя пабудавалi дом. "Я заб'ю iх", - заяѓляе ён. "Мышы будуць кiраваць. Вы будзеце жыць у святле i цяпле. Будзе ежа для ѓсiх, i нiхто не застанецца галодным".

Мышкi, якiя сабралiся ѓ цемры, па-за полем зроку, у вялiкiх дамах, вiскочуць ад захаплення. Праз некаторы час, калi нiчога не адбываецца, яны становяцца сумнымi i прыгнечанымi. Iх думкi вяртаюцца ѓ той час, калi яны жылi ѓ палях, але яны не выходзяць са сцен дамоѓ, таму што доѓгае пражыванне ѓ натоѓпе прымусiла iх баяцца цiшынi доѓгiх начэй i пустэчы неба. У дамах выхоѓваюцца дзецi-волаты. Калi дзецi б'юцца i крычаць у дамах i на вулiцах, цёмныя прасторы памiж сценамi скаланаюць дзiѓнымi i жахлiвымi гукамi.

Мышы жахлiва баяцца. Час ад часу адна-адзiная мыш на iмгненне выслiзгвае ад усеагульнага страху. У такога чалавека з'яѓляецца настрой i ѓ вачах яго з'яѓляецца святло. Калi шум разносiцца па хатах, ён складае пра iх гiсторыi. "Конi сонца ѓжо некалькi дзён цягнуць павозкi па верхавiнах дрэѓ", - кажа ён i хутка азiраецца, каб праверыць, цi пачуты яго. Калi ён выяѓляе, што на яго глядзiць самка мышы, ён уцякае, узмахнуѓшы хвастом, а самка iдзе за iм. Пакуль iншыя мышы паѓтараюць яго словы i атрымлiваюць ад гэтага невялiкую суцяшэнне, ён i самка мышы знаходзяць цёплы цёмны кут i кладуцца блiзка адзiн да аднаго. Менавiта з-за iх працягваюць нараджацца мышы, якiя насяляюць у сценах хат.

Калi першая маленькая мадэль машыны для ѓстаноѓкi раслiн Х'ю Маквея была зведзена да нуля прыдуркаватай Элi Малберы, яна замянiла знакамiты карабель, якi плавае ѓ бутэльцы, якi два цi тры гады ляжаѓ на вiтрыне ювелiрнай крамы Хантэра. краму. Элi надзвычай ганарылася новым узорам сваёй працы. Працуючы пад кiраѓнiцтвам Х'ю на варштаце ѓ куце закiнутай фабрыкi па вытворчасцi саленняѓ, ён быѓ падобным на дзiѓнага сабаку, якая нарэшце знайшла гаспадара. Ён не звяртаѓ увагi на Стыва Хантэра, якi з выглядам чалавека, якi захоѓвае ѓ грудзях нейкую гiганцкую таямнiцу, уваходзiѓ i выходзiѓ праз дзверы дваццаць разоѓ у дзень, але не зводзiѓ вачэй з маѓклiвага Х'ю, якi сядзеѓ за сталом i рабiѓ малюнкi на лiстах паперы. Элi адважна спрабаваѓ прытрымлiвацца дадзеных яму iнструкцый i зразумець, што спрабаваѓ зрабiць яго гаспадар, а Х'ю, не бянтэжачыся прысутнасцю прыдурка, часам гадзiнамi спрабаваѓ растлумачыць працу нейкай складанай часткi прапанаванага машына. Х'ю груба майстраваѓ кожную дэталь з вялiкiх кавалкаѓ кардона, а Элi прайгравала дэталь у мiнiяцюры. У вачах чалавека, якi ѓсё сваё жыццё выразаѓ бессэнсоѓныя драѓляныя ланцугi, кошыкi з персiкавых костачак i караблi, прызначаныя для плавання ѓ бутэльках, пачаѓ выяѓляцца розум. Каханне i разуменне сталi пакрысе рабiць для яго тое, чаго не маглi зрабiць слова. Аднойчы, калi дэталь, якую вылепiѓ Х'ю, не працавала, прыдурак сам зрабiѓ мадэль дэталi, якая працавала iдэальна. Калi Х'ю ѓключыѓ яго ѓ машыну, ён быѓ такi шчаслiвы, што не мог уседзець на месцы i хадзiѓ узад i наперад, буркуючы ад захаплення.

Калi мадэль машыны з'явiлася ѓ вiтрыне ювелiрнай крамы, розумамi людзей авалодаѓ лiхаманкавае захапленне. Кожны выказаѓся альбо за, альбо супраць яго. Адбылося нешта накшталт рэвалюцыi. Былi ѓтвораны партыi. Людзi, якiя не былi зацiкаѓлены ѓ поспеху вынаходкi i па прыродзе рэчаѓ не маглi гэтага рабiць, былi гатовыя змагацца з любым, хто адважыѓся ѓсумнiцца ѓ яго поспеху. Сярод фермераѓ, якiя прыехалi ѓ горад, каб убачыць новы цуд, было шмат тых, хто казаѓ, што машына не будзе, не зможа працаваць. "Гэта непрактычна", - сказалi яны. Сыходзячы паасобку i ѓтвараючы групы, яны шапталi папярэджаннi. З iх вуснаѓ зляцелi сотнi пярэчанняѓ. "Паглядзiце на ѓсе колцы i шасцярэнькi гэтай штукi", сказалi яны. "Цi бачыце, гэта не спрацуе. Вы iдзяце зараз у поле, дзе ёсць камянi i каранi старых дрэѓ, можа быць, якiя тырчаць з зямлi. Вось убачыце. Дурнi купяць машыну, так. Яны патрацяць свае грошы. Яны пасадзяць раслiны. Раслiны загiнуць. Грошы будуць патрачаны дарма. Ураджаю не будзе". Старыя, якiя ѓсё сваё жыццё вырошчвалi капусту ѓ сельскай мясцовасцi на поѓнач ад Бiдуэла i чые целы былi скалечаныя жахлiвай працай на капусных палях, прышпiльвалi ѓ горад, каб паглядзець на мадэль новай машыны. Iх меркаваннi трывожна пыталiся купец, цясляр, рамеснiк, лекар - усе гараджане. Амаль усе без выключэння яны з сумневам пакiвалi галовамi. Стоячы на тратуары перад акном ювелiра, яны глядзелi на машыну, а затым, павярнуѓшыся да натоѓпу, якi сабраѓся вакол, з сумненнем пакiвалi галовамi. "А, - усклiкнулi яны, - штука з колаѓ i шасцяронак, так? Што ж, юны Хантэр чакае, што гэтая iстота зойме месца мужчыны. Ён дурань. Я заѓсёды казаѓ, што гэты хлопчык быѓ дурнем. Купцы i гараджане, запал якiх некалькi астудзiѓся неспрыяльным рашэннем людзей, якiя ведалi заводскую справу, разышлiся самi па сабе. Яны зайшлi ѓ аптэку Бердзi Спiнкса, але не слухалi размовы суддзi Хэнбi. "Калi машына запрацуе, горад прачнецца", - заявiѓ хтосьцi. "Гэта азначае, што фабрыкi, прыходзяць новыя людзi, будуюцца дома, закупляюцца тавары". У iх розумах пачалi ѓсплываць бачаннi раптоѓна набытага багацця. Малады Эд Хол, вучань цесляра Бэна Пiлера, раззлаваѓся. "Чорт вазьмi, - усклiкнуѓ ён, - навошта слухаць гэтыя чортавы старыя крыкi аб бедствах? Доѓг горада - выйсцi i падлучыць гэтую машыну. Нам трэба прачнуцца тут. Нам трэба забыцца, што мы абвыклi думаць аб Стыве Хантэры. У любым выпадку, ён убачыѓ шанец, цi не так? i ён узяѓ яго. Мне б хацелася быць iм. Я толькi хацеѓ бы быць iм. А як наконт таго хлопца, якi, як мы думалi, быѓ проста тэлеграфiстам? Ён нас усiх спрытна падмануѓ, цi не так? Я кажу вам, што мы павiнны ганарыцца тым, што такiя людзi, як ён i Стыѓ Хантэр, жывуць у Бiдвеле. Гэта тое, што я сказаѓ. Я кажу вам, што доѓг горада - выйсцi i падключыць iх i гэтую машыну. Калi мы гэтага не зробiм, я ведаю, што адбудзецца. Стыѓ Хантэр жывы. Я падумаѓ, можа, ён i быѓ. Ён адвязе гэтае вынаходства i гэтага свайго вынаходнiка ѓ якi-небудзь iншы горад цi ѓ горад. Вось што ён зробiць. Чорт пабяры, я кажу вам, што нам трэба выбрацца i падтрымаць гэтых хлопцаѓ. Гэта тое, што я сказаѓ."

У цэлым жыхары Бiдуэла пагадзiлiся з маладым Холам. Хваляванне не згасла, а расло з кожным днём усё мацней. Стыѓ Хантэр загадаѓ цясляру прыйсцi ѓ краму яго бацькi i пабудаваць у вiтрыне, якая выходзiць на Мэйн-стрыт, доѓгую неглыбокую скрыню ѓ форме поля. Ён напоѓнiѓ яго здробненай зямлёй, а затым з дапамогай вяровак i шкiваѓ, злучаных з гадзiннiкавым механiзмам, машыну працягнулi па полi. У рэзервуар наверсе машыны было змешчана некалькi дзясяткаѓ малюсенькiх раслiн памерам не больш за шпiльку. Калi гадзiннiкавы механiзм быѓ запушчаны i нацягнулiся струны, iмiтуючы прыкладзеную конскую сiлу, машына павольна папаѓзла наперад, рука апусцiлася i прарабiла дзiрку ѓ зямлi, раслiна ѓпала ѓ яму, i з'явiлiся рукi, падобныя на лыжкi, i ѓтрамбавалi зямлю. каранi раслiны. У верхняй частцы машыны знаходзiѓся бак, напоѓнены вадой, i калi раслiна было ѓсталявана, порцыя вады, сапраѓды разлiчаная па колькасцi, сцякала па трубе i абсоѓвалася ѓ каранёѓ раслiны.

Вечар за ѓвечар машына паѓзла наперад па маленечкiм полi, прыводзячы раслiны ѓ iдэальны парадак. Гэтым заняѓся Стыѓ Хантэр; ён больш нiчога не рабiѓ; i хадзiлi чуткi аб тым, што ѓ Бидуэлле будзе створана буйная кампанiя па вытворчасцi гэтай прылады. Кожны вечар расказвалi новую казку. Стыѓ з'ехаѓ на адзiн дзень у Клiѓленд, i пагаворвалi, што Бидвелл выпусцiць свой шанец, што людзi з вялiкiмi грашыма ѓгаварылi Стыва перанесцi свой фабрычны праект у горад. Пачуѓшы, як Эд Хол лае фермера, якi сумняваецца ѓ практычнасцi машыны, Стыѓ адвёѓ яго ѓ бок i загаварыѓ з iм. "Нам спатрэбяцца жывыя маладыя людзi, якiя ведаюць, як звяртацца з iншымi мужчынамi на пасады суперiнтэнданта i таму падобнае", - сказаѓ ён. "Я не даю нiякiх абяцанняѓ. Я толькi хачу вам сказаць, што мне падабаюцца жывыя маладыя людзi, якiя бачаць дзiрку ѓ кошыку. Мне падабаецца такi. Мне падабаецца бачыць, як яны паднiмаюцца ѓ гэтым свеце".

Стыѓ пачуѓ, як фермеры ѓвесь час выказвалi свой скептыцызм з нагоды таго, што раслiны, пасаджаныя з дапамогай машыны, вырастуць да сталасцi, i загадаѓ цясляру пабудаваць яшчэ адно малюсенькае поле ѓ бакавой вiтрыне крамы. Ён загадаѓ перамясцiць машыну i ѓсталяваць раслiны на новым полi. Ён дазволiѓ iм вырасцi. Калi некаторыя раслiны пачалi выяѓляць прыкметы завядання, ён таемна прыходзiѓ уначы i замяняѓ iх мацнейшымi ѓцёкамi, так што мiнiятурнае поле заѓсёды паказвала мiру адважны i энергiчны выгляд.

Бидвелл прыйшоѓ да пераканання, што самай суровай з усiх формаѓ чалавечай працы, якая практыкавалася яе народам, прыйшоѓ канец. Стыѓ зрабiѓ i павесiѓ на вiтрыне вялiкага лiста, якi паказвае адносны кошт пасадкi акра капусты з дапамогай машыны i ѓручную, што ѓжо звалася старым спосабам . Тады ён афiцыйна аб'явiѓ, што ѓ Бидвелле будзе створана акцыянерная кампанiя i што кожны будзе мець шанец патрапiць у яе. Ён надрукаваѓ у штотыднёвай газеце артыкул, у якiм распавёѓ, што яму паступiла шмат прапаноѓ рэалiзаваць свой праект у горадзе цi ѓ iншых, буйнейшых гарадах. "Мiстэр. Маквей, знакамiты вынаходнiк, i я абодва хочам прытрымлiвацца свайго народа", - сказаѓ ён, нягледзячы на тое, што Х'ю нiчога не ведаѓ пра артыкул i нiколi не ѓдзельнiчаѓ у жыццi людзей, да якiх звяртаѓся. Быѓ прызначаны дзень пачатку прыёму падпiсак на акцыi, i ѓ прыватных гутарках Стыѓ шаптаѓся аб тым, што. былi складзены планы па зборы грошай для пакупкi акцый. вырасце. Цяпер паглядзi на гэта, добра? Да Пiклвiля будуць дома. ухапiцца за тое, што яны лiчылi сапраѓды гераiчным.

Увечары, зноѓ зайшоѓшы паглядзець на машыну ѓ вiтрыне ювелiрнай крамы, натоѓпы маладых i старых людзей блукалi па Тэрнерс-Пайк да станцыi Уiлiнг, дзе на змену Х'ю прыйшоѓ новы чалавек. Яны ледзь заѓважылi вечаровы цягнiк. Як адданыя перад святыняй, яны з нейкай глыбокай павагай у вачах глядзелi на старую фабрыку па вытворчасцi саленняѓ, i калi выпадкова Х'ю апынуѓся сярод iх, не ѓсведамляючы адчуваннi, якое ён ствараѓ, яны сталi збянтэжаны, паколькi яго заѓсёды бянтэжыла iх прысутнасць. Кожны марыѓ раптоѓна стаць багатым дзякуючы сiле чалавечага розуму. Яны думалi, што ён заѓсёды думае пра вялiкiя думкi. Вядома, Стыѓ Хантэр мог быць больш чым напалову блефам, ударам i прытворствам, але ѓ стаѓленнi Х'ю не было нiякага блефу i ѓдару. Ён не марнаваѓ час на словы. Ён падумаѓ, i з ягонай думкi нарадзiлiся амаль неверагодныя цуды.

У кожнай частцы горада Бiдуэл адчуваѓся новы iмпульс да прагрэсу. Старыя, якiя звыкнулiся да свайго ладу жыцця i распачалi праводзiць свае днi ѓ свайго роды сонным падпарадкаваннi iдэi паступовага згасання свайго жыцця, прачыналiся i ѓвечар iшлi на Мэйн-стрыт, каб спрачацца са скептычна настроенымi фермерамi. . Апроч Эда Хола, якi стаѓ Дэмасфенам у пытаннях прагрэсу i абавязку горада абудзiцца i прытрымвацца Стыва Хантэра i машыны, на кутах вулiц выступаѓ яшчэ тузiн мужчын. Прамоѓнiцкiя здольнасцi прачыналiся ѓ самых нечаканых месцах. Чуткi перадавалiся з вуснаѓ у вусны. Казалi, што праз год у Бiдвела будзе цагельня, якая займае акры зямлi, што будуць брукаваныя вулiцы i электрычнае асвятленне.

Як нi дзiѓна, самым настойлiвым крытыкам новага духу ѓ Бидвелле быѓ чалавек, якi, калi машына апынецца паспяховай, атрымае найвялiкую выгаду ад яе выкарыстання. Эзра Фрэнч, недасведчаны, адмовiѓся паверыць. Пад цiскам Эда Хола, доктара Робiнсана i iншых энтузiястаѓ ён звярнуѓся да слова таго Бога, чыё iмя так часта было ѓ яго на вуснах. Пахунiцель Бога стаѓ абаронцам Бога. - Цi бачыце, гэта немагчыма зрабiць. Гэта не ѓсё ѓ парадку. Здарыцца нешта жахлiвае. Дажджоѓ не будзе, i раслiны засохнуць i памруць. Будзе так, як гэта было ѓ Егiпце ѓ бiблейскiя часы", - заявiѓ ён. Стары фермер з вывiхнутай нагой стаяѓ перад натоѓпам у аптэцы i абвяшчаѓ iсцiну Слова Божага. "Хiба ѓ Бiблii не сказана, што людзi павiнны працаваць i працаваць у поце аблiчча свайго?" - рэзка спытаѓ ён. Цi можа такая машына пацець? Ты ведаеш, што гэта немагчыма. I ён таксама не можа працаваць. Не, сэр. Мужчыны павiнны гэта зрабiць. Так было з таго часу, як Каiн забiѓ Авеля ѓ Эдэмскiм садзе. Так задумаѓ Бог, i нiводны тэлеграфiст цi такi разумны малады хлопец, як Стыѓ Хантэр, - хлопцы ѓ такiм горадзе - не могуць паѓстаць перада мной, каб змянiць дзеянне законаѓ Бога. Гэта немагчыма зрабiць, а калi б гэта можна было зрабiць, было б бязбожна i бязбожна спрабаваць гэта зрабiць. Я не буду мець да гэтага нiякага дачынення. Гэта няправiльна. Я так гавару, i ѓсе твае разумныя размовы мяне не зменяць.

Менавiта ѓ 1892 годзе Стыѓ Хантэр арганiзаваѓ першае прамысловае прадпрыемства, якое прыйшло ѓ Бидвелл. Яна звалася "Bidwell Plant-Setting Machine Company", i ѓ вынiку яна абярнулася правалам. Вялiкi завод быѓ пабудаваны на беразе ракi, звернутым да цэнтральных шляхоѓ Нью-Ёрка. Цяпер яго займае прадпрыемства пад назвай Hunter Bicycle Company, i на прамысловай мове гэта называецца дзейным, дзейным прадпрыемствам.

На працягу двух гадоѓ Х'ю добрасумленна працаваѓ, спрабуючы ѓдасканалiць першае са сваiх вынаходстваѓ. Пасля таго як працоѓныя мадэлi наладчыка былi прывезены з Клiѓленда, да Бидвеллу былi наняты два навучаных механiка, якiя прыехалi i працавалi з iм. На старым травiльным заводзе быѓ устаноѓлены рухавiк, устаноѓлены такарныя i iншыя станкi для вырабу iнструментаѓ. Доѓгi час Стыѓ, Джон Кларк, Том Батэрворт i iншыя захопленыя прыхiльнiкi прадпрыемства не сумнявалiся ѓ канчатковым вынiку. Х'ю хацеѓ удасканалiць машыну, яго сэрца было настроена выканаць працу, якую ён меѓ намер выканаць, але ён зрабiѓ гэта тады i, калi ѓжо на тое пайшло, ён працягваѓ на працягу ѓсяго свайго жыцця, толькi мала ѓяѓляѓ сабе значэнне ѓ жыццi людзей. людзi вакол яго, аб тым, што ён зрабiѓ. Дзень за днём, разам з двума гарадскiмi механiкамi i Элi Малберы, якая кiравала запрэжкай коней, якую падаѓ Стыѓ, ён выязджаѓ на арандаванае поле на поѓнач ад фабрыкi. У складаным механiзме развiвалiся слабыя месцы, i выраблялiся новыя, больш трывалыя дэталi. Нейкi час машына працавала iдэальна. Потым з'явiлiся iншыя дэфекты i прыйшлося ѓзмацняць i мяняць iншыя дэталi. Машына стала занадта цяжкай, каб з ёй магла зладзiцца адна брыгада. Гэта не спрацавала б, калi глеба была занадта вiльготнай цi занадта сухi. Ён выдатна працаваѓ як на мокрым, так i на сухiм пяску, але нiчога не рабiѓ з глiнай. На працягу другога года, калi завод быѓ блiзкi да завяршэння i было ѓсталявана шмат абсталявання, Х'ю падышоѓ да Стыва i распавёѓ яму аб тым, што, на яго думку, з'яѓляецца абмежаваннямi машыны. Ён быѓ прыгнечаны сваёй няѓдачай, але, працуючы з машынай, ён адчуваѓ, што атрымаѓ поспех у самаадукацыi, чаго ён нiколi не змог бы зрабiць, вывучаючы кнiгi. Стыѓ вырашыѓ, што фабрыку трэба запусцiць, а частку машын вырабiць i прадаць. "Пакiнь двух мужчын, якiя ѓ цябе ёсць, i не размаѓляй", - сказаѓ ён. "Машына можа аказацца лепшай, чым вы думаеце. Нiколi нельга сказаць. Я зрабiѓ так, каб iм каштавала захоѓваць спакой. У другой палове дня таго дня, калi ён размаѓляѓ з Х'ю, Стыѓ паклiкаѓ чатырох чалавек, якiя былi звязаныя з iм у прасоѓваннi прадпрыемства, у заднi пакой банка i распавёѓ iм аб сiтуацыi. "Мы тут з нечым сутыкнулiся", - сказаѓ ён. Калi мы дазволiм чуткам аб няспраѓнасцi гэтай машыны выйсцi вонкi, дзе мы апынемся? Гэта выпадак, калi выжывае наймацнейшы".

Стыѓ растлумачыѓ свой план мужчынам у пакоi. Урэшце, сказаѓ ён, нi ѓ кога з iх не было нагоды хвалявацца. Ён узяѓ iх у гэтую штуку i прапанаваѓ выцягнуць iх. "Я менавiта такi чалавек", - сказаѓ ён напышлiва. У нейкiм сэнсе, заявiѓ ён, ён рады, што ѓсё склалася так, як склалася. Чатыры мужчыны ѓклалi мала рэальных грошай. Усе яны сапраѓды iмкнулiся нешта зрабiць для горада, i ён паклапоцiцца аб тым, каб усё выйшла добра. "Мы будзем сумленныя з усiмi", - сказаѓ ён. "Акцыi кампанii ѓсё прададзены. Мы вырабiм некалькi машын i прададзiм iх. Калi яны акажуцца няѓдалымi, як думае гэты вынаходнiк, то ѓ гэтым не будзе нашай вiны. Завод, пагадзiцеся, давядзецца прадаць танна. Калi гэтыя часы наступяць, нам пецярым давядзецца ратаваць сябе i будучыню горада. Машыны, якiя мы купiлi, - гэта, бачыце, станкi для апрацоѓкi жалеза i дрэва, найноѓшыя. Яго можна выкарыстоѓваць для выраба чагосьцi iншага. Калi завадская машына выйдзе са строю, мы проста купiм завод па нiзкiм кошце i зробiм што-небудзь iншае. Магчыма, гораду будзе лепей, калi ѓвесь кантроль над запасамi будзе ѓ нашых руках. Цi бачыце, нам, нешматлiкiм мужчынам, прыходзiцца тут усiм кiраваць. На нашых плячах будзе сачыць за тым, каб працоѓная сiла выкарыстоѓвалася. Мноства дробных трымальнiкаѓ акцый дастаѓляюць нязручнасцi. Як мужчына да мужчыны, я папрашу кожнага з вас не прадаваць свае акцыi, але калi хто-небудзь прыйдзе да вас i спытае аб iх кошце, я чакаю, што вы будзеце лаяльныя да нашага прадпрыемства. Я пачну шукаць што-небудзь замест усталявальнай машыны, i калi крама зачынiцца, мы пачнем працу зноѓ. Не кожны дзень людзям выпадае шанец прадаць сабе выдатны завод, поѓны новага абсталявання, як мы можам зрабiць гэта прыкладна праз год зараз".

Стыѓ выйшаѓ з банка i пакiнуѓ чацвярых мужчын глядзець адзiн на аднаго. Тады яго бацька ѓстаѓ i выйшаѓ. Астатнiя мужчыны, усе звязаныя з банкам, усталi i пайшлi прэч. - Што ж, - сказаѓ Джон Кларк некалькi цяжкавагава, - ён разумны чалавек. Мяркую, у рэшце рэшт, нам трэба застацца з iм i з горадам. Паводле яго слоѓ, неабходна выкарыстоѓваць працоѓную сiлу. Я не бачу, каб цясляру цi фермеру было карысна мець невялiкi запас на фабрыцы. Гэта толькi адцягвае iх ад працы. У iх дурныя мары разбагацець, i яны не займаюцца сваiмi справамi. Для горада было б сапраѓднай выгадай, калi б фабрыкай валодалi некалькi чалавек". Банкiр закурыѓ цыгару i, падышоѓшы да акна, паглядзеѓ на галоѓную вулiцу Бидвелла. Горад ужо змянiѓся. На Мэйн-стрыт, прама з акна банка, узводзiлiся тры новыя цагляныя будынкi. У горад прыехалi жыць працоѓныя, якiя працавалi на будаѓнiцтве фабрыкi, i будавалася шмат новых хат. Паѓсюль справы кiпелi. Падпiска на акцыi кампанii была перавышана, i амаль кожны дзень у банк прыходзiлi людзi i казалi аб жаданнi купiць яшчэ. Толькi напярэдаднi прыйшоѓ фермер з дзвюма тысячамi долараѓ. Розум банкiра пачаѓ вылучаць яд свайго ѓзросту. "У рэшце рэшт, менавiта такiя людзi, як Стыѓ Хантэр, Том Батэрворт, Гордан Харт i я, павiнны пра ѓсё паклапацiцца, i каб быць у форме, каб зрабiць гэта, мы павiнны клапацiцца пра сябе", - сказаѓ ён у маналогу. Ён зноѓ паглядзеѓ на Мэйн-стрыт. Том Батэрварт выйшаѓ праз парадную дзверы. Ён хацеѓ пабыць адзiн i падумаць аб сваiм. Гордан Харт вярнуѓся ѓ пусты заднi пакой i, стоячы каля акна, паглядзеѓ у завулак. Яго думкi цяклi ѓ тым самым рэчышчы, што i думкi прэзiдэнта банка. Ён таксама падумаѓ аб людзях, якiя хацелi купiць акцыi кампанii, асуджанай на крах. Ён пачаѓ сумнявацца ѓ меркаваннi Х'ю Маквея ѓ выпадку няѓдачы. "Такiя людзi заѓсёды песiмiсты", - сказаѓ ён сабе. З акна ѓ задняй частцы банка ён мог бачыць скрозь дахi шэрагу невялiкiх адрын i жылую вулiцу, дзе будавалiся два новыя працоѓныя дамы. Яго думкi адрознiвалiся ад думак Джона Кларка толькi таму, што ён быѓ маладзейшы. "Некалькiм мужчынам маладога пакалення, такiм як Стыѓ i я, давядзецца ѓзяцца за справу", - прамармытаѓ ён услых. "Нам патрэбны грошы, каб працаваць. Нам давядзецца ѓзяць на сябе адказнасць за валоданне грашыма".

Каля ѓваходу ѓ банк Джон Кларк пыхкаѓ цыгарай. Ён адчуваѓ сябе салдатам, якi ѓзважваѓ шанцы на бiтву. Невыразна ён лiчыѓ сябе генералам, свайго роду амерыканскiм грантам прамысловасцi. Жыццё i шчасце шматлiкiх людзей, казаѓ ён сабе, залежаць ад выразнай працы яго мозгу. "Ну, - падумаѓ ён, - калi ѓ горад прыходзяць фабрыкi i ён пачынае расцi гэтак жа, як расце гэты горад, нiхто не можа гэта спынiць. Чалавек, якi думае аб асобных людзях, маленькiх людзях з укладзенымi зберажэннямi, якiя могуць папакутаваць ад прамысловага краху, проста слабак. Мужчынам даводзiцца сутыкацца з абавязкамi, якiя прыносiць жыццё. Тыя нямногiя людзi, якiя бачаць ясна, павiнны думаць перш за ѓсё пра сябе. Яны павiнны выратаваць сябе, каб выратаваць iншых".

У Бидуэлле справы iшлi не пакладаючы рук, i багi выпадку згулялi на руку Стыву Хантэру. Х'ю вынайшаѓ апарат, якi дазваляе паднiмаць гружаны вагон з вуглём з чыгуначных шляхоѓ, паднiмаць яго высока ѓ паветра i скiдаць змесцiва ѓ жолаб. З яго дапамогай можна было з грукатам выгрузiць цэлы вагон вугалю ѓ трум карабля цi машыннае аддзяленне завода. Была выраблена мадэль новага вынаходкi i атрыманы патэнт. Затым Стыѓ Хантэр павёз яго ѓ Нью-Ёрк. За гэта ён атрымаѓ дзвесце тысяч даляраѓ гатоѓкай, палова з якiх дасталася Х'ю. Вера Стыва ѓ вынаходлiвы генiй жыхароѓ штата Мiсуры аднавiлася i ѓмацавалася. З пачуццём, амаль блiзкiм да задавальнення, ён чакаѓ таго моманту, калi гораду давядзецца прызнаць той факт, што завадская машына пацярпела няѓдачу i фабрыку з яе новымi машынамi давядзецца выкiнуць на рынак. Ён ведаѓ, што ягоныя паплечнiкi па раскрутцы прадпрыемства таемна прадавалi свае акцыi. Аднойчы ён паехаѓ у Клiѓленд i меѓ там доѓгую гутарку з банкiрам. Х'ю працаваѓ над кукурузаѓборачнай машынай i ѓжо набыѓ на яе варыянт. "Магчыма, калi прыйдзе час прадаваць фабрыку, прэтэндэнтаѓ будзе больш, чым адзiн", - сказаѓ ён Эрнесцiне, дачкi мыловара, якая выйшла за яго замуж праз месяц пасля продажу прылады для разгрузкi вагонаѓ. Ён абурыѓся, калi распавёѓ ёй аб няслушнасцi двух мужчын у банку i багатага фермера Тома Батэрворта. "Яны прадаюць свае акцыi i дазваляюць дробным акцыянерам губляць свае грошы", - заявiѓ ён. "Я сказаѓ iм не рабiць гэтага. Цяпер, калi нешта здарыцца, што сапсуе iх планы, яны не будуць мяне вiнавацiць.

Амаль год быѓ выдаткаваны на тое, каб пераканаць жыхароѓ Бидвелла стаць фундатарамi. Затым усё пачало варушыцца. Закладзены падмурак для будаѓнiцтва завода. Нiхто не ведаѓ аб цяжкасцях, з якiмi прыйшлося сутыкнуцца пры спробе ѓдасканалiць машыну, i хадзiлi чуткi, што ѓ рэальных палявых выпрабаваннях яна даказала сваю поѓную практычнасць. Скептычна настроеныя фермеры, якiя прыязджалi ѓ горад па суботах, смяялiся з гарадскiх энтузiястаѓ. Поле, засеянае ѓ адзiн з кароткiх перыядаѓ, калi машына, якая знаходзiла iдэальныя ѓмовы глебы, працавала iдэальна, пакiнулi расцi. Як i тады, калi ён кiраваѓ малюсенькай мадэллю на вiтрыне крамы, Стыѓ не стаѓ рызыкаваць. Ён даручыѓ Эду Холу пайсцi ѓначы i замянiць загiнуѓшыя раслiны. "Гэта дастаткова справядлiва", - растлумачыѓ ён Эду. "Сотня прычын можа прывесцi да гiбелi раслiн, але калi яны памруць, у гэтым будзе вiнаватая машына. Што стане з горадам, калi мы не паверым у тое, што збiраемся тут вырабляць?

Натоѓпы людзей, якiя па вечарах гулялi па Тэрнерс-Пайку, каб паглядзець на поле з доѓгiмi радамi моцнай маладой капусты, неспакойна рухалiся i гаварылi аб новых днях. З поля яны пайшлi па чыгуначных пуцях да пляцоѓкi завода. Цагляныя сцены пачалi паднiмацца ѓ неба. Пачалi паступаць машыны, якiя размяшчалiся пад часовымi падстрэшкамi датуль, пакуль iх можна было ѓсталяваць. У горад прыбыла перадавая група працоѓных, i ѓвечар на Мэйн-стрыт з'явiлiся новыя твары. Тое, што адбывалася ѓ Бидвелле, адбывалася ѓ гарадах па ѓсiм Сярэднiм Захадзе. Прамысловасць прасоѓвалася праз вугальныя i жалезныя раёны Пенсiльванii, у Агаё i Iндыяну i далей на захад, у штаты, якiя мяжуюць з ракой Мiсiсiпi. Газ i нафта былi знойдзены ѓ Агаё i Iндыяне. За ноч пасёлкi ператварылiся ѓ гарады. Вар'яцтва авалодала розумамi людзей. Такiя вёскi, як Лiма i Фiндлi ѓ Агаё, а таксама Мансi i Андэрсан у Iндыяне, за некалькi тыдняѓ ператварылiся ѓ невялiкiя гарады. У некаторыя з гэтых месцаѓ людзi так iмкнулiся дабрацца да iх i ѓкласцi свае грошы, курсiравалi экскурсiйныя цягнiкi. Гарадскiя ѓчасткi, якiя за некалькi тыдняѓ да адкрыцця нафты цi газу можна было набыць за некалькi долараѓ, прадалi за тысячы. Багацце, здавалася, струменiлася з самай зямлi. На фермах у Iндыяне i Агаё гiганцкiя газавыя свiдравiны вырвалi з-пад зямлi свiдравую тэхнiку, i палiва, такое неабходнае для сучаснага прамысловага развiцця, вылiлася на адкрытую прастору. Дасцiпны чалавек, стоячы перад адной з равучых газавых свiдравiн, усклiкнуѓ: "Тата, у Зямлi нястраѓнасць страѓнiка; у яго газы ѓ страѓнiку. Яго твар будзе пакрыты вуграмi".

Паколькi да з'яѓлення заводаѓ не было рынку збыту для газу, свiдравiны асвятлялiся, i ѓначы вялiзныя палымяныя паходнi асвятлялi неба. Трубы пракладвалiся па паверхнi зямлi, i за дзень працы рабочы зарабляѓ дастаткова, каб ацяпляць свой дом у трапiчную спякоту ѓсю зiму. Фермеры, якiя валодаюць нафтаздабываючымi землямi, клалiся спаць увечары беднымi i мелi запазычанасць у слоiку, а ранiцай прачыналiся багатымi. Яны пераехалi ѓ гарады i ѓклалi свае грошы ѓ фабрыкi, якiя ѓзнiкалi паѓсюль. У адной акрузе на поѓднi Мiчыгана за адзiн год было атрымана больш за пяцьсот патэнтаѓ на фермерскiя агароджы з плеценага дроту, i амаль кожны патэнт быѓ магнiтам, вакол якога фармiравалася кампанiя па вытворчасцi платоѓ. Велiзарная энергiя, здавалася, выйшла з грудзей зямлi i заразiла людзей. Тысячы самых энергiчных людзей сярэднiх штатаѓ мардавалi сябе стварэннем кампанiй, а калi кампанii трывалi няѓдачу, неадкладна стваралi iншыя. У хуткарослых гарадах людзi, якiя займалiся арганiзацыяй кампанiй, якiя прадстаѓляюць мiльённы капiтал, жылi ѓ дамах, спехам пабудаваных цеслярамi, якiя да часу вялiкага абуджэння займалiся будаѓнiцтвам свiранаѓ. Гэта быѓ час агiднай архiтэктуры, час, калi думка i навучанне спынiлiся. Без музыкi, без паэзii, без прыгажосцi ѓ сваiм жыццi i парывах, цэлы народ, поѓны роднай энергii i сiлы жыцця, якi жыѓ на новай зямлi, у бязладзiцы накiраваѓся ѓ новую эпоху. Мужчына з Агаё, якi гандляваѓ канямi, зарабiѓ мiльён долараѓ на продажы патэнтаѓ, якiя ён купiѓ па кошце фермерскага каня, узяѓ жонку ѓ Еѓропу i купiѓ у Парыжы карцiну за пяцьдзесят тысяч долараѓ. У iншым штаце Сярэдняга Захаду чалавек, якi прадаваѓ патэнтаваныя лекi па ѓсёй краiне, пачаѓ займацца арэндай нафты, казачна разбагацеѓ, купiѓ сабе тры штодзённыя газеты i, не дасягнуѓшы трыццацi пяцi гадоѓ, атрымаѓ поспех у сам абраѓшы губернатара свайго штата. У праслаѓленнi яго энергii забылiся аб яго непрыдатнасцi як дзяржаѓнага дзеяча.

У часы, якiя папярэднiчалi з'яѓленню прамысловасцi, да часу вар'яцкага абуджэння, гарады Сярэдняга Захаду былi соннымi месцамi, прысвечанымi заняткам старымi рамёствамi, сельскай гаспадарцы i гандлю. Ранiцай жыхары горада адпраѓлялiся працаваць у палi або займацца сталярным рамяством, падкоѓваннем коней, вырабам вазоѓ, рамонтам збруi, вырабам абутку i адзення. Яны чыталi кнiгi i верылi ѓ Бога, народжанага ѓ мазгах людзей, якiя выйшлi з цывiлiзацыi, вельмi падобнай да iх уласнай. На фермах i ѓ гарадскiх дамах мужчыны i жанчыны працавалi разам для дасягнення адных i тых жа мэт у жыццi. Яны жылi ѓ невялiкiх каркасных хатах, стаялых на раѓнiне, падобных на скрынкi, але пабудаваных вельмi трывала. Цясляр, якi пабудаваѓ фермерскi дом, адрознiваѓ яго ад хлява, змясцiѓшы пад карнiз тое, што ён называѓ завiткамi, i пабудаваѓшы спераду ганак з разьбянымi слупамi. Пасля таго, як у адным з бедных домiкаѓ пражылi доѓгi час, пасля таго, як нарадзiлiся дзецi i памерлi мужчыны, пасля таго, як мужчыны i жанчыны пакутавалi i разам перажылi хвiлiны радасцi ѓ маленечкiх пакоях пад нiзкiмi дахамi, адбылася тонкая перамена. мела месца. Дамы сталi амаль прыгожымi ѓ сваёй ранейшай чалавечнасцi. Кожны з дамоѓ пачаѓ невыразна адлюстроѓваць асобы людзей, якiя жылi ѓ яго сценах.

У фермерскiх дамах i дамах на завулках вёсак жыццё прачыналася на досвiтку. За кожным домам была хлеѓ для коней i кароѓ, а таксама адрыны для свiней i курэй. Днём цiшыню парушыѓ хор iржанняѓ, вiск i крыкаѓ. Хлопчыкi i мужчыны выйшлi з дамоѓ. Яны стаялi на адкрытай прасторы перад свiранамi i выцягвалi целы, як сонныя жывёлы. Рукi, выцягнутыя ѓверх, здавалася, малiлi багоѓ аб добрых днях, i ясныя днi наступiлi. Мужчыны i хлопчыкi падышлi да помпы побач з домам i вымылi твары i рукi халоднай вадой. На кухнi стаяѓ пах i гук ежы. Жанчыны таксама былi ѓ руху. Мужчыны зайшлi ѓ адрыны, каб пакармiць жывёл, а затым паспяшалiся ѓ дамы, каб накармiцца самi. З хлявоѓ, дзе свiннi елi кукурузу, даносiлася бесперапыннае рохканне, а над дамамi запанавала задаволеная цiшыня.

Пасля ранiшняй ежы мужчыны i жывёлы разам адпраѓлялiся ѓ палi i выконвалi свае працы, а ѓ дамах жанчыны чынiлi адзенне, складалi садавiну ѓ слоiкi на выпадак наступу зiмы i размаѓлялi пра жаночыя справы. Па вулiцах гарадоѓ у кiрмашовыя днi хадзiлi ѓ кашулях з рукавамi адвакаты, лекары, службоѓцы павятовых судоѓ i купцы. Маляр iшоѓ разам з лесвiцай на плячы. У цiшынi чуѓся стук малаткоѓ цесляроѓ, якiя будуюць новы дом для купецкага сына, якi ажанiѓся з дачкой каваля. У спячых розумах абудзiлася пачуццё цiхага росту. Гэта быѓ час абуджэння мастацтва i прыгажосцi ѓ краiне.

Замест гэтага прачнуѓся гiгант Iндустрыя. Хлопчыкi, якiя ѓ школах чыталi пра Лiнкальна, якi прайшоѓ некалькi мiль па лесе, каб узяць сваю першую кнiгу, i пра Гарфiлда, хлопца са сцяжынкi, якi стаѓ прэзiдэнтам, пачалi чытаць у газетах i часопiсах людзей, якiя, развiваючы свае здольнасцi да атрымлiваючы i захоѓваючы грошы, ён раптоѓна стаѓ неверагодна багатым. Наёмныя пiсьменнiкi называлi гэтых людзей вялiкiмi, а ѓ людзей не было сталасцi розуму, з якой можна было б супрацьстаяць сiле заяѓ, якiя часта паѓтаралiся. Як дзецi, людзi верылi таму, што iм казалi.

Пакуль новы завод будаваѓся на старанна зэканомленыя грошы насельнiцтва, маладыя людзi з Бiдвела з'ехалi працаваць у iншыя месцы. Пасля таго як у суседнiх штатах былi выяѓлены нафта i газ, яны адправiлiся ѓ хуткарослыя гарады i вярнулiся дадому, расказваючы цудоѓныя гiсторыi. У гарадах, якiя хутка развiваюцца, мужчыны зараблялi чатыры, пяць i нават шэсць долараѓ за дзень. Употай i калi нiкога са старэйшых не было побач, яны распавядалi аб прыгодах, у якiя патрапiлi ѓ новых месцах; аб тым, як, прыцягнутыя патокам грошай, жанчыны прыязджалi з гарадоѓ; i час, якi яны правялi з гэтымi жанчынамi. Юны Харлi Парсанс, бацька якога быѓ шаѓцом i навучыѓся кавальскаму рамяству, пайшоѓ працаваць на адно з новых нафтавых радовiшчаѓ. Ён прыходзiѓ дадому ѓ моднай шаѓковай камiзэльцы i здзiѓляѓ сваiх таварышаѓ, купляючы i выкурваючы цыгары па дзесяць цэнтаѓ. Яго кiшэнi былi поѓныя грошай. "Я не збiраюся заставацца надоѓга ѓ гэтым горадзе, можаце на гэта паспрачацца", - заявiѓ ён аднойчы ѓвечары, стоячы ѓ асяроддзi групы прыхiльнiкаѓ перад крамай модных аксесуараѓ Фанi Твiст на нiжняй Мэйн-стрыт. "Я быѓ з кiтаянкай, iтальянкай i з адной з Паѓднёвай Амерыкi". Ён зацягнуѓся цыгарай i плюнуѓ на тратуар. "Я iмкнуся атрымаць ад жыцця ѓсё, што магу", - заявiѓ ён. "Я вяртаюся i збiраюся запiсаць кружэлку. Перш чым я скончу, я буду з жанчынай любой нацыянальнасцi на зямлi, вось што я збiраюся зрабiць".

Джозэф Уэйнсварт, вытворца збруi, якi быѓ першым чалавекам у Бидвелле, якi адчуѓ дакрананне цяжкага пальца iндустрыялiзму, не мог пераадолець уражаннi ад размовы з Батэрвортам, фермерам, якi папрасiѓ яго адрамантаваць збруi, вырабленыя машынамi. на заводзе. Ён ператварыѓся ѓ маѓклiвага незадаволенага чалавека i нешта мармытаѓ, займаючыся сваёй працай у краме. Калi Уiл Селiнджэр, яго вучань, кiнуѓ сваё месца i з'ехаѓ у Клiѓленд, у яго не было iншага хлопчыка, i нейкi час ён працаваѓ у краме адзiн. Яго празвалi непрыемным чалавекам, i зiмовымi днямi фермеры больш не прыходзiлi да яго лайдачыць. Будучы чалавекам адчувальным, Джо адчуваѓ сябе пiгмеем, маленечкай iстотай, якая iдзе заѓсёды побач з гiгантам, якi мог у любы момант па сваёй капрызе знiшчыць яго. Усё сваё жыццё ён быѓ некалькi бесцырымонны са сваiмi клiентамi. "Калi iм не падабаецца мая работа, няхай iдуць да д'ябла", - сказаѓ ён сваiм вучням. "Я ведаю сваю справу, i мне не трэба нiкому тут кланяцца".

Калi Стыѓ Хантэр арганiзаваѓ кампанiю Bidwell Plant-Setting Machine Company, вытворца рамянёѓ бяспекi ѓклаѓ свае зберажэннi ѓ 1200 даляраѓ у акцыi кампанii. Аднойчы, калi фабрыка будавалася, ён пачуѓ, што Стыѓ заплацiѓ 1200 даляраѓ за новы такарны станок, якi толькi што прыбыѓ грузам i быѓ усталяваны на падлозе недабудаванага будынка. Прамоѓтэр сказаѓ фермеру, што такарны станок справiцца з працай ста чалавек, i фермер прыйшоѓ у краму Джо i паѓтарыѓ гэтую заяву. Гэта запомнiлася Джо, i ён прыйшоѓ да высновы, што 1200 даляраѓ, якiя ён уклаѓ у акцыi, былi выкарыстаныя на куплю такарнага станка. Гэта былi грошы, якiя ён зарабiѓ за доѓгiя гады намаганняѓ, i зараз на iх можна было купiць машыну, здольную выканаць працу сотнi чалавек. Яго грошы ѓжо павялiчылiся ѓ сто разоѓ, i ён задаваѓся пытаннем, чаму ён не можа быць задаволены гэтым пытаннем. У некаторыя днi ён быѓ шчаслiвы, а затым за яго шчасцем iшоѓ дзiѓны прыступ дэпрэсii. Выкажам здагадку, усёткi машына для налады раслiн не спрацуе? Што ж тады можна было зрабiць з такарным станком, са станком, набытым на яго гроша?

Аднойчы ѓвечары, пасля наступлення цемры, нiчога не сказаѓшы жонцы, ён адправiѓся па Тэрнерс-Пайк на старую фабрыку ѓ Пiклвiле, дзе Х'ю з прыдуркаватай Элi Малберы i двума гарадскiмi механiкамi спрабавалi выправiць няспраѓнасцi ѓ машына для ѓсталёѓкi раслiн. Джо хацелася зiрнуць на высокага хударлявага чалавека з Захаду, i ѓ яго ѓзнiкла iдэя паспрабаваць завязаць з iм размову i спытаць яго меркаванне аб магчымасцях поспеху новай машыны. Чалавек стагоддзя плоцi i крывi хацеѓ iсцi ѓ прысутнасцi чалавека, якi належаѓ да новага стагоддзя жалеза i сталi. Калi ён дабраѓся да фабрыкi, было цёмна, i ѓ экспрэс-грузавiку перад станцыяй Уiлiнг сядзелi двое гарадскiх працоѓных i палiлi свае вячэрнiя трубкi. Джо прайшоѓ мiма iх да дзвярэй станцыi, а затым вярнуѓся па платформе i зноѓ сеѓ у "Тэрнерс Пайк". Ён пабрыѓ па сцяжынцы ѓздоѓж дарогi i неѓзабаве ѓбачыѓ iдучага да яго Х'ю Маквея. Гэта быѓ адзiн з вечароѓ, калi Х'ю, ахоплены адзiнотай i збянтэжаны тым, што яго новае становiшча ѓ гарадскiм жыццi не наблiжае яго да людзей, адправiѓся ѓ горад прагуляцца па Мэйн-стрыт, напалову спадзяючыся, што хто-небудзь прарве яго збянтэжанасцi i ѓступiць з iм у размову.

Калi вытворца шлейки ѓбачыѓ Х'ю, якi iшоѓ па сцяжынцы, ён пракраѓся ѓ кут плота i, прысеѓшы на кукiшкi, назiраѓ за чалавекам, як Х'ю назiраѓ за французскiмi хлопчыкамi, якiя працавалi на капусных палях. Дзiѓныя думкi прыйшлi яму ѓ галаву. Ён лiчыѓ незвычайна высокую постаць перад iм нечым жахлiвай. Ён па-дзiцячы раззлаваѓся i на iмгненне падумаѓ, што калi б у яго ѓ руцэ быѓ камень, то ён кiнуѓ бы яго ѓ чалавека, праца мозгу якога так знервавала яго ѓласнае жыццё. Затым, калi постаць Х'ю выдалiлася па сцяжынцы, прыйшоѓ iншы настрой. "Я ѓсё сваё жыццё працаваѓ за тысячу дзвесце даляраѓ, за грошы, на якiя можна купiць адну машыну, пра якую гэты чалавек нiчога не думае", - прамармытаѓ ён услых. "Магчыма, я атрымаю больш грошай, чым уклаѓ: Стыѓ Хантэр кажа, што, магчыма, я атрымаю. Калi машыны заб'юць iндустрыю вырабу збруi, якая рознiца? Са мной усё будзе добра. Усё, што трэба зрабiць, - гэта ѓвайсцi ѓ новыя часы, прачнуцца - вось бiлет. Са мной як з усiмi: нiчога не рызыкуй, нiчога не набудзеш".

Джо вылез з-за вугла плота i крадком пайшоѓ па дарозе ззаду Х'ю. Яго ахапiѓ запал, i ён падумаѓ, што яму хацелася б падпаѓзцi блiжэй i дакрануцца пальцам да краю палiто Х'ю. Баючыся зрабiць нешта такое смелае, яго розум прыняѓ новы паварот. Ён бег у цемры па дарозе ѓ бок горада i, перайшоѓшы мост i дайшоѓшы да Цэнтральных шляхоѓ Нью-Ёрка, павярнуѓ на захад i пайшоѓ па шляхах, пакуль не прыйшоѓ да новай фабрыкi. У цемры недабудаваныя сцены тырчалi ѓ неба, а вакол ляжалi груды будаѓнiчых матэрыялаѓ. Ноч была цёмнай i воблачнай, але зараз месяц пачаѓ прабiвацца скрозь аблокi. Джо перапоѓз цераз кучу цэглы i праз акно ѓ будынак. Ён абмацваѓ сцены, пакуль не наткнуѓся на груду жалеза, пакрытую гумовай коѓдрай. Ён быѓ упэѓнены, што гэта, вiдаць, такарны станок, набыты на яго грошы, машына, якая павiнна была выконваць працу ста чалавек i якая павiнна была зрабiць яго камфортна багатым у старасцi. Нiхто не казаѓ аб тым, што ѓ завадскiя цэхi прывезлi якую-небудзь iншую машыну. Джо апусцiѓся на каленi i абхапiѓ рукамi цяжкiя жалезныя ножкi машыны. "Якая гэта моцная рэч! Яго нялёгка зламаць", - падумаѓ ён. У яго ѓзнiкла жаданне зрабiць нешта, што, як ён ведаѓ, было б неразумна: пацалаваць жалезныя ножкi машыны або вымавiць малiтву, стоячы перад ёй на каленях. Замест гэтага ён падняѓся на ногi i, зноѓ вылезшы праз акно, пайшоѓ дадому. Ён адчуѓ сябе абноѓленым i поѓным новай смеласцi дзякуючы перажыванням ночы, але калi ён дабраѓся да свайго дома i стаѓ каля дзвярэй звонку, ён пачуѓ, як яго сусед, Дэвiд Чэпмен, колавы майстар, якi працаваѓ у вагоннай майстэрнi Чарлi Колiнза, малiѓся ѓ сваёй спальнi перад адчыненым акном. Джо прыслухаѓся на iмгненне, i па нейкай прычыне, якую ён не мог зразумець, яго зноѓ здабытая вера была разбурана тым, што ён пачуѓ. Дэвiд Чэпмэн, набожны метадыст, малiѓся за Х'ю Маквея i за поспех яго вынаходкi. Джо ведаѓ, што ягоны сусед таксама ѓклаѓ свае зберажэннi ѓ акцыi новай кампанii. Ён думаѓ, што толькi ён адзiн сумняваѓся ѓ поспеху, але было вiдавочна, што сумненнi пранiклi i ѓ розум колавага майстра. Умольны голас молячыся чалавека, якi парушыѓ начную цiшыню, прарваѓся i на iмгненне цалкам разбурыѓ яго ѓпэѓненасць. "Аб Божа, дапамажы гэтаму чалавеку Х'ю Маквею лiквiдаваць усе перашкоды, якiя стаяць на яго шляху", - малiѓся Дэвiд Чэпмэн. "Зрабiце машыну для настройкi раслiн паспяховай. Нясiце святло ѓ цёмныя месцы. Аб Гасподзь, дапамажы Х'ю Маквею, твайму слузе, паспяхова пабудаваць машыну для пасадкi раслiн ".

OceanofPDF.com

КНIГА ТРЭЦЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VIII

Калi Клары Батэрворт, дачцэ Тома Батэрворта, споѓнiлася васямнаццаць гадоѓ, яна скончыла гарадскую сярэднюю школу. Да лета свайго сямнаццацiгоддзя яна была высокай, моцнай, мускулiстай дзяѓчынай, сарамлiвай у прысутнасцi незнаёмцаѓ i смелай з людзьмi, якiх яна добра ведала. Вочы яе былi незвычайна далiкатныя.

Дом Батэрворта на Медына-роѓд стаяѓ ззаду яблыневага саду, а побач з домам быѓ яшчэ адзiн сад. Медына-роѓд iшла на поѓдзень ад Бидвелла i паступова паднiмалася ѓверх, да мясцовасцi з невысокiмi ѓзгоркамi, i з бакавой веранды дома Батэрвортаѓ адкрываѓся цудоѓны выгляд. Сам дом уяѓляѓ сабой вялiкую цагляную хату з купалам наверсе i лiчыѓся ѓ той час самым прэтэнцыёзным месцам у павеце.

За домам было некалькi вялiкiх адрын для коней i жывёлы. Большая частка сельскагаспадарчых угоддзяѓ Тома Батэрворта знаходзiлася на поѓнач ад Бидвелла, а некаторыя з яго палёѓ знаходзiлiся ѓ пяцi мiлях ад яго дома; але паколькi ён сам не апрацоѓваѓ зямлю, гэта не мела значэння. Фермы здавалiся ѓ арэнду мужчынам, якiя працавалi на iх на паях. Апроч фермерскага бiзнэсу Том займаѓся i iншымi справамi. Яму належала дзвесце акраѓ зямлi на схiле ѓзгорка каля яго дома, i, за выключэннем некалькiх палёѓ i палоскi лесу, яна была адведзена пад пашу авечак i буйной рагатай жывёлы. Малако i вяршкi кожную ранiцу дастаѓлялiся домаѓладальнiкам Бидвелла на двух фургонах, якiмi кiравалi яго супрацоѓнiкi. У паѓмiлi на захад ад яго дома на бакавой дарозе i на краi поля, дзе забiвалi жывёлу для рынку Бидвелл, знаходзiлася бойня. Том валодаѓ iм i наймаѓ людзей, якiя ѓчынiлi забойствы. Ручай, якi спускаѓся з узгоркаѓ праз адно з палёѓ за яго хатай, быѓ перагароджаны, а на поѓдзень ад сажалкi знаходзiѓся ледзяны дом. Ён таксама забяспечваѓ горад лёдам. У яго садах пад дрэвамi стаяла больш за сотню вулляѓ, i кожны год ён дастаѓляѓ мёд у Клiѓленд. Сам фермер, здавалася, нiчога не рабiѓ, але ягоны пранiклiвы розум заѓсёды працаваѓ. Летам доѓгiмi соннымi днямi ён раз'язджаѓ па акрузе, купляючы авечак i буйную рагатую жывёлу, спыняючыся, каб абмяняць коней у якога-небудзь фермера, гандлюючыся за новыя ѓчасткi зямлi, i быѓ увесь час заняты. У яго была адна страсць. Ён любiѓ хуткiх коней, але не хацеѓ дастаѓляць сабе задавальненне, валодаючы iмi. "Гэтая гульня прыводзiць толькi да непрыемнасцяѓ i абавязкаѓ", - сказаѓ ён свайму сябру Джону Кларку, банкiру. "Няхай iншыя людзi валодаюць канямi i разараюцца, удзельнiчаючы ѓ гонках на iх. Я пайду на скачкi. Кожную восень я магу паехаць у Клiѓленд на гоначную трасу. Калi я вар'яцею па канi, то магу паспрачацца на дзесяць даляраѓ, што яна выйграе. Калi ён гэтага не зробiць, я страчу дзесяць долараѓ. Калi б ён належаѓ мне, магчыма, я б прайграѓ сотнi з-за трэнiровак i ѓсяго такога". Фермер быѓ высокi мужчына з белай барадой, шырокiмi плячыма i даволi маленькiмi белымi рукамi. Ён жаваѓ тытунь, але, нягледзячы на звычку, старанна ѓтрымлiваѓ сябе i сваю белую бараду ѓ чысцiнi. Жонка яго памерла, калi ён быѓ яшчэ ѓ поѓнай сiле жыцця, але ён не меѓ нiякага дачынення да жанчын. Яго розум, як ён аднойчы сказаѓ аднаму са сваiх сяброѓ, быѓ занадта заняты ѓласнымi справамi i думкамi аб выдатных конях, якiх ён бачыѓ, каб займацца такiм глупствам.

На працягу многiх гадоѓ фермер не звяртаѓ асаблiвай увагi на сваю дачку Клару, якая была яго адзiным дзiцем. На працягу ѓсяго свайго дзяцiнства яна знаходзiлася пад апекай адной з яго пяцi сясцёр, усе з якiх, акрамя той, якая жыла з iм i вяла яго хатнюю гаспадарку, былi ѓ шчаслiвым шлюбе. Яго ѓласная жонка была даволi далiкатнай жанчынай, але яго дачка атрымала ѓ спадчыну яго фiзiчную сiлу.

Калi Клары было семнаццаць, у iх з бацькам адбылася сварка, якая ѓ канчатковым вынiку разбурыла iх адносiны. Сварка пачалася напрыканцы лiпеня. Лета на фермах было напружаным, i больш за тузiн чалавек працавалi ѓ адрынах, дастаѓляючы лёд i малако ѓ горад, а таксама на бойнi ѓ паѓмiлi адсюль. Тым летам нешта здарылася з дзяѓчынкай. Гадзiнамi яна сядзела ѓ сваiм пакоi ѓ хаце, чытаючы кнiгi, або ляжала ѓ гамаку ѓ садзе i глядзела скрозь трапяткое лiсце яблынь на летняе неба. Святло, дзiѓна мяккае i вабнае, часам адбiвалася ѓ яе вачах. Яе постаць, перш за хлапечая i моцная, пачала мяняцца. Ходзячы па хаце, яна часам усмiхалася нiчому. Цётка амаль не заѓважала, што з ёй адбывалася, але бацька, якi ѓсё яе жыццё, здавалася, амаль не зважаѓ на яе iснаванне, зацiкавiѓся. У яе прысутнасцi ён пачаѓ адчуваць сябе юнаком. Як у днi заляцанняѓ за яе мацi i да таго, як уласнiцкi запал знiшчыла ѓ iм яго здольнасць кахаць, ён стаѓ смутна адчуваць, што жыццё вакол яго поѓная значэння. Часам у другой палове дня, калi ён адпраѓляѓся ѓ адну са сваiх доѓгiх паездак па краiне, ён прасiѓ дачку суправаджаць яго, i хоць яму было мала што сказаць, у яго стаѓленнi да дзяѓчыны, якая прачынаецца, пракралася свайго роду галантнасць. Пакуль яна была з iм у калясцы, ён не жаваѓ тытунь, а пасля адной цi дзвюх спроб аддавацца гэтай звычцы, не дазваляючы дыму дзьмуць ёй у твар, адмовiѓся курыць трубку падчас паездак.

Да гэтага лета Клара заѓсёды праводзiла месяцы, калi не было школы, у кампанii фермераѓ. Яна каталася на павозках, наведвала адрыны, а калi ёй надакучыла таварыства пажылых людзей, пайшла ѓ горад, каб правесцi дзень з адной са сваiх сябровак сярод гарадскiх дзяѓчат.

Улетку свайго семнаццатага года яна не рабiла нiчога з гэтага. За сталом яна ела моѓчкi. Сям'я Батэрвортаѓ у той час кiравалася па старамодным амерыканскiм плане, i рабочыя з фермы, людзi, якiя вазiлi фургоны з лёдам i малаком, i нават людзi, якiя забiвалi i раскрыжоѓвалi буйную рагатую жывёлу i авечак, елi за адным сталом з Томам Батэрвортам. , яго сястра, якая працавала эканомкай, i яго дачка. У хаце працавалi тры наёмныя дзяѓчыны, i пасля таго, як усё было абслужана, яны таксама прыходзiлi i займалi свае месцы за сталом. Старэйшыя мужчыны сярод служачых фермера, многiя з якiх ведалi яе з дзяцiнства, мелi звычку дражнiць гаспадыню дома. Яны выказвалi заѓвагi адносна гарадскiх хлопцаѓ, маладых хлопцаѓ, якiя працавалi клеркамi ѓ крамах цi былi вучнямi якога-небудзь гандляра i адзiн з якiх, магчыма, прывёѓ дзяѓчынку дадому ѓначы са школьнай вечарынкi цi з аднаго з мерапрыемстваѓ, званых "свецкiмi вечарынамi", якiя праводзiлiся ѓ гарадскiя цэрквы. Пасля таго, як яны паелi з той асаблiвай маѓклiвай i засяроджанай манерай, уласцiвай галодным рабочым, рабочыя з фермы адкiнулiся на спiнкi крэслаѓ i падмiргнулi адзiн аднаму. Двое з iх завялi падрабязную размову, якая тычыцца нейкага выпадку з жыцця дзяѓчыны. Адзiн з пажылых мужчын, якi прапрацаваѓ на ферме шмат гадоѓ i меѓ сярод астатнiх рэпутацыю дасцiпнага чалавека, цiха ѓсмiхнуѓся. Ён пачаѓ казаць, нi да каго канкрэтна не звяртаючыся. Звалi гэтага чалавека Джым Прыст, i хоць грамадзянская вайна вылiлася ѓ краiне, калi яму было за сорак, ён быѓ салдатам. У Бидуэлле на яго глядзелi як на ашуканца, але працадаѓца яго вельмi кахаѓ. Двое мужчын часта гадзiнамi гутарылi аб добрых якасцях добра вядомых рысiстых коней. На вайне Джым быѓ так званым наёмным забойцам, i ѓ горадзе шапталiся, што ён таксама быѓ дэзерцiрам i скакуном за галовамi. Ён не хадзiѓ у горад з iншымi мужчынамi па суботах пасля абеду i нiколi не спрабаваѓ патрапiць у аддзяленне ВАР у Бидуэлле. Па суботах, калi iншыя рабочыя з фермы мылiся, галiлiся i апраналiся ѓ нядзельную вопратку, рыхтуючыся да штотыднёвага палёту на У горадзе ён паклiкаѓ аднаго з iх у хлеѓ, сунуѓ яму ѓ руку чацвяртак i сказаѓ: "Прынясi мне паѓпiнты i не забудзься". У нядзелю днём ён залазiѓ на вышкi аднаго з адрын, выпiваѓ сваю штотыднёвую порцыю вiскi, напiваѓся i часам не з'яѓляѓся да таго часу, пакуль не прыйшоѓ час iсцi на працу ѓ панядзелак ранiцай. Увосень Джым узяѓ свае зберажэннi i адправiѓся на тыдзень на грандыёзны гоначны збор у Клiѓлендзе, дзе купiѓ дарагi падарунак дачкi свайго працадаѓцы, а затым паставiѓ рэшту сваiх грошай на скокi. Калi яму пашанцавала, ён застаѓся ѓ Клiѓлендзе, пiѓ i гуляѓ, пакуль яго выйгрыш не знiк.

Менавiта Джым Прыст заѓсёды ѓзначальваѓ прыступы поддразнивания за сталом, а ѓлетку, калi ёй выканалася семнаццаць гадоѓ, калi яна ѓжо не была ѓ настроi для такiх жартаѓ, менавiта Джым паклаѓ гэтай практыцы канец. За сталом Джым адкiнуѓся на спiнку крэсла, пагладзiѓ сваю рудую шчацiнiстую бараду, якая цяпер хутка сiвела, паглядзеѓ у акно паверх галавы Клары i расказаѓ гiсторыю пра спробу самагубства з боку маладога чалавека, закаханага ѓ Клару. Ён распавёѓ, што малады чалавек, прадавец у краме ѓ Бидвелле, узяѓ з палiцы пару штаноѓ, прывязаѓ адну нагу да шыi, а iншую да кранштэйна ѓ сцяне. Затым ён саскочыѓ з прылаѓка i быѓ выратаваны ад смерцi толькi таму, што гарадская дзяѓчына, якая праходзiла мiма крамы, убачыла яго, уварвалася i зарэзала. - Што ты пра гэта думаеш? усклiкнуѓ ён. - Ён быѓ закаханы ѓ нашу Клару, кажу вам.

Пасля аповеду казкi Клара ѓстала з-за стала i выбегла з пакоя. Рабочыя з фермы, да якiх далучыѓся яе бацька, ад душы засмяялiся. Яе цётачка пагразiла пальцам Джыму Прысту, вiноѓнiку iмпрэзы. - Чаму б табе не пакiнуць яе ѓ спакоi? яна спытала.

"Яна нiколi не выйдзе замуж, калi застанецца тут, дзе вы высмейваеце кожнага маладога чалавека, якi звяртае на яе ѓвагу". Каля дзвярэй Клара спынiлася i, павярнуѓшыся, паказала мову Джыму Прысту. Раздаѓся новы выбух смеху. Крэслы драпалi падлогу, i мужчыны натоѓпам выходзiлi з дому, каб вярнуцца да працы ѓ адрынах i на ферме.

Улетку, калi з ёй адбылася змена, Клара сядзела за сталом i не слухала казак, расказаных Джымам Прыст. Яна думала, што рабочыя з фермы, якiя так прагна елi, былi вульгарныя, чаго ѓ яе нiколi раней не ѓзнiкала, i ёй хацелася, каб ёй не даводзiлася есцi з iмi. Аднойчы днём, лежачы ѓ гамаку ѓ садзе, яна пачула, як некалькi мужчын у суседнiм хляве абмяркоѓвалi змену, якая адбылася з ёй. Джым Прыст тлумачыѓ, што адбылося. "Наша весялосць з Кларай скончылася", - сказаѓ ён. "Цяпер нам давядзецца ставiцца да яе па-новаму. Яна больш не дзiця. Нам давядзецца пакiнуць яе ѓ спакоi, iнакш вельмi хутка яна перастане нi з кiм з нас размаѓляць. Такое здараецца, калi дзяѓчына пачынае думаць аб тым, каб быць жанчынай. Сок пачаѓ падымацца па дрэве.

Збянтэжаная дзяѓчына ляжала ѓ гамаку i глядзела ѓ неба. Яна падумала пра словы Джыма Прыста i паспрабавала зразумець, што ён меѓ на ѓвазе. Яе ахапiѓ смутак, i на вочы навярнулiся слёзы. Хоць яна i не ведала, што стары меѓ на ѓвазе пад словамi аб соку i дрэве, яна адхiлена, падсвядома, разумела сёе-тое з значэння гэтых слоѓ i была ѓдзячная за ѓдумлiвасць, якая прывяла яго да кажучы астатнiм, каб яны спынiлi дражнiць яе за сталом. Паѓзношаны стары парабак са шчацiнiстай барадой i моцным старым целам стаѓ для яе фiгурай, поѓнай значнасцi. Яна з удзячнасцю ѓспомнiла, што, нягледзячы на ??ѓсе яго поддразнивания, Джым Прист нi разу не сказаѓ нiчога, што магло б яе неяк пакрыѓдзiць. У новым настроi, якi ахапiѓ яе, гэта значыла вельмi шматлiкае. Ёй авалодаѓ яшчэ большы голад па разуменнi, каханнi i прыязнасцi. Яна не падумала звярнуцца да бацькi цi да цёткi, з якой нiколi не гаварыла нi пра што iнтымнае i блiзкае сабе, а звярнулася да грубага старога. Сто дробязяѓ у характары Джыма Прыста, пра якiя яна нiколi раней не задумвалася, востра прыйшлi ёй на розум. У адрынах ён нiколi не абыходзiѓся з жывёламi дрэнна, як гэта часам рабiлi iншыя работнiкi фермы. Калi ѓ нядзелю ён быѓ п'яны i, хiстаючыся, хадзiѓ па адрынах, ён не бiѓ коней i не лаяѓся на iх. Яна задавалася пытаннем, цi зможа яна пагаварыць з Джымам Прыстам, задаць яму пытаннi аб жыццi i людзях i аб тым, што ён меѓ на ѓвазе, кажучы аб соку i дрэве. Гаспадар фермы быѓ стары i нежанаты. Яна задавалася пытаннем, цi кахаѓ ён калi-небудзь у юнацтве жанчыну. Яна вырашыла, што ён гэта зрабiѓ. Яго словы аб соку, яна была ѓпэѓненая, нейкiм чынам былi звязаныя з iдэяй кахання. Наколькi моцнымi былi ягоныя рукi. Яны былi каравымi i грубымi, але было ѓ iх нешта неверагодна магутнае. Ёй хацелася б, каб стары быѓ яе бацькам. У юнацтве, у цемры ночы або калi ён быѓ сам-насам з дзяѓчынай, магчыма, у цiхiм лесе блiжэй да вечара, калi сонца садзiлася, ён паклаѓ рукi ёй на плечы. Ён прыцягнуѓ да сябе дзяѓчыну. Ён пацалаваѓ яе.

Клара хутка выскачыла з гамака i пайшла пад дрэвамi ѓ садзе. Яе ѓразiлi думкi аб юнацтве Джыма Прыста. Як быццам яна раптоѓна ѓвайшла ѓ пакой, дзе мужчына i жанчына займалiся каханнем. Шчокi яе гарэлi, а рукi дрыжалi. Пакуль яна павольна iшла скрозь зараснiкi травы i пустазелля, якiя раслi памiж дрэвамi, скрозь якiя прабiлася сонечнае святло, пчолы, якiя вярталiся дадому ѓ вуллi, цяжка нагружаныя мёдам, натоѓпамi лёталi над яе галавой. Было нешта п'янлiвае i мэтанакiраванае ѓ працоѓнай песнi, якая даносiлася з вулляѓ. Гэта пракралася ёй у кроѓ, i яе крок паскорыѓся. Словы Джыма Прыста, якiя ѓвесь час круцiлiся ѓ яе ѓ галаве, здавалiся часткай той жа песнi, якую спявалi пчолы. "Сок пачаѓ падымацца па дрэве", - паѓтарыла яна ѓслых. Якiмi значнымi i дзiѓнымi здавалiся гэтыя словы! Гэта былi тыя словы, якiя закаханы мог выкарыстоѓваць, размаѓляючы са сваёй каханай. Яна прачытала шмат раманаѓ, але ѓ iх не было такiх слоѓ. Так было лепей. Лепш было пачуць iх з чалавечых вуснаѓ. Яна зноѓ падумала пра маладосць Джыма Прыста i смела пашкадавала, што ён яшчэ малады. Яна сказала сабе, што хацела б бачыць яго маладым i жанатым на прыгожай маладой жанчыне. Яна спынiлася каля плота, якi выходзiѓ на луг на схiле ѓзгорка. Сонца здавалася незвычайна яркiм, трава на лузе зелянейшая, чым яна калi-небудзь бачыла. Дзве птушкi на дрэве непадалёк займалiся каханнем сябар з сябрам. Самка шалёна лётала, i яе пераследваѓ самец. У сваiм запале ён быѓ настолькi засяроджаны, што праляцеѓ прама перад тварам дзяѓчыны, амаль дакранаючыся крылом яе шчакi. Яна вярнулася праз сад да свiран i праз адзiн з iх да адчыненых дзвярэй доѓгага хлява, якi выкарыстоѓваѓся для размяшчэння фургонаѓ i вазоѓ, яе думкi былi занятыя iдэяй знайсцi Джыма Прыста i, магчыма, стаяць побач з iм. Яго не было побач, але на адкрытай прасторы перад адрынай Джон Мэй, малады чалавек дваццацi двух гадоѓ, якi толькi што прыйшоѓ працаваць на ферму, змазваѓ колы фургона. Ён быѓ павернуты спiной, i, калi ён кiраваѓ цяжкiмi коламi вазы, пад яго тонкай баваѓнянай кашуляй можна было ѓбачыць, як гуляюць мускулы. "Вось так, вiдаць, выглядаѓ Джым Прыст у маладосцi", - падумала дзяѓчына.

Дзяѓчына з фермы хацела падысцi да маладога чалавека, пагаварыць з iм, задаць яму пытаннi аб многiх дзiѓных рэчах у жыццi, якiх яна не разумела. Яна ведала, што нi пры якiх абставiнах яна не зможа зрабiць гэтага, што гэта быѓ толькi бессэнсоѓны сон, якi прыйшоѓ ёй у галаву, але сон быѓ салодкi. Аднак яна не хацела размаѓляць з Джонам Мэем. У дадзены момант яна перажывала дзявочы перыяд агiды да таго, што яна лiчыла вульгарнасцю мужчын, якiя працавалi на гэтым месцы. За сталом яны елi шумна i прагна, як галодныя звяры. Ёй хацелася маладосцi, падобнай на яе ѓласнае юнацтва, магчыма, грубай i няѓпэѓненай, але якая iмкнецца да нязведанага. Ёй хацелася наблiзiцца да чагосьцi маладога, моцнага, далiкатнага, настойлiвага, прыгожага. Калi работнiк фермы падняѓ вочы i ѓбачыѓ, што яна стаiць i пiльна глядзiць на яго, яна сумелася. Некаторы час два дзiцяняцi, такiя непадобныя адзiн на аднаго, стаялi, гледзячы адзiн на аднаго, а затым, каб аблегчыць сваё збянтэжанасць, Клара пачала гуляць у гульню. Сярод мужчын, якiя працавалi на ферме, яна заѓсёды лiчылася падшыванцам. На сенажацях i ѓ свiранах яна змагалася i гуллiва ваявала як са старымi, так i з маладымi людзьмi. Для iх яна заѓсёды была прывiлеяваным чалавекам. Яна iм падабалася, i яна была дачкой боса. З ёй нельга было груба абыходзiцца, гаварыць цi рабiць грубыя рэчы. Кошык з кукурузай стаяѓ проста каля дзвярэй хлява, i, падбегшы да iх, Клара ѓзяла катах жоѓтай кукурузы i кiнула яго ѓ работнiка фермы. Ён ударыѓ у слуп хлява прама над яго галавой. Прарэзлiва смеючыся, Клара ѓбегла ѓ хлеѓ сярод вазоѓ, а работнiк пераследваѓ яе.

Джон Мэй быѓ вельмi рашучым чалавекам. Ён быѓ сынам рабочага з Бiдуэла i два цi тры гады працаваѓ пры стайнi лекара. Нешта адбылося памiж iм i жонкай доктара, i ён пакiнуѓ гэтае месца, таму што ѓ яго было ѓяѓленне, што доктар становiцца падазроны. Гэты досвед навучыѓ яго шанаваць смеласць у зносiнах з жанчынамi. З таго часу, як ён прыйшоѓ працаваць на ферму Батэрвортаѓ, яго наведвалi думкi пра дзяѓчыну, якая, як ён меркаваѓ, кiнула яму прамы выклiк. Ён быѓ крыху здзiѓлены яе смеласцю, але не пераставаѓ задаваць сабе пытаннi: яна адкрыта прапаноѓвала яму пераследваць яе. Гэтага было дастаткова. Звыклая нязграбнасць i нязграбнасць знiклi, i ён лёгка пераскокваѓ праз выцягнутыя язычкi вазоѓ i цялежак. Ён злавiѓ Клару ѓ цёмным куце хлява. Не кажучы нi слова, ён моцна абняѓ яе i пацалаваѓ спачатку ѓ шыю, а затым у вусны. Яна ляжала дрыготкая i слабая ѓ яго руках, а ён схапiѓ каѓнер яе сукенкi i разарваѓ яго. Аголiлiся яе карычневая шыя i цвёрдыя круглыя грудзi. Вочы Клары пашырылiся ад спалоху. Сiлы вярнулiся ѓ яе цела. Сваiм вострым i цвёрдым кулачком яна стукнула Джона Мэя па твары; i калi ён адступiѓ, яна хутка выбегла з хлява. Джон Мэй не зразумеѓ. Ён думаѓ, што яна аднойчы шукала яго i вернецца. "Яна крыху зялёная. Я быѓ занадта хуткi. Я напалохаѓ яе. Наступным разам я пайду лягчэй", - падумаѓ ён.

Клара прабегла праз адрыну, затым павольна падышла да дома i паднялася наверх, у свой пакой. Фермерскi сабака рушыѓ услед за iм уверх па ѓсходах i спынiѓся ѓ яе дзвярэй, вiляючы хвастом. Яна зачынiла дзверы перад яго носам. Цяпер усё, што жыло i дыхала, здавалася ёй грубым i брыдкiм. Шчокi яе збялелi, яна зашмаргнула шторы на акне i села на ложак, ахопленая дзiѓным новым страхам перад жыццём. Яна не хацела, каб нават сонечнае святло пападала ѓ яе прысутнасць. Джон Мэй рушыѓ услед за ёй праз хлеѓ i зараз стаяѓ на зямлi падворку, гледзячы на ??дома. Яна бачыла яго скрозь шчылiны жалюзi i марыла, каб можна было забiць яго жэстам рукi.

Работнiк з фермы, поѓны мужчынскай упэѓненасцi, чакаѓ, пакуль яна падыдзе да акна i паглядзiць на яго зверху ѓнiз. Яму было цiкава, цi ёсць у хаце яшчэ хто-небудзь. Магчыма, яна павабiць яго. Нешта падобнае адбылося памiж iм i жонкай доктара, i так яно i адбылося. Калi праз пяць-дзесяць хвiлiн ён не ѓбачыѓ яе, ён вярнуѓся да змазкi колаѓ воза. "Гэта будзе павольней. Яна сарамлiвая, зялёная дзяѓчынка, - сказаѓ ён сабе.

Аднойчы ѓвечары, праз тыдзень, Клара сядзела на бакавой верандзе дома са сваiм бацькам, калi Джон Мэй увайшоѓ у жывёльны двор. Быѓ вечар серады, i рабочыя з фермы не мелi звычаю выходзiць у горад да суботы, але ён быѓ апрануты ѓ нядзельную вопратку, пагалiѓся i намазаѓ валасы алеем. З нагоды вяселля цi пахавання працоѓныя пэцкаюць валасы алеем. Гэта сведчыла аб тым, што павiнна адбыцца нешта вельмi важнае. Клара зiрнула на яго, i, нягледзячы на ??яе ахапiла яе пачуццё агiды, вочы яе заблiшчалi. Пасля таго выпадку ѓ хляве ёй удавалася пазбягаць сустрэчы з iм, але яна не баялася. Ён сапраѓды навучыѓ яе нечаму. Унутры яе была сiла, з дапамогай якой яна магла пакараць мужчын. Пранiклiвасць бацькi, якая была часткай яе натуры, прыйшла ёй на дапамогу. Ёй хацелася пасмяяцца над дурнымi дамаганнямi гэтага чалавека, выставiць яго дурнем. Яе шчокi пачырванелi ад гонару за тое, што яна валодае сiтуацыяй.

Джон Мэй падышоѓ амаль да хаты, а затым павярнуѓ на сцяжынку, якая вядзе да дарогi. Ён зрабiѓ жэст рукой, i выпадкова Том Батэрворт, якi глядзеѓ у бок Бидвелла праз адкрытую мясцовасць, павярнуѓся i ѓбачыѓ i рух, i усмешлiвую упэѓненую ѓсмешку на твары фермера. Ён устаѓ i рушыѓ услед за Джонам Мэем на дарогу, здзiѓленне i гнеѓ змагалiся за яго. Двое мужчын тры хвiлiны стаялi, размаѓляючы, на дарозе перад домам, а потым вярнулiся. Работнiк з фермы пайшоѓ у хлеѓ, а затым вярнуѓся па сцежцы да дарогi, несучы пад пахай мяшок са збожжам, у якiм ляжала яго працоѓнае адзенне. Ён не падняѓ вачэй, праходзячы мiма. Фермер вярнуѓся на ганак.

Непаразуменне, якое павiнна было разбурыць пачалыя складвацца далiкатныя адносiны памiж бацькам i дачкой, пачалося ѓ той жа вечар. Том Батэрворт быѓ у лютасцi. - прамармытаѓ ён i сцiснуѓ кулакi. Сэрца Клары цяжка бiлася. Чамусьцi яна адчувала сябе вiнаватай, як быццам была абвiнавачаная ѓ iнтрызе з гэтым чалавекам. Яе бацька доѓга маѓчаѓ, а потым, як парабак, люта i жорстка напаѓ на яе. "Дзе ты быѓ з гэтым хлопцам? Якое дачыненне ты меѓ да?" - рэзка спытаѓ ён.

Некаторы час Клара не адказвала на пытанне бацькi. Ёй хацелася закрычаць, стукнуць яго кулаком па твары, як яна ѓдарыла мужчыну ѓ хляве. Затым яе розум з усiх сiл спрабаваѓ засвоiць новую сiтуацыю. Той факт, што яе бацька абвiнавацiѓ яе ѓ тым, што яна шукала тое, што адбылося, прымусiѓ яе ненавiдзець Джона Мэя менш сардэчна. Ёй было каго яшчэ ненавiдзець.

У той першы вечар Клара не абдумала ѓсё ясна, але, адмаѓляючы, што яна калi-небудзь была дзе-небудзь з Джонам Мэем, расплакалася i пабегла ѓ дом. У цемры свайго пакоя яна пачала думаць аб словах бацькi. Па нейкай прычыне, якую яна не магла зразумець, напад на яе дух здаваѓся больш жахлiвым i недаравальным, чым напад на яе цела, учыненае работнiкам фермы ѓ хляве. Яна пачала цьмяна разумець, што маладога чалавека збянтэжыла яе прысутнасць у той цёплы сонечны дзень, як яе збянтэжылi словы, вымаѓленыя Джымам Прыстам, спевы пчол у садзе, заняткi каханнем птушак i яе ѓласных нявызначаных думак. Ён быѓ збiты з панталыку, быѓ дурны i малады. Яго замяшанню было апраѓданне. Гэта было зразумела i з гэтым можна было справiцца. Цяпер яна не сумнявалася ѓ сваёй здольнасцi справiцца з Джонам Мэем. Што да яе бацькi, то ён мог з падазрэннем ставiцца да парабка, але чаму ён ставiѓся да яе з падазрэннем?

Збянтэжаная дзяѓчына села ѓ цемры на край ложка, i ѓ яе вачах з'явiѓся жорсткi погляд. Праз некаторы час яе бацька падняѓся па лесвiцы i пастукаѓ у яе дзверы. Ён не ѓвайшоѓ, а стаяѓ у калiдоры i размаѓляѓ. Пакуль працягвалася размова, яна захоѓвала спакой, i гэта збянтэжыла чалавека, якi чакаѓ заспець яе ѓ слязах. Тое, што яна не ѓяѓлялася яму доказам вiны.

Том Батэрворт, у многiх адносiнах пранiклiвы i назiральны чалавек, нiколi не разумеѓ якасцей сваёй уласнай дачкi. Ён быѓ вельмi ѓласнiцкiм чалавекам, i аднойчы, калi ён толькi што ажанiѓся, у яго ѓзнiкла падазрэнне, што памiж яго жонкай i маладым чалавекам, якi працаваѓ на ферме, дзе ён тады жыѓ, было нешта нядобрае. Падазрэнне было неабгрунтаваным, але ён адпусцiѓ мужчыну i аднойчы ѓвечары, калi яго жонка пайшла ѓ горад за пакупкамi i не вярнулася ѓ звычайны час, ён рушыѓ услед за ёй i, убачыѓшы яе на вулiцы, зайшоѓ у краму, каб пазбегнуць сустрэчы. Яна была ѓ бядзе. Яе конь раптам кульгаѓ, i яму прыйшлося iсцi дадому пешшу. Не даючы ёй убачыць сябе, муж рушыѓ услед за ёй па дарозе. Было цёмна, яна пачула крокi на дарозе за сабой i, спалохаѓшыся, прабегла апошнiя паѓмiлi да свайго дома. Ён пачакаѓ, пакуль яна ѓвайшла, а затым рушыѓ услед за ёй, прыкiнуѓшыся, што толькi што выйшаѓ з хлява. Калi ён пачуѓ яе расказ пра няшчасны выпадак з канём i пра тое, як яна спалохалася на дарозе, яму стала сорамна; але паколькi конь, пакiнуты ѓ лiѓрэйнай стайнi, на наступны дзень, здавалася, быѓ у парадку, калi ён адправiѓся за iм, ён зноѓ стаѓ падазроным.

Стоячы перад дзвярыма пакоя дачкi, фермер адчуваѓ тое ж, што i ѓ той вечар, калi ён iшоѓ па дарозе за жонкай. Калi на ганку ѓнiзе ён раптам падняѓ галаву i ѓбачыѓ жэст працаѓнiка з фермы, ён таксама хутка зiрнуѓ на сваю дачку. Яна выглядала разгубленай i, на яго думку, вiнаватай. "Ну, зноѓ адно i тое ж, - з горыччу падумаѓ ён, - як мацi, як дачка - яны абедзве адной масцi". Хутка ѓстаѓшы з крэсла, ён рушыѓ услед за маладым чалавекам на дарогу i адпусцiѓ яго. - Iдзi сёння ѓвечары. Я не хачу зноѓ бачыць цябе тут", - сказаѓ ён. У цемры перад пакоем дзяѓчыны ён думаѓ пра многiя горкiя рэчы, якiя хацеѓ сказаць. Ён забыѓся, што яна дзяѓчынка, i размаѓляѓ з ёй так, як размаѓляѓ бы са сталай, вытанчанай i вiнаватай жанчынай. "Пойдзем, - сказаѓ ён, - я хачу ведаць праѓду. Калi вы працавалi з гэтым фермерам, вы пачынаеце з ранняга ѓзросту. Памiж вамi што-небудзь адбылося?

Клара падышла да дзвярэй i сутыкнулася з бацькам. Нянавiсць да яго, народжаная ѓ той час i нiколi не пакiдала яе, надавала ёй сiлы. Яна не ведала, пра што ён гаворыць, але востра адчувала, што ён, як i той дурны малады чалавек у хляве, спрабуе парушыць нешта вельмi каштоѓнае ѓ яе натуры. - Я не ведаю, пра што вы гаворыце, - сказала яна спакойна, - але я ведаю гэта. Я больш не дзiця. За апошнi тыдзень я стала жанчынай. Калi ты не хочаш, каб я быѓ у тваiм доме, калi я табе больш не падабаюся, скажы гэта, i я пайду".

Двое людзей стаялi ѓ цемры i спрабавалi паглядзець сябар на сябра. Клара была ѓражана сваёй уласнай сiлай i словамi, якiя прыйшлi да яе. Гэтыя словы сёе-тое растлумачылi. Яна адчувала, што, калi б бацька толькi ѓзяѓ яе на рукi або сказаѓ якое-небудзь ласкавае слова, якое разумее, усё можна было б забыцца. Жыццё можна было пачаць нанова. У будучынi яна зразумее шмат з таго, чаго не разумела. Яна i яе бацька маглi зблiзiцца адзiн з адным. Слёзы выступiлi ѓ яе на вачах, i рыданне затрэслася ѓ горле. Аднак, паколькi яе бацька не адказаѓ на яе словы i павярнуѓся, каб моѓчкi сысцi, яна з гучным стукам зачынiла дзверы i потым праляжала без сну ѓсю ноч, белая i раз'юшаная гневам i расчараваннем.

Той восенню Клара пайшла з дому, каб паступiць у каледж, але перад ад'ездам ёй прыйшлося яшчэ раз пасварыцца з бацькам. У жнiѓнi да Бiдвела прыехаѓ малады чалавек, якi павiнен быѓ выкладаць у гарадскiх школах, i яна сустрэла яго на вячэры, зладжанай у падвале царквы. Ён пайшоѓ з ёй дадому i прыйшоѓ у наступную нядзелю днём, каб патэлефанаваць. Яна прадставiла маладога чалавека, стройнага хлопца з чорнымi валасамi, карымi вачыма i сур'ёзным тварам, свайму бацьку, якi ѓ адказ кiѓнуѓ галавой i пайшоѓ. Яны з маладым чалавекам пайшлi па прасёлкавай дарозе i зайшлi ѓ лес. Ён быѓ на пяць гадоѓ старэйшы за яе i вучыѓся ѓ каледжы, але яна адчувала сябе нашмат старэй i мудрэй. З ёй здарылася тое, што здараецца са шматлiкiмi жанчынамi. Яна адчувала сябе старэй i мудрэй за ѓсiх мужчын, якiх яна калi-небудзь бачыла. Яна вырашыла, як у рэшце рэшт вырашае большасць жанчын, што ѓ свеце ёсць два тыпы мужчын: добрыя, далiкатныя, добранамераныя дзецi, i тыя, якiя, застаючыся дзецьмi, апантаныя дурным мужчынскiм ганарыстасцю i ѓяѓляюць сябе народжанымi гаспадарамi жыцця. Думкi Клары з гэтай нагоды былi не вельмi ясныя. Яна была маладая, i яе думкi былi нявызначанымi. Аднак яна была ѓзрушана прыняццем жыцця, i яна была зроблена з такога матэрыялу, якi вытрымлiвае ѓдары, якiя наносiць жыццё.

У лесе разам з маладой школьнай настаѓнiцай Клара пачала эксперымент. Надышоѓ вечар, i стала цёмна. Яна ведала, што яе бацька будзе ѓ лютасцi, калi яна не вернецца дадому, але ёй было ѓсё роѓна. Яна заахвоцiла школьнага настаѓнiка казаць аб каханнi i адносiнах мужчыны i жанчыны. Яна прыкiдвалася невiнаватай, якая ёй не належала. Школьнiцы ведаюць шмат рэчаѓ, якiя яны не прымяняюць да сябе, пакуль з iмi не адбудзецца нешта накшталт таго, што здарылася з Кларай. Дачка фермера прыйшла ѓ прытомнасць. Яна ведала тысячу рэчаѓ, якiх не ведала яшчэ месяц таму, i пачала помсцiць мужчынам за iх здраду. У цемры, пакуль яны разам iшлi дадому, яна спакушала маладога чалавека пацалаваць яе, а потым дзве гадзiны ляжала ѓ яго абдымках, зусiм упэѓненая ѓ сабе, iмкнучыся без рызыкi для сябе даведацца тое, пра што яна хацела ведаць. жыццё.

Той ноччу яна зноѓ пасварылася з бацькам. Ён спрабаваѓ аблаяць яе за тое, што яна дапазна засталася з мужчынам, але яна зачынiла дзверы перад яго носам. У другi вечар яна смела выйшла з дому разам са школьнай настаѓнiцай. Яны пайшлi па дарозе да маста, перакiнутага праз невялiкi ручай. Джон Мэй, якi ѓсё яшчэ быѓ упэѓнены, што дачка фермера закахана ѓ яго, у той вечар рушыѓ услед за школьным настаѓнiкам да хаты Батэрвартаѓ i чакаѓ звонку, маючы намер напалохаць супернiка кулакамi. На мосце адбылося тое, што прагнала школьнага настаѓнiка. Джон Мэй падышоѓ да двух людзей i пачаѓ пагражаць. Мост толькi што адрамантавалi, i пад рукой ляжала куча маленькiх камянёѓ з вострымi бакамi. Клара ѓзяла адзiн з iх i працягнула школьнаму настаѓнiку. "Удар яго", - сказала яна. "Не бойцеся. Ён усяго толькi баязлiвец. Стукнi яго каменем па галаве".

Трое людзей стаялi моѓчкi, чакаючы, што нешта здарыцца. Джон Мэй быѓ збiты з панталыку словамi Клары. Ён думаѓ, што яна хоча, каб ён пераследваѓ яе. Ён ступiѓ да школьнага настаѓнiка, якi выпусцiѓ камень, якi яму ѓклалi ѓ руку, i ѓцёк. Клара пайшла назад па дарозе да сваёй хаты, якая суправаджаецца мармытаючым парабкам, якi пасля яе прамовы на мосце не адважыѓся падысцi. "Можа быць, яна блефавала. Магчыма, яна не хацела, каб гэты малады чалавек здагадаѓся аб тым, што памiж намi, - прамармытаѓ ён, спатыкаючыся ѓ цемры.

У доме Клара паѓгадзiны сядзела за сталом у асветленай гасцiнай побач з бацькам, робячы выгляд, што чытае кнiгу. Яна амаль спадзявалася, што ён скажа што-небудзь, што дазволiць ёй напасцi на яго. Калi нiчога не адбылося, яна паднялася наверх i лягла спаць, толькi каб зноѓ правесцi ноч без сну i бледная ад гневу пры думцы аб жорсткiх i невытлумачальных рэчах, якiя жыццё, здавалася, спрабавала з ёй зрабiць.

У вераснi Клара пакiнула ферму, каб паступiць у Дзяржаѓны ѓнiверсiтэт Калумбуса. Яе адправiлi туды, таму што ѓ Тома Батэрворта была сястра, якая была замужам за вытворцам плугоѓ i жыла ѓ сталiцы штата. Пасля выпадку з парабкам i недаразумення, што ѓзнiк памiж iм i дачкой, яму стала няѓтульна з ёй у доме, i ён быѓ рады яе ад'езду. Ён не хацеѓ палохаць сястру аповедам пра здарэнне i, калi пiсаѓ, стараѓся паводзiць сябе дыпламатычна. "Клара занадта шмат часу праводзiла сярод грубых мужчын, якiя працуюць на маiх фермах, i стала крыху грубай", - пiсаѓ ён. "Вазьмi яе ѓ рукi. Я хачу, каб яна стала больш падобная да лэдзi. Пазнаёмце яе з патрэбнымi людзьмi. Употай ён спадзяваѓся, што яна сустрэнецца i выйдзе замуж за якога-небудзь маладога чалавека, пакуль яе няма. Дзве яго сястры пайшлi ѓ школу, i так атрымалася.

За месяц да ад'езду дачкi фермер стараѓся быць больш чалавечным i мяккiм у сваiм стаѓленнi да яе, але не здолеѓ рассеяць непрыязнасць да сябе, якая глыбока ѓкаранiлася ѓ яе натуры. За сталом ён адпускаѓ жарты, з якiх бурна смяялiся работнiкi фермы. Пасля ён паглядзеѓ на сваю дачку, якая, здавалася, не слухала яго. Клара хутка паела i паспяшалася з пакоя. Яна не паехала ѓ госцi да сябровак у горад, i маладая школьная настаѓнiца больш да яе не прыходзiла. Доѓгiмi летнiмi днямi яна гуляла ѓ садзе сярод вулляѓ цi пералазiла цераз плот i iшла ѓ лес, дзе гадзiнамi сядзела на бервяне, якое ѓпала, гледзячы на дрэвы i неба. Том Батэрворт таксама паспяшаѓся пакiнуць свой дом. Ён прыкiдваѓся занятым i кожны дзень раз'язджаѓ па ѓсёй краiне. Часам яму здавалася, што ён быѓ жорсткi i грубы ѓ абыходжаннi са сваёй дачкой, i ён вырашаѓ, што пагаворыць з ёй на гэты конт i папросiць яе дараваць яму. Пасля яго падазрэннi вярнулiся. Ён ударыѓ каня пугай i люта паехаѓ па пустых дарогах. - Ну, нешта не так, - прамармытаѓ ён услых. "Мужчыны не проста глядзяць на жанчын i смела наблiжаюцца да iх, як той малады чалавек зрабiѓ з Кларай. Ён зрабiѓ гэта на маiх вачах. Яму была аказана некаторая падтрымка". У iм прачнулася старое падазрэнне. "Нешта было не так з яе мацi, i нешта не так з ёй. Я буду рады, калi прыйдзе час ёй выйсцi замуж i пасталець, каб я мог спусцiць яе з рук", - з горыччу думаѓ ён.

Увечары, калi Клара пакiнула ферму, каб сесцi на цягнiк, якi павiнен быѓ яе павезцi, яе бацька сказаѓ, што ѓ яго балiць галава, на што ён нiколi раней не скардзiѓся, i загадаѓ Джыму Прысту адвезцi яе на станцыю. . Джым адвёз дзяѓчыну на вакзал, паклапацiѓся аб праверцы яе багажу i пачакаѓ, пакуль прыйдзе яе цягнiк. Затым ён смела пацалаваѓ яе ѓ шчаку. - Да пабачэння, маленькая дзяѓчынка, - сказаѓ ён груба. Клара была такая ѓдзячная, што не змагла адказаць. У цягнiку яна цэлую гадзiну цiха плакала. Грубая мяккасць старога фермера шмат у чым змякчыла якая расце гарката ѓ яе сэрцы. Яна адчувала, што гатова пачаць жыццё нанава, i шкадавала, што не пакiнула ферму, не знайшоѓшы лепшага паразумення са сваiм бацькам.

OceanofPDF.com

ГЛАВА IX

ВУДБЕРНС _ _ _ З Калумбы былi багатыя па мерках свайго часу. Яны жылi ѓ вялiкай хаце, утрымлiвалi дзве карэты i чатырох слуг, але дзяцей у iх не было. Хендэрсан Вудберн быѓ невялiкага росту, насiѓ сiвую бараду, адрознiваѓся акуратнасцю i акуратнасцю ѓ звароце. Ён быѓ скарбнiкам кампанii па вытворчасцi плугоѓ, а таксама скарбнiкам царквы, якую наведвалi ён i яго жонка. У юнацтве яго клiкалi "Курыца" Вудберн, i над iм здзекавалiся буйнейшыя хлопчыкi, а калi ён стаѓ мужчынам i пасля таго, як яго настойлiвая пранiклiвасць i цярпенне прывялi яго да становiшча некаторай улады ѓ дзелавым жыццi яго роднай краiны, У горадзе ён, у сваю чаргу, стаѓ чымсьцi накшталт хулiгана для людзей. Ён думаѓ, што яго жонка Прысцыла паходзiла з лепшай сям'i, чым яго ѓласная, i крыху баяѓся яе. Калi яны не згаджалiся па якiм-небудзь пытаннi, яна выказвала сваё меркаванне мякка, але цвёрда, а ён некаторы час бунтаваѓ, а затым здаваѓся. Жонка пасля непаразумення абвiла яго шыю рукамi i пацалавала яго ѓ лысiну на верхавiне. . Потым гэтая тэма была забытая.

Жыццё ѓ доме Вудбернаѓ працякала без слоѓ. Пасля мiтуснi i мiтуснi фермы цiшыня дома яшчэ доѓга палохала Клару. Нават калi яна была адна ѓ сваiм пакоi, яна хадзiла на дыбачках. Хендэрсан Вудберн быѓ заняты сваёй працай i, вярнуѓшыся ѓвечары дадому, моѓчкi павячэраѓ, а затым зноѓ працаваѓ. Ён прынёс дадому бухгалтарскiя кнiгi i паперы з офiса i расклаѓ iх на стале ѓ гасцiнай. Яго жонка Прысцыла сядзела ѓ вялiкiм крэсле пад лямпай i вязала дзiцячыя панчохi. Яны, сказала яна Клары, прызначаны для дзяцей беднякоѓ. Насамрэч панчохi нiколi не пакiдалi яе дома. У вялiкiм куфры ѓ яе пакоi наверсе ляжалi сотнi пар, звязаных за дваццаць пяць гадоѓ яе сямейнага жыцця.

Клара не была вельмi шчаслiвая ѓ доме Вудбернаѓ, але, з iншага боку, i не была вельмi няшчасная. За вучобай ва ѓнiверсiтэце яна вучылася нiштавата, а блiжэй да вечара шпацыравала з аднакурснiцай, хадзiла на ранiшнiк у тэатр або чытала кнiгу. Увечары яна сядзела з цёткай i дзядзькам, пакуль не магла больш выносiць маѓчанне, а затым сыходзiла ѓ свой пакой, дзе займалася, пакуль не прыйшоѓ час класцiся спаць. Час ад часу яна хадзiла з двума пажылымi людзьмi на свецкiя мерапрыемствы ѓ царкву, скарбнiкам якой быѓ Хендэрсан Вудберн, або суправаджала iх на абеды ѓ дамах iншых заможных i рэспектабельных бiзнесменаѓ. Некалькi разоѓ увечары да iх прыходзiлi маладыя людзi, сыны людзей, з якiмi абедалi Вудберны, цi студэнты ѓнiверсiтэта. З такой нагоды Клара i малады чалавек сядзелi ѓ гасцiнай дома i размаѓлялi. Праз некаторы час яны замоѓклi i сумелiся ѓ прысутнасцi адзiн аднаго. З суседняга пакоя Клара чула шамаценне папер, якiя змяшчаюць слупкi лiчбаѓ, над якiмi працаваѓ яе дзядзька. Спiцы яе цёткi гучна пстрыкнулi. Малады чалавек распавядаѓ гiсторыю пра нейкi футбольны матч цi, калi ён ужо выйшаѓ у свет, распавядаѓ пра свой досвед вандроѓцы, якi прадае тавары, вырабленыя цi прададзеныя яго бацькам. Усе такiя вiзiты пачыналiся ѓ адну i тую ж гадзiну, восем гадзiн, i малады чалавек выйшаѓ з дому роѓна ѓ дзесяць. Клара адчула, што яе гандлююць i што яны дашлi паглядзець тавар. Аднойчы ѓвечар адзiн з мужчын, хлопец са якiя смяюцца блакiтнымi вачыма i кучаравымi жоѓтымi валасамi, неѓсвядомлена моцна яе занепакоiѓ. Увесь вечар ён гаварыѓ гэтак жа, як казалi ѓсе, i ѓстаѓ з крэсла, каб пайсцi ѓ належную гадзiну. Клара праводзiла яго да дзвярэй. Яна працягнула руку, якую ён сардэчна пацiснуѓ. Затым ён паглядзеѓ на яе, i яго вочы блiснулi. "Я добра правёѓ час", сказаѓ ён. У Клары ѓзнiкла раптоѓнае i амаль непераадольнае жаданне абняць яго. Ёй хацелася парушыць яго ѓпэѓненасць, напалохаць яго, пацалаваѓшы ѓ вусны або моцна сцiснуѓшы ѓ сваiх абдымках. Хутка зачынiѓшы дзверы, яна ѓстала, паклаѓшы руку на дзвярную ручку, дрыжучы ѓсiм целам. Трывiяльныя пабочныя прадукты iндустрыяльнага вар'яцтва яе ѓзросту выяѓлялiся ѓ суседнiм пакоi. Лiсты паперы шамацелi i пстрыкалi спiцы. Клара падумала, што ёй хацелася б паклiкаць маладога чалавека назад у дом, прывесцi яго ѓ пакой, дзе бясконца працягвалася бессэнсоѓная дзейнасць, i там зрабiць нешта такое, што шакавала б iх i яго так, як яны нiколi раней не былi ѓзрушаны. Яна хутка пабегла наверх. - Што са мной адбываецца? - з трывогай спытала яна сябе.

Аднойчы травеньскiм увечар, на трэцiм курсе ѓнiверсiтэта, Клара сядзела на беразе маленечкага раѓчука ѓ гайка, далёка на ѓскраiне прыгараднай вёскi да поѓначы ад Калумбуса. Побач з ёй сядзеѓ малады чалавек па iменi Фрэнк Меткалф, якога яна ведала ѓжо год i якi калiсьцi вучыѓся ѓ адным класе з ёй. Ён быѓ сынам прэзiдэнта кампанii па вытворчасцi плугоѓ, казначэем якой быѓ яе дзядзька. Пакуль яны сядзелi разам ля ручая, дзённае святло пачало цямнець i настала цемра. Перад iмi, праз чыстае поле, стаяѓ завод, i Клара ѓспомнiла, што даѓно празвiнеѓ гудок i рабочыя з завода разышлiся па дамах. Яна занепакоiлася i ѓскочыла на ногi. Малады Меткалф, якi казаѓ вельмi сур'ёзна, устаѓ i ѓстаѓ побач з ёй. "Я не магу ажанiцца на працягу двух гадоѓ, але мы можам быць заручаны, i гэта будзе ѓсё роѓна, што тычыцца таго, што правiльна, а што няправiльна ѓ тым, што я хачу i ѓ чым маю патрэбу. Я не вiнаваты, што не магу зараз прапанаваць табе выйсцi за мяне замуж, - заявiѓ ён. "Праз два гады я ѓспадкую 11 тысяч даляраѓ. Мая цётка пакiнула гэта мне, а стары дурань пайшоѓ i адрамантаваѓ гэта, каб я не атрымаѓ яго, калi выйду замуж да таго, як мне споѓнiцца дваццаць чатыры гады. Я хачу гэтыя грошы. Я павiнен гэта атрымаць, але i ты таксама мне патрэбен.

Клара паглядзела ѓ вячэрнюю цемру i чакала, пакуль ён скончыць сваю прамову. Увесь дзень ён прамаѓляѓ практычна адну i тую ж прамову, зноѓ i зноѓ. - Ну, я нiчога не магу зрабiць, я мужчына, - упарта сказаѓ ён. "Я не магу з гэтым зрабiць, я хачу цябе. Нiчога не магу зрабiць, мая цётка была старой дурнiцай". Ён пачаѓ тлумачыць, што неабходна заставацца халастым, каб атрымаць адзiнаццаць тысяч долараѓ. "Калi я не атрымаю гэтыя грошы, я буду такiм жа, як цяпер", - заявiѓ ён. "Ад мяне нiчога добрага не будзе". Ён раззлаваѓся i, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi, таксама глядзеѓ праз поле, у цемру. "Нiшто не можа мяне задаволiць", - сказаѓ ён. "Я ненавiджу займацца бiзнэсам свайго бацькi i ненавiджу хадзiць у школу. Усяго праз два гады я атрымаю грошы. Бацька не можа схаваць гэта ад мяне. Я вазьму яго i пагашу. Я ня ведаю, што я буду рабiць. Магчыма, я збiраюся ѓ Еѓропу, вось што я збiраюся зрабiць. Бацька жадае, каб я застаѓся тут i працаваѓ у яго офiсе. Да чорта гэта. Я хачу падарожнiчаць. Я буду салдатам цi кiмсьцi ѓ гэтым родзе. У любым выпадку я пайду адсюль, пайду куды-небудзь i зраблю што-небудзь захапляльнае, што-небудзь жывое. Ты можаш пайсцi са мной. Выражам разам. У цябе не хапiла духу? Чаму б табе не быць маёй жанчынай?"

Юны Меткалф схапiѓ Клару за плячо i паспрабаваѓ абняць яе. Нейкае iмгненне яны змагалiся, а потым ён з агiдай адышоѓ ад яе i зноѓ пачаѓ лаяцца.

Клара прайшла праз дзве цi тры пусткi i выйшла на вулiцу з дамамi працоѓных, мужчына iшоѓ за ёй па пятах. Наступiла ноч, i людзi на вулiцы, звернутай да фабрыкi, ужо скончылi вячэру. На дарозе гулялi дзецi i сабакi, а ѓ паветры вiсеѓ моцны пах ежы. На захадзе, праз палi, праязджаѓ пасажырскi цягнiк, якi накiроѓваѓся ѓ горад. Яго святло ѓтварала дрыготкiя жоѓтыя плямы на фоне блакiтна-чорнага неба. Клара задавалася пытаннем, чаму яна прыйшла ѓ гэтае глухое месца з Фрэнкам Меткалфам. Ён ёй не падабаѓся, але ѓ iм была турбота, падобная турботе ѓ ёй самой. Ён не хацеѓ тупа змiрыцца з жыццём, i гэта рабiла яго братам самой сабе. Хоць яму было ѓсяго дваццаць два гады, ён ужо заслужыѓ благую рэпутацыю. Слуга ѓ доме яго бацькi нарадзiла ад яго дзiця, i каштавала вялiкiх грошай угаварыць яе забраць дзiця i сысцi, не задаволiѓшы адкрытага скандалу. За год да гэтага яго выключылi з унiверсiтэта за тое, што ён скiнуѓ iншага маладога чалавека з лесвiцы, i сярод студэнтак шапталiся, што ён часта моцна напiваѓся. На працягу года ён спрабаваѓ набыць размяшчэнне Клары, пiсаѓ ёй лiсты, дасылаѓ ёй дадому кветкi, а сустрэѓшы яе на вулiцы, спынiѓся, каб угаварыць яе прыняць яго сяброѓства. У травеньскi дзень яна сустрэла яго на вулiцы, i ён малiѓ яе даць яму шанец пагаварыць з ёй. Яны сустрэлiся на скрыжаваннi вулiц, дзе машыны праязджалi ѓ прыгарадныя вёскi, размешчаныя вакол гарады. "Давай, - пераконваѓ ён, - давай пакатаемся на трамваi, выйдзем з натоѓпу, я хачу з табой пагаварыць". Ён схапiѓ яе за руку i лiтаральна пацягнуѓ да машыны. "Падыдзi i паслухай, што я скажу, - пераконваѓ ён, - тады, калi ты не хочаш мець са мной нiчога агульнага, добра. Ты можаш так сказаць, i я пакiну цябе ѓ спакоi. Пасля таго, як яна суправаджала яго да прыгарада з працоѓнымi дамамi, непадалёк ад якога яны правялi дзень у палях, Клара выявiла, што яму няма чаго ёй навязваць, акрамя патрэб свайго цела. I ѓсё ж яна адчувала, што ён хацеѓ сказаць нешта такое, чаго не было сказана. Ён быѓ неспакойны i незадаволены сваiм жыццём, i ѓ глыбiнi душы яна гэтак жа адносiлася да свайго жыцця. На працягу апошнiх трох гадоѓ яна часта задавалася пытаннем, чаму яна прыйшла ѓ школу i што яна атрымае, вывучаючы рэчы па кнiгах. Мiнулi днi i месяцы, i яна даведалася некаторыя даволi нецiкавыя факты, пра якiя раней не ведала. Як факты павiнны былi дапамагчы ёй выжыць, яна не магла зразумець. Яны не мелi нiчога агульнага з такiмi праблемамi, як яе стаѓленне да такiх мужчын, як Джон Мэй, рабочы з фермы, школьны настаѓнiк, якi навучыѓ яе нечаму, трымаючы яе на руках i цалуючы, i смуглы пануры малады чалавек, якi цяпер iшоѓ побач з ёй i гаварыѓ аб патрэбах свайго цела. Клары здавалася, што кожны дадатковы год, праведзены ва ѓнiверсiтэце, толькi падкрэслiваѓ яго неадэкватнасць. Тое самае было i з кнiгамi, якiя яна чытала, i з думкамi i дзеяннямi пажылых людзей у адносiнах да яе. Яе цётка i дзядзька мала размаѓлялi, але, здавалася, лiчылi само сабой якiя разумеюцца, што яна жадае пражыць такое ж iншае жыццё, як яны. Яна з жахам думала аб магчымасцi выйсцi замуж за плугоѓшчыка або аб якой-небудзь iншай сумнай жыццёвай неабходнасцi i потым праводзiць свае днi ѓ вырабе панчох для ненароджаных немаѓлят або ѓ якой-небудзь iншай гэтак жа бескарыснай праяве сваёй нездаволенасцi. Яна з уздрыгам усвядомiла, што такiя мужчыны, як яе дзядзька, якiя ѓсё жыццё складаюць шэрагi лiчбаѓ або робяць зноѓ i зноѓ нейкiя надзвычай трывiяльныя рэчы, не маюць нiякага ѓяѓлення аб якiх-небудзь перспектывах для сваiх жанчын, акрамя жыцця ѓ доме, фiзiчнага служэння iм, носяць, магчыма, дастаткова добрую вопратку, каб дапамагчы iм дурному прыняццю нуды - прыняццю, супраць якога змагалiся i яна, i гарачы, перакручаны мужчына побач з ёй.

На трэцiм курсе ѓнiверсiтэта Клара пазнаёмiлася з жанчынай па iменi Кейт Чэнселер, якая прыехала ѓ Калумбус са сваiм братам з горада ѓ Мiсуры, i менавiта гэтая жанчына надала яе думкам форму, якая сапраѓды прымусiѓ яе задумацца аб неадэкватнасцi свайго жыцця. Брат, руплiвы, цiхi чалавек, працаваѓ хiмiкам на заводзе недзе на ѓскрайку горада. Ён быѓ музыкам i хацеѓ стаць кампазiтарам. Аднойчы зiмовым вечарам яго сястра Кейт прывяла Клару ѓ кватэру, дзе яны жылi, i ѓсе трое сталi сябрамi. Клара даведалася там нешта такое, чаго яна яшчэ не разумела i нiколi не пранiкала ясна ѓ яе прытомнасць. Праѓда заключалася ѓ тым, што брат быѓ падобны на жанчыну, а Кейт Чэнселер, якая насiла спаднiцы i мела жаночае цела, па сваёй прыродзе была мужчынам. Пазней Кейт i Клара правялi разам шмат вечароѓ i казалi пра многае, чаго студэнткi звычайна не закранаюць. Кейт была смелай, энергiчнай мысляркай i iмкнулася намацаць уласную жыццёвую праблему, i шмат разоѓ, калi яны iшлi па вулiцы або сядзелi разам увечар, яна забывала свайго спадарожнiка i казала пра сябе i цяжкасцi свайго жыцця. пазiцыя ѓ жыццi. "Гэта абсурдна, як усё зроблена", - сказала яна. "Паколькi маё цела ѓладкованае вызначанай выявай, я павiнен прымаць вызначаныя правiлы жыцця. Правiлы былi створаны не для мяне. Мужчыны выраблялi iх, як вырабляюць кансервавыя нажы, па аптовай схеме. Яна паглядзела на Клару i засмяялася. "Паспрабуйце прадставiць мяне ѓ маленькай карункавай шапачцы, якую носiць дома ваша цётка, i праводжу днi, вяжу дзiцячыя панчохi", - сказала яна.

Абедзве жанчыны гадзiнамi гаварылi аб сваiм жыццi i разважалi аб адрозненнях у сваёй прыродзе. Гэты досвед апынуѓся надзвычай павучальным для Клары. Паколькi Кейт была сацыялiсткай, а Калумбус хутка станавiѓся прамысловым горадам, яна казала аб значэннi капiталу i працы, а таксама аб уплыве зменлiвых умоѓ на жыццё мужчын i жанчын. З Кейт Клара магла размаѓляць як з мужчынам, але антаганiзм, якi так часта iснуе памiж мужчынам i жанчынай, не ѓмяшаѓся i не сапсаваѓ iх сяброѓскiя зносiны. Увечары, калi Клара пайшла ѓ дом Кэт, яе цётка паслала карэту, каб завезцi яе дадому ѓ дзевяць. Кейт паехала з ёй дадому. Яны дабралiся да дома Вудбернаѓ i ѓвайшлi ѓнутр. Кейт была смелай i свабоднай з Вудбернамi, як i са сваiм братам i Кларай. "Ну, - сказала яна, смеючыся, - прыбяры свае фiгуркi i вязанне. Давай пагаворым." Яна сядзела ѓ вялiкiм крэсле, скрыжаваѓшы ногi, i гутарыла з Хендэрсанам Вудбернам аб справах кампанii па вытворчасцi плугоѓ. Яны абмеркавалi адносныя перавагi iдэй свабоднага гандлю i пратэкцыянiзму. Потым двое пажылых людзей пайшлi спаць, i Кейт пагаварыла з Клара. "Ён нiчога не ведае пра значэнне таго, што робiць у жыццi". Калi яна адправiлася дадому пешшу праз горад, Клара была ѓстрывожаная за сваю бяспеку. спаднiцы, падобныя на кiшэнi мужчынскiх штаноѓ, i Клары цяжка было ѓспомнiць, што яна жанчына. У прысутнасцi Кейт яна станавiлася смялей, чым калi-небудзь з кiм-небудзь. Якi падымаецца па дрэве, i цёплым пачуццёвым прыгажосць дня, ёй так хацелася зблiзiцца з кiм-небудзь. Яна растлумачыла Кейт, як яе так жорстка пазбавiлi ѓнутранага пачуццi, з якiм, на яе думку, усё ѓ парадку.

Кейт Чэнселер была ѓсхваляваная, калi Клара распавядала гэтую гiсторыю, i слухала яе з вогненным святлом, якое гарыць у яе вачах. Нешта ѓ яе манеры заахвоцiла Клару расказаць i пра свае эксперыменты са школьнай настаѓнiцай, i ѓпершыню ѓ яе з'явiлася пачуццё справядлiвасцi ѓ адносiнах да мужчын, размаѓляючы з жанчынай, якая была напалову мужчынам. "Я ведаю, што гэта было несумленна", сказала яна. "Я ведаю гэта зараз, калi размаѓляю з табой, але тады я гэтага не ведаѓ. Са школьным настаѓнiкам я быѓ такi ж несправядлiвы, як са мной Джон Мэй i мой бацька. Чаму мужчынам i жанчынам даводзiцца ваяваць адзiн з адным? Чаму бiтва памiж iмi павiнна працягвацца?

Кейт хадзiла ѓзад i наперад перад Кларай i лаялася, як мужчына. "О, чорт, - усклiкнула яна, - мужчыны такiя дурнi, i я мяркую, што жанчыны такiя ж дурнi. Яны абодва занадта адно i тое ж. Я трапляю памiж iмi. У мяне таксама ёсць праблема, але я не буду пра яе казаць. Я ведаю, што я збiраюся рабiць. Я збiраюся знайсцi якую-небудзь працу i заняцца ёю". Яна пачала казаць аб дурасцi мужчын у iх падыходзе да жанчын. "Мужчыны ненавiдзяць такiх жанчын, як я", - сказала яна. "Яны ня могуць нас выкарыстоѓваць, думаюць яны. Якiя дурнi! Яны павiнны назiраць i вывучаць нас. Многiя з нас праводзяць сваё жыццё, любячы iншых жанчын, але ѓ нас ёсць навыкi. Будучы напалову жанчынамi, мы ведаем, як абыходзiцца з жанчынамi. Мы не памыляемся i не грубiянскi. Мужчыны жадаюць ад вас вызначанага. Ён далiкатны i яго лёгка забiць. Каханне - самая адчувальная рэч на свеце. Гэта як архiдэя. Мужчыны спрабуюць сарваць архiдэi абцугамi для лёду, дурнi".

Падышоѓшы да Клары, якая стаяла ля стала, i ѓзяѓшы яе за плячо, усхваляваная жанчына доѓга стаяла i глядзела на яе. Затым яна ѓзяла капялюш, надзела яго на галаву i ѓзмахам рукi накiравалася да дзвярэй. "Вы можаце разлiчваць на маё сяброѓства", - сказала яна. - Я не зраблю нiчога, што магло б збiць цябе з панталыку. Вам пашанцуе, калi вы зможаце атрымаць такое каханне цi сяброѓства ад мужчыны".

Клара працягвала думаць пра словы Кейт Чэнселер у той вечар, калi яна гуляла па вулiцах прыгараднай вёскi з Фрэнкам Меткалфам, а таксама пазней, калi яны абодва сядзелi ѓ машыне, якая адвезла iх назад у горад. За выключэннем iншага студэнта па iменi Фiлiп Граймс, якi прыходзiѓ да яе тузiн разоѓ падчас яе другога года навучання ва ѓнiверсiтэце, малады Меткалф быѓ адзiным з прыкладна тузiна мужчын, якiх яна сустрэла пасля ад'езду з фермы, якога прыцягвала яе. Фiлiп Граймс быѓ стройным маладым чалавекам з блакiтнымi вачыма, жоѓтымi валасамi i не вельмi густымi вусамi. Ён быѓ родам з маленькага мястэчка на поѓначы штата, дзе яго бацька выдаваѓ штотыднёвую газету. Прыйшоѓшы да Клары, ён сеѓ на краёчак крэсла i хутка казаѓ. Яго зацiкавiѓ нейкi чалавек, якога ён убачыѓ на вулiцы. "Я бачыѓ у машыне старую", - пачаѓ ён. "У яе ѓ руцэ быѓ кошык. Ён быѓ запоѓнены прадуктамi. Яна сядзела побач са мной i размаѓляла ѓслых сама з сабой". Госця Клары паѓтарыла словы старой у машыне. Ён разважаѓ пра яе, задавалася пытаннем, якое яе жыццё. Пагаварыѓшы аб старой хвiлiн дзесяць цi пятнаццаць, ён пакiнуѓ гэтую тэму i пачаѓ распавядаць аб iншым выпадку, на гэты раз з чалавекам, якi прадаваѓ садавiну на пераходзе вулiц. З Фiлiпам Граймсам было немагчыма размаѓляць на асабiстым узроѓнi. Нiчога, акрамя яго вачэй, не было асабiстым. Часам ён глядзеѓ на Клару так, што я прымушаѓ яе адчуваць, што з яе цела зрываюць вопратку i што яе прымушаюць стаяць аголенай у пакоi перад наведвальнiкам. Гэты досвед, калi ён прыйшоѓ, не быѓ цалкам фiзiчным. Гэта было толькi часткова. Калi гэта адбылося, Клара ѓбачыла, як усё яе жыццё агалiлася. "Не глядзi на мяне так", - сказала яна аднойчы крыху рэзка, калi ад яго позiрку ёй стала так не па сабе, што яна больш не магла маѓчаць. Яе заѓвага адпудзiла Фiлiпа Граймса. Ён адразу ѓстаѓ, пачырванеѓ, прамармытаѓ нешта пра новыя заручыны i паспяшаѓся прэч.

У трамваi, якi накiроѓваѓся дадому побач з Фрэнкам Меткалфам, Клара думала пра Фiлiпа Граймса i задавалася пытаннем, вытрымаѓ бы ён выпрабаванне прамовай Кейт Чэнселер аб каханнi i сяброѓстве. Ён збянтэжыѓ яе, але, магчыма, у гэтым была яе ѓласная вiна. Ён увогуле не настойваѓ на сабе. Фрэнк Меткалф больш нiчога не зрабiѓ. "Трэба ѓмець, - думала яна, - знайсцi дзе-небудзь мужчыну, якi паважае сябе i свае жаданнi, але разумее таксама жаданнi i страхi жанчыны". Трамвай падскокваѓ над чыгуначнымi пераездамi i жылымi вулiцамi. Клара паглядзела на свайго спадарожнiка, якi глядзеѓ проста перад сабой, а затым павярнулася i паглядзела ѓ акно машыны. Акно было адчынена, i яна магла бачыць iнтэр'еры дамоѓ працоѓных уздоѓж вулiцы. Увечары пры запаленых лямпах яны здавалiся ѓтульнымi i камфортнымi. Яе думкi вярнулiся да жыцця ѓ доме яе бацькi i яго адзiноце. Два гады яна пазбягала вяртання дадому. У канцы першага года навучання яна палiчыла хваробу дзядзькi падставай для таго, каб правесцi лета ѓ Калумбусе, а ѓ канцы другога года знайшла iншае апраѓданне, каб не паехаць. У гэтым годзе яна адчула, што ёй давядзецца вярнуцца дадому. Ёй давядзецца сядзець дзень пры днi за фермерскiм сталом разам з фермерскiмi працоѓнымi. Нiчога не адбудзецца. Яе бацька захоѓваѓ маѓчанне ѓ яе прысутнасцi. Ёй надакучыць бясконцая балбатня гарадскiх дзяѓчат. Калi б хто-небудзь з гарадскiх хлопцаѓ стаѓ надаваць ёй асаблiвую ѓвагу, бацька стаѓ бы падазроным, i гэта прывяло б да крыѓды ѓ ёй самой. Яна зробiць тое, чаго не жадае. У дамах па вулiцах, па якiх праязджала машына, яна бачыла жанчын, якiя перасоѓвалiся. Плакалi дзецi, а мужчыны выходзiлi з дзвярэй i стаялi, размаѓляючы адзiн з адным, на тратуарах. Яна раптам вырашыла, што надта сур'ёзна ставiцца да праблемы свайго жыцця. "Трэба выйсцi замуж, а потым усё ѓладзiць", - сказала яна сабе. Яна прыйшла да высновы, што загадкавы, настойлiвы антаганiзм, якi iснаваѓ памiж мужчынамi i жанчынамi, цалкам i цалкам тлумачыцца тым, што яны не былi жанатыя i не мелi спосабу рашэння праблем, уласцiвага жанатым людзям, аб якiм увесь дзень казаѓ Фрэнк Меткалф. Ёй хацелася б быць з Кейт Чэнсэлар, каб абмеркаваць з ёй гэты новы пункт гледжання. Калi яны з Фрэнкам Меткалфам выйшлi з машыны, яна ѓжо не спяшалася iсцi дадому, у дом свайго дзядзькi. Ведаючы, што яна не хоча выходзiць за яго замуж, яна думала, што, у сваю чаргу, яна загаворыць, што яна паспрабуе прымусiць яго ѓбачыць яе пункт гледжання, як увесь дзень ён спрабаваѓ прымусiць яе ѓбачыць свой пункт гледжання.

На працягу гадзiны гэтыя двое гулялi, i Клара размаѓляла. Яна забылася аб мiнулым часе i аб тым, што не вячэрала. Не жадаючы казаць аб шлюбе, яна казала замест гэтага аб магчымасцi сяброѓства памiж мужчынам i жанчынай. Пакуль яна казала, яе думкi, здавалася, праяснiлiся. "Гэта ѓсё глупства, што ты робiш так, - заявiла яна. "Я ведаю, наколькi ты часам нездаволены i няшчасны. Я сам часта адчуваю сябе. Часам мне здаецца, што я хачу шлюбу. Я сапраѓды думаю, што хачу з кiмсьцi зблiзiцца. Я лiчу, што кожны прагне гэтага досведу. Мы ѓсе жадаем чагосьцi, завошта не гатовыя плацiць. Мы хочам скрасцi яго цi атрымаць яго ад нас. Вось што са мною, i вось што з табой".

Яны падышлi да дома Вудбернаѓ i, павярнуѓшыся, спынiлiся на ганку ѓ цемры ля ѓваходных дзвярэй. У задняй частцы дома Клара ѓбачыла палаючае святло. Яе цётка i дзядзька займалiся вечным шыццём i вязаннем. Яны шукалi замену жыццю. Гэта было тое, супраць чаго пратэставаѓ Фрэнк Меткалф, i гэта было сапраѓдным чыннiкам яе ѓласнага сталага таемнага пратэсту. Яна схапiла яго за лацкан палiто, маючы намер звярнуцца да яго з просьбай, унушыць яму думку аб сяброѓстве, якая нешта значыла б для iх абодвух. У цемры яна не магла бачыць яго даволi цяжкага, панурага твару. Мацярынскi iнстынкт адужэѓ у ёй, i яна думала пра яго як пра наравiстага, незадаволенага хлопчыка, якi прагне любовi i разумення, як яна хацела, каб яе любiѓ i разумеѓ бацька, калi жыццё ѓ момант абуджэння яе жаноцкасцi здавалася выродлiвым i жорсткiм. . Вольнай рукой яна пагладзiла рукаѓ яго палiто. Яе жэст быѓ няправiльна зразуметы мужчынам, якi думаѓ не аб яе словах, а аб яе целе i аб сваiм жаданнi валодаць iм. Ён узяѓ яе на рукi i моцна прыцiснуѓ да сваiх грудзей. Яна паспрабавала вырвацца, але, хоць была моцнай i мускулiстай, выявiла, што не можа паварушыцца. Утрымлiваючы яе, дзядзька, якi чуѓ, як двое людзей паднялiся па прыступках да дзвярэй, расхiнуѓ яе. I ён, i яго жонка некалькi разоѓ папярэджвалi Клару, каб яна не мела нiчога агульнага з маладым Меткалфам. Аднойчы, калi ён даслаѓ дадому кветкi, яе цётка пераканала яе адмовiцца ад iх атрымання. "Ён дрэнны, распусны, злы чалавек", - сказала яна. - Не майце з iм нiчога агульнага. Калi ён убачыѓ сваю пляменнiцу ѓ абдымках чалавека, якi быѓ прадметам столькiх дыскусiй у яго ѓласным доме i ва ѓсiх рэспектабельных дамах Калумбуса, Хендэрсан Вудберн прыйшоѓ у лютасць. Ён забыѓся той факт, што малады Меткалф быѓ сынам прэзiдэнта кампанii, казначэем якой ён быѓ. Яму здавалася, што яму была нанесена нейкая асабiстая абраза з боку звычайнага хулiгана. "Iдзi адсюль", - крычаѓ ён. "Што ты маеш на ѓвазе, гiдкi злыдзень? Прэч адсюль".

Фрэнк Меткалф, абуральна смеючыся, пайшоѓ па вулiцы, а Клара ѓвайшла ѓ дом. Рассоѓныя дзверы, якiя вядуць у гасцiную, былi расчынены, i на яе лiлося святло вiсячай лямпы. Яе валасы былi растрапаныя, а капялюш ссунуты набок. Мужчына i жанчына ѓтаропiлiся на яе. Спiцы i лiст паперы, якiя яны трымалi ѓ руках, наводзiлi на думку, чым яны займалiся, пакуль Клара атрымлiвала чарговы ѓрок жыцця. Рукi яе цёткi дрыжалi, i спiцы шчоѓкалi разам. Нiчога не было сказана, i разгубленая i раззлаваная дзяѓчына пабегла па лесвiцы ѓ свой пакой. Яна замкнулася i апусцiлася на каленi на падлогу каля ложка. Яна не малiлася. Зносiны з Кейт Чэнселер дало ёй яшчэ адно выйсце для яе пачуццяѓ. Стукаючы кулакамi па покрыве, яна вылаялася. "Дурнi, праклятыя дурнi, у свеце няма нiчога, акрамя мноства праклятых дурняѓ".

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ X

Да ЛАРА БАТТЭРВОРТ _ ЛЕВЫ Бидвелл, штат Агаё, у вераснi таго ж года, калi кампанiя Стыва Хантэра па мантажы абсталявання перайшла ѓ рукi атрымальнiка, а ѓ студзенi наступнага года гэты прадпрымальны малады чалавек разам з Томам Батэрвортам купiѓ завод. У сакавiку была арганiзавана новая кампанiя, якая адразу ж прыступiла да вытворчасцi кукурузорнай машыны Х'ю, якая мела з самага пачатку поспех. Крах першай кампанii i продаж завода зрабiлi ѓ горадзе фурор. Аднак i Стыѓ, i Том Батэрворты маглi ѓказаць на той факт, што яны захавалi свае акцыi i страцiлi свае грошы разам з усiмi астатнiмi. Том сапраѓды прадаѓ свае акцыi, таму што, як ён растлумачыѓ, яму патрэбны былi наяѓныя грошы, але ён прадэманстраваѓ сваю сумленнасць, купiѓшы зноѓ незадоѓга да краху. - Як ты думаеш, я б зрабiѓ гэта, калi б ведаѓ, што здарылася? - спытаѓ ён мужчын, якiя сабралiся ѓ крамах. "Iдзеце i паглядзiце бухгалтарскiя кнiгi кампанii. Давайце правядзем расследаванне тут. Вы выявiце, што мы са Стывам прытрымлiвалiся астатнiх акцыянераѓ. Разам з астатнiмi мы страцiлi грошы. Калi хтосьцi i быѓ несумленным i, убачыѓшы надыходзячую няѓдачу, пайшоѓ i выбраѓся з-пад ног за кошт кагосьцi iншага, то гэта былi не Стыѓ i я. Справаздачы кампанii пакажуць, што мы былi ѓ гульнi. Мы не вiнаватыя, што ѓстаноѓка для ѓстаноѓкi абсталявання не працавала.

У заднiм пакоi банка Джон Кларк i малады Гордан Харт праклiналi Стыва i Тома, якiя, як яны заявiлi, прадалi iх. Яны не страцiлi грошай з-за няѓдачы, але з iншага боку, i не атрымалi нiчога. Чатыры мужчыны падалi заяѓку на куплю завода, калi ён быѓ выстаѓлены на продаж, але, паколькi яны не чакалi канкурэнцыi, яны прапанавалi не вельмi шмат. Яно дасталася адвакацкай фiрме з Клiѓленда, якая прапанавала крыху больш, а пазней было перапрададзена на прыватным продажы Стыву i Тому. Было пачата расследаванне, i высветлiлася, што Стыѓ i Том валодалi буйнымi пакетамi акцый неiснуючай кампанii, а банкiры практычна не валодалi iмi. Стыѓ адкрыта заявiѓ, што ён ужо даѓно ведаѓ аб магчымасцi банкруцтва, папярэдзiѓ буйных акцыянераѓ i папрасiѓ iх не прадаваць свае акцыi. "Пакуль я з усiх сiл стараѓся выратаваць кампанiю, чым яны займалiся?" - рэзка спытаѓ ён, i пытанне яго паѓтаралася ѓ магазiнах i дамах людзей.

Праѓда ѓ тым, што горад так i не пазнаѓ, складалася ѓ тым, што з самага пачатку Стыѓ меѓ намер займець раслiну сабе, але ѓ рэшце рэшт вырашыѓ, што будзе лепш узяць з сабой каго-небудзь. Ён баяѓся Джона Кларка. Днi два-тры ён думаѓ над гэтай справай i вырашыѓ, што банкiру нельга давяраць. "Ён занадта добры сябар Тома Батэрворта", - сказаѓ ён сабе. "Калi я раскажу яму свой план, ён раскажа Тому. Я сам пайду да Тома. Ён зарабляе грошы i чалавек, якi ведае рознiцу памiж роварам i тачкай, калi пакласцi адзiн з iх да яго ѓ ложак".

Аднойчы вераснёѓскiм вечарам Стыѓ паехаѓ да Тома дадому позна ѓвечары. Яму не хацелася iсцi, але ён быѓ перакананы, што так будзе лепей. "Я не хачу спальваць за сабой усе масты", - сказаѓ ён сабе. "У мяне павiнен быць хаця б адзiн сябар сярод самавiтых мужчын тут, у горадзе. Мне давядзецца мець справу з гэтымi нягоднiкамi, можа быць, усё жыццё. Я не магу занадта моцна зачыняцца, прынамсi, пакуль.

Калi Стыѓ дабраѓся да фермы, ён папрасiѓ Тома сесцi ѓ яго багi, i двое мужчын адправiлiся ѓ працяглую паездку. Конь, шэры конь з адным сляпым вокам, наняты з гэтай нагоды ѓ лiѓрэя "Суседзi", павольна iшоѓ праз узгорыстую мясцовасць на поѓдзень ад Бидвелла. Ён выцягнуѓ сотнi маладых людзей з iх каханымi. Павольна iдучы наперад, думаючы, магчыма, аб сваёй маладосцi i аб тыранii чалавека, якi зрабiѓ яго мерынам, ён ведаѓ, што, пакуль свецiць месяц i напружаная маѓклiвая цiшыня працягвае панаваць над двума людзьмi ѓ калясцы, бiзун не выйдзе з гнязда, i ад яго не варта чакаць паспеху.

Аднак у вераснёѓскi вечар шэры канiн трымаѓ за сабой такую ношу, якой ён яшчэ нiколi не насiѓ. Двое людзей у багi ѓ той вечар не былi дурнымi, блукаючымi ѓмiлаванымi, якiя думалi толькi аб каханнi i дазвалялi ѓплываць на свой настрой прыгажосцi ночы, мяккасцi чорных ценяѓ на дарозе i далiкатнаму начныя вятры, якiя прабiралiся па грабянях пагоркаѓ. Гэта былi самавiтыя бiзнэсмэны, настаѓнiкi новага стагоддзя, людзi, якiм у будучынi Амерыкi i, магчыма, усяго мiру, маецца быць стаць стваральнiкамi ѓрадаѓ, якiя фармуюць грамадскую думку, уладальнiкамi прэсы. выдаѓцы кнiг, пакупнiкi карцiн i, па дабрынi душэѓнай, кармiцелi выпадковых галадоѓнiкаѓ i непрадбачлiвых паэтаѓ, якiя заблудзiлiся на iншых дарогах. У любым выпадку двое мужчын сядзелi ѓ багi, а шэры конь блукаѓ па ѓзгорках. На дарозе ляжалi вялiзныя пырскi месячнага святла. Па выпадковасцi менавiта ѓ той жа вечар Клара Батэрварт пайшла з дому, каб паступiць у Дзяржаѓны ѓнiверсiтэт. Успамiнаючы дабрыню i пяшчоту грубага старога парабка Джыма Прыста, якi прывёз яе на станцыю, яна ляжала на сваёй палiцы ѓ спальным вагоне i глядзела на дарогi, абмытыя месячным святлом, якiя выслiзгвалi ѓдалячынь, як зданi. Яна думала пра бацьку ѓ тую ноч i пра непаразуменне, якое ѓзнiкла памiж iмi. Цяпер яна была далiкатная ад шкадаванняѓ. "У рэшце рэшт, Джым Прыст i мой бацька, вiдаць, вельмi падобныя", - падумала яна. "Яны жылi на адной ферме, елi адну i тую ж ежу; яны абодва любяць коней. Памiж iмi не можа быць вялiкай рознiцы". Усю ноч яна думала аб гэтым. Дакучлiвая iдэя, што ѓвесь свет знаходзiцца ѓ якi рухаецца цягнiку i што, пакуль ён хутка iмчыцца, выносiць людзей свету ѓ нейкi дзiѓны лабiрынт неразумення, авалодала ёю. Яно было настолькi моцным, што закранула яе глыбока схаванае падсвядомасць i прымусiла яе жудасна спалохацца. Ёй здавалася, што сцены спальнага вагона падобныя да сцен турмы, якая адгарадзiла яе ад прыгажосцi жыцця. Сцены, здавалася, стулiлiся вакол яе. Сцены, як i само жыццё, закрывалi яе маладосць i юнацкае жаданне працягнуць руку сваёй прыгажосцi да ѓтоенай прыгажосцi ѓ iншых. Яна села на палiцы i падавiла ѓ сабе жаданне разбiць акно вагона i выскачыць з хутка якi рухаецца цягнiка ѓ цiхую ноч, залiтую месячным святлом. З дзявочай велiкадушнасцю яна ѓзяла на свае плечы адказнасць за непаразуменне, якое ѓзнiкла памiж ёю i бацькам. Пазней яна страцiла iмпульс, якi прымусiѓ яе прыйсцi да гэтага рашэння, але ѓ тую ноч ён захоѓваѓся. Нягледзячы на жах, выклiканы галюцынацыяй аб рухомых сценках койкi, якая, здавалася, вось-вось раздушыць яе i вярталася штораз, гэта была самая цудоѓная ноч, якую яна калi-небудзь перажыла, i яна заставалася ѓ яе памяцi на працягу ѓсяго жыцця. яе жыццё. Фактычна, пазней яна стала думаць аб гэтай ночы як аб часе, калi для яе было б асаблiва выдатна i правiльна аддацца каханаму. Хоць яна i не ведала аб гэтым, пацалунак у шчаку вусатых вуснаѓ Джыма Прыста, несумненна, меѓ нейкае дачыненне да гэтай думкi, калi яна прыйшла.

I пакуль дзяѓчынка змагалася з дзiвацтвамi жыцця i спрабавала прарвацца скрозь уяѓныя сцены, якiя пазбаѓляюць яе магчымасцi жыць, яе бацька таксама ехаѓ скрозь ноч. Пранiклiвым позiркам ён сачыѓ за тварам Стыва Хантэра. Яно ѓжо пачало крыху таѓсцець, але Том раптам зразумеѓ, што гэта твар здольнага чалавека. Нешта ѓ скiвiцах прымусiла Тома, якi шмат меѓ справу з жывой жывёлай, успомнiць пра морду свiннi. "Чалавек дабiваецца таго, чаго хоча. Ён прагны", - падумаѓ фермер. "Цяпер ён нешта задумаѓ. Каб атрымаць тое, што ён хоча, ён дасць мне шанец атрымаць тое, што я хачу. Ён збiраецца зрабiць мне нейкую прапанову наконт завода. Ён распрацаваѓ план, як адгарадзiцца ад Гордана Харта i Джона Кларка, таму што яму не трэба занадта шмат партнёраѓ. Добра, я пайду з iм. Любы з iх зрабiѓ бы тое самае, калi б у iх была такая магчымасць.

Стыѓ палiѓ чорную цыгару i размаѓляѓ. Па меры таго, як ён рабiѓся больш упэѓненым у сабе i ѓ справах, якiя яго паглыналi, ён таксама рабiѓся больш гладкiм i пераканаѓчым у словах. Некаторы час ён казаѓ аб неабходнасцi выжывання i сталага росту пэѓных людзей у iндустрыяльным свеце. "Гэта неабходна для дабра грамадства", - сказаѓ ён. "Некалькi дастаткова моцных мужчын - гэта добра для горада, але калi iх менш i яны адносна мацнейшыя, то яшчэ лепшыя". Ён павярнуѓся i пiльна паглядзеѓ на свайго спадарожнiка. "Ну, - усклiкнуѓ ён, - мы там, у банку, казалi аб тым, што будзем рабiць, калi на фабрыцы справы пойдуць прахам, але ѓ схеме было занадта шмат людзей. Тады я гэтага не ѓсведамляѓ, але разумею зараз". Ён строс попел з цыгары i засмяяѓся. "Вы ведаеце, што яны зрабiлi, цi не так?" ён спытаѓ. "Я прасiѓ вас усiх не прадаваць свае акцыi. Я не хацеѓ засмучаць увесь горад. Яны б нiчога не страцiлi. Я абяцаѓ давесцi iх да канца, атрымаць для iх завод па нiзкай цане, дапамагчы iм зарабiць рэальныя грошы. Яны гулялi ѓ гульню па-правiнцыйнаму. Некаторыя мужчыны могуць думаць пра тысячы долараѓ, iншым даводзiцца думаць пра сотнi. Гэта ѓсе iх розумы дастаткова вялiкiя, каб гэта зразумець. Яны ѓхоплiваюцца за невялiкую перавагу i прапускаюць вялiкую. Вось што зрабiлi гэтыя людзi".

Доѓгi час яны ехалi моѓчкi. Том, якi таксама прадаѓ свае акцыi, задавалася пытаннем, цi ведае Стыѓ. Ён вырашыѓ, што зрабiѓ. "Аднак ён вырашыѓ разабрацца са мной. Яму патрэбна нехта, i ён абраѓ мяне", - думаѓ ён. Ён вырашыѓ быць смелым. У рэшце рэшт, Стыѓ быѓ малады. Усяго год цi два таму ён быѓ усяго толькi маладым выскачкай, i нават хлапчукi на вулiцы смяялiся з яго. Том крыху абурыѓся, але старанна ѓсё абдумаѓ, перш чым загаварыць. "Магчыма, хоць ён малады i несамавiты, ён думае хутчэй i пранiклiвей, чым любы з нас", - сказаѓ ён сабе.

"Вы кажаце як чалавек, у якога нешта ёсць у рукаве", - сказаѓ ён, смеючыся. "Калi хочаце ведаць, я прадаѓ свае акцыi гэтак жа, як i астатнiя. Я не збiраѓся рызыкаваць i апынуцца якi прайграѓ, калi б мог. Магчыма, так прынята ѓ маленькiм мястэчку, але вы ведаеце сёе-тое, чаго, магчыма, я не ведаю. Ты не можаш вiнавацiць мяне за тое, што я адпавядаю сваiм патрабаванням. Я заѓсёды верыѓ у тое, што выжывае наймацнейшы, i ѓ мяне была дачка, якую трэба было ѓтрымоѓваць i адправiць у каледж. Я хачу зрабiць з яе лэдзi. У цябе яшчэ няма дзяцей, i ты маладзейшы. Можа, ты хочаш рызыкнуць, а я не хачу рызыкаваць. Адкуль мне ведаць, што ты задумаѓ?

I зноѓ яны ехалi моѓчкi. Стыѓ падрыхтаваѓся да размовы. Ён ведаѓ, што iснуе верагоднасць таго, што кукурузаѓборачная машына, вынайдзеная Х'ю, у сваю чаргу, можа апынуцца непрактычнай i што ѓ рэшце рэшт ён можа застацца з фабрыкай у сваiх руках, i на ёй няма чаго будзе вырабляць. Аднак ён не вагаѓся. I зноѓ, як i ѓ той дзень у банку, калi ён сутыкнуѓся з двума пажылымi мужчынамi, ён блефаваѓ. - Ну, ты можаш увайсцi або застацца, як хочаш, - сказаѓ ён крыху рэзка. "Я збiраюся завалодаць гэтым заводам, калi змагу, i буду вырабляць кукурузаѓборачныя машыны. У мяне ѓжо ёсць абяцаная колькасць заказаѓ, якой хопiць на год. Я не магу ѓзяць цябе з сабой i расказваць у горадзе, што ты быѓ адным з тых, хто прадаѓ дробных iнвестараѓ. У мяне ёсць акцыi кампанii на сто тысяч долараѓ. Вы можаце атрымаць палову гэтага. Я вазьму вашу распiску на пяцьдзесят тысяч. Вам нiколi не давядзецца яго плацiць. Даходы новай фабрыкi вас ачысцяць. Аднак вам давядзецца прызнацца ва ѓсiм. Вядома, вы можаце пайсцi за Джонам Кларкам, выйсцi i пачаць адкрытую барацьбу за фабрыку самi, калi хочаце. У мяне ёсць правы на кукурузаѓборачную машыну, i я вазьму яе дзе-небудзь у iншым месцы i выраблю. Я не супраць сказаць вам, што, калi мы растанемся, я выдатна разрэкламую тое, што вы, трое рабят, зрабiлi з дробнымi фундатарамi пасля таго, як я папытаѓ вас не рабiць гэтага. Вы ѓсё можаце застацца тут i валодаць сваёй пустой фабрыкай i атрымлiваць максiмальнае задавальненне ад кахання i павагi, якiя вы атрымлiваеце ад людзей. Вы можаце рабiць усё, што захочаце. Мне ѓсё роѓна. Мае рукi чыстыя. Я не зрабiѓ нiчога, чаго мне было б сорамна, i калi ты хочаш пайсцi са мной, мы з табой разам зробiм у гэтым горадзе што-небудзь, чаго нам нiводнаму з нас не давядзецца саромецца.

Двое мужчын вярнулiся ѓ фермерскi дом Батэрварта, i Том выйшаѓ з багi. Ён збiраѓся сказаць Стыву, каб ён пайшоѓ да д'ябла, але, пакуль яны ехалi па дарозе, раздумаѓся. Малады школьны настаѓнiк з Бидвелла, якi некалькi разоѓ прыязджаѓ наведаць сваю дачку Клару, быѓ у тую ноч за мяжой з iншай маладой жанчынай. Ён сеѓ у багi, абняѓшы яе за стан, i павольна паехаѓ праз узгорыстую мясцовасць. Том i Стыѓ праехалi мiма iх, i фермер, убачыѓшы ѓ месячным святле жанчыну на руках мужчыны, прадставiѓ на яе месцы сваю дачку. Гэтая думка прывяла яго ѓ лютасць. "Я губляю шанец стаць вялiкiм чалавекам у гэтым горадзе, каб перастрахавацца i быць упэѓненым у грошах, якiя можна пакiнуць Клары, а ѓсё, пра што яна клапоцiцца, - гэта забаѓляцца з якой-небудзь маладой шлюхай", - з горыччу падумаѓ ён. Ён пачаѓ лiчыць сябе пакрыѓджаным i недаацэненым бацькам. Выйшаѓшы з багi, ён на iмгненне пастаяѓ ля руля i ѓважлiва паглядзеѓ на Стыва. - Я гэтак жа добры ѓ спорце, як i ты, - сказаѓ ён нарэшце. - Прынясiце свае запасы, i я перадам вам запiску. Вось i ѓсё, вы разумееце, будзе: толькi мая нататка. Я не абяцаю падмацаваць яго якiм-небудзь закладам i не чакаю, што вы выставiце яго на продаж". Стыѓ высунуѓся з багi i ѓзяѓ яго за руку. - Я не прадам тваю запiску, Том, - сказаѓ ён. "Я прыбяру гэта. Я хачу, каб партнёр дапамог мне. Мы з табой збiраемся рабiць нешта разам".

Малады прамоѓтэр паехаѓ па дарозе, а Том пайшоѓ у дом i лёг спаць. Як i яго дачка, ён не спаѓ. На нейкi час ён падумаѓ пра яе i ва ѓяѓленнi зноѓ убачыѓ яе ѓ калясцы са школьным настаѓнiкам, якi трымаѓ яе на руках. Гэтая думка прымусiла яго неспакойна закруцiцца пад прасцiнамi. - У любым выпадку, праклятыя жанчыны, - прамармытаѓ ён. Каб пацешыцца, ён думаѓ аб iншых рэчах. "Я аформлю акт i перадам Клары тры свае гаспадаркi", - пранiклiва вырашыѓ ён. "Калi нешта пойдзе не так, мы не застанемся цалкам спустошанымi. Я ведаю Чарлi Джэйкабса ѓ будынку суда акруговага цэнтра. Калi я крыху вышмарую руку Чарлi, я змагу зарэгiстраваць акт так, каб нiхто пра гэта не даведаѓся.

Апошнiя два тыднi Клары ѓ доме Вудбернаѓ прайшлi ѓ разгар барацьбы, не менш напружанай, таму што не было сказана нi слова. I Хендэрсан Вуд, i Берн, i яго жонка лiчылi, што Клара павiнна iм растлумачыць сцэну каля ѓваходных дзвярэй з Фрэнкам Меткалфам. Калi яна не прапанавала гэтага, яны пакрыѓдзiлiся. Калi ён расчынiѓ дзверы i сутыкнуѓся з двума людзьмi, у вытворцы плугоѓ склалася ѓражанне, што Клара спрабуе вырвацца з абдымкаѓ Фрэнка Меткалфа. Ён сказаѓ жонцы, што не лiчыць яе вiнаватай у сцэне на ганку. Не будучы бацькам дзяѓчынкi, ён мог глядзець на справу холадна. "Яна добрая дзяѓчынка", заявiѓ ён. "Ва ѓсiм вiнаваты гэты звер Фрэнк Меткалф. Адважуся выказаць здагадку, што ён рушыѓ услед за ёй дадому. Цяпер яна засмучаная, але ранiцай раскажа нам гiсторыю таго, што адбылося".

Iшлi днi, а Клара нiчога не казала. Цягам апошняга тыдня, праведзенага ѓ доме, яна i двое пажылых людзей амаль не размаѓлялi. Маладая жанчына адчула дзiѓную палёгку. Кожны вечар яна хадзiла абедаць з Кейт Чэнселер, якая, калi пачула гiсторыю пра той дзень у прыгарадзе i пра iнцыдэнт на ганку, пайшла, не ведаючы пра гэта, i размаѓляла з Хендэрсанам Вудбернам у яго кабiнеце. Пасля размовы фабрыкант быѓ збянтэжаны i крыху пабойваѓся i Клары, i яе сяброѓкi. Ён спрабаваѓ расказаць аб гэтым жонцы, але не вельмi ясна. "Я не магу гэтага зразумець", - сказаѓ ён. "Яна з тых жанчын, якiх я не магу зразумець, гэтая Кейт. Яна кажа, што Клара не вiнаватая ѓ тым, што адбылося памiж ёй i Фрэнкам Меткалфам, але не хоча расказваць нам гэтую гiсторыю, таму што лiчыць, што малады Меткалф таксама не вiнаваты. Хоць ён паводзiѓ сябе паважлiва i ветлiва, слухаючы прамову Кейт, ён раззлаваѓся, калi паспрабаваѓ расказаць жонцы, што яна сказала. "Баюся, гэта была проста блытанiна", - заявiѓ ён. "Я рада, што ѓ нас няма дачкi. Калi нiводны з iх не быѓ вiнаваты, што яны задумалi? Што адбываецца з жанчынамi новага пакаленьня? Калi ѓжо на тое пайшло, што здарылася з Кейт Чэнселер?

Вытворца плугоѓ параiѓ жонцы нiчога не казаць Клары. "Давайце вымыем рукi", - прапанаваѓ ён. "Праз некалькi дзён яна адправiцца дадому, i мы нiчога не будзем казаць пра яе вяртанне ѓ наступным годзе. Давайце будзем ветлiвымi, але будзем паводзiць сябе так, як быццам яе не iснуе".

Клара прыняла новае стаѓленне дзядзькi i цёткi без каментароѓ. Днём яна не вярнулася з унiверсiтэта, а пайшла на кватэру Кейт. Брат прыйшоѓ дадому i пасля вячэры iграѓ на пiянiна. У дзесяць гадзiн Клара пайшла дадому пешшу, i Кейт суправаджала яе. Дзве жанчыны старалiся сесцi на лаѓку ѓ парку. Яны казалi аб тысячах утоеных фаз жыцця, аб якiх Клара раней ледзь смела думаць. Усё астатняе жыццё яна лiчыла гэтыя апошнiя тыднi ѓ Калумбусе самым глыбокiм часам, якi яна калi-небудзь перажыла. У доме Вудбернаѓ ёй было няѓтульна з-за цiшынi i пакрыѓджанага, пакрыѓджанага выраза твару цёткi, але яна не праводзiла там шмат часу. Ранiцай у сем гадзiн Хендэрсан Вудберн паснедаѓ адзiн i, сцiскаючы ѓ руках партфель з паперамi, якi нязменна прысутнiчаѓ, паехаѓ на плугавы завод. Клара i яе цётка моѓчкi паснедалi ѓ восем, а затым Клара таксама паспяшалася прэч. "Я выйду на абед i пайду да Кейт на вячэру", - сказала яна, сыходзячы ад цётачкi, i сказала гэта не з выглядам просiць дазволу, як гэта было ѓ яе ѓ звычаi перад Фрэнкам Меткалфам. здарэнне, а як чалавек, якi мае права распараджацца сваiм часам. Толькi аднойчы цётцы ѓдалося парушыць халодны выгляд абражанай годнасцi, якi яна прыняла. Аднойчы ранiцай яна рушыла за Кларай да ѓваходных дзвярэй i, назiраючы, як яна спускалася па прыступках з ганка на алею, якая вядзе на вулiцу, паклiкала яе. Магчыма, да яе прыйшоѓ нейкi слабы ѓспамiн аб бунтарскiм перыядзе яе ѓласнай юнацкасцi. Слёзы выступiлi ѓ яе на вачах. Для яе свет быѓ месцам жаху, дзе ваѓкападобныя людзi блукалi ѓ пошуках жанчын, каб iх зжэрцi, i яна баялася, што з яе пляменнiцай здарыцца нешта жудаснае. - Калi ты не хочаш мне нiчога казаць, нiчога страшнага, - смела сказала яна, - але мне б хацелася, каб ты адчуѓ, што можаш гэта зрабiць. Калi Клара павярнулася i паглядзела на яе, яна паспяшалася растлумачыць. "Мiстэр. Вудберн сказаѓ, што я не павiнна вас турбаваць i не буду, - хутка дадала яна. Нервова складаючы i рассоѓваючы рукi, яна павярнулася i паглядзела на вулiцу з выглядам спалоханага дзiцяцi, якое зазiрае ѓ логава звяроѓ. "О Клара, будзь добрай дзяѓчынкай", - сказала яна. трапляй у непрыемнасцi".

Дом Вудбернаѓ у Калумбусе, як i дом Батэрвартаѓ у сельскай мясцовасцi на поѓдзень ад Бидвелла, размяшчаѓся на ѓзгорку. Вулiца даволi рэзка пайшла ѓ бок у напрамку да дзелавой часткi горада i трамвайнай лiнii, i ранiцай, калi яе цётка загаварыла з ёй i паспрабавала сваiмi слабымi рукамi вырваць некалькi камянёѓ са сцяны памiж iмi Клара спяшалася па вулiцы пад дрэвамi, адчуваючы, што ёй таксама хочацца заплакаць. Яна не бачыла магчымасцi растлумачыць цётачцы новыя думкi аб жыццi, якiя ѓ яе пачалi з'яѓляцца, i не хацела прычынiць ёй боль гэтай спробай. "Як я магу растлумачыць свае думкi, калi яны не ясныя ѓ маёй галаве, калi я сам проста слепа трызнiць?" - Спытала яна сябе. "Яна хоча, каб я была добрая", - падумала яна. "Што б яна падумала, калi б я сказаѓ ёй, што прыйшоѓ да высновы, што, мяркуючы па яе стандартах, я быѓ занадта добры? Якi сэнс спрабаваць з ёй пагаварыць, калi я толькi прычыню ёй боль i ѓскладню сiтуацыю яшчэ больш? Яна дайшла да скрыжавання i азiрнулася. Яе цётка ѓсё яшчэ стаяла каля дзвярэй свайго дома i глядзела на яе. Было нешта мяккае, маленькае, круглае, настойлiвае, жудасна слабое i жудасна моцнае адначасова ѓ той зусiм жаноцкай iстоце, якую яна зрабiла з сябе або што жыццё зрабiла з яе. Клара здрыганулася. Яна не зрабiла сiмвалам постаць сваёй цёткi, i яе розум не сфармаваѓ сувязь памiж жыццём цёткi i тым, кiм яна стала, як гэта зрабiла б розум Кейт Чэнселер. Яна ѓбачыла маленькую, круглую, плачучую жанчыну ѓ дзяцiнстве, якая iшла па абсаджаных дрэвамi вулiцах горада, раптам убачыла бледны твар i вытарашчаныя вочы зняволенага, якi глядзiць на яго скрозь жалезныя рашоткi гарадской турмы. Клара спалохалася, як спалохаѓся б хлопчык, i, як i хлопчыку, ёй хацелася хутчэй уцячы. "Я павiнна думаць пра нешта iншае i пра iншых жанчын, iнакш усё будзе страшэнна скажонае", - сказала яна сабе. "Калi я буду думаць пра яе i такiх жанчын, як яна, я пачну баяцца шлюбу i хачу выйсцi замуж, як толькi знайду прыдатнага мужчыну. Гэта адзiнае, што я магу зрабiць. Што яшчэ можа зрабiць жанчына?

Шпацыруючы ѓвечар, Клара i Кейт увесь час казалi аб новым становiшчы, якога, па меркаваннi Кейт, жанчыны вось-вось зоймуць у мiры. Жанчына, якая па сутнасцi была мужчынам, хацела гаварыць аб шлюбе i асуджаць яго, але ѓвесь час змагалася з гэтым парывам у сабе. Яна ведала, што калi б яна дазволiла сабе сысцi, то сказала б шмат рэчаѓ, якiя, хоць i былi дастаткова праѓдзiвыя ѓ дачыненнi да яе самой, не абавязкова былi б справядлiвыя ѓ дачыненнi да Клары. "Тое, што я не хачу жыць з мужчынам цi быць яго жонкай, - гэта не вельмi добры доказ таго, што iнстытут няправiльны. Магчыма, я хачу пакiнуць Клару сабе. Я думаю пра яе больш, чым пра каго-небудзь яшчэ, каго я калi-небудзь сустракаѓ. Як я магу думаць пра тое, што яна выйдзе замуж за нейкага мужчыну i прытупiцца да рэчаѓ, якiя для мяне больш за ѓсё значаць? - Спытала яна сябе. Аднойчы ѓвечары, калi жанчыны iшлi ад кватэры Кейт да дома Вудбернаѓ, да iх падышлi двое мужчын, якiя хацелi прагуляцца з iмi. Непадалёк быѓ невялiкi парк, i Кейт павяла туды мужчын. - Пойдзем, - сказала яна, - мы з табой не пойдзем, але ты можаш пасядзець з намi тут на лаѓцы. Мужчыны селi побач з iмi, i старэйшы, мужчына з маленькiмi чорнымi вусамi, зрабiѓ нейкую заѓвагу наконт яснасцi ночы. Малады чалавек, якi сядзеѓ побач з Кларай, паглядзеѓ на яе i засмяяѓся. Кейт адразу ж прыступiла да справы. "Ну, ты захацеѓ з намi пагуляць: навошта?" - рэзка спытала яна. Яна патлумачыла, што яны рабiлi. "Мы гулялi i казалi пра жанчын i пра тое, што iм рабiць са сваiм жыццём", - патлумачыла яна. "Разумееце, мы выказвалi меркаваннi. Я не кажу, што нехта з нас сказаѓ нешта вельмi мудрае, але мы добра бавiлi час i спрабавалi нечаму навучыцца адзiн у аднаго. Што ж ты можаш нам сказаць? Ты перапынiѓ нашу размову i захацеѓ пайсцi з намi: навошта? Вы хацелi быць у нашай кампанii: зараз раскажыце нам, якi ѓклад вы можаце ѓнесцi. Вы не можаце проста прыходзiць i гуляць з намi, як дурнi. Што вы можаце прапанаваць такога, што, на вашу думку, дазволiць нам перапынiць размову адзiн з адным i патрацiць час на размовы з вамi?

Мужчына старэй, з вусамi, павярнуѓся i паглядзеѓ на Кейт, затым устаѓ з лаѓкi. Ён адышоѓся крыху ѓбок, а затым павярнуѓся i зрабiѓ знак рукой свайму спадарожнiку. - Давай, - сказаѓ ён, - давай пойдзем адсюль. Мы губляем час. Гэта халодны след. Гэта парачка iнтэлектуалаѓ. Давай, пойдзем.

Дзве жанчыны зноѓ пайшлi па вулiцы. Кейт не магла не адчуваць некаторага гонару за тое, як яна расправiлася з мужчынамi. Яна казала пра гэта да таго часу, пакуль яны не падышлi да дзвярэй дома Вудбернаѓ, i, пакуль яна iшла па вулiцы, Клары здалося, што яна крыху развязная. Яна стаяла каля дзвярэй i назiрала за сваёй сяброѓкай, пакуль тая не схавалася за вуглом. Успышка сумневу ѓ беспамылковасцi метаду Кейт з мужчынамi пранеслася ѓ яе ѓ галаве. Яна раптам успомнiла мяккiя карыя вочы малодшага з двух мужчын у парку i задалася пытаннем, што знаходзiцца ѓ глыбiнi гэтых вачэй. Магчыма, у рэшце рэшт, калi б яна была з iм сам-насам, у гэтага мужчыны было б што сказаць гэтак жа па справе, як i тое, што яны з Кейт гаварылi адзiн аднаму. "Кейт выстаѓляла мужчын дурнямi, але ж яна была не вельмi справядлiвай", - думала яна, уваходзячы ѓ дом.

Клара прабыла ѓ Бидуэлле месяц, перш чым усвядомiла, якiя змены адбылiся ѓ жыццi яе роднага горада. На ферме справы iшлi, як заѓсёды, за выключэннем таго, што яе бацька бываѓ тамака вельмi рэдка. Разам са Стывам Хантэрам ён глыбока паглыбiѓся ѓ праект па вытворчасцi i продажы кукурузаѓборачных машын i займаѓся большай часткай продажаѓ прадукцыi фабрыкi. Амаль кожны месяц ён рабiѓ паездкi па гарадах Захаду. Нават калi ён быѓ у Бидвелле, у яго ѓвайшло ѓ звычку спыняцца на ноч у гарадскiм гатэлi. "Заѓсёды бегаць узад i ѓперад - занадта шмат клопатаѓ", - растлумачыѓ ён Джыму Прысту, якога даручыѓ кiраваць працай на ферме. Ён выхваляѓся перад старым, якi на працягу столькiх гадоѓ быѓ амаль партнёрам у яго дробных справах. "Ну, мне б не хацелася, каб нешта казалi, але я думаю, што было б нядрэнна сачыць за тым, што адбываецца", - заявiѓ ён. "Стыѓ у парадку, але бiзнэс ёсць бiзнэс. Мы маем справу з вялiкiмi справамi, ён i я. Я не кажу, што ён паспрабуе ѓзяць нада мной верх; Я проста кажу табе, што ѓ будучынi мне давядзецца большую частку часу праводзiць у горадзе, i я не змагу нi пра што думаць тут. Вы даглядаеце ферму. Не турбуйце мяне падрабязнасцямi. Проста раскажы мне пра гэта, калi трэба будзе што-небудзь купiць або прадаць".

Клара прыбыла ѓ Бидуэлл блiжэй да вечара цёплага чэрвеньскага дня. Узгоркаватая мясцовасць, праз якую яе цягнiк прыбыѓ у горад, была ѓ поѓным росквiце сваёй летняй прыгажосцi. На невялiкiх участках раѓнiны памiж узгоркамi на палях спела збожжа. На вулiцах маленькiх мястэчкаѓ i на пыльных прасёлкавых дарогах сяляне ѓ камбiнезонах уставалi ѓ сваiх калёсах i лаялi коней, устаючы на дыбкi i гарцуючы напаѓпрытворна спалохаѓшыся якi праходзiць цягнiка. У лясах на схiлах узгоркаѓ адкрытыя месцы сярод дрэѓ выглядалi халаднавата i павабна. Клара прыцiснулася шчакой да акна машыны i ѓявiла, як блукае па прахалодным лесе з умiлаваным. Яна забылася словы Кейт Чэнселер аб незалежнай будучынi жанчын. Аб гэтым, цьмяна падумала яна, варта думаць толькi пасля таго, як будзе вырашана нейкая больш надзённая праблема. У чым менавiта заключалася праблема, яна дакладна не ведала, але ведала, што гаворка iдзе пра нейкi цесны цёплы кантакт з жыццём, якога яна пакуль не магла ѓстанавiць. Калi яна закрыла вочы, моцныя цёплыя рукi нiбы з'явiлiся з небыцця i дакранулiся да яе расчырванелых шчок. Пальцы рук былi моцныя, як галiны дрэѓ. Яны датыкалiся з цвёрдасцю i пяшчотай галiн дрэѓ, якiя пагойдвалiся на летнiм ветрыку.

Клара выпрасталася на сваiм месцы i, калi цягнiк спынiѓся ѓ Бидвелле, сышла i з цвёрдым дзелавым выглядам накiравалася да бацькi, якi яе чакае. Выйшаѓшы з краiны мар, яна набыла нешта ад рашучага выгляду Кейт Чэнселер. Яна паглядзела на бацьку, i iншы назiральнiк мог падумаць, што гэта двое незнаёмцаѓ, якiя сустрэлiся з мэтай абмеркаваць нейкае дзелавое пагадненне. Над iмi вiсеѓ прысмак нечага накшталт падазрэння. Яны селi ѓ багi Тома, i, паколькi Мэйн-стрыт была разабраная з мэтай кладкi цаглянага тратуара i капання новай каналiзацыi, яны ехалi вакольным шляхам праз жылыя вулiцы, пакуль не дайшлi да Медына-роѓд. Клара паглядзела на бацьку i раптам адчула сябе вельмi насцярожанай. Ёй здавалася, што яна далёкая ад той зялёнай, няхiтрай дзяѓчыны, якая так часта шпацыравала па вулiцах Бидвелла; што яе розум i дух значна пашырылiся за тры гады яе адсутнасцi; i яна задавалася пытаннем, цi зразумее яе бацька змену ѓ ёй. Яна адчувала, што любая з дзвюх рэакцый з яго боку магла б зрабiць яе шчаслiвай. Мужчына мог раптам павярнуцца i, узяѓшы яе за руку, прыняць яе ѓ зносiны, цi ён мог прыняць яе як жанчыну i сваю дачку, пацалаваѓшы яе.

Ён не зрабiѓ нi таго, нi iншага. Яны моѓчкi праехалi праз горад, мiнулi невялiкi мост i выехалi на дарогу да фермы. Таму было цiкава даведацца пра сваю дачку, i яму было крыху не па сабе. З таго вечара на ганку фермерскага дома, калi ён абвiнавацiѓ яе ѓ нейкай неназванай сувязi з Джонам Мэем, ён адчуваѓ сябе вiнаватым у яе прысутнасцi, але здолеѓ перадаць ёй пачуццё вiны. Пакуль яна была ѓ школе, яму было камфортна. Часам ён не думаѓ аб ёй па месяцы. Цяпер яна напiсала, што не збiраецца вяртацца. Яна не пыталася ѓ яго парады, але станоѓча сказала, што прыедзе дадому, каб застацца. Яму было цiкава, што здарылася. Няѓжо ѓ яе быѓ яшчэ адзiн раман з мужчынам? Ён хацеѓ спытаць, збiраѓся спытаць, але ѓ яе прысутнасцi выявiѓ, што словы, якiя ён меѓ намер сказаць, не сыходзiлi з яго вуснаѓ. Пасля доѓгага маѓчання Клара пачала задаваць пытаннi аб ферме, аб мужчынах, якiя там працавалi, аб здароѓi цёткi, звычайныя пытаннi наконт вяртання дадому. Яе бацька адказаѓ у агульных рысах. "З iмi ѓсё ѓ парадку, - сказаѓ ён, - усё i ѓсё ѓ парадку".

Дарога пачала выходзiць з далiны, у якой знаходзiѓся горад, i Том спынiѓ каня i, паказваючы пугай, загаварыѓ аб горадзе. Ён быѓ рады, што маѓчанне было парушана, i вырашыѓ нiчога не казаць аб лiсце, якi аб'яѓляе аб заканчэннi яе школьнага жыцця. - Вось бачыце, - сказаѓ ён, паказваючы на тое месца, дзе над дрэвамi, што раслi каля ракi, узвышалася сцяна новага цагельня. "Мы будуем новы завод. Мы збiраемся рабiць там кукурузарэзы. Стары завод ужо занадта малы. Мы прадалi яго новай кампанii, якая будзе вырабляць веласiпеды. Мы са Стывам Хантэрам прадалi яго. Мы атрымалi ѓдвая больш, чым заплацiлi за яго. Калi веласiпедны завод адкрыецца, мы з iм таксама будзем кантраляваць яго. Я кажу вам, што горад на ѓздыме.

Том выхваляѓся сваiм новым становiшчам у горадзе, а Клара павярнулася i пiльна паглядзела на яго, а затым хутка адвяла погляд. Ён быѓ раздражнёны гэтым учынкам, i чырвань гневу залiѓ яго шчокi. Бок яго характару, якога яго дачка нiколi раней не бачыла, выйшла на паверхню. Калi ён быѓ простым фермерам, ён быѓ занадта пранiклiвым, каб паспрабаваць згуляць арыстакрата са сваiмi фермерскiмi працоѓнымi, але часта, шпацыруючы па свiрнах або праязджаючы па прасёлкавых дарогах i бачачы людзей, якiя працуюць на яго палях, ён адчуваѓ як прынц у прысутнасцi сваiх васалаѓ. Цяпер ён казаѓ як прынц. Менавiта гэта i спалохала Клару. Вакол яго панавала невытлумачальная атмасфера царскага росквiту. Калi яна павярнулася i паглядзела на яго, яна ѓпершыню заѓважыла, як моцна змянiлася i яго асобу. Як i Стыѓ Хантэр, ён пачаѓ таѓсцець. Худая цвёрдасць яго шчок знiкла, скiвiцы сталi цяжэй, нават рукi змянiлi колер. На левай руцэ ён насiѓ пярсцёнак з дыяментам, ён блiшчаѓ на сонцы. "Усё змянiлася", - заявiѓ ён, усё яшчэ паказваючы на горад. "Хочаце ведаць, хто гэта змянiѓ? Ну, я меѓ да гэтага большае дачыненне, чым хто iншы. Стыѓ думае, што ён зрабiѓ усё гэта, але гэта не так. Я чалавек, якi зрабiѓ больш за ѓсё. Ён арганiзаваѓ кампанiю па наладцы машын, але гэта была няѓдача. Калi сур'ёзна, усё зноѓ пайшло б наперакасяк, калi б я не пайшоѓ да Джона Кларка, не пагаварыѓ з iм i не падманам прымусiѓ яго даць нам грошы, калi мы гэтага хацелi. Больш за ѓсё мяне клапацiла таксама пошук вялiкага рынку збыту для нашых кукурузаразак. Стыѓ зманiѓ мне i сказаѓ, што прадаѓ iх усё за год. У яго ѓвогуле нiчога не было прададзена".

Том ударыѓ каня пугай i хутка паехаѓ па дарозе. Нават калi ѓздым рабiѓся цяжкiм, ён не адпускаѓ каня, а працягваѓ пстрыкаць пугай па спiне. "Я iншы чалавек, чым быѓ, калi вы сышлi", - заявiѓ ён. "Ты павiнен ведаць, што я вялiкi чалавек у гэтым горадзе. Калi коратка падысцi да яго, гэта амаль мой горад. Я збiраюся паклапацiцца пра ѓсiх у Бидвелле i даць кожнаму магчымасць зарабiць грошы, але зараз мой горад зусiм побач, i вы, магчыма, таксама ведаеце пра гэта".

Збянтэжаны сваiмi словамi, Том загаварыѓ, каб схаваць сваё збянтэжанасць. Тое, што ён вельмi хацеѓ сказаць, было сказана само сабой. "Я рады, што ты пайшла ѓ школу i падрыхтавалася стаць лэдзi", - пачаѓ ён. "Я хачу, каб ты пажанiѓся як мага хутчэй. Я не ведаю, цi сустракалi вы там каго-небудзь у школе цi не. Калi так, i з iм усё ѓ парадку, то i са мной усё ѓ парадку. Я не хачу, каб ты выйшла замуж за звычайнага чалавека, а за разумнага, адукаванага, джэнтльмена. Мы, Батэрворты, будзем тут усё больш i больш. Калi ты выйдзеш замуж за добрага чалавека, разумнага, я пабудую табе дом; не проста маленькая хатка, а вялiкае месца, самае вялiкае месца, якое Бидвелл калi-небудзь бачыѓ". Яны прыехалi на ферму, i Том спынiѓ багi на дарозе. Ён крыкнуѓ мужчыне на зямлi падворку, якi прыбег за яе сумкамi. Калi яна выйшла з воза, ён тут жа разгарнуѓ каня i хутка з'ехаѓ. Цётачка, буйная, вiльготная жанчына, сустрэла яе на прыступках, кiроѓных да ѓваходных дзвярэй, i цеплыня абняла. Словы, якiя толькi што вымавiѓ яе бацька, бурна пранеслiся ѓ мозгу Клары. Яна зразумела, што цэлы год думала аб замужжы, хацела, каб якi-небудзь мужчына падышоѓ i загаварыѓ аб шлюбе, але яна не думала пра гэта так, як выказаѓся яе бацька. Мужчына казаѓ пра яе так, нiбы яна была яго ѓласнасцю, ад якой трэба пазбавiцца. Ён быѓ асабiста зацiкаѓлены ѓ яе шлюбе. Гэта была ѓ нейкiм сэнсе не асабiстая, а сямейная справа. Яна зразумела, што гэта была iдэя яе бацькi: яна павiнна была выйсцi замуж, каб умацаваць тое, што ён называѓ сваiм становiшчам у грамадстве, дапамагчы яму стаць нейкай смутнай iстотай, якую ён называѓ вялiкiм чалавекам. Яна задавалася пытаннем, цi меѓ ён каго-небудзь на прыкмеце, i не магла пазбегнуць невялiкай цiкаѓнасцi адносна таго, хто гэта мог быць. Ёй нiколi не прыходзiла ѓ галаву, што яе шлюб можа азначаць для яе бацькi нешта акрамя натуральнага жадання бацькi, каб яго дзiця было шчаслiвым у шлюбе. Яна пачала злавацца пры думцы аб тым, як яе бацька падышоѓ да гэтага пытання, але ёй усё яшчэ было цiкава даведацца, цi зайшоѓ ён так далёка, што прыдумаѓ каго-небудзь на ролю мужа, i яна падумала, што яна паспрабуе даведацца ѓ цёткi. Дзiѓны работнiк з фермы ѓвайшоѓ у дом са сваiмi сумкамi, i яна рушыла ѓслед за iм наверх, у пакой, якая заѓсёды была яе ѓласным пакоем. Яе цётка падышла, пыхкаючы, следам за ёй. Работнiк з фермы пайшоѓ, i яна пачала распакоѓваць рэчы, а пажылая жанчына з вельмi чырвоным тварам села на край ложка. - Ты ж не заручылася з мужчынам там, дзе вучылася ѓ школе, цi не так, Клара? яна спытала.

Клара паглядзела на цётку i пачырванела; затым раптам i люта раззлаваѓся. Кiнуѓшы адкрытую сумку на падлогу, яна выбегла з пакоя. Каля дзвярэй яна спынiлася i павярнулася да здзiѓленай i спалоханай жанчыны. "Не, я гэтага не рабiла", - люта заявiла яна. "Гэта нiкога не датычыць, ёсць у мяне цi не. Я пайшоѓ у школу, каб атрымаць адукацыю. Я не збiралася шукаць сабе мужчыну. Калi ты паслаѓ мяне за гэтым, чаму ты не сказаѓ пра гэта?

Клара паспяшалася з дому на жывёльны двор. Яна абышла ѓсе хлявы, але мужчын там не было. Нават дзiѓны работнiк з фермы, якi прынёс яе сумкi ѓ дом, знiк, а стойлы ѓ стайнях i кароѓнiках апусцелi. Затым яна пайшла ѓ сад i, пералазячы праз плот, прайшла праз луг i ѓ лес, куды яна заѓсёды бегла, калi, будучы дзяѓчынкай на ферме, яна была занепакоеная цi злавалася. Яна доѓга сядзела на бервяне пад дрэвам i спрабавала абдумаць новую iдэю замужжа, запазычаную ѓ яе са слоѓ бацькi. Яна ѓсё яшчэ злавалася i казала сабе, што пойдзе з дому, паедзе ѓ якi-небудзь горад i ѓладкуецца на працу. Яна падумала пра Кейт Чэнселер, якая збiралася стаць лекарам, i паспрабавала ѓявiць сябе якая спрабуе зрабiць нешта падобнае. На вучобу спатрэбяцца грошы. Яна паспрабавала ѓявiць, як размаѓляе з бацькам з гэтай нагоды, i гэтая думка прымусiла яе ѓсмiхнуцца. Яна зноѓ задалася пытаннем, цi меѓ ён на ѓвазе якога-небудзь пэѓнага чалавека ѓ якасцi яе мужа i хто б гэта мог быць. Яна паспрабавала праверыць знаёмых бацьку сярод маладых людзей Бидвелла. "Напэѓна, сюды прыйшоѓ нейкi новы чалавек, якi мае нейкае дачыненне да аднаго з заводаѓ", - падумала яна.

Прасядзеѓшы доѓга на бервяне, Клара ѓстала i пайшла пад дрэвы. Уяѓны мужчына, навеяны ёй словамi бацькi, з кожным iмгненнем станавiѓся ѓсё больш i больш рэальнасцю. Перад яе вачыма скакалi смяюцца вочы маладога чалавека, якi на iмгненне затрымаѓся побач з ёй, пакуль Кейт Чэнселер размаѓляла са сваiм спадарожнiкам у той вечар, калi iм кiнулi выклiк на вулiцах Калумбуса. Яна ѓспомнiла маладога школьнага настаѓнiка, якi трымаѓ яе на руках увесь доѓгi нядзельны дзень, i той дзень, калi яна была дзяѓчынай, якая прачыналася, яна пачула, як Джым Прыст размаѓляѓ з рабочымi ѓ хляве аб соку, якi сцякаѓ па дрэве. . Дзень выслiзнуѓ, i ценi дрэѓ падаѓжэлi. У такi дзень, знаходзячыся адна ѓ цiхiм лесе, яна не магла заставацца ѓ тым гнеѓным настроi, у якiм яна выйшла з дому. Над фермай яе бацькi панавала гарачы наступ лета. Перад ёй, праз дрэвы, ляжалi жоѓтыя пшанiчныя палi, саспелыя для скошвання; казуркi спявалi i танчылi ѓ паветры над яе галавой; падзьмуѓ мяккi ветрык i выдаѓ нягучны спеѓ у верхавiнах дрэѓ; за яе спiной сярод дрэѓ балбатала вавёрка; i два цяляцi прайшлi па лясной сцежцы i доѓга стаялi, гледзячы на яе сваiмi вялiкiмi далiкатнымi вачыма. Яна ѓстала i выйшла з лесу, перасекла падальны луг i падышла да агароджы, якая атачала кукурузнае поле. Джым Прыст вырошчваѓ кукурузу i, убачыѓшы яе, пакiнуѓ коней i падышоѓ да яе. Ён узяѓ абедзве яе рукi ѓ свае i павёѓ яе уверх i ѓнiз. - Што ж, Лорд Усемагутны, я рады вас бачыць, - сардэчна сказаѓ ён. - Лорд Усемагутны, я рады вас бачыць. Стары работнiк фермы выцягнуѓ з зямлi пад плотам доѓгую травiнку i, прыхiнуѓшыся да верхняй агароджы, пачаѓ яе жаваць. Ён задаѓ Клары тое ж пытанне, што i яе цётка, але яго пытанне яе не раззлаваѓ. Яна засмяялася i пакiвала галавой. "Не, Джым, - сказала яна, - здаецца, мне не ѓдалося пайсцi ѓ школу. Мне не ѓдалося знайсцi мужчыну. Разумееце, у мяне нiхто не пытаѓся.

I жанчына, i стары замоѓклi. З-за верхавiн маладой кукурузы яны маглi бачыць схiл узгорка i далёкi горад. Клара задавалася пытаннем, цi тут мужчына, за якога яна павiнна выйсцi замуж. Магчыма, яму таксама прыйшла ѓ галаву iдэя ажанiцца з ёю. Яе бацька, вырашыла яна, здольны на гэта. Ён, вiдаць, быѓ гатовы пайсцi на ѓсё, каб яна шчасна выйшла замуж. Яна задавалася пытаннем, чаму. Калi Джым Прыст пачаѓ гаварыць, спрабуючы растлумачыць сваё пытанне, яго словы дзiѓным чынам упiсвалiся ѓ думкi, якiя яна мела пра сябе. "Цяпер наконт жанiцьбы, - пачаѓ ён, - вось бачыце, я нiколi гэтага не рабiѓ. Я ѓвогуле не ажанiѓся. Я ня ведаю, чаму. Я хацеѓ i не зрабiѓ. Я баялася спытаць, можа быць. Думаю, калi ты гэта зробiш, ты пашкадуеш, што зрабiѓ, а калi не, то пашкадуеш, што не зрабiѓ".

Джым вярнуѓся да сваёй каманды, а Клара стаяла каля плота i глядзела, як ён iдзе па доѓгiм полi i паварочвае, каб вярнуцца па iншай сцяжынцы памiж радамi кукурузы. Калi конi падышлi да таго месца, дзе яна стаяла, ён зноѓ спынiѓся i паглядзеѓ на яе. "Думаю, ты зараз вельмi хутка пажэнiшся", - сказаѓ ён. Конi зноѓ рушылi наперад, а ён, прытрымлiваючы культыватар адной рукой, азiрнуѓся на яе цераз плячо. "Вы з тых, хто жэнiцца", - крыкнуѓ ён. "Ты не такi, як я. Вы не проста думаеце аб рэчах. Ты iх робiш. Вельмi хутка ты выйдзеш замуж. Ты адзiн з тых, хто гэта робiць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХI

я ж ШМАТ РЭЧЫ Што здарылася з Кларай Батэрворт за тры гады з таго дня, калi Джон Мэй так груба спынiѓ яе першую нерашучую дзявоцкую спробу вырвацца з жыцця, тое ж самае адбылося i з людзьмi, якiх яна пакiнула ѓ Бидуэлле. За такi кароткi прамежак часу яе бацька, яго дзелавы партнёр Стыѓ Хантэр, гарадскi цясляр Бэн Пiлер, вытворца шорных вырабаѓ Джо Уэйнсварт, амаль кожны мужчына i жанчына ѓ горадзе сталi чымсьцi iншым па сваёй прыродзе, чым мужчына цi жанчына, якiя носяць тое ж самае. iмя, якое яна ведала ѓ дзяцiнстве.

Бэну Пiлеру было сорак гадоѓ, калi Клара паехала ѓ школу ѓ Калумбусе. Гэта быѓ высокi, стройны, сутулы чалавек, якi шмат працаваѓ i карыстаѓся вялiкай павагай сярод гараджан. Амаль у любы дзень яго можна было ѓбачыць iдучым па Мэйн-стрыт у цяслярскiм фартуху i з цяслярскiм алоѓкам, засунутым пад кепку i якi балансуе на юсе. Ён зайшоѓ у гаспадарчы магазiн Олiвера Хола i выйшаѓ з вялiкай пачкам цвiкоѓ пад пахай. Фермер, якi думаѓ аб будаѓнiцтве новага хлява, спынiѓ яго перад паштовым аддзяленнем, i на працягу паѓгадзiны двое мужчын абмяркоѓвалi гэты праект. Бэн надзеѓ акуляры, дастаѓ аловак з кепкi i зрабiѓ нейкую пазнаку на адваротным баку ѓпакоѓкi цвiкоѓ. "Я крыху прыкiну; тады я ѓсё абмяркоѓваю з табой", - сказаѓ ён. Увесну, улетку i ѓвосень Бэн заѓсёды наймаѓ яшчэ аднаго цясляра i вучня, але калi Клара вярнулася ѓ горад, ён наняѓ чатыры брыгады па шэсць чалавек у кожнай i меѓ двух брыгадзiраѓ, якiя сачылi за працай i падтрымлiвалi яе ход, у той час як яго сын якi ѓ iншыя часы таксама быѓ бы цясляром i жыѓ у Чырвоныя, насiѓ мод. Бэн зарабляѓ грошы i на працягу двух гадоѓ не забiваѓ цвiкоѓ i не трымаѓ у руцэ пiлу. У яго быѓ офiс у каркасным будынку побач з цэнтральнымi чыгуначнымi пуцямi Нью-Ёрка, на поѓдзень ад Мэйн-стрыт, i ён наймаѓ бухгалтара i стэнаграфiстку. Апроч сталярнай справы ён заняѓся яшчэ адной справай. Пры падтрымцы Гордана Харта ён стаѓ гандляром лесаматэрыяламi i купляѓ i прадаваѓ пiламатэрыялы пад фiрмовай назвай "Пiлер i Харт". Амаль кожны дзень машыны з лесам разгружалiся i складалiся пад падстрэшкi ѓ двары ззаду яго офiса. Ён больш не быѓ задаволены сваiм прыбыткам працоѓнага, але пад уплывам Гордана Харта запатрабаваѓ таксама нестабiльнага прыбытку ад будаѓнiчых матэрыялаѓ. Цяпер Бэн раз'язджаѓ па горадзе на машыне пад назвай "бакборд" i цэлы дзень спяшаѓся з працы на працу. Цяпер у яго не было часу спынiцца i пабалбатаць на паѓгадзiны з будучым будаѓнiком хлява, i ён не прыйшоѓ у канцы дня лайдачыць у аптэку Бердзi Спiнкса. Увечары ён пайшоѓ у лясную кантору, i з банка прыйшоѓ Гордан Харт. Двое мужчын разлiчвалi пабудаваць працоѓныя месцы: шэрагi працоѓных дамоѓ, адрыны побач з адной з новых фабрык, вялiкiя каркасныя дамы для кiраѓнiкоѓ i iншых самавiтых людзей новых прадпрыемстваѓ горада. Раней Бэн быѓ рады час ад часу выязджаць за горад на пабудову адрын. Яму падабалася вясковая ежа, плёткi з фермерам i яго людзьмi апоѓднi, а таксама паездкi туды i назад у горад ранiцай i ѓвечары. Пакуль ён быѓ у вёсцы, яму ѓдалося дамовiцца аб куплi зiмовай бульбы, сена для каня i, магчыма, бочкi сiдру, якую можна было пiць зiмовымi вечарамi. Цяпер яму не было калi думаць пра такiя рэчы. Калi да яго прыйшоѓ фермер, ён пакруцiѓ галавой. "Папытаеце каго-небудзь iншага заняцца вашай працай", - параiѓ ён. "Вы зэканомiце грошы, наняѓшы цесляра для будаѓнiцтва адрын. Я не магу турбавацца. Мне трэба пабудаваць занадта шмат дамоѓ". Бэн i Гордан часам працавалi на лесапiльнi да паѓночы. У цёплыя цiхiя ночы салодкi пах свежаабрэзаных дошак напаѓняѓ паветра двара i пранiкаѓ у адчыненыя вокны, але двое мужчын, засяроджаныя на сваiх постацях, гэтага не заѓважалi. Ранiцай адна цi дзве брыгады вярнулiся ѓ двор, каб скончыць перавозку пiламатэрыялаѓ на працу, дзе мужчынам трэба было працаваць на наступны дзень. Цiшыню парушылi галасы мужчын, якiя размаѓлялi i спявалi, калi яны загружалi свае павозкi. Потым са скрыпам пайшлi вагоны, нагружаныя дошкамi. Калi двое мужчын стамiлiся i захацелi спаць, яны замкнулi офiс i прайшлi праз двор да пад'язной дарожкi, якая вядзе на вулiцу, дзе яны жылi. Бэн быѓ нервовым i раздражняльным. Аднойчы ѓвечары яны знайшлi траiх мужчын, якiя спяць на кучы дошак у двары, i выгналi iх. Гэта дало абодвум мужчынам нагода задумацца. Гордан Харт пайшоѓ дадому i перад сном вырашыѓ, што не прапусцiць нiводнага дня, не застрахаваѓшы пiламатэрыялы ѓ двары больш надзейна. Бэн не займаѓся справамi дастаткова доѓга, каб хутка прыйсцi да такога разумнага рашэння. Усю ноч ён катаѓся i куляѓся ѓ сваiм ложку. "Якi-небудзь валацуга з трубкай падпалiць гэтае месца", - падумаѓ ён. "Я страчу ѓсе грошы, якiя зарабiѓ". Ён доѓга не думаѓ аб простым спосабе наняць вартаѓнiка, каб адганяць сонных i бедных валацуг, i браць за пiламатэрыялы дастаткова грошай, каб пакрыць дадатковыя выдаткi. Ён устаѓ з пасцелi i апрануѓся, думаючы, што дастане з хлява стрэльбу, вернецца ѓ двор i заначуе. Потым ён распрануѓся i зноѓ лёг у ложак. "Я не магу працаваць увесь дзень i праводзiць там ночы", - падумаѓ ён пакрыѓджана. Калi ён нарэшце заснуѓ, яму прыснiлася, што ён сядзiць у цемры на лясным складзе са стрэльбай у руцэ. Да яго падышоѓ мужчына, стрэлiѓ з пiсталета i забiѓ мужчыну. З непаслядоѓнасцю, уласцiвай фiзiчнаму аспекту сноѓ, цемра рассеялася, i наступiла дзённае святло. Чалавек, якога ён лiчыѓ мёртвым, быѓ не зусiм мёртвы. Хоць увесь бок яго галавы быѓ адарваны, ён усё яшчэ дыхаѓ. Яго рот сутаргава адчыняѓся i закрываѓся. Страшная хвароба авалодала цесляром. У яго быѓ старэйшы брат, якi памёр, калi ён быѓ хлопчыкам, але твар чалавека, якi ляжаѓ на зямлi, быѓ тварам яго брата. Бэн сеѓ на ложку i закрычаѓ. "Дапамажыце, калi ласка, дапамажыце! Гэта мой уласны брат. Хiба ты не бачыш, гэта Гары Пiлер? усклiкнуѓ ён. Яго жонка прачнулася i патрэсла яго. - У чым справа, Бэн? - трывожна спытала яна. "У чым справа?" "Гэта быѓ сон", - сказаѓ ён i стомлена выпусцiѓ галаву на падушку. Яго жонка зноѓ заснула, але ён не спаѓ рэшту ночы. Калi на наступную ранiцу Гордан Харт прапанаваѓ iдэю страхавання, ён быѓ у захапленнi. "Вядома, на гэтым усё вырашана", - сказаѓ ён сабе. "Цi бачыце, гэта дастаткова проста. Гэта ѓсё вырашае.

Пасля таго, як у Бидвелле пачаѓся бум, Джо Уэйнсварт было чым заняцца ѓ яго краме на Мэйн-стрыт. Многiя брыгады займалiся перавозкай будаѓнiчых матэрыялаѓ; з машын вазiлi грузы тратуарнай цэглы туды, дзе iх трэба было абкласцi на Мэйн-стрыт; каманды выцягвалi зямлю з месца капання новай каналiзацыi на Мэйн-стрыт i са свежавыкапаных падвалаѓ дамоѓ. Нiколi яшчэ тут не працавала так шмат брыгад i не даводзiлася так шмат рамантаваць вупраж. Вучань Джо пакiнуѓ яго, быѓ зняты нацiскам маладых людзей у тыя месцы, куды раней прыйшоѓ бум. На працягу года Джо працаваѓ адзiн, а затым наняѓ чаляднiка, якi вырабляе шорныя вырабы, якi прыходзiѓ у горад п'яным i напiваѓся кожную суботу ѓвечар. Новы чалавек аказаѓся дзiѓным персанажам. У яго была здольнасць зарабляць грошы, але, падобна, ён мала клапацiѓся аб тым, каб зарабляць iх для сябе. Праз тыдзень пасля прыезду ѓ горад ён ведаѓ у Бидвелле кожнага. Яго клiкалi Джым Гiбсан, i не паспеѓ ён прыступiць да працы да Джо, як памiж iмi ѓзнiкла канкурэнцыя. Конкурс тычыѓся пытання аб тым, хто будзе кiраваць магазiнам. Нейкi час Джо самасцвярджаѓся. Ён рыкаѓ на людзей, якiя прыносiлi збрую для рамонту, i адмаѓляѓся даваць абяцаннi наконт таго, калi праца будзе завершана. Некалькi працоѓных месцаѓ адабралi i адправiлi ѓ блiжэйшыя гарады. Тады Джым Гiбсан заявiѓ аб сабе. Калi адзiн з вазкоѓ, якi прыехаѓ у горад са стралой, прыйшоѓ з цяжкай працоѓнай вупражжам на плячы, ён пайшоѓ яму насустрач. Рамень з грукатам шпурнуѓ на падлогу, i Джым агледзеѓ яго. "О, чорт, гэта лёгкая праца", - заявiѓ ён. "Мы выправiм гэта ѓ адно iмгненне. Калi хочаш, можаш атрымаць яго заѓтра ѓдзень.

Нейкi час Джым узяѓ за правiла прыходзiць туды, дзе Джо стаяѓ за працай, i раiцца з iм адносна коштаѓ, якiя спаганяюцца за працу. Затым ён вярнуѓся да клiента i ѓзяѓ больш, чым прапаноѓваѓ Джо. Праз некалькi тыдняѓ ён увогуле адмовiѓся кансультавацца з Джо. "Ты нiкуды не варта", - усклiкнуѓ ён, смеючыся. "Я не ведаю, чым вы займаецеся ѓ бiзнэсе". Стары рымар з хвiлiну глядзеѓ на яго, а затым пайшоѓ да свайго варштата i ѓзяѓся за працу. - Бiзнэс, - прамармытаѓ ён, - што я ведаю пра бiзнэс? Я вытворца збруi, так.

Пасля таго як Джым прыйшоѓ да яго на працу, Джо за год зарабiѓ амаль удвая больш, чым ён страцiѓ у вынiку краху завода па наладцы машын. Грошы не былi ѓкладзеныя ѓ акцыi якога-небудзь завода, а ляжалi ѓ банку. I ѓсё ж ён не быѓ шчаслiвы. Увесь дзень Джым Гiбсан, якому Джо нiколi не адважваѓся распавядаць гiсторыi пра свой трыѓмф у якасцi працоѓнага i перад якiм ён не выхваляѓся, як раней перад сваiмi вучнямi, казаѓ аб сваёй здольнасцi заваёѓваць размяшчэнне клiентаѓ. Ён заявiѓ, што на апошнiм месцы, дзе ён працаваѓ да прыезду ѓ Бидвелл, яму ѓдалося прадаць нямала камплектаѓ збруi ручной працы, якiя на самой справе былi выраблены на фабрыцы. "Усё не так, як у старыя часы, - сказаѓ ён, - усё мяняецца. Раней мы прадавалi вупраж толькi фермерам або вазнiцам прама ѓ нашых гарадах, у якiх былi свае конi. Мы заѓсёды ведалi людзей, з якiмi вялi справы, i заѓсёды будзем ведаць iх. Цяпер усё па-iншаму. Цi бачыце, тыя мужчыны, якiя зараз прыехалi ѓ гэты горад на працу, ну, у наступным месяцы цi ѓ наступным годзе яны будуць недзе яшчэ. Усё, што iх хвалюе нас з вамi, гэта тое, колькi працы яны могуць атрымаць за адзiн даляр. Вядома, яны шмат кажуць аб сумленнасцi i таму падобным, але гэта ѓсяго толькi iх балбатня. Яны думаюць, што, магчыма, мы купiмся на гэта, i яны атрымаюць больш за тыя грошы, якiя яны плацяць. Вось што яны задумалi".

Джым з усiх сiл стараѓся данесцi да працадаѓцы сваю версiю таго, як трэба кiраваць крамай. Кожны дзень ён гадзiнамi гаварыѓ наконт гэтага. Ён спрабаваѓ угаварыць Джо паставiць запас фабрычнага рыштунку, але, калi яму гэта не ѓдалося, раззлаваѓся. "О д'ябал!" - усклiкнуѓ ён. "Няѓжо ты не разумееш, супраць чаго ты маеш справу? Заводы абавязкова перамогуць. Навошта? Паслухайце, нiхто, акрамя якога-небудзь старога замшэлага чалавека, якi ѓсё жыццё працаваѓ з канямi, не зможа адрознiць вупраж, пашытую ѓручную, ад машыннай. Машыннае можна прадаць танней. Выглядае нармальна, i фабрыкi могуць вырабiць шмат цацанак. Гэта чапляе маладых хлопцаѓ. Гэта добры бiзнэс. Хуткiя продажы i прыбытак - вось у чым сутнасць ". Джым засмяяѓся, а затым сказаѓ нешта, ад чаго ѓ Джо па спiне прабегла дрыготку. "Калi б у мяне былi грошы i стабiльнасць, я б адкрыѓ магазiн у гэтым горадзе i здаѓся б вам", - сказаѓ ён. - Я ледзь не выгнаѓ цябе. Праблема са мной у тым, што я б не стаѓ займацца бiзнэсам, калi б у мяне былi грошы. Я паспрабаваѓ гэта аднойчы i зарабiѓ грошы; потым, калi я крыху прасунуѓся наперад, я зачынiѓ краму i напiѓся. Мне было дрэнна цэлы месяц. Калi я працую на кагосьцi iншага, са мной усё ѓ парадку. Я напiваюся па суботах, i гэта мяне задавальняе. Я кахаю працаваць i iнтрыгаваць дзеля грошай, але калi я iх атрымаю, мне ад гэтага не будзе нiякай карысцi, i нiколi не будзе. Я хачу, каб ты закрыѓ вочы i даѓ мне шанец. Гэта ѓсё, што я прашу. Проста заплюшчы вочы i дай мне шанец".

Увесь дзень Джо сядзеѓ верхам на канi свайго вытворцы збруi, а калi ён быѓ не на працы, глядзеѓ праз бруднае акно ѓ завулак i спрабаваѓ зразумець iдэю Джыма аб тым, якiм павiнна быць стаѓленне вытворцы збруi да сваiх клiентаѓ цяпер, калi наступiлi новыя часы. прыходзiць. Ён адчуваѓ сябе вельмi старым. Хаця Джыму было столькi ж гадоѓ, колькi яму самому, ён здаваѓся вельмi маладым. Ён пачаѓ крыху баяцца гэтага чалавека. Ён не мог зразумець, чаму грошы, амаль дзве з паловай тысячы долараѓ, якiя ён паклаѓ у банк за тыя два гады, што Джым быѓ з iм, здавалiся такiмi няважнымi, а тысяча дзвесце долараѓ, якiя ён павольна зарабiѓ пасля дваццацi гадоѓ працы, здавалiся такiмi важнымi. . Паколькi ѓ краме заѓсёды было шмат рамонтных працаѓ, ён не хадзiѓ дадому абедаць, а кожны дзень насiѓ у краму некалькi сэндвiчаѓ у кiшэнi. Апоѓднi, калi Джым пайшоѓ у свой пансiён, ён быѓ адзiн, i калi нiхто не заходзiѓ, ён быѓ шчаслiвы. Яму здавалася, што гэта найлепшы час дня. Кожныя некалькi хвiлiн ён падыходзiѓ да ѓваходных дзвярэй, каб вызiрнуць вонкi. Цiхая галоѓная вулiца, на якую выходзiла яго крама з таго часу, як ён быѓ маладым чалавекам, якi толькi што вярнуѓся дадому пасля сваiх гандлёвых прыгод, i якая заѓсёды была такiм сонным месцам у летнi поѓдзень, цяпер нагадвала поле бiтвы з якога войска адступiла. На вулiцы, дзе павiнна была пракладацца новая каналiзацыя, была прароблена вялiзная дзiрка. Натоѓпы працоѓных, большасць з якiх былi чужынцамi, дашлi на Мэйн-стрыт з фабрык, размешчаных у чыгуначных шляхоѓ. Яны стаялi групамi ѓ нiжняй частцы Мэйн-стрыт, каля тытунёвай крамы ђаймера. Некаторыя з iх зайшлi ѓ салон Бэна Хэда выпiць па шкляначцы пiва i выйшлi, выцiраючы вусы. Мужчыны, якiя капалi каналiзацыю, замежнiкi, iтальянцы, як ён чуѓ, сядзелi на беразе сухой зямлi пасярод вулiцы. Iх вядра з абедам трымалi памiж ног, i падчас ежы яны размаѓлялi на дзiѓнай мове. Ён успомнiѓ той дзень, калi прыехаѓ у Бидвелл са сваёй нявестай, дзяѓчынай, якую ён сустрэѓ падчас сваёй гандлёвай вандроѓкi i якая чакала яго, пакуль ён не асвоiѓ сваё рамяство i не адкрыѓ уласную краму. Ён паехаѓ за ёй у штат Нью-Ёрк i вярнуѓся ѓ Бидвелл апоѓднi такога ж летняга дня. Народу тут было няшмат, але ѓсе яго ведалi. У той дзень кожны быѓ яго сябрам. Бэрдзi Спiнкс выбег з аптэкi i настаяѓ, каб ён i яго нявеста пайшлi з iм дадому павячэраць. Кожны хацеѓ, каб яны прыйшлi да яго на вячэру. Гэта быѓ шчаслiвы, радасны час.

Шорнiк заѓсёды шкадаваѓ, што яго жонка не нарадзiла яму дзяцей. Ён нiчога не казаѓ i заѓсёды рабiѓ выгляд, што не хоча iх, а зараз, нарэшце, парадаваѓся, што яны не прыйшлi. Ён вярнуѓся да сваёй лаѓкi i ѓзяѓся за работу, спадзеючыся, што Джым спазнiцца з абеду. У краме было вельмi цiха пасля вулiчнай мiтуснi, якая яго так збiла з панталыку. Гэта было, падумаѓ ён, падобна на самоту, амаль на царкву, калi падыходзiш да дзвярэй i зазiраеш у будны дзень. Аднойчы ён зрабiѓ гэта, i пустая цiхая царква спадабалася яму больш, чым царква з прапаведнiкам i мноствам людзей у ёй. Ён расказаѓ пра гэта жонцы. "Гэта было падобна на вячэрнюю краму, калi я скончыѓ працу, а хлопчык пайшоѓ дадому", - сказаѓ ён.

Вытворца шлейкi выглянуѓ у адчыненыя дзверы сваёй крамы i ѓбачыѓ Тома Батэрворта i Стыва Хантэра, якiя iдуць па Мэйн-стрыт i захоплена гутараць. У Стыва ѓ кутку рота была зацiснутая цыгара, а на Томе была модная камiзэлька. Ён зноѓ падумаѓ аб грошах, якiя страцiѓ на заводзе па ѓстаноѓцы машын, i прыйшоѓ у лютасць. Апоѓднi быѓ сапсаваны, i ён быѓ амаль рады, калi Джым вярнуѓся пасля абеду.

Поза, у якой ён апынуѓся ѓ краме, пацешыла Джыма Гiбсана. Ён усмiхнуѓся пра сябе, абслугоѓваючы прыходных клiентаѓ i працуючы на лаѓцы. Аднойчы, вярнуѓшыся па Мэйн-стрыт пасля паѓдзённага абеду, ён вырашыѓ правесцi эксперымент. "Калi я страчу працу, якая рознiца?" - спытаѓ ён сябе. Ён спынiѓся ѓ салуне i выпiѓ вiскi. Прыйшоѓшы ѓ майстэрню, ён пачаѓ лаяць свайго гаспадара, пагражаць яму, нiбы ён быѓ яго вучнем. Раптам увайшоѓшы, ён падышоѓ да таго месца, дзе працаваѓ Джо, i груба пляснуѓ яго па спiне. "Ну, узбадзёрыся, стары татачка", - сказаѓ ён. "Выганiце з сябе засмучэнне. Я стамiѓся ад твайго мармытання i рыкання на нешта.

Супрацоѓнiк адступiѓ назад i паглядзеѓ на свайго працадаѓцу. Калi б Джо загадаѓ яму пакiнуць краму, ён бы не здзiвiѓся i, як ён сказаѓ пазней, калi распавёѓ аб iнцыдэнце бармэну Бэна Хеда, яго б гэта не асаблiва хвалявала. Той факт, што яму было ѓсё роѓна, несумненна, выратаваѓ яго. Джо спалохаѓся. На iмгненне ён быѓ так злы, што не мог гаварыць, а затым успомнiѓ, што, калi Джым сыдзе ад яго, яму давядзецца чакаць таргоѓ i гандлявацца з дзiѓнымi вазнiцамi з нагоды рамонту працоѓнай збруi. Схiлiѓшыся над лаѓкай, ён цэлую гадзiну працаваѓ моѓчкi. Затым, замест таго каб запатрабаваць тлумачэнняѓ наконт грубай фамiльярнасцi, з якой Джым з iм звяртаѓся, ён пачаѓ тлумачыць. "Цяпер паслухай, Джым, - малiѓ ён, - не звяртай на мяне нiякай увагi. Тут рабiце, што хочаце. Не звяртай на мяне ѓвагi".

Джым нiчога не сказаѓ, але на яго твары асвятлiлася ѓсмешка трыѓмфу. Позна ѓвечары ён выйшаѓ з крамы. "Калi хто-небудзь увойдзе, скажыце iм пачакаць. Я не застануся надоѓга, - нахабна сказаѓ ён. Джым увайшоѓ у салун Бэна Хеда i распавёѓ бармэну, чым скончыѓся яго эксперымент. Пазней гэтую гiсторыю расказвалi ад магазiна да магазiна па галоѓнай вулiцы Бiдвела. "Ён быѓ падобны на хлопчыка, якога злавiлi за руку ѓ рондалi з варэннем", - растлумачыѓ Джым. "Я не магу зразумець, што з iм. Калi б я быѓ у яго туфлях, я б выгнаѓ Джыма Гiбсана з крамы. Ён сказаѓ мне не звяртаць на яго нiякай увагi i кiраваць крамай, як мне заманецца. Што вы пра гэта думаеце? А што вы думаеце пра гэта для чалавека, у якога ёсць уласная крама i ёсць грошы ѓ банку? Кажу вам, я не ведаю, як гэта, але я больш не працую на Джо. Ён працуе на мяне. Аднойчы ты прыйдзеш у краму з нязмушанай абстаноѓкай, i я буду камандаваць iм замест цябе. Кажу вам, я не ведаю, як гэта адбылося, але я, як чорт, гаспадар магазiна.

Увесь Бидвелл глядзеѓ на сябе i задаваѓ сабе пытаннi. Эд Хол, якi раней быѓ вучнем цесляра i зарабляѓ усяго некалькi даляраѓ у тыдзень у свайго гаспадара Бэна Пiлера, цяпер быѓ брыгадзiрам на кукурузорнай фабрыцы i кожную суботу ѓвечар атрымлiваѓ заробак у дваццаць пяць даляраѓ. Гэта было больш грошай, чым ён калi-небудзь марыѓ зарабiць за тыдзень. У выходныя днi ён апранаѓся ѓ нядзельную вопратку i галiѓся ѓ цырульнi Джо Тротэра. Затым ён пайшоѓ па Мэйн-стрыт, перабiраючы грошы ѓ кiшэнi i амаль баючыся, што раптам прачнецца i выявiць, што ѓсё гэта быѓ сон. Ён зайшоѓ у тытунёвую краму Уаймера за цыгарай, i стары Клод Уаймер прыйшоѓ яго абслужыць. Увечары другой суботы пасля таго, як ён атрымаѓ новую пасаду, тытунёвы магазiн, даволi лiслiвы чалавек, назваѓ яго мiстэрам Холам. Падобнае адбылося ѓпершыню, i гэта яго крыху знервавала. Ён засмяяѓся i пажартаваѓ над гэтым. "Не становiцеся пагардлiвымi", - сказаѓ ён i павярнуѓся, каб падмiргнуць мужчынам, якiя бадзялiся ѓ краме. Пазней ён задумаѓся аб гэтым i пашкадаваѓ, што не прыняѓ новы тытул без пратэсту. "Ну, я брыгадзiр, i многiя маладыя хлопцы, якiх я заѓсёды ведаѓ i з якiмi дурэѓ, будуць працаваць пад маiм пачаткам", - сказаѓ ён сабе. "Я не магу з iмi затлумляцца".

Эд iшоѓ па вулiцы, востра адчуваючы важнасць свайго новага месца ѓ грамадстве. Iншыя маладыя хлопцы на фабрыцы атрымлiвалi паѓтара долара за дзень. У канцы тыдня ён атрымаѓ 25 даляраѓ, амаль у тры разы больш. Грошы былi паказчыкам перавагi. У гэтым не магло быць нiякiх сумневаѓ. З самага дзяцiнства ён чуѓ, як пажылыя людзi паважлiва адклiкалiся аб людзях, якiя валодаюць грашыма. "Iдзiце ѓ свет", - казалi яны маладым людзям, калi яны казалi сур'ёзна. Памiж сабой яны не рабiлi выгляду, што не жадаюць грошай. "Грошы прымушаюць кабылу iсцi", - казалi яны.

Эд пайшоѓ па Мэйн-стрыт да цэнтральных шляхоѓ Нью-Ёрка, затым згарнуѓ з вулiцы i схаваѓся на станцыi. Вячэрнi поезд ужо прайшоѓ, i месца апусцела. Ён увайшоѓ у цьмяна асветленую прыёмную. Алейная лямпа, прыспушчаная i прымацаваная да сцяны кранштэйнам, утварала ѓ куце невялiкае кола святла. Пакой нагадваѓ царкву ранiцай зiмовага дня: халодная i цiхая. Ён хуценька падышоѓ да святла i, выняѓшы з кiшэнi пачак грошай, пералiчыѓ яго. Затым ён выйшаѓ з пакоя i пайшоѓ па платформе вакзала амаль да Мэйн-стрыт, але застаѓся нездаволены. Iмпульсiѓна ён зноѓ вярнуѓся ѓ прыёмную i позна ѓвечары па дарозе дадому спынiѓся там, каб канчаткова пералiчыць грошы перад тым, як легчы спаць.

Пiтэр Фрай быѓ кавалём, i яго сын працаваѓ клеркам у гатэлi "Бiдвел". Гэта быѓ высокi малады чалавек з павойнымi жоѓтымi валасамi, слязлiвымi блакiтнымi вачыма i палiѓ цыгарэты - звычка, якая абражала ноздры людзей яго часу. Яго звалi Джейкоб, але яго ѓ насмешку называлi Фiззi Фраем. Мацi маладога чалавека памерла, i ён харчаваѓся ѓ гатэлi, а ѓначы спаѓ на раскладусе ѓ офiсе гатэля. Ён меѓ запал да яркiх гальштукаѓ i камiзэлькам i ѓвесь час беспаспяхова спрабаваѓ прыцягнуць увагу гарадскiх дзяѓчын. Калi ён i яго бацька сустрэлiся на вулiцы, яны не размаѓлялi адзiн з адным. Часам бацька спыняѓся i глядзеѓ на сына. "Як атрымалася, што я стаѓ бацькам такой рэчы?" - прамармытаѓ ён услых.

Каваль быѓ шыракаплечы, грузнага целаскладу чалавекам з густой чорнай барадой i ѓзрушаючым голасам. У маладосцi ён спяваѓ у метадысцкiм хоры, але пасля смерцi жонкi перастаѓ хадзiць у царкву i пачаѓ выкарыстоѓваць свой голас у iншых мэтах. Ён курыѓ кароткую глiняную трубку, счарнелую ад часу i якую па начах не было вiдаць на фоне яго чорнай кучаравай барады. Дым клубамi выходзiѓ з рота i, здавалася, падымаѓся з жывата. Ён быѓ падобны да вулканiчнай гары, i людзi, якiя бадзялiся па аптэцы Бердзi Спiнкса, называлi яго Дымным Пiтам.

Дымчаты Пiт шмат у чым нагадваѓ гару, схiльную да вывяржэнняѓ. Ён не напiваѓся, але пасля смерцi жонкi ѓ яго з'явiлася звычка кожны вечар выпiваць дзве-тры порцыi вiскi. Вiскi распальвала яго розум, i ён хадзiѓ узад i ѓперад па Мэйн-стрыт, гатовы пасварыцца з кожным, на каго трапiцца погляд. Ён панадзiѓся лаяцца на сваiх суграмадзян i адпускаць непрыстойныя жарты ѓ iх адрас. Усе яго крыху пабойвалiся, i ён нейкiм дзiѓным чынам стаѓ ахоѓнiкам гарадской маралi. Сэндзi Фэрыс, маляр, спiѓся i не ѓтрымлiваѓ сям'ю. Смокi Пiт абражаѓ яго на вулiцах i на вачах ва ѓсiх мужчын. "Дзярмо ты, саграваеш жывот вiскi, пакуль твае дзецi мерзнуць, чаму б табе не паспрабаваць стаць мужчынам?" - крыкнуѓ ён маляру, якi, хiстаючыся, выйшаѓ у завулак i ад ап'янення заснуѓ у шапiку лiѓрэйнага хлява Клайд Нэйборс. Каваль трымаѓся ѓ маляра датуль, пакуль увесь горад не падхапiѓ яго крык i салонам не стала сорамна прыняць яго звычай. Ён быѓ змушаны рэфармавацца.

Аднак каваль не дапушчаѓ дыскрымiнацыi ѓ выбары ахвяр. У iм не было духу рэфарматара. Купец з Бiдуэла, якi заѓсёды карыстаѓся вялiкай павагай i быѓ старэйшынай у сваёй царкве, аднойчы ѓвечары адправiѓся ѓ адмiнiстрацыю акругi i патрапiѓ там у кампанiю сумна вядомай жанчыны, вядомай ва ѓсiм графстве як Нэл Хантэр. Яны ѓвайшлi ѓ невялiкi пакой у задняй частцы салона i былi заѓважаныя двума маладымi людзьмi з Бидвелла, якiя адправiлiся ѓ адмiнiстрацыю акругi, каб правесцi вечар прыгод. Калi гандляр па iменi Пен Бек зразумеѓ, што яго заѓважылi, ён спалохаѓся, што гiсторыя пра яго неабачлiвасць даляцiць да яго роднага горада, i пакiнуѓ жанчыну, каб далучыцца да маладых людзей. Ён не быѓ пiтушчым чалавекам, але адразу ж пачаѓ купляць выпiѓку для сваiх таварышаѓ. Усе трое моцна напiлiся i позна ѓвечары паехалi дадому на машыне, якую маладыя людзi нанялi для гэтага выпадку ѓ кампанii Clyde Neighbours. Па дарозе купец усё спрабаваѓ растлумачыць сваю прысутнасць у грамадстве жанчыны. "Нiчога пра гэта не кажыце", - заклiкаѓ ён. "Гэта было б няправiльна зразумела. У мяне ёсць сябар, сына якога забрала жанчына. Я спрабаваѓ прымусiць яе пакiнуць яго ѓ спакоi.

Двое маладых людзей былi рады, што заспелi гандляра знянацку. "Усё ѓ парадку", - запэѓнiлi яны яго. "Будзь добрым хлопцам, i мы не скажам нi тваёй жонцы, нi служыцелю тваёй царквы". Калi ѓ iх было ѓсё напоi, якiя яны маглi вынесцi, яны пасадзiлi гандляра ѓ павозку i пачалi хвастаць каня. Яны праехалi палову шляху да Бiдвела i ѓсе заснулi п'яным сном, калi конь спалохаѓся чагосьцi на дарозе i ѓцёк. Багi перавярнулася, i iх усiх выкiнула на дарогу. У аднаго з маладых людзей была зламаная рука, а палiто Пен Бека ледзь не разарвалася напалову. Ён аплацiѓ рахунак маладога чалавека ѓ лекара i дамовiѓся з кампанiяй "Клайд Нэйборс" аб пакрыццi шкоды калясцы.

Гiсторыя аб прыгодзе купца доѓгi час не прасочвалася, а калi i адбылася, але яе ведалi нешматлiкiя блiзкiя сябры юнака. Затым гэта дасягнула вушэй Смокi Пiта. У той дзень, калi ён пачуѓ гэта, ён з цяжкасцю мог дачакацца вечара. Ён паспяшаѓся ѓ салун Бэна Хеда, выпiѓ дзве чаркi вiскi, а затым спынiѓся з туфлямi перад аптэкай Бердзi Спiнкса. А палове сёмай Пэн Бэк павярнуѓ на Мэйн-стрыт з боку Чэры-стрыт, дзе ён жыѓ. Калi ён быѓ больш чым у трох кварталах ад натоѓпу мужчын перад аптэкай, равучы голас Смокi Пiта пачаѓ яго распытваць. - Ну, Пенi, мой хлопчык, дык ты пайшоѓ начаваць сярод дам? ён крыкнуѓ. - Ты дурэѓ з маёй дзяѓчынай, Нэл Хантэр, у акруговым цэнтры. Я хацеѓ бы ведаць, што вы маеце на ѓвазе. Вам давядзецца даць мне тлумачэнне.

Купец спынiѓся i спынiѓся на тратуары, не ѓ сiлах вырашыць, сустрэцца цi са сваiм катам тварам да твару цi бегчы. Гэта было якраз у цiхую вячэрнюю пару, калi гарадскiя хатнiя гаспадынi скончылi вячэрнюю працу i спынiлiся адпачыць ля кухонных дзвярэй. Пэн Беку здавалася, што голас Смокi Пiта можна пачуць за мiлю. Ён вырашыѓ сустрэцца твар у твар i пры неабходнасцi пазмагацца з кавалём. Калi ён таропка падышоѓ да групы перад аптэкай, голас Смокi Пiта распавёѓ гiсторыю дзiкай ночы гандляра. Ён выйшаѓ з натоѓпу мужчын перад крамай i, здавалася, звяртаѓся да ѓсёй вулiцы. Прадаѓцы, гандляры i пакупнiкi выбеглi з магазiнаѓ. "Ну, - усклiкнуѓ ён, - так ты зладзiла ноч з маёй дзяѓчынай Нэл Хантэр. Калi ты сядзеѓ з ёй у заднiм пакоi салона, ты не ведаѓ, што я быѓ там. Мяне схавалi пад сталом. Калi б ты зрабiѓ што-небудзь большае, чым укусiѓ яе за шыю, я б выйшаѓ i заклiкаѓ цябе да часу.

Смокi Пiт вылiѓся гучным смехам i замахаѓ рукамi людзям, якiя сабралiся на вулiцы i недаѓменным, у чым справа. Для яго гэта было адно з самых цудоѓных месцаѓ у ягоным жыццi. Ён спрабаваѓ растлумачыць людзям, аб чым гаворыць. "Ён быѓ з Нэл Хантэр у заднiм пакоi салуна ѓ акруговым цэнтры", - крыкнуѓ ён. "Эдгар Дункан i Дэйв Олдэм бачылi яго там. Ён прыйшоѓ з iмi дадому, i конь уцёк. Ён не пралюбадзейнiчаѓ. Я не хачу, каб вы думалi, што гэта адбылося. Усё, што адбылося, гэта тое, што ён укусiѓ маю лепшую дзяѓчыну, Нэл Хантэр, у шыю. Вось што мяне так раз'юшвае. Мне не падабаецца, калi ён яе кусае. Яна мая дзяѓчына i належыць мне".

Каваль, папярэднiк сучаснага рэпарцёра гарадской газеты ѓ каханнi да выступу ѓ цэнтры сцэны, каб выцягнуць на ѓсеагульны агляд няшчасця сваiх субратаѓ, не скончыѓ сваёй тырады. Купец, белы ад гневу, падскочыѓ i ѓдарыѓ яго ѓ грудзi сваiм маленькiм i даволi тоѓстым кулаком. Каваль збiѓ яго ѓ канаву, а пазней, калi яго арыштавалi, ганарлiва адправiѓся ѓ кабiнет мэра горада i заплацiѓ штраф.

Ворагi Смокi Пiта казалi, што ён ужо шмат гадоѓ не прымаѓ ванны. Ён жыѓ адзiн у невялiкiм каркасным доме на ѓскраiне горада. За яго домам было вялiкае поле. Сам дом быѓ невыказна брудным. Калi ѓ горад прыйшлi фабрыкi, Том Батэрварт i Стыѓ Хантэр купiлi поле, маючы намер разрэзаць яго на ѓчасткi пад забудову. Яны хацелi купiць дом каваля i ѓ рэшце рэшт дабiлiся яго, заплацiѓшы высокую цану. Ён пагадзiѓся пераехаць на працягу года, але пасля таго, як грошы былi выплачаныя, раскаяѓся i пашкадаваѓ, што не прадаваѓ. Па горадзе пачаѓ хадзiць слых, якi злучае iмя Тома Батэрворта з iмем Фанi Твiст, гарадской мадысткi. Казалi, што багатую фермерку бачылi позна ѓначы выходзiць са сваёй крамы. Каваль таксама пачуѓ яшчэ адну гiсторыю, пра якую шапталiся на вулiцах. Луiза Тракер, дачка фермера, якую аднойчы бачылi якая прабiраецца па бакавой вулiцы ѓ кампанii маладога Стыва Хантэра, з'ехала ѓ Клiѓленд, i казалi, што яна стала ѓладальнiцай квiтнеючай хаты з благой славай. Было заяѓлена, што грошы Стыва былi скарыстаны для адкрыцця яе бiзнэсу. Гэтыя дзве гiсторыi давалi неабмежаваныя магчымасцi для пашырэння свядомасцi каваля, але пакуль ён рыхтаваѓся зрабiць тое, што ён называѓ тым, што знiшчыѓ двух мужчын навiдавоку i слыху ѓсяго горада, адбылася падзея, якая засмуцiла яго планы. Яго сын Фiзi Фрай пакiнуѓ месца клерка ѓ гатэлi i пайшоѓ працаваць на завод па вытворчасцi кукурузаѓборачных машын. Аднойчы яго бацька ѓбачыѓ, як ён апоѓднi вяртаѓся з фабрыкi разам з тузiнам iншых працоѓных. Малады чалавек быѓ у камбiнезоне i курыѓ люльку. Убачыѓшы бацьку, ён спынiѓся, а калi астатнiя пайшлi далей, растлумачыѓ сваё раптоѓнае ператварэнне. "Я цяпер у краме, але прабуду там нядоѓга", - ганарлiва сказаѓ ён. "Вы ведаеце, што Том Батэрварт спынiѓся ѓ гатэлi? Што ж, ён даѓ мне шанц. Мне прыйшлося застацца ѓ краме на некаторы час, каб нешта пазнаць. Пасля гэтага ѓ мяне будзе шанец стаць клеркам па дастаѓцы. Тады я буду падарожнiкам у дарозе". Ён паглядзеѓ на бацьку, i яго голас сарваѓся. "Вы не вельмi шмат пра мяне думалi, але я не такi ѓжо i дрэнны", - сказаѓ ён. "Я не хачу быць пяшчоткай, але я не вельмi моцная. Я працаваѓ у гатэлi, бо больш нiчога не мог зрабiць".

Пiтэр Фрай пайшоѓ дадому, але не змог есцi ежу, якую ён прыгатаваѓ для сябе на малюсенькай плiце на кухнi. Ён выйшаѓ на вулiцу i доѓга стаяѓ, гледзячы на каровiна пашу, якую Том Батэрворт i Стыѓ Хантэр купiлi i якое, на iх думку, павiнна было стаць часткай хутка расце горада. Сам ён не прымаѓ удзел у новых парывах, якiя ахапiлi горад, за выключэннем таго, што скарыстаѓся правалам першай прамысловай спробы горада, каб выкрыкваць абразы ѓ адрас тых гараджан, якiя страцiлi свае грошы. Аднойчы ѓвечары ён i Эд Хол пабiлiся з-за гэтай справы на Мэйн-стрыт, i кавалю прыйшлося заплацiць яшчэ адзiн штраф. Цяпер ён задаваѓся пытаннем, што з iм здарылася. Вiдавочна, ён памылiѓся наконт свайго сына. Цi памылiѓся ён наконт Тома Батэрворта i Стыва Хантэра?

Збянтэжаны мужчына вярнуѓся ѓ сваю майстэрню i ѓвесь дзень працаваѓ моѓчкi. Яго сэрца было настроена на стварэнне драматычнай сцэны на Мэйн-стрыт, калi ён адкрыта напаѓ на двух самых выдатных людзей горада, i ён нават уяѓляѓ, што яго, хутчэй за ѓсё, пасадзяць у гарадскую турму, дзе ѓ яго будзе магчымасць крычаць праз жалезныя рашоткi на грамадзян, якiя сабралiся на вулiцы. Чакаючы такой падзеi, ён падрыхтаваѓся атакаваць рэпутацыю iншых людзей. Ён нiколi не нападаѓ на жанчын, але, калi б яго пасадзiлi ѓ турму, ён меѓ намер гэта зрабiць. Джон Мэй аднойчы сказаѓ яму, што дачку Тома Батэрворта, якая цэлы год адсутнiчала ѓ каледжы, адаслалi, бо яна замiнала сям'i. Джон Мэй сцвярджаѓ, што нясе адказнасць за яе стан. Паводле яго слоѓ, некалькi работнiкаѓ Тома на ферме былi ѓ блiзкiх адносiнах з дзяѓчынай. Каваль сказаѓ сабе, што калi ён трапiць у бяду з-за публiчнага нападу на бацьку, то ѓ яго будзе права расказаць усё, што ён ведае пра дачку.

У той вечар каваль не з'явiѓся на Мэйн-стрыт. Вяртаючыся з працы дадому, ён убачыѓ Тома Батэрворта, якi стаяѓ са Стывам Хантэрам перад паштовым аддзяленнем. На працягу некалькiх тыдняѓ Том праводзiѓ большую частку часу ѓдалечынi ад горада, з'яѓляѓся ѓ горадзе толькi на некалькi гадзiн i яго не бачылi на вулiцах па вечарах. Каваль чакаѓ, каб злавiць абодвух мужчын на вулiцы адначасова. Цяпер, калi гэтая магчымасць прадставiлася, ён пачаѓ баяцца, што не адважыцца ёю скарыстацца. "Якое я маю права псаваць шанцы майму хлопчыку?" - спытаѓ ён у сябе, цяжка iдучы па вулiцы да свайго дома.

У той вечар iшоѓ дождж, i ѓпершыню за многiя гады Смокi Пiт не выйшаѓ на Мэйн-стрыт. Ён казаѓ сабе, што дождж затрымаѓ яго дома, але гэтая думка не задавальняла яго. Увесь вечар ён неспакойна хадзiѓ па хаце i а палове дзевятай лёг спаць. Аднак ён не спаѓ, а ляжаѓ у штанах i з трубкай у роце, спрабуючы думаць. Кожныя некалькi хвiлiн ён вымаѓ трубку з рота, выпускаѓ воблака дыму i злосна лаяѓся. У дзесяць гадзiн фермер, якому належала каровiна паша за домам i якi да гэтага часу трымаѓ там сваiх кароѓ, убачыѓ, як яго сусед блукаѓ пад дажджом па полi i казаѓ тое, што планаваѓ сказаць на Мэйн-стрыт у слых усяго горада.

Фермер таксама рана лёг спаць, але ѓ 10:00 вырашыѓ, што, паколькi дождж працягвае iсцi i становiцца некалькi холадна, яму лепш устаць i пусцiць кароѓ у кароѓнiк. Ён не апрануѓся, накiнуѓ на плечы коѓдру i выйшаѓ без святла. Ён апусцiѓ рашотку, якая адлучае поле ад жывёльнага двара, а затым убачыѓ i пачуѓ Смокi Пiта ѓ полi. Каваль хадзiѓ узад i ѓперад у цемры, а калi фермер стаяѓ каля плота, пачаѓ гаварыць гучным голасам. - Ну, Том Батэрворт, ты дурэеш з Фанi Твiст, - крыкнуѓ ён у цiшыню i пустэчу ночы. "Ты прабiраешся ѓ яе краму позна ѓначы, так? Стыѓ Хантэр арганiзаваѓ Луiзу Тракер бiзнэс у доме ѓ Клiѓлендзе. Вы з Фанi Твiст збiраецеся адкрыць тут дом? Гэта наступнае прамысловае прадпрыемства, якое мы пабудуем тут, у гэтым горадзе?"

Здзiѓлены фермер стаяѓ пад дажджом у цемры, слухаючы словы суседа. Каровы прайшлi праз вароты i ѓвайшлi ѓ кароѓнiк. Яго босыя ногi былi халоднымi, i ён па чарзе зацягваѓ iх пад коѓдру. Дзесяць хвiлiн Пiцер Фрай хадзiѓ узад i ѓперад па полi. Аднойчы ён падышоѓ зусiм блiзка да фермера, якi прысеѓ каля плота i прыслухаѓся, поѓны здзiѓлення i спалоху. Ён цьмяна бачыѓ, як высокi стары крочыць i размахвае рукамi. Сказаѓшы шмат горкiх i ненавiсных слоѓ у адрас двух самых выбiтных людзей Бидвелла, ён пачаѓ абражаць дачку Тома Батэрворта, называючы яе сукай i сабачай дачкой. Фермер дачакаѓся, пакуль Смокi Пiт вярнуѓся ѓ свой дом, i, калi ён убачыѓ святло на кухнi i яму здалося, што ён таксама бачыць, як яго сусед гатуе ежу на плiце, ён зноѓ пайшоѓ у свой дом. Сам ён нiколi не сварыѓся з Смокi Пiтам i быѓ гэтаму рады. Ён таксама быѓ рады, што поле ззаду яго дома было прададзена. Ён меѓ намер прадаць астатнюю частку сваёй фермы i пераехаць на захад, у Iлiнойс. "Гэты чалавек вар'ят", - сказаѓ ён сабе. "Хто, акрамя вар'ята, мог бы так казаць у цемры? Мяркую, мне трэба паведамiць пра яго i пасадзiць яго пад замак, але, напэѓна, я забуду тое, што чуѓ. Чалавек, якi так кажа пра добрых, рэспектабельных людзей, зрабiѓ бы што заѓгодна. Аднойчы ноччу ён можа падпалiць маю хату цi нешта падобнае. Напэѓна, я проста забуду тое, што пачуѓ".

OceanofPDF.com

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XII

ПАСЛЯ _ ТО ПОСПЕХ З-за сваёй машыны для рэзкi кукурузы i прылады для разгрузкi вугальных вагонаѓ, якiя прынеслi яму сто тысяч даляраѓ гатоѓкай, Х'ю не мог заставацца той iзаляванай постаццю, якой ён быѓ усе першыя некалькi гадоѓ свайго жыцця ѓ супольнасцi Агаё. З усiх бакоѓ да яго цягнулiся рукi мужчыны: i не адна жанчына думала, што хацела б быць яго жонкай. Усе людзi жывуць за сцяной неразумення, якую самi ж i пабудавалi, i большасць людзей памiрае моѓчкi i неѓзаметку за гэтай сцяной. Час ад часу чалавек, адрэзаны ад сваiх субратаѓ асаблiвасцямi сваёй натуры, апускаецца ѓ занятак чымсьцi безасабовым, карысным i прыгожым. Чуткi аб яго дзейнасцi разносяцца па сценах. Яго iмя выкрыкваюць i выносяць ветрам у маленечкую агароджу, у якой жывуць iншыя людзi i ѓ якой яны па большай частцы паглынуты выкананнем нейкай дробнай задачы для забеспячэння свайго ѓласнага камфорту. Мужчыны i жанчыны перастаюць скардзiцца на несправядлiвасць i няроѓнасць жыцця i задаюцца пытаннем аб чалавеку, iмя якога яны пачулi.

Iмя Х'ю Маквея разносiлася ад Бидвелла, штат Агаё, да ферм па ѓсiм Блiзкiм Захадзе. Яго машына для рэзання кукурузы звалася McVey Corn-Cutter. Iмя было надрукавана белымi лiтарамi на чырвоным фоне збоку машыны. Хлопчыкi-фермеры ѓ штатах Iндыяна, Iлiнойс, Аёва, Канзас, Небраска i ва ѓсiх вялiкiх штатах, якiя вырошчваюць кукурузу, бачылi гэта i ѓ хвiлiны адпачынку задавалiся пытаннем, што за чалавек вынайшаѓ машыну, якой яны кiруюць. Рэпарцёр з Клiѓленда прыехаѓ у Бидвелл i паехаѓ у Пiклвiл, каб пабачыцца з Х'ю. Ён напiсаѓ аповяд, якi распавядае аб ранняй беднасцi Х'ю i яго спробах стаць вынаходнiкам. Калi рэпарцёр пагаварыѓ з Х'ю, ён выявiѓ, што вынаходнiк настолькi збянтэжаны i негаваркi, што адмовiѓся ад спроб атрымаць рэпартаж. Затым ён пайшоѓ да Стыва Хантэра, якi размаѓляѓ з iм цэлую гадзiну. Гэтая гiсторыя зрабiла Х'ю дзiѓна рамантычнай фiгурай. У гiсторыi гаварылася, што яго людзi выйшлi з гор Тэнэсi, але яны не былi белымi беднякамi. Было выказана меркаванне, што яны належалi да лепшага англiйскага племя. Хадзiѓ аповяд аб тым, як у дзяцiнстве Х'ю вынайшаѓ свайго роду рухавiк, якi дастаѓляѓ ваду з далiны ѓ горнае селiшча; iншы пра тое, што ён убачыѓ гадзiннiк у краме ѓ горадзе Мiсуры i пазней зрабiѓ драѓляны гадзiннiк для сваiх бацькоѓ; i расказ пра тое, як ён пайшоѓ у лес з бацькавай стрэльбай, застрэлiѓ дзiкую свiнню i нёс яе на плячы па схiле гары, каб атрымаць грошы на куплю школьных падручнiкаѓ. Пасля таго, як апавяданне было надрукавана, менеджэр па рэкламе кукурузорнай фабрыкi аднойчы запрасiѓ Х'ю паехаць з iм на ферму Тома Батэрворта. З градак было вынесена шмат бушэляѓ кукурузы, i на зямлi, на краi поля, вырасла вялiзная гара кукурузы. За кукурузнай гарой вiднелася кукурузнае поле, якое толькi-толькi распускалася. Х'ю загадалi падняцца на гару i сесцi там. Потым яго сфатаграфавалi. Яго разаслалi ѓ газеты па ѓсiм Захадзе разам з копiямi бiяграфii, выразанымi з клiѓлэндскай газеты. Пазней i фатаграфiя, i бiяграфiя былi скарыстаны ѓ каталогу, якi апiсвае кукурузарэзку Маквея.

Зрэзка кукурузы i памяшканне яе ѓ трасянiны на час лушчэння - цяжкая праца. У апошнi час стала вядома, што большая частка кукурузы, якая гадуецца на землях прэрый Сярэдняй Амерыкi, не зразаецца. Кукурузу пакiдаюць стаяць на палях, i позняй восенню людзi праходзяць праз яе, каб сабраць жоѓтыя каласы. Рабочыя кiдаюць кукурузу сабе на плечы ѓ павозку, якую вядзе хлопчык, якi iдзе за iмi ѓ iх павольным руху, а затым яе сцягваюць у ложкi. Калi поле прыбрана, жывёлу заганяюць туды i ѓсю зiму грызуць сухiя сцеблы кукурузы i ѓтоптваюць сцеблы ѓ зямлю. Увесь дзень у шырокiх заходнiх прэрыях, калi наступаюць шэрыя восеньскiя днi, вы можаце бачыць, як людзi i конi павольна прабiраюцца па палях. Як малюсенькiя казуркi, яны поѓзаюць па неабсяжных ландшафтах. За iмi позняй восенню i зiмой, калi прэрыi пакрыты снегам, прыходзiць жывёлу. Iх прывозяць з далёкага Захаду ѓ вагонах для перавозкi жывёлы, i пасля таго, як яны ѓвесь дзень грызлi кукурузныя нажы, адвозяць у адрыны i набiваюць да адмовы кукурузай. Калi яны становяцца тоѓстымi, iх адпраѓляюць у вялiзныя загоны для забойстваѓ у Чыкага, гiганцкiм горадзе ѓ прэрыях. Цiхiмi восеньскiмi начамi, стоячы на дарогах прэрый або на жывёльным двары аднаго з фермерскiх хат, вы можаце пачуць шолах сухiх сцеблаѓ кукурузы, а затым грукат цяжкiх целаѓ жывёл, якiя iдуць наперад i якiя грызуць кукурузу. i таптаць кукурузу.

Раней метады збору кукурузы былi iншымi. У аперацыi тады, як i зараз, была паэзiя, але яна была зададзена ѓ iншым рытме. Калi кукуруза саспела, людзi выходзiлi на палi з цяжкiмi кукурузнымi нажамi i зразалi сцеблы кукурузы блiзка да зямлi. Сцеблы зразалi правай рукой, размахваючы кукурузным нажом, i неслi на левай руцэ. Увесь дзень мужчына нёс цяжкую ношу сцеблаѓ, з якiх звiсалi жоѓтыя каласы. Калi груз станавiѓся невыносна цяжкiм, яго пераносiлi на капу, а калi ѓся кукуруза была зрэзана на вызначаным участку, капу замацоѓвалi, звязваючы яе прасмаленай вяроѓкай або цвёрдым сцяблом, скручаным замест вяроѓкi. Калi стрыжка была скончана, доѓгiя шэрагi сцеблаѓ усталi на палях, як вартавыя, i людзi, зусiм стомленыя, папаѓзлi па хатах i спаць.

Машына Х'ю ѓзяла на сябе ѓсю цяжкую частку працы. Ён зрэзаѓ кукурузу ля зямлi i звязаѓ яе ѓ снапы, якiя ѓпалi на платформу. За машынай iшлi двое мужчын: адзiн кiраваѓ канямi, а iншы прыкладваѓ пучкi сцеблаѓ да амартызатараѓ i звязваѓ гатовыя амартызатары. Мужчыны iшлi, палiлi трубкi i размаѓлялi. Конi спынiлiся, i вазак паглядзеѓ на прэрыi. Рукi яго не хварэлi ад стомы, i ён меѓ час падумаць. Цуд i таямнiца адкрытых прастор крыху запалi яму ѓ кроѓ. Увечары, калi праца была скончана, скацiна накормлена i ѓладкавалася ѓ хлявах, ён не адразу клаѓся спаць, а часам выходзiѓ з дому i стаяѓ на iмгненне пад зоркамi.

Гэта зрабiѓ мозг сына горца, беднага белага чалавека з рачнога горада, для жыхароѓ раѓнiн. Мары, якiя ён так стараѓся адагнаць ад сябе i якiя, як казала яму жанчына з Новай Англii Сара Шэпард, прывядуць да яго знiшчэння, увасобiлiся ѓ жыццё. Машына для разгрузкi аѓтамабiляѓ, прададзеная за дзвесце тысяч долараѓ, дала Стыву Хантэру грошы на куплю завода па вытворчасцi машын для ѓстаноѓкi абсталявання, а разам з Томам Батэрвортам на пачатак вытворчасцi кукурузарэзак, паѓплывала на жыццё меншай колькасцi людзей, але яно разнесла iмя Мiсуры ѓ iншыя месцы, а таксама стварыла новы выгляд. глыбiнi гарадоѓ, дзе загружаюцца караблi. Гарадскiмi начамi, калi вы ляжыце ѓ сваiх дамах, вы можаце раптам пачуць доѓгi гулкi роѓ. Гэта гiгант, якi прачысцiѓ горла вагонам вугалю. Х'ю Маквей дапамог вызвалiць гiганта. Ён усё яшчэ робiць гэта. У Бидуэлле, штат Агаё, ён усё яшчэ займаецца гэтым, вынаходзячы новыя вынаходствы, разразаючы путы, якiя злучалi гiганта. Ён адзiны чалавек, якога не адцягнула ад сваёй мэты складанасць жыцця.

Аднак гэта ледзьве не адбылося. Пасля прыходу да яго поспеху тысячы маленькiх галасоѓ пачалi клiкаць яго. Мяккiя жаночыя рукi цягнулiся з навакольнай масы людзей, са старых жыхароѓ i новых жыхароѓ горада, якi рос вакол заводаѓ, дзе выраблялiся яго машыны ва ѓсё большай колькасцi. На вулiцы Тэрнерс-Пайк, якая вядзе да яго майстэрнi ѓ Пiклвiле, увесь час будавалiся новыя дамы. Апроч Элi Малберы, у яго эксперыментальнай майстэрнi зараз працаваѓ тузiн механiкаѓ. Яны дапамаглi Х'ю з новай вынаходкай - прыладай для пагрузкi сена, над якой ён працаваѓ, а таксама вырабiлi спецыяльныя iнструменты для выкарыстання на заводзе па вытворчасцi кукурузаѓборачных камбайнаѓ i новым заводзе па вытворчасцi веласiпедаѓ. У самiм Пiклвiле пабудавалi тузiн новых дамоѓ. У дамах жылi жонкi механiкаѓ, i час ад часу адна з iх прыходзiла да мужа ѓ майстэрню Х'ю. Яму рабiлася ѓсё лягчэй i лягчэй размаѓляць з людзьмi. Рабочыя, якiя самi не ѓмелi шмат гаварыць, не знаходзiлi яго звыклае маѓчанне дзiѓным. Яны былi больш майстэрскiя ѓ выкарыстаннi iнструментаѓ, чым Х'ю, i лiчылi хутчэй выпадковасцю, што ён зрабiѓ тое, чаго яны не зрабiлi. Паколькi на гэтым шляху ён разбагацеѓ, яны таксама паспрабавалi свае сiлы ѓ вынаходствах. Адзiн з iх зрабiѓ запатэнтаваную дзвярную пятлю, якую Стыѓ прадаѓ за дзесяць тысяч даляраѓ, пакiнуѓшы сабе палову грошай за свае паслугi, як ён зрабiѓ у выпадку з прыладай для разгрузкi аѓтамабiляѓ Х'ю. Апоѓднi мужчыны спяшалiся па хатах паесцi, а затым вярталiся, каб лайдачыць перад фабрыкай i палiць паѓдзённыя трубкi. Казалi аб заробку, аб коштах на прадукты, аб мэтазгоднасцi пакупкi дома на ѓмовах частковай аплаты. Часам яны казалi пра жанчын i пра свае прыгоды з жанчынамi. Х'ю сядзеѓ адзiн за дзвярыма крамы i слухаѓ. Увечары, кладучыся спаць, ён думаѓ аб тым, што яны сказалi. Ён жыѓ у доме, якi належаѓ мiсiс МакКой, удаве работнiка чыгуначнага ѓчастка, якi загiнуѓ у чыгуначнай катастрофе, у якой была дачка. Дачка, Роѓз МакКой, выкладала ѓ сельскай школе i большую частку года адсутнiчала дома з ранiцы панядзелка да позняга вечара пятнiцы. Х'ю ляжаѓ у ложку, думаючы аб тым, што яго працоѓныя казалi аб жанчынах, i чуѓ, як старая ахмiстрыня ходзiць па лесвiцы. Часам ён уставаѓ з ложка i садзiѓся каля адчыненага акна. Паколькi яна была жанчынай, чыё жыццё закранула яго больш за ѓсё, ён часта думаѓ пра школьную настаѓнiцу. Дом Маккоя, невялiкi каркасны дом з частаколам, якi адлучае яго ад Тэрнерс-Пайк, стаяѓ задняй дзвярыма, звернутай да чыгункi Уiлiнг. Работнiкi чыгункi памяталi свайго былога калегу Майка Маккоя i хацелi быць добрымi да яго ѓдавы. Часам яны скiдвалi напаѓсатлелыя шпалы цераз плот на бульбяную градку за домам. Уначы, калi мiма праязджалi цяжка нагружаныя цягнiкi з вуглём, тармазнiкi перакiдвалi праз плот вялiкiя кавалкi вугалю. Удава прачыналася кожны раз, калi праходзiѓ цягнiк. Калi адзiн з тармазнiкаѓ кiнуѓ кавалак вугалю, ён закрычаѓ, i яго голас быѓ чутны скрозь грукат вагонаѓ з вуглём. "Гэта для Майка", - крыкнуѓ ён. Часам адзiн з кавалкаѓ выбiваѓ штыкетнiк з плота, i на наступны дзень Х'ю зноѓ ставiѓ яго назад. Калi цягнiк праехаѓ, удава ѓстала з пасцелi i прынесла вугаль у хату. "Я не хачу выдаць хлопчыкаѓ, пакiнуѓшы iх валяцца пры дзённым святле", - патлумачыла яна Х'ю. Па нядзелях ранiцай Х'ю браѓ папярочную пiлу i разрэзаѓ шпалы на адрэзкi, якiя можна было выкарыстоѓваць у кухоннай плiце. Паступова яго месца ѓ доме Маккоеѓ вызначылася, i калi ён атрымаѓ сто тысяч долараѓ i ѓсё, нават мацi i дачка, чакалi, што ён пераедзе, ён гэтага не зрабiѓ. Ён беспаспяхова спрабаваѓ угаварыць удаву браць больш грошай на яго ѓтрыманне, i калi гэтая спроба не ѓвянчалася поспехам, жыццё ѓ доме Маккоя пайшло гэтак жа, як i тады, калi ён быѓ тэлеграфiстам, атрымлiваючы сорак даляраѓ у месяц.

Увесну цi ѓвосень, седзячы ѓначы ѓ акна, i калi ѓзыходзiѓ месяц i пыл у Тэрнерс-паек рабiлася серабрыста-белай, Х'ю думаѓ пра Роѓз МакКой, якая спiць у доме якога-небудзь фермера. Яму не прыйшло ѓ галаву, што яна таксама можа не спаць i думаць. Ён уявiѓ, як яна нерухома ляжыць у ложку. Дачка працоѓнага аддзялення была стройнай жанчынай гадоѓ трыццацi са стомленымi блакiтнымi вачыма i рудымi валасамi. У юнацтве яе скура была моцна пакрыта вяснушкамi, а нос усё яшчэ быѓ хлапечым. Хоць Х'ю гэтага не ведаѓ, яна калiсьцi была закахана ѓ Джорджа Пайка, агента станцыi Уiлiнг, i дзень вяселля быѓ прызначаны. Затым узнiклi цяжкасцi ѓ дачыненнi да рэлiгiйных перакананняѓ, i Джордж Пайк ажанiѓся з iншай жанчынай. Менавiта тады яна стала школьнай настаѓнiцай. Яна была нешматслоѓнай жанчынай, i яны з Х'ю нiколi не заставалiся сам-насам, але калi Х'ю сядзеѓ каля акна восеньскiмi вечарамi, яна ляжала без сну ѓ пакоi фермерскага дома, дзе жыла ѓ пансiёне падчас школьнага сезону, i думала яго. Яна падумала, што, калi б Х'ю застаѓся тэлеграфiстам з заробкам у сорак даляраѓ у месяц, памiж iмi нешта магло б адбыцца. Потым у яе з'явiлiся iншыя думкi, дакладней адчуваннi, мала звязаныя з думкамi. У пакоi, дзе яна ляжала, было вельмi цiха, i палоска месячнага святла пранiкала ѓ акно. У хляве ззаду фермерскага дома яна чула, як варушыцца жывёлу. Свiння хрюкнула, i ѓ насталай цiшынi яна пачула, як фермер, якi ляжаѓ у суседнiм пакоi са сваёй жонкай, цiха пахрапваѓ. Роѓз была не вельмi моцная, i фiзiчнае цела не кантралявала яе характар, але яна была вельмi самотная i думала, што, як i жонка фермера, ёй хацелася б, каб побач з ёй ляжаѓ мужчына. Цяпло разлiлося па яе целе, а вусны сталi сухiмi, так што яна намачыла iх мовай. Калi б у вас была магчымасць неѓзаметку прабрацца ѓ пакой, вы маглi б прыняць яе за кацяняцi, якi ляжыць у плiты. Яна закрыла вочы i аддалася марам. У сваёй свядомасцi яна марыла стаць жонкай халасцяка Х'ю Маквея, але глыбока ѓсярэдзiне яе была яшчэ адна мара, мара, заснаваная на ѓспамiне аб яе адзiным фiзiчным кантакце з мужчынам. Калi яны былi заручаны, Джордж часта цалаваѓ яе. Аднойчы вясновым вечарам яны пайшлi пасядзець разам на травянiстым беразе ля ручая ѓ ценi фабрыкi па вытворчасцi саленняѓ, тады апусцелай i маѓклiвай, i ледзь не перайшлi да пацалункаѓ. Чаму больш нiчога не адбылося, Роѓз сапраѓды не ведала. Яна пратэставала, але яе пратэст быѓ слабым i не выяѓляѓ таго, што яна адчувала. Джордж Пайк адмовiѓся ад сваiх спроб навязаць ёй каханне, таму што яны павiнны былi ажанiцца, i ён не лiчыѓ правiльным рабiць тое, што ён лiчыѓ выкарыстаннем дзяѓчыны.

Ва ѓсякiм разе, ён устрымаѓся, i праз доѓгi час, пакуль яна ляжала ѓ фермерскай хаце, свядома думаючы аб халасцяцкiм пансiёне сваёй мацi, яе думкi станавiлiся ѓсё менш i менш выразнымi, i калi яна заснула, да яе вярнуѓся Джордж Пайк. Яна неспакойна круцiлася ѓ ложку i мармытала словы. Грубыя, але далiкатныя рукi дакраналiся да яе шчок i гулялi ѓ валасах. Калi ноч наступiла, i становiшча месяца змянiлася, паласа месячнага святла асвятлiла яе твар. Адна з яе рук працягнулася ѓверх i, здавалася, лашчыла месяцовыя промнi. Стомленасць знiкла з яе твару. "Так, Джордж, я кахаю цябе, я належу табе", - прашаптала яна.

Калi б Х'ю змог пракрасьцiся, як месяцовы прамень, да спячай школьнай настаѓнiцы, ён непазбежна пакахаѓ бы яе. Таксама ён, магчыма, зразумеѓ бы, што лепш за ѓсё падыходзiць да людзей проста i смела, як ён падыходзiѓ да механiчных праблем, якiмi былi напоѓнены яго днi. Замест гэтага ён сядзеѓ каля акна ѓ месячную ноч i думаѓ пра жанчын як пра iстот, зусiм не падобных на яго самога. Словы, сказаныя Сарай Шэпард хлопчыку, што абуджаѓся, усплылi ѓ яго памяцi. Ён думаѓ, што жанчыны прызначаны для iншых мужчын, але не для яго, i казаѓ сабе, што яму не патрэбная жанчына.

А потым у "Пайцы Тэрнера" нешта адбылося. Хлопчык-фермер, якi быѓ у горадзе i вёз у сваёй калясцы дачку суседа, спынiѓся перад домам. Доѓгi таварны цягнiк, якi павольна прабiраѓся мiма станцыi, заступаѓ праход па дарозе. У адной руцэ ён трымаѓ павады, а iншую абхапiѓ за талiю свайго спадарожнiка. Дзве галавы шукалi адна адну, i вусны сустрэлiся. Яны прыцiснулiся адно да аднаго. Той жа месяц, што асвятляѓ Роѓз МакКой у далёкiм фермерскiм доме, асвятляѓ адкрытае месца, дзе закаханыя сядзелi ѓ калясцы на дарозе. Х'ю прыйшлося зачынiць вочы i перамагчы ѓ сабе амаль непераадольны фiзiчны голад. Яго розум усё яшчэ пратэставаѓ, што жанчыны не для яго. Калi яго ѓяѓленне прадставiла яму спячую ѓ ложку школьную настаѓнiцу Роѓз МакКой, ён убачыѓ у ёй толькi цнатлiвую белую iстоту, якой варта пакланяцца здалёк i да якой нельга наблiжацца, прынамсi, самому. Ён зноѓ расплюшчыѓ вочы i паглядзеѓ на закаханых, чые вусны ѓсё яшчэ злiлiся разам. Яго доѓгае згорбленае цела напружылася, i ён выпрастаѓся на крэсле. Потым ён зноѓ закрыѓ вочы. Грубы голас парушыѓ цiшыню. "Гэта для Майка", - крыкнуѓ ён, i вялiкi кавалак вугалю, кiнуты з цягнiка, пераляцеѓ цераз бульбяную градку i стукнуѓся аб заднюю частку дома. Унiзе ён чуѓ, як старая мiсiс МакКой устае з ложка, каб забраць прыз. Цягнiк праехаѓ, i закаханыя ѓ багi аддалiлiся сябар ад сябра. У цiшынi ночы Х'ю чуѓ раѓнамерны стук капытоѓ каня фермерскага хлопчыка, якая выносiла яго i яго жанчыну ѓ цемру.

Два чалавекi, якiя жылi ѓ хаце са старой i якая слаба скончыла сваё жыццё i самi слаба спрабавалi дацягнуцца да жыцця, так i не дайшлi нi да чаго цалкам вызначанага ѓ адносiнах адзiн да аднаго. Аднойчы суботнiм вечарам позняй восенню ѓ Бидвел прыехаѓ губернатар штата. Пасля парада павiнен быѓ адбыцца палiтычны мiтынг, i губернатар, якi быѓ кандыдатам на перавыбранне, павiнен быѓ звярнуцца да народа са ступеняѓ ратушы. Выбiтныя грамадзяне павiнны былi стаяць на прыступках побач з губернатарам. Там павiнны былi быць Стыѓ i Том, i яны прасiлi Х'ю прыехаць, але ён адмовiѓся. Ён папрасiѓ Роѓз МакКой пайсцi з iм на сход, i а восьмай гадзiне яны выйшлi з дому i пайшлi ѓ горад. Затым яны стаялi ѓ натоѓпе ѓ ценi будынка магазiна i слухалi прамову. Да здзiѓлення Х'ю, было згадана яго iмя. Губернатар казаѓ аб росквiце горада, ускосна намякаючы, што яно адбылося дзякуючы палiтычнай пранiклiвасцi партыi, прадстаѓнiком якой ён быѓ, а затым згадаѓ некалькiх асоб, таксама часткова адказных за гэта. "Уся краiна рухаецца наперад да новых трыѓмфаѓ пад нашым сцягам, - заявiѓ ён, - але не кожнай супольнасцi так пашанцавала, як я знаходжу вас тут. Работнiкаѓ наймаюць за добры заробак. Жыццё тут плённае i шчаслiвае. Вам пашанцавала, што сярод вас ёсць такiя бiзнесмены, як Стывен Хантэр i Томас Батэрварт; а ѓ вынаходнiку Х'ю Маквеi вы бачыце аднаго з найвялiкшых розумаѓ i самых карысных людзей, якiя калi-небудзь жылi, каб дапамагчы зняць цяжар з плячэй працы. Тое, што ягоны мозг робiць для працы, наша партыя робiць па-iншаму. Ахоѓны тарыф сапраѓды з'яѓляецца бацькам сучаснага росквiту".

Аратар зрабiѓ паѓзу, i ѓ натоѓпе пачулiся апладысменты. Х'ю схапiѓ школьную настаѓнiцу за руку i пацягнуѓ яе ѓ завулак. Дахаты яны iшлi моѓчкi, але калi падышлi да дома i ѓжо збiралiся ѓвайсцi, школьны настаѓнiк завагаѓся. Яна хацела папрасiць Х'ю прайсцiся з ёй у цемры, але ёй не хапiла смеласцi ажыццявiць сваё жаданне. Калi яны стаялi каля варот i высокi мужчына з выцягнутым сур'ёзным тварам глядзеѓ на яе зверху ѓнiз, яна ѓспомнiла словы размаѓлялага. "Як ён мог пра мяне клапацiцца? Як такому чалавеку, як ён, можа быць справа да такой несамавiтай школьнай настаѓнiцы, як я? - Спытала яна сябе. Уголас яна сказала зусiм iншае. Калi яны iшлi па Тэрнерс-Пайку, яна вырашыла, што смела прапануе прагуляцца пад дрэвамi па Тэрнерс-Пайка за мастом, i сказала сабе, што пазней прывядзе яго да месца ѓ ручая, у ценi ракi. старая фабрыка па вытворчасцi саленняѓ, дзе яны з Джорджам Пайком так блiзка сталi палюбоѓнiкамi. Замест гэтага яна на iмгненне памарудзiла каля варот, а затым нiякавата засмяялася i ѓвайшла. "Ты мусiш ганарыцца. Я быѓ бы ганарлiвы, калi б пра мяне маглi так казаць. Я не разумею, чаму вы працягваеце жыць тут, у такой таннай хатцы, як наш, - сказала яна.

Цёплым вясновым нядзельным вечарам у той год, калi Клара Батэрварт вярнулася жыць у Бидвелл, Х'ю распачаѓ, што было для яго амаль адчайнай спробай падысцi да школьнага настаѓнiка. Дзень быѓ дажджлiвы, i Х'ю правёѓ частку яго дома. Ён прыйшоѓ з магазiна апоѓднi i пайшоѓ у свой пакой. Калi яна была дома, школьны настаѓнiк займаѓ суседнi пакой. Мацi, якая рэдка выходзiла з дому, у той дзень паехала за горад наведаць брата. Дачка прыгатавала вячэру для сябе i Х'ю, i ён паспрабаваѓ дапамагчы ёй вымыць посуд. Талерка выпала з яго рук, i яе разбiццё, здавалася, парушыла маѓклiвы, збянтэжаны настрой, якi авалодаѓ iмi. Некалькi хвiлiн яны былi дзецьмi i паводзiлi сябе як дзецi. Х'ю ѓзяѓ яшчэ адну талерку, i школьны настаѓнiк сказаѓ яму адкласцi яе. Ён адмовiѓся. "Ты нязграбны, як шчаня. Я не разумею, як табе ѓвогуле ѓдаецца нешта рабiць у гэтай тваёй краме.

Х'ю паспрабаваѓ утрымаць талерку, якую спрабаваѓ адабраць школьны настаѓнiк, i некалькi хвiлiн яны з усiх сiл смяялiся. Яе шчокi пачырванелi, i Х'ю падумаѓ, што яна выглядае чароѓна. Да яго прыйшоѓ iмпульс, якога ѓ яго нiколi раней не было. Яму хацелася крычаць ва ѓсю глотку, кiдаць талерку ѓ столь, змятаць са стала ѓвесь посуд i чуць, як яна падае на падлогу, гуляць, як нейкая вялiзная жывёлiна, якая страцiлася ѓ малюсенькiм свеце. Ён паглядзеѓ на Роѓз, i яго рукi задрыжалi ад сiлы дзiѓнага iмпульсу. Пакуль ён стаяѓ i глядзеѓ, яна ѓзяла талерку з яго рук i пайшла на кухню. Не ведаючы, што яшчэ рабiць, ён надзеѓ капялюш i пайшоѓ гуляць. Пазней ён пайшоѓ у майстэрню i паспрабаваѓ працаваць, але рука яго дрыжала, калi ён спрабаваѓ трымаць iнструмент, i апарат для пагрузкi сена, над якiм ён працаваѓ, здаѓся яму вельмi трывiяльнай i няважнай рэччу.

У чатыры гадзiны Х'ю вярнуѓся ѓ дом i выявiѓ, што ён вiдавочна пусты, хоць дзверы, якая вядзе ѓ Тэрнерс-Пайк, была адчыненая. Дождж спынiѓся, i сонца з цяжкасцю прабiвалася скрозь аблокi. Ён падняѓся наверх у свой пакой i сеѓ на край ложка. Да яго прыйшло перакананне, што дачка гаспадара дома знаходзiцца ѓ сваiм пакоi па суседстве, i хоць гэтая думка парушыла ѓсе яго ѓяѓленнi аб жанчынах, якiя ён калi-небудзь меѓ у адносiнах да сябе, ён вырашыѓ, што яна пайшла ѓ свой пакой, каб быць побач з iм. калi ён увайшоѓ. Ён чамусьцi ведаѓ, што, калi ён падыдзе да яе дзвярэй i пастукае, яна не здзiвiцца i не адмовiць яму ѓ прыёме. Ён зняѓ туфлi i асцярожна паставiѓ iх на падлогу. Затым ён на дыбачках выйшаѓ у невялiкi калiдор. Столь была настолькi нiзкая, што яму давялося нахiлiцца, каб не стукнуцца аб яе галавой. Ён падняѓ руку, маючы намер пастукаць у дзверы, але затым страцiѓ адвагу. Некалькi разоѓ ён выходзiѓ у прыхожую з тым жа намерам i кожны раз бясшумна вяртаѓся ѓ свой пакой. Ён сеѓ у крэсла каля акна i пачаѓ чакаць. Мiнула гадзiна. Ён пачуѓ шум, якi паказваѓ на тое, што школьная настаѓнiца ляжала на сваiм ложку. Затым ён пачуѓ крокi на лесвiцы i неѓзабаве ѓбачыѓ, як яна выйшла з дому i пайшла па Тэрнерс-пайк. Яна пайшла не ѓ горад, а цераз мост, мiма яго магазiна, у сельскую мясцовасць. Х'ю схаваѓся з-пад увагi. Ён задавалася пытаннем, куды яна магла пайсцi. "Дарогi брудныя. Чаму яна выходзiць? Яна баiцца мяне?" - спытаѓ ён сябе. Калi ён убачыѓ, як яна павярнулася на мосце i азiрнулася на дом, яго рукi зноѓ задрыжалi. "Яна хоча, каб я рушыѓ услед за ёй. Яна хоча, каб я пайшоѓ з ёю", - падумаѓ ён.

Х'ю неѓзабаве выйшаѓ з дому i пайшоѓ па дарозе, але не сустрэѓ школьнага настаѓнiка. Яна сапраѓды перасекла мост i пайшла па беразе ручая на далёкiм беразе. Затым яна зноѓ перайшла па ѓпалым бярве i спынiлася ля сцяны фабрыкi па вытворчасцi саленняѓ. Каля сцяны рос куст бэзу, i яна схавалася за iм. Калi яна ѓбачыла Х'ю на дарозе, яе сэрца забiлася так моцна, што ёй стала цяжка дыхаць. Ён пайшоѓ па дарозе i неѓзабаве знiк з вачэй, i вялiкая слабасць авалодала ёю. Хоць трава была мокрай, яна села на зямлю ля сцяны будынка i закрыла вочы. Пазней яна закрыла твар рукамi i заплакала.

Збянтэжаны вынаходнiк вярнуѓся ѓ свой пансiён толькi позна ѓвечары, а калi вярнуѓся, то быѓ невыказна рады, што не пастукаѓ у дзверы пакоя Роѓз МакКой. Падчас прагулкi ён вырашыѓ, што сама думка аб тым, што яна хацела яго, нарадзiлася ѓ яго ѓласным мозгу. "Яна мiлая жанчына", - паѓтараѓ ён сабе зноѓ i зноѓ у час прагулкi i думаѓ, што, прыйшоѓшы да такой высновы, ён адмёѓ у ёй усе магчымасцi чаго-небудзь яшчэ. Ён стамiѓся, калi вярнуѓся дадому i адразу ж пайшоѓ спаць. Старая вярнулася дадому з вёскi, а яе брат сядзеѓ у сваёй калясцы i крычаѓ школьнай настаѓнiцы, якая выйшла з яе пакоя i пабегла ѓнiз па лесвiцы. Ён чуѓ, як дзве жанчыны прынеслi ѓ хату нешта цяжкае i кiнулi гэта на падлогу. Брат-фермер падарыѓ мiсiс МакКой мяшок бульбы. Х'ю падумаѓ пра мацi i дачкi, якiя стаяць разам унiзе, i быѓ невыказна рады, што не паддаѓся свайму iмпульсу да смеласцi. "Яна б ёй зараз расказала. Яна добрая жанчына i расказала б ёй цяпер", - падумаѓ ён.

У дзве гадзiны таго ж дня Х'ю ѓстаѓ з ложка. Нягледзячы на перакананне, што жанчыны не для яго, ён выявiѓ, што не можа спаць. Нешта, што свяцiлася ѓ вачах школьнай настаѓнiцы, калi яна змагалася з iм за ѓладанне талеркай, усё клiкала яго, i ён устаѓ i падышоѓ да акна. Хмары ѓжо рассеялiся з неба, i ноч стала яснай. Каля суседняга акна сядзела Роѓз МакКой. Яна была апранута ѓ начную кашулю i глядзела ѓздоѓж Тэрнерс-пайка на месца, дзе Джордж Пайк, начальнiк станцыi, жыѓ са сваёй жонкай. Не даючы сабе часу падумаць, Х'ю апусцiѓся на каленi i працягнуѓ сваю доѓгую руку праз прастору памiж двума вокнамi. Яго пальцы амаль дакранулiся да патылiцы жанчыны i прагнулi пагуляць з масай рудых валасоѓ, якiя спадалi ёй на плечы, калi яго зноѓ адолела збянтэжанасць. Ён хутка адхапiѓ руку i выпрастаѓся ѓ пакоi. Яго галава стукнулася аб столь, i ён пачуѓ, як акно суседняга пакоя цiха апусцiлася. Свядомым намаганнем ён узяѓ сябе ѓ рукi. "Яна добрая жанчына. Памятай, яна добрая жанчына", - прашаптаѓ ён сам сабе i, зноѓ забраѓшыся ѓ ложак, не дазволiѓ сабе затрымацца на думках школьнай настаѓнiцы, а прымусiѓ iх звярнуцца да нявырашаных праблем, з якiмi яму яшчэ трэба было сутыкнуцца. перш чым ён змог завяршыць працу над прыладай для пагрузкi сена. "Займiся сваёй справай i больш не хадзi па гэтай дарозе", - сказаѓ ён, нiбы звяртаючыся да iншага чалавека. "Помнi, яна добрая жанчына, i ты не маеш на гэта права. Гэта ѓсё, што вам трэба зрабiць. Памятайце, што вы не маеце права, - дадаѓ ён з ноткай загаду ѓ голасе.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XIII

Х УГХ ПЕРШЫ ПIЛА Клара Батэрворт, адзiн лiпеньскi дзень, калi яна правяла дома цэлы месяц. Аднойчы позна ѓвечары яна прыйшла ѓ яго краму разам са сваiм бацькам i чалавекам, якi быѓ наняты для кiравання новым заводам па вытворчасцi веласiпедаѓ. Усе трое выйшлi з багi Тома i зайшлi ѓ краму, каб убачыць новае вынаходства Х'ю - прылада для пагрузкi сена. Том i мужчына па iменi Альфрэд Баклi прайшлi ѓ заднюю частку крамы, i Х'ю застаѓся сам-насам з жанчынай. Яна была апранута ѓ лёгкую летнюю сукенку, шчокi яе палалi. Х'ю стаяѓ на лаѓцы каля адчыненага акна i слухаѓ, як яна распавядала аб тым, як моцна змянiѓся горад за тры гады яе адсутнасцi. "Гэта ваша справа, усе так кажуць", - заявiла яна.

Клара чакала магчымасцi пагаварыць з Х'ю. Яна пачала задаваць пытаннi аб яго рабоце i аб тым, што з гэтага выйдзе. "Калi ѓсё робяць машыны, што ж рабiць людзям?" яна спытала. Здавалася, яна лiчыла само сабой якiя разумеюцца, што вынаходнiк глыбока разважаѓ над тэмай прамысловага развiцця, пра якую Кейт Чэнселер часта казала цэлы вечар. Пачуѓшы, што пра Х'ю казалi як пра чалавека з вялiкiм мозгам, яна захацела ѓбачыць, як працуе гэты мозг.

Альфрэд Баклi часта прыходзiѓ у дом яе бацькi i хацеѓ ажанiцца на Клары. Увечары двое мужчын сядзелi на ганку фермерскага дома i гаварылi аб горадзе i аб вялiкiх справах, якiя там трэба зрабiць. Яны казалi пра Х'ю, i Баклi, энергiчны, гаманкi хлопец з доѓгай скiвiцай i неспакойнымi шэрымi вачыма, якi прыехаѓ з Нью-Ёрка, прапанаваѓ схемы яго выкарыстання. Клара зразумела, што iснуе план, як атрымаць кантроль над будучымi вынаходствамi Х'ю i тым самым атрымаць перавагу над Стывам Хантэрам.

Усё гэта збянтэжыла Клару. Альфрэд Баклi прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж, але яна адклала гэтую справу. Прапанова была фармальнай, зусiм не тым, чаго яна чакала ад мужчыны, якога збiралася ѓзяць у партнёры на ѓсё жыццё, але ѓ той момант Клара была вельмi сур'ёзна настроена на шлюб. Мужчына з Нью-Ёрка прыязджаѓ у дом яе бацькi некалькi вечароѓ на тыдзень. Яна нiколi з iм не гуляла, i яны нiякiм чынам не наблiжалiся адно да аднаго. Здавалася, ён быѓ занадта заняты працай, каб казаць аб асабiстым, i прапанаваѓ ажанiцца, напiсаѓшы ёй лiст. Клара атрымала лiст на пошце, i гэта яе так засмуцiла, што яна адчула, што не можа нейкi час сустрэцца з кiм-небудзь са сваiх знаёмых. "Я нявартая цябе, але хачу, каб ты была маёй жонкай. Я буду працаваць на цябе. Я тут новенькi i вы мяне не вельмi добрае ведаеце. Усё, пра што я прашу, - гэта прывiлей даказаць свае заслугi. Я хачу, каб ты стала маёй жонкай, але перш чым я асмелюся прыйсцi i папрасiць цябе аказаць мне такi вялiкi гонар, я адчуваю, што павiнна даказаць, што я вартая гэтага", - гаварылася ѓ лiсце.

У той дзень, калi яна атрымала лiст, Клара паехала ѓ горад адна, а потым села ѓ свой багi i паехала на поѓдзень, мiма фермы Батэрворта, у бок узгоркаѓ. Яна забылася пайсцi дадому на абед цi вячэру. Конь павольна iшоѓ трушком, пратэстуючы i спрабуючы павярнуць назад на кожным скрыжаваннi, але яна працягвала iсцi i дабралася дадому толькi апоѓначы. Калi яна дабралася да фермерскай хаты, яе чакаѓ бацька. Ён пайшоѓ з ёй на жывёльны двор i дапамог адпрагчы каня. Нiчога не было сказана, i пасля хвiлiннай размовы, якая не мае нiчога агульнага з прадметам, якi займаѓ iх абодвух, яна паднялася наверх i паспрабавала ѓсё абдумаць. Яна прыйшла да пераканання, што яе бацька меѓ нейкае дачыненне да прапановы рукi i сэрца, што ён ведаѓ пра гэта i чакаѓ яе вяртання дадому, каб паглядзець, як гэта падзейнiчала на яе.

Клара напiсала адказ, якi быѓ гэтак жа ѓнiклiвым, як i сама прапанова. "Я не ведаю, цi хачу я ажанiцца на табе цi не. Мне давядзецца з вамi пазнаёмiцца. Аднак я дзякую вам за прапанову рукi i сэрца, i калi вы адчуеце, што прыйшоѓ зручны час, мы пагаворым пра гэта", - напiсала яна.

Пасля абмену лiстамi Альфрэд Баклi часцей, чым раней, прыходзiѓ у хату яе бацькi, але блiжэй яны з Кларай не пазнаёмiлiся. Ён размаѓляѓ не з ёй, а з яе бацькам. Хоць яна i не ведала аб гэтым, чутка аб тым, што яна выйдзе замуж за чалавека з Нью-Ёрка, ужо распаѓсюдзiѓся па горадзе. Яна не ведала, хто расказаѓ гэтую гiсторыю: яе бацька цi Баклi.

Летнiмi вечарамi на ганку фермерскага дома двое мужчын гаварылi аб прагрэсе, аб горадзе i аб той ролi, якую яны прымаюць i спадзяюцца адыграць у яго будучым развiццi. Жыхар Нью-Ёрка прапанаваѓ Тому план. Ён павiнен быѓ пайсцi да Х'ю i прапанаваць кантракт, якi дае гэтым дваiм права выбару на ѓсе яго будучыя вынаходкi. Калi вынаходкi будуць завершаны, яны павiнны былi фiнансавацца ѓ Нью-Ёрку, i двое мужчын адмовiлiся ад вытворчасцi i значна хутчэй зарабiлi грошы ѓ якасцi прамоѓтэраѓ. Яны вагалiся, таму што баялiся Стыва Хантэра i таму, што Том баяѓся, што Х'ю не падтрымае iх план. "Я б не здзiвiѓся, калi б у Стыва ѓжо быѓ з iм такi кантракт. Калi ён гэтага не зробiць, ён дурань, - сказаѓ пажылы мужчына.

Вечар за вечарам двое мужчын размаѓлялi, а Клара сядзела ѓ глыбокiм ценi ззаду ганка i слухала. Варожасць, якая iснавала памiж ёй i бацькам, здавалася, была забытая. Мужчына, якi прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж, не глядзеѓ на яе, а яе бацька глядзеѓ. Баклi казаѓ большую частку часу i казаѓ аб бiзнэсмэнах Нью-Ёрка, ужо вядомых на Блiзкiм Захадзе як фiнансавыя гiганты, як калi б яны былi яго сябрамi на ѓсё жыццё. "Яны выканаюць усё, што я iх папрашу", - заявiѓ ён.

Клара спрабавала думаць пра Альфрэда Баклi як пра мужа. Як i Х'ю Маквэй, ён быѓ высокiм i хударлявым, але ѓ адрозненне ад вынаходнiка, якога яна бачыла два цi тры разы на вулiцы, ён не быѓ нядбайна апрануты. У iм было нешта гладкае, нешта, што нагадвала выхаванага сабаку, магчыма, ганчака. Падчас размовы ён нахiляѓся наперад, як хорт, якi гонiць труса. Яго валасы былi акуратна падзелены праборам, а адзенне аблягала яго, як шкура жывёлы. Ён насiѓ дыяментавую шпiльку для шалiка. Ёй здавалася, што яго доѓгая скiвiца ѓвесь час вiляе. Праз некалькi дзён пасля атрымання яго лiста яна вырашыла, што не жадае яго ѓ мужыкi, i была перакананая, што ён не жадае яе. Яна была ѓпэѓнена, што ѓсё пытанне аб замужжы нейкiм чынам было прапанавана яе бацькам. Калi яна прыйшла да такой высновы, яна адначасова раззлавалася i была неяк дзiѓна кранутая. Яна не iнтэрпрэтавала гэта як страх перад нейкай неасцярожнасцю з яе боку, а думала, што яе бацька хацеѓ, каб яна выйшла замуж, бо хацела, каб яна была шчаслiвая. Калi яна сядзела ѓ цемры на ганку фермерскай хаты, галасы двух мужчын сталi неразборлiвымi. Як быццам яе розум выйшаѓ з цела i, як жывая iстота, падарожнiчаѓ па свеце. Перад ёй сталi дзясяткi мужчын, якiх яна бачыла i да якiх выпадкова звярталася, маладыя людзi, якiя наведвалi школу ѓ Калумбусе, i гарадскiя хлопчыкi, з якiмi яна хадзiла на вечарынкi i танцы, калi была маленькай дзяѓчынкай. Яна выразна бачыла iх постацi, але ѓспамiнала iх у нейкi выгодны момант свайго судотыку з iмi. У Калумбусе жыѓ малады чалавек з мястэчка на паѓднёвай ускраiне штата, адзiн з тых, хто заѓсёды закаханы ѓ жанчыну. У першы год навучання ѓ школе ён заѓважыѓ Клару i не мог вырашыць, цi лепш яму звярнуць увагу на яе цi на маленькую чарнавокую гарадскую дзяѓчынку, якая вучылася ѓ iх у класе. Некалькi разоѓ ён спускаѓся з узгорка каледжа i iшоѓ па вулiцы з Кларай. Яны стаялi на скрыжаваннi вулiц, дзе яна звычайна садзiлася на машыну. Некалькi машын праехалi мiма, стоячы разам ля куста, якi рос ля высокай каменнай сцяны. Яны казалi аб дробязях, аб камедыйным клубе, арганiзаваным у школе, аб шанцах на перамогу футбольнай каманды. Малады чалавек быѓ адным з акцёраѓ спектакля, пастаѓленага камедыйным клубам, i расказаѓ Клары пра свае ѓражаннi на рэпетыцыях. Пакуль ён казаѓ, яго вочы заззялi, i яму здавалася, што ён глядзiць не на яе твар цi цела, а на нешта ѓнутры яе. Нейкi час, магчыма, хвiлiн пятнаццаць, iснавала верагоднасць таго, што гэтыя два чалавекi пакахаюць адзiн аднаго. Затым малады чалавек сышоѓ, i пазней яна ѓбачыла, як ён шпацыраваѓ пад дрэвамi на тэрыторыi каледжа з маленькай чарнавокай гарадской дзяѓчынкай.

Летнiмi вечарамi, седзячы на ганку ѓ цемры, Клара думала аб гэтым iнцыдэнце i аб дзясятках iншых хуткаплынных кантактаѓ, якiя яна ѓстанавiла з мужчынамi. Галасы двух мужчын, якiя гавораць аб зарабляннi грошай, працягвалiся i працягвалiся. Кожны раз, калi яна выходзiла са свайго iнтраспектыѓнага свету думак, доѓгая скiвiца Альфрэда Баклi вiляла. Ён увесь час быѓ у працы, упарта, настойлiва нешта пераконваѓ яе бацьку. Клары было цяжка думаць аб сваiм бацьку як аб трусе, але думка аб тым, што Альфрэд Баклi падобны на сабаку, засталася з ёй. "Воѓк i ваѓкадаѓ", - рассеяна падумала яна.

Клары было дваццаць тры гады, i яна здавалася сабе спелай. Яна не збiралася больш марнаваць час на наведванне школы i не хацела быць прафесiйнай жанчынай, як Кейт Чэнселер. Было нешта, чаго яна хацела, i нейкiм чынам нейкi мужчына, яна не ведала, што гэта будзе за мужчына, быѓ зацiкаѓлены ѓ гэтым пытаннi. Яна вельмi прагнула кахання, але магла атрымаць яе ад iншай жанчыны. Кейт Чэнселер б яна спадабалася. Яна не ѓсведамляла таго факту, што iх сяброѓства было нечым большым, чым сяброѓства. Кацi падабалася трымаць Клару за руку, ёй хацелася цалаваць i лашчыць яе. Гэтая цяга была задушана самой Кэт, у ёй iшла барацьба, i Клара смутна ѓсведамляла гэта i паважала Кэт за гэта.

Чаму? У першыя тыднi таго лета Клара задавала сабе гэтае пытанне тузiн разоѓ. Кейт Чэнселер навучыла яе думаць. Калi яны былi разам, Кейт i думала, i казала, але зараз у розуму Клары з'явiѓся шанец. За яе жаданнем мужчыны нешта хавалася. Ёй хацелася нечага большага, чым ласкi. У ёй быѓ творчы iмпульс, якi не мог праявiцца, пакуль з ёй не заняѓся каханнем мужчына. Мужчына, якога яна хацела, быѓ усяго толькi iнструментам, якi яна шукала, каб рэалiзаваць сябе. Некалькi разоѓ за гэтыя вечары ѓ прысутнасцi двух мужчын, якiя казалi толькi аб тым, каб зарабiць грошы на прадуктах чужога розуму, яна амаль выцясняла свой розум на пэѓную думку аб жанчынах, i тады ён зноѓ затуманьваецца.

Клара стамiлася думаць i прыслухалася да размовы. Iмя Х'ю Маквея гучала ѓ настойлiвай размове як рэфрэн. Гэта замацавалася ѓ яе прытомнасцi. Вынаходнiк не быѓ жанаты. Дзякуючы сацыяльнай сiстэме, у якой яна жыла, гэта i гэта толькi зрабiла яго магчымым для яе мэт. Яна пачала думаць аб вынаходнiку, i яе розум, якi стамiѓся ад гульняѓ з уласнай фiгурай, зайграѓ аб постацi высокага, сур'ёзнага мужчыны, якога яна бачыла на Мэйн-стрыт. Калi Альфрэд Баклi з'ехаѓ у горад на ноч, яна паднялася наверх у свой пакой, але не лягла ѓ ложак. Замест гэтага яна пагасiла святло i села каля адчыненага акна, якое выходзiла на фруктовы сад i адкуль ёй быѓ бачны невялiкi ѓчастак дарогi, якая праходзiць мiма фермерскай хаты ѓ бок горада. Кожны вечар перад ад'ездам Альфрэда Баклi на ганку адбывалася невялiкая сцэнка. Калi госця ѓстала, каб пайсцi, яе бацька пад нейкай падставай пайшоѓ у дом або за кут дома на жывёльны двор. "Я папрашу Джыма Прыста запрэгчы вашага каня", - сказаѓ ён i паспяшаѓся прэч. Клара засталася ѓ грамадстве чалавека, якi прыкiдваѓся, быццам жадае на ёй ажанiцца, i якi, як яна была перакананая, не жадаѓ нiчога падобнага. Яна не бянтэжылася, але адчувала яго збянтэжанасць i атрымлiвала асалоду ад гэтым. Ён вымавiѓ афiцыйныя прамовы.

- Што ж, ноч цудоѓная, - сказаѓ ён. Клара абняла думку, што яму некамфортна. "Ён прыняѓ мяне за зялёную вясковую дзяѓчыну, уражаную iм, бо ён з горада i добра апрануты", - падумала яна. Часам яе бацька адсутнiчаѓ пяць цi дзесяць хвiлiн, i яна не гаварыла нi слова. Калi яе бацька вярнуѓся, Альфрэд Баклi пацiснуѓ яму руку, а затым павярнуѓся да Клары, вiдавочна, зараз ужо зусiм паслабiѓшыся. - Баюся, мы вам надакучылi, - сказаѓ ён. Ён узяѓ яе руку i, нахiлiѓшыся, цырымонна пацалаваѓ яе тыльны бок. Яе бацька адвярнуѓся. Клара паднялася наверх i села каля акна. Яна чула, як двое мужчын працягвалi размаѓляць на дарозе перад домам. Праз некаторы час грукнулi ѓваходныя дзверы, у хату ѓвайшоѓ яе бацька, i госця з'ехала. Усё сцiхла, i яна яшчэ доѓга чула, як капыты каня Альфрэда Баклi хутка стукалi па дарозе, якая вядзе ѓ горад.

Клара падумала аб Х'ю Маквеi. Альфрэд Баклi адклiкаѓся аб iм як аб чалавеку з глыбiнкi з некаторай дзеллю генiяльнасцi. Ён увесь час паѓтараѓ аб тым, што яны з Томам могуць выкарыстоѓваць гэтага чалавека ѓ сваiх мэтах, i яна задавалася пытаннем, дапускаюць цi абодва мужчыны такую ж вялiкую памылку ѓ дачыненнi да вынаходнiка, як i ѓ дачыненнi да яе. Цiхай летняй ноччу, калi стук конскiх капытоѓ зацiх i бацька перастаѓ варушыцца па хаце, яна пачула iншы гук. Завод па вытворчасцi кукурузаѓборачных машын быѓ вельмi заняты i працаваѓ у начную змену. Калi ноч была цiхай цi калi з горада на груд дзьмуѓ лёгкi ветрык, ад мноства машын, якiя працуюць па дрэве i сталi, даносiѓся нiзкi грукат, за якiм праз роѓныя прамежкi часу вынiкала роѓнае дыханне паравога рухавiка.

Жанчына каля акна, як i ѓсе астатнiя ѓ яе горадзе i ва ѓсiх гарадах Сярэдняга Захаду, была кранутая iдэяй рамантыкi прамысловасцi. Мары хлопчыка з Мiсуры, з якiм ён змагаѓся, сiлай яго настойлiвасцi вывярнулiся ѓ новае рэчышча i выказалiся ѓ пэѓных рэчах: у машынах для ѓборкi кукурузы, у машынах для разгрузкi вугальных вагонаѓ i для ѓборкi сена з поля i пагрузка яго на павозкi без дапамогi чалавечых рук былi яшчэ мары. Яны разбудзiлi ѓ прытомнасцi жанчыны сны. Фiгуры iншых мужчын, якiя круцiлiся ѓ яе галаве, выслiзнулi, i засталася адна постаць. Яе розум прыдумляѓ гiсторыi, якiя тычацца Х'ю. Яна прачытала абсурдную гiсторыю, надрукаваную ѓ клiѓлэндскай газеце, i яна захапiла яе ѓяѓленне. Як i любы iншы грамадзянiн Амерыкi, яна верыла ѓ герояѓ. У кнiгах i часопiсах яна чытала пра гераiчных людзей, якiя выбралiся з беднасцi дзякуючы нейкай дзiѓнай алхiмii i злучылi ѓ сваiх поѓных людзях усе цноты. Шырокая, багатая зямля патрабавала гiганцкiх постацяѓ, i розумы людзей стварылi гэтыя постацi. Лiнкальн, Грант, Гарфiлд, Шэрман i паѓтузiна iншых мужчын былi чымсьцi вялiкiм, чым проста людзьмi ѓ свядомасцi пакалення, якое прыйшло адразу пасля дзён iх узрушаючых выступаѓ. Прамысловасць ужо стварала новы набор паѓмiфiчных фiгур. Фабрыка, якая працавала ѓ начны час у мястэчку Бидуэлл, стала ѓ прытомнасцi жанчыны, якая сядзела ѓ акна фермерскай хаты, не фабрыкай, а магутнай жывёлай, магутнай зверападобнай iстотай, якога Х'ю прыручыѓ i стаѓ карысным для сваiх субратаѓ. Яе розум накiраваѓся наперад i прыняла прыручэнне звера як нешта само сабой якое разумеецца. Голад яе пакалення знайшоѓ у ёй голас. Як i ѓсiм, ёй хацелася герояѓ, i героем стаѓ Х'ю, з якiм яна нiколi не размаѓляла i аб якiм нiчога не ведала. Яе бацька, Альфрэд Баклi, Стыѓ Хантэр i астатнiя, у рэшце рэшт, былi пiгмеямi. Яе бацька быѓ iнтрыганам; ён нават меркаваѓ выдаць яе замуж, магчыма, для рэалiзацыi сваiх уласных планаѓ. Насамрэч яго планы былi настолькi неэфектыѓныя, што ёй не трэба было на яго злавацца. Сярод iх быѓ толькi адзiн чалавек, якi не быѓ iнтрыганам. Х'ю быѓ тым, кiм яна хацела быць. Ён быѓ творчай сiлай. У яго руках мёртвыя неадушаѓлёныя рэчы станавiлiся творчай сiлай. Ён быѓ тым, кiм яна хацела бачыць не сябе, а, магчыма, сына. Думка, нарэшце выказаная вызначана, спалохала Клару, i яна паднялася з крэсла каля акна i прыгатавалася легчы спаць. Нешта ѓнутры яе цела балела, але яна не дазваляла сабе працягваць думаць аб тым, што яе наведвала.

У той дзень, калi яна пайшла са сваiм бацькам i Альфрэдам Баклi ѓ краму Х'ю, Клара зразумела, што хоча выйсцi замуж за чалавека, якога ѓбачыць там. Думка ѓ ёй не выяѓлялася, а спала, як насеньне, толькi што пасаджанае ва ѓрадлiвую глебу. Яна сама дабiлася таго, каб яе адвезлi на фабрыку, а таксама здолела пакiнуць яе з Х'ю, пакуль двое мужчын пайшлi паглядзець на недабудаваны пагрузчык для сена ѓ задняй частцы крамы.

Яна пачала размаѓляць з Х'ю, калi ѓсе чацвёра стаялi на лужку перад крамай. Яны ѓвайшлi ѓнутр, а яе бацька i Баклi прайшлi праз заднiя дзверы. Яна спынiлася каля лаѓкi, i, працягваючы казаць, Х'ю быѓ вымушаны спынiцца i ѓстаць побач з ёй. Яна задавала пытаннi, рабiла яму туманныя камплiменты, а пакуль ён з усiх сiл спрабаваѓ завязаць размову, яна вывучала яго. Каб схаваць сваё замяшанне, ён адвярнуѓся i паглядзеѓ у акно на Тэрнерс-Пайк. Яго вочы, вырашыла яна, былi прыгожымi. Яны былi некалькi малыя, але было ѓ iх нешта шэрае i воблачнае, i шэрая воблачнасць надавала ёй упэѓненасцi ѓ чалавеку за вачыма. Яна магла, як яна адчувала, давяраць яму. У яго вачах было нешта падобнае на тое, што найбольш удзячна яе ѓласнай прыродзе, на неба, убачанае над адкрытай мясцовасцю або над ракой, якая ѓцякае проста ѓдалячынь. Валасы Х'ю былi грубымi, як грыва каня, а нос - як нос каня. Ён, вырашыла яна, вельмi падобны на каня; сумленны, моцны конь, конь, ачалавечаны таямнiчай, галоднай iстотай, якая выказвала сябе ѓ яго вачах. "Калi мне давядзецца жыць з жывёлай; "Калi, як аднойчы сказала Кейт Чэнселер, мы, жанчыны, павiнны вырашыць, з якой яшчэ жывёлай нам жыць, перш чым мы зможам стаць людзьмi, я б аддала перавагу жыць з моцным, добрым канём, чым з ваѓком або ваѓкадавам", - злавiла яна сябе на думцы.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XIV

Х УГХ МАђ НЕ падазрэнне, што Клара разглядала яго як магчымага мужа. Ён нiчога пра яе не ведаѓ, але пасля таго, як яна пайшла, пачаѓ думаць. Яна была жанчынай, прыемнай на выгляд, i адразу ж заняла ѓ яго свядомасцi месца Роѓз МакКой. Усе нялюбыя мужчыны i шматлiкiя каханыя полуподсознательно гуляюць постацямi шматлiкiх жанчын, як жаночая прытомнасць гуляе постацямi мужчын, бачачы iх у шматлiкiх сiтуацыях, смутна лашчачы iх, марачы аб блiжэйшых кантактах. У Х'ю цяга да жанчын паѓстала позна, але з кожным днём яна станавiлася ѓсё больш актыѓна. Калi ён размаѓляѓ з Кларай i пакуль яна заставалася ѓ яго прысутнасцi, ён бянтэжыѓся больш, чым калi-небудзь раней, таму што ён усведамляѓ яе больш, чым калi-небудзь якую-небудзь iншую жанчыну. Па сакрэце ён не быѓ тым сцiплым чалавекам, якiм сябе лiчыѓ. Поспех яго кукурузаѓборачнай машыны i машыны для разгрузкi аѓтамабiляѓ, а таксама павага, якое даходзiла амаль да пакланення, якое ён часам бачыѓ у вачах жыхароѓ мястэчка ѓ Агаё, мелi яго ганарыстасць. Гэта быѓ час, калi ѓся Амерыка была апантаная адной iдэяй, i для жыхароѓ Бидуэлла няма нiчога важнейшага, неабходнага i жыццёва важнага для прагрэсу, чым тое, што зрабiѓ Х'ю. Ён не хадзiѓ i не казаѓ, як iншыя жыхары горада, яго цела было занадта вялiкiм i свабодна складзеным, але ѓпотай ён не хацеѓ адрознiвацца ад iншых нават фiзiчна. Час ад часу з'яѓлялася магчымасць выпрабаваць фiзiчную сiлу: трэба было падняць жалезны прут або разгайдаць у цэху частку якой-небудзь цяжкай машыны. Падчас такога выпрабавання ён выявiѓ, што можа падняць амаль удвая большы груз, з якiм можа справiцца iншы. Двое мужчын кракалi i напружвалiся, спрабуючы падняць з падлогi цяжкую штангу i пакласцi яе на лаѓку. Ён прыйшоѓ i выканаѓ працу адзiн i без бачных намаганняѓ.

У сваiм пакоi ноччу, блiжэй да вечара цi ѓвечары, калi ён гуляѓ па прасёлкавых дарогах, ён часам адчуваѓ востры голад да прызнання сваiх заслуг з боку таварышаѓ i, не маючы нiкога, хто мог бы яго пахвалiць, хвалiѓ сябе. Калi губернатар штата хвалiѓ яго перад натоѓпам i калi ён прымусiѓ Роѓз МакКой сысцi, таму што яму здавалася нясцiплым заставацца i чуць такiя словы, ён выявiѓ, што не можа заснуць. Праляжаѓшы ѓ ложку гадзiны дзве-тры, ён устаѓ i цiхенька выпаѓз з дому. Ён быѓ падобны на чалавека, якi, маючы немузычны голас, спявае пра сябе ѓ ваннай, а вада выдае гучны плёскат. У тую ноч Х'ю захацеѓ стаць аратарам. Блукаючы ѓ цемры па Тэрнерс-Пайку, ён уяѓляѓ сябе губернатарам штата, якiя звяртаюцца да мноства людзей. У мiлi на поѓнач ад Пiклвiля каля дарогi раслi густыя зараснiкi, i Х'ю спынiѓся i звярнуѓся да маладых дрэѓ i кустоѓ. У цемры маса кустоѓ нагадвала натоѓп, якi стаiць па стойцы рахмана i прыслухоѓваецца. Вецер дзьмуѓ i гуляѓ у густой сухой раслiннасцi, i было чуваць, як мноства галасоѓ шапталi словы падтрымкi. Х'ю сказаѓ шмат глупстваѓ. Выразы, якiя ён чуѓ з вуснаѓ Стыва Хантэра i Тома Батэрворта, прыйшлi яму ѓ галаву i былi паѓтораны яго вуснамi. Ён казаѓ аб хуткiм росце горада Бидвелл, як калi б гэта было сапраѓдным дабраславеньнем, аб фабрыках, дамах шчаслiвых, задаволеных людзей, аб наступленнi прамысловага развiцця як аб нечым накшталт вiзiту багоѓ. Дасягнуѓшы вяршынi эгаiзму, ён крыкнуѓ: "Я зрабiѓ гэта. Я зрабiѓ гэта."

Х'ю пачуѓ надыходзячы па дарозе багi i ѓцёк у гушчар. Фермер, якi з'ехаѓ у горад на вечар i застаѓся пасля палiтычнага сходу, каб пагаварыць з iншымi фермерамi ѓ салуне Бэна Хеда, пайшоѓ дадому, якi спiць у сваёй калясцы. Яго галава кiвала ѓверх i ѓнiз, ацяжэлая ад пароѓ, якiя падымалiся ад мноства шклянак пiва. Х'ю выйшаѓ з гушчару, адчуваючы сябе некалькi прысаромленым. На наступны дзень ён напiсаѓ лiст Сары Шэпард i расказаѓ ёй пра свае поспехi. "Калi вам цi Генры патрэбны грошы, я магу даць вам усё, што вы хочаце", - напiсаѓ ён i не выстаяѓ перад спакусай расказаць ёй што-небудзь аб тым, што губернатар сказаѓ аб яго працы i сваiх думках. "У любым выпадку, яны, павiнна быць, думаюць, што я чагосьцi значу, незалежна ад таго, раблю я гэта цi не", - сказаѓ ён задуменна.

Усвядомiѓшы сваю значнасць у навакольным яго жыццi, Х'ю захацеѓ прамой, чалавечай ацэнкi. Пасля няѓдалай спробы, якую ён i Роѓз распачалi, каб прарвацца скрозь сцяну збянтэжанасцi i стрыманасцi, якая падзяляла iх, ён зусiм дакладна ведаѓ, што хоча жанчыну, i iдэя, якая аднойчы замацавалася ѓ яго галаве, вырасла да гiганцкiх памераѓ. . Усе жанчыны рабiлiся цiкавымi, i ён галоднымi вачыма глядзеѓ на жонак рабочых, якiя часам падыходзiлi да дзвярэй магазiна, каб перакiнуцца слоѓцам са сваiмi мужамi, на маладых фермерскiх дзяѓчат, якiя праязджалi па Тэрнерс-Пайку летнiмi днямi, гарадскiх дзяѓчат, якiя заходзiлi туды. Вячэрняя вулiца Бiдуэла, светлавалосыя i цёмнавалосыя жанчыны. Паколькi ён хацеѓ жанчыну больш свядома i рашуча, ён пачаѓ больш баяцца асобных жанчын. Яго поспех i зносiны з працоѓнымi майстэрнi зрабiлi яго менш сарамлiвым у прысутнасцi мужчын, але жанчыны былi iншымi. У iх прысутнасцi ён саромеѓся сваiх таемных думак аб iх.

У той дзень, калi ён застаѓся сам-насам з Кларай, Том Батэрварт i Альфрэд Баклi прабылi ѓ задняй частцы крамы амаль дваццаць хвiлiн. Дзень быѓ гарачы, i на твары Х'ю выступiлi кропелькi поту. Яго рукавы былi закатаныя да локцяѓ, а рукi i валасатыя рукi былi пакрыты крамнай брудам. Ён падняѓ руку, каб выцерцi пот з iлба, пакiнуѓшы доѓгi чорны след. Пасля ён заѓважыѓ, што, пакуль яна казала, жанчына глядзела на яго засяроджана, амаль ашчадна. Як быццам ён быѓ канём, а яна - пакупнiком, якi аглядае яго, каб пераканацца, што ён здаровы i дабрадушны. Пакуль яна стаяла побач з iм, яе вочы ззялi, а шчокi палалi. Прачынаючыся, напорысты мужчынскi пачатак у iм нашэптвала, што чырвань на яе шчоках i ззяючыя вочы пра што-то кажуць. Гэты ѓрок яму падаѓ невялiкi i зусiм нездавальняючы досвед зносiн са школьнай настаѓнiцай у яго пансiёне.

Клара з'ехала з крамы разам са сваiм бацькам i Альфрэдам Баклi. Том вёѓ машыну, а Альфрэд Баклi нахiлiѓся наперад i загаварыѓ. "Вы павiнны высветлiць, цi ёсць у Стыва варыянт выкарыстання новай прылады. Было б неразумна пытацца прама i выдаваць сябе. Гэты вынаходнiк дурны i пыхлiвы. Гэтыя хлопцы заѓсёды такiя. Яны здаюцца цiхiмi i пранiклiвымi, але заѓсёды выпускаюць ката з мяшка. Трэба неяк яму ѓсцешыць. Жанчына магла б даведацца ѓсё, што ён ведае, за дзесяць хвiлiн. Ён павярнуѓся да Клары i ѓсмiхнуѓся. Было нешта бясконца дзёрзкае ѓ нерухомым звярыным поглядзе яго вачэй. - Мы бярэм цябе ѓ нашы планы, твой бацька i я, так? ён сказаѓ. "Вы павiнны быць асцярожныя, каб не выдаць нас, калi будзеце размаѓляць з гэтым вынаходнiкам".

З вiтрыны сваёй крамы Х'ю глядзеѓ на патылiцы трох чалавек. Верх багi Тома Батэрворта быѓ апушчаны, i калi ён казаѓ, Альфрэд Баклi нахiлiѓся наперад, i яго галава знiкла. Х'ю падумаѓ, што Клара, павiнна быць, падобная на тую жанчыну, якую мужчыны маюць на ѓвазе, калi гавораць пра лэдзi. У дачкi фермера было нюх на вопратку, i ѓ прытомнасцi Х'ю ѓзнiкла iдэя арыстакратызму праз вопратку. Ён падумаѓ, што сукенка, якую яна насiла, было самай стыльнай рэччу, якую ён калi-небудзь бачыѓ. Сяброѓка Клары, Кейт Чэнселер, хоць i была мужнай у сваёй сукенцы, але валодала нюхам стылю i падала Клары некалькi каштоѓных урокаѓ. "Любая жанчына можа добра апранацца, калi ѓмее", - заявiла Кейт. Яна навучыла Клару вывучаць i падкрэслiваць з дапамогай адзення добрай якасцi свайго цела. Побач з Кларай Роѓз МакКой выглядала неахайна i звычайна.

Х'ю падышоѓ да задняй часткi сваёй крамы, туды, дзе быѓ вадаправодны кран, i вымыѓ рукi. Затым ён падышоѓ да лаѓкi i паспрабаваѓ прыступiць да працы, якую рабiѓ. Праз пяць хвiлiн ён зноѓ пайшоѓ мыць рукi. Ён выйшаѓ з крамы i спынiѓся ля невялiкага ручая, якi струменiѓся пад кустамi вярбы i знiкаѓ пад мастом пад Тэрнерс-Пайком, а затым вярнуѓся за палiто i пакiнуѓ працу на дзень. Iнстынкт прымусiѓ яго зноѓ прайсцi мiма ручая, ён стаѓ на каленi на траве на беразе i зноѓ вымыѓ рукi.

Якая расце ганарыстасць Х'ю сiлкавалася думкай, што Клара цiкавiцца iм, але яно яшчэ не было дастаткова моцным, каб падтрымаць гэтую думку. Ён здзейснiѓ доѓгi шпацыр, прайшоѓшы дзве цi тры мiлi на поѓнач ад крамы ѓздоѓж Тэрнерс-Пайк, а затым па скрыжаваннi дарогi памiж кукурузнымi i капуснымi палямi туды, дзе ён мог, перасекчы луг, патрапiць у лес. Цэлую гадзiну ён сядзеѓ на бервяне на ѓскрайку лесу i глядзеѓ на поѓдзень. Удалечынi, над дахамi дамоѓ горада, ён убачыѓ белую плямку на фоне зелянiны - фермерскi дом Батэрворта. Амаль адразу ён вырашыѓ, што тое, што ён убачыѓ у вачах Клары i што было сястрой таго, што ён бачыѓ у вачах Роѓз МакКой, не мела да яго нiякага дачынення. Плашч славалюбства, якую ён насiѓ, упала i пакiнула яго аголеным i сумным. - Чаго яна ад мяне хоча? - спытаѓ ён у сябе i ѓстаѓ з-за бервяна, каб паглядзець крытычнымi вачыма на сваё доѓгае кашчавае цела. Упершыню за два-тры гады ён падумаѓ пра словы, якiя так часта паѓтарала ѓ яго прысутнасцi Сара Шэпард у першыя некалькi месяцаѓ пасля таго, як ён пакiнуѓ бацькоѓскую хацiну на беразе ракi Мiсiсiпi i прыйшоѓ працаваць на чыгуначную станцыю. Яна называла яго народ лянiвымi мужланамi i бедным белым смеццем i крытыкавала яго схiльнасць да мар. Барацьбой i працай ён перамог мары, але не змог нi перамагчы свой радавод, нi змянiць той факт, што па сутнасцi ён быѓ бедным белым адкiдам. Са дрыготкай агiды ён зноѓ убачыѓ сябе хлопчыкам у iрваным адзеннi, якое пахла рыбай, што ляжала недарэчна i напаѓсонна ѓ траве на беразе ракi Мiсiсiпi. Ён забываѓся пра велiч сноѓ, якiя часам наведвалi яго, i памятаѓ толькi чароды мух, якiя, прыцягнутыя брудам сваёй вопраткi, кружылiся над iм i над п'яным бацькам, якi спеѓ побач з iм.

Камяк падступiѓ да горла, i на iмгненне яго ахапiѓ жаль да самога сябе. Затым ён выйшаѓ з лесу, перасек поле i сваёй своеасаблiвай, доѓгай, шаркаючай паходкай, дзякуючы якой ён з дзiѓнай хуткасцю перасоѓваѓся па зямлi, зноѓ пайшоѓ па дарозе. Калi б паблiзу быѓ ручай, у яго б узнiкла спакуса сарваць з сябе адзенне i нырнуць у яго. Думка аб тым, што ён калi-небудзь зможа стаць мужчынам, якi якiм-небудзь чынам будзе прывабны для такой жанчыны, як Клара Батэрворт, здавалася найвялiкшым глупствам на свеце. "Яна лэдзi. Чаго яна ад мяне жадае? Я ёй не падыходжу. Я ёй не падыходжу, - сказаѓ ён уголас, неѓсвядомлена пераходзячы на дыялект бацькi.

Х'ю гуляѓ увесь дзень, а ѓвечары вярнуѓся ѓ сваю краму i працаваѓ да паѓночы. Ён працаваѓ так энергiчна, што ѓдалося вырашыць шэраг складаных праблем у канструкцыi сеназагрузачнага апарата.

На другi вечар пасля сустрэчы з Кларай Х'ю адправiѓся на шпацыр па вулiцах Бидвелла. Ён падумаѓ аб працы, якой займаѓся ѓвесь дзень, а затым аб жанчыне, якую, як ён вырашыѓ, ён нi пры якiх абставiнах не зможа заваяваць. З надыходам цемры ён адправiѓся за горад i ѓ дзевяць вярнуѓся па чыгуначных пуцях мiма кукурузорнай фабрыкi. Завод працаваѓ дзень i ноч, i новы завод, таксама размешчаны побач са шляхамi i недалёка ад яго, быѓ амаль гатовы. За новым заводам размяшчалася поле, якое Том Батэрворт i Стыѓ Хантэр купiлi i расклалi на вулiцах з дамамi працоѓных. Дамы былi пабудаваны танна i непрыгожа, i ва ѓсiх кiрунках панаваѓ велiзарны беспарадак; але Х'ю не бачыѓ бязладзiцы i уродства будынкаѓ. Вiдовiшча, якое паѓстала перад iм, узмацнiла яго дагасаючую ганарыстасць. Нешта ад свабоднай шаркаючай хады пайшло наперакасяк, i ён расправiѓ плечы. "Тое, што я тут зрабiѓ, нешта значыць. Са мной усё ѓ парадку", - падумаѓ ён i ѓжо амаль дайшоѓ да старога кукурузаѓборачнага камбiната, калi з бакавых дзвярэй выйшлi некалькi чалавек i, устаѓшы на рэйкi, прайшлi перад iм.

На кукурузорным заводзе адбылося нешта, што ѓсхвалявала мужчын. Эд Хол, суперiнтэндант, пажартаваѓ над сваiмi землякамi. Ён надзеѓ камбiнезон i пайшоѓ працаваць за варштатам у доѓгiм пакоi разам з прыкладна пяццюдзесяццю iншымi мужчынамi. "Я збiраюся цябе паказаць", - сказаѓ ён, смеючыся. "Ты глядзiш на мяне. Мы спазнiлiся з працай, i я збiраюся вас запрасiць.

Гонар працоѓных была закранута, i на працягу двух тыдняѓ яны працавалi як дэманы, спрабуючы перасягнуць боса. Уначы, калi падлiчваѓся аб'ём праведзенай працы, над Эдам смяялiся. Потым яны пачулi, што на заводзе будзе ѓведзена здзельная аплата, i спалохалiся, што iм будуць плацiць па шкале, разлiчанай па аб'ёме працы, выкананай за два тыднi шалёных намаганняѓ.

Працоѓны, якi спатыкаѓся па шляхах, пракляѓ Эда Хола i людзей, на якiх ён працаваѓ. "Я страцiѓ шэсцьсот даляраѓ з-за паломкi ѓсталявальнай машыны, i гэта ѓсё, што я атрымлiваю, таму што нада мной разгульвае такi малады адстой, як Эд Хол", - прабурчаѓ голас. Iншы голас падхапiѓ прыпеѓ. У цьмяным святле Х'ю ѓбачыѓ размаѓлялага, чалавека з сагнутай спiной, вырашчанага на капусных палях i якi прыехаѓ у горад у пошуках працы. Хоць ён i не пазнаѓ яго, ён ужо чуѓ гэты голас раней. Ён зыходзiѓ ад сына Эзры Фрэнча, якi вырошчваѓ капусту, i гэта быѓ той самы голас, якi ён аднойчы чуѓ, скардзячыся ноччу, калi французскiя хлопчыкi паѓзлi па капусным полi ѓ месячным святле. Цяпер мужчына сказаѓ нешта, што спалохала Х'ю. "Ну, - заявiѓ ён, - гэта трэба мной жарт. Я кiнуѓ тату i прычынiѓ яму боль; зараз ён больш не прыме мяне назад. Ён кажа, што я гультай i нiкуды не падыходжу. Я думаѓ, што прыеду ѓ горад на фабрыку i мне тут будзе лягчэй. Цяпер я ажанiѓся i павiнен прытрымлiвацца сваёй працы, што б яны нi рабiлi. У вёсцы я працаваѓ як сабака некалькi тыдняѓ у годзе, а тут мне, напэѓна, давядзецца так працаваць увесь час. Так iдуць справы. Я падумаѓ, што гэта вельмi смешна - усе гэтыя размовы аб тым, што працаваць на фабрыцы так лёгка. Я б хацеѓ, каб старыя часы вярнулiся. Я не разумею, як гэты вынаходнiк цi яго вынаходкi калi-небудзь дапамаглi нам, працоѓным. Тата меѓ рацыю наконт яго. Ён сказаѓ, што вынаходнiк нiчога не зробiць для працоѓных. Ён сказаѓ, што тэлеграфiста лепш будзе смалiць i абаперыць. Думаю, тата меѓ рацыю".

Развязнасць кроку Х'ю знiкла, i ён спынiѓся, каб дазволiць мужчынам прайсцi па шляхах па-за полем зроку i чутнасцi. Калi яны адышлi крыху, пачалася сварка. Кожны мужчына адчуваѓ, што iншыя павiнны несцi некаторую адказнасць за яго здраду ѓ спрэчцы з Эдам Холам, i абвiнавачаннi лёталi туды i назад. Адзiн з мужчын шпурнуѓ цяжкi камень, якi пабег па пуцях, i скокнуѓ у канаву, зарослую сухiм пустазеллем. Ён выдаѓ цяжкi грукат. Х'ю пачуѓ цяжкiя крокi. Ён спалохаѓся, што мужчыны збiраюцца напасцi на яго, пералез праз плот, перасёк жывёльны двор i выйшаѓ на пустую вулiцу. Спрабуючы зразумець, што адбылося i чаму мужчыны раззлавалiся, ён сустрэѓ Клару Батэрворт, якая стаяла i, вiдавочна, чакала яго пад вулiчным лiхтаром.

Х'ю iшоѓ побач з Кларай, занадта збянтэжаны, каб паспрабаваць зразумець новыя iмпульсы, якiя напоѓнiлi яго розум. Яна патлумачыла сваю прысутнасць на вулiцы тым, што прыехала ѓ горад, каб адправiць лiст, i мела намер пайсцi дадому па бакавой дарозе. "Ты можаш пайсцi са мной, калi проста хочаш прагуляцца", - сказала яна. Абодва iшлi моѓчкi. Думкi Х'ю, якi не прывык падарожнiчаць па шырокiх колах, былi сканцэнтраваны на яго спадарожнiку. Здавалася, жыццё раптам павяло яго па дзiѓных дарогах. За два днi ён адчуѓ больш новых эмоцый i адчуѓ iх глыбей, чым мог сабе ѓявiць чалавек. Гадзiна, якую ён толькi што перажыѓ, была незвычайнай. Ён пакiнуѓ свой пансiён сумны i прыгнечаны. Потым ён прыйшоѓ на фабрыку, i яго ахапiѓ гонар за тое, чаго, на яго думку, ён дасягнуѓ. Цяпер стала вiдавочна, што працоѓныя на фабрыках незадаволеныя, нешта не так. Ён задаваѓся пытаннем, цi даведаецца Клара, што здарылася, i раскажа яму, калi ён спытае. Ён хацеѓ задаць шмат пытанняѓ. "Вось навошта мне патрэбна жанчына. Я хачу, каб побач са мной быѓ нехта, хто разбiраецца ѓ рэчах i раскажа мне пра iх", - думаѓ ён. Клара прамаѓчала, i Х'ю вырашыѓ, што ён ёй, як i якi скардзiцца працоѓнаму, спатыкаецца па шляхах, не падабаецца. Мужчына сказаѓ, што яму б хацелася, каб Х'ю нiколi не прыязджаѓ у горад. Магчыма, кожны ѓ Бидвелле ѓпотай адчуваѓ тое ж самае.

Х'ю больш не ганарыѓся сабой i сваiмi дасягненнямi. Яго ахапiла здзiѓленне. Калi яны з Кларай выехалi з горада на прасёлкавую дарогу, ён пачаѓ думаць пра Сары Шэпард, якая была прыязная i дабра да яго, калi ён быѓ хлопчыкам, i хацеѓ, каб яна была з iм, цi, яшчэ лепш, каб Клара заняла такую ж пазiцыю. да яго яна ѓзяла. Калi б Клары захацелася лаяцца, як гэта зрабiла Сара Шэпард, ён бы адчуѓ палёгку.

Замест гэтага Клара iшла моѓчкi, думаючы аб сваiх справах i плануючы выкарыстоѓваць Х'ю ѓ сваiх мэтах. Для яе гэта быѓ цяжкi дзень. Блiжэй да вечара памiж ёй i яе бацькам адбылася сцэна, i яна пайшла з дому i прыехала ѓ горад, таму што больш не магла выносiць яго прысутнасцi. Убачыѓшы надыходзячага да яе Х'ю, яна спынiлася пад вулiчным лiхтаром, каб дачакацца яго. "Я магла б усё выправiць, калi б ён прапанаваѓ мне выйсцi за яго замуж", - думала яна.

Новая цяжкасць, якая ѓзнiкла памiж Кларай i яе бацькам, была чымсьцi, да чаго яна не мела нiякага дачынення. Тома, якi лiчыѓ сябе такiм пранiклiвым i хiтрым, узяѓ на працу гарадскi жыхар Альфрэд Баклi. У другой палове дня ѓ горад прыехаѓ федэральны афiцэр, каб арыштаваць Баклi. Мужчына аказаѓся вядомым ашуканцам, якi адшукваецца ѓ некалькiх гарадах. У Нью-Ёрку ён уваходзiѓ у банду, якая распаѓсюджвала фальшывыя грошы, а ѓ iншых штатах яго шукалi за махлярства з жанчынамi, на двух з якiх ён ажанiѓся незаконна.

Арышт быѓ падобны да стрэлу ѓ Тома, вырабленаму членам яго ѓласнай сям'i. Ён амаль стаѓ думаць пра Альфрэда Баклi як аб члене сваёй сям'i, i, хутка ехаѓшы па дарозе дадому, ён глыбока шкадаваѓ аб сваёй дачкi i меѓ намер папрасiць яе дараваць яго за тое, што ён здрадзiѓ яе. iлжывая пазiцыя. Тое, што ён адкрыта не ѓдзельнiчаѓ нi ѓ адным з планаѓ Баклi, не падпiсваѓ нiякiх дакументаѓ i не пiсаѓ лiстоѓ, якiя выдавалi б змову, у якi ён уступiѓ супраць Стыва, напаѓняла яго радасцю. Ён меѓ намер праявiць шчодрасць i нават, калi спатрэбiцца, прызнацца Клары ѓ сваёй неабачлiвасцi, загаварыѓшы аб магчымым шлюбе, але калi ён дабраѓся да фермерскай хаты, правёѓ Клару ѓ гасцiную i зачынiѓ дзверы, ён раздумаѓся. . Ён распавёѓ ёй аб арышце Баклi, а затым пачаѓ узбуджана хадзiць узад i наперад па пакоi. Яе стрыманасць прыводзiла яго ѓ лютасць. "Не сядзi там, як малюск!" ён крыкнуѓ. "Хiба ты не ведаеш, што адбылося? Хiба ты не ведаеш, што ты зганьбаваны, зганьбiѓ маё iмя?

Разгневаны бацька растлумачыѓ, што палова горада ведала аб яе змовiнах з Альфрэдам Баклi, i калi Клара заявiла, што яны не заручаны i што яна нiколi не збiралася выходзiць за гэтага чалавека замуж, яго гнеѓ не сцiх. Ён сам прашаптаѓ гэтую прапанову пра горад, сказаѓ Стыву Хантэру, Гордану Харту i двум цi тром iншым, што Альфрэд Баклi i яго дачка, несумненна, зробяць тое, што ён называѓ "паладзiць", i яны, вядома, сказалi iх жонкi. Той факт, што ён здрадзiѓ сваёй дачкi ѓ пачварнае становiшча, глыдаѓ яго прытомнасць. - Мяркую, нягоднiк сам гэта сказаѓ, - сказаѓ ён у адказ на яе заяву i зноѓ даѓ волю гневу. Ён паглядзеѓ на сваю дачку i пашкадаваѓ, што яна не сын, каб ён мог ударыць кулакамi. Яго голас ператварыѓся ѓ крык, i яго можна было пачуць на жывёльным двары, дзе працавалi Джым прыступаць i малады фермер. Яны спынiлi працу i прыслухалiся. "Яна нешта задумала. Думаеш, нейкi мужчына ѓцягнуѓ яе ѓ бяду? - спытаѓ малады фермер.

У доме Том выказаѓ сваю старую незадаволенасць дачкой. "Чаму ты не выйшла замуж i не пасталела, як прыстойная жанчына?" ён крыкнуѓ. "Скажы мне, што. Чаму ты не ажанiѓся i не пасталеѓ? Чаму ты заѓсёды трапляеш у непрыемнасцi? Чаму ты не ажанiѓся i не пасталеѓ?"

Клара iшла па дарозе побач з Х'ю i думала, што ѓсiм яе бедам прыйдзе канец, калi ён прапануе ёй стаць яго жонкай. Потым ёй стала сорамна за свае думкi. Калi яны абмiнулi апошнi вулiчны лiхтар i падрыхтавалiся ехаць вакольным шляхам па цёмнай дарозе, яна павярнулася i паглядзела на выцягнутае сур'ёзнае твар Х'ю. Традыцыя, з-за якой ён адрознiваѓся ад iншых мужчын у вачах жыхароѓ Бидвелла, пачала ѓплываць на яе. З таго часу, як яна вярнулася дадому, яна чула, як людзi гаварылi пра яго з нечым накшталт глыбокай павагi ѓ галасах. Яна ведала, што выхад замуж за гарадскога героя паставiѓ бы яе на высокае месца ѓ вачах народа. Гэта было б для яе трыѓмфам i аднавiла б яе аѓтарытэт не толькi ѓ вачах яе бацькi, але i ѓ вачах усiх астатнiх. Здавалася, усе лiчылi, што ёй трэба выйсцi замуж; нават Джым Прыступаць так казаѓ. Ён сказаѓ, што яна з тых, хто выходзiць замуж. Вось яе шанец. Яна задавалася пытаннем, чаму яна не жадае яго браць.

Клара напiсала сваёй сяброѓцы Кейт Чэнселер лiст, у якiм заявiла аб сваiм намеры сысцi з дому i пайсцi на працу, i прыйшла ѓ горад пешшу, каб адправiць яго па пошце. На Мэйн-стрыт, калi яна iшла скрозь натоѓп мужчын, якiя прыйшлi пагуляць напярэдаднi перад крамамi, сiла слоѓ бацькi аб сувязi яе iмя з iмем Баклi-ашуканца ѓпершыню ѓразiла яе. . Мужчыны сабралiся ѓ гурты i ажыѓлена размаѓлялi. Без сумневу, яны абмяркоѓвалi арышт Баклi. Яе ѓласнае iмя, без сумневу, абмяркоѓвалася. Шчокi яе гарэлi, i вострая нянавiсць да чалавецтва авалодала ёю. Цяпер яе нянавiсць да iншых абудзiла ѓ ёй амаль поѓнае глыбокай пашаны стаѓленне да Х'ю. Да таго часу, як яны прайшлi разам пяць хвiлiн, усе думкi аб выкарыстаннi яго ѓ сваiх мэтах знiклi. "Ён не падобны на бацьку, Хендэрсана Вудберна або Альфрэда Баклi", - сказала яна сабе. "Ён не будуе планаѓ i не скажае рэчы, спрабуючы атрымаць лепшае ад кагосьцi iншага. Ён працуе, i дзякуючы яго намаганням справы дасягаюцца". Ёй на розум прыйшла фiгура фермера Джыма Прыста, якi працуе на кукурузным полi. "Працуе селянiн, - падумала яна, - i кукуруза расце. Гэты чалавек выконвае сваю працу ѓ сваёй краме i дапамагае гораду расцi".

У прысутнасцi бацькi на працягу дня Клара заставалася спакойнай i, вiдаць, абыякавай да яго тырады. У горадзе ѓ прысутнасцi мужчын, якiя, як яна была ѓпэѓнена, нападалi на яе гераiню, яна злавалася i была гатова да бойкi. Цяпер ёй хацелася пакласцi галаву Х'ю на плячо i заплакаць.

Яны падышлi да моста недалёка ад таго месца, дзе дарога паварочвала i вяла да дома яе бацькi. Гэта быѓ той самы мост, да якога яна прыйшла са школьным настаѓнiкам i па якiм iшоѓ Джон Мэй у пошуках бойкi. Клара спынiлася. Яна не хацела, каб хто-небудзь у доме ведаѓ, што Х'ю iшоѓ з ёй дадому. "Бацька так хоча, каб я выйшла замуж, што заѓтра паедзе да яго", - падумала яна. Яна паклала рукi на парэнчы моста i, нахiлiѓшыся, уткнулася тварам памiж iмi. Х'ю стаяѓ ззаду яе, паварочваючы галаву з боку ѓ бок i пацiраючы рукi аб штанiны, па-за сябе ад збянтэжанасцi. Побач з дарогай, недалёка ад моста, было роѓнае багнiстае поле, i пасля хвiлiны маѓчання цiшыню парушылi галасы мноства жаб. Х'ю стала вельмi сумна. Уяѓленне аб тым, што ён вялiкi чалавек i заслугоѓвае таго, каб у яго была жанчына, з якой можна было б жыць i разумець яго, поѓнасцю знiкла. Цяпер яму хацелася быць хлопчыкам i пакласцi галаву на плячо жанчыны. Ён глядзеѓ не на Клару, а на сябе. У цьмяным святле яго нервова шнырылi рукi, яго доѓгае, рыхлае складзенае цела, усё, што было звязана з яго асобай, здавалася непрыгожым i зусiм непрывабным. Ён мог бачыць маленькiя цвёрдыя рукi жанчыны, якiя ляжалi на парэнчах маста. Яны былi, думаѓ ён, як i ѓсё, што звязана з яе асобай, стройнымi i прыгожымi, гэтак жа як усё, што звязана з яго ѓласнай асобай, было непрыгожа i брыдка.

Клара ачулася ад якi авалодаѓ ёю задуменнага настрою i, пацiснуѓшы Х'ю руку i растлумачыѓшы, што не хоча, каб ён iшоѓ далей, пайшла. Калi ён падумаѓ, што яна пайшла ѓжо, яна вярнулася. "Вы пачуеце, што я была заручана з тым Альфрэдам Баклi, якi трапiѓ у бяду i быѓ арыштаваны", - сказала яна. Х'ю не адказаѓ, i яе голас стаѓ рэзкiм i крыху выклiкалым. "Вы пачуеце, што мы збiралiся ажанiцца. Я не ведаю, што ты пачуеш. Гэта хлусня, - сказала яна i, павярнуѓшыся, паспяшалася прэч.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XV

Х УГХ I З ЛАРА ажанiлiся менш чым праз тыдзень пасля першай сумеснай прагулкi. Ланцуг абставiн, якi закрануѓ iх жыцця, прывёѓ iх да шлюбу, i магчымасць блiзкасцi з жанчынай, па якой так прагнуѓ Х'ю, прыйшла да яго з хуткасцю, ад якой у яго закружылася галава.

Быѓ вечар серады, пахмурна. Паабедаѓшы ѓ маѓчаннi са сваёй гаспадыняй, Х'ю рушыѓ па Тэрнерс-паек ѓ бок Бидуэлла, але, амаль дабраѓшыся да горада, павярнуѓ назад. Ён выйшаѓ з дому, маючы намер прайсцi праз горад да Медына-роѓд i да жанчыны, якая цяпер займала такое вялiкае месца ѓ яго думках, але яму не хапiла смеласцi. Кожны вечар на працягу амаль тыдня ён гуляѓ i кожны вечар амаль у адным i тым жа месцы вяртаѓся. Ён адчуѓ агiду i раззлаваѓся на сябе i пайшоѓ у сваю краму, iдучы пасярод дарогi i паднiмаючы аблокi пылу. Людзi праходзiлi па сцежцы пад дрэвамi на абочыне дарогi i паварочвалiся, каб паглядзець на яго. Рабочы з тоѓстай жонкай, якая пыхкала, iдучы побач з iм, павярнуѓся i пачаѓ лаяцца. - Вось што я табе скажу, бабулька, мне не трэба было ажанiцца i заводзiць дзяцей, - бурчаѓ ён. "Паглядзiце на мяне, потым паглядзiце на гэтага хлопца. Ён iдзе туды, думаючы аб вялiкiх думках, якiя зробяць яго ѓсё багацей i багацей. Мне даводзiцца працаваць за два даляры ѓ дзень, i вельмi хутка я састаруся i выкiну на звалку. Я мог бы стаць такiм жа багатым вынаходнiкам, як ён, калi б даѓ сабе шанец".

Рабочы пайшоѓ далей, бурчаѓ на жонку, якая не звярнула ѓвагi на яго словы. Яе дыханне патрабавалася для хады, а што да шлюбу, пра яго ѓжо паклапацiлiся. Яна не бачыла прычын марнаваць словы на гэты конт. Х'ю пайшоѓ у краму i спынiѓся, прыхiнуѓшыся да дзвярнога вушака. Два-тры рабочыя поркалiся каля заднiх дзвярэй i запалiлi газавыя лямпы, што вiселi над варштатамi. Яны не бачылi Х'ю, i iх галасы разносiлiся па пустым будынку. Адзiн з iх, стары з лысай галавой, забаѓляѓ сваiх таварышаѓ, малюючы Стыва Хантэра. Ён закурыѓ цыгару i, надзеѓшы капялюш, злёгку нахiлiѓ яе набок. Выпучыѓшы грудзi, ён хадзiѓ узад i наперад, кажучы аб грошах. "Вось цыгара за дзесяць даляраѓ", - сказаѓ ён, працягваючы доѓгую цыгару аднаму з працоѓных. "Я купляю iх тысячамi, каб раздаць. Я зацiкаѓлены ѓ паляпшэннi жыцця працоѓных у маiм родным горадзе. Вось што займае ѓсю маю ѓвагу".

Астатнiя працоѓныя засмяялiся, а чалавечак працягваѓ скакаць узад i наперад i казаць, але Х'ю яго не чуѓ. Ён панура глядзеѓ на людзей, якiя iшлi па дарозе ѓ горад. Надыходзiла цемра, але ён усё яшчэ мог бачыць цьмяныя постацi, якiя крочылi наперад. За лiцейным цэхам завода па вытворчасцi кукурузаѓборачных машын заканчвалася начная змена, i раптоѓнае яркае святло зайграла ѓ цяжкiм воблаку дыму, якi навiс над горадам. Званы цэркваѓ сталi склiкаць людзей на вячэрнiя малiтоѓныя зборы па серадах. Нейкi прадпрымальны грамадзянiн пачаѓ будаваць дамы для працоѓных на полi за крамай Х'ю, i яны былi занятыя iтальянскiмi працоѓнымi. Iх натоѓп прайшоѓ мiма. Тое, што калi-небудзь стане жылым кварталам, расло на полi побач з градкай капусты, якая належала Эзрэ Фрэнчу, якi сказаѓ, што Бог не дазволiць людзям мяняць поле сваёй працы.

Iтальянец прайшоѓ пад лiхтаром каля станцыi Уiлiнг. На шыi ён насiѓ ярка-чырвоную насоѓку i быѓ апрануты ѓ яркую кашулю. Як i iншыя жыхары Бидуэлла, Х'ю не любiѓ бачыць замежнiкаѓ. Ён iх не разумеѓ i, убачыѓшы, як яны групамi ходзяць па вулiцах, крыху спалохаѓся. Абавязак чалавека, думаѓ ён, быць падобным як мага больш на ѓсiх сваiх субратаѓ, згубiцца ѓ натоѓпе, а гэтыя людзi не былi падобныя на iншых людзей. Яны любiлi колеры i падчас размовы хутка жэстыкулявалi рукамi. Iтальянец на дарозе быѓ з жанчынай сваёй расы i ѓ густой цемры паклаѓ руку ёй на плячо. Сэрца Х'ю пачало бiцца хутчэй, i ён забыѓся свае амерыканскiя забабоны. Яму хацелася б быць рабочым, а Клары - дачкой рабочага. Тады, падумаѓ ён, ён, магчыма, знойдзе ѓ сабе смеласць пайсцi да яе. Яго ѓяѓленне, ажыѓленае полымем жадання i iдучае ѓ новых рэчышчах, дазволiла яму ѓ гэтую хвiлiну ѓявiць сябе на месцы маладога iтальянца, якi iдзе па дарозе з Кларай. Яна была апранута ѓ паркалёвую сукенку, i яе мяккiя карыя вочы глядзелi на яго, поѓныя кахання i разумення.

Трое працоѓных завяршылi працу, для якой вярнулiся на працу пасля вячэры, выключылi святло i падышлi да пярэдняй часткi крамы. Х'ю адышоѓ ад дзвярэй i схаваѓся, стоячы ѓ густым ценi ля сцяны. Яго думкi аб Клары былi настолькi рэалiстычныя, што ён не хацеѓ, каб у iх умешвалiся.

Рабочыя выйшлi з дзвярэй цэха i стаялi, размаѓляючы. Лысы мужчына расказваѓ гiсторыю, якую астатнiя прагна слухалi. "Гэта па ѓсiм горадзе", - сказаѓ ён. "Мяркуючы па тым, што я чуѓ ад усiх, гэта не першы раз, калi яна трапляе ѓ такую бязладзiцу. Стары Том Батэрварт сцвярджаѓ, што адаслаѓ яе ѓ школу тры гады таму, але зараз кажуць, што гэта няпраѓда. Кажуць, што яна была ѓ дарозе да аднаго з фермераѓ свайго бацькi i ёй прыйшлося з'ехаць з горада. Мужчына засмяяѓся. "Госпадзе, калi б Клара Батэрворт была маёй дачкой, яна была б у выдатным становiшчы, цi не так?" - сказаѓ ён, смеючыся. "А так зь ёй усё ѓ парадку. Цяпер яна сышла i звязалася з гэтым ашуканцам Баклi, але грошы яе бацькi ѓсё выправяць. Цi будзе ѓ яе дзiця, нiхто не даведаецца. Магчыма, яна ѓжо нарадзiла дзiця. Гавораць, яна звычайная для мужчын.

Пакуль мужчына казаѓ, Х'ю падышоѓ да дзвярэй i спынiѓся ѓ цемры, прыслухоѓваючыся. Нейкi час словы не пранiкалi ѓ яго прытомнасць, а потым ён успомнiѓ, што сказала Клара. Яна сказала нешта пра Альфрэда Баклi i што будзе гiсторыя, якая злучае яе iмя з яго iмем. Яна была гарачая i злая i абвясцiла гэтую гiсторыю хлуснёй. Х'ю не ведаѓ, пра што iдзе гаворка, але было вiдавочна, што за мяжой ходзiць гiсторыя, скандальная гiсторыя, якая тычыцца яе i Альфрэда Баклi. Iм авалодаѓ гарачы, безасабовы гнеѓ. "Яна ѓ бядзе - вось мой шанец", - падумаѓ ён. Яго высокая постаць выпрасталася, i, калi ён ступiѓ у дзверы крамы, яго галава рэзка стукнулася аб дзвярны вушак, але ён не адчуѓ удару, якi ѓ iншы час мог бы збiць яго з ног. За ѓсё сваё жыццё ён нiколi нiкога не бiѓ кулакамi i нiколi не адчуваѓ жадання гэта зрабiць, але зараз смага стукнуць i нават забiць цалкам авалодала iм. З крыкам лютасьцi ён узмахнуѓ кулаком, i стары, якi гаварыѓ без прытомнасцi, упаѓ у зараснiкi пустазелля, якiя раслi каля дзвярэй. Х'ю разгарнуѓся i ѓдарыѓ другога мужчыну, якi ѓпаѓ праз адчыненыя дзверы ѓ краму. Трэцi мужчына ѓцёк у цемру па Тэрнерс-Пайка.

Х'ю хутка пайшоѓ у горад i па Мэйн-стрыт. Ён убачыѓ Тома Батэрворта, якi iшоѓ па вулiцы са Стывам Хантэрам, але павярнуѓ за вугал, каб пазбегнуць сустрэчы. "Мой шанец прыйшоѓ", - працягваѓ ён казаць сабе, спяшаючыся па Медына-роѓд. "У Клары нейкiя праблемы. Мой шанец прыйшоѓ".

Да таго часу, калi ён дабраѓся да дзвярэй дома Батэрвортаѓ, зноѓ здабытая адвага Х'ю амаль пакiнула яго, але перш чым яна зусiм сышла, ён падняѓ руку i пастукаѓ у дзверы. Па шчаслiвай выпадковасцi Клара прыйшла адкрыць яго. Х'ю зняѓ капялюш i нiякавата пакруцiѓ яе ѓ руках. "Я прыйшоѓ сюды, каб папрасiць цябе выйсцi за мяне замуж", - сказаѓ ён. "Я хачу, каб ты стала маёй жонкай. Ты зробiш гэта?"

Клара выйшла з дому i зачынiла дзверы. Вiхура думак пранёсся ѓ яе мозгу. На iмгненне ёй захацелася засмяяцца, але затым тое, што было ѓ ёй ад пранiклiвасцi бацькi, прыйшло ёй на дапамогу. "Чаму б мне не зрабiць гэта?" яна думала. "Вось мой шанец. Гэты чалавек зараз усхваляваны i засмучаны, але я магу яго паважаць. Гэта найлепшы шлюб, якi мне калi-небудзь прадставiцца. Я яго не кахаю, але, магчыма, гэта прыйдзе. Магчыма, менавiта так заключаюцца шлюбы".

Клара працягнула руку i паклала яе на плячо Х'ю. - Што ж, - сказала яна нерашуча, - пачакай тут хвiлiнку.

Яна ѓвайшла ѓ дом i пакiнула Х'ю стаяць у цемры. Ён страшэнна баяѓся. Яму здавалася, што ѓсе таемныя жаданнi яго жыцця раптам i прама выказалiся. Ён адчуваѓ сябе аголеным i саромеѓся. "Калi яна выйдзе i скажа, што выйдзе за мяне замуж, што буду рабiць? Што мне рабiць тады? - спытаѓ ён сябе.

Калi яна выйшла, на Клары быѓ капялюш i доѓгае палiто. "Пойдзем", - сказала яна i павяла яго вакол дома i цераз двор да аднаго з адрын. Яна ѓвайшла ѓ цёмнае стойла, вывела каня i з дапамогай Х'ю выцягнула павозку з хлява на жывёльны двор. - Калi мы збiраемся гэта зрабiць, то няма сэнсу адкладаць гэта, - сказала яна дрыготкiм голасам. "Мы маглi б з такiм жа поспехам пайсцi ѓ адмiнiстрацыю акругi i зрабiць гэта неадкладна".

Конь быѓ запрэжаны, i Клара села ѓ павозку. Х'ю забраѓся i сеѓ побач з ёй. Яна ѓжо збiралася выязджаць з жывёльнага двара, калi Джым прыступаць раптам выйшаѓ з цемры i схапiѓ каня за галаву. Клара ѓзяла ѓ руку пугу i падняла яго, каб ударыць каня. Адчайная рашучасць не перашкаджаць яе шлюбу з Х'ю авалодала ёю. "Калi спатрэбiцца, я завязу гэтага чалавека ѓнiз", - падумала яна. Джым падышоѓ i спынiѓся побач з багi. Ён паглядзеѓ мiма Клары на Х'ю. "Я падумаѓ, магчыма, гэта быѓ той самы Баклi", - сказаѓ ён. Ён паклаѓ руку на прыборную панэль каляскi, а iншую паклаѓ Клары на руку. "Цяпер ты жанчына, Клара, i я думаю, ты ведаеш, што робiш. Думаю, ты ведаеш, што я твой сябар, - павольна сказаѓ ён. - У цябе былi праблемы, я ведаю. Я не мог не пачуць, што твой бацька сказаѓ табе пра Баклi, ён казаѓ так гучна. Клара, я не хачу, каб у цябе былi праблемы.

Работнiк з фермы адышоѓ ад павозкi, потым вярнуѓся i зноѓ паклаѓ руку Клары на плячо. Цiшыня, якая панавала на зямлi падворку, працягвалася да таго часу, пакуль жанчына не адчула, што можа гаварыць без перапынку ѓ голасе.

"Я не пайду вельмi далёка, Джым", сказала яна, нервова смеючыся. "Гэта мiстэр Х'ю Маквэй, i мы едзем у адмiнiстрацыю акругi, каб ажанiцца. Мы вернемся дадому да паѓночы. Ты пастаѓ для нас свечку ѓ акно.

Рэзка стукнуѓшы каня, Клара хутка праехала мiма дома i выехала на дарогу. Яна павярнула на поѓдзень, у ѓзгорыстую мясцовасць, праз якую ляжала дарога да адмiнiстрацыйнага цэнтра акругi. Пакуль конь хутка iшоѓ рыссю, голас Джыма Прыста паклiкаѓ яе з цемры скота, але яна не спынiлася. Дзень i вечар былi пахмурнымi, ноч цёмнай. Яна была гэтаму рада. Пакуль конь хутка iшла наперад, яна павярнулася i паглядзела на Х'ю, якi вельмi чапурыста сядзеѓ на сядзенне каляскi i глядзеѓ прама перад сабой. Доѓгi конскi твар мiсурыйца з вялiзным носам i глыбока маршчынiстымi шчокамi акультурыѓся мяккай цемрай, i далiкатнае пачуццё ахапiла яе. Калi ён прапанаваѓ ёй стаць яго жонкай, Клара кiнулася, як дзiкi звер, у пошуках здабычы, i тое, што ѓ ёй было падобна на яе бацьку, цвёрдае, пранiклiвае i кемлiвае, прымусiла яе вырашыць давесцi справу да канца. адзiн раз. Цяпер ёй стала сорамна, i яе далiкатнае настрой пазбавiла яе калянасцi i пранiклiвасцi. "У нас з гэтым мужчынам ёсць тысяча рэчаѓ, якiя мы павiнны сказаць адзiн аднаму, перш чым спяшаемся жанiцца", - падумала яна i амаль збiралася павярнуць каня i паехаць назад. Яна задавалася пытаннем, цi чуѓ Х'ю таксама гiсторыi, якiя злучаюць яе iмя з iмем Баклi, гiсторыi, якiя, яна была ѓпэѓнена, зараз перадавалiся з вуснаѓ у вусны па вулiцах Бидуэлла, i якая версiя гэтай гiсторыi дайшла да яго. "Мабыць, ён прыйшоѓ прапанаваць замужжа, каб абаранiць мяне", - падумала яна i вырашыла, што, калi ён прыйшоѓ дзеля гэтага, яна карыстаецца несправядлiвай перавагай. "Гэта тое, што Кейт Чэнселер назвала б "здзейснiць з мужчынам брудны i подлы жарт", - сказала яна сабе; але як толькi прыйшла гэтая думка, яна нахiлiлася наперад i, крануѓшы каня пугай, пагнала яго яшчэ хутчэй па дарозе.

У мiлi на поѓдзень ад фермерскага дома Батэрворта дарога ѓ акруговы цэнтр перасякала грэбень узгорка, самай высокай кропкi графства, i з дарогi адкрываѓся цудоѓны вiд на мясцовасць, якая ляжыць на поѓднi. Неба пачало праясняцца, i калi яны дасягнулi кропкi, вядомай як Аглядны ѓзгорак, месяц прарвалася скрозь клубок аблокаѓ. Клара спынiла каня i павярнулася, каб паглядзець на схiл узгорка. Унiзе вiдаць былi агнi фермерскага дома яе бацькi, куды ён прыйшоѓ маладым чалавекам i куды даѓным-даѓно прывёѓ сваю нявесту. Далёка пад фермерскай хатай навала агнёѓ акрэслiвала хутка якi расце горад. Рашучасць, якая падтрымлiвала Клару да гэтага часу, зноѓ пахiснулася, i ѓ яе падступiѓ камяк да горла.

Х'ю таксама павярнуѓся, каб паглядзець, але не ѓбачыѓ цёмнай прыгажосцi краiны, упрыгожанай начнымi каштоѓнасцямi агнёѓ. Жанчына, якую ён так горача хацеѓ i якой так баяѓся, адвярнулася ад яго, i ён адважыѓся зiрнуць на яе. Ён бачыѓ рэзкi выгiн яе грудзей, i ѓ цьмяным святле яе шчокi, здавалася, ззялi прыгажосцю. Яму прыйшла ѓ галаву дзiѓная думка. У няѓпэѓненым святле яе твар, здавалася, рухаѓся незалежна ад цела. Яно наблiзiлася да яго, а затым адсунулася. Аднойчы яму здалося, што цьмяна бачная белая шчака закране яго ѓласную. Ён чакаѓ, затаiѓшы дыханне. Полымя жадання прабегла па яго целе.

Думкi Х'ю перанеслiся скрозь гады, у яго дзяцiнства i юнацкасць. У рачным мястэчку, калi ён быѓ хлопчыкам, плытавальнiкi i прыхлябацелi гарадскiх салунаѓ, якiя часам прыязджалi правесцi дзень на беразе ракi з яго бацькам Джонам Маквеем, часта казалi пра жанчын i шлюб. Лежачы на спаленай траве пад цёплым сонечным святлом, яны размаѓлялi, а напаѓсонны хлопчык слухаѓ. Галасы даносiлiся да яго нiбы з аблокаѓ або з лянiвых вод вялiкай ракi, а размовы жанчын абуджалi ѓ iм дзiцячыя юрлiвасцi. Адзiн з мужчын, высокi малады чалавек з вусамi i з цёмнымi кругамi пад вачыма, лянiвым, працяглым голасам расказаѓ гiсторыю пра прыгоду, якая адбылася з жанчынай аднойчы ноччу, калi плыт, на якiм ён працаваѓ, прышвартаваѓся непадалёк. горад Сэнт-Луiс, i Х'ю слухаѓ з зайздрасцю. Пакуль ён расказваѓ гэтую гiсторыю, малады чалавек крыху ачуѓся ад здранцвення, i калi ён засмяяѓся, iншыя мужчыны, якiя ляжаць вакол, смяялiся разам з iм. "У рэшце рэшт, я ѓзяѓ над ёй верх", - выхваляѓся ён. "Пасля таго, як усё скончылася, мы ѓвайшлi ѓ невялiкi пакой у задняй частцы салона. Я скарыстаѓся сваiм шанцам, i калi яна заснула, седзячы ѓ крэсле, я выцягнуѓ з яе панчохi восем даляраѓ ".

Той ноччу, седзячы ѓ калясцы побач з Кларай, Х'ю думаѓ пра сябе, якi ляжыць на беразе ракi ѓ летнiя днi. Там да яго прыходзiлi сны, часам гiганцкiя сны; але прыходзiлi i выродлiвыя думкi i жаданнi. Каля хацiны бацькi заѓсёды стаяѓ рэзкi прагорклы пах гнiючай рыбы i раi мух напаѓнялi паветра. Там, у чыстай мясцовасцi Агаё, на ѓзгорках на поѓдзень ад Бiдуэла, яму здавалася, што пах гнiлай рыбы вярнуѓся, што ён быѓ у яго вопратцы, што ён нейкiм чынам пракраѓся ѓ яго прыроду. Ён падняѓ руку i правёѓ ёю па твары, несвядома вяртаючыся да пастаяннага руху, калi ён паходзiѓ мух з яго асобы, калi ён напаѓсонна ляжаѓ каля ракi.

Маленькiя юрлiвыя думкi працягвалi прыходзiць да Х'ю i прымушалi яго саромецца. Ён неспакойна закруцiѓся на сядзенне каляскi, i ѓ горле ѓ яго падступiѓ камяк. Ён зноѓ паглядзеѓ на Клару. "Я бедны белы", - падумаѓ ён. "Не належыць мне ажанiцца з гэтай жанчынай".

З узвышша на дарозе Клара глядзела ѓнiз на хату свайго бацькi i ѓнiзе на агнi горада, якi ѓжо так далёка распаѓсюдзiѓся па сельскай мясцовасцi, i ѓверх праз пагоркi да фермы, дзе яна правяла сваё дзяцiнства i дзе як сказаѓ Джым Прыстаѓ, "сок пачаѓ падымацца па дрэве". Яна пакахала мужчыну, якi павiнен быѓ стаць яе мужам, але, як i гарадскiя летуценнiкi, бачыла ѓ iм нешта крыху нечалавечае, чалавека амаль гiганцкага па сваiх памерах. Многае з таго, што Кейт Чэнселер сказала, калi дзве жанчыны, якiя развiваюцца гулялi i размаѓлялi па вулiцах Калумбуса, успомнiлася ёй. Калi яны зноѓ рушылi па дарозе, яна няспынна турбавала каня, пастукваючы яго пугай. Як i Кейт, Клара хацела быць сумленнай i сумленнай. "Жанчына павiнна быць сумленнай i сумленнай, нават з мужчынам", - сказала Кейт. "Мужчына, якi будзе ѓ мяне за мужа, просты i сумленны", - падумала яна. "Калi ѓ горадзе ёсць нешта несумленнае i несправядлiвае, ён не мае да гэтага нiякага дачынення". Трохi разумеючы, што Х'ю цяжка выказаць тое, што ён, павiнна быць, адчувае, яна хацела дапамагчы яму, але калi яна павярнулася i ѓбачыла, што ён не глядзiць на яе, а бесперапынна глядзiць у цемру, гонар прымусiла яе замаѓчаць. "Мне давядзецца пачакаць, пакуль ён будзе гатовы. Я ѓжо занадта шматлiкае ѓзяѓ у свае рукi. Я вытрымаю гэты шлюб, але калi справа дойдзе да чаго-небудзь яшчэ, яму давядзецца пачаць", - сказала яна сабе, i ѓ яе камяк падступiѓ да горла i слёзы навярнулiся на вочы.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XVI

А З ЁН СТАЯђ Адзiн на жывёльным двары, усхваляваны думкай аб прыгодзе, у якое адправiлiся Клара i Х'ю, Джым Прист ѓспомнiѓ Тома Батэрворта. Больш за трыццаць гадоѓ Джым працаваѓ на Тома, i iх аб'ядноѓваѓ адзiн моцны iмпульс - агульнае каханне да выдатных коней. Не раз гэтыя двое мужчын праводзiлi разам дзень на трыбуне восеньскага збору ѓ Клiѓлендзе. Позняй ранiцай у такi дзень Том выявiѓ, што Джым блукае ад стойла да стойла, назiраючы, як коней шаруюць i рыхтуюць да дзённых скокаѓ. У вялiкадушным настроi ён купiѓ свайму супрацоѓнiку абед i пасадзiѓ яго на вялiкую трыбуну. Увесь дзень двое мужчын назiралi за гонкамi, палiлi i сварылiся. Том сцвярджаѓ, што Бад Добл, жыццярадасны, драматычны i прыгожы, быѓ найвялiкшым з усiх скакавых гоншчыкаѓ, а Джым Прыступ зневажаѓ Бада Добла. Для яго быѓ толькi адзiн чалавек з усiх кiроѓцаѓ, якiмi ён шчыра захапляѓся, Поп Гiрс, пранiклiвы i маѓклiвы. - Гэты твой Гiрс увогуле не водзiць машыну. Ён проста сядзiць там, як палка, - прабурчаѓ Том. "Калi конь можа перамагчы, ён будзе ехаць за iм. Мне падабаецца бачыць кiроѓцу. Цяпер вы паглядзiце на гэтага Добла. Вы гледзiце, як ён вядзе каня праз перагон.

Джым паглядзеѓ на свайго працадаѓцу з нечым накшталт жалю ѓ вачах. "Ха", усклiкнуѓ ён. "Калi ѓ цябе няма вачэй, ты не зможаш бачыць".

У жыццi фермера было дзве моцныя каханнi: дачка яго працадаѓцы i скакун Гiрс. "Гiрс, - заявiѓ ён, - быѓ чалавекам, народжаным старым i мудрым". Ён часта бачыѓ Гiрса на трасе ранiцай перад якой-небудзь важнай гонкай. Вазак сядзеѓ на перавернутай скрынцы на сонцы перад адным са стайняѓ. Вакол яго чулiся жарты размовы коннiкаѓ i конюхаѓ. Былi зроблены стаѓкi i пастаѓлены задачы. На блiжэйшых трасах трэнiравалiся конi, якiя не ѓдзельнiчалi ѓ гэты дзень у скачках. Тупат iх капытоѓ гучаѓ як музыка, ад якой у Джыма зашчыпала кроѓ. Негры смяялiся, а конi высоѓвалi галовы з дзвярэй стойла. Жарабцы гучна iржалi, i капыты нейкага нецярплiвага каня стукалi па сценках стойла.

Усе ѓ кiёсках гаварылi пра падзеi дня, i Джым, прыхiнуѓшыся да пярэдняй часткi аднаго з кiёскаѓ, слухаѓ, поѓны шчасця. Яму хацелася б, каб лёс зрабiѓ яго гоншчыкам. Затым ён паглядзеѓ на Папа Гiрса, маѓклiвага, якi гадзiнамi сядзеѓ, тупы i негаваркi, на кармушцы, злёгку пастукваючы па зямлi гоначнай пугай i жаваѓ саломiнку. Уяѓленне Джыма абудзiлася. Аднойчы ён бачыѓ iншага маѓклiвага амерыканца, генерала Гранта, i быѓ поѓны захаплення iм.

Гэта быѓ вялiкi дзень у жыццi Джыма, дзень, калi ён убачыѓ, як Грант збiраѓся прыняць капiтуляцыю Лi ѓ Апаматтаксе. Адбылася бiтва з салдатамi Саюза, якiя пераследвалi збеглых паѓстанцаѓ з Рычманда, i Джым, займеѓшы бутэльку вiскi i выпрабоѓваючы хранiчную непрыязнасць да бiтваѓ, здолеѓ упаѓзцi ѓ лес. Удалечынi ён пачуѓ крыкi i неѓзабаве ѓбачыѓ некалькiх мужчын, якiя люта iмчацца па дарозе. Гэта Грант са сваiмi памагатымi накiроѓваѓся да месца, дзе чакаѓ Лi. Яны пад'ехалi да таго месца, дзе Джым сядзеѓ, прыхiнуѓшыся спiной да дрэва, з бутэлькай памiж ног; потым спынiѓся. Тады Грант вырашыѓ не прымаць удзел у цырымонii. Яго адзенне было пакрыта брудам, а барада была калматай. Ён ведаѓ Лi i ведаѓ, што той будзе апрануты з гэтай нагоды. Ён быѓ менавiта такiм чалавекам; ён быѓ чалавекам, прыстасаваным для гiстарычных карцiн i падзей. Грант не быѓ. Ён загадаѓ сваiм памагатым iсцi да таго месца, дзе чакаѓ Лi, распавёѓ iм, што трэба зрабiць, затым пераскочыѓ каня праз канаву i паехаѓ па сцяжынцы пад дрэвамi да таго месца, дзе ляжаѓ Джым.

Гэта была падзея, якую Джым нiколi не забываѓ. Ён быѓ зачараваны думкай аб тым, што гэты дзень значыѓ для Гранта, i яго вiдавочнай абыякавасцю. Ён моѓчкi сядзеѓ ля дрэва, i калi Грант злез з каня i падышоѓ блiжэй, iдучы цяпер па сцяжынцы, дзе сонечнае святло прасочвалася скрозь дрэвы, ён закрыѓ вочы. Грант падышоѓ да таго месца, дзе ён сядзеѓ, i спынiѓся, вiдаць, думаючы, што ён мёртвы. Яго рука пацягнулася ѓнiз i ѓзяла бутэльку вiскi. На iмгненне памiж iмi, Грантам i Джымам, нешта ѓзнiкла. Яны абодва зразумелi гэтую бутэльку вiскi. Джым падумаѓ, што Грант збiраецца выпiць, i расплюшчыѓ вочы. Затым ён зачынiѓ iх. Корак выпала з бутэлькi, i Грант моцна сцiснуѓ яе ѓ руцэ. Здалёк пачуѓся аглушальны крык, якi быѓ падхоплены i разнесены далёкiмi галасамi. Дрэва, здавалася, гайдалася разам з iм. "Гатова. Вайна скончана, - падумаѓ Джым. Потым Грант працягнуѓ руку i разбiѓ бутэльку аб ствол дрэва над галавой Джыма. Аскепак шкла парэзаѓ яму шчаку, i пайшла кроѓ. Ён расплюшчыѓ вочы i паглядзеѓ проста ѓ вочы Гранту. Грант паспешна пайшоѓ па сцежцы туды, дзе пакiнуѓ свайго каня, i асядлаѓ яго, з'ехаѓ.

Стоячы на гоначнай трасе i гледзячы на ??Гiрса, Джым думаѓ аб Гранце. Затым яго думкi вярнулiся да iншага героя. "Якi чалавек!" ён думаѓ. "Тут ён ездзiць з горада ѓ горад i з гоначнай трасы на гоначную трасу ѓсю вясну, лета i восень, i ён нiколi не губляе галавы, нiколi не хвалюецца. Выйграць скокi - тое ж самае, што выйграць бiтвы. Калi я дома ѓзарваю кукурузу летнiмi днямi, гэты Гiрс недзе на нейкай трасе, а вакол сабралiся i чакаюць людзi. Для мяне гэта было б усё роѓна, што быць увесь час п'яным, але ж ён не п'яны. Вiскi магло зрабiць яго дурным. Гэта не магло яго ап'янiць. Вось ён сядзiць згорбiѓшыся, як спячы сабака. Ён выглядае так, як быццам яго нiшто на свеце не клапоцiць, i ён прасядзiць так тры чвэрцi найцяжэйшага забегу, чакаючы, выкарыстоѓваючы кожны маленькi ѓчастак цвёрдай цвёрдай глебы на трасе, ратуючы свайго каня, назiраючы, назiраючы. яго конь таксама чакае. Якi чалавек! Ён выводзiць каня на чацвёртае месца, на трэцяе, на другое. Натоѓп на трыбуне, такiя хлопцы, як Том Батэрворт, не бачылi, што ён робiць. Ён сядзiць нерухома. Далiбог, што за мужчына! Ён чакае. Ён выглядае напаѓсонным. Калi яму не трэба гэтага рабiць, ён не прыкладае нiякiх намаганняѓ. Калi конь здольны перамагаць без старонняй дапамогi, яна сядзiць нерухома. Людзi крычаць i ѓскокваюць са сваiх месцаѓ на трыбуне, i калi ѓ гэтага Бада Добла ёсць конь, якi ѓдзельнiчае ѓ скачках, ён нахiляецца наперад, дзьмучыся, крычыць на свайго каня i выстаѓляе сябе напаказ.

"Ха, гэты Гiрс! Ён чакае. Ён думае не пра людзей, а пра каня, якiм кiруе. Калi прыйдзе час, якраз зручны час, Гiрс дасць ведаць каню. У гэты момант яны адзiныя, як мы з Грантам за бутэлькай вiскi. Памiж iмi нешта адбываецца. Нешта ѓнутры чалавека кажа: "Цяпер", i гэтае паведамленне перадаецца па павадах у мозг каня. Ён ляцiць яму ѓ ногi. Ёсць спешка. Галава каня толькi што высунулася наперад на некалькi цаляѓ - не занадта хутка, нiчога лiшняга. Ха, гэты Гiрс! Бад Добл, ха!

У ноч вяселля Клары, пасля таго як яна i Х'ю знiклi на акруговай дарозе, Джым паспяшаѓся ѓ адрыну i, вывеѓшы каня, ускочыѓ яму на спiну. Яму было шэсцьдзесят тры гады, але ён умеѓ садзiцца на каня, як малады чалавек. Люта накiроѓваючыся да Бидуэллу, ён думаѓ не аб Клары i яе прыгоды, а аб яе бацьку. Для абодвух мужчын правiльны шлюб азначаѓ для жанчыны поспех у жыццi. Нiшто iншае не мела б вялiкага значэння, калi б гэта было дасягнута. Ён падумаѓ пра Тома Батэрворта, якi, як ён казаѓ сабе, важдаѓся з Кларай гэтак жа, як Бад Добл часта важдаѓся з канём на скачках. Ён сам быѓ падобны да Папы Гiрса. Увесь гэты час ён ведаѓ i разумеѓ жарабiцу Клару. Цяпер яна прайшла; яна выйграла гонку жыцця.

"Ха, гэты стары дурань!" - прашаптаѓ Джым сам сабе, хутка ехаѓшы па цёмнай дарозе. Калi конь з грукатам прабег па невялiкiм драѓляным мосце i пад'ехаѓ да першага з дамоѓ горада, ён адчуѓ сябе так, нiбы прыйшоѓ аб'явiць аб перамозе, i амаль чакаѓ, што з цемры раздасца гучны крык, як ён прыйшоѓ у момант перамогi Гранта над Лi.

Джым не змог знайсцi свайго працадаѓцы нi ѓ гатэлi, нi на Мэйн-стрыт, але ѓспомнiѓ гiсторыю, якую ён чуѓ шэптам. Фанi Твiст, мадыстка, жыла ѓ маленькай каркаснай хаце на Гарфiлд-стрыт, далёка на ѓсходняй ускраiне горада, i ён паехаѓ туды. Ён смела пастукаѓ у дзверы, i з'явiлася жанчына. "Мне трэба ѓбачыць Тома Батэрворта", - сказаѓ ён. "Гэта важна. Гаворка iдзе пра яго дачку. З ёй нешта здарылася".

Дзверы зачынiлiся, i неѓзабаве з-за кута хаты з'явiѓся Том. Ён быѓ у лютасцi. Конь Джыма стаяѓ на дарозе, i ён падышоѓ проста да яе i ѓзяѓ нагоду. - Што ты маеш на ѓвазе, кажучы прыйсцi сюды? - рэзка спытаѓ ён. "Хто табе сказаѓ, што я тут? Навошта табе прыходзiць сюды i выстаѓляць сябе напаказ? Што з табой? Ты п'яны цi сышоѓ з розуму?"

Джым злез з каня i паведамiѓ Тому гэтую навiну. Некаторы час яны стаялi, гледзячы сябар на сябра. "Х'ю Маквэй ... Х'ю Маквей, чорт вазьмi, ты маеш рацыю, Джым?" - усклiкнуѓ Том. - Нiякiх асечак, а? Яна сапраѓды пайшла i зрабiла гэта? Х'ю Маквэй, так? Чорт вазьмi!

- Яны зараз едуць у адмiнiстрацыю акругi, - цiха сказаѓ Джым. "Асечка! Не ѓ гэтым жыццi." Яго голас страцiѓ прахалодны, цiхi тон, якi ён так часта марыѓ захаваць у надзвычайных сiтуацыях. - Я мяркую, яны вернуцца да дванаццацi цi гадзiны, - сказаѓ ён нецярплiва. "Мы павiнны iх падарваць, Том. яму".

"Злазь з каня i дай мне штуршок", - скамандаваѓ Том. Кракнуѓшы ад задавальнення, ён скокнуѓ на спiну каня. Запознены парыѓ распуснiць, якi гадзiну таму прымусiѓ яго паѓзцi па закутках i завулках да дзвярэй дома Фанi Твiст, цалкам знiк, i на яго месца прыйшоѓ дух дзелавога чалавека, чалавека, якi, як i ён сам часта выхваляѓся, прымушаѓ рэчы рухацца i падтрымлiваѓ iх у руху. - Паслухай, Джым, - рэзка сказаѓ ён, - у гэтым горадзе тры лiѓрэйныя стайнi. Вы задзейнiчаеце кожнага каня, якi ѓ iх ёсць на ноч. Захавайце коней да любога вiду рыштунку, якi толькi зможаце знайсцi: багi, сурэям, рысорным фургонам i чаму заѓгодна. Няхай яны прыбяруць вадзiцеляѓ з вулiц, дзе заѓгодна. Затым няхай iх усiх прывядуць да дома Бидвелл i патрымаюць для мяне. Калi вы гэта зробiце, вы пойдзеце ѓ дом Генры Хелера. Думаю, ты зможаш яго знайсцi. Ты знайшоѓ гэты дом, дзе я быѓ дастаткова хуткi. Ён жыве на Кампус-стрыт, адразу за новай баптысцкай царквой. Калi ён пайшоѓ спаць, ты яго разбудзiш. Скажыце яму, каб ён сабраѓ свой аркестр i папрасiѓ прынесцi ѓсю жывую музыку, якая ѓ яго ёсць. Скажы яму, каб ён як мага хутчэй прывёѓ сваiх людзей у Бидвелл-хаѓс.

Том паехаѓ па вулiцы, а Джым Прыст бег па пятах каня. Прайшоѓшы крыху, ён спынiѓся. "Не дазваляй нiкому мiтусiцца з табой сёння ѓвечары наконт коштаѓ, Джым", - крыкнуѓ ён. "Скажы ѓсiм, што гэта для мяне. Скажы iм, што Том Батэрварт заплацiць столькi, колькi яны просяць. Сёння няма мяжы, Джым. Вось гэтае слова, няма мяжы".

Пажылым жыхарам Бiдуэла, тым, хто жыѓ там, калi справы кожнага гараджанiна былi справай горада, гэты вечар запомнiцца надоѓга. Новыя людзi, iтальянцы, грэкi, палякi, румыны i многiя iншыя дзiѓнамоѓныя цемнаскурыя людзi, якiя прыйшлi з прыходам фабрык, у гэты вечар, як i ва ѓсе iншыя, працягвалi сваё жыццё. Яны працавалi ѓ начную змену на заводзе па вытворчасцi кукурузорных машын, на лiцейным заводзе, веласiпедным заводзе або на новым вялiкiм заводзе iнструментальных станкоѓ, якi толькi што пераехаѓ у Бидвелл з Клiѓленда. Тыя, хто не быѓ на працы, бадзялiся па вулiцах цi бязмэтна блукалi па салунах i з iх. Iх жонкi i дзецi былi размешчаны ѓ сотнях новых каркасных дамоѓ на вулiцах, якiя зараз рассоѓвалiся ва ѓсiх кiрунках. У тыя днi ѓ Бiдуэлi новыя дамы, здавалася, вырасталi з зямлi, як грыбы. Ранiцай на Тэрнер-Пайцы або на любой з тузiна дарог, якiя вядуць з горада, было поле або фруктовы сад. На дрэвах у садзе вiселi зялёныя яблыкi, гатовыя саспець. Конiкi спявалi ѓ высокай траве пад дрэвамi.

Затым з'явiѓся Бэн Пiлер з натоѓпам людзей. Дрэвы былi ссечаны, i песня конiка зацiхла пад грудамi дошак. Раздаѓся моцны крык i стук малаткоѓ. Да вялiзнай колькасцi новых дамоѓ, ужо пабудаваных энергiчным цесляром i яго партнёрам Горданам Хартам, дадалася цэлая вулiца аднолькавых, аднолькава выродлiвых дамоѓ.

Для людзей, якiя жылi ѓ гэтых дамах, хваляванне Тома Батэрворта i Джыма Прыста нiчога не значыла. Яны працавалi паѓзмрочна, iмкнучыся зарабiць дастаткова грошай, каб вярнуць iх на радзiму. На новым месцы iх не прынялi, як яны спадзявалiся, як браты. Шлюб цi смерць там нiчога для iх не значылi.

Аднак для старых гараджан, тых, хто памятаѓ Тома, калi ён быѓ простым фермерам i калi на Стыва Хантэра глядзелi з пагардай як на выхвастлiвага маладога шлюха, ноч была напоѓнена хваляваннем. Мужчыны бегалi па вулiцах. Вадзiцелi сцябалi коней па дарогах. Том быѓ усюды. Ён быѓ падобны да генерала, якi адказваѓ за абарону абложанага горада. Кухараѓ усiх трох гарадскiх гатэляѓ адправiлi назад на кухнi, афiцыянтаѓ знайшлi i паспяшалiся ѓ дом Батэрвортаѓ, а аркестру Генры Хелера было загадана неадкладна адправiцца туды i пачаць iграць самую жывую музыку.

Том запрасiѓ на вясельную вечарынку ѓсiх мужчын i жанчын, якiх бачыѓ. Быѓ запрошаны гаспадар гасцiнiцы з жонкай i дачкой, а двум цi тром захавальнiкам крам, якiя прыйшлi ѓ гасцiнiцу за харчамi, было прапанавана прыйсцi i загадана прыйсцi. А яшчэ былi рабочыя з фабрык, канторшчыкi i кiраѓнiкi, новыя людзi, якiя нiколi не бачылi Клару. Былi запрошаны таксама яны, а таксама гарадскiя банкiры i iншыя самавiтыя людзi, якiя маюць грошы ѓ банках, якiя былi фундатарамi ѓ прадпрыемствы Тома. "Надзеньце лепшую вопратку, якая ѓ вас ёсць у свеце, i няхай вашы жанчыны зробяць тое ж самае", - сказаѓ ён, смеючыся. - Тады паспяшайся да мяне дадому, як толькi зможаш. Калi ѓ вас няма магчымасцi туды дабрацца, прыходзьце ѓ Бiдвел Хаѓс. Я выцягну цябе.

Тым не забыѓся, што для таго, каб яго вяселле прайшло так, як ён хацеѓ, яму трэба будзе падаваць напоi. Джым Прыступ хадзiѓ з бара ѓ бар. "Якое ѓ цябе вiно, добрае вiно? Колькi ѓ цябе ёсць? - пытаѓ ён у кожным месцы. Стыѓ Хантэр захоѓваѓ у склепе сваёй хаты шэсць скрынь шампанскага на выпадак, калi ѓ горад прыедзе якi-небудзь важны госць, губернатар штата або кангрэсмен. Ён адчуваѓ, што ѓ такiх выпадках менавiта ад яго залежыць, каб горад, паводле яго слоѓ, "ганарыѓся сабой". Калi ён пачуѓ, што адбываецца, ён паспяшаѓся ѓ Бидвелл-хаѓс i прапанаваѓ адправiць увесь свой запас вiна ѓ дом Тома, i яго прапанова была прынята.

У Джыма Прыста ѓзнiкла iдэя. Калi ѓсе госцi сабралiся i калi фермерская кухня запоѓнiлася кухарамi i афiцыянтамi, якiя спатыкалiся сябар аб сябра, ён падзялiѓся сваёй iдэяй з Томам. Ён растлумачыѓ, што ёсць найкарацейшы шлях праз палi i завулкi да дарогi, якая вядзе ѓ цэнтр акругi, у трох мiлях ад дома. "Я пайду туды i схаваюся", - сказаѓ ён. - Калi яны прыйдуць, нiчога не падазраючы, я выеду верхам i прыеду сюды на паѓгадзiны раней за iх. Вы прымушаеце ѓсiх у хаце хавацца i маѓчаць, калi яны заязджаюць у двор. Мы патушым увесь свет. Мы падорым гэтай пары сюрпрыз на ѓсё жыццё".

Джым схаваѓ у кiшэнi лiтровую бутэльку вiна i, з'яжджаючы па заданнi, час ад часу спыняѓся, каб крыху выпiць. Пакуль яго конь рыссю iшоѓ па завулках i палях, конь, якая везла Клару i Х'ю дадому з iх прыгод, навастрыла вушы i ѓспомнiла аб зручным стойле, напоѓненым сенам, у хляве Батэрворта. Конь хутка iшла рыссю, i Х'ю ѓ калясцы побач з Кларай губляѓся ѓ той жа густой цiшынi, якая ѓвесь вечар ляжала на iм, як плашч. У нейкай меры ён быѓ пакрыѓджаны i адчуваѓ, што час бяжыць занадта хутка. Гадзiны i праходзiлыя падзеi былi падобныя водам ракi падчас паводкi, а ён быѓ падобны чалавеку ѓ лодцы без вясёл, якога бездапаможна несла наперад. Часам яму здавалася, што да яго прыйшла смеласць, i ён паѓзвярнуѓся да Клары i адкрыѓ рот, спадзеючыся, што словы сарвуцца з яго вуснаѓ, але цiшыня, якая ахапiла яго, была падобная да хваробы, хватку якой немагчыма зламаць. Ён закрыѓ рот i аблiзаѓ вусны мовай. Клара бачыла, як ён гэта рабiѓ некалькi разоѓ. Ён стаѓ здавацца ёй звярыным i пачварным. "Няпраѓда, што я думаѓ пра яе i прасiѓ яе стаць маёй жонкай толькi таму, што хацеѓ жанчыну", - супакойваѓ сябе Х'ю. "Я быѓ самотны, усё сваё жыццё я быѓ самотны. Я хачу знайсцi шлях да нечага сэрца, i яна - адзiная".

Клара таксама прамаѓчала. Яна была злая. "Калi ён не хацеѓ ажанiцца са мною, то чаму ён мяне спытаѓ? Навошта ён прыйшоѓ? - Спытала яна сябе. "Ну, я жанаты. Я зрабiла тое, пра што мы, жанчыны, заѓсёды думаем", - сказала яна сабе, i яе думкi зрабiлi iншы паварот. Гэтая думка напалохала яе, i дрыготка страху прабегла па яе целе. Затым яе думкi звярнулiся да абароны Х'ю. "Гэта не ягоная вiна. Мне не трэба было так прыспешваць падзеi. Магчыма, я наогул не створана для замужжа", - падумала яна.

Дарога дадому зацягнулася на нявызначаны час. Хмары рассеялiся з неба, выйшаѓ месяц, i зоркi паглядзелi на двух разгубленых людзей. Каб палегчыць пачуццё напружання, якое ахапiла яе прытомнасць, Клара звярнулася да хiтрыкi. Яе вочы шукалi дрэва цi агнi фермерскай хаты далёка наперадзе, i яна спрабавала лiчыць удары капытоѓ каня, пакуль яны не дайшлi да яго. Ёй хацелася хутчэй вярнуцца дадому i ѓ той жа час з жахам прадчувала ноч сам-насам з Х'ю ѓ цёмным фермерскiм доме. Нi разу падчас паездкi дадому яна не дастала пугу з гнязда i не загаварыла з канём.

Калi нарэшце конь энергiчна перасекла грэбень узгорка, з якога адкрываѓся такi цудоѓны вiд на мясцовасць унiзе, нi Клара, нi Х'ю не азiрнулiся. Яны ехалi, схiлiѓшы галовы, кожны спрабаваѓ знайсцi ѓ сабе смеласць сустрэць магчымасцi ночы.

У фермерскiм доме Том i яго госцi чакалi ѓ напружаннi, асветленым вiнным святлом, i нарэшце Джым Прыст, крычучы, выехаѓ з завулка да дзвярэй. "Яны iдуць, яны iдуць", - крычаѓ ён, i праз дзесяць хвiлiн, пасля таго як Том двойчы выйшаѓ з сябе i пракляѓ дзяѓчат-афiцыянтак з гарадскiх гатэляѓ, схiльных хiхiкаць, у хаце стала цiха i цёмна. i жывёльны двор. Калi ѓсё сцiхла, Джым Прыст пракраѓся на кухню i, спатыкаючыся аб ногi гасцей, падышоѓ да акна i паставiѓ запаленую свечку. Затым ён выйшаѓ з дому i лёг на спiну пад кустом у двары. У доме ён раздабыѓ сабе другую бутэльку вiна, i калi Клара з мужам згарнулi каля варот i заехалi на жывёльны двор, адзiным гукам, якi парушаѓ напружаную цiшыню, было цiхае булькатанне, якое знаходзiлася ѓ дарозе вiна. яму ѓ горла.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХVII

А З У БОЛЬШАСЦЬ У старых амерыканскiх дамах кухня ѓ задняй частцы фермерскага дома Батэрворта была вялiкай i зручнай. Вялiкая частка жыцця дома праходзiла там. Клара сядзела каля глыбокага акна, якое выходзiла на невялiкi яр, дзе вясной па краi жывёльнага двара бег невялiкi ручай. Тады яна была цiхiм дзiцем i кахала гадзiнамi сядзець незаѓважанай i не патрывожанай. Ззаду яе была кухня з цёплымi, насычанымi пахамi i мяккiмi, хуткiмi i настойлiвымi крокамi яе мацi. Яе вочы закрылiся, i яна заснула. Потым яна прачнулася. Перад ёй ляжаѓ свет, у якi магла пракрасцiся яе фантазiя. Праз ручай перад яе вачыма пралягаѓ невялiкi драѓляны мост, i па iм увесну каня сыходзiлi ѓ палi цi ѓ адрыны, дзе iх запрагалi ѓ калёсы з малаком або лёдам. Гук капытоѓ коней, якiя стукалi па мосце, быѓ падобны да грому, грымелi збруi, крычалi галасы. За мастом налева iшла сцежка, а ѓздоѓж яе стаялi тры домiкi, дзе вэндзiлi вяндлiну. Мужчыны выходзiлi з адрын з мясам на плячах i заходзiлi ѓ домiкi. Загарэлiся вогнiшчы, i дым лянiва папоѓз уверх па дахах. У поле, якое знаходзiлася за вяндлярнямi, прыйшоѓ чалавек араць. Дзiця, скруцiѓшыся абаранкам на падаконнiку, было шчаслiвы. Калi яна закрыла вочы, ёй прадставiлiся выявы, падобныя статкам белых авечак, якiя выбягаюць з зялёнага лесу. Хоць пазней яна стала падшыванцам i насiлася па ферме i адрынах, i хоць усё сваё жыццё яна кахала глебу i адчуванне таго, што ѓсё расце i рыхтуецца ежа для галодных ратоѓ, у ёй было, нават калi дзiця, смага жыцця духу. У сне да яе прыходзiлi жанчыны ѓ прыгожых сукенках i з кольцамi на руках, каб адкiнуць з iлба мокрыя, зблытаныя валасы. Па маленькiм драѓляным мастку перад яе вачыма праходзiлi цудоѓныя мужчыны, жанчыны i дзецi. Дзецi пабеглi наперад. Яны крычалi ёй. Яна думала пра iх як пра братоѓ i сёстраѓ, якiм трэба будзе пераехаць жыць у фермерскi дом i прымусiць стары дом звiнець ад смеху. Дзецi пабеглi да яе з працягнутымi рукамi, але так i не дайшлi да дома. Мост пашырэѓ. Яно расцягнулася ѓ iх пад нагамi так, што яны вечна беглi наперад па мосце.

А за дзецьмi iшлi мужчыны i жанчыны, часам разам, часам iшлi адны. Яны не былi падобныя на дзяцей, якiя належаць ёй. Падобна жанчынам, якiя прыйшлi пакратаць яе гарачы лоб, яны былi прыгожа апрануты i хадзiлi з велiчнай добрай якасцю.

Дзiця вылезла з акна i стала на падлогу кухнi. Яе мацi заспяшалася. Яна была лiхаманкава актыѓная i часта не чула, калi дзiця гаварыѓ. "Я хачу ведаць аб сваiх братах i сёстрах: дзе яны, чаму яны не прыходзяць сюды?" - спытала яна, але мацi не пачула, а калi i пачула, дык ёй не было чаго сказаць. Часам яна спынялася, каб пацалаваць дзiця, i на вачах у яе выступалi слёзы. Затым нешта, якое рыхтуецца на кухоннай плiце, запатрабавала ѓвагi. - Выбягайце на вулiцу, - хуценька сказала яна i зноѓ вярнулася да сваёй працы.

З крэсла, у якiм Клара сядзела на вясельным балi, забяспечанага энергiяй яе бацькi i энтузiязмам Джыма Прыста, яна магла праз плячо бацькi бачыць кухню фермерскага дома. Як у дзяцiнстве, яна закрыла вочы i марыла аб iншым баляваннi. З нарастаючым пачуццём горычы яна ѓсвядомiла, што ѓсё сваё жыццё, усё сваё дзявоцтва i маладосць, яна чакала гэтай, сваёй шлюбнай ночы, i што зараз, наступiѓшы, тая падзея, якой яна так доѓга i хвалююча чакала якi ёй так часта снiѓся, ператварыѓся ѓ падставу для праявы пачварнасцi i пошласцi. Яе бацька, адзiны чалавек у пакоi, хоць неяк звязаны з ёю, сядзеѓ на другiм канцы доѓгага стала. Цётка з'ехала ѓ госцi, i ѓ перапоѓненым, шумным пакоi не было жанчыны, да якой яна магла б звярнуцца за разуменнем. Яна паглядзела праз бацькава плячо проста на шырокае сядзенне каля акна, дзе правяла столькi гадзiн свайго дзяцiнства. Ёй зноѓ захацелася братоѓ i сясцёр. "Выдатныя мужчыны i жанчыны са сноѓ павiнны былi прыйсцi тым часам, вось пра што былi сны; але, як ненароджаныя дзецi, якiя беглi з працягнутымi рукамi, яны не могуць перабрацца цераз мост у дом", - цьмяна падумала яна. "Я б хацела, каб мама была жывая або каб Кейт Чэнселер была тут", - прашаптала яна пра сябе, падняѓшы вочы i зiрнуѓшы на бацьку.

Клара адчувала сябе жывёлай, загнанай у кут i акружаным ворагамi. Яе бацька сядзеѓ на балi памiж дзвюма жанчынамi, мiсiс Стыѓ Хантэр, схiльнай да паѓнаты, i хударлявай жанчынай па iмi Боѓлз, жонкай трунар з Бiдвела. Яны ѓвесь час шапталiся, усмiхалiся i кiвалi галовамi. Х'ю сядзеѓ на супрацьлеглым баку таго ж стала, i калi ён падняѓ вочы ад талеркi з ежай, якая стаяла перад iм, ён мог бачыць мiма галавы буйной жанчыны мужнага выгляду гасцiную фермерскага дома, дзе стаяѓ яшчэ адзiн стол, таксама запоѓнены з гасцямi. Клара адвярнулася ад бацькi i паглядзела на мужа. Гэта быѓ усяго толькi высокi мужчына з выцягнутым тварам, якi не мог падняць вачэй. Яго доѓгая шыя тырчала з жорсткага белага каѓняра. Для Клары ён у той момант быѓ iстотай без асобы, чалавекам, якога паглынуѓ натоѓп за сталом, якi так жа старанна паглынаѓ ежу i вiно. Калi яна паглядзела на яго, здавалася, што ён шмат выпiѓ. Яго шклянка ѓвесь час напаѓнялася i апаражнялася. Па прапанове жанчыны, якая сядзела побач з iм, ён выканаѓ задачу апаражнiць яго, не паднiмаючы вачэй, а Стыѓ Хантэр, якi сядзеѓ па другi бок стала, нахiлiѓся i зноѓ напоѓнiѓ яго. Стыѓ, як i яе бацька, прашаптаѓ i падмiргнуѓ. "У ноч майго вяселля я быѓ у захапленнi, як капялюшнiк. Гэта добрая рэч. Гэта надае мужчыну смеласцi, - растлумачыѓ ён жанчыне мужнага выгляду, якой расказваѓ з вялiкай увагай да дэталяѓ гiсторыю сваёй уласнай шлюбнай ночы.

Клара больш не глядзела на Х'ю. Тое, што ён зрабiѓ, здавалася, яе не хвалявала. Боѓлз, трунар з Бидвелла, паддаѓся ѓплыву вiна, якое лiлося вольна з тых часоѓ, як прыбылi госцi, i зараз падняѓся на ногi i пачаѓ казаць. Яго жонка тузанула яго за палiто i паспрабавала прымусiць яго вярнуцца на сваё месца, але Том Батэрворт адхапiѓ яе руку. "Ах, пакiньце яго ѓ спакоi. Яму ёсць што расказаць, - сказаѓ ён жанчыне, якая пачырванела i закрыла твар хусткай. - Ну, гэта факт, так яно i было, - заявiѓ гучным голасам трунар. - Цi бачыце, рукавы яе начной кашулi былi завязаныя ѓ тугiя вузлы яе нягоднiкамi-братамi. Калi я паспрабавала iх расшпiлiць зубамi, то прарабiла ѓ рукавах вялiкiя дзюры".

Клара схапiлася за падлакотнiк свайго крэсла. "Калi я правяду ноч, не паказаѓшы гэтым людзям, як моцна я iх ненавiджу, то ѓ мяне ѓсё атрымаецца", - змрочна падумала яна. Яна глядзела на стравы, напоѓненыя ежай, i ёй хацелася разбiць iх адну за адной аб галовы гасцей бацькi. У якасцi палягчэння для сябе яна зноѓ паглядзела мiма галавы бацькi i праз дзвярны праём на кухню.

У вялiкiм пакоi тры-чатыры кухары старанна займалiся прыгатаваннем ежы, а афiцыянткi раз-пораз прыносiлi дымлiвыя стравы i ставiлi iх на сталы. Яна думала пра жыццё сваёй мацi, пра жыццё, якое яна вяла ѓ гэтым пакоi, замужам за чалавекам, якi быѓ яе ѓласным бацькам i якi, без сумневу, калi б абставiны не зрабiлi яго багатым чалавекам, быѓ бы задаволены, убачыѓшы сваю дачку. прывяла ѓ такое ж iншае жыццё.

"Кейт мела рацыю наконт мужчын. Яны чагосьцi жадаюць ад жанчын, але якая iм справа да таго, якое жыццё мы вядзем пасля таго, як яны атрымаюць тое, што жадаюць? падумала яна змрочна.

Каб яшчэ больш аддзялiцца ад балючага, якi смяецца натоѓпу, Клара старалася прадумаць падрабязнасцi жыцця мацi. "Гэта было жыццё звера", - падумала яна. Як i яна сама, яе мацi прыйшла ѓ хату з мужам у ноч яе вяселля. Было яшчэ адно такое свята. Краiна тады была маладой, i людзi збольшага былi адчайна бедныя. Выпiѓка ѓсё роѓна была. Яна чула, як яе бацька i Джым Прыст казалi аб запоях сваёй юнацкасцi. Мужчыны прыйшлi гэтак жа, як i зараз, а з iмi прыйшлi жанчыны, жанчыны, агрубелыя ад ладу жыцця, якi яны вялi. Свiней забiвалi, а дзiчыну прывозiлi з лесу. Мужчыны пiлi, крычалi, бiлiся i разыгрывалi розыгрышы. Клара задавалася пытаннем, цi адважыцца хто-небудзь з мужчын i жанчын у пакоi падняцца наверх, у яе спальню, i завязаць вузлы на яе начным адзеннi. Яны зрабiлi гэта, калi яе мацi прыйшла ѓ хату як нявеста. Пасля яны ѓсе пайшлi, i яе бацька павёѓ нявесту наверх. Ён быѓ п'яны, i яе ѓласны муж Х'ю зараз напiваѓся. Яе мацi падпарадкавалася. Яе жыццё было гiсторыяй падпарадкавання. Кейт Чэнселер сказала, што так жывуць замужнiя жанчыны, i жыццё яе мацi пацвердзiла сапраѓднасць гэтага сцвярджэння. На кухнi фермерскага дома, дзе цяпер старанна працавалi тры цi чатыры кухары, яна ѓсё сваё жыццё пражыла адна. З кухнi яна адразу паднялася наверх i лягла спаць з мужам. Раз у тыдзень, па суботах, пасля абеду яна адпраѓлялася ѓ горад i заставалася там дастаткова доѓга, каб купiць прадукты для гатавання яшчэ на тыдзень. "Яе, мусiць, працягвалi iсцi, пакуль яна не ѓпала мёртвым", - падумала Клара, i яе думкi зноѓ павярнулiся, дадаѓшы: "I многiя iншыя, як мужчыны, так i жанчыны, павiнна быць, былi вымушаныя абставiнамi служыць майму бацьку ѓ тым жа сляпым становiшчы". спосаб. Усё гэта было зроблена для таго, каб ён мог квiтнець i мець грошы, на якiя ён мог бы здзяйсняць пошлыя ѓчынкi".

Мацi Клары нарадзiла на свет толькi адно дзiця. Яна задавалася пытаннем, чаму. Тады яна задавалася пытаннем, цi стане яна мацi дзiцяцi. Рукi яе больш не сцiскалi падлакотнiкi крэсла, а ляжалi перад ёю на стале. Яна паглядзела на iх, i яны былi моцнымi. Яна сама была моцнай жанчынай. Пасля таго як банкет заканчваѓся i госцi разышлiся, Х'ю, натхнёны напоямi, якiя ён працягваѓ ужываць, паднiмаѓся да яе наверх. Нейкi паварот яе розуму прымусiѓ яе забыцца пра мужа, i ва ѓяѓленнi яна адчула, што на цёмнай дарозе на ѓскрайку лесу на яе вось-вось нападзе незнаёмы чалавек. Мужчына спрабаваѓ абняць яе i пацалаваць, але ёй удалося схапiць яго за горла. Рукi яе, якiя ляжалi на стале, сутаргава тузанулiся.

У вялiкай сталовай фермерскай хаты i ѓ гасцiнай, дзе сядзеѓ другi стол госцяѓ, працягваѓся вясельны баль. Пазней, калi яна думала пра гэта, Клара заѓсёды ѓспамiнала свой вясельны банкет як коннае забаѓка. Нешта ѓ характарах Тома Батэрворта i Джыма Прыста, падумала яна, выявiлася ѓ тую ноч. Жарты, якiя разносiлiся па стале, былi конскiмi, i Клары здалося, што жанчыны, якiя сядзелi за сталамi, цяжкiя i падобныя на кабыл.

Джым не падышоѓ да стала, каб пасядзець з астатнiмi, яго нават не запрасiлi, але ѓвесь вечар ён з'яѓляѓся i з'яѓляѓся i меѓ выгляд канферансье. Увайшоѓшы ѓ сталовую, ён спынiѓся каля дзвярэй i пачухаѓ галаву. Затым ён выйшаѓ. Ён нiбы сказаѓ сабе: "Ну, усё ѓ парадку, усё iдзе добра, усё жыва, цi бачыш". Усё сваё жыццё Джым пiѓ вiскi i ведаѓ свае межы. Яго сiстэма п'е чалавека заѓсёды была даволi простай. У суботу днём, калi праца ѓ адрынах была скончаная i астатнiя працаѓнiкi сышлi, ён садзiѓся на прыступкi кукурузнага ложачка з бутэлькай у руцэ. Зiмой ён сядзеѓ каля кухоннага агню ѓ маленькай хатцы пад яблыневым садам, дзе спаѓ ён i iншыя супрацоѓнiкi. Ён зрабiѓ вялiкi глыток з бутэлькi, а затым, трымаючы яе ѓ руцэ, некаторы час сядзеѓ, разважаючы аб падзеях свайго жыцця. Вiскi зрабiла яго некалькi сентыментальным. Пасля доѓгай выпiѓкi ён падумаѓ аб сваёй юнацкасцi ѓ мястэчку ѓ Пенсiльванii. Ён быѓ адным з шасцi дзяцей, усе хлопчыкi, i ѓ раннiм узросце памерла яго мацi. Джым падумаѓ пра яе, а потым пра свайго бацьку. Калi ён сам прыехаѓ на захад, у Агаё, а затым, калi ён быѓ салдатам Грамадзянскай вайны, ён пагарджаѓ сваiм бацькам i шанаваѓ памяць сваёй мацi. На вайне ён апынуѓся фiзiчна няздольны выстаяць перад ворагам падчас бою. Калi пачуѓся грукат гармат i астатнiя салдаты яго роты змрочна выстраiлiся ѓ рад i пайшлi наперад, у яго нешта здарылася з нагамi, i ён захацеѓ уцячы. Жаданне было ѓ iм такое вялiкае, што хiтрасць вырасла ѓ яго мозгу. Улучыѓшы свой шанец, ён прыкiнуѓся, быццам яго застрэлiлi, i звалiѓся на зямлю, а калi астатнiя сышлi, папоѓз i схаваѓся. Ён выявiѓ, што цалкам магчыма поѓнасцю знiкнуць i з'явiцца ѓ iншым месцы. Заклiк уступiѓ у сiлу, i многiя мужчыны, якiм не падабалася iдэя вайны, былi гатовы плацiць вялiкiя сумы мужчынам, якiя iшлi замест iх. Джым заняѓся вярбоѓкай i дэзерцiрствам. Усе вакол яго казалi аб неабходнасцi выратавання краiны, i чатыры гады ён думаѓ толькi аб выратаваннi сваёй шкуры. Потым вайна скончылася, i ён стаѓ парабкам. Працуючы ѓвесь тыдзень у полi, а часам па вечарах, лежачы ѓ ложку пры ѓзыходзе месяца, ён думаѓ пра сваю мацi, пра высакароднасць i самаахвяраванне яе жыцця. Ён хацеѓ быць такiм жа iншым. Выпiѓшы дзве-тры чаркi з бутэлькi, ён захапляѓся сваiм бацькам, якi ѓ пенсiльванскiм мястэчку меѓ рэпутацыю хлуса i нягоднiка. Пасля смерцi мацi яго бацьку ѓдалося ажанiцца на ѓдаве, якая валодала фермай. "Стары быѓ спрытным чалавекам", - сказаѓ ён услых, перакульваючы бутэльку i робячы яшчэ адзiн вялiкi глыток. "Калi б я застаѓся дома, пакуль не атрымаю больш разумення, мы са старым разам маглi б што-небудзь зрабiць". Ён дапiваѓ бутэльку i iшоѓ спаць на сена, а калi была зiма, то кiдаѓся на адзiн з нараѓ у бараку. Ён марыѓ стаць тым, хто пойдзе па жыццi, выбiваючы ѓ людзей гроша, жывячы сваiм розумам, атрымлiваючы ад кожнага лепшае.

Да вяселля Клары Джым нi разу не спрабаваѓ вiна, а паколькi яно не выклiкала жаданнi спаць, ён лiчыѓ сябе не закранутым. "Гэта як падсалоджаная вада", - сказаѓ ён, уваходзячы ѓ цемру скота i вылiваючы ѓ горла яшчэ паѓбутэлькi. "Гэтая штука не мае нiякага эфекту. Пiць яго - усё роѓна, што пiць салодкi сiдр".

Джым прыйшоѓ у вясёлы настрой i прайшоѓ цераз перапоѓненую кухню ѓ сталовую, дзе сабралiся госцi. У гэты момант даволi буйны смех i апавяданнi спынiлiся, i ѓсё стала цiха. Ён хваляваѓся. "Справы iдуць не вельмi добра. У Клары вечарынка становiцца марознай, - думаѓ ён пакрыѓджана. Ён пачаѓ танчыць цяжкадаступную джыгу на невялiкiм адчыненым месцы ѓ кухонных дзвярэй, i госцi перасталi размаѓляць, каб паглядзець. Яны крычалi i пляскалi ѓ далонi. Раздаѓся гром апладысментаѓ. Госцi, якiя сядзелi ѓ гасцiнай i не бачылi спектакля, усталi i стоѓпiлiся ѓ дзвярным праёме, якi злучаѓ два пакоi. Джым стаѓ незвычайна смелым, i калi адна з маладых жанчын, якiх Том наняѓ у гэты момант афiцыянткамi, прайшла мiма з вялiкай стравай з ежай, ён хутка разгарнуѓся i ѓзяѓ яе на рукi. Страва паляцела па падлозе i разбiлася аб ножку стала, i маладая жанчына ѓскрыкнула. Фермерскi сабака, якi прабраѓся на кухню, уварваѓся ѓ пакой i гучна забрахаѓ. Аркестр Генры Хелера, схаваны пад лесвiцай, якая вядзе на верхнюю частку дома, пачаѓ люта iграць. Дзiѓны жывёльны запал ахапiѓ Джыма. Ногi яго хутка лёталi, а цяжкiя ступнi з грукатам стукалi па падлозе. Маладая жанчына ѓ ягоных руках крычала i смяялася. Джым заплюшчыѓ вочы i закрычаѓ. Ён адчуваѓ, што вяселле да гэтага моманту было няѓдалай i што ён ператварыѓ яе ѓ поспех. Падняѓшыся на ногi, мужчыны крычалi, пляскалi ѓ далонi i бiлi кулакамi па стале. Калi аркестр падышоѓ да канца танца, Джым стаяѓ перад гасцямi, расчырванелы i пераможны, трымаючы жанчыну на руках. Нягледзячы на ??яе супрацiѓ, ён моцна прыцiснуѓ яе да сваiх грудзей i пацалаваѓ у вочы, шчокi i рот. Затым адпусцiѓшы яе, ён падмiргнуѓ i зрабiѓ жэст, якi заклiкае да цiшынi. "У шлюбную ноч камусьцi трэба мець смеласць крыху заняцца каханнем", - сказаѓ ён, шматзначна гледзячы на тое месца, дзе сядзеѓ Х'ю, апусцiѓшы галаву i гледзячы на куфель вiна, якi стаяѓ у яго локця. .

Было ѓжо дзве гадзiны дня, калi банкет падышоѓ да канца. Калi госцi пачалi разыходзiцца, Клара пастаяла хвiлiну адна i паспрабавала ѓзяць сябе ѓ рукi. Нешта ѓнутры яе здавалася халодным i старым. Калi яна часта думала, што ёй патрэбен мужчына i што жыццё замужняй жанчыны пакладзе канец яе праблемам, то ѓ той момант яна так не думала. "Перш за ѓсё я хачу жанчыну", - падумала яна. Увесь вечар яе розум спрабаваѓ схапiць i ѓтрымаць амаль забытую постаць мацi, але яна была занадта расплывiстай i прывiднай. З мацi яна нiколi не гуляла i не размаѓляла позна ноччу па вулiцах гарадоѓ, калi свет спаѓ i калi думкi нараджалiся ѓ ёй самой. "Бо, - падумала яна, - да ѓсяго гэтага магла належаць i мацi". Яна паглядзела на людзей, якiя рыхтуюцца да адбыцця. Некалькi мужчын сабралiся групай ля дзвярэй. Адзiн з iх расказаѓ гiсторыю, над якой астатнiя гучна засмяялiся. У жанчын, якiя стаялi вакол, былi счырванелыя i, як падумала Клара, грубыя твары. "Яны ѓзялi шлюб, як быдла", - сказала яна сабе. Яе розум, выбягаючы з пакоя, пачаѓ лашчыць памяць аб яе адзiнай сяброѓцы, Кейт Чэнселер. Часта познiм вясновым вечарам, калi яны з Кейт гулялi разам, памiж iмi адбывалася нешта вельмi падобнае на занятак каханнем. Яны пайшлi цiха, i надышоѓ вечар. Раптам яны спынiлiся на вулiцы, i Кейт абняла Клару за плечы. На iмгненне яны стаялi так блiзка адзiн да аднаго, i ѓ вачах Кейт з'явiѓся дзiѓны далiкатны i ѓ той жа час галодны погляд. Гэта доѓжылася ѓсяго iмгненне, i калi гэта адбылося, абедзве жанчыны былi крыху збянтэжаныя. Кейт засмяялася i, узяѓшы Клару за руку, пацягнула яе па тратуары. "Пойдзем як чорт", - сказала яна, - "давай, давай дабавiм хуткасць".

Клара прыцiснула рукi да вачэй, нiбы спрабуючы зацямнiць тое, што адбываецца ѓ пакоi. "Калi б я магла быць з Кэт у гэты вечар, я магла б прыйсцi да мужчыны, якi верыць у магчымую саладосць шлюбу", - думала яна.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХVIII

ДЖЫМ ПРИСТ _ _ БЫђ вельмi п'яны, але настаяѓ на тым, каб пасадзiць запрэжку ѓ карэту Батэрворта i адвезцi яе, нагружаную гасцямi, у горад. Усе з яго смяялiся, але ён пад'ехаѓ да дзвярэй фермерскай хаты i гучным голасам заявiѓ, што ведае, што робiць. Трое мужчын селi ѓ карэту i люта збiлi коней, i Джым адправiѓ iх галопам прэч.

Калi прадставiлася магчымасць, Клара моѓчкi выйшла з гарачай сталовай i праз дзверы на ганак у задняй частцы дома. Дзверы кухнi былi адчынены, i гарадскiя афiцыянткi i кухары збiралiся сыходзiць. Адна з дзяѓчын выйшла ѓ цемру ѓ суправаджэннi мужчыны, вiдавочна, аднаго з гасцей. Яны абодва выпiлi i нейкi час стаялi ѓ цемры, прыцiснуѓшыся целамi адно да аднаго. "Я б хацеѓ, каб гэта была наша шлюбная ноч", - прашаптаѓ мужчынскi голас, i жанчына засмяялася. Пасля доѓгага пацалунку яны вярнулiся на кухню.

З'явiѓся фермерскi сабака i, падышоѓшы да Клары, лiзнуѓ яму руку. Яна абышла дом i спынiлася ѓ цемры каля куста, дзе загружалiся экiпажы. Яе бацька са Стывам Хантэрам i яго жонкай прыйшлi i селi ѓ карэту. Том быѓ у экспансiѓным i шчодрым настроi. "Ведаеш, Стыѓ, я казаѓ табе i яшчэ некалькiм людзям, што мая Клара заручана з Альфрэдам Баклi", - сказаѓ ён. "Ну, я памылiѓся. Усё гэта было хлуснёй. Праѓда ѓ тым, што я адкалоѓ сабе рот, не пагаварыѓшы з Кларай. Я бачыѓ iх разам, i час ад часу Баклi прыходзiѓ сюды па вечарах, хаця ён прыходзiѓ толькi тады, калi я быѓ тут. Ён сказаѓ мне, што Клара абяцала выйсцi за яго замуж, i я, як дурань, паверыѓ яму на слова. Я нават нiколi не пытаѓся. Вось якiм дурнем я быѓ, i я быѓ яшчэ большым дурнем, калi пайшоѓ расказваць гэтую гiсторыю. Увесь гэты час Клара i Х'ю былi заручаны, пра што я нават не падазраваѓ. Яны расказалi мне пра гэта сёння вечарам.

Клара стаяла ля куста, пакуль ёй не здалося, што апошнi з гасцей пайшоѓ. Хлусня, якую сказаѓ яе бацька, здавалася толькi часткай пошласцi вечара. Каля кухонных дзвярэй афiцыянтак, повараѓ i музыкаѓ загружалi ѓ аѓтобус, якi ад'ехаѓ ад Бiдвел-хаѓса. Яна пайшла ѓ сталовую. Месца гневу ѓ ёй заняла смутак, але калi яна ѓбачыла Х'ю, гнеѓ вярнуѓся. Па ѓсiм пакоi валялiся груды талерак, напоѓненых ежай, i паветра было насычана пахам ежы. Х'ю стаяѓ каля акна i глядзеѓ на цёмны двор фермы. Ён трымаѓ капялюш у руцэ. - Ты можаш прыбраць капялюш, - рэзка сказала яна. - Ты забыѓся, што ты жанаты на мне i што ты цяпер жывеш тут, у гэтым доме? Яна нервова засмяялася i падышла да кухонных дзвярэй.

Яе думкi ѓсё яшчэ чаплялiся за мiнулае i за тыя днi, калi яна была дзiцем i правяла так шмат гадзiн на вялiкай цiхай кухнi. Нешта павiнна было адбыцца, што забярэ яе мiнулае, знiшчыць яго, i гэтая думка спалохала яе. "Я не была вельмi шчаслiвая ѓ гэтым доме, але былi пэѓныя моманты, пэѓныя пачуццi, якiя ѓ мяне былi", - думала яна. Пераступiѓшы парог, яна на iмгненне пастаяла на кухнi спiной да сцяны i з зачыненымi вачамi. У яе свядомасцi пранёсся натоѓп фiгур: поѓная i рашучая постаць Кейт Чэнселер, якая ѓмела кахаць моѓчкi; вагальная, якая спяшаецца постаць яе мацi; яе бацька ѓ маладосцi, якi прыйшоѓ пасля доѓгай паездкi, каб сагрэць рукi ля кухоннага агню; моцная жанчына з суровай асобай з горада, якая калiсьцi працавала ѓ Тома кухаркай i, як паведамлялася, была мацi дваiх пазашлюбных дзяцей; i постацi яе дзяцiнства ѓяѓляюць, што яны iдуць да яе па мосце, апранутыя ѓ прыгожую вопратку.

За гэтымi постацямi стаялi iншыя постацi, даѓно забытыя, але цяпер востра якiя запомнiлiся: фермерскiя дзяѓчыны, якiя прыйшлi на працу днём; бадзягi, якiх кармiлi каля кухонных дзвярэй; маладыя работнiкi фермы, якiя раптам знiклi з руцiны фермерскага жыцця i больш нiколi iх не бачылi, малады чалавек з чырвонай насоѓкай на шыi, якi пацалаваѓ яе, калi яна стаяла, прыцiснуѓшыся тварам да акна.

Аднойчы да Клары прыйшла начаваць гарадская школьнiца. Пасля вячэры абедзве дзяѓчыны прайшлi на кухню i спынiлiся каля акна, гледзячы вонкi. Нешта адбылося ѓнутры iх. Рухаючыя агульным парывам, яны выйшлi на вулiцу i доѓга iшлi пад зоркамi па цiхiх прасёлкавых дарогах. Яны прыйшлi ѓ поле, дзе людзi палiлi хмызняк. Там, дзе быѓ лес, цяпер было толькi пень i фiгуры людзей, якiя нясуць ахапкi сухiх галiн дрэѓ i кiдаюць iх у агонь. Агонь успыхваѓ яркiмi фарбамi ѓ густой цемры, i па нейкiм незразумелым чыннiку абедзве дзяѓчыны былi глыбока крануты выглядам, гукам i водарам ночы. Фiгуры мужчын, здавалася, танчылi ѓзад i ѓперад у святле. Iнстынктыѓна Клара падняла твар уверх i паглядзела на зоркi. Яна ѓсведамляла iх, iх прыгажосць i бязмежную прыгажосць ночы, як нiколi раней. Вецер заспяваѓ у дрэвах далёкага лесу, якi цьмяна вiднеѓся далёка за палямi. Гук быѓ мяккiм i настойлiвым i пракраѓся ѓ яе душу. У траве ля яе ног казуркi падпявалi цiхай, далёкай музыцы.

Як хутка Клара цяпер памятала тую ноч! Яно рэзка вярнулася, калi яна стаяла з зачыненымi вачамi на вясковай кухнi i чакала завяршэння прыгоды, у якое яна адправiлася. Разам з гэтым прыйшлi i iншыя ѓспамiны. "Колькi ѓ мяне было мiмалётных летуценняѓ i паѓбачанняѓ прыгажосцi!" яна думала.

Усё ѓ жыццi, што, як яна думала, магло нейкiм чынам весцi да прыгажосцi, зараз здавалася Клары кiроѓным да бязладдзя. "Як шмат я прапусцiла", - прамармытала яна i, расплюшчыѓшы вочы, вярнулася ѓ сталовую i загаварыла з Х'ю, якi ѓсё яшчэ стаяѓ i глядзеѓ у цемру.

- Пойдзем, - рэзка сказала яна i пайшла ѓверх па лесвiцы. Яны моѓчкi паднялiся па лесвiцы, пакiнуѓшы яркае святло ѓ пакоях унiзе. Яны падышлi да дзвярэй, якая вядзе ѓ спальню, i Клара адчынiла яе. "Мужчыне i яго жонцы час iсцi спаць", - сказала яна цiхiм хрыплым голасам. Х'ю рушыѓ услед за ёй у пакой. Ён падышоѓ да крэсла каля акна, сеѓ, зняѓ туфлi i сеѓ, трымаючы iх у руцэ. Ён глядзеѓ не на Клару, а ѓ цемру за акном. Клара распусцiла валасы i стала расшпiльваць сукенку. Яна зняла верхнюю сукенку i кiнула яго на крэсла. Затым яна падышла да скрынi i, выцягнуѓшы яе, пашукала начную сукенку. Яна раззлавалася i кiнула некалькi рэчаѓ на падлогу. "Праклён!" - выбухным голасам сказала яна i выйшла з пакоя.

Х'ю ѓскочыѓ на ногi. Вiно, якое ён выпiѓ, не падзейнiчала, i Стыѓ Хантэр расчараваны быѓ змушаны вярнуцца дадому. Увесь вечар яго ахапiла нешта мацнейшае за вiно. Цяпер ён ведаѓ, што гэта такое. Увесь вечар думкi i жаданнi круцiлiся ѓ яго мозгу. Цяпер яны ѓсё знiклi. - Я ёй гэтага не дазволю, - прамармытаѓ ён i, хутка падбегшы да дзвярэй, цiха зачынiѓ iх. Усё яшчэ трымаючы туфлi ѓ руцэ, ён пралез у акно. Ён збiраѓся скокнуць у цемру, але выпадкова яго ногi ѓ панчохах апынулiся на даху фермерскай кухнi, якая выходзiла з задняй часткi дома. Ён хутка збег з даху i скокнуѓ, прызямлiѓшыся ѓ зараснiках кустоѓ, якiя пакiнулi доѓгiя драпiны на яго шчоках.

На працягу пяцi хвiлiн Х'ю бег у бок горада Бидвелл, затым павярнуѓся i, пералазячы праз плот, пайшоѓ праз поле. Чаравiкi ѓсё яшчэ былi моцна зацiснутыя ѓ яго руцэ, i поле было камянiстым, але ён не заѓважаѓ i не ѓсведамляѓ болю ад выцятых ног або ад разарваных месцаѓ на шчоках. Стоячы ѓ полi, ён чуѓ, як Джым Прыст ехаѓ дадому па дарозе.

"Мая прыгажуня ляжыць над акiянам,

Мая прыгажуня ляжыць над морам,

Мая прыгажуня ляжыць над акiянам,

О, вярнi мне маю прыгажуню".

спяваѓ фермерскi работнiк.

Х'ю прайшоѓ праз некалькi палёѓ i, падышоѓшы да невялiкага ручая, сеѓ на беразе i надзеѓ туфлi. "Я меѓ свой шанец i выпусцiѓ яго", - з горыччу падумаѓ ён. Некалькi разоѓ ён паѓтарыѓ гэтыя словы. "У мяне быѓ шанец, але я яго выпусцiѓ", - сказаѓ ён зноѓ, спынiѓшыся каля плота, якi падзяляе палi, па якiх ён iшоѓ. Пры гэтых словах ён спынiѓся i прыцiснуѓ руку да горла. У яго вырвалася паѓстрыманае рыданне. "У мяне быѓ шанц, але я яго выпусцiѓ", - сказаѓ ён зноѓ.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХIХ

О Н ТО ДЗЕНЬ пасля балю, арганiзаванага Томам i Джымам, менавiта Том вярнуѓ Х'ю жыць з яго жонкай. На наступную ранiцу пажылы мужчына прыйшоѓ у фермерскi дом з трыма жанчынамi з горада, якiя, як ён растлумачыѓ Клары, павiнны былi прыбраць беспарадак, пакiнуты гасцямi. Дачка была глыбока кранута тым, што зрабiѓ Х'ю, i ѓ той момант моцна любiла яго, але не захацела паведамiць бацьку аб сваiх пачуццях. "Мяркую, гэта вы яго напаiлi, вы i вашыя сябры", - сказала яна. - Ва ѓсякiм разе, яго тут няма.

Том нiчога не сказаѓ, але калi Клара распавяла гiсторыю знiкнення Х'ю, хутка з'ехаѓ. "Ён прыйдзе ѓ краму", - падумаѓ ён i пайшоѓ туды, пакiнуѓшы наперадзе свайго каня, прывязанага да слупа. У дзве гадзiны яго зяць павольна перайшоѓ мост Тэрнерс-Пайк i падышоѓ да крамы. Ён быѓ без шапкi, яго адзенне i валасы былi пакрыты пылам, а ѓ вачах быѓ погляд зацкаванага звера. Том сустрэѓ яго з усмешкай i не задаваѓ пытанняѓ. - Пойдзем, - сказаѓ ён i, узяѓшы Х'ю за руку, павёѓ яго да калясцы. Адвязаѓшы каня, ён спынiѓся, каб запалiць цыгару. "Я збiраюся на адну з маiх нiжнiх ферм. Клара падумала, што ты захочаш пайсцi са мной, - ветлiва сказаѓ ён.

Том пад'ехаѓ да дома Маккоеѓ i спынiѓся.

- Табе лепш крыху прыбрацца, - сказаѓ ён, не гледзячы на ??Х'ю. "Вы заходзiце, галiцеся i пераапранаецеся. Я еду ѓ горад. Мне трэба схадзiць у краму".

Праехаѓшы невялiкую адлегласць па дарозе, Том спынiѓся i закрычаѓ. "Вы маглi б сабраць свае рэчы i ѓзяць iх з сабой", - крыкнуѓ ён. - Вам спатрэбяцца вашыя рэчы. Сёння мы сюды не вернемся.

Двое мужчын правялi разам увесь той дзень, а ѓвечары Том адвёѓ Х'ю на ферму i застаѓся вячэраць. "Ён быѓ крыху п'яны", - растлумачыѓ ён Клары. "Не будзь з iм строгiм. Ён быѓ крыху п'яны".

I для Клары, i для Х'ю той вечар быѓ самым цяжкiм у iх жыццi. Пасля таго як слугi сышлi, Клара села пад лямпай у сталовай i прыкiнулася, што чытае кнiгу, а Х'ю ѓ роспачы таксама паспрабаваѓ чытаць.

I зноѓ прыйшоѓ час падняцца наверх, у спальню, i зноѓ Клара пайшла наперадзе. Яна падышла да дзвярэй пакоя, з якой збег Х'ю, i, адкрыѓшы яе, адступiла ѓ бок. Затым яна працягнула руку. - Дабранач, - сказала яна, прайшла па калiдоры, увайшла ѓ другi пакой i зачынiла дзверы.

Вопыт Х'ю са школьным настаѓнiкам паѓтарыѓся ѓ другую ноч у фермерскай хаце. Ён зняѓ абутак i падрыхтаваѓся да сну. Затым ён выпаѓз у пярэднi пакой i цiхенька падышоѓ да дзвярэй пакоя Клары. Некалькi разоѓ ён iшоѓ па засланым дываном калiдоры i адзiн раз яго рука ляжала на ручцы дзвярэй, але кожны раз ён падаѓ духам i вяртаѓся ѓ свой пакой. Хоць ён i не ведаѓ пра гэта, Клара, як i Роѓз МакКой у той iншы раз, чакала, што ён прыйдзе да яе, i апусцiлася на каленi прама ля дзвярэй, чакаючы, спадзеючыся i баючыся прыходу гэтага чалавека.

У адрозненне ад школьнага настаѓнiка, Клара хацела дапамагчы Х'ю. Шлюб, магчыма, даѓ ёй гэты iмпульс, але яна не рушыла ѓслед яму, i калi нарэшце Х'ю, узрушаны i прысаромлены, спынiѓ барацьбу з самiм сабой, яна ѓстала i пайшла да сваёй пасцелi, дзе кiнулася на зямлю i заплакала, як Х'ю Напярэдаднi вечарам плакаѓ, стоячы ѓ цемры палёѓ.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XX

Я Т БЫђ А Гарачы, пыльны дзень, мiнуѓ тыдзень пасля вяселля Х'ю з Кларай, i Х'ю працаваѓ у сваёй краме ѓ Бидуэлле. Колькi дзён, тыдняѓ i месяцаѓ ён ужо прапрацаваѓ там, думаючы жалезам - перакручаным, круцiѓся, закатаваным iсцi за звiлiстымi паваротамi свайго розуму - цэлы дзень стоячы каля варштата побач з iншымi працоѓнымi - перад iм заѓсёды маленькiя купкi кола, палосы неапрацаванага жалеза i сталi, драѓляныя брусы. Побач з iм, цяпер, калi да яго прыйшлi грошы, рабiлася ѓсё больш i больш рабочых, людзей, якiя нiчога не вынаходзiлi, якiя былi незаѓважныя ѓ грамадскiм жыццi, якiя не жанiлiся з дачкой багатага чалавека.

Ранiцай iншыя працоѓныя, умелыя рабяты, якiя ведалi, як нiколi не ведаѓ Х'ю, навуку свайго рамяства, прабiралiся праз дзверы майстэрнi ѓ яго прысутнасць. Iм было крыху нiякавата перад iм. Велiч яго iмя гучала ѓ iх розумах.

Многiя з працоѓных былi мужамi, бацькамi сямействаѓ. Ранiцай яны з радасцю выйшлi з дому, але ѓсё ж крыху неахвотна прыйшлi ѓ краму. Праходзячы па вулiцы мiма iншых дамоѓ, яны палiлi ранiшнюю люльку. Былi сфармiраваны групы. Многiя ногi блукалi па вулiцы. Каля дзвярэй крамы кожны мужчына спынiѓся. Раздаѓся рэзкi стук. Чары для трубак былi выбiты аб парог. Перш чым увайсцi ѓ краму, кожны мужчына агледзеѓ адкрытую мясцовасць, якая распасцiралася на поѓнач.

Ужо тыдзень Х'ю быѓ жанаты на жанчыне, якая яшчэ не стала яго жонкай. Яна належала i да гэтага часу належала свету, якi, як ён думаѓ, знаходзiѓся за межамi магчымасцяѓ яго жыцця. Хiба яна не была маладая, моцная i стройная? Хiба яна не надзелася ѓ неверагодна прыгожую вопратку? Адзенне, якое яна насiла, была яе сiмвалам. Для яго яна была недасяжная.

I ѓсё ж яна пагадзiлася стаць яго жонкай, стаяла з iм перад чалавекам, якi сказаѓ словы пра гонар i паслухмянасць.

Затым рушылi ѓслед два жудасныя вечары: калi ён вярнуѓся з ёй у фермерскi дом i выявiѓ, што ѓ iх гонар зладзiлi вясельны банкет, i ѓ той вечар, калi стары Том прывёѓ яго ѓ фермерскi дом пераможаным, напалоханым чалавекам, якi спадзяваѓся, што жанчына працягвала руку, супакойвала яго.

Х'ю быѓ упэѓнены, што выпусцiѓ вялiкую магчымасць у сваiм жыццi. Ён ажанiѓся, але яго шлюб не быѓ шлюбам. Ён патрапiѓ у становiшча, з якога не было магчымасцi абрацца. "Я баязлiвец", - падумаѓ ён, гледзячы на iншых працоѓных у цэху. Яны, як i ён сам, былi жанатымi мужчынамi i жылi ѓ доме з жанчынай. Уначы яны смела пайшлi насустрач жанчыне. Ён не зрабiѓ гэтага, калi прадставiлася магчымасць, i Клара не змагла прыйсцi да яго. Ён мог зразумець гэта. Яго рукi пабудавалi сцяну, i мiнулыя днi ператварылiся ѓ вялiзныя камянi, пакладзеныя на вяршыню сцяны. Тое, чаго ён не зрабiѓ, з кожным днём рабiлася ѓсё больш i больш немагчымым.

Том, забраѓшы Х'ю назад да Клары, усё яшчэ быѓ занепакоены зыходам iх прыгоды. Кожны дзень ён прыходзiѓ у краму, а ѓвечары наведваѓ iх у фермерскай хаце. Ён лунаѓ вакол, нiбы птушка-мацi, чыё патомства заѓчасна выштурхалi з гнязда. Шторанiцы ён прыходзiѓ у краму пагаварыць з Х'ю. Ён жартаваѓ аб сямейным жыццi. Падмiргнуѓшы якi стаяѓ непадалёк мужчыну, ён фамiльярна паклаѓ руку Х'ю на плячо. "Ну, як праходзiць сямейнае жыццё? Мне здаецца, ты крыху бледны, - сказаѓ ён, смеючыся.

Увечары ён прыйшоѓ на ферму i сядзеѓ, абмяркоѓваючы свае справы, развiццё i рост горада i свой удзел у iм. Не чуючы яго слоѓ, Клара i Х'ю сядзелi моѓчкi, робячы выгляд, што слухаюць, радуючыся яго прысутнасцi.

Х'ю прыйшоѓ у краму ѓ восем. У iншыя днi, на працягу ѓсяго гэтага доѓгага тыдня чакання, Клара адвозiла яго на працу, i яны абодва моѓчкi ехалi па Медына-роѓд i па людных вулiцах горада; але ѓ тую ранiцу ён пайшоѓ.

На Медына-роѓд, недалёка ад моста, дзе ён калiсьцi стаяѓ з Кларай i дзе ён бачыѓ яе ѓ лютасцi, адбылося нешта дробязнае. Птушка-самец праследавала самку сярод кустоѓ ля дарогi. Дзве птушыныя жывыя iстоты, ярка размаляваныя i поѓныя жыцця, разгойдвалiся i пiкiравалi ѓ паветра. Яны былi падобныя на якiя рухаюцца шары святла, якiя ѓваходзяць i якiя выходзяць з цёмна-зялёнай лiстоты. У iх было вар'яцтва, буянства жыцця.

Х'ю падманам прымусiлi спынiцца на абочыне. Клубок рэчаѓ, якiя запаѓнялi яго розум: колы, шасцярнi, рычагi, усе складаныя часткi машыны для пагрузкi сена, рэчы, якiя жылi ѓ яго галаве, пакуль яго рука не ператварыла iх у факты, былi развеяныя, як пыл. Iмгненне ён назiраѓ за жывымi буйнымi стварэннямi, а затым, нiбы тузануѓшыся на сцяжынку, па якой блукалi яго ногi, паспяшаѓся наперад, да лаѓкi, гледзячы, як ён iдзе не ѓ галiны дрэѓ, а ѓнiз, на пыл дарога.

У краме Х'ю ѓсю ранiцу спрабаваѓ абставiць склад свайго розуму, вярнуць у яго рэчы, так безразважна вынесеныя ветрам. У дзесяць увайшоѓ Том, крыху пагаварыѓ, а затым паляцеѓ. "Ты ѓсё яшчэ тут. Мая дачка ѓсё яшчэ мае цябе. Ты не ѓцёк зноѓ, - як бы казаѓ ён сабе.

Дзень пацяплеѓ, i неба, бачнае праз вiтрыну крамы каля лаѓкi, на якой Х'ю спрабаваѓ працаваць, было зацягнута хмарамi.

Апоѓднi рабочыя пайшлi, але Клара, якая ѓ iншыя днi прыходзiла адвезцi Х'ю на ферму на абед, не з'явiлася. Калi ѓ краме ѓсё сцiхла, ён спынiѓ працу, вымыѓ рукi i надзеѓ палiто.

Ён падышоѓ да дзвярэй крамы, а затым вярнуѓся да лаѓкi. Перад iм ляжала жалезнае кола, над якiм ён працаваѓ. Ён прызначаѓся для прывада нейкай складанай часткi сеназагрузачнай машыны. Х'ю ѓзяѓ яго ѓ руку i панёс у заднюю частку крамы, дзе стаяла кавадла. Без прытомнасцi i амаль не ѓсведамляючы, што ён зрабiѓ, ён паклаѓ яго на кавадлу i, узяѓшы ѓ руку вялiзныя санi, перамахнуѓ iм над галавой.

Нанесены ѓдар быѓ узрушаючым. У гэта Х'ю ѓклаѓ увесь свой пратэст супраць таго гратэскавага становiшча, у якое яго паставiѓ шлюб з Кларай.

Удар нi да чаго не прывёѓ. Санi апусцiлiся, i параѓнальна далiкатнае металiчнае кола скруцiлася, дэфармавалася. Ён вырваѓся з-пад галавы саней, праляцеѓ мiма галавы Х'ю i вылецеѓ праз акно, разбiѓшы шыбу. Аскепкi разбiтага шкла з рэзкiм звонам упалi на кучу зламаных кавалкаѓ жалеза i сталi, якiя ляжалi каля кавадлы...

Х'ю ѓ той дзень не абедаѓ, не пайшоѓ на ферму i не вярнуѓся на працу ѓ краму. Ён iшоѓ, але на гэты раз не iшоѓ па прасёлкавых дарогах, дзе птушкi-самцы i самкi шныраюць у кусты i выскокваюць з iх. Iм авалодала моцнае жаданне даведацца нешта патаемнае i асабiстае пра мужчын i жанчын i пра жыццё, якое яны вялi ѓ сваiх дамах. Ён гуляѓ пры дзённым святле ѓзад i ѓперад па вулiцах Бидвелла.

Справа, за мастом, якi выходзiць на Тэрнерс-роѓд, уздоѓж берага ракi iшла галоѓная вулiца Бiдвела. У гэтым напрамку ѓзгоркi на поѓднi краiны спускалiся да берага ракi, i там быѓ высокi абрыѓ. На абрыве i ззаду яго, на пакатым схiле ѓзгорка, было пабудавана мноства самых прэтэнцыёзных новых дамоѓ заможных грамадзян Бiдвела. Наадварот ракi стаялi самыя вялiкiя дамы, на ѓчастках якiх былi пасаджаны дрэвы i хмызнякi, а на вулiцах уздоѓж узгорка, усё менш i менш прэтэнцыёзных па меры выдалення ад ракi, будавалiся i будавалiся iншыя дамы, доѓгiя шэрагi дамоѓ, доѓгiя вулiцы з дамамi, дамамi з цэглы, каменя i дрэва.

Х'ю пайшоѓ ад ракi назад у гэты лабiрынт вулiц i дамоѓ. Нейкi iнстынкт прывёѓ яго туды. Менавiта сюды прыязджалi жыць i будаваць сабе дамы мужчыны i жанчыны Бидвелла, якiя атрымалi поспех i жанiлiся. Яго цесць прапанаваѓ купiць яму дом на беразе ракi, i гэта ѓжо шмат значыла для Бiдвела.

Яму хацелася ѓбачыць жанчын, якiя, як Клара, абзавялiся мужамi, якiмi яны былi. "Я наглядзеѓся на мужчын", - падумаѓ ён з накрыѓджанасцю, працягваючы iсцi далей.

Увесь дзень ён гуляѓ па вулiцах, праходзячы ѓзад i ѓперад перад дамамi, у якiх жанчыны жылi са сваiмi мужчынамi. Адхiлены настрой авалодаѓ iм. Цэлую гадзiну ён стаяѓ пад дрэвам, лянiва назiраючы за працоѓнымi, якiя будуюць чарговую хату. Калi адзiн з рабочых загаварыѓ з iм, ён пайшоѓ i выйшаѓ на вулiцу, дзе людзi ѓкладвалi цэментнае пакрыццё перад пабудаваным домам.

Употай ён працягваѓ шукаць жанчын, жадаючы ѓбачыць iх твары. "Што яны задумалi? Я б хацеѓ гэта высветлiць", - здавалася, казаѓ яго розум.

Жанчыны выйшлi з дзвярэй дамоѓ i прайшлi мiма яго, пакуль ён павольна iшоѓ. Iншыя жанчыны ѓ карэтах ездзiлi па вулiцах. Гэта былi добра апранутыя жанчыны i, здавалася, упэѓненыя ѓ сабе. "Са мной усё ѓ парадку. Для мяне ѓсё вырашана i ѓладкавана", - здавалася, казалi яны. Усе вулiцы, па якiх ён iшоѓ, здавалася, расказвалi гiсторыю ѓладкованых i ѓладкованых рэчаѓ. Дома казалi пра адно i тое ж. "Я - дом. Я не створаны, пакуль усё не ѓладжана i не ѓладкована. Я маю на ѓвазе менавiта гэта", - сказалi яны.

Х'ю вельмi стамiѓся. Блiжэй да вечара маленькая яснавокая жанчына - без сумневу, яна была адной з гасцей на яго вясельным балi - спынiла яго. "Вы плануеце купiць або забудаваць па-нашаму, мiстэр Маквей?" яна спытала. Ён пакруцiѓ галавой. - Я азiраюся, - сказаѓ ён i паспяшаѓся прэч.

Гнеѓ заняѓ у iм месца здзiѓлення. Жанчыны, якiх ён бачыѓ на вулiцах i ѓ дзвярах дамоѓ, былi такiмi ж жанчынамi, як i яго ѓласная жанчына Клара. У iх былi жанатыя мужчыны - "не лепшыя за мяне", - сказаѓ ён сабе, асмялеѓшы.

У iх былi жанатыя мужчыны, i з iмi нешта здарылася. Нешта ѓладзiлася. Яны маглi жыць на вулiцах i ѓ дамах. Iх шлюбы былi сапраѓднымi шлюбамi, i ён меѓ права на сапраѓдны шлюб. Не так ужо шмат чаго можна было чакаць ад жыцця.

"Клара таксама мае на гэта права", - падумаѓ ён, i яго розум пачаѓ iдэалiзаваць шлюбы мужчыны i жанчыны. "Паѓсюль я бачу iх, акуратных, добра апранутых, прыгожых жанчын, такiх як Клара. Як яны шчаслiвыя!

"Пер'е ѓ iх ускудлачаныя", - злосна падумаѓ ён. "З iмi было тое ж самае, што з той птушкай, якую я бачыѓ, якая праследавалася сярод дрэѓ. Было пераслед i папярэдняя спроба ѓцёкаѓ. Было зроблена намаганне, якое не было намаганнем, але тут натапырылiся пёры".

Калi думкi прывялi яго ѓ напаѓадчайны настрой, Х'ю выйшаѓ з вулiц яркiх, выродлiвых, нядаѓна пабудаваных, свежапафарбаваных i абстаѓленых дамоѓ i накiраваѓся ѓ горад. Яму патэлефанавалi некалькi мужчын, якiя накiроѓвалiся дадому ѓ канцы працоѓнага дня. "Спадзяюся, вы падумваеце аб куплi або забудове па-нашаму", - сардэчна сказалi яны.

Пачаѓся дождж i наступiла цемра, але Х'ю не пайшоѓ дадому да Клары. Яму не здавалася, што ён зможа правесцi з ёй яшчэ адну ноч у хаце, лежачы без сну, слухаючы цiхi начны шум, чакаючы - для адвагi. Ён не мог праседзець пад лямпай яшчэ адзiн вечар, прыкiдваючыся, што чытае. Ён не мог пайсцi з Кларай уверх па лесвiцы толькi для таго, каб пакiнуць яе з халодным "дабранач" наверсе лесвiцы.

Х'ю прайшоѓ па Медына-роѓд амаль да дома, а затым вярнуѓся назад i выйшаѓ у поле. Там было нiзкае балоцiстае месца, дзе вада даходзiла яму да чаравiк, а пасля таго, як ён перасек яго, аказалася поле, зарослае перапляценнем вiнаграднай лазы. Ноч стала настолькi цёмнай, што ён нiчога не мог бачыць, i цемра панавала ѓ ягонай душы. Гадзiнамi ён iшоѓ усляпую, але яму не прыходзiла ѓ галаву, што, як ён чакаѓ, ненавiдзячы чаканне, чакала i Клара; што i для яе гэта быѓ час выпрабаванняѓ i нявызначанасцi. Яму здавалася, што яе шлях быѓ просты i лёгкi. Яна была белай i чыстай iстотай, якая чакала - чаго? за смеласцю прыйсцi да яго, каб замахнуцца на яе беласць i чысцiню.

Гэта быѓ адзiны адказ на пытанне, якое Х'ю мог знайсцi ѓ сабе. Знiшчэнне таго, што было белым i чыстым, было неабходнай рэччу ѓ жыццi. Гэта тое, што людзi павiнны рабiць, каб жыццё працягвалася. Што да жанчын, то яны павiнны быць белымi i чыстымi - i чакаць.

Перапоѓнены ѓнутранай крыѓдай, Х'ю нарэшце адправiѓся на ферму. Мокры, цяжка цягнучы ногi, ён згарнуѓ з Медына-роѓд i выявiѓ, што дом цёмны i вiдавочна пусты.

Затым узнiкла новая i загадкавая сiтуацыя. Калi ён пераступiѓ парог i ѓвайшоѓ у дом, ён зразумеѓ, што Клара тут.

У той дзень яна не адвезла яго ранiцай на працу i не паехала за iм апоѓднi, бо не хацела глядзець на яго пры святле дня, не хацела зноѓ бачыць здзiѓлены, спалоханы позiрк у яго вачах. Яна хацела, каб ён застаѓся адзiн у цемры, чакала цемры. Цяпер у доме было цёмна, i яна чакала яго.

Як гэта было проста! Х'ю ѓвайшоѓ у гасцiную, рушыѓ наперад, у цемру, i знайшоѓ вешалку для капелюшоѓ каля сцяны каля лесвiцы, якая вядзе ѓ спальнi наверсе. Ён зноѓ адмовiѓся ад таго, што ён, без сумневу, назваѓ бы мужнасцю ѓ сабе, i спадзяваѓся толькi на тое, што зможа пазбегнуць прысутнасцi, якую ён адчуваѓ у пакоi, пракрасьцiся наверх да свайго ложка, ляжаць без сну, слухаючы шум, i з сумам чакаючы яшчэ адзiн дзень наперадзе. Але калi ён паклаѓ свой мокры капялюш на адзiн з калкоѓ вешалкi i знайшоѓ нiжнюю прыступку, пагрузiѓшы нагу ѓ цемру, яго паклiкаѓ голас.

- Падыдзi сюды, Х'ю, - сказала Клара мякка i цвёрда, i, як хлопчык, злоѓлены за забароненым учынкам, ён падышоѓ да яе. "Мы паводзiлi сябе вельмi дурное, Х'ю", - пачуѓ ён цiхi яе голас.

Х'ю падышоѓ да Клары, якая сядзiць у крэсле каля акна. З яго боку не было нi пратэсту, нi спробы пазбегнуць заняткаѓ каханнем. Нейкi час ён стаяѓ моѓчкi i бачыѓ пад сабой у крэсле яе белую постаць. Гэта было падобна на нешта яшчэ далёкае, але iмклiва якое ляцiць да яго, як птушка, уверх да яго. Яе рука паднялася i легла ѓ яго руку. Яно здавалася неверагодна вялiкiм. Яно было не мяккiм, а цвёрдым i цвёрдым. Калi яе рука на iмгненне лягла ѓ яго руку, яна ѓстала i ѓстала побач з iм. Потым рука выйшла з яго i дакранулася, пагладзiла яго мокрую поѓсць, мокрыя валасы, шчокi. "Мая плоць, мусiць, белая i халодная", - падумаѓ ён i больш не думаѓ.

Радасць ахапiла яго, радасць, якая выйшла з яго ѓнутраных частак, калi яна падышла да яго з крэсла. Днi, тыднi ён думаѓ аб сваёй праблеме як аб мужчынскай праблеме, яго паражэнне было мужчынскiм паражэннем.

Цяпер не было нi паражэння, нi праблемы, нi перамогi. Сам па сабе ён не iснаваѓ. Унутры яго самога нарадзiлася нешта новае цi нешта, што заѓсёды жыло з iм, ажыло. Гэта не было нiякавата. Яно не баялася. Гэта было гэтак жа хутка i ѓпэѓнена, як палёт самца птушкi скрозь галiны дрэѓ, i яно пераследвала ѓ ёй нешта лёгкае i iмклiвае, нешта, што магло б ляцець скрозь святло i цемру, але ляцець не надта хутка, нешта такое, што яму не трэба баяцца таго, што ён мог бы зразумець без неабходнасцi разумення.

Са смехам, такiм жа мяккiм i ѓпэѓненым, як i яе ѓласны, Х'ю ѓзяѓ Клару на рукi. Праз некалькi хвiлiн яны паднялiся па лесвiцы, i Х'ю двойчы спатыкнуѓся на лесвiцы. Гэта не было важна. Яго доѓгае нязграбнае цела было нечым па-за iм самiм. Ён мог спатыкнуцца i ѓпасцi шмат разоѓ, але тое новае, што ён знайшоѓ, тое, што ѓнутры яго самога адгукнулася на тое, што ѓнутры абалонкi, якiм была яго жонка Клара, не спатыкнулася. Ён вылецеѓ, як птушка, з цемры на свет. У той момант ён думаѓ, што iмклiвы палёт жыцця, якi пачаѓся такiм чынам, будзе доѓжыцца вечна.

OceanofPDF.com

КНIГА ПЯТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XXI

Я Т БЫђ А летняя ноч у Агаё, i пшанiца на доѓгiх плоскiх палях, якiя распасцiралiся на поѓнач ад горада Бидвелл, саспела для скошвання. Памiж пшанiчнымi палямi ляжалi кукурузныя i капусныя палi. На кукурузных палях зялёныя сцеблы ѓзвышалiся, як маладыя дрэѓцы. Насупраць палёѓ ляжалi белыя дарогi, калiсьцi цiхiя дарогi, цiхiя i пустыя ѓ начны час, а часта i на працягу многiх гадзiн дня, начная цiшыня, толькi зрэдку парушаемая тупатам капытоѓ коней, якiя накiроѓвалiся дадому, i цiшынёй дзён, скрыпучыя вагоны. Летнiм вечарам па дарозе ехаѓ малады работнiк фермы ѓ сваiм возе, на якi ён патрацiѓ летнi заробак, доѓгае лета потнай працы на гарачых палях. Капыты яго каня мякка стукалi па дарозе. Яго каханая сядзела побач з iм, i ён нiкуды не спяшаѓся. Увесь дзень ён працаваѓ на жнiве i заѓтра зноѓ будзе працаваць. Гэта не было важна. Для яго ноч доѓжылася да таго часу, пакуль пеѓнi на iзаляваных фермах не вiталi свiтанак. Ён забыѓся пра каня, i яму было ѓсё роѓна, куды павярнуць. Усе дарогi для яго вялi на шчасце.

Уздоѓж доѓгiх дарог цягнулася бясконцая чарада палёѓ, якiя час ад часу перарывалiся паласой лесу, дзе ценi дрэѓ падалi на дарогi i ѓтваралi лужыны чарнiльнай чарнаты. У высокай сухой траве па кутах плота спявалi казуркi; па маладых капусных палях бегалi трусы, адлятаючы, як ценi ѓ месячным святле. Капусныя палi таксама былi цудоѓныя.

Хто напiсаѓ цi апеѓ прыгажосць кукурузных палёѓ у Iлiнойсе, Iндыяне, Аёве або шырокiх капусных палёѓ Агаё? На капусных палях шырокiя вонкавыя лiсце ападае, ствараючы фон для зменлiвых далiкатных колераѓ глебы. Лiсце самi па сабе буяныя па колеры. З надыходам сезона яны мяняюцца ад светлага да цёмна-зялёнага, з'яѓляюцца i знiкаюць тысячы адценняѓ пурпурнога, сiняга i чырвонага.

У цiшынi спалi капусныя палi ля дарог Агаё. Яшчэ не паспелi прамчацца па дарогах аѓтамабiлi, iх мiгатлiвыя агнi - таксама прыгожыя, калi iх убачыць iдучым па дарозе летняй ноччу, - яшчэ не зрабiлi дарогi працягам гарадоѓ. Акрон, жудасны горад, яшчэ не пачаѓ раскочваць свае незлiчоныя мiльёны гумовых абручоѓ, напоѓненых кожны сваёй порцыяй сцiснутага божага паветра i нарэшце зняволенага ѓ турму, як фермеры, якiя пайшлi ѓ гарады. Дэтройт i Таледа яшчэ не пачалi высылаць свае сотнi тысяч аѓтамабiляѓ, каб яны крычалi i крычалi начамi напралёт на прасёлкавых дарогах. Уiлiс усё яшчэ працаваѓ механiкам у горадзе Iндыяна, а Форд па-ранейшаму працаваѓ у майстэрнi па рамонце ровараѓ у Дэтройце.

Гэта была летняя ноч у штаце Агаё, i свяцiѓ месяц. Конь вясковага лекара таропка iшоѓ па дарогах. Цiха i праз доѓгiя прамежкi часу прасоѓвалiся пешшу людзi. Работнiк з фермы, конь якога быѓ кульгавы, iшоѓ у бок горада. Майстар па рамонце парасонаѓ, якi заблудзiѓся на дарозе, спяшаѓся да агнёѓ далёкага горада. У Бидвелле, месцы, якое ѓ iншыя летнiя ночы было сонным мястэчкам, напоѓненым пляткарыць зборшчыкамi ягад, усё кiпела.

Перамены i тое, што людзi называюць ростам, луналi ѓ паветры. Магчыма, у паветры лунала свайго роду рэвалюцыя, цiхая, сапраѓдная рэвалюцыя, якая расла разам з ростам гарадоѓ. У тую цiхую летнюю ноч у ажыѓленым, шумным горадзе Бидвелл адбылося нешта, якое ѓразiла людзей. Нешта адбылося, а потым праз некалькi хвiлiн паѓтарылася зноѓ. Вiлялi галовамi, друкавалiся спецыяльныя выпускi штодзённых газет, вялiзны чалавечы вулей быѓ усхваляваны, пад нябачным дахам горада, якi так раптоѓна стаѓ горадам, насенне самасвядомасцi было пасеяна ѓ новую глебу, у амерыканскую глебу.

Аднак перш чым усё гэта пачалося, адбылося яшчэ нешта. Першы аѓтамабiль праехаѓ па вулiцах Бiдвела i выехаѓ на залiтыя месячным святлом дарогi. Машынай кiраваѓ Том Батэрворт, у ёй сядзелi яго дачка Клара з мужам Х'ю Маквеем. За тыдзень да гэтага Том прывёз машыну з Клiѓленда, i механiк, якi ехаѓ з iм, навучыѓ яго мастацтву ваджэння. Цяпер ён ехаѓ адзiн i смела. Рана ѓвечары ён выбег на ферму, каб узяць дачку i зяця на першы шпацыр. Х'ю сеѓ побач з iм, i пасля таго, як яны рушылi ѓ дарогу i пакiнулi горад, Том павярнуѓся да яго. "А цяпер глядзi, як я наступаю ёй на хвост", - ганарлiва сказаѓ ён, упершыню выкарыстоѓваючы маторны слэнг, якi ён пераняѓ ад механiка з Клiѓленда.

Пакуль Том пасылаѓ машыну па дарозе, Клара сядзела адна на заднiм сядзеннi, не ѓражаная новым набыццём бацькi. Яна была замужам ужо тры гады i адчувала, што яшчэ не ведае чалавека, за якога выйшла замуж. Гiсторыя заѓсёды была адной i той жа: моманты святла, а затым зноѓ цемра. Новая машына, якая рухалася па дарогах з дзiѓна ѓзрослай хуткасцю, магла змянiць усё аблiчча свету, як заяѓляѓ яе бацька, але яна не змянiла некаторыя факты яе жыцця. "Я няѓдачнiца як жонка цi Х'ю немагчымы як муж?" - спытала яна сябе, мусiць, у тысячны раз, калi машына, выехаѓшы на доѓгi ѓчастак чыстай, прамой дарогi, нiбы падскочыла i панеслася па паветры, як птушка. "Ва ѓсякiм разе, я выйшла замуж за мужа, i ѓсё ж у мяне няма мужа, я была ѓ абдымках мужчыны, але ѓ мяне няма палюбоѓнiка, я ѓзяла жыццё ѓ свае рукi, але жыццё выслiзнула з маiх пальцаѓ".

Як i яе бацька, Х'ю здаваѓся Клары паглынутым толькi рэчамi па-за сябе, знешняй скарынкай жыцця. Ён быѓ падобны на яе бацьку i ѓ той жа час непадобны на яго. Яна была збiтая з панталыку iм. Было нешта ѓ мужчыне, якога яна хацела, але не магла знайсцi. "Вiнавата, мабыць, я", - сказала яна сабе. "З iм усё ѓ парадку, а што са мной?"

Пасля той ночы, калi ён збег з яе вясельнага ложа, Клара не раз думала, што адбылося цуд. Часам гэта здаралася. У тую ноч, калi ён прыйшоѓ да яе з-пад дажджу, гэта адбылося. Там была сцяна, якую ѓдар мог разбурыць, i яна падняла руку, каб нанесцi ѓдар. Сцяна была разбурана, а затым пабудавана нанава. Нават калi яна ляжала ѓначы на руках у мужа, сцяна паднiмалася ѓ цемры спальнага пакоя.

У такiя ночы над фермерскай хатай панавала густая цiшыня, i яны з Х'ю, па звычцы, маѓчалi. У цемры яна падняла руку i дакранулася да твару i валасоѓ мужа. Ён ляжаѓ нерухома, i ѓ яе стварылася ѓражанне, што нейкая вялiкая сiла ѓтрымлiвае яго, утрымлiвае яе. Вострае пачуццё барацьбы напоѓнiла пакой. Паветра было цяжкiм ад гэтага.

Калi прагучалi словы, яны не парушылi цiшыню. Сцяна засталася.

Словы, якiя прыйшлi, былi пустыя, бессэнсоѓныя словы. Х'ю раптам загаварыѓ. Ён расказаѓ аб сваёй рабоце ѓ майстэрнi i аб сваiм прагрэсе ѓ вырашэннi нейкай складанай механiчнай праблемы. Калi б гэта здарылася ѓвечары, калi двое людзей выйшлi з асветленага дома, дзе яны сядзелi разам, кожнае адчуванне цемры дапамагло б iм абодвум паспрабаваць знесцi сцяну. Яны прайшлi па завулку, мiма адрын i па маленькiм драѓляным мастку праз ручай, якi працякаѓ праз двор. Х'ю не хацеѓ казаць аб працы ѓ майстэрнi, але не мог знайсцi слоѓ для iншай размовы. Яны падышлi да агароджы, дзе завулак паварочваѓ i адкуль можна было бачыць схiл узгорка i горад. Ён не глядзеѓ на Клару, а глядзеѓ унiз, на схiл узгорка, i словы аб механiчных цяжкасцях, якiя займалi яго ѓвесь дзень, беглi i iшлi. Калi пазней яны вярнулiся ѓ дом, ён адчуѓ невялiкую палёгку. "Я сказаѓ словы. Нешта дасягнута", - падумаѓ ён.

I вось, праз тры гады замужняй жанчыны, Клара села ѓ матор з бацькам i мужам i разам з iмi iмклiва iмчалася скрозь летнюю ноч. Машына ехала па ѓзгорыстай дарозе ад фермы Батэрворта, праз тузiн жылых вулiц горада, а затым выехала на доѓгiя прамыя дарогi багатай раѓнiннай мясцовасцi на поѓначы. Ён абмiнуѓ горад, як галодны воѓк мог бы бясшумна i хутка акружыць асветлены агнём лагер паляѓнiчага. Клары машына здалася ваѓком, смелым, хiтрым i ѓ той жа час напалоханым. Яго вялiзны нос прабiваѓ неспакойнае паветра цiхiх дарог, палохаючы коней, парушаючы цiшыню настойлiвым варкатанне, заглушаючы спевы насякомых. Святло фар таксама парушаѓ начны сон. Яны ѓрывалiся на жывёльныя двары, дзе птушкi спалi на нiжнiх галiнах дрэѓ, гулялi на сценах адрын, заганялi жывёлу па палях i скакалi ѓ цемру, i жудасна палохалi дзiкiх жывёл, рудых вавёрак i бурундукоѓ, якiя жывуць у прыдарожных платах у Агаё. краiна. Клара зненавiдзела машыну i пачала ненавiдзець усе машыны. Думкi аб машынах i iх вырабе, вырашыла яна, былi прычынай няздольнасцi яе мужа размаѓляць з ёй. Бунт супраць усяго механiчнага iмпульсу яе пакалення пачаѓ авалодваць ёю.

I пакуль яна ехала, у горадзе Бидуэлл пачалося яшчэ адно, яшчэ больш жудаснае паѓстанне супраць машыны. Насамрэч гэта пачалося яшчэ да таго, як Том на сваiм новым маторы пакiнуѓ ферму Батэрворта, гэта пачалося яшчэ да таго, як узышоѓ летнi месяц, яшчэ да таго, як шэрая мантыя ночы лягла на плечы ѓзгоркаѓ на поѓдзень ад фермерскай хаты.

Джым Гiбсан, чаляднiк, якi працаваѓ у краме Джо Уэйнсварта, быѓ па-за сябе ѓ тую ноч. Ён толькi што атрымаѓ вялiкую перамогу над сваiм працадаѓцам i хацеѓ адсвяткаваць гэтую падзею. Некалькi дзён ён расказваѓ у салонах i краме гiсторыю сваёй чаканай перамогi, i вось яна здарылася. Паабедаѓшы ѓ сваiм пансiёне, ён пайшоѓ у салон i выпiѓ. Затым ён пайшоѓ у iншыя салоны i выпiѓ iншыя напоi, пасля чаго з важным выглядам пабрыѓ па вулiцах да дзвярэй крамы. Хоць па сваёй натуры ён быѓ духоѓным хулiганам, Джым не адчуваѓ недахопу ѓ энергii, i крама яго працадаѓцы быѓ поѓны працы, якая патрабуе ѓвагi. На працягу тыдня ён i Джо кожны вечар вярталiся да сваiх працоѓных месцаѓ. Джым хацеѓ прыехаць, таму што нейкi ѓнутраны ѓплыѓ прымушала яго любiць думку аб тым, каб праца заѓсёды была ѓ руху, а Джо - таму што Джым прымусiѓ яго прыйсцi.

У гэты вечар у ажыѓленым, клапатлiвым горадзе адбывалася шмат падзей. Сiстэма праверкi здзельнай працы, уведзеная суперiнтэндантам Эдам Холам на заводзе па вытворчасцi кукурузаѓборачных машын, прывяла да першай прамысловай забастоѓкi Бiдвела. Незадаволеныя рабочыя не былi арганiзаваны, i забастоѓка была асуджана на правал, але яна глыбока ѓсхвалявала горад. Аднойчы, тыдзень таму, зусiм нечакана каля пяцiдзесяцi цi шасцiдзесяцi чалавек вырашылi пайсцi. "Мы не будзем працаваць на такога чалавека, як Эд Хол", - заявiлi яны. "Ён усталёѓвае шкалу коштаѓ, а затым, калi мы даводзiм сябе да мяжы, каб зарабiць годны дзённы заробак, ён знiжае шкалу". Пакiнуѓшы краму, мужчыны натоѓпам накiравалiся на Мэйн-стрыт, i двое цi трое з iх, нечакана здабудучы красамоѓства, пачалi прамаѓляць прамовы на кутах вулiц. На наступны дзень забастоѓка распаѓсюдзiлася, i крама была зачынена на некалькi дзён. Затым з Клiѓленда прыехаѓ прафсаюзны арганiзатар, i ѓ дзень яго прыезду па вулiцы распаѓсюдзiлася навiна аб тым, што павiнны быць прыцягнутыя штрэйкбрэхеры.

I ѓ гэты вечар шматлiкiх прыгод у i без таго неспакойнае жыццё абшчыны быѓ занесены яшчэ адзiн элемент. На рагу Мэйн-стрыт i Мак-Кiнлi-стрыт, адразу за тым месцам, дзе тры старыя будынкi зносiлi, каб вызвалiць месца для будаѓнiцтва новага гатэля, з'явiѓся чалавек, якi забраѓся на скрыню i напаѓ, а не кошты на здзельную працу па заводах кукурузаѓборачных машын, а ѓся сiстэма, якая будавала па рабочых фабрыках. неабходнасцi аднаго чалавека цi групы людзей. Пакуль чалавек на скрынi казаѓ, працоѓныя ѓ натоѓпе, амерыканцы па паходжаннi, пачалi пампаваць галовамi. Яны адышлi ѓбок i, сабраѓшыся групамi, абмяркоѓвалi словы незнаёмца. - Вось што я вам скажу, - сказаѓ маленькi дзядок, нервова паторгваючы свае сiваватыя вусы, - я бастую i за тое, каб пратрымацца да таго часу, пакуль Стыѓ Хантэр i Том Батэрворт не звольняць Эда Хола, але мне гэта не падабаецца. свайго роду размова. Я скажу табе, што робiць гэты чалавек. Ён нападае на наш урад, вось што ён робiць". Рабочыя з бурчаннем разышлiся па дамах. Урад быѓ для iх святой справай, i яны не хацелi, каб iх патрабаваннi аб лепшай шкале заработнай платы былi збiты з панталыку размовамi анархiстаѓ i сацыялiстаѓ. Шматлiкiя з працоѓных Бидвелла былi сынамi i ѓнукамi пiянераѓ, якiя адкрылi зямлю, дзе велiзарныя разрослыя гарады зараз ператваралiся ѓ гарады. Яны цi iх бацькi ѓдзельнiчалi ѓ вялiкай Грамадзянскай вайне. У дзяцiнстве яны дыхалi павагай да ѓрада з самага паветра гарадоѓ. Усе вялiкiя людзi, пра якiх гаварылася ѓ падручнiках, былi зьвязаныя з урадам. У Агаё былi Гарфiлд, Шэрман, баец Макферсан i iншыя. Лiнкальн i Грант прыехалi з Iлiнойса. Нейкi час здавалася, што сама зямля гэтай сярэднеамерыканскай краiны вывяргае вялiкiх людзей гэтак жа, як зараз яна вывяргае газ i нафту. Урад апраѓдаѓ сябе людзьмi, якiх яно вырабiла.

I зараз сярод iх з'явiлiся людзi, якiя не сiлкавалi нiякай павагi да ѓрада. Тое, пра што аратар упершыню адважыѓся сказаць адкрыта на вулiцах Бидвелла, ужо абмяркоѓвалася ѓ крамах. Новыя людзi, замежнiкi, якiя прыйшлi са шматлiкiх краiн, прынеслi з сабой дзiѓныя дактрыны. Яны пачалi заводзiць знаёмствы сярод амерыканскiх працоѓных. "Ну, - сказалi яны, - у вас тут былi вялiкiя людзi; без сумневу, так; але зараз у вас з'явiѓся новы тып вялiкiх людзей. Гэтыя новыя людзi не нараджаюцца з людзей. Яны нараджаюцца з капiтала. Што такое вялiкi чалавек? Ён той, хто мае сiлу. Няѓжо гэта не факт? Што ж, вы, хлопцы, павiнны зразумець, што ѓ нашыя днi ѓлада прыходзiць з уладаннем грашыма. Хто такiя вялiкiя людзi ѓ гэтым горадзе? - не якi-небудзь юрыст або палiтык, якi ѓмее прамаѓляць добрую прамову, а людзi, якiя валодаюць фабрыкамi, на якiх вам даводзiцца працаваць. Вашы Стыѓ Хантэр i Том Батэрворт - вялiкiя людзi гэтага горада".

Сацыялiст, якi прыйшоѓ выступiць на вулiцах Бiдуэла, быѓ шведам, i з iм прыехала ягоная жонка. Пакуль ён казаѓ, ягоная жонка малявала на дошцы лiчбы. Старая гiсторыя аб хiтрасцi, з-за якой гараджане страцiлi свае грошы ѓ кампанii па вытворчасцi машын, адраджалася i паѓтаралася зноѓ i зноѓ. Швед, буйны мужчына з цяжкiмi кулакамi, называѓ бачных гараджан злодзеямi, якiя хiтрасцю абрабавалi сваiх субратаѓ. Калi ён стаяѓ на ложы побач са сваёй жонкай i, падняѓшы кулакi, выкрыкваѓ грубыя прысуды, якiя асуджаюць капiталiстычны клас, мужчыны, якiя пайшлi разгневаныя, вярнулiся, каб паслухаць. Аратар аб'явiѓ сябе такiм жа рабочым, як i яны самi, i, у адрозненне ад рэлiгiйных выратавальнiкаѓ, якiя час ад часу выступалi на вулiцах, не прасiѓ грошай. "Я такi ж рабочы, як i вы", - крычаѓ ён. "I мая жонка, i я працуем, пакуль не назапасiм крыху грошай. Потым мы прыедзем у якое-небудзь мястэчка i будзем ваяваць з капiталам, пакуль нас не арыштуюць. Мы змагаемся ѓжо шмат гадоѓ i будзем працягваць змагацца, пакуль жывыя".

Калi аратар выкрыкваѓ свае прапановы, ён паднiмаѓ кулак, нiбы збiраючыся нанесцi ѓдар, i выглядаѓ мала чым адрознiваючыся ад аднаго са сваiх продкаѓ, скандынаваѓ, якiя ѓ старажытныя часы плавалi паѓсюль па нязведаных морах у пошуках каханых бiтваѓ. Жыхары Бiдуэла пачалi яго паважаць. "У рэшце рэшт, тое, што ён кажа, гучыць як здаровы сэнс", - заявiлi яны, кiваючы галовамi. "Можа быць, Эд Хол не горшы за ѓсiх астатнiх. Мы мусiм зламаць сiстэму. Гэта факт. На днях нам давядзецца разбурыць сiстэму".

Джым Гiбсан падышоѓ да дзвярэй магазiна Джо а палове на сёмую. Некалькi мужчын стаялi на тратуары, i ён спынiѓся i стаѓ перад iмi, маючы намер яшчэ раз расказаць гiсторыю свайго трыумфу над сваiм працадаѓцам. Унутры крамы Джо ѓжо сядзеѓ за сваiм сталом i працаваѓ. Мужчыны, двое з iх былi страйкоѓцамi з завода кукурузаѓборачных машын, горка скардзiлiся на тое, што iм цяжка ѓтрымлiваць свае сем'i, а трэцi мужчына, хлопец з вялiкiмi чорнымi вусамi, якi палiѓ трубку, пачаѓ паѓтараць некаторыя аксiёмы з. Што тычыцца iндустрыялiзму i класавай вайны, ён запазычыѓ у. Джым прыслухаѓся на iмгненне, а затым, павярнуѓшыся, паклаѓ вялiкi палец на ягадзiцы i паварушыѓ пальцамi. "О, чорт, - усмiхнуѓся ён, - пра што вы, дурнi, гаворыце? Вы збiраецеся стварыць прафсаюз цi ѓступiць у сацыялiстычную партыю. Пра што ты гаворыш? Прафсаюз цi партыя не змогуць дапамагчы чалавеку, якi не можа паклапацiцца пра сябе".

Бушуючы i напаѓп'яны шорнiк стаяѓ у адчыненых дзвярах крамы i яшчэ раз падрабязна распавядаѓ гiсторыю свайго трыѓмфу над гаспадаром. Затым прыйшла iншая думка, i ён загаварыѓ аб тысячы тысяч даляраѓ, якiя Джо страцiѓ на акцыях кампанii па вытворчасцi абсталявання. "Ён страцiѓ свае грошы, а вы, хлопцы, патрываеце паражэнне ѓ гэтай барацьбе", - заявiѓ ён. "Вы ѓсё памыляецеся, хлопцы, калi кажаце пра прафсаюзы цi пра ѓступленне ѓ сацыялiстычную партыю. Важна тое, што чалавек можа зрабiць для сябе. Персанаж мае значэнне. Так, сэр, характар робiць чалавека такiм, якi ён ёсць.

Джым пастукаѓ яму ѓ грудзi i агледзеѓся па баках.

"Паглядзi на мяне", - сказаѓ ён. "Я быѓ п'янiцам i п'янiцам, калi прыехаѓ у гэты горад; п'янiца, вось якi я быѓ i вось якi я ёсць. Я прыйшоѓ у гэтую краму працаваць, а зараз, калi хочаш ведаць, спытай любога ѓ горадзе, хто кiруе гэтым месцам. Сацыялiст кажа, што грошы - гэта сiла. Ну, тут ёсць чалавек, у якога ёсць грошы, але iду ѓ заклад, што ѓ мяне ёсць улада.

Пляснуѓшы сябе па каленях, Джым ад душы засмяяѓся. Тыдзень таму ѓ магазiн прыйшоѓ падарожнiк, каб прадаваць збрую, вырабленую машынным спосабам. Джо загадаѓ гэтаму чалавеку пайсцi, i Джым ператэлефанаваѓ яму. Ён размясцiѓ замову на васемнаццаць камплектаѓ рамянёѓ бяспекi i прымусiѓ Джо падпiсаць замову. Шлейка прыбыла сёння днём i зараз вiсела ѓ краме. "Цяпер яно вiсiць у краме", - крыкнуѓ Джым. "Iдзi i паглядзi сам".

Джым пераможна хадзiѓ узад i ѓперад перад мужчынамi на тратуары, i яго голас разносiѓся па краме, дзе Джо сядзеѓ на сваiм запражным канi пад лямпай, старанна працуючы. "Кажу вам, характар - гэта тое, што мае значэнне", - крычаѓ равучы голас. "Цi бачыце, я такi ж працоѓны, як i вы, хлопцы, але я не ѓступаю нi ѓ прафсаюз, нi ѓ сацыялiстычную партыю. Я дамагаюся свайго. Мой бос Джо там сентыментальны стары дурань, вось хто ён. Усё сваё жыццё ён шыѓ шлейкi ѓручную i лiчыць, што гэта адзiны спосаб. Ён сцвярджае, што ганарыцца сваёй працай, вось што ён сцвярджае".

Джым зноѓ засмяяѓся. "Ведаеце, што ён зрабiѓ на днях, калi гэты падарожнiк выйшаѓ з крамы i пасля таго, як я прымусiѓ яго падпiсаць гэты загад?" ён спытаѓ. "Плакаѓ, вось што ён зрабiѓ. Далiбог, ён гэта зрабiѓ - сядзеѓ i плакаѓ".

Джым зноѓ засмяяѓся, але рабочыя на тратуары не далучылiся да яго весялосцi. Падышоѓшы да аднаго з iх, таму, хто заявiѓ аб намеры ѓступiць у прафсаюз, Джым пачаѓ яго лаяць. "Думаеш, ты зможаш лiзнуць Эда Хола са Стывам Хантэрам i Томам Батэрвортам за яго спiной, а?" - рэзка спытаѓ ён. "Ну, вось што я табе скажу: ты не можаш. Усе прафсаюзы мiру вам не дапамогуць. Цябе лiзнуць - завошта?

"Чаму? Таму што Эд Хол падобны да мяне, вось чаму. У яго ёсць характар, вось што ѓ яго ёсць".

Стамiѓшыся ад свайго выхваляння i маѓчання публiкi, Джым хацеѓ быѓ увайсцi ѓ дзверы, але калi адзiн з рабочых, бледны мужчына гадоѓ пяцiдзесяцi з сiвелымi вусамi, загаварыѓ, ён павярнуѓся i прыслухаѓся. - Ты адстой, адстой i падхалiм, вось хто ты ёсць, - сказаѓ бледны мужчына дрыготкiм ад запалу голасам.

Джым прабег скрозь натоѓп мужчын i ѓдарам кулака збiѓ размаѓлялага на тратуар. Двое iншых працоѓных, здавалася, збiралiся заступiцца за свайго загiнулага брата, але калi, нягледзячы на iх пагрозы, Джым застаѓся на сваiм, яны завагалiся. Яны пайшлi дапамагчы бледнаму рабочаму падняцца на ногi, а Джым увайшоѓ у майстэрню i зачынiѓ дзверы. Забраѓшыся на каня, ён адправiѓся на працу, а мужчыны пайшлi па тратуары, усё яшчэ пагражаючы зрабiць тое, чаго яны не зрабiлi, калi прадставiлася магчымасць.

Джо моѓчкi працаваѓ побач са сваiм супрацоѓнiкам, i ноч пачала згушчацца над усхваляваным горадам. Праз грукат мноства галасоѓ на вулiцы можна было пачуць гучны голас прамоѓцы-сацыялiста, якi заняѓ вячэрнюю пазiцыю на найблiзкiм куце. Калi на вулiцы стала зусiм цёмна, стары шорнiк злез з каня i, падышоѓшы да ѓваходных дзвярэй, цiхенька адчынiѓ iх i агледзеѓ вулiцу. Затым ён зноѓ зачынiѓ яе i пайшоѓ у заднюю частку крамы. У руцэ ён трымаѓ нож для вырабу збруi ѓ форме паѓмесяца з незвычайна вострым круглым лязом. Жонка шорнiка памерла годам раней, i з таго часу ён дрэнна спаѓ па начах. Часта па тыднi ён наогул не спаѓ, а ляжаѓ усю ноч з шырока расплюшчанымi вачыма, думаючы дзiѓныя, новыя думкi. Днём, калi Джыма не было дома, ён часам гадзiнамi тачыѓ лунападобны нож на кавалку скуры; i на наступны дзень пасля выпадку з замовай фабрычнай партупеi ён зайшоѓ у гаспадарчую краму i купiѓ танны рэвальвер. Ён тачыѓ нож, пакуль Джым размаѓляѓ з працоѓнымi звонку. Калi Джым пачаѓ расказваць гiсторыю свайго прынiжэння, ён перастаѓ шыць зламаную вупраж у цiсках i, устаѓшы, дастаѓ нож з тайнiка пад кучай скуры на лаѓцы, каб некалькi разоѓ патрымаць яго лязо. ласкальныя пагладжваннi.

Трымаючы нож у руцэ, Джо шаркаючымi крокамi накiраваѓся да таго месца, дзе сядзеѓ Джым, паглынуты сваёй працай. Над крамай, здавалася, ахутала задуменная цiшыня, i нават звонку, на вулiцы, усе шумы раптам спынiлiся. Хада старога Джо змянiлася. Калi ён праходзiѓ ззаду каня, на якiм сядзеѓ Джым, у яго постаць увайшло жыццё, i ён пайшоѓ мяккай, кацiнай хадой. Радасць ззяла ѓ яго вачах. Нiбы папярэджаны аб нечым насоѓваецца, Джым павярнуѓся i адкрыѓ рот, каб зароѓ на свайго працадаѓцы, але яго словы так i не сарвалiся з яго вуснаѓ. Стары зрабiѓ дзiѓны паѓкрок-паѓскачок мiма каня, i нож сцебануѓ па паветры. Адным ударам яму ѓдалося практычна аддзялiць галаву Джыма Гiбсана ад яго цела.

У краме не было нi гуку. Джо шпурнуѓ нож у кут i хутка прабег мiма каня, на якой вертыкальна сядзела цела Джыма Гiбсана. Затым цела з грукатам упала на падлогу, i па дашчанай падлозе пачуѓся рэзкi стук абцасаѓ. Стары замкнуѓ уваходныя дзверы i нецярплiва слухаѓ. Калi ѓсё зноѓ сцiхла, ён пайшоѓ шукаць кiнуты нож, але не здолеѓ яго знайсцi. Узяѓшы нож Джыма з лаѓкi пад вiсячай лямпай, ён пераступiѓ цераз цела i залез на каня, каб выключыць святло.

Джо цэлую гадзiну заставаѓся ѓ магазiне з мерцвяком. Васемнаццаць камплектаѓ збруi, адпраѓленыя з фабрыкi ѓ Клiѓлендзе, былi атрыманы гэтай ранiцай, i Джым настаяѓ, каб iх распакавалi i павесiлi на гаплiкi ѓздоѓж сцен крамы. Ён прымусiѓ Джо дапамагчы павесiць рамянi бяспекi, i зараз Джо здымаѓ iх адзiн. Адзiн за адным iх паклалi на падлогу, i стары нажом Джыма разрэзаѓ кожную шлейку на дробныя кавалачкi, якiя ѓтварылi на падлозе кучу смецця, якая даходзiла яму да пояса. Зрабiѓшы гэта, ён зноѓ прайшоѓ у заднюю частку лаѓкi, зноѓ амаль неасцярожна пераступiѓшы цераз мерцвяка, i дастаѓ рэвальвер з кiшэнi палiто, што вiсеѓ ля дзвярэй.

Джо выйшаѓ з крамы праз заднюю дзверы i, старанна замкнуѓшы яе, пракраѓся праз завулак на асветленую вулiцу, дзе ѓзад i наперад хадзiлi людзi. Наступным месцам пасля яго была цырульня, i калi ён спяшаѓся па тратуары, выйшлi двое маладых людзей i паклiкалi яго. "Гэй, - крычалi яны, - ты зараз верыш у фабрычныя рамянi бяспекi, Джо Уэйнсварт? Гэй, што ты скажаш? Вы прадаеце шлейку фабрычнай вытворчасцi?

Джо не адказаѓ, а, сышоѓшы з тратуара, пайшоѓ па дарозе. Мiма прайшла група iтальянскiх працоѓных, хутка размаѓляючы i жэстыкулюючы. Па меры таго, як ён паглыбляѓся ѓ сэрца горада, якi расце, мiма аратара-сацыялiста i прафсаюзнага арганiзатара, якi звяртаѓся да натоѓпу мужчын на iншым куце, яго хада станавiлася кацiнай, як гэта было ѓ той момант, калi нож блiснуѓ у горла Джыма Гiбсана. Натоѓпы людзей палохалi яго. Ён уявiѓ, што яго напаѓ натоѓп i павесiѓ на лiхтарным слупе. Голас рабочага аратара перакрыѓ шум галасоѓ на вулiцы. "Мы павiнны ѓзяць уладу ѓ свае рукi. Мы павiнны працягваць уласную бiтву за ѓладу", - заявiѓ голас.

Швейнiк звярнуѓ за рог i апынуѓся на цiхай вулiцы, далiкатна пагладжваючы рукой рэвальвер у бакавой кiшэнi палiто. Ён меѓ намер пакончыць з сабой, але не хацеѓ памiраць у адным пакоi з Джымам Гiбсанам. Па-свойму ён заѓсёды быѓ вельмi адчувальным чалавекам i баяѓся толькi таго, што на яго нападуць грубыя рукi перш, чым ён скончыць вячэрнюю працу. Ён быѓ зусiм упэѓнены, што калi б яго жонка была жывая, яна б зразумела, што адбылося. Яна заѓсёды разумела ѓсё, што ён рабiѓ i казаѓ. Ён успомнiѓ свае заляцаннi. Яго жонка была вясковай дзяѓчынай, i ѓ нядзелю, пасля вяселля, яны разам хадзiлi праводзiць дзень у лес. Пасля таго як Джо прывёз сваю жонку ѓ Бидвелл, яны працягнулi практыку. Адзiн з яго клiентаѓ, заможны фермер, жыѓ у пяцi мiлях на поѓнач ад горада, i на яго ферме рос букавы гай. Амаль кожную нядзелю на працягу некалькiх гадоѓ ён браѓ з лiѓрэйнай стайнi каня i вазiѓ туды сваю жонку. Пасля вячэры ѓ фермерскай хаце яны з фермерам гадзiну балбаталi, пакуль жанчыны мылi посуд, а затым ён узяѓ жонку i пайшоѓ у букавы лес. Пад разгалiстымi галiнамi дрэѓ не рос падлесак, i калi абодва чалавекi нейкi час маѓчалi, каля iх прыходзiлi сотнi бялок i бурундукоѓ, каб балбатаць i гуляць. Джо прынёс у кiшэнi арэхi i раскiдаѓ iх. Дрыготкiя звяркi наблiзiлiся, а затым, узмахнуѓшы хвастамi, уцяклi. Аднойчы хлопчык з суседняй фермы прыйшоѓ у лес i застрэлiѓ адну з вавёрак. Гэта адбылося якраз у той момант, калi Джо i яго жонка выйшлi з фермерскай хаты i ѓбачылi, як параненая вавёрка павiсла на галiнцы дрэва, а затым упала. Ён ляжаѓ ля яго ног, а яго жонцы стала дрэнна, i яна прытулiлася да яго ѓ пошуках падтрымкi. Ён нiчога не сказаѓ, але ѓтаропiѓся на дрыготкае iстота на зямлi. Калi ён ляжаѓ нерухома, хлопчык падышоѓ i падабраѓ яго. Тым не менш Джо нiчога не сказаѓ. Узяѓшы жонку пад руку, ён падышоѓ да таго месца, дзе яны звычайна сядзелi, i палез у кiшэню, каб раскiдаць па зямлi арэхi. Сялянскi хлопчык, якi адчуѓ папрок у вачах мужчыны i жанчыны, выйшаѓ з лесу. Раптам Джо пачаѓ плакаць. Яму было сорамна i ён не хацеѓ, каб жонка гэта бачыла, а яна рабiла выгляд, што не бачыла.

У ноч, калi ён забiѓ Джыма, Джо вырашыѓ, што пойдзе на ферму i ѓ букавы лес i там пакончыць з сабой. Ён паспяшаѓся мiма доѓгага шэрагу цёмных крам i складоѓ у нядаѓна пабудаваным раёне горада i выйшаѓ на вулiцу, дзе жыл яго хата. Ён убачыѓ iдучага да яго чалавека i ѓвайшоѓ на лесвiцу будынка крамы. Мужчына спынiѓся пад вулiчным лiхтаром, каб закурыць цыгару, i вытворца шлейкi пазнаѓ яго. Гэта быѓ Стыѓ Хантэр, якi заахвоцiѓ яго ѓкласцi 1200 даляраѓ у акцыi кампанii па вытворчасцi машынабудаѓнiчага абсталявання, чалавек, якi прынёс Бидвеллу новыя часы, чалавек, якi стаяѓ ля вытокаѓ усiх такiх iнавацый, як машынабудаванне. - вырабленыя джгуты. Джо ѓ халодным гневе забiѓ свайго супрацоѓнiка Джыма Гiбсана, але зараз iм авалодаѓ новы выгляд гневу. Нешта танчыла перад яго вачыма, i рукi яго дрыжалi так, што ён баяѓся, што выняты iм з кiшэнi пiсталет упадзе на тратуар. Яно здрыганулася, калi ён падняѓ яго i стрэлiѓ, але выпадак прыйшоѓ яму на дапамогу. Стыѓ Хантэр нахiлiѓся наперад да тратуара.

Не спынiѓшыся, каб падабраць рэвальвер, якi выпаѓ з яго рукi, Джо ѓзбег па лесвiцы i трапiѓ у цёмную пустую залу. Ён намацаѓ сцяну i неѓзабаве падышоѓ да iншай лесвiцы, якая вядзе ѓнiз. Ён вывеѓ яго ѓ завулак, i, прайшоѓшы па iм, ён выйшаѓ каля маста, якi вёѓ праз раку, на тое, што ѓ ранейшыя часы называлася Тэрнерс-Пайк, дарогу, па якой ён праехаѓ са сваёй жонкай да фермы i бука. лес.

Але адна рэч цяпер бянтэжыла Джо Уэйнсварта. Ён страцiѓ свой рэвальвер i не ведаѓ, як яму перажыць уласную смерць. "Трэба як-небудзь гэта зрабiць", - падумаѓ ён, калi нарэшце, амаль праз тры гадзiны, упарта трызнячы i хаваючыся ѓ палях, каб пазбегнуць запрэжак, што iшлi па дарозе, ён дабраѓся да букавага лесу. Ён пайшоѓ пасядзець пад дрэвам недалёка ад таго месца, дзе ён так часта сядзеѓ цiхiмi нядзельнымi днямi побач з жонкай. "Адпачну крыху, а потым падумаю, як мне гэта зрабiць", - стомлена думаѓ ён, абхапiѓшы галаву рукамi. "Я не павiнен iсцi спаць. Калi яны мяне знойдуць, яны прычыняць мне боль. Яны прычыняць мне боль перш, чым у мяне з'явiцца шанец пакончыць з сабой. Яны прычыняць мне боль перш, чым у мяне з'явiцца шанец пакончыць з сабой, - паѓтараѓ ён зноѓ i зноѓ, абхапiѓшы галаву рукамi i асцярожна калыхаючыся наперад i назад.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХХII

ТЁН МАШЫНА КIРАВАЕМЫ Том Батэрворт спынiѓся ѓ нейкiм горадзе, i Том выйшаѓ з яго, каб набiць кiшэнi цыгарамi i, мiж iншым, атрымаць асалоду ад здзiѓленнем i захапленнем гараджан. Ён быѓ у прыѓзнятым настроi, i словы лiлiся з яго. Як бурчаѓ матор пад капотам, так муркаѓ i выкiдваѓ словы мозг пад сiваватай старой галавой. Ён размаѓляѓ з лайдакамi перад аптэкамi ѓ гарадах, i, калi машына зноѓ завялася i яны апынулiся на адкрытай мясцовасцi, яго голас, высокi тон, каб яго можна было пачуць скрозь буркатанне рухавiка, стаѓ пранiзлiвым. Стукнуѓшы пранiзлiвы тон новага стагоддзя, голас працягваѓ i працягваѓ.

Але голас i iмклiвая машына не ѓсхвалявалi Клару. Яна старалася не чуць галасы i, накiраваѓшы погляд на мяккi пейзаж, якi працякае пад месяцам, спрабавала думаць аб iншых часах i месцах. Яна думала аб начах, калi яна гуляла з Кейт Чэнселер па вулiцах Калумбуса, i аб цiхай паездцы, якую яна здзейснiла з Х'ю ѓ той вечар, калi яны пажанiлiся. Яе думкi вярнулiся ѓ дзяцiнства, i яна ѓспомнiла доѓгiя днi, якiя яна правяла, катаючыся са сваiм бацькам па той жа далiне, пераходзячы ад фермы да фермы, каб гандлявацца i гандлявацца пры куплi цялят i свiней. Яе бацька тады не размаѓляѓ, але часам, калi яны з'яжджалi далёка i накiроѓвалiся дадому ѓ дагасаючым вячэрнiм святле, да яго прыходзiлi словы. Яна прыгадала адзiн летнi вечар пасля смерцi мацi, калi бацька часта браѓ яе з сабой у паездкi. Яны спынiлiся на вячэру ѓ доме фермера, а калi зноѓ адправiлiся ѓ дарогу, узышоѓ месяц. Нешта ѓ духу ночы ѓсхвалявала Тома, i ён расказаѓ пра сваё хлапечае жыццё ѓ новай краiне, пра сваiх бацькоѓ i братоѓ. "Мы шмат працавалi, Клара", - сказаѓ ён. "Уся краiна была новай, i кожны акр, якi мы засеялi, трэба было расчысцiць". Розум паспяховага фермера пагрузiѓся ва ѓспамiны, i ён распавёѓ аб дробязях, якiя тычацца яго жыцця ѓ дзяцiнстве i маладосцi; днi рубкi дроѓ у адзiноце ѓ цiхiм белым лесе, калi надыходзiла зiма i настаѓ час даставаць дровы i бярвёны для новых гаспадарчых пабудоѓ, скаткi бярвення, да якiх прыходзiлi суседнiя фермеры, калi былi складзеныя i падпаленыя вялiкiя кучы бярвення, якiя месца можна вызвалiць для пасадкi раслiн. Узiмку хлопчык пайшоѓ у школу ѓ вёсцы Бидвелл i, паколькi ѓжо тады ён быѓ энергiчным, напорыстым юнаком, якi ѓжо меѓ намер дамагчыся поспеху ѓ свеце, ён расстаѓляѓ пасткi ѓ лесе i на берагах ручаёѓ i хадзiѓ па пастках. чаргу па дарозе ѓ школу i са школы. Увесну ён адправiѓ свае шкуры ѓ якi расце горад Клiѓленд, дзе яны былi прададзеныя. Ён распавёѓ пра грошы, якiя ён атрымаѓ, i пра тое, як ён нарэшце назапасiѓ дастаткова, каб купiць уласны каня.

У той вечар Том гаварыѓ аб многiх iншых рэчах: аб арфаграфii ѓ гарадской школе, аб чыстцы i танцах у адрынах, аб вечары, калi ён катаѓся на каньках па рацэ i ѓпершыню сустрэѓ сваю жонку. - Мы адразу спадабалiся адзiн аднаму, - сказаѓ ён мякка. "На беразе ракi развялi вогнiшча, i пасля таго, як я пакатаѓся з ёй на каньках, мы пайшлi i селi пагрэцца.

"Мы хацелi пажанiцца адзiн з адным зараз", - сказаѓ ён Клары. "Я iшоѓ з ёй дадому пасля таго, як нам надакучыла катацца на каньках, i пасля гэтага я не думаѓ нi пра што, акрамя як абзавесцiся ѓласнай фермай i ѓласнай хатай".

Пакуль дачка сядзела ѓ маторы i слухала пранiзлiвы голас бацькi, якi цяпер гаварыѓ толькi аб вытворчасцi машын i грошай, iншы мужчына, якi цiха размаѓляѓ у месячным святле, пакуль конь павольна бег па цёмнай дарозе, здаваѓся вельмi далёкiм. Усе такiя людзi здавалiся вельмi далёкiмi. "Усё, што стаiць вельмi далёка", - з горыччу падумала яна. "Машыны, якiя людзi так iмкнуцца стварыць, сышлi вельмi далёка ад старых мiлых рэчаѓ".

Матор iмчаѓся па дарогах, i Том падумаѓ аб сваiм даѓнiм жаданнi валодаць хуткiмi скакавымi канямi i кiраваць iмi. "Раней я схадзiѓ з розуму ад хуткiх коней", - крычаѓ ён зяцю. "Я гэтага не рабiѓ, таму што валоданне хуткiмi канямi азначала пустую трату грошай, але я ѓвесь час думаѓ пра гэта. Я хацеѓ iсцi хутка: хутчэй, чым хто iншы". У нейкiм экстазе ён даѓ матору яшчэ газу i павялiчыѓ хуткасць да пяцiдзесяцi мiль у гадзiну. Гарачае летняе паветра, пераѓтворанае ѓ моцны вецер, свiстала над яго галавой. Дзе цяпер будуць гэтыя чортавы скакавыя конi, крыкнуѓ ён, дзе будзе ваша Мод С. або ваш JIC, якiя спрабуюць дагнаць мяне ѓ гэтай машыне?

Жоѓтыя пшанiчныя палi i палi маладой кукурузы, ужо высокiя i пад лёгкiм ветрыкам, якi шэптам дзьмуѓ у месячным святле, праносiлiся мiма, падобныя на квадраты на шахматнай дошцы, створаныя для забавы дзiцяцi нейкага велiкана. Аѓтамабiль прамчаѓся праз мiлi малазямельнай краiны, праз галоѓныя вулiцы гарадоѓ, дзе людзi выбягалi з крам, каб пастаяць на тратуарах i паглядзець на новы цуд, праз спячыя ѓчасткi лесу - рэшткi вялiкiх лясоѓ у над якiмi Том працаваѓ хлопчыкам, - i па драѓляных мастах над невялiкiмi ручаямi, уздоѓж якiх раслi пахучых кветкамi.

У адзiнаццаць гадзiн, праехаѓшы ѓжо каля дзевяноста мiль, Том павярнуѓ машыну назад. Бегаючы больш стала, ён зноѓ загаварыѓ аб механiчных трыѓмфах эпохi, у якой ён жыѓ. - Я прывёз вас з сабой, вас i Клару, - ганарлiва сказаѓ ён. "Я вось што табе скажу, Х'ю, мы са Стывам Хантэрам хутка дапамаглi табе ѓ многiх адносiнах. Вы павiнны аддаць належнае Стыву за тое, што ён нешта ѓбачыѓ у вас, i вы павiнны аддаць належнае мне за тое, што я ѓклаѓ свае грошы назад у вашыя мазгi. Я не хачу браць на сябе адказнасць Стыва. Крэдыту хопiць на ѓсiх. Усё, што я магу сказаць пра сябе, гэта тое, што я бачыѓ дзiрку ѓ абаранку. Так, сэр, я не быѓ настолькi сляпы. Я бачыѓ дзiрку ѓ абаранку.

Том спынiѓся, каб запалiць цыгару, а потым зноѓ паехаѓ. - Вось што я табе скажу, Х'ю, - сказаѓ ён. - Я б не сказаѓ гэтага нiкому, акрамя чальцоѓ маёй сям'i, але праѓда ѓ тым, што я той чалавек, якi кiруе вялiкiмi справамi там, у Бидуэлле. Горад зараз стане горадам, магутным вялiкiм горадам. Гарадам у гэтым штаце, такiм як Калюмбус, Таледа i Дэйтан, лепш паклапацiцца пра сябе. Я чалавек, якi заѓсёды дапамагаѓ Стыву Хантэр захоѓваць устойлiвасць i рухацца прама па трасе, паколькi гэтая машына рухаецца, трымаючы маю руку за рулём.

"Вы нiчога пра гэта не ведаеце, i я не хачу, каб вы гаварылi, але ѓ Бiдвеле адбываюцца новыя падзеi", - дадаѓ ён. "Калi я быѓ у Чыкага ѓ мiнулым месяцы, я сустрэѓ чалавека, якi рабiѓ гумовыя багi i веласiпедныя шыны. Я паеду з iм, i мы збiраемся адкрыць завод па вытворчасцi аѓтамабiльных шын прама ѓ Бидуэле. Шынны бiзнэс абавязкова стане адным з найбуйнейшых у свеце, i гэта не прычына, па якой Bidwell не павiнен стаць найбуйнейшым шынным цэнтрам, калi-небудзь вядомым у свеце". Хоць машына цяпер працавала цiха, голас Тома зноѓ стаѓ пранiзлiвым. "Сотнi тысяч такiх аѓтамабiляѓ будуць праносiцца па кожнай дарозе ѓ Амерыцы", - заявiѓ ён. "Так, сэр, яны будуць; i калi я правiльна падлiчу, Бiдвел стане найвялiкшым шынным горадам у свеце.

Том доѓга ехаѓ моѓчкi, а калi зноѓ пачаѓ гаварыць, у яго быѓ новы настрой. Ён распавёѓ гiсторыю жыцця ѓ Бидуэлле, якая глыбока ѓсхвалявала i Х'ю, i Клару. Ён быѓ злы, i калi б у машыне не было Клары, ён бы стаѓ люта лаяцца.

"Я хацеѓ бы павесiць людзей, якiя ѓчыняюць беспарадкi ѓ крамах горада", - вырваѓся ён. "Вы разумееце, каго я маю на ѓвазе, я маю на ѓвазе працоѓных, якiя спрабуюць стварыць праблемы Стыву Хантэру i мне. Тамака кожны вечар на вулiцы размаѓляюць сацыялiсты. Я скажу табе, Х'ю, законы гэтай краiны няправiльныя. Хвiлiн дзесяць ён казаѓ аб цяжкасцях з працоѓнай сiлай у цэхах.

"Iм лепш быць асцярожнымi", - заявiѓ ён i быѓ так злы, што яго голас павысiѓся да чагосьцi накшталт прыгнечанага крыку. "Цяпер мы вынаходзiм новыя машыны даволi хутка", - усклiкнуѓ ён. "Зусiм хутка мы будзем выконваць усю працу машынамi. Тады што будзем рабiць? Мы выганiм усiх працоѓных i дазволiм iм баставаць, пакуль яны не захварэюць, вось што мы зробiм. Яны могуць колькi заѓгодна казаць аб сваiм дурным сацыялiзме, але мы iм, дурням, пакажам".

Яго гнеѓны настрой прайшло, i калi машына згарнула на апошнi пятнаццацiмiльны ѓчастак дарогi, якая вядзе ѓ Бидвелл, ён распавёѓ гiсторыю, якая так глыбока ѓсхвалявала яго пасажыраѓ. Цiха пасмейваючыся, ён распавёѓ аб дужаннi вытворцы збруi з Бидвелла, Джо ђэйнсварта, з мэтай прадухiлiць продаж машыннай збруi ѓ грамадстве, а таксама аб сваiм досведзе зносiн са сваiм супрацоѓнiкам Джымам Гiбсанам. Том пачуѓ гэтую гiсторыю ѓ бары Бидвелл-хаѓса, i яна зрабiла на яго глыбокае ѓражанне. "Я вось што вам скажу, - заявiѓ ён, - я збiраюся звязацца з Джымам Гiбсанам. Вось такi чалавек абыходзiцца з працоѓнымi. Я пачуѓ пра яго толькi сёння ѓвечары, але збiраюся пабачыцца з iм заѓтра.

Адкiнуѓшыся на спiнку сядзення, Том ад душы засмяяѓся, распавядаючы аб падарожнiку, якi наведаѓ краму Джо Уэйнсварта, i аб размяшчэннi замовы на фабрычна вырабленую вупраж. Нейкiм няѓлоѓным чынам ён адчуваѓ, што, калi Джым Гiбсан паклаѓ на лаѓку ѓ краме замову на вупраж i сiлай сваёй асобы прымусiѓ Джо ђэйнсварта падпiсаць яго, ён апраѓдаѓ усiх такiх людзей, як ён сам. Ва ѓяѓленнi ён жыѓ у гэты момант разам з Джымам, i, як i ѓ выпадку з Джымам, гэты iнцыдэнт абудзiѓ у iм схiльнасць да выхваляння. "Ды бо шматлiкiя танныя працоѓныя канькi не могуць збiць такiх людзей, як я, гэтак жа, як Джо ђэйнсварт не змог бы збiць гэтага Джыма Гiбсана", - заявiѓ ён. "Няма ѓ iх характару, разумееш, вось у чым справа, у iх няма характару". Том закрануѓ нейкi механiзм, звязаны з рухавiком аѓтамабiля, i той раптам iрвануѓ наперад. "Выкажам здагадку, адзiн з прафсаюзных лiдэраѓ стаяѓ там на дарозе", - усклiкнуѓ ён. Х'ю iнстынктыѓна нахiлiѓся наперад i ѓгледзеѓся ѓ цемру, скрозь якую, як вялiзная каса, прарэзалi агнi машыны, а на заднiм сядзеннi Клара прыѓзнялася на ногi. Том закрычаѓ ад захаплення, i калi машына рушыла па дарозе, яго голас стаѓ пераможным. "Праклятыя дурнi!" усклiкнуѓ ён. "Яны думаюць, што здолеюць спынiць машыны. Няхай паспрабуюць. Яны жадаюць працягваць свой стары, рукатворны шлях. Няхай яны паглядзяць. Няхай яны наглядзяць за такiмi людзьмi, як Джым Гiбсан i я".

Спускаючыся па невялiкiм схiле дарогi, машына стрэлiла i зрабiла шырокi паварот, а затым скача, танцуючае святло, якое ѓцякло далёка наперадзе, адкрыѓ вiдовiшча, якое прымусiла Тома выцягнуць нагу i нацiснуць на тормазы.

На дарозе i ѓ самым цэнтры круга святла, нiбы разгульваючы сцэну на сцэне, дужалiся трое мужчын. Калi машына спынiлася так раптоѓна, што Клару i Х'ю выкiнулi са сваiх месцаѓ, барацьба падышла да канца. Адна з змагаючыхся фiгур, маленькi чалавек без палiто i капелюша, адскочыѓ ад астатнiх i пабег да плота на ѓзбочыне дарогi, якi адлучаѓ яго ад гайка. Буйны, шыракаплечы мужчына скокнуѓ наперад i, схапiѓшы за хвост палiто ѓцякаючага мужчыны, пацягнуѓ яго назад у круг святла. Яго кулак стрэлiѓ i патрапiѓ маленькаму чалавеку прама ѓ рот. Ён упаѓ як мёртвы, тварам унiз у дарожны пыл.

Том паволi павёѓ машыну наперад, i яе фары працягвалi свяцiцца над трыма постацямi. З маленькай кiшэнi збоку на кiроѓчым сядзеннi ён дастаѓ рэвальвер. Ён хутка накiраваѓ машыну да месца побач з гуртом на дарозе i спынiѓся.

"Як справы?" - рэзка спытаѓ ён.

Эд Хол, дырэктар фабрыкi, чалавек, якi нанёс удар, якi звалiѓ маленькага чалавека, выйшаѓ наперад i расказаѓ пра трагiчныя падзеi вечара ѓ горадзе. Дырэктар фабрыкi ѓспомнiѓ, што хлопчыкам ён аднойчы некалькi тыдняѓ працаваѓ на ферме, часткай якой быѓ лес ля дарогi, i што ѓ нядзелю днём на ферму прыходзiѓ шорнiк з жонкай i двума людзi пайшлi гуляць у тое самае месца, дзе яго толькi што знайшлi. "У мяне было прадчуванне, што ён будзе тут", - выхваляѓся ён. "Я зразумеѓ. Натоѓпы рушылi з горада ва ѓсiх кiрунках, але я выбраѓся адзiн. Потым я выпадкова ѓбачыѓ гэтага хлопца i проста дзеля кампанii ѓзяѓ яго з сабой". Ён падняѓ руку i, гледзячы на Тома, пастукаѓ яго па лбе. "Зламаны, - заявiѓ ён, - ён заѓсёды быѓ. Адзiн ён знаёмы бачыѓ яго аднойчы ѓ тым. падстрэлiѓ вавёрку, i ён успрыняѓ гэта так, быццам страцiѓ дзiця. Тады я сказаѓ, што ён вар'ят, i ён напэѓна даказаѓ, што я меѓ рацыю".

Па слове бацькi Клара села на пярэдняе сядзенне на каленi Х'ю. Яе цела дрыжала, i яна пахаладзела ад страху. Калi яе бацька распавёѓ гiсторыю трыѓмфу Джыма Гiбсана над Джо Уэйнсвартам, ёй горача хацелася забiць гэтага буянага хлопца. Цяпер справа была зроблена. У яе свядомасцi вытворца шорных вырабаѓ стаѓ сiмвалам усiх мужчын i жанчын у свеце, якiя таемна паѓсталi супраць паглынання стагоддзя машынамi i прадуктамi машын. Ён выступаѓ як постаць пратэсту супраць таго, кiм стаѓ яе бацька i кiм, на яе думку, стаѓ яе муж. Яна хацела забiць Джыма Гiбсана, i гэта было зроблена. У дзяцiнстве яна часта хадзiла ѓ краму ђэйнсварта са сваiм бацькам цi якiм-небудзь фермерам i цяпер выразна памятала цiшыню i спакой гэтага месца. Пры думцы аб тым жа месцы, якое зараз стала месцам адчайнага забойства, яе цела задрыжала так, што яна ѓчапiлася ѓ рукi Х'ю, спрабуючы ѓтрымацца на нагах.

Эд Хол узяѓ на рукi бессэнсоѓную постаць старога на дарозе i напалову шпурнуѓ яе на задняе сядзенне машыны. Для Клары гэта было так, як быццам яго грубыя, неѓразумелыя рукi былi на яе ѓласным целе. Машына хутка рушыла па дарозе, i Эд яшчэ раз расказаѓ гiсторыю начных падзей. "Кажу вам, мiстэр Хантэр у вельмi дрэнным стане, ён можа памерцi", - сказаѓ ён. Клара павярнулася, каб паглядзець на мужа, i падумала, што тое, што адбылося яго зусiм не закранула. Яго твар быѓ спакойным, як твар яе бацькi. Голас дырэктара фабрыкi працягваѓ тлумачыць сваю ролю ѓ прыгодах вечара. Не звяртаючы ѓвагi на бледнага працоѓнага, якi страцiѓся ѓ ценi ѓ куце задняга сядзення, ён казаѓ так, як быццам у адзiночку распачаѓ i ажыццявiѓ злоѓ забойцы. Як ён пазней растлумачыѓ жонцы, Эд адчуваѓ, што паступiѓ па-дурному, не прыйшоѓшы адзiн. "Я ведаѓ, што змагу з iм справiцца", - растлумачыѓ ён. "Я не баяѓся, але я зразумеѓ, што ён вар'ят. Гэта прымусiла мяне адчуць сябе няѓпэѓнена. Калi яны збiралiся натоѓпам, каб выйсцi на паляванне, я кажу сабе: пайду адзiн. Я кажу сабе: гатовы паспрачацца, што ён накiраваѓся ѓ той лес на ферме Рыглi, куды ён i яго жонка хадзiлi па нядзелях. Я пачаѓ, а потым убачыѓ iншага мужчыну, якi стаiць на рагу, i прымусiѓ яго пайсцi са мной. Ён не хацеѓ прыходзiць, i мне хацелася б пайсцi аднаму. Я мог бы з iм справiцца, i ѓся слава дасталася б мне".

У машыне Эд расказаѓ гiсторыю ночы на вулiцах Бiдвела. Нехта бачыѓ, як Стыва Хантэра застрэлiлi на вулiцы, i заявiѓ, што гэта зрабiѓ вытворца шлейкi, а затым уцёк. Натоѓп прыйшоѓ у краму шорнай прадукцыi i знайшоѓ цела Джыма Гiбсана. На падлозе цэха ляжалi разрэзаныя на кавалачкi завадскiя збруi. "Ён, мусiць, прабыѓ там гадзiну цi дзве на працы, застаѓся там з чалавекам, якога забiѓ. Гэта самая вар'яцкая рэч, якую калi-небудзь рабiѓ чалавек".

Майстар шлейкi, якi ляжаѓ на падлозе машыны, куды яго кiнуѓ Эд, паварушыѓся i сеѓ. Клара павярнулася, каб паглядзець на яго, i здрыганулася. Рубаха яго была разарваная так, што ѓ невыразным святле былi выразна вiдаць тонкая старая шыя i плечы, а твар быѓ залiты засохлай i цяпер чорнай ад пылу крывёй. Эд Хол працягнуѓ аповяд аб сваiм трыѓмфе. "Я знайшоѓ яго там, дзе сказаѓ сабе, што знайду. Так, сэр, я знайшоѓ яго там, дзе сказаѓ сабе, што знайду.

Машына пад'ехала да першага з дамоѓ горада, доѓгiм шэрагам танных каркасных дамоѓ, якiя стаяць на месцы, дзе калiсьцi быѓ агарод Эзры Фрэнча, дзе Х'ю поѓзаѓ па зямлi ѓ месячным святле, вырашаючы механiчныя праблемы, якiя стаялi перад iм. у будынку сваёй заводабудаѓнiчай машыны. Раптам звар'яцелы i спалоханы мужчына прысеѓ на падлогу машыны, прыѓзняѓся на руках i iрвануѓся наперад, спрабуючы пераскочыць цераз борт. Эд Хол схапiѓ яго за руку i тузануѓ назад. Ён адхапiѓ руку, каб нанесцi яшчэ адзiн удар, але голас Клары, халодны i поѓны запал, спынiѓ яго. "Калi ты кранеш яго, я заб'ю цябе", - сказала яна. "Што б ён нi рабiѓ, не смей стукнуць яго зноѓ".

Том паволi вёѓ машыну па вулiцах Бiдвела да дзвярэй палiцэйскага ѓчастка. Вестка аб вяртаннi забойцы забегла наперад, i сабраѓся натоѓп. Хоць было ѓжо дзве гадзiны ночы, у крамах i салонах яшчэ гарэла святло, i на кожным рагу стаялi натоѓпы. З дапамогай палiцыянта Эд Хол, асцярожна накiраваѓшы адно вока на пярэдняе сядзенне, дзе сядзела Клара, пачаѓ выводзiць Джо Уэйнсварта. "Давай, мы не прычынiм табе шкоды", - сказаѓ ён заспакаяльна i выцягнуѓ свайго чалавека з машыны, калi той вырваѓся. Вярнуѓшыся на задняе сядзенне, вар'ят павярнуѓся i паглядзеѓ на натоѓп. З яго вуснаѓ сарваѓся рыданне. Iмгненне ён стаяѓ, дрыжучы ад спалоху, а затым, павярнуѓшыся, упершыню ѓбачыѓ Х'ю, чалавека, па слядах якога ён калiсьцi пракраѓся ѓ цемры ѓ Тэрнерс-пайка, чалавека, якi вынайшаѓ машыну, з дапамогай якой даходы жыццё была змецена. "Гэта быѓ не я. Ты зрабiѓ гэта. Ты забiѓ Джыма Гiбсана, - закрычаѓ ён i, скокнуѓшы наперад, упiѓся пальцамi i зубамi ѓ шыю Х'ю.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХХIII

Аб НЭ ДЗЕНЬ У У кастрычнiку, праз чатыры гады пасля сваёй першай паездкi на аѓтамабiлi з Кларай i Томам, Х'ю адправiѓся ѓ камандзiроѓку ѓ горад Пiтсбург. Ён пакiнуѓ Бидвелл ранiцай i прыбыѓ у сталёвы горад апоѓднi. У тры гадзiны яго справы былi скончаны, i ён быѓ гатовы вярнуцца.

Хоць ён яшчэ не ѓсведамляѓ гэтага, кар'ера Х'ю як паспяховага вынаходнiка падвергнулася сур'ёзнаму выпрабаванню. Уменне ехаць прама да кропкi i цалкам пагрузiцца ѓ тое, што адбываецца перад iм было страчана. Ён паехаѓ у Пiцбург, каб заняцца адлiѓкай новых дэталяѓ для машыны для пагрузкi сена, але тое, што ён рабiѓ у Пiцбургу, не мела нiякага значэння для людзей, якiя будуць вырабляць i прадаваць гэты годны i эканамiчны iнструмент. Хоць ён i не падазраваѓ пра гэта, малады чалавек з Клiѓленда, наняты Томам i Стывам, ужо зрабiѓ тое, да чаго Х'ю без асаблiвага энтузiязму iмкнуѓся. Машына была скончана i гатова да продажу ѓ кастрычнiку тры гады таму, i пасля неаднаразовых выпрабаванняѓ юрыст падаѓ афiцыйную заяѓку на патэнт. Затым высветлiлася, што жыхар Аёвы ѓжо падаѓ заяѓку i атрымаѓ патэнт на аналагiчную прыладу.

Калi Том прыйшоѓ у краму i распавёѓ яму, што адбылося, Х'ю быѓ гатовы адмовiцца ад усёй гэтай справы, але Том не думаѓ пра гэта. "Д'ябал!" ён сказаѓ. "Вы думаеце, мы збiраемся марнаваць усе гэтыя грошы i працу?"

Чарцяжы машыны чалавека з Аёвы былi атрыманы, i Том даручыѓ Х'ю выканаць тое, што ён называѓ "абыйсцi" патэнты iншага чалавека. "Зрабiце ѓсё, што ѓ вашых сiлах, i мы працягнем", - сказаѓ ён. "Разумееце, у нас ёсць грошы, а гэта азначае ѓладу. Унясiце ѓсе магчымыя змены, а затым мы працягнем рэалiзацыю нашых вытворчых планаѓ. Мы правядзем гэтага хлопца праз суд. Мы будзем дзерцiся з iм датуль, пакуль яму не надакучыць ваяваць, а потым выкупiм яго за бясцэнак. Я знайшоѓ гэтага хлопца, у яго няма грошай, i да таго ж ён п'янiца. Вы iдзяце наперад. Мы выправiм гэтага хлопца.

Х'ю адважна спрабаваѓ iсцi па дарозе, паказанай яму цесцем, i адмовiѓся ад iншых планаѓ па аднаѓленнi машыны, якую ён лiчыѓ завершанай i якая выйшла са строю. Ён рабiѓ новыя дэталi, мяняѓ iншыя дэталi, вывучаѓ чарцяжы машыны чалавека з Аёвы, рабiѓ усё, што мог, для выканання сваёй задачы.

Нiчога не здарылася. На яго шляху стаяла свядомая рашучасць не замахвацца на працу жыхара Аёвы.

Пасля нешта адбылося. Увечары, седзячы адзiн у сваёй майстэрнi пасля доѓгага вывучэння чарцяжоѓ чужой машыны, ён адкладаѓ iх у бок i сядзеѓ, гледзячы ѓ цемру за кругам святла, якое адкiдае яго лямпай. Ён забыѓся пра машыну i падумаѓ аб невядомым вынаходнiку, чалавеку, якi знаходзiцца далёка за лясамi, азёрамi i рэкамi, якi месяцамi працаваѓ над той жа праблемай, якая займала яго думкi. Том сказаѓ, што гэты чалавек не мае грошай i п'янiца. Яго можна было перамагчы, купiѓшы танна. Ён сам працаваѓ над прыладай паразы гэтага чалавека.

Х'ю выйшаѓ з крамы i пайшоѓ прагуляцца, а праблема, звязаная з наданнем новай формы жалезным i сталёвым часткам сеназагрузачнага апарата, зноѓ засталася нявырашанай. Мужчына з Аёвы стаѓ для Х'ю выразнай, амаль зразумелай асобай. Том сказаѓ, што выпiѓ, напiѓся. Яго ѓласны бацька быѓ п'янiцам. Аднойчы чалавек, той самы чалавек, якi быѓ прыладай яго ѓласнага прыезду ѓ Бидвелл, прыняѓ як належнае, што ён п'янiца. Ён задавалася пытаннем, цi не зрабiѓ яго такiм нейкi паварот жыцця.

Думаючы пра мужчыну з Аёвы, Х'ю пачаѓ думаць пра iншых мужчын. Ён думаѓ пра бацьку i пра сябе. Калi ён iмкнуѓся вырвацца з бруду, мух, галечы, рыбнага паху, прывiдных летуценняѓ свайго жыцця ѓ ракi, бацька часта спрабаваѓ вярнуць яго ѓ гэтае жыццё. Ва ѓяѓленнi ён бачыѓ перад сабой распуснага чалавека, якi яго выгадаваѓ. Летнiмi днямi ѓ рачным мястэчку, калi Генры Шэпарда не было дома, яго бацька часам прыходзiѓ на станцыю, дзе ён працаваѓ. Ён пачаѓ зарабляць крыху грошай, i яго бацька хацеѓ, каб яны куплялi выпiѓку. Чаму?

У свядомасцi Х'ю ѓзнiкла праблема, праблема, якую нельга было вырашыць з дапамогай дрэва i сталi. Ён iшоѓ i думаѓ пра гэта, калi яму трэба было рабiць новыя дэталi для сеназагрузачнага апарата. Ён мала жыѓ жыццём уяѓлення, баяѓся жыць гэтым жыццём, яго папярэджвалi i зноѓ перасцерагалi ад такога жыцця. Прывiдная постаць невядомага вынаходнiка са штата Аёва, якi быѓ яму братам, працаваѓ над тымi ж праблемамi i прыйшоѓ да тых жа высноѓ, выслiзнуѓ, а за iм рушыла ѓслед амаль гэтак жа прывiдная постаць яго бацькi. Х'ю паспрабаваѓ падумаць аб сабе i сваiм жыццi.

Нейкi час гэта здавалася простым i лёгкiм выйсцем з новай i складанай задачы, якую ён паставiѓ перад сваiм розумам. Яго ѓласнае жыццё было пытаннем гiсторыi. Ён ведаѓ пра сябе. Прайшоѓшы далёка за горад, ён павярнуѓся i пайшоѓ назад да сваёй крамы. Яго шлях пралягаѓ праз новы горад, якi вырас з таго часу, як ён прыехаѓ у Бидвелл. Тэрнерс-Пайк, былая прасёлкавай дарогай, па якой летнiмi вечарамi закаханыя шпацыравалi да станцыi ђiлiнг, а Пiклвiл зараз ператварыѓся ѓ вулiцу. Уся гэтая частка новага горада была аддадзена пад дамы працоѓных, дзе-нiдзе былi пабудаваны крамы. Дом удавы МакКой знiк, а на яго месцы апынуѓся склад, чорны i цiхi пад начным небам. Якая змрочная вулiца позняй ноччу! Зборшчыкi ягад, якiя калiсьцi ѓвечары iшлi па дарозе, зараз знiклi назаѓжды. Падобна сынам Эзры Фрэнча, яны, магчыма, сталi працоѓнымi на фабрыцы. Калiсьцi ѓздоѓж дарогi раслi яблынi i вiшнi. Яны гублялi свае кветкi на галовы вандроѓных закаханых. Яны таксама знiклi. Аднойчы Х'ю пракраѓся па дарозе ѓслед за Эдам Холам, якi iшоѓ, абдымаючы дзяѓчыну за стан. Ён чуѓ, як Эд скардзiѓся на свой лёс i заклiкаѓ аб новых часах. Менавiта Эд Хол увёѓ здзельную сiстэму аплаты працы на фабрыках Бидвелла i справакаваѓ забастоѓку, падчас якой былi забiтыя тры чалавекi i пасеялiся незадаволенасцi сярод сотняѓ маѓклiвых працоѓных. Гэтую забастоѓку выйгралi Том i Стыѓ, i з таго часу яны атрымалi перамогу ѓ больш буйной i сур'ёзнай забастоѓцы. Эд Хол зараз узначальваѓ новы завод, якi будуецца ѓздоѓж шляхоѓ Уiлiнг. Ён таѓсцеѓ i квiтнеѓ.

Калi Х'ю прыйшоѓ у сваю майстэрню, ён запалiѓ лямпу i зноѓ дастаѓ малюнкi, якiя прыйшоѓ з дому вывучаць. Яны неѓзаметку ляжалi на стале. Ён паглядзеѓ на свой гадзiннiк. Было дзве гадзiны. "Клара, магчыма, прачнулася. Мне пара дадому, - цьмяна падумаѓ ён. Цяпер у яго была ѓласная машына, i яна стаяла на дарозе перад крамай. Увайшоѓшы ѓ машыну, ён паехаѓ у цемру цераз мост, выехаѓ з Тэрнерс-Пайка i пайшоѓ па вулiцы, уздоѓж якой размяшчалiся фабрыкi i чыгуначныя раз'езды. Некаторыя заводы працавалi i гарэлi агнямi. Праз асветленыя вокны ён мог бачыць людзей, якiя стаяць уздоѓж лаваѓ i схiлiлiся над вялiзнымi жалезнымi машынамi. У той вечар ён прыйшоѓ з дому, каб вывучыць працу невядомага чалавека з далёкага штата Аёва, каб паспрабаваць абысцi гэтага чалавека. Потым ён пайшоѓ гуляць i думаць пра сябе i сваё жыццё. "Вечар прайшоѓ дарма. Я нiчога не зрабiѓ", - змрочна падумаѓ ён, пакуль яго машына падымалася па доѓгай вулiцы, забудаванай дамамi багацейшых гараджан, i павярнула на кароткi ѓчастак Медына-роѓд, якi ѓсё яшчэ застаѓся памiж горадам i фермерскiм домам Батэрворта.

У той дзень, калi ён адправiѓся ѓ Пiтсбург, Х'ю дабраѓся да станцыi, дзе яму трэба было сесцi на цягнiк дадому, у тры, а цягнiк адправiѓся толькi ѓ чатыры. Ён увайшоѓ у вялiкую прыёмную i сеѓ на лаѓку ѓ куце. Праз некаторы час ён устаѓ i, падышоѓшы да ларка, купiѓ газету, але не стаѓ яе чытаць. Яна ляжала нераздрукаванай на лаѓцы побач з iм. Станцыя была запоѓнена мужчынамi, жанчынамi i дзецьмi, якiя неспакойна перамяшчалiся. Прыйшоѓ цягнiк, i натоѓп людзей з'ехаѓ, занесены ѓ аддаленыя куткi краiны, а на станцыю з суседняй вулiцы прыйшлi новыя людзi. Ён паглядзеѓ на тых, хто выходзiѓ у дэпо. "Можа, нехта з iх збiраецца ѓ той горад у Аёве, дзе жыве гэты хлопец", - падумаѓ ён. Дзiѓна, як думкi аб невядомым чалавеку з Аёвы чаплялiся за яго.

Аднойчы тым жа ѓлетку, усяго некалькiмi месяцамi раней, Х'ю адправiѓся ѓ горад Сандаскi, штат Агаё, з той жа мiсiяй, якая прывяла яго ѓ Пiтсбург. Колькi дэталяѓ для сенапагрузнай машыны было адлiта i потым выкiнута! Працу яны зрабiлi, але ён кожны раз вырашаѓ, што замахнуѓся на чужую машыну. Калi гэта адбылося, ён не параiѓся з Томам. Нешта ѓнутры яго перасцерагала яго ад гэтага. Ён знiшчыѓ дэталь. "Гэта было не тое, чаго я хацеѓ", - сказаѓ ён Тому, якi расчараваѓся ѓ зяце, але не выказаѓ адкрыта сваёй незадаволенасцi. "Ну, ну, ён страцiѓ бадзёрасць духу, жанiцьба пазбавiла яго жыцця. Нам давядзецца прыцягнуць да працы каго-небудзь яшчэ, - сказаѓ ён Стыву, якi цалкам акрыяѓ ад раны, атрыманай ад рук Джо Уэйнсварта.

У той дзень, калi ён адправiѓся ѓ Сандаскi, Х'ю прыйшлося некалькi гадзiн чакаць цягнiка, якi iшоѓ дадому, i ён адправiѓся прагуляцца па беразе залiва. Яго ѓвагу прыцягнулi некалькi яркiх камянёѓ, ён падабраѓ некалькi з iх i паклаѓ у кiшэнi. На вакзале ѓ Пiтсбургу ён дастаѓ iх i патрымаѓ у руцэ. У акно пракралася святло, доѓгае, касое святло, якое гуляла на камянях. Яго блукаючы, неспакойны розум быѓ злоѓлены i ѓтрыманы. Ён перакочваѓ камянi ѓзад i ѓперад. Колеры змяшалiся, а затым зноѓ падзялiлiся. Калi ён падняѓ вочы, жанчына i дзiця на блiжэйшай лаѓцы, таксама прыцягнутыя яркiм кавалачкам колеру, якi ён трымаѓ у руцэ, нiбы полымя, пiльна глядзелi на яго.

Ён разгубiѓся i выйшаѓ з вакзала на вулiцу. "Якi ж я стаѓ дурны, гуляючы каляровымi камянямi, як дзiця", - думаѓ ён, але ѓ той жа час асцярожна складваѓ камянi ѓ кiшэнi.

З той ночы, калi на яго напалi ѓ маторы, Х'ю адчуваѓ нейкую невытлумачальную ѓнутраную барацьбу, як гэта працягвалася ѓ той дзень на вакзале ѓ Пiтсбургу i ѓ тую ноч у краме, калi ён знайшоѓ сам не можа засяродзiць сваю ѓвагу на адбiтках машыны жыхара Аёвы. Несвядома i зусiм без намеру ён выйшаѓ на новы ѓзровень думкi i дзеяннi. Ён быѓ несвядомым працаѓнiком, дзеячам, а зараз станавiѓся кiмсьцi iншым. Час параѓнальна простай барацьбы з пэѓнымi рэчамi, з жалезам i сталлю, прайшло. Ён змагаѓся за тое, каб прыняць сябе, зразумець сябе, звязаць сябе з навакольным яго жыццём. Бедны белы, сын пераможанага летуценнiка ля ракi, якi апярэджваѓ сваiх таварышаѓ па шляху механiчнага развiцця, усё яшчэ апярэджваѓ сваiх субратаѓ з гарадоѓ Агаё. Барацьба, якую ён вёѓ, была барацьбой, якую давядзецца весцi ѓсiм i кожнаму яго субратам iншага пакалення.

Х'ю сеѓ у цягнiк, якi накiроѓваѓся дадому, у чатыры гадзiны i ѓвайшоѓ у дымлiвы вагон. Некалькi скажоны i перакручаны фрагмент думкi, якi ѓвесь дзень круцiѓся ѓ яго галаве, застаѓся з iм. "Якая рознiца, калi новыя дэталi, якiя я замовiѓ для машыны, давядзецца выкiнуць?" ён думаѓ. "Калi я нiколi не скончу машыну, нiчога страшнага. Той, якi зрабiѓ чалавек з Аёвы, працуе.

Доѓгi час ён змагаѓся з гэтай думкай. У Тома, Стыва i ѓсiх людзей Бидвелла, з якiмi ён быѓ звязаны, была фiласофiя, у якую гэтая думка не ѓпiсвалася. "Калi возьмеш руку сваю на плуг, не вяртайся назад", - казалi яны. Iх мова была поѓная падобных выказванняѓ. Паспрабаваць нешта зрабiць i пацярпець няѓдачу было найвялiкшым злачынствам, грахом супраць Святога Духа. У стаѓленнi Х'ю да завяршэння прац, якiя дапамогуць Тому i яго дзелавым партнёрам "абыйсцi" патэнт чалавека з Аёвы, быѓ несвядомы выклiк усёй цывiлiзацыi.

Цягнiк з Пiтсбурга прайшоѓ праз поѓнач Агаё да развязкi, дзе Х'ю павiнен быѓ сесцi на iншы цягнiк да Бидвелла. Па шляху ляжалi буйныя квiтнеючыя гарады Янгстаун, Акрон, Кантон, Масiльён - усе прамысловыя гарады. У вяндлярнi сядзеѓ Х'ю i зноѓ гуляѓ каляровымi камянямi, якiя трымаѓ у руцэ. У камянях яго розум знайшоѓ палёгку. Святло ѓвесь час гуляѓ вакол iх, а iх колер змяняѓся i змяняѓся. На камянi можна было глядзець i адпачываць ад думак. Падняѓшы вочы, ён выглянуѓ у акно машыны. Цягнiк праязджаѓ праз Янгстаун. Яго вочы слiзгалi па брудных вулiцах з працоѓнымi хатамi, цесна згрупавалiся вакол велiзарных млыноѓ. Тое ж святло, якое гуляла над камянямi ѓ яго руцэ, пачало iграць i ѓ яго свядомасцi, i на iмгненне ён стаѓ не вынаходнiкам, а паэтам. Рэвалюцыя ѓнутры сапраѓды пачалася. У iм напiсалася новая дэкларацыя незалежнасцi. "Багi раскiдалi гарады, як камянi, па раѓнiне, але камянi не маюць колеру. Яны не гараць i не мяняюцца на свеце", - падумаѓ ён.

Двое мужчын, якiя сядзелi на сядзеннях у цягнiку, якi iшоѓ на захад, пачалi размаѓляць, i Х'ю слухаѓ. У аднаго з iх сын вучыѓся ѓ каледжы. "Я хачу, каб ён стаѓ iнжынерам-механiкам", - сказаѓ ён. - Калi ён гэтага не зробiць, я дапамагу яму заняцца бiзнэсам. Гэта стагоддзе механiкi i стагоддзе бiзнэсу. Я хачу, каб ён дабiѓся поспеху. Я хачу, каб ён адпавядаѓ духу часу".

Цягнiк Х'ю павiнен быѓ прыбыць у Бидвелл у дзесяць, але прыбыѓ толькi ѓ палове адзiнаццатай. Ён пайшоѓ ад станцыi праз горад да фермы Батэрворта.

У канцы першага года шлюбу ѓ Клары нарадзiлася дачка, i незадоѓга да яго паездкi ѓ Пiтсбург яна паведамiла яму, што зноѓ цяжарная. "Можа, яна сядзiць. Мне пара дадому", - падумаѓ ён, але, дабраѓшыся да моста каля фермерскай хаты, маста, на якiм ён стаяѓ побач з Кларай у той першы раз, калi яны былi разам, ён сышоѓ з дарогi i прысеѓ на бервяно, якое ѓпала. на краi гаю.

"Як цiхая i спакойная ноч!" - падумаѓ ён i, нахiлiѓшыся наперад, закрыѓ рукамi свой доѓгi, занепакоены твар. Ён задаваѓся пытаннем, чаму да яго не прыходзiць мiр i спакой, чаму жыццё не пакiдае яго ѓ спакоi. "Бо я пражыѓ простае жыццё i зрабiѓ добрую справу", - думаѓ ён. "Некаторыя рэчы, якiя яны сказалi пра мяне, дастаткова праѓдзiвыя. Я вынайшаѓ машыны, якiя эканомяць бескарысную працу, я палегчыѓ працу людзей".

Х'ю спрабаваѓ утрымаць гэтую думку, але яна не ѓтрымлiвалася ѓ яго ѓ галаве. Усе думкi, якiя давалi яго розуму спакой i спакой, паляцелi, як птушкi, убачаныя ѓвечары на далёкiм гарызонце. Так было з той ночы, калi на яго раптоѓна i нечакана напаѓ вар'ят майстар шлейкi ѓ маторы. Да гэтага яго розум часта быѓ неспакойным, але ён ведаѓ, чаго жадае. Ён хацеѓ мужчын i жанчын i цесных зносiн з мужчынамi i жанчынамi. Часта яго праблема была яшчэ прасцейшай. Яму патрэбна была жанчына, якая любiла б яго i ляжала б побач з iм па начах. Ён хацеѓ павагi сваiх таварышаѓ у горадзе, куды ён прыехаѓ, каб пражыць сваё жыццё. Ён хацеѓ дабiцца поспеху ѓ канкрэтнай задачы, якую ѓзяѓ на сябе.

Напад на яго вар'ята вытворцы шлейки спачатку здавалася вырашыла ѓсе яго праблемы. У той момант, калi спалоханы i ѓ роспачы чалавек упiѓся зубамi i пальцамi ѓ шыю Х'ю, нешта здарылася з Кларай. Менавiта Клара з дзiѓнай сiлай i шпаркасцю адарвала вар'ята. Увесь той вечар яна ненавiдзела свайго мужа i бацьку, а потым раптам пакахала Х'ю. У ёй ужо было жывое насенне дзiцяцi, i калi цела яе мужчыны падвергнулася лютаму нападу, ён таксама стаѓ яе дзiцем. Хутка, як цень па паверхнi ракi ѓ легкадумны дзень, адбылася змена ѓ яе стаѓленнi да мужа. Увесь гэты вечар яна ненавiдзела новае стагоддзе, якое, як ёй здавалася, так iдэальна ѓвасаблялася ѓ двух мужчынах, якiя казалi аб стварэннi машын, у той час як прыгажосць ночы неслася ѓ цемру разам з воблакам пылу, паднятым у паветра. лятаючы матор. Яна ненавiдзела Х'ю i спачувала мёртваму мiнуламу, якое ён i iншыя падобныя яму людзi разбуралi, мiнуламу, якое было прадстаѓлена фiгурай старога вытворцы шорных вырабаѓ, якi хацеѓ рабiць сваю працу ѓручную па-старому, чалавека, якi выклiкала пагарду i насмешкi яе бацькi.

I тады мiнулае паднялося, каб нанесцi ѓдар. Ён ударыѓ кiпцюрамi i зубамi, i кiпцюры i зубы ѓпiлiся ѓ плоць Х'ю, у плоць чалавека, чыё насенне ѓжо было жыва ѓнутры яе.

У гэты момант жанчына, якая была мыслiцелем, перастала думаць. Унутры яе ѓзнiкла мацi, лютая, неѓтаймоѓная, моцная, як каранi дрэва. Для яе тады i назаѓжды пасля гэтага Х'ю быѓ не героем, якi перарабляе свет, а разгубленым хлопчыкам, пакрыѓджаным жыццём. Ён больш нiколi не выходзiѓ з дзяцiнства ѓ яе прытомнасцi аб iм. З сiлай тыгрыцы яна адарвала вар'ята майстра ад Х'ю i з некаторай павярхоѓнай жорсткасцю iншага Эда Хола шпурнула яго на падлогу машыны. Калi Эд i палiцыянт, якiм дапамагалi некалькi мiнакоѓ, падбеглi наперад, яна амаль абыякава чакала, пакуль яны праштурхоѓвалi крыклiвага i пiнаючага мужчыну скрозь натоѓп да дзвярэй палiцэйскага ѓчастку.

Для Клары, думала яна, адбылося тое, чаго яна так прагнула. Хуткiмi i рэзкiмi галасамi яна загадала бацьку адвезцi машыну да дома лекара, а затым стаяла побач, пакуль перавязвалi разарваную i параненую плоць на шчацэ i шыi Х'ю. Тое, за што стаяѓ Джо Уэйнсварт i што, на яе думку, было так дорага для яе, больш не iснавала ѓ яе свядомасцi, i калi пазней на працягу некалькiх тыдняѓ яна нервавалася i была напалову хворая, то не з-за якiх-небудзь думак аб лёсе стары вытворца шлейкi.

Раптоѓнае напад з мiнулага горада прывяло Х'ю да Клары, зрабiла яго заробкам, хоць i не зусiм здавальняючым для яе кампаньёнам, але для Х'ю яно прынесла нешта зусiм iншае. Прыкус зубоѓ мужчыны i падраныя месцы на шчоках, пакiнутыя напружанымi пальцамi, зажылi, пакiнуѓшы толькi невялiкi шнар; але вiрус пракраѓся ѓ яго вены. Хвароба мыслення знервавала розум вытворцы збруi, i зародак гэтай хваробы пракраѓся ѓ кроѓ Х'ю. Гэта дайшло да яго вачэй i вушэй. Словы, якiя людзi ѓпускалi бяздумна, i якiя ѓ мiнулым праляталi мiма яго вушэй, як мякiна здзiмаецца з пшанiцы падчас жнiва, цяпер заставалiся, рэхам i рэхам аддаючыся ѓ яго свядомасцi. У мiнулым ён бачыѓ, як растуць гарады i фабрыкi, i безумоѓна прымаѓ словы людзей аб тым, што рост заѓсёды iдзе на карысць. Цяпер яго вочы глядзелi на гарады: Бидвелл, Акрон, Янгстаун i ѓсё вялiкiя новыя гарады, раскiданыя па ѓсiм Сярэднiм Захадзе Амерыкi, гэтак жа, як у цягнiку i на вакзале ѓ Пiтсбургу ён глядзеѓ на каляровыя каменьчыкi, якiя захоѓвалiся ѓ яго рука. Ён глядзеѓ на гарады i хацеѓ, каб святло i колер гулялi над iмi, як яны гулялi над камянямi, а калi гэтага не адбывалася, яго розум, напоѓнены дзiѓнымi новымi жаданнямi, спароджанымi хваробай мыслення, складаѓ словы, над якiмi гулялi агнi. . "Багi раскiдалi гарады па раѓнiнах", - сказаѓ яго розум, калi ён сядзеѓ у вагоне цягнiка, i гэтая фраза вярнулася да яго пазней, калi ён сядзеѓ у цемры на бервяне, узняѓшы галаву. у яго руках. Гэта была добрая фраза, i агнi маглi гуляць на ёй, як на каляровых камянях, але яна нiякiм чынам не вырашала праблему, як "абыйцi" патэнт чалавека з Аёвы на прыладу для загрузкi сена.

Х'ю дабраѓся да фермы Батэрвортаѓ толькi ѓ дзве гадзiны ночы, але калi ён дабраѓся туды, яго жонка ѓжо не спала i чакала яго. Яна пачула яго цяжкiя валаклiвыя крокi па дарозе, калi ён павярнуѓ да варот фермы, хутка ѓстаѓ з ложка, накiнуѓ плашч на плечы i выйшаѓ на ганак, звернуты да адрын. Узышоѓ познi месяц, i жывёльны двор залiѓ месячнае святло. З адрын даносiѓся цiхi, салодкi гук задаволеных жывёл, якiя шчыпалi сена ѓ яслях перад iмi, з шэрагу адрын ззаду аднаго з адрын даносiлася цiхае бляянне авечак, а ѓ далёкiм полi гучна мыкала цяля i адказала яго мацi.

Калi Х'ю выйшаѓ у месяцовае святло з-за вугла дома, Клара пабегла ѓнiз па прыступках яму насустрач i, узяѓшы яго за руку, павяла яго мiма адрын i праз мост, дзе ѓ дзяцiнстве яна бачыла фiгуры свайго ѓяѓлення, якiя наблiжаюцца да яго. яе. Адчуѓшы яго занепакоены стан, яе мацярынскi дух абудзiѓся. Яго не задавальняла тое жыццё, якое ён вёѓ. Яна гэта разумела. Так было i з ёю. Па завулку яны падышлi да плота, дзе памiж фермай i горадам далёка ѓнiзе ляжалi толькi адкрытыя палi. Адчуваючы яго трывожнае стан, Клара не думала нi аб паездцы Х'ю ѓ Пiтсбург, нi аб праблемах, звязаных з завяршэннем будаѓнiцтва машыны для пагрузкi сена. Магчыма, што, як i яе бацька, яна выкiнула з галавы ѓсе думкi пра яго як пра чалавека, якi i надалей будзе дапамагаць вырашаць механiчныя праблемы яго ѓзросту. Думкi аб яго далейшых поспехах нiколi не значылi для яе шмат чаго, але ѓ той вечар нешта здарылася з Кларай, i ёй хацелася расказаць яму пра гэта, даставiць яму радасць. Iх першым дзiцем была дзяѓчынка, i яна была ѓпэѓнена, што наступным будзе хлопчык. "Я адчула яго сёння ѓвечары", - сказала яна, калi яны дабралiся да месца ля плота i ѓбачылi ѓнiзе агнi горада. "Я адчула яго сёння ѓвечары, - паѓтарыла яна, - i о, ён быѓ моцны! Ён лягнуѓ як заѓгодна. Я ѓпэѓнены, што на гэты раз гэта хлопчык".

Хвiлiн дзесяць Клара i Х'ю стаялi каля плота. Хвароба мыслення, якая рабiла Х'ю бескарысным для працы свайго ѓзросту, змыла ѓ iм шмат што старое, i ён не саромеѓся прысутнасцi сваёй жанчыны. Калi яна расказала яму пра барацьбу чалавека iншага пакалення, якi iмкнецца нарадзiцца, ён абняѓ яе i прыцiснуѓ да свайго доѓгага цела. Некаторы час яны стаялi моѓчкi, а потым пачалi вяртацца ѓ дом i спаць. Праходзячы мiма адрын i начлежкi, дзе цяпер спалi некалькi чалавек, яны пачулi, нiбы прыйшэлы з мiнулага, гучны храп хутка якi старэе фермера Джыма Прыста, а затым па-над гэтым гукам i шумам жывёл у адрынах пачуѓся яшчэ адзiн гук, пранiзлiвы i iнтэнсiѓны, магчыма, прывiтанне ненароджанаму Х'ю Маквею. Па нейкай прычыне, магчыма, каб аб'явiць аб змене брыгад, фабрыкi Бидвелла, занятыя начной працай, паднялi моцны свiст i крыкi. Гук данёсся да ѓзгорка i звiнеѓ у вушах Х'ю, калi ён, абняѓшы Клару за плечы, падняѓся па прыступках i ѓвайшоѓ у дзверы фермерскага дома.

OceanofPDF.com

Шмат шлюбаѓ

Упершыню з'явiѓшыся ѓ 1923 годзе i атрымаѓшы ѓ цэлым станоѓчыя водгукi (Ф. Скот Фiцджэральд пасля назваѓ яго лепшым раманам Андэрсана), "Мноства шлюбаѓ" таксама прыцягнула непажаданую ѓвагу як юрлiвы ѓзор амаральнасцi з-за абыходжання да новай сэксуальнай свабодай - атака Андэрсана.

Нягледзячы на назву, раман насамрэч факусуецца на адным шлюбе, якi, як мяркуецца, падзяляе многiя праблемы i дылемы, з якiмi сутыкаюцца "мноства шлюбаѓ". Апавяданне разгортваецца на працягу адной ночы, раскрываючы псiхалагiчнае ѓздзеянне рашэння аднаго чалавека збегчы з замкнёнага жыцця маленькага мястэчка i звязаных з гэтым гэтак жа абмежаваных сацыяльных i сэксуальных нораваѓ.

OceanofPDF.com

Вокладка першага выдання

OceanofPDF.com

УТРЫМАННЕ

ТЛУМАЧЭННЕ

ПРАДМОВА

Забранiраваць адзiн

III

КНIГА ДРУГАЯ

III

КНIГА ТРЭЦЯ

III

VII

VIII

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ

III

OceanofPDF.com

Тэнэсi Клафлiн Мiтчэл, другая з чатырох жонак Андэрсана, з якой ён развёѓся ѓ 1924 годзе.

OceanofPDF.com

Да

ПОЛ РОЗЭНФЕЛЬД

OceanofPDF.com

ТЛУМАЧЭННЕ

я ЖАДАННЕ Да дайце тлумачэнне - магчыма, гэта таксама павiнна быць выбачэннем - перад чытачамi Dial .

Часопiсу выказваю ѓдзячнасць за дазвол надрукаваць гэтую кнiгу.

Чытачу часопiса Dial я павiнен растлумачыць, што гэтая гiсторыя значна пашырэла з тых часоѓ, як яна з'явiлася ѓ часопiсе серыйна. Спакуса пашырыць сваю трактоѓку тэмы была непераадольнай. Калi мне ѓдалося папесцiць сябе такiм чынам без шкоды для майго апавядання, я буду толькi рады.

Шэрвуд Андэрсан.

OceanofPDF.com

ПРАДМОВА

я ж АДЗIН шукаць кахаць i iсцi да яе прама цi так прама, як толькi можна, сярод цяжкасцяѓ сучаснага жыцця чалавек, магчыма, вар'ят.

Хiба вы не ведалi моманту, калi зрабiць тое, што здавалася б у iншы час i пры некалькi iншых абставiнах, самы трывiяльны ѓчынак раптам становiцца гiганцкiм прадпрыемствам.

Вы знаходзiцеся ѓ калiдоры дома. Перад вамi зачыненыя дзверы, а за дзвярыма ѓ крэсле каля акна сядзiць мужчына цi жанчына.

Цяпер познi вечар летняга дня, i ваша мэта - падысцi да дзвярэй, адчынiць яе i сказаць: "Я не збiраюся працягваць жыць у гэтым доме. Мой чамадан упакаваны, i праз гадзiну за iм прыйдзе чалавек, з якiм я ѓжо гаварыѓ. Я прыйшоѓ толькi для таго, каб сказаць, што больш не магу жыць побач з табой".

Вось вы, цi бачыце, стаiце ѓ пярэднiм пакоi, i вам трэба будзе ѓвайсцi ѓ пакой i сказаць гэтыя некалькi слоѓ. У доме цiшыня i ты доѓга стаiш у пярэднiм пакоi, спалоханая, нерашучая, маѓклiвая. Невыразна разумееш, што, спусцiѓшыся ѓ калiдор паверхам вышэй, ты iшоѓ на дыбачках.

Для вас i для таго, хто за дзвярыма, магчыма, лепш не працягваць жыць у хаце. Вы б з гэтым пагадзiлiся, калi б маглi разумна разважаць на гэтую тэму. Чаму ты не можаш нармальна казаць?

Чаму табе стала так цяжка зрабiць тры крокi да дзвярэй? У вас няма захворванняѓ на ногi. Чаму твае ногi такiя цяжкiя?

Вы малады чалавек. Чаму твае рукi дрыжаць, як рукi старога?

Вы заѓсёды лiчылi сябе смелым чалавекам. Чаму табе раптам так не хапае смеласцi?

Пацешна цi трагiчна тое, што вы ведаеце, што не зможаце падысцi да дзвярэй, адкрыць яе i, увайшоѓшы ѓнутр, вымавiць некалькi слоѓ без дрыжыкаѓ у голасе?

Ты ѓ сваiм розуме цi ты вар'ят? Адкуль гэты вiр думак у вашым мозгу, вiр думак, якi, пакуль вы зараз стаiце ѓ нерашучасцi, здаецца, засмоктвае вас усё нiжэй i нiжэй у бяздонную яму?

OceanofPDF.com

Забранiраваць адзiн

OceanofPDF.com

ТУТ БЫЛО _ А чалавек па iмi Вэбстэр жыѓ у горадзе з насельнiцтвам дваццаць пяць тысяч чалавек у штаце Вiсконсiн. У яго была жонка па iмi Мэры i дачка па iмi Джэйн, i сам ён быѓ даволi паспяховым вытворцам пральных машын. Калi адбылося тое, пра што я збiраюся напiсаць, яму было трыццаць сем цi восем гадоѓ, а яго адзiнаму дзiцяцi, дачцэ, было семнаццаць. Аб падрабязнасцях яго жыцця да таго моманту, як у iм адбыѓся некаторы пераварот, казаць залiшне. Аднак ён быѓ даволi цiхiм чалавекам, схiльным марыць, якiя ён спрабаваѓ выцеснiць з сябе, каб працаваць вытворцам пральных машын; i, несумненна, у дзiѓныя моманты, калi ён ехаѓ кудысьцi ѓ цягнiку, цi, магчыма, у нядзельныя днi ѓлетку, калi ён iшоѓ адзiн у пустынны офiс фабрыкi i сядзеѓ некалькi гадзiн, гледзячы ѓ акно i ѓздоѓж чыгункi. трэк, ён аддаѓся марам.

Аднак на працягу шматлiкiх гадоѓ ён спакойна iшоѓ сваiм шляхам, выконваючы сваю працу, як любы iншы дробны вытворца. Час ад часу ѓ яго былi квiтнеючыя гады, калi грошай здавалася шмат, а потым былi дрэнныя гады, калi мясцовыя банкi пагражалi яго закрыць, але як прамыслоѓцу яму ѓдавалася выжыць.

I вось быѓ гэты Вэбстэр, якому хутка споѓнiлася сорак, а яго дачка толькi што скончыла гарадскую сярэднюю школу. Была ранняя восень, i ён, здавалася, вёѓ сваё звычайнае жыццё, а потым з iм здарылася вось што.

Унутры яго цела нешта пачало паражаць яго, нiбы хвароба. Крыху складана апiсаць тое пачуццё, якое ён адчуѓ. Як быццам нешта нарадзiлася. Калi б ён быѓ жанчынай, ён мог бы западозрыць, што раптоѓна зацяжарыѓ. Там ён сядзеѓ у сваiм кабiнеце на працы цi гуляѓ па вулiцах свайго горада i ѓ яго ѓзнiкала самае дзiѓнае адчуванне, што ты не ён сам, а нешта новае i зусiм дзiѓнае. Часам пачуццё няѓласнасцi рабiлася ѓ iм настолькi моцным, што ён раптам спыняѓся на вулiцы i стаяѓ, гледзячы i прыслухоѓваючыся. Скажам, ён стаяѓ перад невялiкай крамай у завулку. Далей была пустка, на якой расло дрэва, а пад дрэвам стаяѓ стары працоѓны конь.

Калi б конь падышоѓ да плота i загаварыѓ з iм, калi б дрэва падняло адну са сваiх цяжкiх нiжнiх галiн i пацалавала яго, або калi б шыльда, якая вiсела над крамай, раптам закрычала: "Джон Вэбстэр, iдзi, падрыхтуйся да дзень прыходу Божага" - яго жыццё ѓ той час уяѓляла б больш у той час. Нiчога, што магло б адбыцца ѓ навакольным свеце, у свеце такiх суровых фактаѓ, як тратуары пад яго нагамi, адзенне на яго целе, паравозы, якiя цягнуць цягнiкi па чыгуначных шляхах побач з яго фабрыкай, i трамваi, якiя грукатуюць па вулiцах, дзе ён стаяѓ. нiшто з гэтага не магло б зрабiць нiчога больш дзiѓнага, чым тое, што адбывалася ѓ гэтую хвiлiну ѓнутры яго.

Вось гэта быѓ, бачыце, чалавек сярэдняга росту, з крыху сiвелымi чорнымi валасамi, шырокiмi плячыма, вялiкiмi рукамi i поѓным, крыху сумным i, магчыма, пачуццёвым тварам, i вельмi любiѓ курыць цыгарэты. У той час, пра якi я кажу, яму было вельмi цяжка сядзець на адным месцы i рабiць сваю працу, i таму ён увесь час перамяшчаѓся. Хутка ѓстаѓшы з крэсла ѓ завадской канторы, ён пайшоѓ у цэхi. Для гэтага яму прыйшлося прайсцi праз вялiкi вестыбюль, дзе была бухгалтэрыя, стол для яго начальнiка завода i iншыя сталы для трох дзяѓчат, якiя таксама выконвалi нейкую канторскую працу, рассылалi праспекты аб пральнай машыне магчымым пакупнiкам, i надаѓ увагу iншым дэталям.

У яго кабiнеце сядзела шыракатварыя жанчына гадоѓ дваццацi чатырох, сакратарка. У яе было моцнае, добра складзенае цела, але яна была не вельмi прыгожая. Прырода надзялiла яе шырокiм плоскiм тварам i тоѓстымi вуснамi, але скура ѓ яе была вельмi чыстая, а вочы вельмi ясныя i прыгожыя.

Тысячу разоѓ з таго часу, як Джон Уэбстэр стаѓ фабрыкантам, ён выходзiѓ са свайго кабiнета ѓ галоѓны офiс фабрыкi, праз дзверы i па дашчанай дарожцы да самай фабрыкi, але не так, як ён iшоѓ цяпер.

Што ж, ён раптоѓна пачаѓ хадзiць у новы свет, гэта быѓ факт, якi нельга было адмаѓляць. Яму прыйшла ѓ галаву iдэя. "Мабыць, я раблюся па нейкай прычыне крыху вар'ятам", - падумаѓ ён. Гэтая думка не ѓстрывожыла яго. Гэта было амаль прыемна. "Я сабе больш падабаюся, якi я ёсць цяпер", - сказаѓ на заканчэнне ён.

Ён збiраѓся выйсцi са свайго маленькага ѓнутранага кабiнета ѓ вялiкi кабiнет, а затым на фабрыку, але спынiѓся каля дзвярэй. Жанчыну, якая працавала з iм у пакоi, звалi Наталi Шварц. Яна была дачкой нямецкага ѓладальнiка салона, якi ажанiѓся з iрландкай, а затым памёр, не пакiнуѓшы грошай. Ён успомнiѓ, што чуѓ пра яе i яе жыццё. Было дзве дачкi, а мацi мела выродлiвы характар i яе напаiлi. Старэйшая дачка стала настаѓнiцай у гарадской школе, а Наталi вывучыла стэнаграфiю i прыйшла працаваць у кантору фабрыкi. Яны жылi ѓ невялiкiм каркасным доме на ѓскраiне горада, i часам бабулька-мацi напiвалася i здзекавалася з дзвюх дзяѓчынак. Яны былi добрымi дзяѓчынкамi i шмат працавалi, але бабулька-мацi ѓ сваiх кубках вiнавацiла iх ва ѓсякага роды амаральнасцi. Усе суседзi iх шкадавалi.

Джон Вэбстэр стаяѓ каля дзвярэй з дзвярной ручкай у руцэ. Ён пiльна глядзеѓ на Наталi, але не адчуваѓ нi найменшага збянтэжанасцi, як i яна, як нi дзiѓна. Яна прыводзiла ѓ парадак нейкiя паперы, але перастала працаваць i паглядзела проста на яго. Гэта было дзiѓнае адчуванне - мець магчымасць глядзець проста ѓ вочы iншаму чалавеку. Як быццам Наталi была домам, а ён глядзеѓ у акно. Сама Наталi жыла ѓ доме, якi быѓ яе целам. Якiм цiхiм i моцным мiлым чалавекам яна была i як дзiѓна было, што ён мог сядзець побач з ёй кожны дзень на працягу двух цi трох гадоѓ, нi разу не падумаѓшы зазiрнуць у яе дом. "Колькi ёсць хат, у якiя я не зазiраѓ", - падумаѓ ён.

Дзiѓнае хуткае кола думак кружылася ѓ iм, пакуль ён стаяѓ так, без збянтэжанасцi, гледзячы ѓ вочы Наталi. Як чыста яна ѓтрымлiвала свой дом. Старая мацi-iрландка ѓ сваiх кубках магла крычаць i шалець, называючы дачку шлюхай, як яна часам рабiла, але яе словы не пранiкалi ѓ дом Наталi. Маленькiя думкi Джона Вэбстэра ператварылiся ѓ словы, не выяѓленыя ѓслых, а словы, якiя гучалi, як галасы, цiха крычаць ѓнутры яго самога. "Яна мая каханая", - сказаѓ адзiн з галасоѓ. "Ты пойдзеш у дом Наталi", - сказаѓ iншы. Румянец павольна распаѓсюдзiѓся па твары Наталi, i яна ѓсмiхнулася. "У апошнi час ты не вельмi добрае сябе адчуваеш. Ты пра нешта турбуешся? яна сказала. Яна нiколi раней не размаѓляла з iм у такой манеры. У гэтым быѓ намёк на блiзкасць. Насамрэч бiзнэс па вытворчасцi пральных машын у той час квiтнеѓ. Заказы паступалi хутка, i на заводзе кiпела жыццё. У банку не было вэксаляѓ для аплаты. "Ды я ж вельмi здаровы, - сказаѓ ён, - вельмi шчаслiвы i вельмi здаровы менавiта ѓ гэты момант".

Ён прайшоѓ у прыёмную, i тры жанчыны, якiя там працавалi, а таксама бухгалтар спынiлi працу, каб паглядзець на яго. Iх погляд з-за парт быѓ усяго толькi свайго роду жэстам. Яны нiчога пад гэтым не мелi на ѓвазе. Прыйшоѓ бухгалтар i задаѓ пытанне па нейкiм рахунку. "Ды мне б хацелася, каб вы выказалi сваё ѓласнае меркаванне з гэтай нагоды", - сказаѓ Джон Вэбстэр. Ён цьмяна ѓсведамляѓ, што пытанне датычылася крэдыту нейкага чалавека. Нейкi чалавек з далёкага месца замовiѓ 24 пральныя машыны. Ён прадаваѓ iх у краме. Пытанне было ѓ тым, цi заплацiць ён вытворцу, калi прыйдзе час?

Уся структура бiзнесу, тое, у чым былi так цi iнакш уцягнуты ѓсе мужчыны i жанчыны ѓ Амерыцы, як i ён сам, была дзiѓнай справай. Насамрэч ён асаблiва пра гэта не думаѓ. Ягоны бацька валодаѓ гэтай фабрыкай i памёр. Ён не хацеѓ быць вытворцам. Кiм ён хацеѓ быць? У ягонага бацькi былi пэѓныя рэчы, званыя патэнтамi. Потым сын, то бок ён сам, вырас i пачаѓ кiраваць фабрыкай. Ён ажанiѓся, i праз некаторы час яго мацi памерла. Тады завод належаѓ яму. Ён вырабiѓ пральныя машыны, прызначаныя для выдалення бруду з адзення людзей, i наняѓ людзей, каб зрабiць iх, а таксама iншых людзей, каб яны пайшлi i прадалi iх. Ён стаяѓ у прыёмнай i ѓпершыню ѓбачыѓ усё жыццё сучаснага чалавека як дзiѓную заблытаную рэч.

"Ён патрабуе разумення i вялiкай колькасцi разважанняѓ", - сказаѓ ён услых. Бухгалтар павярнуѓся, каб вярнуцца да свайго стала, але спынiѓся i павярнуѓся, думаючы, што з iм размаѓлялi. Побач з месцам, дзе стаяѓ Джон Вэбстэр, жанчына выступала з цыркулярамi. Яна падняла вочы i раптам усмiхнулася, i яму спадабалася яе ѓсмешка. "Ёсць выйсце - нешта здараецца - людзi раптам i нечакана зблiжаюцца адзiн з адным", - падумаѓ ён i выйшаѓ у дзверы i па дошцы пайшоѓ да завода.

На фабрыцы чулiся нейкiя спевы i стаяѓ салодкi пах. Паѓсюль валялiся велiзарныя груды абрэзаных дошак, i якi спявае гук выдавалi пiлы, якiя разразалi дошкi патрэбнай даѓжынi i формы на дэталi пральных машын. За варотамi фабрыкi стаялi тры машыны, нагружаныя пiламатэрыяламi, i рабочыя разгружалi дошкi i везлi iх па свайго роду ѓзлётна-пасадачнай паласе ѓ будынак.

Джон Вэбстэр адчуваѓ сябе вельмi жывым. Драѓнiна, несумненна, прыйшла на яго фабрыку здалёк. Гэта быѓ дзiѓны i цiкавы факт. Раней, у часы яго бацькi, у Вiсконсiне было шмат лясных угоддзяѓ, але зараз лясы былi ѓ значнай ступенi высечаныя, i драѓнiну прывозiлi з Поѓдня. Недзе там, адкуль прыйшлi дошкi, якiя цяпер выгружалi каля яго завадской брамы, былi лясы i рэкi, i людзi хадзiлi ѓ лясы i секлi дрэвы.

Ужо шмат гадоѓ ён не адчуваѓ сябе такiм жывым, як у той момант, стоячы ѓ дзвярэй фабрыкi i назiраючы, як працоѓныя выцягваюць дошкi з машыны па ѓзлётна-пасадачнай паласе ѓ будынак. Якая мiрная i цiхая сцэна! Свяцiла сонца, i дошкi былi ярка-жоѓтага колеру. Ад iх зыходзiѓ своеасаблiвы водар. Яго ѓласны розум таксама быѓ дзiѓнай рэччу. У дадзены момант ён мог бачыць не толькi машыны i людзей, якiя iх разгружалi, але i зямлю, адкуль прыйшлi дошкi. Далёка на поѓднi было месца, дзе воды невысокай балоцiстай ракi разлiлiся да таго часу, пакуль рака не дасягнула шырынi дзвюх цi трох мiль. Была вясна, здарылася паводка. Ва ѓсякiм разе, ва ѓяѓнай сцэне многiя дрэвы былi затоплены, а людзi ѓ лодках, чарнаскурыя людзi, штурхалi бярвеннi з затопленага лесу ѓ шырокi павольны паток. Мужчыны былi вельмi моцнымi людзьмi i падчас працы спявалi песню пра Яна, вучня i блiзкага таварыша Езуса. Мужчыны былi ѓ высокiх ботах, у руках у iх былi доѓгiя жэрдкi. Тыя, хто знаходзiѓся ѓ лодках на самай рацэ, лавiлi бярвеннi, калi iх выштурхвалi з-за дрэѓ, i збiралi iх разам, утвараючы вялiкi плыт. Двое мужчын выскачылi з лодак i пабеглi па плаваючым бярвеннi, змацоѓваючы iх маладымi саджанцамi. Астатнiя мужчыны, якiя знаходзiлiся недзе ѓ лесе, працягвалi спяваць, i людзi на плыце адказалi. Песня была пра Джона i пра тое, як ён пайшоѓ лавiць рыбу ѓ возеры. I Хрыстос прыйшоѓ паклiкаць яго i яго братоѓ з лодак, каб яны прайшлi па гарачай i пыльнай зямлi Галiлеi, "iдучы па шляху Гасподнiм". Неѓзабаве песня спынiлася, i запанавала цiшыня.

Як моцныя i рытмiчныя целы працоѓных! Iх целы разгойдвалiся ѓзад i ѓперад падчас працы. У iх целах быѓ своеасаблiвы танец.

Зараз у мудрагелiстым свеце Джона Вэбстэр адбылiся дзве рэчы. Жанчына, залацiста-карычневая жанчына, спускалася па рацэ на лодцы, i ѓсе працоѓныя перасталi працаваць i стаялi, гледзячы на ??яе. На галаве ѓ яе не было капялюша, i, пакуль яна штурхала лодку наперад па павольнай вадзе, яе маладое цела разгойдвалася з боку ѓ бок, як разгойдвалiся целы працоѓных-мужчын, калi яны трымалi бярвенне. Гарачае сонца свяцiла на цела асмуглай дзяѓчыны, яе шыя i плечы былi аголены. Адзiн з мужчын на плыце паклiкаѓ яе. - Прывiтанне, Элiзабэт, - крыкнуѓ ён. Яна перастала веславаць лодку i на iмгненне дазволiла ёй плыць.

"Прывiтанне табе, кiтайскi хлопчык", - адказала яна, смеючыся.

Яна зноѓ пачала энергiчна веславаць. З-за дрэѓ на беразе ракi, дрэѓ, пагружаных у жоѓтую ваду, выскачыла бервяно, i на iм стаяѓ малады негр. З шастом у руцэ ён энергiчна пхнуѓ адно з дрэѓ, i бервяно хутка пакацiлася да плыта, дзе стаялi i чакалi двое iншых мужчын.

Сонца свяцiла на шыю i плечы асмуглай дзяѓчыны ѓ лодцы. Рухi яе рук адбiвалiся на яе скуры танцуючымi агнямi. Скура была карычневай, залацiста-медна-карычневай. Яе лодка паслiзнулася на лукавiне ракi i знiкла. На iмгненне запанавала цiшыня, а затым з-за дрэѓ пачуѓся голас, якi зайграѓ новую песню, да якой далучылiся i астатнiя чарнаскурыя:

"Сумняваючыся ѓ Фаме, сумняваючыся ѓ Фаме,

Сумняваючыся ѓ Фаме, больш не сумнявайцеся.

I перш чым я стану рабом,

Я быѓ бы пахаваны ѓ сваёй магiле,

I iдзi дадому да бацькi майго i выратуйся".

Джон Вэбстэр стаяѓ, мiргаючы вачыма, назiраючы, як людзi разгружаюць дошкi ѓ дзвярэй яго фабрыкi. Цiхiя галасы ѓнутры яго казалi дзiѓныя радасныя рэчы. Немагчыма быць проста вытворцам пральных машын у горадзе Вiсконсiн. Насуперак самому сабе ѓ асобныя моманты чалавек станавiѓся i кiмсьцi iншым. Чалавек рабiѓся часткай чагосьцi такога шырокага, як i зямля, на якой ён жыѓ. Адзiн хадзiѓ па маленькай гарадской краме. Крама знаходзiлася ѓ цёмным месцы, побач з чыгуначнымi пуцямi i каля дробнага ручая, але ѓ той жа час ён быѓ часткай чагосьцi вялiзнага, што нiхто яшчэ не пачаѓ разумець. Сам ён быѓ чалавекам вартым, апранутым у звычайнае адзенне, але ѓнутры яго адзення, ды i ѓнутры яго цела было нешта, ну, можа быць, не вялiзнае само па сабе, але цьмяна-бязмежна звязанае з нейкай вялiзнай рэччу. Дзiѓна, што ён нiколi не думаѓ пра гэта раней. Цi думаѓ ён пра гэта? Перад iм стаялi людзi, якiя разгружалi бярвенне. Яны чапалi бярвенне рукамi. Памiж iмi i чарнаскурымi мужчынамi, якiя секлi бярвеннi i сплаѓлялi iх па цячэннi на лесапiльню ѓ нейкiм далёкiм паѓднёвым месцы, узнiк своеасаблiвы саюз. Адзiн хадзiѓ цэлы дзень i кожны дзень дакранаѓся да рэчаѓ, да якiх дакраналiся iншыя людзi. Было нешта жаданае, усведамленне таго, да чаго дакранулiся. Усведамленне значнасцi рэчаѓ i людзей.

"I перш чым я стану рабом,

Я быѓ бы пахаваны ѓ сваёй магiле,

I iдзi дадому да бацькi майго i выратуйся".

Ён прайшоѓ праз дзверы ѓ сваю краму. Побач ля станка мужчына распiлоѓваѓ дошкi. Несумненна, дэталi, абраныя для выраба яго пральнай машыны, не заѓсёды былi самымi лепшымi. Некаторыя дэталi неѓзабаве зламалiся. Iх змясцiлi ѓ тую частку машыны, дзе гэта не мела вялiкага значэння, дзе iх не было вiдаць. Машыны прыйшлося прадаваць па нiзкiм кошце. Яму стала крыху сорамна, а затым ён засмяяѓся. Можна лёгка заняцца дробязямi, калi трэба думаць пра вялiкiя, багатыя рэчы. Адзiн быѓ дзiцем, i яму прыйшлося вучыцца хадзiць. Чаму трэба было навучыцца? Хадзiць, нюхаць, спрабаваць на смак, магчыма, адчуваць. Па-першае, трэба было даведацца, хто яшчэ ёсць у свеце, акрамя яго самога. Прыйшлося крыху агледзецца. Добра было думаць, што ѓ пральныя машыны варта закладваць лепшыя дошкi, якiя купiлi бедныя жанчыны, але можна лёгка разбэсцiцца, аддаѓшыся такiм думкам. Iснавала небяспека свайго роду самазадаволенай самазадаволенасцi, выклiканай думкай аб тым, каб загружаць у пральныя машыны толькi добрыя дошкi. Ён ведаѓ такiх людзей i заѓсёды адчуваѓ да iх нейкую пагарду.

Ён прайшоѓ праз фабрыку, мiма шэрагаѓ мужчын i хлопчыкаѓ, якiя стаяць у працуючых машын, якiя збiралi розныя часткi пральных машын, збiралi iх разам, фарбавалi i пакавалi машыны для адпраѓкi. Верхняя частка будынка была аддадзена пад склад матэрыялаѓ. Ён прайшоѓ скрозь груды абрэзаных дошак да акна, якое выходзiла на дробны i ѓжо напаѓперасохлы ручай, на беразе якога стаяла фабрыка. На фабрыцы паѓсюль вiселi таблiчкi аб забароне курэння, але ён забыѓся i зараз дастаѓ з кiшэнi цыгарэту i закурыѓ яе.

Унутры яго панаваѓ рытм думкi, якi быѓ нейкiм чынам звязаны з рытмам цел чарнаскурых людзей, якiя працавалi ѓ лесе свету яго ѓяѓлення. Ён стаяѓ перад дзвярыма сваёй фабрыкi ѓ горадзе ѓ штаце Вiсконсiн, але ѓ той жа час ён быѓ на поѓднi, дзе некалькi чарнаскурых працавалi на рацэ, i ѓ той жа час з некалькiмi рыбакамi на беразе мора. Галiлея, калi чалавек сышоѓ на бераг i пачаѓ гаварыць дзiѓныя словы. "Мяне павiнна быць больш, чым адзiн", - цьмяна падумаѓ ён, i калi яго розум сфармiраваѓ гэтую думку, як быццам нешта адбылося ѓнутры яго самога. Некалькiмi хвiлiнамi раней, стоячы ѓ офiсе ѓ прысутнасцi Наталi Шварц, ён думаѓ аб яе целе як аб доме, у якiм яна жыла. Гэта таксама была павучальная думка. Чаму ѓ такiм доме не магло жыць больш за аднаго чалавека?

Калi б такая iдэя распаѓсюдзiлася за мяжу, шмат што б праяснiлася. Без сумневу, гэтая iдэя прыйшла ѓ галаву шматлiкiм iншым людзям, але, магчыма, яны не выказалi яе дастаткова проста. Ён сам вучыѓся ѓ школе ѓ сваiм горадзе, а затым паступiѓ ва ѓнiверсiтэт у Мэдысан. За нейкi час ён прачытаѓ даволi шмат кнiг. Адзiн час ён думаѓ, што яму хацелася б стаць пiсьменнiкам кнiг.

I без сумневу, вельмi многiх з аѓтараѓ кнiг наведвалi менавiта такiя думкi, як у яго зараз. На старонках некаторых кнiг можна было знайсцi свайго роду прытулак ад мiтуснi паѓсядзённага жыцця. Магчыма, калi яны пiсалi, гэтыя людзi адчувалi, як i ён цяпер, натхненне i энтузiязм.

Ён зацягнуѓся цыгарэтай i паглядзеѓ за раку. Яго фабрыка знаходзiлася на ѓскраiне горада, а за ракой пачыналiся палi. Усе мужчыны i жанчыны, як i ён сам, стаялi на агульнай глебе. Па ѓсёй Амерыцы, ды i па ѓсiм свеце, мужчыны i жанчыны рабiлi па-за гэтак жа, як i ён. Яны елi, спалi, працавалi, займалiся каханнем.

Ён крыху стамiѓся ад разважанняѓ i пацёр рукой лоб. Яго цыгарэта дагарэла, ён кiнуѓ яе на падлогу i закурыѓ новую. Мужчыны i жанчыны спрабавалi пракрасцiся ѓ целы адзiн аднаго, часам амаль вар'яцка iмкнучыся зрабiць гэта. Гэта называлася заняткам каханнем. Ён задавалася пытаннем, цi можа наступiць час, калi мужчыны i жанчыны будуць рабiць гэта зусiм свабодна. Цяжка было паспрабаваць разабрацца ѓ такiм клубку думак.

Было адно несумненна: ён нiколi раней не быѓ у такiм стане. Ну, гэта было няпраѓдай. Быѓ час аднойчы. Гэта было, калi ён ажанiѓся. Тады ён адчуваѓ тое ж, што i зараз, але нешта адбылося.

Ён пачаѓ думаць аб Наталi Шварц. У ёй было нешта яснае i нявiннае. Магчыма, сам таго не ведаючы, ён закахаѓся ѓ яе, дачку карчмара i п'яную старую-iрландку. Калi б гэта адбылося, гэта б шмат чаго растлумачыла.

Ён заѓважыѓ чалавека, якi стаяѓ побач з iм, i павярнуѓся. За некалькi футаѓ ад мяне стаяѓ рабочы ѓ камбiнезоне. Ён усмiхнуѓся. "Думаю, ты нешта забыѓся", - сказаѓ ён. Джон Вэбстэр таксама ѓсмiхнуѓся. - Ну так, - сказаѓ ён, - вельмi многае. Мне амаль сорак гадоѓ, i я, здаецца, забыѓся жыць. А вы?"

Рабочы зноѓ усмiхнуѓся. "Я маю на ѓвазе цыгарэты", - сказаѓ ён i паказаѓ на палаючы i дымлiвы канец цыгарэты, якi ляжаѓ на падлозе. Джон Вэбстэр паставiѓ на яе нагу, а затым, выпусцiѓшы на падлогу iншую цыгарэту, наступiѓ на яе нагой. Ён i працоѓны стаялi, гледзячы адзiн на аднаго, як зусiм нядаѓна ён глядзеѓ на Наталi Шварц. "Цiкава, цi магу я зайсцi i ѓ яго дом", - падумаѓ ён. "Ну, я дзякую вам. Я забыѓся. Мае думкi былi далёка, - сказаѓ ён уголас. Рабочы кiѓнуѓ. "Я сам часам бываю такiм", - растлумачыѓ ён.

Збянтэжаны фабрыкант спусцiѓся з пакоя наверсе i пайшоѓ па галiнцы чыгункi, якая вядзе ѓ краму, да галоѓных шляхоѓ, па якiх ён пайшоѓ у бок больш населенай часткi горада. "Напэѓна, ужо амаль поѓдзень", - падумаѓ ён. Звычайна ён абедаѓ дзе-небудзь побач са сваёй фабрыкай, а яго супрацоѓнiкi прыносiлi абеды ѓ пакетах i бляшаных вёдрах. Ён думаѓ, што зараз пойдзе да сябе дадому. Яго не чакалi, але ён падумаѓ, што яму хацелася б паглядзець на жонку i дачку. Пасажырскi цягнiк iмчаѓся па пуцях, i хаця свiсток гучаѓ вар'яцка, ён гэтага не заѓважыѓ. Затым, калi ён ужо быѓ амаль дагоняць яго, малады негр, магчыма, валацуга, ва ѓсякiм разе, чарнаскуры мужчына ѓ лахманах, якi таксама iшоѓ па шляхах, падбег да яго i, схапiѓшы яго за палiто, рэзка тузануѓ яго ѓ бок. Цягнiк прамчаѓся мiма, i ён стаяѓ, гледзячы яму ѓслед. Ён i малады негр таксама паглядзелi адзiн аднаму ѓ вочы. Ён сунуѓ руку ѓ кiшэню, iнстынктыѓна адчуваючы, што павiнен заплацiць гэтаму чалавеку за аказаную яму паслугу.

I тут па яго целе прабегла нейкая дрыготка. Ён вельмi стамiѓся. "Мой розум быѓ далёка", сказаѓ ён. "Так, начальнiк. Я сам часам такi, - сказаѓ малады негр, усмiхаючыся i адыходзячы па рэйках.

OceanofPDF.com

ДЖОН Вэбстэр РОД да свайго дома на трамваi. Калi ён прыбыѓ, была палова на дванаццатую, i, як ён i меркаваѓ, яго не чакалi. За яго домам, даволi звычайным з выгляду каркасным збудаваннем, размяшчаѓся садок з двума яблынямi. Ён абышоѓ дом i ѓбачыѓ сваю дачку Джэйн Вэбстэр, якая ляжыць у гамаку, падвешаным памiж дрэвамi. Пад адным з дрэѓ каля гамака стаяла старое крэсла-пампавалка, i ён пайшоѓ i сеѓ у яго. Яго дачка была здзiѓлена, што ён так наткнуѓся на яе апоѓднi, калi ён з'яѓляѓся так рэдка. - Ну, добры дзень, тата, - млява сказала яна, сядаючы i губляючы на траву ля яго ног кнiгу, якую чытала. "Нешта не так?" яна спытала. Ён пакруцiѓ галавой.

Узяѓшы кнiгу, ён пачаѓ чытаць, i яе галава зноѓ упала на падушку ѓ гамаку. Кнiга ѓяѓляла сабой сучасны раман таго перыяду. Гаворка iшла аб жыццi ѓ старым горадзе Новы Арлеан. Ён прачытаѓ некалькi старонак. Без сумневу, гэта было тое, што магло вывесцi чалавека з сябе, адвесцi ад шэрасцi жыцця. У цемры па вулiцы прабiраѓся малады чалавек, на плячах якога быѓ накiнуты плашч. Над галавой свяцiѓ месяц. Квiтнеючыя магнолii напаѓнялi паветра водарам. Малады чалавек быѓ вельмi прыгожы. Дзеянне рамана адбываецца ѓ часы, якiя папярэднiчалi Грамадзянскай вайне, i ѓ яго было вельмi шмат рабоѓ.

Джон Вэбстэр закрыѓ кнiгу. Чытаць не прыйшлося. Калi ён быѓ яшчэ маладым чалавекам, ён сам часам чытаѓ такiя кнiгi. Яны вывелi чалавека з сябе, зрабiлi шэрасць паѓсядзённага iснавання менш жахлiвай.

Гэта была дзiѓная думка: штодзённае iснаванне павiнна быць сумным. Несумненна, апошнiя дваццаць гадоѓ яго жыцця былi сумныя, але ѓ тую ранiцу жыццё не было такiм. Яму здавалася, што такой ранiцы ѓ яго яшчэ нiколi не было.

У гамаку ляжала яшчэ адна кнiга, ён узяѓ яе i прачытаѓ некалькi радкоѓ:

- Цi бачыце, - спакойна сказаѓ Уiлберфорс, - я хутка вяртаюся ѓ Паѓднёвую Афрыку. Я нават не планую звязваць свой лёс з Вiрджынiяй".

Крыѓдка вылiлася пратэстамi, падышоѓ i паклаѓ руку Джону на плячо, а затым Мэлай паглядзеѓ на сваю дачку. Як ён i баяѓся, яе погляд быѓ прыкаваны да Чарльза Уiлберфорс. Калi ѓ той вечар ён прывёз яе ѓ Рычманд, ён думаѓ, што яна выглядае цудоѓна i весела. Так яно i было, паколькi перад ёй стаяла перспектыва зноѓ убачыць Чарльза праз шэсць тыдняѓ. Цяпер яна была знежывелай i бледнай, як свечка, з якой запалiлi полымя.

Джон Вэбстэр зiрнуѓ на дачку. Седзячы, ён мог глядзець проста ёй у твар.

"Бледны, як свечка, ад якой загарэлася полымя, ага. Якi мудрагелiсты спосаб выкладу рэчаѓ". Што ж, яго ѓласная дачка Джэйн не была бледнай. Яна была моцным маладым чалавекам. "Свечка, якую нiколi не запальвалi", - падумаѓ ён.

Гэта быѓ дзiѓны i жудасны факт, але праѓда ѓ тым, што ён нiколi асаблiва не думаѓ пра сваю дачку, а тут яна была амаль жанчынай. Не было сумневаѓ, што ѓ яе ѓжо было цела жанчыны. У яе целе працягвалiся функцыi жаноцкасцi. Ён сядзеѓ, гледзячы прама на яе. Яшчэ iмгненне таму ён быѓ вельмi стомлены, зараз стомленасць зусiм прайшла. "Магчыма, у яе ѓжо было дзiця", - падумаѓ ён. Яе цела было падрыхтавана да дзiцянараджэння, яно дарасло i развiлося да гэтага стану. Якi ѓ яе няспелы твар. Рот у яе быѓ прыгожы, але ѓ iм было нешта накшталт пустаты. "Яе твар падобны на чысты лiст паперы, на якiм нiчога не напiсана".

Яе блукаючыя вочы сустрэлiся з яго вачыма. Гэта было дзiѓна. Iх ахапiла нешта накшталт спалоху. Яна хутка села. - Што з табой, тата? - рэзка спытала яна. Ён усмiхнуѓся. - Нiчога страшнага, - сказаѓ ён, адводзячы позiрк. "Я думаѓ, што прыйду дадому на абед. Цi ёсць у гэтым нешта няправiльнае?"

Яго жонка Мэры Вэбстэр падышла да задняй дзверы дома i паклiкала дачку. Калi яна ѓбачыла мужа, яе бровы папаѓзлi ѓверх. "Гэта нечакана. Што прывяло цябе дадому ѓ такi час дня? яна спытала.

Яны зайшлi ѓ дом i прайшлi па калiдоры ѓ сталовую, але месца для яго не было. У яго было адчуванне, што яны абодва лiчаць, што нешта не так, амаль амаральна ѓ тым, што ён знаходзiцца дома ѓ такi час дня. Гэта было нечакана, а нечаканасць мае сумнеѓнае адценне. Ён прыйшоѓ да высновы, што яму лепей растлумачыць. "У мяне балела галава, i я думаѓ, што прыйду дадому i паляжу гадзiнку", - сказаѓ ён. Ён адчуѓ, што яны ѓздыхнулi з палёгкай, як быццам ён зняѓ з iх душ цяжар, i ѓсмiхнуѓся пры гэтай думцы. "Можна мне кубак гарбаты? Цi будзе гэта занадта шмат клопатаѓ? ён спытаѓ.

Пакуль прыносiлi гарбату, ён рабiѓ выгляд, што глядзiць у акно, але ѓпотай вывучаѓ твар жонкi. Яна была як яе дачка. На яе твары нiчога не было напiсана. Яе цела рабiлася цяжкiм.

Калi ён ажанiѓся на ёй, яна была высокай стройнай дзяѓчынай з жоѓтымi валасамi. Цяпер яна рабiла ѓражанне чалавека, якi вырас бязмэтна, "падобна таму, як жывёлу адкормлiваюць на забой", - падумаѓ ён. Нiхто не адчуваѓ косцi i мускулаѓ яе цела. Яе жоѓтыя валасы, якiя, калi яна была маладзей, дзiѓна блiшчалi на сонцы, зараз былi даволi бясколернымi. Яно выглядала мёртвым у каранёѓ, а на твары былi зморшчыны зусiм бессэнсоѓнай плоцi, сярод якiх блукалi раѓчукi маршчын.

"Яе твар - пустая iстота, не кранутая пальцам жыцця", - падумаѓ ён. "Яна - высокая вежа без падмурка, якая хутка абрынецца". Было нешта вельмi прыемнае i ѓ той жа час даволi жахлiвае для яго самога ѓ тым стане, у якiм ён цяпер знаходзiѓся. У рэчах, якiя ён казаѓ цi думаѓ пра сябе, была нейкая паэтычная сiла. У яго свядомасцi сфармавалася група слоѓ, i словы мелi сiлу i значэнне. Ён сядзеѓ i гуляѓ ручкай кубкi. Раптам яго ахапiла вялiзнае жаданне ѓбачыць уласнае цела. Ён устаѓ i, папрасiѓшы прабачэння, выйшаѓ з пакоя i падняѓся па лесвiцы. Жонка патэлефанавала яму: "Мы з Джэйн збiраемся паехаць за горад. Цi магу я што-небудзь зрабiць для цябе, перш чым мы пойдзем?

Ён спынiѓся на лесвiцы, але адказаѓ не адразу. Яе голас быѓ падобны на яе твар, крыху мясiсты i цяжкi. Як дзiѓна было для яго, звычайнага вытворцы пральных машын з мястэчка ѓ Вiсконсiне, думаць такiм чынам, заѓважаць усе гэтыя дробныя дэталi жыцця. Ён прыбег да хiтрасцi, жадаючы пачуць голас дачкi. - Ты клiкала мяне, Джэйн? ён спытаѓ. Дачка адказала, растлумачыѓшы, што гэта казала яе мацi, i паѓтарыѓшы сказанае. Ён адказаѓ, што яму нiчога не трэба, акрамя як паляжаць гадзiнку, i пайшоѓ уверх па лесвiцы ѓ свой пакой. Голас дачкi, як i голас мацi, здавалася, дакладна прадстаѓляѓ яе. Гэта было маладо i ясна, але не мела нiякага рэзанансу. Ён зачынiѓ дзверы ѓ свой пакой i замкнуѓ iх. Затым ён пачаѓ здымаць з сябе адзенне.

Цяпер ён нiколькi не стамiѓся. "Я ѓпэѓнены, што я, мусiць, крыху вар'ят. Разважлiвы чалавек не стаѓ бы заѓважаць кожную дробязь, што адбываецца, як я сёння", - думаѓ ён. Ён спяваѓ цiха, жадаючы пачуць свой голас, як бы параѓнаць яго з галасамi жонкi i дачкi. Ён напяваѓ словы негрыцянскай песнi, якая круцiлася ѓ яго ѓ галаве яшчэ днём:

"I перш чым я стану рабом,

Я быѓ бы пахаваны ѓ сваёй магiле,

I iдзi дадому да бацькi майго i выратуйся".

Ён думаѓ, што яго ѓласны голас у парадку. Словы вырвалiся з яго горла выразна, i ѓ iх таксама быѓ своеасаблiвы рэзананс. "Калi б я ѓчора паспрабаваѓ спяваць, гэта б гучала не так", - сказаѓ на заканчэнне ён. Галасы яго розуму дзелавiта гулялi. У iм была нейкая весялосць. Думка, якая прыйшла той ранiцай, калi ён паглядзеѓ у вочы Наталi Шварц, вярнулася. Яго ѓласнае цела, зараз аголенае, было домам. Ён падышоѓ, устаѓ перад люстэркам i паглядзеѓ на сябе. Вонкава яго цела ѓсё яшчэ заставалася стройным i здаровым. "Думаю, я ведаю, праз што мне даводзiцца прайсцi", - сказаѓ на заканчэнне ён. "Адбываецца свайго роду ѓборка дома. Мая хата пустуе вось ужо дваццаць гадоѓ. Пыл асеѓ на сценах i мэблi. Цяпер па нейкай незразумелай мне прычыне дзвярэй i вокны расчынiлiся. Мне давядзецца вымыць сцены i падлогi, зрабiць усё мiлым i чыстым, як у доме Наталi. Тады я запрашу людзей у госцi да мяне". Ён правёѓ рукамi па аголеным целе, па грудзях, руках i нагах. Нешта ѓнутры яго смяялася.

Ён пайшоѓ i кiнуѓся, такiм чынам, аголеным на ложак. На верхнiм паверсе дома было чатыры спальныя пакоi. Яго ѓласная знаходзiлася ѓ куце, i дзверы вялi ѓ пакоi яго жонкi i дачкi. Калi ён упершыню ажанiѓся са сваёй жонкай, яны спалi разам, але калi нарадзiлася дзiця, яны адмовiлiся ад гэтага i нiколi больш гэтага не рабiлi. Час ад часу ён заходзiѓ да жонкi па начах. Яна хацела яго, дала яму зразумець, неяк па-жаночаму, што яна хоча яго, i ён пайшоѓ, не радасна i не з нецярпеннем, а таму, што ён быѓ мужчынам, а яна жанчынай, i так i было зроблена. Гэтая думка крыху стамiла яго. "Ну, гэтага не адбывалася ѓжо некалькi тыдняѓ". Ён не хацеѓ аб гэтым думаць.

У яго быѓ конь i карэта, якiя ѓтрымлiвалiся ѓ лiѓрэйнай стайнi i зараз пад'язджалi да дзвярэй дома. Ён пачуѓ, як зачынiлiся ѓваходныя дзверы. Яго жонка i дачка з'яжджалi ѓ вёску. Акно яго пакоя было адчынена, i вецер дзьмуѓ у яго цела. У суседа быѓ сад i вырошчвалiся кветкi. Паветра, якое ѓвайшло, было духмяным. Усе гукi былi мяккiмi, цiхiмi. Вераб'i цвiркалi. Вялiкая крылатая казурка падляцела да сеткi, якая зачыняе акно, i павольна папаѓзло да верха. Недзе далёка зазвiнеѓ званок лакаматыва. Магчыма, гэта было на шляхах каля яго фабрыкi, дзе Наталi зараз сядзела за сваiм сталом. Ён павярнуѓся i паглядзеѓ на крылатую iстоту, якая павольна паѓзула. Цiхiя галасы, якiя жылi ѓ целе чалавека, не заѓсёды былi сур'ёзнымi. Часам яны гралi як дзецi. Адзiн з галасоѓ заявiѓ, што вочы казуркi глядзяць на яго з ухвалой. Цяпер казурка казала. "Ты чортаѓ чалавек, раз так доѓга спаѓ", - сказала яна. Гук паравоза ѓсё яшчэ быѓ чутны, якi даносiѓся здалёку, цiха. "Я раскажу Наталi, што сказаѓ той крылаты", - падумаѓ ён i ѓсмiхнуѓся ѓ столь. Шчокi яго пачырванелi, i ён цiха спаѓ, закiнуѓшы рукi за галаву, як спiць дзiця.

OceanofPDF.com

III

КАЛI ЁН _ Прачнулася праз гадзiну ён спачатку спалохаѓся. Ён агледзеѓ пакой, варожачы, цi не захварэѓ ён.

Потым яго вочы пачалi вопiс мэблi пакоя. Яму там нiчога не спадабалася. Цi пражыѓ ён дваццаць гадоѓ свайго жыцця сярод такiх рэчаѓ? З iмi, без сумневу, усё было ѓ парадку. Ён мала што ведаѓ пра такiя рэчы. Толькi нямногiя мужчыны гэта зрабiлi. Прыйшла думка. Як мала мужчын у Амерыцы калi-небудзь па-сапраѓднаму задумвалiся пра дамы, у якiх яны жылi, пра вопратку, якую яны насiлi. Мужчыны былi гатовыя пражыць доѓгае жыццё, не прыкладаючы нiякiх намаганняѓ, каб упрыгожыць сваё цела, зрабiць цудоѓнымi i напоѓненымi сэнсам жылля, у якiх яны жылi. Яго ѓласнае адзенне вiсела на крэсле, куды ён кiнуѓ яе, калi ѓвайшоѓ у пакой. Праз iмгненне ён устане i надзене iх. Тысячы разоѓ з таго часу, як ён стаѓ дарослым, ён бяздумна апранаѓ сваё цела. Адзенне было набыта выпадкова ѓ нейкай краме. Хто iх зрабiѓ? Што думалася аб iх вырабе i нашэннi? Ён паглядзеѓ на сваё цела, якое ляжыць на ложку. Адзенне будзе ахутваць яго цела, ахутваць яго.

Думка прыйшла яму ѓ галаву, прагучала ѓ прасторах яго розуму, як звон, якi разносiцца над палямi: "Нiшто жывое або неадушаѓлёнае не можа быць выдатным, калi яго не кахаць".

Устаѓшы з ложка, ён хутка апрануѓся i, паспешлiва выйшаѓшы з пакоя, збег па лесвiцы на паверх нiжэй. Каля падножжа лесвiцы ён спынiѓся. Ён раптам адчуѓ сябе старым i стомленым i падумаѓ, што, магчыма, яму лепей не вяртацца на фабрыку сёння днём. У яго прысутнасцi там не было патрэбы. Усё iшло добра. Наталi сачыла за ѓсiм, што ѓзнiкала.

"Выдатная справа, калi я, рэспектабельны дзелавы чалавек з жонкай i дарослай дачкой, увязваюся ѓ раман з Наталi Шварц, дачкой чалавека, якi пры жыццi валодаѓ танным салунам, i гэтай жахлiвай старой iрландкi. хто скандал у горадзе i хто, калi яна п'яная, размаѓляе i крычыць так, што суседзi пагражаюць яе арыштам, i iх стрымлiваюць толькi таму, што яны спачуваюць дочкам.

"Справа ѓ тым, што чалавек можа працаваць i працаваць, каб стварыць сабе дастойнае месца, а пасля з-за дурнога ѓчынку ѓсё можа быць разбурана. Мне давядзецца крыху паклапацiцца пра сябе. Я працаваѓ надта стабiльна. Магчыма, мне лепш узяць водпуск. Не хачу ашукацца", - падумаѓ ён. Як ён быѓ рады, што, хаця ѓвесь дзень знаходзiѓся ѓ такiм стане, нiкому не сказаѓ нiчога такога, што выдала б яго стан.

Ён стаяѓ, паклаѓшы руку на парэнчы лесвiцы. Ва ѓсякiм разе, апошнiя дзве цi тры гадзiны ён шмат думаѓ. "Я не губляѓ часу дарма".

Прыйшла iдэя. Пасля таго, як ён ажанiѓся i калi ён даведаѓся, што жонка яго палохаецца i гонiцца ѓнутры сябе кожным парывам страсцi i што таму заняткi каханнем з ёй не прыносяць асаблiвага задавальнення, у яго выпрацавалася звычка адпраѓляцца ѓ таемныя экспедыцыi. Пайсцi было дастаткова лёгка. Ён сказаѓ жонцы, што збiраецца ѓ камандзiроѓку. Пасля ён кудысьцi паехаѓ, звычайна ѓ горад Чыкага. Ён пайшоѓ не ѓ адну з вялiкiх гасцiнiц, а ѓ нейкае невядомае месца на бакавой вулiцы.

Наступiла ноч, i ён адправiѓся шукаць сабе жанчыну. Ён заѓсёды рабiѓ адно i тое ж даволi дурное ѓяѓленне. Ён не пiѓ, але зараз выпiѓ некалькi чарак. Можна было адразу пайсцi ѓ якую-небудзь хату, дзе павiнны былi быць жанчыны, але яму вельмi хацелася iншага. Ён гадзiнамi блукаѓ па вулiцах.

Быѓ сон. Марна спадзявалiся знайсцi, бадзяючыся дзе-небудзь, жанчыну, якая нейкiм цудам пакахала б свабодна i самаахвярна. Па вулiцах iшлi звычайна ѓ цёмных, дрэнна асветленых месцах, дзе былi фабрыкi, склады i беднае жыллё. Хтосьцi хацеѓ, каб залатая жанчына выйшла з бруду таго месца, па якiм ты хадзiѓ. Гэта было вар'яцтва i глупства, i чалавек ведаѓ гэтыя рэчы, але ѓпарцiѓся вар'яцка. Прадставiлiся дзiѓныя размовы. З ценю аднаго з цёмных будынкаѓ павiнна была выйсцi жанчына. Яна таксама была самотнай, "галоднай, пераможанай". Адзiн смела падышоѓ да яе i адразу ж завёѓ размову, напоѓненую дзiѓнымi i прыгожымi словамi. Каханне затапiла iх два целы.

Ну, магчыма, гэта было крыху перабольшана. Без сумневу, нiхто нiколi не быѓ настолькi дурны, каб чакаць чагосьцi такога цудоѓнага. У любым выпадку, чалавек гадзiнамi блукаѓ па цёмных вулiцах i ѓ рэшце рэшт сустракаѓся з якой-небудзь прастытуткай. Абодва моѓчкi паспяшалiся ѓ маленькi пакой. Эм-м-м. Заѓсёды было адчуванне: "Можа быць, сёння ѓвечары тут з ёй ужо былi iншыя мужчыны". Была спроба завязаць размову. Цi змогуць яны пазнаць адзiн аднаго, гэтая жанчына i гэты мужчына? У жанчыны быѓ дзелавы выгляд. Ноч яшчэ не скончылася, i яе праца была зроблена ноччу. Занадта шмат часу нельга марнаваць. З яе пункту гледжання, у любым выпадку давядзецца патрацiць шмат часу. Часта гулялi поѓначы, не зарабляючы ѓвогуле грошай.

Пасля такой прыгоды Джон Вэбстэр на наступны дзень вярнуѓся дадому, адчуваючы сябе вельмi злым i нячыстым. Тым не менш, у офiсе ён працаваѓ лепш, а па начах доѓгi час спаѓ лепш. Па-першае, ён быѓ засяроджаны на справах i не паддаваѓся марам i цьмяным думкам. Калi нехта кiраваѓ фабрыкай, гэта было перавагай.

Цяпер ён стаяѓ ля падножжа лесвiцы i думаѓ, што, магчыма, яму лепш зноѓ выправiцца ѓ такую прыгоду. Калi б ён застаѓся дома i сядзеѓ бы ѓвесь дзень i кожны дзень у прысутнасцi Наталi Шварц, невядома, што б адбылося. З тым жа поспехам можна было б зiрнуць у твар фактам. Пасля перажыванняѓ той ранiцы, яго погляду ёй у вочы, гэтак жа, як i ён, жыццё двух людзей у офiсе змянiлася. Нешта новае з'явiлася б у самым паветры, якiм яны разам дыхалi. Было б лепш, каб ён не вяртаѓся ѓ кантору, а адразу з'ехаѓ i сеѓ на цягнiк да Чыкага цi Мiлѓокi. Што да яго жонкi, то яму ѓ галаву прыйшла думка аб свайго роду смерцi плоцi. Ён закрыѓ вочы i прыхiнуѓся да парэнчаѓ лесвiцы. Яго розум стаѓ пустым.

Дзверы, якая вядзе ѓ сталовую дома, адчынiлiся, i наперад выйшла жанчына. Яна была адзiнай служанкай Вэбстэр i пражыла ѓ доме шмат гадоѓ. Цяпер ёй было за пяцьдзесят, i, калi яна стаяла перад Джонам Вэбстэрам, ён глядзеѓ на яе так, як не глядзеѓ ужо даѓно. Мноства думак прыйшло хутка, нiбы жменю стрэлу, кiнутага ѓ шыбу.

Жанчына, якая стаяла перад iм, была высокай i хударлявай, а яе твар спярэшча глыбокiя маршчыны. Гэта былi дзiѓныя ѓяѓленнi мужчын аб прыгажосцi жанчын, якiя прыйшлi iм у галаву. Магчыма, Наталi Шварц у пяцьдзесят гадоѓ была б вельмi падобная да гэтай жанчыны.

Яе клiкалi Кэтрын, i яе прыход на працу да Вэбстэраѓ даѓным-даѓно стаѓ прычынай сваркi памiж Джонам Вэбстэрам i яго жонкай. На чыгунцы недалёка ад фабрыкi ва ђэбстэры адбылася аварыя, i гэтая жанчына ехала ѓ дзённым вагоне разбiтага цягнiка з мужчынам, нашмат маладзейшы за яе, якi загiнуѓ. Малады чалавек з Iндыянапалiса, якi працаваѓ у банку, збег з жанчынай, якая была служанкай у доме яго бацькi, i пасля яго знiкнення ѓ банку знiкла буйная сума грошай. Ён загiнуѓ у вынiку крушэння, калi сядзеѓ побач з жанчынай, i ѓсе яго сляды былi страчаныя, пакуль нехта з Iндыянапалiса зусiм выпадкова не ѓбачыѓ i не пазнаѓ Кэтрын на вулiцах яе прыёмнага горада. Зададзенае пытанне заключалася ѓ тым, што здарылася з грашыма, i Кэтрын абвiнавацiлi ѓ тым, што яна ведала пра гэта i хавала гэта.

Мiсiс Вэбстэр хацела неадкладна звольнiць яе, i адбылася сварка, з якой муж у рэшце рэшт выйшаѓ пераможцам. Па нейкай прычыне ѓ гэтую справу былi ѓкладзены ѓсе сiлы яго iстоты, i аднойчы ноччу, стоячы ѓ агульнай спальнi з жонкай, ён вымавiѓ такую рэзкую заяву, што сам здзiвiѓся словам, якiя сарвалiся з яго вуснаѓ. "Калi гэтая жанчына выйдзе з гэтага дома не па сваёй волi, то i я пайду", - сказаѓ ён.

Цяпер Джон Вэбстэр стаяѓ у калiдоры свайго дома i глядзеѓ на жанчыну, якая даѓно стала прычынай сваркi. Што ж, ён бачыѓ, як яна моѓчкi хадзiла па хаце амаль кожны дзень на працягу многiх гадоѓ з таго часу, як гэта адбылося, але ён не глядзеѓ на яе так, як цяпер. Калi яна падрасце, Наталi Шварц, магчыма, будзе выглядаць так, як выглядала гэтая жанчына зараз. Калi б ён паступiѓ дурнем i збег з Наталi, як аднойчы той малады хлопец з Iндыянапалiса збег з гэтай жанчынай, i калi б высветлiлася, што чыгуначнай катастрофы не было, ён мог бы калi- небудзь жыць з жанчынай, якая выглядала прыкладна як Кэтрын зараз паглядзела.

Гэтая думка не ѓстрывожыла яго. У цэлым гэта была даволi прыемная думка. "Яна жыла, грашыла i пакутавала", - думаѓ ён. У асобы жанчыны была нейкая моцная, цiхая вартасць, i гэта адбiвалася на яе фiзiчнай iстоце. Несумненна, у яго ѓласных думках таксама прысутнiчала нейкая добрая якасць. Думка аб тым, каб адправiцца ѓ Чыкага цi Мiлѓокi, каб шпацыраваць па брудных вулiцах, спрага, каб залатая жанчына прыйшла да яго з бруду жыцця, зараз зусiм знiкла.

Жанчына Кэтрын усмiхалася яму. "Я не абедаѓ, таму што мне не хацелася есцi, але цяпер я галодны. Цi ёсць у доме што-небудзь паесцi, што-небудзь, што вы маглi б здабыць для мяне без асаблiвых праблем? ён спытаѓ.

Яна iлгала весела. Яна толькi што прыгатавала сабе абед на кухнi, але зараз прапанавала яго яму.

Ён сядзеѓ за сталом i еѓ ежу, прыгатаваную Кэтрын. За домам свяцiла сонца. Было крыху больш за дзве гадзiны дня, i перад iм меѓся быць дзень i вечар. Было дзiѓна, як Бiблiя, старажытныя запаветы працягвалi сцвярджаць сябе ѓ яго свядомасцi. Ён нiколi не быѓ вялiкiм аматарам чытання Бiблii. Магчыма, у прозе кнiгi была нейкая вялiзная пышнасць, якая цяпер iшла ѓ нагу з яго ѓласнымi думкамi. У тыя часы, калi людзi жылi на ѓзгорках i на раѓнiнах са сваiмi статкамi, жыццё ѓ целе мужчыны цi жанчыны працягвалася доѓгi час. Гаворка iшла аб людзях, якiя пражылi некалькi сотняѓ гадоѓ. Магчыма, iснавала некалькi спосабаѓ вылiчэння працягласцi жыцця. У яго ѓласным выпадку - калi б ён мог пражываць кожны дзень гэтак жа поѓна, як ён пражываѓ гэты дзень, жыццё для яго падаѓжэла б да бясконцасцi.

Кэтрын увайшла ѓ пакой, прынёсшы яшчэ ежы i чайнiк гарбаты, ён падняѓ вочы i ѓсмiхнуѓся ёй. Прыйшла яшчэ адна думка. "Была б дзiѓна прыгожая падзея, калi б усё, кожны жывы мужчына, жанчына i дзiця раптам, агульным парывам, выйшлi б са сваiх дамоѓ, з фабрык i крам, прыйшлi б, хай скажам, на вялiкую раѓнiну, дзе кожны мог бачыць усiх астатнiх, i, калi б яны гэта зрабiлi, тут жа, усе яны, пры свеце ѓсе, пры святле дня, пры святле дня, усе яны павiнны былi б адным агульным падахвочваннем здзейснiць самы недаравальны грэх, якi яны ѓсведамлялi, i якiм вялiкiм часам ачышчэння гэта было б".

Яго розум ствараѓ нешта накшталт буянства карцiнак, i ён еѓ ежу, якую Кэтрын паставiла перад iм, не думаючы аб фiзiчным акце ежы. Кэтрын хацела было выйсцi з пакоя, а затым, заѓважыѓшы, што ён не заѓважыѓ яе прысутнасцi, спынiлася каля дзвярэй, якая вядзе на кухню, i спынiлася, гледзячы на ??яго. Ён нiколi не падазраваѓ, што яна ведала аб барацьбе, якую ён перажыѓ дзеля яе шмат гадоѓ таму. Калi б ён не распачаѓ гэтую барацьбу, яна б не засталася ѓ доме. Сапраѓды, у той вечар, калi ён заявiѓ, што, калi яе прымусiць сысцi, ён таксама сыдзе, дзверы ѓ спальню наверсе былi злёгку прыадчынены, i яны апынулiся ѓ калiдоры ѓнiзе. Яна сабрала свае нешматлiкiя рэчы, склала iх у вузел i мела намер куды-небудзь выслiзнуць. Ёй не было сэнсу заставацца. Мужчына, якога яна кахала, памёр, i цяпер яе пераследвалi газеты, i iснавала пагроза, што, калi яна не раскажа, дзе схаваны грошы, яе адправяць у турму. Што да грошай, яна не верыла, што забiты чалавек ведаѓ пра гэта больш, чым яна. Без сумневу, грошы былi выкрадзеныя, а затым, паколькi ён уцёк з ёй, злачынства было ѓскладзена на яе палюбоѓнiка. Справа была вельмi простай. Малады чалавек працаваѓ у банку i быѓ заручаны з жанчынай свайго саслоѓя. А потым аднойчы ноччу ён i Кэтрын засталiся адны ѓ доме яго бацькi, i памiж iмi нешта адбылося.

Стоячы i назiраючы, як яе працадаѓца есць ежу, якую яна прыгатавала для сябе, Кэтрын з гонарам успамiнала даѓнi вечар, калi яна зусiм безразважна стала каханай iншага мужчыны. Яна ѓспомнiла барацьбу, якую аднойчы зладзiѓ для яе Джон Вэбстэр, i з пагардай падумала пра жанчыну, якая была жонкай яе працадаѓцы.

"Што ѓ такога мужчыны павiнна быць такая жанчына", - падумала яна, успамiнаючы доѓгую цяжкую постаць мiсiс Вэбстэр.

Нiбы ѓсведамляючы яе думкi, мужчына зноѓ павярнуѓся i ѓсмiхнуѓся ёй. "Я ем ежу, якую яна сабе прыгатавала", - сказаѓ ён сабе i хутка ѓстаѓ з-за стала. Ён выйшаѓ у пярэднi пакой i, зняѓшы з вешалкi капялюш, закурыѓ. Затым ён вярнуѓся да дзвярэй сталовай. Жанчына стаяла ля стала i глядзела на яго, а ён, у сваю чаргу, глядзеѓ на яе. Не было нiякага збянтэжанасцi. "Калi б я з'ехаѓ з Наталi, i яна стала б такой, як Кэтрын, гэта было б выдатна", - падумаѓ ён. - Ну-ну, да пабачэння, - сказаѓ ён, запiнаючыся, i, павярнуѓшыся, хуткiмi крокамi выйшаѓ з дому.

Пакуль Джон Вэбстэр iшоѓ па вулiцы, свяцiла сонца, i дзьмуѓ лёгкi ветрык, з кляновых дрэѓ, якiя атачалi вулiцы, падалi некалькi лiсця. Хутка наступяць маразы, i дрэвы загарацца фарбамi. Калi б можна было толькi ѓсведамляць, наперадзе нас чакалi добрыя днi. Нават у горадзе Вiсконсiн можна было правесцi слаѓныя днi. Унутры яго адчуваѓся лёгкi прыступ голаду, новага вiду голаду, калi ён спынiѓся i на iмгненне агледзеѓ вулiцу, па якой iшоѓ. Дзве гадзiны таму, лежачы аголеным на ложку ва ѓласным доме, яго наведвалi думкi аб адзеннi i дамах. Гэта была чароѓная думка, але яна прыносiла i сум. Чаму так шмат дамоѓ уздоѓж вулiцы былi пачварныя? Людзi былi не ѓ курсе? Цi можа хто-небудзь быць зусiм не ѓ курсе? Цi можна насiць выродлiвае банальнае адзенне, жыць заѓсёды ѓ выродлiвым або банальным доме на банальнай вулiцы банальнага горада i заѓсёды заставацца ѓ няведаннi?

Цяпер ён думаѓ пра рэчы, якiя, на яго думку, лепш пакiнуць у баку ад думак дзелавога чалавека. Аднак у гэты дзень ён аддаѓся абдумванню любой думкi, якая прыходзiла яму ѓ галаву. Заѓтра ѓсё будзе па-iншаму. Ён зноѓ стане тым, чым быѓ заѓсёды (за выключэннем некалькiх промахаѓ, калi ён быѓ прыкладна такiм жа, як зараз), цiхiм, акуратным чалавекам, якi займаецца сваiмi справамi i не схiльным да глупстваѓ. Ён будзе займацца бiзнэсам па вытворчасцi пральных машын i паспрабуе засяродзiцца на гэтым. Вечарам ён чытаѓ газеты i быѓ у курсе падзей дня.

"Я не часта гуляю ѓ бiту. Я заслужыѓ невялiкi водпуск", - падумаѓ ён даволi сумна.

Наперадзе па вулiцы, амаль у двух кварталах, iшоѓ мужчына. Джон Вэбстэр аднойчы сустракаѓ гэтага чалавека. Ён быѓ прафесарам у невялiкiм гарадскiм каледжы, i аднойчы, два цi тры гады таму, прэзiдэнт каледжа распачаѓ спробу сабраць грошы сярод мясцовых бiзнесменаѓ, каб дапамагчы школе з дапамогай фiнансавай дапамогi. крызiс. Была дадзена вячэра, на якой прысутнiчалi некалькi выкладчыкаѓ каледжа i прадстаѓнiкi арганiзацыi пад назвай Гандлёвая палата, да якой належаѓ Джон Вэбстэр. Мужчына, якi зараз iшоѓ перад iм, быѓ на вячэры, i ён i вытворца пральных машын сядзелi разам. Ён задаваѓся пытаннем, цi можа ён зараз дазволiць сабе гэтае кароткае знаёмства пайсцi i пагаварыць з гэтым чалавекам. Яму прыходзiлi ѓ галаву даволi незвычайныя думкi, i, магчыма, калi б ён мог пагаварыць з якiм-небудзь iншым чалавекам i асаблiва з чалавекам, чыя справа ѓ жыццi была мець думкi i разумець думку, то можна было б нечага дамагчыся.

Памiж тратуарам i праезнай часткай была вузкая палоска травы, па якой Джон Уэбстэр пабег. Ён проста схапiѓ капялюш у руку i прабег з непакрытай галавой ярдаѓ дзвесце, а затым спынiѓся i спакойна агледзеѓ вулiцу.

У рэшце рэшт, усё было ѓ парадку. Вiдаць, нiхто не бачыѓ яго дзiѓнага выступу. На ганках хат уздоѓж вулiцы не было людзей, якiя сядзяць. Ён падзякаваѓ Богу за гэта.

Наперадзе яго цвяроза iшоѓ прафесар каледжа з кнiгай пад пахай, не падазраючы, што за iм сочаць. Убачыѓшы, што яго абсурднае выступленне выслiзнула ад увагi, Джон Вэбстэр засмяяѓся. "Ну, я сам аднойчы вучыѓся ѓ каледжы. Я чуѓ дастаткова размоѓ прафесараѓ каледжаѓ. Я не ведаю, чаму я павiнен нечага чакаць ад прадстаѓнiка гэтай паласы.

Магчыма, каб казаць пра рэчы, якiя былi ѓ яго ѓ галаве ѓ той дзень, спатрэбiцца нешта накшталт новай мовы.

Была такая думка аб тым, што Наталi - гэта дом, чысты i прыемны для жыцця, дом, у якi можна ѓвайсцi радасна i радасна. Мог бы ён, вытворца пральных машын з горада Вiсконсiн, спынiць на вулiцы прафесара каледжа i сказаць: "Я хачу ведаць, мiстэр прафесар каледжа, цi чысты ваш дом i цi прыемны ён для пражывання, каб людзi маглi прыйсцi ѓ яго i Калi гэта так, то я хачу, каб ты расказаѓ мне, як ты гэта зрабiѓ, каб ачысцiць свой дом.

Iдэя была абсурднай. Нават думка пра такую рэч прымушала смяяцца. Павiнны быць новыя фiгуры маѓлення, новы погляд на рэчы. Па-першае, людзям давядзецца лепш усведамляць сябе, чым калi-небудзь раней.

Амаль у цэнтры горада, перад каменным будынкам нейкай грамадскай установы, быѓ невялiкi парк з лаѓкамi, i Джон Вэбстэр спынiѓся ѓслед за прафесарам каледжа, падышоѓ i сеѓ на адну з iх. Са свайго месца ён мог бачыць дзве асноѓныя дзелавыя вулiцы.

Пасьпяховыя вытворцы пральных машын не займалiся гэтым, седзячы на лаѓках у парку пасярод дня, але ѓ дадзены момант яго гэта не асаблiва хвалявала. Па праѓдзе кажучы, месца для такога чалавека, як ён, уладальнiка фабрыкi, на якой працавала шмат людзей, было за сталом у яго ѓласным кабiнеце. Увечары можна было прагуляцца, пачытаць газеты цi схадзiць у тэатр, але зараз, у гэты час, галоѓнае было заняцца справамi, быць на працы.

Ён усмiхнуѓся пры думцы аб сабе, якi валяецца на лаѓцы ѓ парку, як грамадскi лайдак або валацуга. На iншых лаѓках у маленькiм парку сядзелi iншыя мужчыны, i менавiта такiя яны былi. Ну, яны былi з тых хлопцаѓ, якiя не ѓпiсвалiся нi ѓ якiя справы, якiя не мелi працы. Гэта можна было сказаць, гледзячы на ??iх. У iх было нешта накшталт завiсання, i хоць двое мужчын на суседняй лаѓцы размаѓлялi адзiн з адным, рабiлi гэта сумна i млява, што паказвала, што насамрэч iх не цiкавiць тое, што яны гавораць. Цi былi мужчыны, калi размаѓлялi, сапраѓды зацiкаѓлены ѓ тым, што яны казалi адзiн аднаму?

Джон Вэбстэр падняѓ рукi над галавой i пацягнуѓся. Ён лепш усведамляѓ сябе, сваё цела, чым у папярэднiя гады. "Адбываецца нешта накшталт заканчэння доѓгай суровай зiмы. Вясна ѓва мне прыходзiць", - думаѓ ён, i гэтая думка радавала яго, як ласка рукi каханага чалавека.

Увесь дзень яго пераследвалi стомныя хвiлiны стомленасцi, i вось прыйшла iншая. Ён быѓ падобны да цягнiка, якi iшоѓ па горнай мясцовасцi i час ад часу праходзiць праз тунэлi. У нейкi момант свет вакол яго быѓ увесь жывы, а потым гэта было проста маркотнае, маркотнае месца, якое яго палохала. Думка, якая прыйшла яму ѓ галаву, была прыкладна такая: "Ну вось я тут. Няма сэнсу адмаѓляць гэта, са мной адбылося нешта незвычайнае. Учора я быѓ адным. Цяпер я нешта iншае. Вакол мяне паѓсюль тыя людзi, якiх я заѓсёды ведаѓ тут, у гэтым горадзе. Далей па вулiцы перада мной, на рагу, у гэтым мураваным будынку знаходзiцца банк, дзе я вяду банкаѓскiя справы для сваёй фабрыкi. Бывае, што якраз у гэты час я iм грошай не вiнаваты, а праз год я, магчыма, буду ѓ даѓгу перад гэтай установай па вушы. За тыя гады, што я жыѓ i працаваѓ прамыслоѓцам, бывалi часы, калi я знаходзiѓся ѓ поѓнай уладзе людзей, якiя зараз сядзяць за пiсьмовымi сталамi за гэтымi каменнымi сценамi. Чаму мяне не закрылi i не адабралi ѓ мяне бiзнэс, я ня ведаю. Магчыма, яны палiчылi гэта немэтазгодным, а потым, магчыма, яны адчулi, што калi яны пакiнуць мяне там, я ѓсё роѓна буду на iх працаваць. У любым выпадку, зараз, падобна, не мае вялiкага значэння, што можа вырашыць зрабiць такую ѓстанову, як банк.

"Немагчыма зразумець, што думаюць iншыя мужчыны. Магчыма, яны ѓвогуле не думаюць.

"Калi падысцi да справы, дык я мяркую, што сам нiколi асаблiва не думаѓ. Магчыма, усё жыццё тут, у гэтым горадзе i паѓсюль, - проста нейкая выпадковая падзея. Усякае здараецца. Людзей захапляе, так? Так i павiнна быць".

Гэта было для яго незразумела, i яго розум неѓзабаве стамiѓся думаць далей гэтым шляхам.

Мы вярнулiся да пытання аб людзях i дамах. Магчыма, можна было б пагаварыць аб гэтым з Наталi. У ёй было нешта простае i яснае. "Яна працуе ѓ мяне ѓжо тры гады, i дзiѓна, што я нiколi раней пра яе асаблiва не думаѓ. Яна ѓмее выкладаць рэчы ясна i прама. З таго часу, як яна была са мной, усё стала лепш".

Было б пра што задумацца, калi б Наталi ѓвесь час, з таго часу, як яна была з iм, разумела тыя рэчы, якiя толькi цяпер станавiлiся яму крыху зразумелыя. Дапусцiм, з самага пачатку яна была гатова дазволiць яму сысцi ѓ сябе. Можна было б паставiцца да гэтага пытання вельмi рамантычна, калi б дазволiць сабе падумаць пра гэта.

Вось яна, разумееце, гэтая Наталi. Ранiцай яна ѓстала з ложка i, знаходзячыся там, у сваiм пакоi, у маленькай каркаснай хатцы на ѓскраiне горада, вымавiла невялiкую малiтву. Пасля яна хадзiла па вулiцах i ѓздоѓж чыгуначных пуцей на працу i сядзела цэлы дзень у прысутнасцi мужчыны.

Гэта была цiкавая думка, калi толькi выказаць здагадку, скажам так, у якасцi жартаѓлiвай забаѓкi, што яна, гэтая Наталi, была чыстая i чыстая.

У гэтым выпадку яна не будзе шмат думаць аб сабе. Яна кахала, гэта значыць адчынiла сабе дзверы.

На адным з iх была фатаграфiя, дзе яна стаiць з адчыненымi дзверцамi цела. Нешта стала выходзiла з яе i ѓ мужчыну, у прысутнасцi якога яна правяла дзень. Ён нiчога не ѓсведамляѓ i быѓ занадта захоплены сваiмi дробязнымi справамi, каб усведамляць гэта.

Сама яна таксама стала захапляцца яго справамi, здымаць з яго галавы груз дробных i няважных падрабязнасцяѓ спраѓ, каб ён у сваю чаргу ѓсвядомiѓ яе, якая стаiць так, з адчыненымi дзвярыма яе цела. Якi чысты, салодкi i духмяны дом, у якiм яна жыла! Перш чым увайсцi ѓ такую хату, трэба было таксама ачысцiцца. Гэта было зразумела. Наталi зрабiла гэта з малiтвамi i адданасцю, мэтанакiраванай адданасцю iнтарэсам iншага. Цi можна такiм чынам ачысцiць уласную хату? Цi можна быць такiм жа мужчынам, як Наталi была жанчынай? Гэта было выпрабаванне.

Што ж тычыцца дамоѓ, то калi б чалавек так думаѓ аб сваiм целе, чым бы ѓсё гэта скончылася? Можна пайсцi далей i думаць аб сваiм целе як аб горадзе, горадзе, як аб свеце.

Гэта таксама была дарога да вар'яцтва. Можна падумаць аб людзях, якiя пастаянна ѓваходзяць i выходзяць адзiн з аднаго. Ва ѓсiм свеце больш не будзе сакрэтнасцi. Нешта накшталт моцнага ветра пранеслася б па свеце.

"Народ, п'яны жыцьцём. Народ п'яны i радасны ад жыцця".

Прапановы гучалi ѓ Джоне Вэбстэр, як звон велiзарных званоѓ. Ён сядзеѓ проста на лаѓцы ѓ парку. Цi чулi гэтыя словы апатычныя хлопцы, якiя сядзелi вакол яго на iншых лаѓках? На iмгненне яму здалося, што гэтыя словы, як жывыя iстоты, могуць насiцца па вулiцах ягонага горада, спыняючы людзей на вулiцах, прымушаючы людзей адрываць погляд ад працы ѓ офiсах i на фабрыках.

"Лепш дзейнiчаць крыху павольней i не выходзiць з-пад кантролю", - сказаѓ ён сабе.

Ён пачаѓ спрабаваць думаць па iншым шляху. Праз невялiкi ѓчастак травы i праезную частку перад iм знаходзiлася крама з падносамi з садавiнай, апельсiнамi, яблыкамi, грэйпфрутамi i грушамi, расстаѓленымi на тратуары, i зараз у дзвярэй крамы спынiлася фурманка i пачала разгружаць iншыя рэчы. Ён доѓга i ѓважлiва глядзеѓ на фургон i на вiтрыну магазiна.

Яго розум выслiзнуѓ у новы бок. Вось ён сам, Джон Вэбстэр, сядзеѓ на лаѓцы ѓ парку ѓ самым цэнтры горада ѓ штаце Вiсконсiн. Была восень, i наблiжалiся замаразкi, але ѓ траве ѓсё яшчэ цеплiлася новае жыццё. Якая зялёная была трава ѓ маленькiм парку! Дрэвы таксама былi жывыя. Неѓзабаве яны запалалi колерам, а затым на нейкi час заснулi. На ѓвесь свет жывой зелянiны прыйдзе полымя вечара, а потым зiмовая ноч.

Перад светам жывёльнага жыцця пральюцца плады зямлi. З зямлi, з дрэѓ i кустоѓ, з мораѓ, азёр i рэк яны з'яѓлялiся, iстоты, якiя павiнны былi падтрымлiваць жывёльнае жыццё ѓ той перыяд, калi свет раслiннага жыцця спаѓ салодкiм зiмовым сном.

Гэта таксама было аб чым падумаць. Усюды, усё вакол яго, павiнна быць, былi мужчынамi i жанчынамi, якiя жылi зусiм не падазраючы аб такiх рэчах. Сапраѓды кажучы, ён сам усё жыццё нiчога не падазраваѓ. Ён толькi што з'еѓ ежу, запхнуѓ яе ѓ сваё цела праз рот. Радасцi не было. Насамрэч ён нiчога не спрабаваѓ i не нюхаѓ. Наколькi напоѓненай духмянымi, вабнымi пахамi можа быць жыццё!

Мусiць, так атрымалася, што па меры таго, як мужчыны i жанчыны пакiдалi палi i пагоркi, каб жыць у гарадах, калi раслi фабрыкi i калi чыгункi i параходы сталi перавозiць плады зямлi туды i назад, павiнна было вырасцi свайго роду жудаснае няведанне. у людзях. Не дакранаючыся да рэчаѓ рукамi, людзi гублялi iх сэнс. Вось i ѓсё, мабыць.

Джон Вэбстэр успомнiѓ, што, калi ён быѓ хлопчыкам, такiя справы вырашалiся па-iншаму. Ён жыѓ у горадзе i мала што ведаѓ пра сельскае жыццё, але ѓ той час горад i вёска былi больш цесна звязаны.

Увосень, якраз у гэты час года, фермеры прыязджалi ѓ горад i дастаѓлялi рэчы ѓ дом яго бацькi. У той час у кожнага пад хатай былi вялiкiя скляпы, а ѓ скляпах стаялi засекi, якiя трэба было напоѓнiць бульбай, яблыкамi, рэпай. Чалавек навучыѓся аднаму труку. Салому прывозiлi з палёѓ недалёка ад горада, а гарбузы, шынкi, качаны капусты i iншую цвёрдую гароднiну заварочвалi ѓ салому i складалi ѓ прахалодную частку склепа. Ён успомнiѓ, як яго мацi заварочвала грушы ѓ кавалачкi паперы i месяцамi захоѓвала iх салодкiмi i свежымi.

Што да яго самога, то, хоць ён i не жыѓ у вёсцы, ён у той час усведамляѓ, што адбываецца нешта вельмi грандыёзнае. Вазы прыбылi да бацькоѓскай хаты. Па суботах жанчына з фермы, якая кiравала старым шэрым канём, прыходзiла да ѓваходных дзвярэй i пастукала. Яна прыносiла Вэбстэр штотыднёвы запас алею i яек, а часта i курыцу на нядзельную вячэру. Мацi Джона Вэбстэра падышла да дзвярэй, каб сустрэць яе, i дзiця пабег наперад, чапляючыся за спаднiцы мацi.

Жанчына з фермы ѓвайшла ѓ хату i выпрасталася на крэсле ѓ гасцiнай, пакуль апаражнялi яе кошык i вымалi масла з каменнага збана. Хлопчык стаяѓ спiной да сцяны ѓ куце i вывучаѓ яе. Нiчога не было сказанае. Якiя ѓ яе былi дзiѓныя рукi, такiя непадобныя на рукi яго мацi, мяккiя i белыя. Рукi фермеркi былi карычневыя, а косткi пальцаѓ нагадвалi пакрытыя карой гузы, якiя часам раслi на ствалах дрэѓ. Гэта былi рукi, здольныя трымаць рэчы, моцна трымаць iх.

Пасля таго, як прыехалi вясковыя людзi i склалi рэчы ѓ смеццевыя вядра ѓ падвале, можна было спусцiцца туды ѓ другой палове дня, калi нехта вярнуѓся са школы. Звонку з дрэѓ ападала лiсце, i ѓсё выглядала голым. Часам было крыху сумна i нават страшна, а наведванне склепа супакойвала. Насычаны пах рэчаѓ, духмяныя i моцныя пахi! Адзiн дастаѓ з адной са скрынь яблык i пачаѓ яго есцi. У далёкiм куце стаялi цёмныя кантэйнеры, дзе гарбузы i гарбузы былi закапаныя ѓ салому, i паѓсюль, уздоѓж сцен, стаялi шкляныя слоiкi з садавiнай, якiя паставiла яго мацi. Як iх шмат, якое багацце за ѓсё. Можна было есцi i есцi, i ѓсё роѓна было б шмат.

Часам па начах, калi паднiмаешся наверх i кладзешся спаць, думаеш аб падвале, аб фермерцы i фермерскiх мужчынах. За домам было цёмна i дзьмуѓ вецер. Хутка будзе зiма, снег i катанне на каньках. Жанчына з фермы з дзiѓнымi, моцнымi на выгляд рукамi пагнала шэрага каня па вулiцы, на якой стаяѓ дом Вэбстэраѓ, i за кут. Адзiн стаяѓ каля акна ѓнiзе i глядзеѓ, як яна схавалася з вачэй. Яна сышла ѓ нейкае загадкавае месца, якое называецца краiнай. Наколькi вялiкая была краiна i як далёка яна знаходзiлася? Яна ѓжо дабралася туды? Цяпер была ноч i вельмi цёмна. Дзьмуѓ вецер. Няѓжо яна ѓсё яшчэ гнала шэрага каня, трымаючы павады ѓ сваiх моцных карычневых руках?

Хлопчык лёг у ложак i нацягнуѓ на сябе коѓдру. Яго мацi ѓвайшла ѓ пакой i, пацалаваѓшы яго, пайшла, забраѓшы лямпу. У хаце ён быѓ у бяспецы. Побач з iм, у iншым пакоi, спалi яго бацька i мацi. Толькi вясковая жанчына з моцнымi рукамi засталася адна ноччу. Яна гнала шэрага каня ѓсё далей i далей у цемру, у тое дзiѓнае месца, адкуль зыходзiлi ѓсе добрыя, багата пахкiя рэчы, якiя захоѓвалiся цяпер у падвале пад домам.

OceanofPDF.com

"НУ, ПРЫВIТАННЕ ВЫ, мiстэр Вэбстэр. Гэта цудоѓнае месца для таго, каб памарыць. Я стаю тут i гляджу на цябе ѓжо некалькi хвiлiн, а ты мяне нават не заѓважыѓ".

Джон Вэбстэр ускочыѓ на ногi. Мiнуѓ дзень, i ѓжо нейкая шэрасць апусцiлася на дрэвы i траву ѓ маленькiм парку. Вячэрняе сонца асвятляла постаць чалавека, якi стаяѓ перад iм, i, хоць мужчына быѓ невысокага росту i хударлявы, яго цень на каменнай дарожцы была гратэскава доѓгiм. Мужчыну, вiдаць, забавiла думка аб паспяховым фабрыканце, якi марыѓ тут, у парку, i ён цiха засмяяѓся, злёгку калыхаючы целам наперад i назад. Цень таксама пахiснуѓся. Гэта было падобна на нешта, падвешанае на кiвачы, разгойдваюцца ѓзад i наперад, i нават калi Джон Уэбстэр ускочыѓ на ногi, у яго галаве пранеслася прапанова. "Ён бярэ жыццё доѓгiм, марудным i лёгкiм узмахам. Як гэта адбываецца? Ён бярэ жыццё доѓгiм, павольным i лёгкiм узмахам", - сказаѓ яго розум. Гэта здавалася фрагментам думкi, вырваным з нiадкуль, фрагментарнай танцуючай маленькай думкай.

Чалавек, якi стаяѓ перад iм, валодаѓ невялiкай крамай ужываных кнiг на завулку, па якiм меѓ звычай шпацыраваць Джон Уэбстер, ходзячы ѓзад i наперад на сваю фабрыку. Летнiмi вечарамi гэты чалавек сядзеѓ у крэсле перад сваёй крамай i каментаваѓ надвор'е i падзеi, якiя адбывалiся з людзьмi, якiя шпацыравалi ѓверх i ѓнiз па тратуары. Аднойчы, калi Джон Вэбстэр быѓ са сваiм банкiрам, сiвым мужчынам з велiчным выглядам, ён быѓ некалькi збянтэжаны, таму што кнiгагандляр выгукнуѓ яго iмя. Ён нiколi не рабiѓ гэтага да таго дня i нiколi не рабiѓ гэтага пасля. Вытворца збянтэжыѓся i растлумачыѓ сiтуацыю банкiру. "Я сапраѓды ня ведаю гэтага чалавека. Я нiколi не быѓ у яго краме", - сказаѓ ён.

У парку Джон Вэбстэр стаяѓ перад маленькiм чалавекам у глыбокiм збянтэжанасцi. Ён сказаѓ бяскрыѓдную хлусню. "У мяне ѓвесь дзень балела галава, i я прысеѓ тут на хвiлiнку", - сарамлiва сказаѓ ён. Яго раздражняла тое, што яму хацелася папрасiць прабачэння. Чалавечак з разуменнем усмiхнуѓся. "Табе трэба што-небудзь узяць для гэтага. Гэта можа ѓвесцi такога чалавека, як ты, у пякельную блытанiна, - сказаѓ ён i пайшоѓ, яго доѓгi цень танцаваѓ ззаду яго.

Пацiснуѓшы плячыма, Джон Вэбстэр хутка пайшоѓ па люднай дзелавой вулiцы. Цяпер ён быѓ зусiм упэѓнены, што ведае, чаго хоча. Ён не сноѓдаѓся i не даваѓ волю цьмяным думкам, а хутка iшоѓ па вулiцы. "Я займу свае думкi", вырашыѓ ён. "Я падумаю аб сваiм бiзнэсе i аб тым, як яго развiваць". На мiнулым тыднi да яго ѓ офiс зайшоѓ рэкламшчык з Чыкага i расказаѓ аб рэкламе яго пральнай машыны ѓ буйных нацыянальных часопiсах. Гэта будзе каштаваць нямала грошай, але рэкламшчык сказаѓ, што зможа падняць кошт продажу i прадаць значна больш машын. Гэта падавалася магчымым. Гэта зрабiла б бiзнэс буйной, установай нацыянальнага значэння, а яго самога - буйной фiгурай у прамысловым свеце. Iншыя мужчыны патрапiлi ѓ падобнае становiшча дзякуючы сiле рэкламы. Чаму б яму не зрабiць нешта падобнае?

Ён спрабаваѓ падумаць аб гэтым, але яго розум працаваѓ не вельмi добра. Гэта была пустата. А здарылася тое, што ён iшоѓ, раскiнуѓшы плечы, i адчуваѓ сябе па-дзiцячы важным нi ѓ чым. Яму трэба было быць асцярожным, iнакш ён пачаѓ бы смяяцца з сябе. Унутры яго панаваѓ затоены страх, што праз некалькi хвiлiн ён пачне смяяцца над фiгурай Джона Вэбстэр як чалавека нацыянальнага значэння ѓ прамысловым свеце, i гэты страх прымушаѓ яго спяшацца хутчэй, чым калi-небудзь. Калi ён дабраѓся да чыгуначных пуцей, якiя вядуць да яго фабрыкi, ён амаль бег. Гэта было ѓзрушаюча. Рэкламшчык з Чыкага мог выкарыстоѓваць гучныя словы, вiдаць, без якой-небудзь небяспекi раптам пачаць смяяцца. Калi Джон Вэбстэр быѓ маладым хлопцам i толькi што скончыѓ каледж, менавiта тады ён прачытаѓ вельмi шмат кнiг i часам думаѓ, што хацеѓ бы стаць пiсьменнiкам кнiг, у той час ён часта думаѓ, што ён не створаны для гэтага. увогуле быць дзелавым чалавекам. Магчыма, ён меѓ рацыю. Чалавеку, у якога не было больш здаровага сэнсу, чым смяяцца з сябе, лепш не спрабаваць стаць фiгурай нацыянальнага значэння ѓ прамысловым свеце, гэта несумненна. Яно хацела, каб сур'ёзныя людзi пасьпяхова займалi такiя пасады.

Што ж, цяпер ён пачаѓ крыху шкадаваць сябе, што ён не створаны для таго, каб стаць буйной фiгурай у прамысловым свеце. Якiм дзятлiвым ён быѓ! Ён пачаѓ лаяць сябе: "Хiба я нiколi не вырасту?"

Калi ён спяшаѓся па чыгуначных шляхах, спрабуючы думаць, стараючыся не думаць, ён не зводзiѓ вачэй з зямлi, i нешта прыцягнула яго ѓвагу. На захадзе, над верхавiнамi далёкiх дрэѓ i за дробнай рэчкай, на беразе якой стаяла яго фабрыка, сонца ѓжо садзiлася, i яго промнi раптоѓна былi злоѓлены нечым падобным на кавалак шкла, якi ляжаѓ сярод камянёѓ на чыгуначным палатне. .

Ён спынiѓ свой бег па шляхах i нахiлiѓся, каб падняць яго. Гэта было нешта, магчыма, нейкi каштоѓны камень, магчыма, проста танная цацка, якую страцiла нейкае дзiця. Камень быѓ памерам i формай з невялiкую фасолю i быѓ цёмна-зялёным. Калi на яго падалi промнi сонца, калi ён трымаѓ яго ѓ руцэ, колер мяняѓся. У рэшце рэшт, гэта можа быць каштоѓная рэч. "Мабыць, якая-небудзь жанчына, праязджаючы па горадзе ѓ цягнiку, страцiла яго з пярсцёнка або з брошкi, якую носiць на шыi", - падумаѓ ён, i ѓ яго свядомасцi ѓсплыла на iмгненне карцiна. На здымку была высокая, моцная бландынка, якая стаяла не ѓ цягнiку, а на ѓзгорку над ракой. Рака была шырокая i паколькi была зiма, пакрылася лёдам. Жанчына падняла руку i паказвала пальцам. На яе пальцы было кольца, у якое ѓстаѓлены маленькi зялёны каменьчык. Ён мог бачыць усё вельмi дэталёва. Жанчына стаяла на ѓзгорку, i сонца свяцiла ёй, i камень у кольцы быѓ то бледным, то цёмным, як воды мора, а побач з жанчынай стаяѓ мужчына, даволi грузны з выгляду мужчына з сiвымi валасамi, з якога жанчына была закахана. Жанчына нешта казала мужчыну аб каменi, устаѓленым у кольца, i Джон Вэбстэр вельмi выразна пачуѓ гэтыя словы. Якiя дзiѓныя словы яна казала. "Мой бацька падарыѓ яго мне i загадаѓ насiць яго з усiх сiл. Ён назваѓ гэта "жамчужынам жыцця", - сказала яна.

Пачуѓшы дзесьцi ѓдалечынi грукат цягнiка, Джон Вэбстэр сышоѓ з рэек. Менавiта ѓ гэтым месцы быѓ высокi насып ля ракi, па якой ён мог хадзiць. "Я не збiраюся быць забiтым цягнiком, як гэта адбылося сёння ранiцай, калi той малады негр выратаваѓ мяне", - падумаѓ ён. Ён паглядзеѓ на захад, на вячэрняе сонца, а потым на рэчышча ракi. Цяпер рака была нiзкай, i толькi вузкi канал вады пралягаѓ праз шырокiя берагi запечанага бруду. Ён паклаѓ маленькi зялёны каменьчык у кiшэню камiзэлькi.

"Я ведаю, што збiраюся зрабiць", - рашуча сказаѓ ён сабе. У яго галаве хутка сфармаваѓся план. Ён iшоѓ у свой кабiнет i таропка перачытваѓ усе лiсты. Затым, не гледзячы на Наталi Шварц, уставаѓ i сыходзiѓ. У восем гадзiн быѓ цягнiк у Чыкага, i ён сказаѓ жонцы, што ѓ яго справы ѓ горадзе, i сядзе на цягнiк. Што чалавеку трэба было рабiць у жыццi, дык гэта глядзець у твар фактам, а затым дзейнiчаць. Ён паедзе ѓ Чыкага i знойдзе сабе жанчыну. Калi справа дойдзе да iсцiны, ён пойдзе на звычайную бiту. Ён знаходзiѓ сабе жанчыну, напiваѓся i, калi яму хацелася, заставаѓся п'яным некалькi дзён.

Былi часы, калi, магчыма, трэба было быць сапраѓдным гнiдам. Ён бы таксама гэта зрабiѓ. Пакуль ён быѓ у Чыкага i з жанчынай, якую ён знайшоѓ, ён напiша лiст свайму бухгалтару на фабрыцы i папросiць яго звольнiць Наталi Шварц. Затым ён напiша Наталi лiст i адправiць ёй чэк на буйную суму. Ён адправiць ёй заробак за шэсць месяцаѓ. Усё гэта магло каштаваць яму кругленькую суму, але ѓсё было лепш, чым тое, што адбываецца з iм, са звычайным вар'ятам чалавекам.

Што да жанчыны ѓ Чыкага, ён яе знойдзе. Пасля некалькiх чарак набiраешся смеласцi, а калi ёсць грошы на марнаваннi, заѓсёды можна знайсцi жанчын.

Вельмi шкада, што гэта так, але праѓда заключалася ѓ тым, што патрэбы жанчын былi часткай мужчынскага аблiчча, i з гэтым фактам таксама можна было прызнацца. "Калi ѓжо на тое пайшло, то я дзелавы чалавек, а гэта - месца дзелавога чалавека ѓ схеме рэчаѓ, каб глядзець у твар фактам", - вырашыѓ ён i раптам адчуѓ сябе вельмi рашучым i моцным.

Што ж тычыцца Наталi, то, па праѓдзе кажучы, было ѓ ёй, мабыць, нешта такое, чаму яму было крыху цяжка супрацiѓляцца. "Калi б была толькi мая жонка, усё было б iнакш, але ёсць мая дачка Джэйн. Яна чыстая юная нявiнная iстота, i яе трэба абараняць. Я не магу ѓпусцiць яе сюды з-за бязладзiцы", - сказаѓ ён сабе, смела iдучы па невялiкiм адгор'i шляхоѓ, якi вядзе да варот яго фабрыкi.

OceanofPDF.com

КАЛI ЁН _ МЕђ адчынiѓ дзверы, якiя вялi ѓ пакойчык, дзе ён тры гады сядзеѓ i працаваѓ побач з Наталi, хутка зачынiѓ iх за сабой i стаѓ спiной да дзвярэй, паклаѓшы руку на дзвярную ручку, як бы шукаючы апоры. . Стол Наталi стаяѓ каля акна ѓ куце пакоя, за яго ѓласным сталом, а праз акно можна было бачыць пустую прастору побач з адгалiнаваннем шляхоѓ, якiя належалi чыгуначнай кампанii, але ѓ якiм яму быѓ дадзены прывiлей працаваць. закладваюць рэзервовы запас пiламатэрыялаѓ. Бярвенне было такое складзенае, што ѓ мяккiм вячэрнiм святле жоѓтыя дошкi складалi свайго роду фон для фiгуры Наталi.

Сонца свяцiла на кучу дроѓ, апошнiя мяккiя промнi вячэрняга сонца. Над кучай дроѓ была прастора яснага святла, i ѓ яго прасоѓвалася галава Наталi.

Адбылася дзiѓная i цудоѓная падзея. Калi гэты факт прыйшоѓ да яго ѓ прытомнасць, нешта ѓнутры Джона Вэбстэра разарвалася. Якi просты i ѓ той жа час важны ѓчынак здзейснiла Наталi. Ён стаяѓ, сцiскаючы ѓ руцэ дзвярную ручку, учапiѓшыся ѓ яе, i ѓнутры яго адбылося тое, чаго ён стараѓся пазбегнуць.

Слёзы выступiлi ѓ яго на вачах. За ѓсё сваё наступнае жыццё ён нiколi не губляѓ адчуваннi гэтага моманту. У адно iмгненне ѓсё ѓнутры яго стала каламутным i брудным ад думак аб маючай адбыцца паездцы ѓ Чыкага, а потым увесь бруд i бруд знiклi, як хуткiм цудам, змяцелi прэч.

"У любы iншы час тое, што зрабiла Наталi, магло б застацца незаѓважаным", - казаѓ ён сабе потым, але гэты факт нi ѓ якай меры не знiшчаѓ яе значэння. Усе жанчыны, якiя працавалi ѓ яго офiсе, а таксама бухгалтар i мужчыны на фабрыцы, мелi звычай насiць з сабой абеды, i Наталi, як заѓсёды, прынесла сабе абед у тую ранiцу. Ён успомнiѓ, як бачыѓ, як яна ѓвайшла з iм, загорнутым у папяровы пакет.

Яе хата знаходзiлася далёка, на ѓскраiне горада. Нiхто з ягоных супрацоѓнiкаѓ не прыехаѓ з такой вялiкай адлегласцi.

I апоѓднi яна не паабедала. Там яно было гатова ва ѓпакоѓцы i ляжала на палiцы за яе галавой.

Адбылося наступнае: апоѓднi яна выбегла з офiса i пабегла дадому, да дома сваёй мацi. Ванны там не было, але яна набрала ваду з калодзежа i налiла яе ѓ агульную карыта ѓ хляве за домам. Затым яна нырнула ѓ ваду i абмыла сваё цела з галавы да ног.

Зрабiѓшы гэта, яна паднялася наверх i апранула асаблiвую сукенку, самую лепшую, якая ѓ яе была, тую, якую яна заѓсёды захоѓвала для нядзельных вечароѓ i для асаблiвых выпадкаѓ. Пакуль яна апраналася, бабулька мацi, якая пераследвала яе паѓсюль, лаяла яе i якая патрабуе тлумачэнняѓ, стаяла ѓ лесвiцы, якая вядзе ѓ яе пакой, i абзывала яе гнюснымi словамi. "Ты маленькая шлюха, ты збiраешся сёння ѓвечары пайсцi на спатканне з нейкiм мужчынам, таму ты прыводзiш сябе ѓ парадак, як быццам збiраешся выйсцi замуж. Выдатны шанец для мяне; дзве дачкi павiнны калi-небудзь выйсцi замуж. Калi ѓ цябе ёсць грошы ѓ кiшэнi, аддай iх мне. Мяне б не хвалявала, што ты бадзяешся па акрузе, калi б у цябе калi-небудзь былi грошы, - заявiла яна гучным голасам. Напярэдаднi вечарам яна атрымала грошы ад адной з дачок, а ранiцай назапасiлася бутэлькай вiскi. Цяпер яна атрымлiвала асалоду ад.

Наталi не звярнула на яе ѓвагi. Цалкам апрануѓшыся, яна паспяшалася ѓнiз па лесвiцы, адштурхнуѓшы старую, i напаѓпабегла назад на фабрыку. Iншыя жанчыны, якiя працавалi там, засмяялiся, калi ѓбачылi яе наблiжэнне. - Што задумала Наталi? яны пыталiся адзiн у аднаго.

Джон Вэбстэр стаяѓ, гледзячы на ??яе i разважаючы. Ён ведаѓ усё пра тое, што яна зрабiла i чаму яна гэта зрабiла, хаця Ён нiчога не бачыѓ. Цяпер яна не глядзела на яго, а, злёгку павярнуѓшы галаву, глядзела на груды дроѓ.

Што ж, тады яна ѓвесь дзень ведала, што адбывалася ѓнутры яго. Яна зразумела яго раптоѓнае жаданне пагрузiцца ѓ сябе, таму пабегла дадому, каб выкупацца i апрануцца. "Гэта ѓсё роѓна, што мыць падаконнiкi ѓ яе хаце i развешваць на вокнах толькi што вымытыя шторы", - думаѓ ён капрызна.

- Ты змянiла сукенку, Наталi, - сказаѓ ён услых. Гэта быѓ першы раз, калi ён назваѓ яе гэтым iмем. Слёзы былi ѓ яго на вачах, i каленi раптам адчулi слабасць. Ён прайшоѓ, крыху няѓпэѓнена, праз пакой i апусцiѓся на каленi побач з ёй. Затым ён паклаѓ галаву ёй на каленi i адчуѓ яе шырокую моцную руку ѓ сваiх валасах i на шчацэ.

Доѓгi час ён стаяѓ на каленях, глыбока дыхаючы. Думкi ранiцы вярнулiся. У рэшце рэшт, хоць ён i не думаѓ. Тое, што адбывалася ѓнутры яго, не было такiм вызначаным, як думкi. Калi яго цела было домам, то зараз настаѓ час ачышчэння гэтага дома. Тысячы маленькiх iстот бегалi па хаце, хутка падымалiся i спускалiся па лесвiцы, адчынялi вокны, смяялiся, плакалi адзiн аднаму. Пакоi яго дома напоѓнiлiся новымi гукамi, радаснымi гукамi. Яго цела дрыжала. Цяпер, пасля таго як гэта адбылося, для яго пачнецца новае жыццё. Яго цела было б больш жывым. Ён бачыѓ рэчы, нюхаѓ рэчы, спрабаваѓ iх на смак, як нiколi раней.

Ён паглядзеѓ у твар Наталi. Наколькi яна пра ѓсё гэта ведала? Што ж, яна, без сумневу, не змагла б выказаць гэта словамi, але быѓ спосаб, якiм яна разумела. Яна пабегла дадому, каб выкупацца i апрануцца. Вось чаму ён ведаѓ, што яна ведае. "Як доѓга вы былi гатовыя да таго, што гэта адбудзецца?" ён спытаѓ.

"На год", - сказала яна. Яна крыху збялела. У пакоi пачало цямнець.

Яна ѓстала, асцярожна адхiлiѓшы яго, падышла да дзвярэй, якая вядзе ѓ прыёмную, i адсунула завалу, якi не дазваляѓ адчынiць дзверы.

Цяпер яна стаяла спiной да дзвярэй, паклаѓшы руку на ручку, як ён стаяѓ некаторы час таму. Ён устаѓ, падышоѓ да свайго стала каля акна, якое выходзiла на чыгуначнае палатно, i сеѓ у офiснае крэсла. Нахiлiѓшыся наперад, ён закрыѓ твар абедзвюма рукамi. Унутры яго працягвала трэсцiся i трэсцiся. I ѓсё ж тэлефанавалi маленькiя радасныя галасы. Унутранае ачышчэнне працягвалася i працягвалася.

Наталi казала аб справах канторы. "Было некалькi лiстоѓ, але я адказаѓ на iх i нават адважыѓся паставiць свой подпiс. Я не хацеѓ, каб цябе сёння непакоiлi.

Яна падышла да таго месца, дзе ён сядзеѓ, схiлiѓшыся наперад на стале, дрыжучы, i апусцiлася на каленi побач з iм. Праз некаторы час ён паклаѓ руку ёй на плячо.

Вонкавыя шумы ѓ офiсе не спынялiся. У прыёмнай нехта працаваѓ на пiшучай машынцы. Ва ѓнутраным кабiнеце цяпер было зусiм цёмна, але над чыгуначнымi пуцямi, ярдах у двух-трохстах, у паветры вiсела лямпа, i калi яе запалiлi, слабае святло пракралася ѓ цёмны пакой i ѓпала на дваiх. скручаныя фiгуры. Неѓзабаве пачуѓся свiсток, i працоѓныя завода адправiлiся на ад'езд. У прыёмнай чацвёра чалавек збiралiся дадому.

Праз некалькi хвiлiн яны выйшлi, зачынiѓшы за сабой дзверы, i таксама пайшлi па ад'ездзе. У адрозненне ад працоѓных з фабрыкi, яны ведалi, што гэтыя двое ѓсё яшчэ знаходзiлiся ва ѓнутраным офiсе i iм было цiкава. Адна з трох жанчын смела падышла да акна i зазiрнула.

Яна вярнулася да астатнiх, i яны пастаялi некалькi хвiлiн, утвараючы невялiкую напружаную групу ѓ прыцемку. Затым яны павольна пайшлi прэч.

Калi група распалася, на набярэжнай над ракой рахункавод, мужчына гадоѓ трыццацi пяцi, i самая старэйшая з трох жанчын пайшлi направа па шляхах, а дзве iншыя пайшлi налева. Бухгалтар i жанчына, з якой ён iшоѓ, не расказалi пра ѓбачанае. Яны прайшлi разам некалькi сотняѓ ярдаѓ, а затым разышлiся, павярнуѓшы са шляхоѓ на асобныя вулiцы. Калi бухгалтар застаѓся адзiн, ён пачаѓ турбавацца аб будучынi. "Вось убачыш. Праз некалькi месяцаѓ мне давядзецца шукаць новае месца. Калi такое пачынаецца, бiзнэс развальваецца". Яго непакоiла тое, што, паколькi ѓ яго была жонка i двое дзяцей i ён атрымлiваѓ не вельмi вялiкi заробак, у яго не было зберажэнняѓ. "Чорт вазьмi, Наталi Шварц. Бяру заклад, што яна шлюха, вось на што я.

Што да двух астатнiх жанчын, адна з iх хацела пагаварыць аб двух людзях, якiя стаяць на каленях у цёмным кабiнеце, а iншая - не. Старэйшы з iх распачаѓ некалькi беспаспяховых спроб пагаварыць аб гэтым, але затым яны таксама расталiся. Самы малодшы з траiх, той, якi ѓсмiхнуѓся Джону Вэбстэру ѓ тую ранiцу, калi ён толькi што выйшаѓ з прысутнасцi Наталi i калi ён упершыню ѓсвядомiѓ, што дзверы яе iстоты адчыненыя для яго, прайшоѓ па вулiцы мiма дзверы кнiгарнi i ѓверх па ѓзыходзячай вулiцы ѓ асветлены дзелавы раён горада. Яна працягвала ѓсмiхацца, пакуль iшла, i гэта было з-за чагосьцi, чаго яна сама не разумела.

Гэта было таму, што яна сама была той, у якой казалi маленькiя галасы, i цяпер яны былi занятыя. Нейкая фраза, узятая недзе, магчыма, з Бiблii, калi яна была маленькай дзяѓчынкай i хадзiла ѓ нядзельную школу, цi з нейкай кнiгi, зноѓ i зноѓ паѓтаралася ѓ яе галаве. Якое чароѓнае спалучэнне простых слоѓ у паѓсядзённым выкарыстаннi людзей. Яна працягвала прамаѓляць iх у розуме i праз n раз, калi падышла да месца на вулiцы, дзе побач нiкога не было, вымавiла iх услых. "I як аказалася, у нашым доме быѓ шлюб", - такiя словы яна сказала.

OceanofPDF.com

КНIГА ДРУГАЯ

OceanofPDF.com

А З ТЫ ВОЛЯ Памятайце, пакой, у якой спаѓ Джон Вэбстэр, знаходзiлася ѓ куце дома, наверсе. З аднаго з двух вокнаѓ ён выходзiѓ у сад немца, якi валодаѓ крамай у сваiм горадзе, але сапраѓднай цiкавасцю якога ѓ жыццi быѓ сад. Увесь год ён працаваѓ над ёй, i калi б Джон Уэбстэр быѓ больш жыва, то за тыя гады, што ён жыѓ у гэтым пакоi, ён, магчыма, атрымлiваѓ бы велiзарнае задавальненне, гледзячы пагардлiва на свайго суседа па працы. Ранiцай i блiжэй да вечара заѓсёды можна было ѓбачыць немца, якi палiць трубку i капаючага, i ѓ акно пакоя наверсе ѓсплывала мноства разнастайных пахаѓ: кiслы кiслявы пах гнiлай гароднiны, багатага п'янлiвы пах гною, а затым, на працягу ѓсяго лета i позняй восенi, духмяны пах руж i маршыру.

Джон Вэбстэр пражыѓ у сваiм пакоi шмат гадоѓ, асаблiва не задумваючыся аб тым, на што можа быць падобны пакой, у якой жыве чалавек i сцены якой ахутваюць яго, як адзежа, калi ён спiць. Гэта быѓ квадратны пакой, адно акно выходзiла ѓ сад немца, а другое - на глухiя сцены немца. Там было тры дзверы: адна вяла ѓ калiдор, адна ѓ пакой, дзе спала яго жонка, а трэцяя вяла ѓ пакой дачкi.

Чалавек прыходзiѓ сюды ноччу, зачыняѓ дзверы i рыхтаваѓся да сну. За дзвюма сценамi знаходзiлiся яшчэ два чалавекi, якiя таксама рыхтавалiся да сну, i за сценамi дома немца, без сумнення, адбывалася тое ж самае. У немца было дзве дачкi i сын. Яны збiралiся спаць цi ѓжо ляглi спаць. У канцы вулiцы было нешта накшталт маленькай вёскi, дзе людзi збiралiся спаць цi ѓжо спалi.

На працягу многiх гадоѓ Джон Вэбстэр i яго жонка не былi вельмi блiзкiя. Даѓным-даѓно, калi ён ажанiѓся на ёй, ён таксама выявiѓ, што ѓ яе ёсць свая тэорыя жыцця, запазычаная дзесьцi, можа быць, у яе бацькоѓ, можа быць, проста ѓвабраная з агульнай атмасферы страху, у якой жыве так шмат сучасных жанчын i дыхаць, як бы сцiскацца i выкарыстоѓвацца як зброю. Яна думала, цi верыла, што думала, што нават у шлюбе мужчына i жанчына не павiнны быць палюбоѓнiкамi, акрамя як з мэтай нараджэння дзяцей. Гэтая вера стварала свайго роду цяжкую атмасферу адказнасцi за заняткi каханнем. Чалавек не можа свабодна ѓваходзiць i выходзiць з цела iншага, калi ѓваход i выхад мяркуе такую цяжкую адказнасць. Дзверы кузава iржавеюць i рыпяць. "Ну, цi бачыце, - пазней часам тлумачыѓ Джон Вэбстэр, - чалавек цалкам сур'ёзна займаецца тым, як прывесцi ѓ свет яшчэ аднаго чалавека. Вось пурытанiн у поѓным колеры. Надышла ноч. З садоѓ за мужчынскiмi хатамi даносiцца водар кветак. Узнiкаюць лёгкiя прыглушаныя гукi, за якiмi iдзе цiшыня. Кветкi ѓ iх садах спазналi экстаз, не скаваны нiякай свядомасцю адказнасцi, але чалавек - гэта нешта iншае. На працягу стагоддзяѓ ён ставiѓся да сябе з надзвычайнай сур'ёзнасцю. Цi бачыце, гонка павiнна быць увекавечана. Яго неабходна палепшыць. У гэтай справе ёсць нешта абавязацельства перад Богам i блiжнiмi. Нават калi пасля доѓгай падрыхтоѓкi, размоѓ, малiтваѓ i набыцця некаторай мудрасцi дасягаецца свайго роду самазабыццё, як пры засваеннi новай мовы, усё роѓна дасягаецца нешта зусiм чужое кветкам, дрэвам i раслiнам. жыццё i працяг жыцця сярод так званых найнiзкiх жывёл".

Што ж тычыцца шчырых богабаязных людзей, сярод якiх тады жылi Джон Вэбстэр i яго жонка i да лiку якiх яны на працягу столькiх гадоѓ прылiчалi сябе, то верагоднасць таго, што экстаз наогул калi-небудзь будзе набыты, невялiкая. Замест гэтага па большай частцы прысутнiчае свайго роду халодная пачуццёвасць, стрымваная зудящим сумленнем. Тое, што жыццё ѓвогуле можа працягвацца ѓ такой атмасферы, з'яѓляецца адным з цудаѓ свету i даказвае, як нiшто iншае, халодную рашучасць прыроды не быць пераможанай.

I таму на працягу многiх гадоѓ гэты чалавек меѓ звычку прыходзiць па начах у сваю спальню, здымаць адзенне i вешаць яе на крэсла або ѓ шафу, а затым запаѓзаць у ложак i цяжка спаць. Сон быѓ неад'емнай часткай жыцця, i калi перад сном ён наогул думаѓ, то думаѓ аб сваiм бiзнэсе з пральнымi машынамi. На наступны дзень у слоiку павiнен быѓ быць аплачаны вэксаль, i ѓ яго не было грошай, каб яго аплацiць. Ён думаѓ пра гэта i пра тое, што ён мог бы сказаць банкiру, каб заахвоцiць яго падоѓжыць вэксаль. Потым ён падумаѓ аб непрыемнасцях, якiя ѓ яго ѓзнiклi з майстрам на яго фабрыцы. Мужчына хацеѓ атрымаць вялiкi заробак i спрабаваѓ падумаць, цi звольнiцца гэты чалавек, калi ён не дасць яму яго, i прымусiць яго шукаць iншага майстра.

Калi ён спаѓ, ён спаѓ нялёгка, i нiякiя фантазii не наведвалi яго сны. Тое, што павiнна было быць салодкiм часам абнаѓлення, ператварылася ѓ цяжкi час, напоѓнены скажонымi марамi.

I затым, пасля таго як дзверы цела Наталi расчынiлiся для яго, ён зразумеѓ. Пасля таго вечара, калi яны разам стаялi на каленях у цемры, яму было цяжка ѓвечары пайсцi дадому i сесцi за стол з жонкай i дачкой. "Ну, я не магу гэтага зрабiць", - сказаѓ ён сабе i павячэраѓ у рэстаране ѓ цэнтры горада. Ён заставаѓся побач, гуляѓ па малалюдных вулiцах, размаѓляѓ цi маѓчаѓ побач з Наталi, а затым пайшоѓ з ёй у яе ѓласны дом, далёка на ѓскраiне горада. Людзi бачылi, як яны iшлi такiм чынам разам, i, паколькi не было нiякiх намаганняѓ уцячы, у горадзе разгарэлася ажыѓленая размова.

Калi Джон Вэбстэр вярнуѓся дадому, яго жонка i дачка ѓжо ляглi спаць. "Я вельмi заняты ѓ краме. Не чакай, што нейкi час будзеш часта мяне бачыць", - сказаѓ ён жонцы ранiцай пасля таго, як распавёѓ Наталi пра сваё каханне. Ён не збiраѓся працягваць займацца вытворчасцю пральных машын цi працягваць сямейнае жыццё. Што ён будзе рабiць, ён не зусiм ведаѓ. Па-першае, ён хацеѓ бы жыць з Наталi. Нетутэйша час гэта зрабiць.

Ён казаѓ аб гэтым Наталi ѓ той першы вечар iх блiзкасцi. У той вечар, калi ѓсе пайшлi, яны пайшлi гуляць разам. Пакуль яны iшлi па вулiцах, людзi ѓ дамах садзiлiся вячэраць, але мужчына i жанчына не думалi пра ежу".

Мова Джона Вэбстэра развязаѓся, i ён шмат казаѓ, а Наталi моѓчкi слухала. Усе жыхары горада, якiх ён не ведаѓ, сталi ѓ яго чувайце рамантычнымi фiгурамi. Яго ѓяѓленне хацела пагуляць з iмi, i ён дазволiѓ сабе гэта. Яны пайшлi па жылой вулiцы ѓ бок адкрытай мясцовасцi, i ён працягваѓ гаварыць аб людзях у дамах. "Цяпер, Наталi, мая жанчына, ты бачыш тут усе гэтыя дамы, - сказаѓ ён, размахваючы рукамi направа i налева, - ну, што мы з табой ведаем аб тым, што адбываецца за гэтымi сценамi?" На хаду ён працягваѓ глыбока дыхаць, сапраѓды гэтак жа, як ён зрабiѓ гэта тады, у офiсе, калi прабег праз пакой, каб устаць на каленi ѓ ног Наталi. Тонкiя галасы ѓнутры яго ѓсё яшчэ гаварылi. У дзяцiнстве з iм часам бывала нешта падобнае, але нiхто нiколi не разумеѓ буйнай гульнi яго ѓяѓлення, i з часам ён прыйшоѓ да высновы, што адпускаць сваё ѓяѓленне - гэта ѓсё глупства. Потым, калi ён быѓ малады i ажанiѓся, наступiѓ новы рэзкi выблiск вычварнага жыцця, але тады яна была замарожана ѓ iм страхам i пошласцю, народжанай страхамi. Цяпер ён гуляѓ вар'яцка. - Вось бачыш, Наталi, - закрычаѓ ён, спыняючыся на тратуары, каб схапiць яе абедзве рукi i шалёна размахваць iмi ѓзад i ѓперад, - вось бачыш, вось як гэта бывае. Гэтыя дамы тут выглядаюць як звычайныя дамы, такiя ж, у якiх мы з вамi жывем, але яны зусiм не такiя. Цi бачыце, вонкавыя сцены ѓяѓляюць сабой проста якiя тырчаць прадметы, як дэкарацыi на сцэне. Дыханне можа разбурыць сцены, а ѓспышка полымя можа паглынуць iх усё за гадзiну. Iду ѓ заклад, што - iду ѓ заклад, што вы думаеце, што людзi за сценамi гэтых дамоѓ - звычайныя людзi. Гэта зусiм ня так. У гэтым вы памыляецеся, Наталi, каханне маё. Жанчыны ѓ пакоях за гэтымi сценамi - выдатныя мiлыя жанчыны, i вам варта проста зайсцi ѓ пакоi. Яны абчэплены прыгожымi карцiнамi i габеленамi, а на руках i ѓ валасах жанчын ёсць каштоѓнасцi.

"I вось мужчыны i жанчыны жывуць разам у сваiх дамах, i няма добрых людзей, толькi прыгожыя, i нараджаюцца дзецi, i iх фантазiям дазволена бунтаваць паѓсюль, i нiхто не ѓспрымае сябе занадта сур'ёзна i не думае пра ѓсё. я не магу зразумець. Гэта таму, што недзе на свеце сапраѓды такое багацце ѓсяго, i яны пра гэта, я мяркую, даведалiся.

У свой першы вечар разам яны з Наталi выйшлi за горад i выехалi на палявую дарогу. Яны прайшлi па ёй з мiлю, а затым павярнулi на невялiкую бакавую дарогу. Каля дарогi расло вялiкае дрэва, i яны падышлi, прыхiнуѓшыся да яго, i моѓчкi стаялi побач.

Менавiта пасля таго, як яны пацалавалiся, ён расказаѓ Наталi аб сваiх планах. "У банку ёсць тры-чатыры тысячы долараѓ, а фабрыка каштуе яшчэ трыццаць-сорак тысяч. Я не ведаю, колькi гэта каштуе, магчыма, увогуле нiчога.

- У любым выпадку я вазьму тысячу даляраѓ i з'еду з вамi. Мяркую, я пакiну нейкiя дакументы на права ѓласнасцi на гэтае месца жонцы i дачцэ. Мяркую, гэта было б тое, што трэба зрабiць.

"Тады мне давядзецца пагаварыць з дачкой, даць ёй зразумець, што я раблю i чаму. Ну, я наѓрад цi ведаю, цi можна яе зразумець, але давядзецца паспрабаваць. Мне давядзецца паспрабаваць сказаць нешта, што застанецца ѓ яе памяцi, каб яна, у сваю чаргу, навучылася жыць, а не зачыняць i замыкаць дзверы сваёй iстоты, як былi зачынены мае ѓласныя дзверы. Цi бачыце, на абдумванне таго, што я жадаю сказаць i як гэта сказаць, можа сысцi тыднi два-тры. Мая дачка Джэйн нiчога не ведае. Яна амерыканская дзяѓчына з сярэдняга класа, i я дапамог ёй стаць такой. Яна нявiннiца, i баюся, Наталi, ты гэтага не разумееш. Багi адабралi ѓ цябе некранутасць, цi, можа, гэта была твая старая мацi, якая п'яная i абзывае цябе, а? Магчыма, гэта дапамагло б вам. Табе так хацелася, каб з табой адбылося нешта салодкае, чыстае, з нечым глыбока ѓнутры цябе, што ты хадзiѓ з адчыненымi дзвярыма сваёй iстоты, а? Iх не прыйшлося выкрываць. Некранутасць i рэспектабельнасць не змацавалi iх заваламi i замкамi. Твая мацi, вiдаць, зусiм забiла ѓ тваёй сям'i ѓсялякае ѓяѓленне пра рэспектабельнасць, а, Наталi? Гэта самая цудоѓная рэч на свеце - кахаць цябе i ведаць, што ѓ табе ёсць нешта такое, што робiць немагчымым для твайго ѓмiлаванага думка аб тым, што ты танная i другагатунковая асоба. О, мая Наталi, ты моцная жанчына, якую можна кахаць".

Наталi не адказала, магчыма, не зразумела гэтага вылiвання яго слоѓ, а Джон Уэбстэр замоѓк i адышоѓ так, што стаѓ прама тварам да яе. Яны былi прыкладна аднаго росту i, калi ён падышоѓ блiзка, паглядзелi адзiн аднаму проста ѓ вочы. Ён паклаѓ рукi так, што яны ляглi на яе шчокi, i доѓга яны стаялi так, не кажучы нi слова, гледзячы адзiн на аднаго, як быццам нi адзiн з iх не мог насыцiцца выглядам твару другога. Неѓзабаве ѓзышоѓ познi месяц, i яны iнстынктыѓна выйшлi з ценю дрэва i пайшлi ѓ поле. Яны працягвалi павольна рухацца наперад, увесь час спыняючыся i стоячы так, паклаѓшы рукi ёй на шчокi. Яе цела пачало дрыжаць, а з вачэй пацяклi слёзы. Затым ён паклаѓ яе на траву. Гэта быѓ досвед зносiн з новай жанчынай у яго жыццi. Пасля iх першага занятку каханнем i калi iх запал згасла, яна здалася яму яшчэ прыгажэй, чым раней.

Ён стаяѓ каля дзвярэй свайго дома, i была позняя ноч. У гэтых сценах дыхалася не надта добра. У яго было жаданне пракрасцiся па хаце, каб яго не пачулi, i ён быѓ удзячны, калi дабраѓся да свайго пакоя, распрануѓся i лёг у ложак, не сказаѓшы яму нi слова.

У ложку ён ляжаѓ з расплюшчанымi вачыма, прыслухоѓваючыся да начнога шуму знадворку дома. Яны былi не вельмi простыя. Ён забыѓся адчынiць акно. Калi ён гэта зрабiѓ, раздаѓся нiзкi гудзеѓ гук. Яшчэ не надышлi першыя маразы, i ноч была цёплай. У садзе немца, у траве на яго заднiм двары, у галiнах дрэѓ уздоѓж вулiц i ѓдалечынi ѓ вёсцы кiпела жыццё ѓ багаццi.

Магчыма, у Наталi будзе дзiця. Гэта не было важна. Яны з'едуць разам, будуць жыць разам у якiм-небудзь далёкiм месцы. Цяпер Наталi, павiнна быць, дома, у доме сваёй мацi, i яна таксама будзе ляжаць без сну. Яна будзе глыбока ѓдыхаць начное паветра. Ён зрабiѓ гэта сам.

Можна было думаць аб ёй, а таксама аб людзях, якiя знаходзяцца побач. Па суседстве жыѓ немец. Павярнуѓшы галаву, ён мог бачыць сцяны немца. У яго суседа была жонка, сын i дзве дачкi. Магчыма, зараз яны ѓсё спяць. Ва ѓяѓленнi ён увайшоѓ у дом свайго суседа, цiха прайшоѓ з пакоя ѓ пакой па хаце. Побач з жонкай спаѓ стары, а ѓ другiм пакоi - сын, якi падцiснуѓ ногi так, што ляжаѓ абаранкам. Гэта быѓ бледны стройны малады чалавек. "Магчыма, у яго нястраѓнасць страѓнiка", - прашаптала ѓяѓленне Джона Вэбстэра. У другiм пакоi дзве дачкi ляжалi на двух ложках, пастаѓленых блiзка адна да адной. Памiж iмi можна было проста прайсцi. Перад сном яны шапталiся адзiн з адным, магчыма, аб каханым, якi, як яны спадзявалiся, прыйдзе калi-небудзь у будучынi. Ён стаяѓ так блiзка да iх, што мог дакрануцца да iх шчок выцягнутымi пальцамi. Ён задавалася пытаннем, чаму так атрымалася, што ён стаѓ палюбоѓнiкам Наталi, а не палюбоѓнiкам адной з гэтых дзяѓчат. "Гэта магло здарыцца. Я мог бы пакахаць любую з iх, калi б яна адчынiла перад сабой дзверы, як гэта зрабiла Наталi".

Каханне да Наталi не выключала магчымасцi кахаць iншых, а можа быць, i шматлiкiх iншых. "У багатага чалавека можа быць шмат шлюбаѓ", - думаѓ ён. Было зразумела, што магчымасць чалавечых адносiн яшчэ нават не была скарыстана. Нешта стаяла на шляху дастаткова шырокага прыняцця жыцця. Перш чым кахаць, трэба было прыняць сябе i iншых.

Што да самога сябе, то яму прыйшлося зараз прыняць жонку i дачку, зблiзiцца з iмi на некаторы час, перш чым ён з'едзе з Наталi. Аб гэтым было цяжка думаць. Ён ляжаѓ з шырока расплюшчанымi вачыма на сваiм ложку i стараѓся накiраваць сваё ѓяѓленне ѓ пакой жонкi. Ён не мог гэтага зрабiць. Яго ѓяѓленне магло пракрасцiся ѓ пакой дачкi i паглядзець на яе, спячую ѓ сваёй пасцелi, але з жонкай усё было iнакш. Нешта ѓнутры яго адступiла. "Не зараз. Не спрабуйце гэта зрабiць. Гэта не дазволена. Калi зараз у яе калi-небудзь будзе палюбоѓнiк, то гэта павiнен быць iншы, - сказаѓ голас унутры яго.

"Яна зрабiла нешта, што знiшчыла такую магчымасць, цi я?" - спытаѓ ён у сябе, седзячы на ложку. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што чалавечыя адносiны былi сапсаваны, сапсаваны. "Гэта не дазволена. Не дазваляецца ѓладкоѓваць беспарадак на падлозе храма, - строга сказаѓ зваротны голас усярэдзiне.

Джону ђэбстэр здалося, што галасы ѓ пакоi казалi так гучна, што, калi ён зноѓ лёг i паспрабаваѓ заснуць, ён быѓ крыху здзiѓлены, што яны не разбудзiлi ад сну астатнiх у доме.

OceanofPDF.com

Я НЕ _ Паветра з дома Уэбстэр, а таксама ѓ паветра канторы i фабрыкi Джона Уэбстер з'явiѓся новы элемент. З усiх бакоѓ у iм было нешта ѓнутранае напружанне. Калi ён быѓ не адзiн цi ѓ кампанii Наталi, ён ужо не дыхаѓ свабодна. "Вы нанеслi нам траѓму. Вы прычыняеце нам шкоду", - здавалася, казалi ѓсе астатнiя.

Ён задаваѓся гэтым пытаннем, спрабаваѓ аб гэтым падумаць. Прысутнасць Наталi кожны дзень давала яму перадышку. Калi ён сядзеѓ побач з ёй у офiсе, ён дыхаѓ свабодна, напружанне ѓнутры яго расслаблялася. Таму што яна была простай i прамалiнейнай. Яна казала мала, але яе вочы казалi часта. "Усё ѓ парадку. Я цябе кахаю. Я не баюся кахаць цябе", - казалi яе вочы.

Аднак ён увесь час думаѓ пра iншых. Бухгалтар адмовiѓся глядзець яму ѓ вочы i гаварыць з новай, вытанчанай ветлiвасцю. У яго ѓжо ѓвайшло ѓ звычку кожны вечар абмяркоѓваць з жонкай пытанне аб рамане Джона Уэбстэр i Наталi. У прысутнасцi свайго працадаѓцы ён зараз адчуваѓ сябе няёмка, i тое ж самае было з дзвюма пажылымi жанчынамi ѓ офiсе. Праходзячы праз кабiнет, малодшы з траiх усё яшчэ часам паднiмаѓ вочы i ѓсмiхаѓся яму.

Несумненна, у сучасным свеце людзей нiводны чалавек не можа займацца чымсьцi iзаляваным. Часам, калi Джон Уэбстэр позна ѓвечары iшоѓ дадому, правёѓшы некалькi гадзiн з Наталi, ён спыняѓся i азiраѓся па баках. Вулiца была пустая, у многiх дамах пагасла святло. Ён падняѓ абедзве рукi i паглядзеѓ на iх. Нядаѓна яны моцна-моцна абдымалi жанчыну, i гэтая жанчына была не тая, з якой ён пражыѓ столькi гадоѓ, а новая жанчына, якую ён знайшоѓ. Яго рукi моцна трымалi яе, а яе рукi трымалi яго. У гэтым была радасць. Радасць прабегла па iх целах падчас доѓгiх абдымкаѓ. Яны глыбока ѓздыхнулi. Няѓжо дыханне, выбiтае з iх лёгкiх, атруцiла паветра, якiм павiнны былi дыхаць iншыя? Што ж датычыцца жанчыны, якую называлi яго жонкай, то яна не хацела такiх абдымкаѓ, а калi б i хацела, то не магла нi ѓзяць, нi даць. Яму прыйшла ѓ галаву думка. "Калi ты любiш у свеце, дзе няма кахання, ты сутыкаеш iншых з грахом нелюбовi", - думаѓ ён.

Вулiцы, забудаваныя дамамi, у якiх жылi людзi, былi цёмныя. Было ѓжо больш за адзiнаццаць гадзiн, але спяшацца дадому не было патрэбы. Калi ён лёг у ложак, ён не мог заснуць. "Лепш бы яшчэ гадзiнку пагуляць", - вырашыѓ ён i, дайшоѓшы да кута, якi вёѓ на яго ѓласную вулiцу, не павярнуѓ, а пайшоѓ далей, выходзячы далёка на ѓскраiну горада i назад. Яго ногi здалёк рэзкi гук па каменных тратуарах. Часам ён сустракаѓ чалавека, якi iшоѓ дадому, i, калi яны праходзiлi мiма, той глядзеѓ на яго са здзiѓленнем i нечым накшталт недаверу ѓ вачах. Ён прайшоѓ мiма i потым павярнуѓся, каб азiрнуцца назад. "Што вы робiце за мяжой? Чаму ты не дома i не ѓ ложку са сваёй жонкай? мужчына, здавалася, пытаѓся.

Аб чым на самой справе думаѓ мужчына? Цi шмат думак адбывалася ва ѓсiх цёмных дамах уздоѓж вулiцы цi людзi проста заходзiлi ѓ iх есцi i спаць, як ён заѓсёды заходзiѓ у свой уласны дом? Ва ѓяѓленнi ён хутка ѓбачыѓ мноства людзей, якiя ляжаць на ложках, паднятых высока ѓ паветра. Сцены дамоѓ адступiлi ад iх.

Аднойчы, годам раней, у доме на яго вулiцы адбыѓся пажар, i пярэдняя сцяна дома абрынулася. Калi пажар патушылi, нехта прайшоѓ па вулiцы, i перад поглядам публiкi апынулiся два пакоi наверсе, у якiх людзi жылi шмат гадоѓ. Усё было крыху абгарэлым i абвугленым, але цалкам цэлым. У кожным пакоi быѓ ложак, адзiн цi два крэсла, квадратны прадмет мэблi са скрынямi, у якiх можна было захоѓваць кашулi цi сукенкi, а збоку ад пакоя шафа для iншага адзення.

Дом унiзе цалкам згарэѓ, а лесвiца была разбурана. Калi ѓспыхнуѓ пажар, людзi, вiдаць, разбеглiся з пакояѓ, як спалоханыя i патрывожаныя казуркi. У адным з пакояѓ жылi мужчына i жанчына. На падлозе валялася сукенка, на спiнку крэсла вiселi напаѓзгарэлыя штаны, а ѓ другiм пакоi, занятым, вiдаць, жанчынай, не было нiякiх прыкмет мужчынскага ѓбору. Гэтае месца прымусiла Джона Вэбстэра задумацца аб сваiм сямейным жыццi. "Усё магло б быць так, калi б мы з жонкай не перасталi спаць разам. Гэта мог быць наш пакой, а побач - пакой нашай дачкi Джэйн", - падумаѓ ён ранiцой пасля пажару, праходзячы мiма i спыняючыся разам з iншымi цiкаѓнымi лайдакамi, каб паглядзець на сцэну наверсе.

I цяпер, калi ён iшоѓ адзiн па спячых вулiцах свайго горада, яго ѓяѓленню ѓдалося садраць усе сцены з усiх дамоѓ, i ён iшоѓ, як у нейкiм дзiѓным горадзе мёртвых. Тое, што яго ѓяѓленне магло так успыхнуць, прабягаючы па ѓсiх вулiцах дамоѓ i сцiраючы сцены, як вецер разгойдвае галiны дрэѓ, было для яго новым i жывым цудам. "Мне дадзена жыватворчая рэч. Шмат гадоѓ я быѓ мёртвы, а цяпер жывы", - думаѓ ён. Каб даць волю сваёй фантазii, ён сышоѓ з тратуара i пайшоѓ па цэнтры вулiцы. Дамы ляжалi перад iм у поѓнай цiшынi, i з'явiѓся познi месяц, утварыѓшы чорныя лужыны пад дрэвамi. Дамы, пазбаѓленыя сцен, стаялi па абодва бакi ад яго.

У дамах людзi спалi на сваiх ложках. Колькi целаѓ ляжала i спала блiзка адзiн да аднаго, немаѓляты спалi ѓ ложках, хлопчыкi часам спалi па двое цi трое ѓ адным ложку, маладыя жанчыны спалi з распушчанымi валасамi.

Пакуль яны спалi, iм снiлiся сны. Аб чым яны марылi? У яго было вялiкае жаданне, каб тое, што здарылася з iм i Наталi, здарылася з усiмi iмi. У рэшце рэшт, заняткi каханнем у полi былi ѓсяго толькi сiмвалам чагосьцi больш напоѓненага сэнсам, чым просты акт абдымкi двух целаѓ i пераходу насення жыцця з аднаго цела ѓ iншае.

У iм успыхнула вялiкая надзея. "Надыдзе час, калi каханне, як вогненнае палатно, пранясецца па гарадах i пасёлках. Ён разбурыць сцены. Ён разбурыць выродлiвыя дамы. Ён зрывае пачварнае адзенне з целаѓ мужчын i жанчын. Яны пабудуюць нанава i пабудуюць прыгожа", - заявiѓ ён услых. Пакуль ён iшоѓ i гаварыѓ такiм чынам, ён раптам адчуѓ сябе маладым прарокам, якi прыйшоѓ з нейкай далёкай, чужой чыстай зямлi, каб, дабраславiѓшы сваёй прысутнасцю, наведаць людзей на вулiцы. Ён спынiѓся i, прыклаѓшы рукi да галавы, гучна засмяяѓся якi прадставiѓ сабе карцiну. "Можна падумаць, што я яшчэ адзiн Ян Хрысцiцель, якi жыве ѓ пустынi, сiлкуючыся саранчай i дзiкiм мёдам, а не вытворца пральных машын у горадзе Вiсконсiн", - думаѓ ён. Акно аднаго з дамоѓ было адчынена, i ён пачуѓ цiхiя галасы. "Ну, я лепш пайду дадому, пакуль мяне не замкнулi за вар'ята", - падумаѓ ён, сыходзячы з дарогi i зварочваючы з вулiцы на блiжэйшым куце.

У офiсе на працягу дня такiх перыядаѓ весялосцi не было. Тут толькi Наталi, здавалася, суцэль кантралявала сiтуацыю. "У яе моцныя ногi i моцныя ступнi. Яна ѓмее стаяць на сваiм", - падумаѓ Джон Вэбстэр, седзячы за сталом i гледзячы на ??яе, якая сядзiць за сталом.

Яна не засталася абыякавай да таго, што з ёй адбывалася. Часам, калi ён раптам падымаѓ на яе погляд i калi яна не ведала, што ён глядзiць, ён бачыѓ нешта, што пераконвала яго ѓ тым, што яе гадзiннiк у адзiноце цяпер не вельмi шчаслiвы. Вочы напружылiся. Без сумневу, ёй трэба будзе сутыкнуцца са сваiм уласным маленькiм пеклам.

Тым не менш яна кожны дзень хадзiла на працу, знешне спакойная. "Гэтая старая iрландка з яе запальчывасцю, п'янствам i любоѓю да гучнага маляѓнiчага блюзнерства здолела прымусiць сваю дачку прайсцi шлях расады", - вырашыѓ ён. Добра, што Наталi была такой ураѓнаважанай. "Гасподзь ведае, што нам з ёй можа спатрэбiцца ѓся яе ѓраѓнаважанасць, перш чым мы скончым сваё жыццё", - вырашыѓ ён. У жанчын было нешта накшталт сiлы, якую мала хто разумеѓ. Яны маглi вытрымаць промах. Цяпер Наталi рабiла i яго працу, i сваю таксама. Калi прыйшоѓ лiст, яна адказала на яго, i калi трэба было нешта вырашыць, яна прыняла рашэнне. Часам яна глядзела на яго, як бы кажучы: "Твая праца, уборка, якую табе ѓсё роѓна давядзецца рабiць ва ѓласнай хаце, будзе цяжэй, чым усё, з чым мне давядзецца сутыкнуцца. Вы дазволiлi мне заняцца гэтымi нязначнымi дэталямi нашага жыцця зараз. Гэта аблегчыць мне час чакання".

Яна не казала нiчога падобнага на словах, будучы чалавекам не схiльным да слоѓ, але заѓсёды было нешта ѓ яе вачах, што давала яму зразумець, што яна хацела сказаць.

Пасля таго першага занятку каханнем у полi яны больш не былi палюбоѓнiкамi, пакуль заставалiся ѓ Вiсконсiнскiм мястэчку, хоць кожны вечар хадзiлi разам шпацыраваць. Паабедаѓшы ѓ хаце мацi, дзе ёй прыйшлося прайсцi пад запытальным позiркам сястры-настаѓнiцы, таксама маѓклiвай жанчыны, i вытрымаць палымяны выблiск мацi, якая падышла да дзвярэй i крычала ёй услед пытаннi, iдучы па вулiцы, Наталi вярнулася па чыгуначных шляхах i выявiла Джона Вэбстэра, чакаючы. Затым яны смела iшлi па вулiцах i выходзiлi за горад, а выйшаѓшы на прасёлачную дарогу, iшлi поплеч, большай часткай моѓчкi.

I з кожным днём у офiсе i ѓ доме Уэбстэраѓ пачуццё напружання станавiлася ѓсё больш i больш вiдавочным.

У хаце, калi ён прыйшоѓ позна ѓначы i пракраѓся ѓ свой пакой, у яго было такое адчуванне, што i жонка, i дачка ляжалi без сну, думаючы пра яго, варожачы пра яго, варожачы, што за дзiѓная рэч адбылася здарылася так, што ён раптоѓна стаѓ новым чалавекам. Па тым, што ён бачыѓ у iх вачах днём, ён зразумеѓ, што яны абодва раптам заѓважылi яго. Цяпер ён ужо не быѓ проста кармiцелем, чалавекам, якi ѓваходзiць i выходзiць са сваёй хаты, як працоѓны конь уваходзiць i выходзiць са стайнi. Цяпер, калi ён ляжаѓ у сваiм ложку, за дзвюма сценамi свайго пакоя i двума зачыненымi дзвярыма, унутры iх прачыналiся галасы, маленькiя спалоханыя галасы. Яго розум абвык думаць аб сценах i дзвярах. "Аднойчы ноччу сцены паваляцца, i дзве дзверы адчыняцца. Я павiнен быць гатовы да таго часу, калi гэта адбудзецца", - думаѓ ён.

Яго жонка была з тых, хто, калi яна была ѓсхваляваная, пакрыѓджаная цi сярдзiтая, апускалася ѓ акiян маѓчання. Магчыма, увесь горад ведаѓ пра яго вячэрнюю прагулку з Наталi Шварц. Калi б навiна аб гэтым дайшла да яго жонкi, яна б не расказала пра гэта дачкi. У хаце панавала густая цiшыня, i дачка ведала, што нешта не так. Раней бывалi такiя часы. Дачка б спалохалася, можа, гэта быѓ бы ѓ аснове толькi страх пераменаѓ, таго, што вось-вось адбудзецца нешта такое, што парушыць размераную i раѓнамерную плынь дзён.

Аднойчы апоѓднi, на другiм тыднi пасля заняткаѓ каханнем з Наталi, ён пайшоѓ у бок цэнтра горада, збiраючыся зайсцi ѓ рэстаран i паабедаць, але замест гэтага прайшоѓ проста па шляхах амаль мiлю. Пасля, не ведаючы дакладна, якi iмпульс яго прывёѓ, ён вярнуѓся ѓ офiс. Наталi i ѓсе астатнiя, акрамя самай малодшай з трох жанчын, выйшлi. Магчыма, паветра гэтага месца стала настолькi цяжкiм ад невыяѓленых думак i пачуццяѓ, што нiхто з iх не хацеѓ заставацца там, калi яны не працавалi. Дзень быѓ яркi i цёплы, залацiста-чырвоны дзень Вiсконсiна ѓ пачатку кастрычнiка.

Ён увайшоѓ ва ѓнутраны кабiнет, пастаяѓ некаторы час, няпэѓна азiраючыся па баках, а затым зноѓ выйшаѓ. Маладая жанчына, якая сядзела там, паднялася. Цi збiралася яна сказаць яму што-небудзь пра раман з Наталi? Ён таксама спынiѓся i стаяѓ, гледзячы на ??яе. Гэта была маленькая жанчына з мiлымi жаноцкiмi вуснамi, шэрымi вачыма i нейкай стомленасцю, якая выяѓлялася ва ѓсёй яе iстоце. Чаго яна хацела? Цi хацела яна, каб ён працягнуѓ раман з Наталi, пра якi яна, несумненна, ведала, цi хацела, каб ён спынiѓся? "Было б жахлiва, каб яна паспрабавала загаварыць пра гэта", - падумаѓ ён i раптам, па нейкай невытлумачальнай прычыне, зразумеѓ, што яна гэтага не зробiць.

Некаторы час яны стаялi, гледзячы адзiн аднаму ѓ вочы, i гэты погляд таксама быѓ падобны на занятак каханнем. Гэта было вельмi дзiѓна, i гэты момант пасля прымусiѓ яго шмат аб чым задумацца. У будучынi, без сумневу, яго жыццё будзе напоѓнена мноствам думак. Перад iм стаяла жанчына, якую ён зусiм не ведаѓ, i яны з ёй таксама былi палюбоѓнiкамi. Калi б гэта не адбылося памiж iм i Наталi так нядаѓна, калi б ён яшчэ не быѓ напоѓнены гэтым, то нешта падобнае суцэль магло б адбыцца памiж iм i гэтай жанчынай.

Насамрэч тое, як два чалавекi стаялi так i глядзелi адзiн на аднаго, займала толькi iмгненне. Потым яна села, крыху разгубленая, i ён хутка выйшаѓ.

У iм зараз была нейкая радасць. "У свеце шмат кахання. Для выражэння можа спатрэбiцца шмат шляхоѓ. Жанчына там прагне кахання, i ѓ ёй ёсць нешта выдатнае i шчодрае. Яна ведае, што мы з Наталi кахаем, i нейкiм незразумелым чынам, якi я пакуль не магу зразумець, аддалася гэтаму, пакуль гэта таксама не стала для яе амаль фiзiчным досведам. У жыццi ёсць тысяча рэчаѓ, якiя нiхто правiльна не разумее. У каханнi столькi ж галiн, колькi ѓ дрэва".

Ён падняѓся на дзелавую вулiцу горада i звярнуѓ ва ѓчастак, якi быѓ яму не вельмi знаёмы. Ён праходзiѓ мiма невялiчкай крамачкi каля каталiцкай царквы, такой крамы, якой заступаюцца набожныя каталiкi i ѓ якiм прадаюцца фiгуркi Хрыста на крыжы, Хрыста, якi ляжыць у падножжа крыжа з крывацечнымi ранамi, Багародзiцы. стоячы са скрыжаванымi рукамi, сцiпла гледзячы ѓнiз, асвечаныя свечкi, падсвечнiкi i таму падобнае. Некаторы час ён стаяѓ перад вiтрынай крамы, разглядаючы выстаѓленыя постацi, а затым увайшоѓ i купiѓ невялiкую карцiну Багародзiцы ѓ рамцы, запас жоѓтых свечак i два шкляныя падсвечнiкi, выкананых у форме крыжоѓ i з маленькiмi пазалочанымi фiгуркамi. Хрыста на крыжы на iх.

Сапраѓды кажучы, постаць Багародзiцы мала чым адрознiвалася ад Наталi. У ёй адчувалася нейкая цiхая сiла. Яна стаяла, трымаючы лiлею ѓ правай руцэ, а вялiкi i ѓказальны пальцы левай рукi злёгку дакранулiся да вялiзнага сэрца, прыколатага да яе грудзей кiнжалам. Папярок сэрца быѓ вянок з пяцi чырвоных руж.

Джон Вэбстэр пастаяѓ iмгненне, гледзячы ѓ вочы Панны, а затым купiѓ рэчы i паспяшаѓся з крамы. Потым ён сеѓ у трамвай i паехаѓ да сябе дадому. Яго жонкi i дачкi не было дома, i ён падняѓся ѓ свой пакой i паклаѓ скруткi ѓ камору. Калi ён спусцiѓся ѓнiз, яго чакала служанка Кэтрын. "Цi магу я прынесцi вам што-небудзь паесцi сёння?" - спытала яна i ѓсмiхнулася.

Ён не застаѓся на абед, але нiчога страшнага, калi яго папрасiлi застацца. Ва ѓсякiм разе, яна памятала той дзень, калi стаяла побач з iм, пакуль ён еѓ. Яму спадабалася быць з ёй сам-насам у той дзень. Магчыма, яна адчувала тое ж самае, i ёй падабалася быць з iм.

Ён выйшаѓ проста з горада, выехаѓ на прасёлачную дарогу i неѓзабаве павярнуѓ з яе ѓ невялiкi лес. Дзве гадзiны ён сядзеѓ на бервяне, гледзячы на палаючыя колерам дрэвы. Сонца свяцiла ярка, i праз некаторы час вавёркi i птушкi сталi менш адчуваць яго прысутнасць, а жыццё жывёл i птушак, якое сцiхла з яго прыходам, аднавiлася.

Гэта быѓ дзень пасля ночы, калi ён гуляѓ па вулiцах памiж радамi дамоѓ, сцены якiх былi знесены яго фантазiяй. - Сёння ѓвечары я раскажу пра гэта Наталi, а таксама пра тое, што збiраюся рабiць дома, у сваiм пакоi. Я скажу ёй, i яна нiчога не скажа. Яна дзiѓная. Калi яна не разумее, яна верыць. Ёсць у ёй нешта такое, што прымае жыццё, як гэтыя дрэвы", - думаѓ ён.

OceanofPDF.com

III

Дзiѓны выгляд _ Вячэрняя цырымонiя пачалася ѓ кутнiм пакоi Джона Вэбстэра на другiм паверсе яго дома. Увайшоѓшы ѓ дом, ён цiха падняѓся наверх i прайшоѓ у свой пакой. Затым ён зняѓ усю сваю вопратку i павесiѓ яе ѓ шафу. Калi ён быѓ зусiм аголены, ён дастаѓ маленькую выяву Багародзiцы i паставiѓ яе на нешта накшталт камоды, якi стаяѓ у куце памiж двума вокнамi. На камодзе ён таксама паставiѓ два падсвечнiкi з выявай на iх Хрыста на крыжы i, паставiѓшы ѓ iх дзве жоѓтыя свечкi, запалiѓ свечкi.

Распранаючыся ѓ цемры, ён не бачыѓ нi пакоя, нi сябе, пакуль не ѓбачыѓ пры святле свечак. Затым ён пачаѓ хадзiць узад i ѓперад, думаючы пра тыя думкi, якiя прыходзiлi яму ѓ галаву.

"Я не сумняваюся, што я вар'ят, - сказаѓ ён сабе, - але пакуль я такi, гэта цалкам можа быць мэтанакiраваным вар'яцтвам. Мне не падабаецца нi гэты пакой, нi адзенне, якое я нашу. Цяпер я зняѓ адзенне i, магчыма, змагу неяк крыху ачысцiць пакой. Што тычыцца таго, што я гуляю па вулiцах i дазваляю сваёй фантазii гуляць са шматлiкiмi людзьмi ѓ iх дамах, то гэта, у сваю чаргу, таксама будзе добра, але зараз мая праблема заключаецца ѓ гэтым доме. У хаце i ѓ гэтым пакоi прайшло шмат гадоѓ дурнога жыцця. Цяпер я буду працягваць гэтую цырымонiю; агаляюся i хаджу тут узад i ѓперад перад Багародзiцай, пакуль нi мая жонка, нi мая дачка не змогуць захоѓваць маѓчанне. Аднойчы ноччу яны зусiм нечакана ѓварвуцца сюды, i тады я скажу тое, што павiнен сказаць, перш чым пайду з Наталi.

"Што тычыцца цябе, мая Дзева, я адважуся сказаць, што не пакрыѓджу цябе", - сказаѓ ён услых, паварочваючыся i кланяючыся жанчыне ѓ яе апраѓленнi. Яна пiльна глядзела на яго, як магла б глядзець Наталi, а ён працягваѓ ёй усмiхацца. Цяпер яму здавалася зусiм ясным, якiм будзе яго жыццёвы шлях. Ён павольна ѓсё абдумваѓ. У нейкiм сэнсе ѓ той час яму не трэба было шмат спаць. Проста адпусьцiць сябе, як ён гэта рабiѓ, было свайго роду адпачынкам.

Тым часам ён хадзiѓ аголеным i босымi нагамi ѓзад i ѓперад па пакоi, спрабуючы спланаваць сваё будучае жыццё. "Я згодны з тым, што цяпер я вар'ят, i спадзяюся, што так i застануся", - сказаѓ ён сабе. Урэшце, было цалкам вiдавочна, што разважныя людзi навокал не атрымлiвалi ад жыцця такой радасцi, як ён сам. Справа была ѓ тым, што ён прывёѓ Багародзiцу да сябе аголенай i паставiѓ яе пад свечкамi. Па-першае, свечкi распаѓсюджвалi па пакоi мяккае ззяючае святло. Адзенне, якое ён насiѓ звыкла i якое ён навучыѓся не любiць, таму што яно было пашытае не для яго самога, а для нейкай безасабовай iстоты, на нейкай швейнай фабрыцы, цяпер вiсела, з вачэй далоѓ, у шафе. "Багi былi добрыя да мяне. Я ѓжо не вельмi малады, але чамусьцi не даѓ свайму целу распаѓнець i агрубець", - думаѓ ён, уваходзячы ѓ круг свечак i доѓга i сур'ёзна гледзячы на сябе.

У будучынi, пасля тых начэй, калi яго хаджэнне туды-сюды па пакоi прыцягвала ѓвагу яго жонкi i дачкi, пакуль iм не прыйшлося ѓварвацца да яго, ён возьме з сабой Наталi i сыдзе. Ён нарыхтаваѓ сабе крыху грошай, дастатковых, каб яны маглi пражыць некалькi месяцаѓ. Астатняе застанецца жонцы i дачцэ. Пасля таго як ён i Наталi выберуцца з горада, яны адправяцца куды-небудзь, магчыма, на Захад. Потым яны недзе паселяцца i заробяць сабе на жыццё.

Яму самому больш за ѓсё на свеце хацелася даць волю ѓнутраным парывам. "Напэѓна, калi я быѓ хлопчыкам i маё ѓяѓленне вар'яцка гуляла ва ѓсiм жыццi вакол мяне, мне прызначалася быць кiмсьцi iншым, а не тым сумным камяком, якiм я быѓ усе гэтыя гады. У прысутнасцi Наталi, як у прысутнасцi дрэва цi палi, я магу быць самiм сабой. Адважуся сказаць, што часам мне давядзецца быць крыху асцярожней, бо я не хачу, каб мяне абвясцiлi вар'яткi i замкнулi дзе-небудзь, але Наталi мне ѓ гэтым дапаможа. У нейкiм сэнсе тое, што я адпускаю сябе, будзе выразам для нас абодвух. Па-свойму яна таксама была зачыненая ѓ турме. Вакол яе таксама збудаваны сцены.

"Можа быць, цi бачыце, ува мне ёсць нешта ад паэта, i Наталi трэба было б мець паэта ѓ якасцi палюбоѓнiка.

"Праѓда ѓ тым, што я буду нейкiм чынам прыѓносiць прыгажосць i сэнс у сваё жыццё. У рэшце рэшт, мабыць, жыццё для чагосьцi такога i прызначанае.

"Насамрэч было б не так ужо дрэнна, калi б за тыя нямногiя гады жыцця, якiя мне засталiся, я не здзейснiѓ бы нiчога важнага. Калi справа даходзiць да гэтага, дасягненнi не з'яѓляюцца жыццёва важнай рэччу ѓ жыццi.

"Пры цяперашнiм становiшчы спраѓ тут, у гэтым горадзе i ва ѓсiх iншых гарадах, дзе я калi-небудзь быѓ, справы iдуць у значнай ступенi блытанiна. Паѓсюль жыццё пражыта бязмэтна. Мужчыны i жанчыны альбо праводзяць сваё жыццё, уваходзячы i выходзячы з дамоѓ i фабрык, альбо валодаюць дамамi i фабрыкамi, жывуць сваiм жыццём i, нарэшце, аказваюцца перад тварам смерцi i канца жыцця, увогуле не пражываючы".

Ён працягваѓ усмiхацца сабе i сваiм думкам, ходзячы ѓзад i наперад па пакоi, а часам спыняѓся i рабiѓ вытанчаны паклон Дзеве. "Спадзяюся, ты сапраѓдная нявiннiца", - сказаѓ ён. "Я прывёѓ цябе ѓ гэты пакой i да майго аголенага цела, бо думаѓ, што ты будзеш такiм. Цi бачыш, будучы нявiннiцай, ты не можаш мець нiчога, акрамя чыстых намераѓ".

OceanofPDF.com

Даволi часта, Падчас днём, а пасля таго, як пачалася начная цырымонiя ѓ яго пакоi, у Джона Вэбстэр бывалi моманты спалоху. "Выкажам здагадку, - думаѓ ён, - мая жонка i дачка аднойчы ѓначы зазiрнуць у замочную шчылiну ѓ мой пакой i вырашаць замкнуць мяне замест таго, каб прыйсцi сюды i даць мне магчымасць пагаварыць з iмi. У сiтуацыi, якая склалася я не змагу ажыццявiць свае планы, калi не змагу прывесцi iх дваiх у пакой, не запрашаючы iх прыйсцi.

Ён востра адчуваѓ, што тое, што адбудзецца ѓ ягоным пакоi, будзе жахлiва для яго жонкi. Магчыма, яна не вытрымае гэтага. У iм развiлася жорсткасць. Днём ён зараз рэдка заходзiѓ у свой кабiнет, а калi i прыходзiѓ, то заставаѓся тамака ѓсяго на некалькi хвiлiн. Кожны дзень ён рабiѓ працяглы шпацыр па краiне, сядзеѓ пад дрэвамi; блукаѓ па лясных сцяжынках, а ѓвечары моѓчкi гуляѓ побач з Наталi, таксама за горадам. Днi прайшлi ѓ цiхiм восеньскiм харастве. Зьявiлася нейкая прыемная новая адказнасьць - проста заставацца жывым, калi адчуваеш сябе такiм жывым.

Аднойчы ён падняѓся на невялiкi груд, з вяршынi якога яму былi бачныя за палямi фабрычныя трубы яго горада. Мяккая смуга ляжала над лясамi i палямi. Галасы ѓнутры яго цяпер не бунтавалi, а цiха перагаворвалiся.

Што ж да яго дачкi, то трэба было, калi магчыма, прымусiць яе ѓсвядомiць рэальнасць жыцця. "Я ёй у даѓгу", - падумаѓ ён. "Хоць тое, што павiнна адбыцца, будзе жудасна цяжкiм для яе мацi, яно можа вярнуць Джэйн жыццё. У рэшце рэшт, мёртвыя павiнны саступiць сваё месца ѓ жыццi жывым. Калi даѓным-даѓно я лёг у ложак да той жанчыны, мацi маёй Джэйн, я ѓзяѓ на сябе пэѓную адказнасць. Як аказалася, яе класцiся спаць, можа быць, i не было самай цудоѓнай падзеяй на свеце, але гэта было зроблена, i ѓ вынiку з'явiлася гэтае дзiця, якое цяпер ужо не дзiця, а стала ѓ сваiм фiзiчным жыццi жанчына. Дапамагаючы даць ёй гэтае фiзiчнае жыццё, я цяпер павiнен паспрабаваць даць яму, прынамсi, i гэтае iншае, гэтае ѓнутранае жыццё".

Ён паглядзеѓ унiз, праз палi, у бок горада. Калi праца, якую яму яшчэ трэба было зрабiць, была зроблена, ён адыходзiѓ i праводзiѓ рэшту свайго жыцця, перамяшчаючыся сярод людзей, гледзячы на людзей, думаючы пра iх i iх жыццё. Магчыма, ён стане пiсьменнiкам. Вось так бы i аказалася.

Ён устаѓ са свайго месца на траве на вяршынi ѓзгорка i пайшоѓ па дарозе, якая вяла назад у горад i на вячэрнюю прагулку з Наталi. Цяпер хутка настане вечар. "Ва ѓсякiм разе, я нiколi нiкому не буду прапаведаваць. Калi выпадкова я калi-небудзь стану пiсьменнiкам, я буду спрабаваць расказваць людзям толькi тое, што я бачыѓ i чуѓ у жыццi, а акрамя таго, я буду бавiць час, гуляючы ѓзад i наперад, гледзячы i слухаючы", - думаѓ ён.

OceanofPDF.com

КНIГА ТРЭЦЯ

OceanofPDF.com

НД ВКЛ. ШТО У тую ж ноч, пасля таго як ён сядзеѓ на ѓзгорку i думаѓ аб сваiм жыццi i аб тым, што ён будзе рабiць з тым, што ад яе засталося, i пасля таго, як ён адправiѓся на звычайны вячэрнi шпацыр з Наталi, дзверы яго пакоя адчынiлiся, i яго жонка i дачка заходзь.

Было каля паловы на дванаццатую, i цэлую гадзiну ён цiха хадзiѓ узад i ѓперад перад выявай Багародзiцы. Свечкi былi запалены. Яго ногi здалёк мяккi кацiны гук па падлозе. Было нешта дзiѓнае i страшнае ѓ тым, каб пачуць гук у цiхiм доме.

Дзверы, якая вядзе ѓ пакой яго жонкi, адчынiлiся, i яна спынiлася, гледзячы на ??яго. Яе высокая постаць запоѓнiла дзвярны праём, а рукi ѓчапiлiся ѓ бакавiцы дзвярэй. Яна была вельмi бледная, яе вочы былi нерухомыя i пiльна глядзелi. - Джон, - хрыпла сказала яна, а затым паѓтарыла гэтае слова. Здавалася, яна хацела сказаць больш, але не магла казаць. Узнiкла вострае адчуванне безвынiковай барацьбы.

Было ясна, што яна не вельмi прыгожая, калi стаiць там. "Жыццё плацiць людзям. Адвярнiцеся ад жыцця, i яна зраѓняецца з вамi. Калi людзi не жывуць, яны памiраюць, а калi яны мёртвыя, яны выглядаюць мёртвымi", - думаѓ ён. Ён усмiхнуѓся ёй, а затым адвярнуѓся i спынiѓся, прыслухоѓваючыся.

Ён прыйшоѓ - гук, якi ён чакаѓ. У пакоi яго дачкi адбыѓся перапалох. Ён так разлiчваѓ на тое, што ѓсё складзецца так, як ён хацеѓ, i нават прадчуваѓ, што гэта адбудзецца менавiта гэтай ноччу. Яму здавалася, што ён зразумеѓ, што здарылася. Вось ужо больш за тыдзень гэтая бура бушавала над акiянам маѓчання яго жонкi. Менавiта такое ж працяглае i пакрыѓджанае маѓчанне было пасля iх першай спробы заняцца каханнем i пасля таго, як ён сказаѓ ёй некалькi рэзкiх крыѓдных слоѓ. Паступова яно зношвалася, але гэтая новая рэч была нечым iншым. Ён не мог зношвацца такiм чынам. Адбылося тое, аб чым ён малiѓся. Яна была вымушана сустрэцца з iм тут, у тым месцы, якое ён падрыхтаваѓ.

I цяпер яго дачка, якая таксама ноч за ноччу ляжала без сну i чула дзiѓныя гукi ѓ пакоi бацькi, вымушана будзе прыйсцi. Ён адчуваѓ сябе амаль геем. У той вечар ён сказаѓ Наталi, што, на яго думку, гэтай ноччу яго барацьба можа дасягнуць крытычнай кропкi, i папрасiѓ яе быць гатовай да яго. Цягнiк павiнен быѓ адправiцца з горада ѓ чатыры ранiцы. "Магчыма, мы зможам гэта вытрымаць", - сказаѓ ён.

"Я буду чакаць цябе", - сказала Наталi, i вось яго жонка стаяла бледная i дрыготкая, як быццам збiраючыся ѓпасцi, i пераводзiла погляд з Багародзiцы памiж яе свечкамi на яго аголенае цела, а затым пачуѓся гук нейкага адзiн рухаецца ѓ пакоi сваёй дачкi.

I вось яе дзверы цiхенька прачынiлiся на дзюйм, i ён тут жа падышоѓ i расчынiѓ яе цалкам. - Заходзьце, - сказаѓ ён. "Вы абодва ѓваходзiце. Iдзiце i сядзьце разам на ложак. Мне ёсць што сказаць вам абодвум. У ягоным голасе гучала камандаванне.

Не было сумневаѓ, што абедзве жанчыны, прынамсi на дадзены момант, былi цалкам напалоханыя i запалоханыя. Якiмi бледнымi яны абодва былi. Дачка закрыла твар рукамi i пабегла праз пакой, каб сесцi прама, трымаючыся за парэнчы ѓ падножжы ложка i ѓсё яшчэ прыцiскаючы адну руку да вачэй, а яго жонка падышла i ѓпала тварам унiз на ложак. Некаторы час яна выдавала бесперапынныя цiхiя стогны, а затым уткнулася тварам у пасцельную бялiзну i замоѓкла. Несумненна, абедзве жанчыны лiчылi яго зусiм вар'ятам.

Джон Вэбстэр пачаѓ хадзiць перад iмi ѓзад i ѓперад. "Што за iдэя", - падумаѓ ён, гледзячы на свае босыя ногi. Ён усмiхнуѓся, зноѓ гледзячы ѓ спалоханы твар дачкi. "Хiто, цiта", - прашаптаѓ ён сам сабе. "Цяпер не губляйце галаву. Ты справiшся з гэтым. Трымай галаву на плячах, мой хлопчык. Нейкi дзiѓны дзiвацтва прымусiѓ яго падняць абедзве рукi, як быццам ён дараваѓ нейкае дабраславеньне дзвюм жанчынам. "Я страцiѓ розум, выйшаѓ са сваёй шкарлупiны, але мне ѓсё роѓна", - разважаѓ ён.

Ён звярнуѓся да дачкi. "Ну, Джэйн, - пачаѓ ён, кажучы з вялiкай сур'ёзнасцю i ясным цiхiм голасам, - я бачу, што ты напалохана i засмучаная тым, што тут адбываецца, i я не вiнавачу цябе.

Праѓда ѓ тым, што ѓсё гэта было заплянавана. Вось ужо тыдзень ты ляжыш без сну ѓ сваiм ложку ѓ суседнiм пакоi i чуеш, як я хаджу тут, а ѓ тым пакоi ляжыць твая мацi. Я хацеѓ сёе-тое сказаць табе i тваёй мацi, але, як ты ведаеш, у гэтым доме нiколi не было звычкi размаѓляць.

"Праѓда ѓ тым, што я хацеѓ напалохаць цябе, i, думаю, мне гэта ѓдалося".

Ён прайшоѓ праз пакой i сеѓ на ложак памiж дачкой i цяжкiм iнэртным целам жонкi. Яны абодва былi апрануты ѓ начныя кашулi, i валасы яго дачкi ѓпалi ёй на плечы. Яны былi падобныя на валасы яго жонкi, калi ён ажанiѓся з ёй. Тады валасы ѓ яе былi менавiта такiя залацiста-жоѓтыя, i калi на iх свяцiла сонца, часам з'яѓлялiся медныя i карычневыя водблiскi.

- Сёння ѓвечары я сыходжу з гэтага дома. Я не збiраюся больш жыць з тваёй мацi, - сказаѓ ён, нахiлiѓшыся наперад i гледзячы ѓ падлогу.

Ён выпрастаѓся i доѓга сядзеѓ, гледзячы на цела дачкi. Яно было маладым i стройным. Яна не была б надзвычай высокай, як яе мацi, але была б жанчынай сярэдняга росту. Ён уважлiва вывучыѓ яе цела. Аднойчы, калi Джэйн была шасцiгадовым дзiцем, яна хварэла амаль год, i зараз ён успомнiѓ, што ѓвесь гэты час яна была яму вельмi дарагая. Гэта быѓ год, калi справы iшлi дрэнна, i ён думаѓ, што ѓ любы момант яму давядзецца збанкрутаваць, але яму ѓдалося трымаць у доме квалiфiкаваную медсястру на працягу ѓсяго перыяду, пакуль ён вяртаѓся з фабрыкi апоѓднi, i адправiѓся ѓ пакой яго дачкi.

Нiякай лiхаманкi не было. Што здарылася? Ён скiнуѓ коѓдру з цела дзiцяцi i паглядзеѓ на яго. Яна была тады вельмi худая, i костачкi цела былi добра бачныя. Там была толькi малюсенькая кашчавая структура, па-над якой была нацягнута светлая белая скура.

Лекары сказалi, што справа ѓ недаяданнi, што ежа, якую давалi дзiцяцi, не насычала яго, i яны не маглi знайсцi прыдатную ежу. Мацi не магла кармiць дзiця. Часам у гэты час ён падоѓгу стаяѓ, гледзячы на ??дзiця, чые стомленыя, млявыя вочы глядзелi на яго. Слёзы цяклi з яго ѓласных вачэй.

Гэта было вельмi дзiѓна. З таго часу i пасля таго, як яна раптам зноѓ пачала папраѓляцца i станавiцца моцнай, ён нейкiм чынам страцiѓ усялякую сувязь са сваёй дачкой. Дзе ён быѓ у гэты час i дзе была яна? Iх было два чалавекi, i ѓсе гэтыя гады яны жылi ѓ адным доме. Што аддаляла людзей адно ад аднаго? Ён уважлiва паглядзеѓ на цела дачкi, зараз выразна акрэсленае пад тонкай начной кашуляй. Сцёгны ѓ яе былi даволi шырокiя, як жаночыя, а плечы вузкiя. Як яе цела дрыжала. Як яна баялася. "Я для яе чужы, i гэта нядзiѓна", - думаѓ ён. Ён нахiлiѓся наперад i паглядзеѓ на яе босыя ногi. Яны былi маленькiя i добра зробленыя. Калi-небудзь каханак прыходзiѓ iх пацалаваць. Калi-небудзь мужчына будзе ставiцца да яе цела гэтак жа, як зараз да моцнага, цвёрдага цела Наталi Шварц.

Яго маѓчанне, здавалася, абудзiла яго жонку, якая павярнулася i паглядзела на яго. Затым яна села на ложку, а ён ускочыѓ на ногi i ѓстаѓ перад ёй. - Джон, - паѓтарыла яна хрыплым шэптам, як быццам жадаючы паклiкаць яго назад да сябе з нейкага цёмнага, таямнiчага месца. Яе рот адкрыѓся i закрыѓся два цi тры разы, як рот рыбы, вынятай з вады. Ён адвярнуѓся i больш не звяртаѓ на яе ѓвагi, i яна зноѓ апусцiла твар у пасцельную бялiзну.

"Даѓным-даѓно, калi Джэйн была яшчэ зусiм маленькай, я хацеѓ проста, каб у яе ѓвайшло жыццё, i гэта тое, чаго я хачу зараз. Гэта ѓсё, што я хачу. Вось што мне зараз трэба", - падумаѓ Джон Вэбстэр.

Ён зноѓ пачаѓ хадзiць узад i ѓперад па пакоi, адчуваючы цудоѓны вольны час. Нiчога не адбудзецца. Цяпер яго жонка зноѓ пагрузiлася ѓ акiян маѓчання. Яна ляжала на ложку i нiчога не казала, нiчога не рабiла, пакуль ён не скончыѓ казаць тое, што хацеѓ сказаць, i не сышоѓ. Яго дачка цяпер была сляпая i няма ад страху, але, магчыма, ён змог бы пазбавiць яе ад страху. "Трэба заняцца гэтай справай марудна, не спяшаючыся, расказаць ёй усё", - думаѓ ён. Спалоханая дзяѓчына прыбрала руку з вачэй i паглядзела на яго. Яе рот задрыжаѓ, а затым утварылася слова. - Бацька, - сказала яна прызыѓна.

Ён падбадзёрвальна ѓсмiхнуѓся ёй i зрабiѓ рух рукой у бок Багародзiцы, якая ѓрачыста сядзела памiж двума свечкамi. "Паглядзiце туды на хвiлiнку, пакуль я з вамi размаѓляю", - сказаѓ ён.

Ён адразу ж пагрузiѓся ѓ тлумачэнне свайго становiшча.

"Нешта зламалася", - сказаѓ ён. "Гэта звычка жыцця ѓ гэтым доме. Цяпер ты не зразумееш, але калi-небудзь зразумееш.

"На працягу многiх гадоѓ я не быѓ закаханы ѓ гэтую жанчыну, якая была тваёй мацi i маёй жонкай, а зараз я закахаѓся ѓ iншую жанчыну. Яе клiчуць Наталi, i сёння ѓвечары, пасля таго як мы з табой пагаворым, мы з ёй з'едзем жыць разам.

Iмпульсiѓна, ён пайшоѓ i апусцiѓся на каленi на падлогу каля ног дачкi, а затым хутка ѓскочыѓ зноѓ. "Не, гэта няправiльна. Я не буду прасiць у яе прабачэння, я павiнен ёй пра нешта расказаць", - думаѓ ён.

- Што ж, - пачаѓ ён зноѓ, - вы палiчыце мяне вар'ятам, i, магчыма, так яно i ёсць. Я ня ведаю. У любым выпадку, калi я знаходжуся тут, у гэтым пакоi, з Дзевай i без якi-небудзь адзення, дзiвацтва ѓсяго гэтага прымусiць вас палiчыць мяне вар'ятам. Ваш розум будзе чапляцца за гэтую думку. Яму захочацца чапляцца за гэтую думку, - сказаѓ ён уголас. "На нейкi час так можа апынуцца".

Здавалася, ён быѓ збянтэжаны тым, як сказаць усё, што хацеѓ сказаць. Уся гэтая справа, сцэна ѓ пакоi, размова з дачкой, якую ён так старанна планаваѓ, апынецца больш цяжкай справай, чым ён разлiчваѓ. Ён думаѓ, што ѓ яго галечы, у прысутнасцi Багародзiцы i яе свечак будзе нейкае апошняе значэнне. Няѓжо ён перавярнуѓ сцэну? Ён задаваѓся пытаннем i працягваѓ глядзець поѓнымi турботы вачыма на твар дачкi. Гэта яму нi пра што не сказала. Яна проста была напалохана i чаплялася за парэнчы ля падножжа ложка, як чалавек, раптам кiнуты ѓ мора, можа ѓчапiцца за плавае кавалак дрэва. Цела яго жонкi, якое ляжала на ложку, мела дзiѓны застылы выгляд. Што ж, на працягу многiх гадоѓ у целе жанчыны было нешта жорсткае i халоднае. Магчыма, яна памерла. Гэта мусiла адбыцца. Гэта было б нешта, на што ён не разьлiчваѓ. Было даволi дзiѓна, што цяпер, калi ён сутыкнуѓся з праблемай, якая стаяла перад iм, прысутнасць яго жонкi мела вельмi мала агульнага з разгляданым пытаннем.

Ён перастаѓ глядзець на сваю дачку i пачаѓ хадзiць узад i ѓперад i на хаду казаѓ. Спакойным, хоць i крыху напружаным голасам ён пачаѓ спрабаваць растлумачыць перш за ѓсё прысутнасць Багародзiцы i свечак у пакоi. Цяпер ён размаѓляѓ з нейкiм чалавекам, не са сваёй дачкой, а з такiм жа чалавекам, як i ён сам. Ён адразу адчуѓ палёгку. "Ну цяпер. Гэта бiлет. Вось так i трэба рабiць", - падумаѓ ён. Ён доѓга гаварыѓ i хадзiѓ так узад i ѓперад. Лепш было не думаць занадта шмат. Даводзiлася трымацца за веру, што тое, што ён так нядаѓна знайшоѓ у сабе i ѓ Наталi, было недзе жыва i ѓ ёй. Завалены смеццем i ляжачы ѓ цемры. Пляж быѓ пакрыты старымi мёртвымi, затопленымi дрэвамi i пнямi.

А потым усярэдзiне вылiѓся шторм, i зараз пляж стаѓ чыстым. Цi зможа ён захаваць яго ѓ чысцiнi? Цi зможа ён утрымлiваць яго ѓ чысцiнi, каб ён зiхацеѓ у ранiшнiм святле?

Ён спрабаваѓ расказаць сваёй дачцэ Джэйн нешта пра жыццё, якое ён пражыѓ з ёй у хаце, i пра тое, чаму, перш чым ён змог з ёй пагаварыць, ён быѓ вымушаны зрабiць нешта незвычайнае, напрыклад, прывесцi Багародзiцу ѓ свой пакой i зняць з сябе адзенне. уласнае цела, адзенне, якое, калi ён яе насiѓ, прымушала яго здавацца ѓ яе вачах проста заходзячым у дом i выходзячым з яго, здабытчыкам хлеба i адзення для сябе, якую яна заѓсёды ведала.

Кажучы вельмi ясна i марудна, нiбы баючыся збiцца з дарогi, ён расказаѓ ёй штосьцi пра сваё жыццё дзелавога чалавека, пра тое, як мала iстотнай цiкавасцi ён заѓсёды меѓ да спраѓ, якiя займалi ѓсе яго днi.

Ён забыѓся пра Багародзiцу i нейкi час казаѓ толькi пра сябе. Ён зноѓ падышоѓ, сеѓ побач з ёй i, пакуль казаѓ, смела паклаѓ руку ёй на нагу. Цела было халодным пад тонкай начной кашуляй.

"Я быѓ такiм жа маладым, як i ты цяпер, Джэйн, калi сустрэѓ жанчыну, якая была тваёй мацi i маёй жонкай", - растлумачыѓ ён. "Ты павiнен паспрабаваць прыстасаваць свой розум да думкi, што i твая мацi, i я некалi былi такiмi ж маладымi людзьмi, як i ты.

"Мяркую, твая мацi ѓ тваiм узросце была прыкладна такой жа, як ты зараз. Яна, вядома, была б крыху вышэй. Я памятаю, што яе цела было ѓ той час вельмi доѓгiм i стройным. Тады мне гэта падалося вельмi мiлым.

- У мяне ёсць прычына ѓспомнiць цела тваёй мацi. Мы з ёй упершыню сустрэлiся праз нашы целы. Спачатку больш нiчога не было, толькi нашы аголеныя целы. У нас гэта было, i мы гэта адмаѓлялi. Магчыма, на гэтым усё i магло б быць пабудавана, але мы былi занадта недасведчаныя або занадта баязлiвыя. Менавiта з-за таго, што адбылося памiж тваёй мацi i мной, я прывёѓ цябе да сябе аголеным i прынёс сюды выяву Багародзiцы. У мяне ёсць жаданне нейкiм чынам зрабiць плоць свяшчэннай для цябе".

Яго голас стаѓ мяккiм i якiя нагадваюць ѓспамiны, i ён прыбраѓ руку з нагi дачкi i дакрануѓся да яе шчок, а затым яе валасоѓ. Ён зараз адкрыта займаѓся з ёй каханнем, i яна некалькi патрапiла пад яго ѓплыѓ. Ён нахiлiѓся i, узяѓшы адну з яе рук, моцна сцiснуѓ яе.

"Мы сустрэлiся, разумееш, з тваёй мамай у доме сябра. Хоць да таго часу, пакуль некалькi тыдняѓ таму я раптам не пакахаѓ iншую жанчыну, я ѓжо шмат гадоѓ не думаѓ пра гэтую сустрэчу, у гэты момант яна такая ясная ѓ маёй свядомасцi, як калi б гэта адбылося тут, у гэтым доме. сёння ѓвечары.

"Уся справа, пра якую я цяпер хачу расказаць вам падрабязнасцi, адбылася менавiта тут, у гэтым горадзе, у доме чалавека, якi быѓ у той час маiм сябрам. Цяпер яго няма ѓ жывых, але тады мы ѓвесь час былi разам. У яго была сястра, на год малодшай яго, якую я кахаѓ, але хоць мы шмат шпацыравалi разам, мы з ёй не былi закаханыя сябар у сябра. Пасля гэтага яна выйшла замуж i з'ехала з горада.

"Была яшчэ адна маладая жанчына, тая самая жанчына, якая цяпер твая мацi, якая прыязджала ѓ гэты дом, каб наведаць сястру майго сябра, i паколькi яны жылi на iншым канцы горада, i паколькi мае бацька i мацi былi ѓдалечынi ад горада ѓ гасцях Мяне таксама папрасiлi пабываць там. Гэта павiнен быѓ быць своеасаблiвы асаблiвы выпадак. Наблiжалiся калядныя вакацыi, i павiнна было быць шмат вечарынак i танцаѓ.

- Са мной i тваёй мацi здарылася нешта, што, па сутнасцi, не так ужо адрознiвалася ад таго, што здарылася з табой i мной тут сёння вечарам, - рэзка сказаѓ ён. Ён зноѓ крыху расхваляваѓся i падумаѓ, што яму лепш устаць i пайсцi. Выпусцiѓшы руку дачкi, ён ускочыѓ на ногi i некалькi хвiлiн нервова хадзiѓ. Усё гэта, спалоханы страх перад iм, якi то з'яѓляѓся, то з'яѓляѓся ѓ вачах яго дачкi, i iнертная маѓклiвая прысутнасць яго жонкi, рабiла тое, што ён хацеѓ зрабiць, больш цяжкiм, чым ён меркаваѓ. Ён паглядзеѓ на цела сваёй жонкi, якое маѓклiва i нерухома ляжыць на ложку. Колькi разоѓ ён бачыѓ адно i тое ж цела, якое ляжыць менавiта такiм чынам. Яна ѓжо даѓно падпарадкавалася яму i з таго часу падпарадкоѓвалася жыццю ѓ iм самiм. Постаць, якую стварыѓ яго розум, "акiян цiшынi", добра ёй падышла. Яна заѓсёды маѓчала. У лепшым выпадку ѓсё, чаму яна навучылася ад жыцця, - гэта напаѓпакрыѓджаная звычка падпарадкоѓвацца. Нават калi яна размаѓляла з iм, яна па-сапраѓднаму не размаѓляла. Сапраѓды, было дзiѓна, што Наталi са свайго маѓчання магла сказаць яму так шмат рэчаѓ, у той час як ён i гэтая жанчына за ѓсе гады сумеснага жыцця не сказалi нiчога, што сапраѓды датычылася б жыцця адзiн аднаго.

Ён перавёѓ позiрк з нерухомага цела пажылой жанчыны на сваю дачку i ѓсмiхнуѓся. "Я магу ѓвайсцi ѓ яе", - радуючыся, падумаѓ ён. "Яна не можа закрыць мяне ад сябе, не хоча закрыць мяне ад сябе". Нешта ѓ твары яго дачкi падказала яму, што адбываецца ѓ яе ѓ галаве. Маладая жанчына цяпер сядзела, гледзячы на постаць Багародзiцы, i было вiдаць, што нямы спалох, якi так поѓнасцю авалодаѓ ёю, калi яе рэзка ѓвялi ѓ пакой i прысутнасць аголенага мужчыны, пачаѓ пакрысе слабець. схапiць. Нягледзячы на сябе, яна думала. Там быѓ мужчына, яе ѓласны бацька, якi хадзiѓ аголеным, як дрэва зiмой, па пакоi i час ад часу спыняѓся, каб паглядзець на яе, цьмянае святло, Багародзiцу з палаючымi свечкамi ѓнiзе i постаць яе мацi, якая ляжыць на ложку. Яе бацька спрабаваѓ расказаць ёй нейкую гiсторыю, якую яна хацела пачуць. У нейкiм сэнсе гэта тычылася яе самой, нейкай жыццёва важнай часткi яе самой. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што гэта няправiльна, жудасна няправiльна расказваць гэтую гiсторыю i слухаць яе, але ёй хацелася пачуць яе зараз.

"У рэшце рэшт, я меѓ рацыю", - думаѓ Джон Вэбстэр. "Тое, што тут адбылося, можа зрабiць цi цалкам загубiць жанчыну ѓзросту Джэйн, але, як бы там нi было, усё выйдзе добра. У ёй таксама ёсць доля жорсткасцi. У яе вачах зараз з'явiлася нейкае здароѓе. Яна хоча ведаць. Пасля гэтага досведу яна, магчыма, больш не будзе баяцца мёртвых. Гэта мерцвякi вечна палохаюць жывых".

Ён працягнуѓ нiтку свайго апавядання, прагульваючыся ѓзад i ѓперад у цьмяным святле.

"Нешта здарылася з тваёй мацi i мною. Я пайшоѓ у дом майго сябра рана ранiцай, а твая мама павiнна была прыехаць на цягнiку блiжэй да вечара. Было два цягнiкi: адзiн апоѓднi, другi каля пяцi, а таму што ёй прыйшлося ѓставаць пасярод ночы, каб сесцi на першы цягнiк, мы ѓсё меркавалi, што яна прыедзе пазней. Мы з сябрам планавалi правесцi дзень, палюючы на трусоѓ на палях недалёка ад горада, i вярнулiся да яго дадому каля чатырох.

- У нас будзе дастаткова часу, каб выкупацца i апрануцца да прыбыцця госця. Калi мы вярнулiся дадому, мацi i сястра майго сябра ѓжо сышлi, i мы падумалi, што ѓ хаце няма нiкога, акрамя прыслугi. Насамрэч госць, цi бачыце, прыбыѓ на цягнiку апоѓднi, але мы гэтага не ведалi, i слуга нам не сказаѓ. Мы паспяшалiся наверх, каб распрануцца, а потым спусцiлiся ѓнiз i пайшлi ѓ хлеѓ купацца. У той час у людзей у дамах не было ваннаѓ, i слуга напоѓнiѓ вадой дзве карыты i паставiѓ iх у хлеѓ. Напоѓнiѓшы дзежку, яна знiкла, прыбраѓшыся з дарогi.

"Мы бегалi па хаце голыя, як я зараз тут раблю. Адбылося наступнае: я выйшаѓ голы з хлява ѓнiзе i падняѓся па лесвiцы ѓ верхнюю частку дома, накiроѓваючыся ѓ свой пакой. Дзень стаѓ цёплым, i зараз было амаль цёмна".

I зноѓ Джон Вэбстэр падышоѓ, сеѓ са сваёй дачкой на ложак i ѓзяѓ яе за руку.

"Я падняѓся па лесвiцы, прайшоѓ па калiдоры i, адчынiѓшы дзверы, прайшоѓ праз пакой да таго, што я лiчыѓ сваiм ложкам, дзе я расклаѓ у сумцы адзенне, якое прынёс гэтай ранiцай.

"Цi бачыце, здарылася наступнае: ваша мацi ѓстала з пасцелi ѓ сваiм горадзе апоѓначы напярэдаднi ѓвечар, i калi яна прыйшла ѓ хату майго сябра, яго мацi i сястра настаялi, каб яна распраналася i легла ѓ ложак. Яна не распакавала сумку, а скiнула з сябе вопратку i залезла пад прасцiны, такая ж аголеная, як i я, калi я ѓвайшоѓ да яе. Паколькi дзень стаѓ цёплым, яна, я мяркую, стала некалькi клапатлiвай i, мiтусючыся, адкiнула пасцельную бялiзну ѓ бок.

"Яна ляжала, цi бачыце, зусiм аголеная на ложку, у невыразным святле, i, паколькi на маiх нагах не было абутку, я не выдаѓ нi гуку, калi ѓвайшоѓ да яе.

"Для мяне гэта быѓ дзiѓны момант. Я падышоѓ проста да ложка, i яна апынулася ѓ некалькiх цалях ад маiх рук, якiя вiселi побач са мной. Гэта быѓ самы цудоѓны момант тваёй мацi са мной. Як я ѓжо казаѓ, яна была тады вельмi стройнай, а яе доѓгае цела было белым, як прасцiны ложка. У той час я яшчэ нi разу не быѓ побач з распранутай жанчынай. Я толькi што прыйшоѓ з ванны. Разумееце, гэта было падобна на вяселле.

"Як доѓга я стаяѓ там, гледзячы на ??яе, я не ведаю, але ѓ любым выпадку яна ведала, што я быѓ там. Яе вочы паднялiся на мяне ѓ сне, як плывец, якi выйшаѓ з мора. Магчыма, магчыма, яна марыла пра мяне цi пра нейкага iншага мужчыну.

"Ва ѓсякiм разе, усяго на iмгненне яна зусiм не спалохалася i не спалохалася. Разумееце, гэта сапраѓды быѓ момант нашага вяселля.

"О, калi б мы толькi ведалi, як дажыць да гэтага моманту! Я стаяѓ i глядзеѓ на яе, а яна сядзела на ложку i глядзела на мяне. Напэѓна, у нашых вачах свяцiлася нешта жывое. Я не ведаѓ тады ѓсяго, што адчуваѓ, але шмат пазней, часам, калi я гуляѓ па вёсцы цi ехаѓ у цягнiку, я думаѓ. Ну, i што я падумаѓ? Цi бачыце, быѓ вечар. Я маю на ѓвазе, што потым, часам, калi я быѓ адзiн, калi быѓ вечар i я быѓ адзiн, я глядзеѓ удалячынь за пагоркi або бачыѓ раку, якая пакiдае белую паласу ѓнiзе, калi я стаяѓ на ѓцёсе. Я хачу сказаць, што я правёѓ усе гэтыя гады, спрабуючы вярнуць гэты момант, i зараз ён мёртвы".

Джон Вэбстэр ускiнуѓ рукi з жэстам агiды i хутка ѓстаѓ з ложка. Яго жонкi! цела пачало варушыцца, i зараз яна прыѓзнялася. На iмгненне яе даволi вялiзная постаць скурчылася на ложку i выглядала як нейкая вялiзная жывёлiна, якая стаiць на карачках, хворая i спрабуе ѓстаць i пайсцi.

I потым яна ѓстала, цвёрда паставiла ногi на падлогу i павольна выйшла з пакоя, не гледзячы на гэтых дваiх. Яе муж стаяѓ, прыцiснуѓшыся спiной да сцяны пакоя, i глядзеѓ, як яна сыходзiць. "Ну вось i канец ёй", - змрочна падумаѓ ён. Дзверы, якiя вялi ѓ яе пакой, павольна наблiжалiся да яго. Цяпер яно было зачынена. "Некаторыя дзверы таксама давядзецца зачынiць назаѓжды", - сказаѓ ён сабе.

Ён усё яшчэ быѓ побач з дачкой, i яна яго не баялася. Ён падышоѓ да шафы i, дастаѓшы сваё адзенне, пачаѓ апранацца. Ён зразумеѓ, што гэта быѓ жахлiвы момант. Што ж, ён разыграѓ карты, якiя трымаѓ у руках, да мяжы. Ён быѓ аголены. Цяпер яму трэба было надзецца ѓ сваю вопратку, у вопратку, якая, як ён адчуваѓ, не мела сэнсу i была зусiм непрыгожая, таму што невядомыя рукi, якiя стварылi яе, былi абыякавыя да жадання стварыць прыгажосць. Яму прыйшла ѓ галаву абсурдная думка. "Цi ёсць у маёй дачкi пачуццё iмгненняѓ? Цi дапаможа яна мне цяпер? - спытаѓ ён сябе.

I тут яго сэрца падскочыла. Яго дачка Джэйн здзейснiла выдатную рэч. Пакуль ён таропка апранаѓся, яна павярнулася i кiнулася тварам унiз на ложак, у тым жа становiшчы, у якiм хвiлiну таму знаходзiлася яе мацi.

"Я выйшаѓ з яе пакоя ѓ калiдор", - растлумачыѓ ён. "Мой сябар падняѓся наверх i стаяѓ у калiдоры, запальваючы лямпу, прымацаваную да кранштэйна на сцяне. Магчыма, вы можаце сабе ѓявiць, што адбывалася ѓ мяне ѓ галаве. Мой сябар паглядзеѓ на мяне, яшчэ нiчога не ведаючы. Цi бачыце, ён яшчэ не ведаѓ, што гэтая жанчына была ѓ хаце, але бачыѓ, як я выходзiла з пакоя. Ён якраз запалiѓ лямпу, калi я выйшаѓ i зачынiѓ за сабой дзверы, i святло ѓпала мне на твар. Мусiць, было нешта, што яго напалохала. Пазней мы ѓвогуле нiколi не казалi пра гэта. Як аказалася, усе былi збянтэжаныя i збянтэжаныя тым, што адбылося i што яшчэ павiнна было адбыцца.

"Я, мусiць, выйшаѓ з пакоя, як чалавек, якi iдзе ѓ сне. Што было ѓ мяне ѓ галаве? Што было ѓ мяне ѓ галаве, калi я стаяѓ побач з яе аголеным целам i нават раней? Гэта была сiтуацыя, якая магла не паѓтарыцца ѓ жыццi. Вы толькi што бачылi, як ваша мацi выйшла з гэтага пакоя. Адважуся сказаць, вам цiкава, што ѓ яе ѓ галаве. Я магу вам пра гэта расказаць. У яе галаве няма нiчога. Яна ператварыла свой розум у пустое месца, куды не можа прыйсцi нiчога важнага. Яна прысвяцiла гэтаму ѓсё жыццё, як, адважуся сказаць, i большасць людзей.

"Што тычыцца таго вечара, калi я стаяѓ у калiдоры, i святло гэтай лямпы свяцiла на мяне, а мой сябар глядзеѓ i здзiѓляѓся, у чым справа, - вось пра што я, у рэшце рэшт, павiнен паспрабаваць вам расказаць".

Час ад часу ён быѓ часткова апрануты, i Джэйн зноѓ сядзела на ложку. Ён падышоѓ i сеѓ побач з ёй у кашулi без рукавоѓ. Шмат часу праз яна ѓспомнiла, якiм незвычайна маладым ён выглядаѓ у той момант. Здавалася, ён меѓ намер прымусiць яе цалкам зразумець усё, што адбылося. - Ну, вы разумееце, - павольна вымавiѓ ён, - што хоць яна i бачыла раней майго сябра i яго сястру, мяне яна нiколi не бачыла. У той жа час яна ведала, што я мушу заставацца ѓ доме падчас яе вiзiту. Без сумневу, яна думала аб дзiѓным маладым чалавеку, з якiм ёй трэба было сустрэцца, i праѓда, што i я думаѓ пра яе.

Нават у той момант, калi я ѓвайшоѓ у яе прысутнасць аголеным, яна была жывой iстотай у маёй свядомасцi. I калi яна падышла да мяне, цi бачыце, прачнуѓшыся, перш чым яна паспела падумаць, я быѓ для яе тады жывой iстотай. Якiмi жывымi iстотамi мы былi сябар для сябра, мы адважылiся зразумець толькi на iмгненне. Цяпер я гэта ведаю, але на працягу многiх гадоѓ пасля таго, як гэта адбылося, я не ведаѓ i толькi быѓ у замяшаннi.

"Я таксама была ѓ замяшаннi, калi выйшла ѓ калiдор i паѓстала перад сваiм сябрам. Вы разумееце, што ён яшчэ не ведаѓ, што яна ѓ доме.

Мне трэба было яму нешта сказаць, i гэта было ѓсё роѓна, што расказаць публiчна таямнiцу таго, што адбываецца памiж двума людзьмi ѓ момант кахання.

- Гэта немагчыма, вы разумееце, i вось я стаяѓ, заiкаючыся, i з кожнай хвiлiнай рабiѓ усё горш. Напэѓна, у мяне на твары з'явiѓся вiнаваты выраз, i я адразу адчуѓ сябе вiнаватым, хоць, калi я быѓ у тым пакоi, стоячы ля ложка, як я растлумачыѓ, я зусiм не адчуваѓ сябе вiнаватым, нават наадварот. .

"Я ѓвайшоѓ голы ѓ гэты пакой i ѓстаѓ каля ложка, а гэтая жанчына цяпер там, уся аголеная"

Я сказаѓ.-'

"Мой сябар, вядома, быѓ уражаны. - Якая жанчына? ён спытаѓ.

"Я спрабаваѓ растлумачыць. - Сябар тваёй сястры. Яна там, аголеная, на ложку, а я ѓвайшоѓ i стаѓ побач з ёй. Яна прыехала на цягнiку апоѓднi, - сказаѓ я.

"Цi бачыце, я, здавалася, ведаѓ усё пра ѓсё. Я адчуваѓ сябе вiнаватым. Вось што было са мной. Мяркую, я заiкаѓся i паводзiѓ сябе збянтэжана. - Цяпер ён нiколi не паверыць, што гэта быѓ няшчасны выпадак. Ён падумае, што я задумаѓ нешта дзiѓнае", - адразу падумаѓ я. Цi былi ѓ яго калi-небудзь усе цi якiя-небудзь думкi, якiя прыходзiлi мне ѓ галаву ѓ той момант i ѓ якiх я нiбыта вiнавацiѓ яго, я так i не даведаѓся. Пасля гэтага моманту я заѓсёды быѓ чужынцам у гэтым доме. Цi бачыце, каб тое, што я зрабiѓ, было зусiм ясна, спатрэбiлася б шмат тлумачэнняѓ шэптам, якiх я нiколi не прапаноѓваѓ, i нават пасля таго, як мы з вашай мацi пажанiлiся, памiж мной i маiм сябрам усё было нiколi не так, як раней. .

"I вось я стаяѓ там, заiкаючыся, а ён глядзеѓ на мяне збянтэжаным i спалоханым позiркам. У доме было вельмi цiха, i я памятаю, як святло лямпы, якая вiсiць на сцяне, падала на нашы два аголеныя целы. Мой сябар, чалавек, якi быѓ сведкам таго моманту жыццёва важнай драмы ѓ маiм жыццi, зараз мёртвы. Ён памёр каля васьмi гадоѓ таму, i мы з тваёй мацi апранулiся ѓ нашу лепшую вопратку i паехалi ѓ карэце на яго пахаванне, а затым на могiлкi, каб паглядзець, як яго цела закопваюць у зямлю, але ѓ той момант ён быѓ цалкам жывы. i я заѓсёды буду працягваць думаць пра яго такiм, якiм ён быѓ тады. Мы ѓвесь дзень блукалi па палях, а ён, як i я, толькi што, памятаеце, з лазнi прыйшоѓ. Яго маладое цела было вельмi стройным i моцным, i яно вылучала святлiвы белы след на цёмнай сцяне калiдора, у якой ён стаяѓ.

"Можа быць, мы абодва чакалi, што адбудзецца нешта большае, чакалi, што адбудзецца нешта большае? Мы больш не размаѓлялi адзiн з адным i стаялi моѓчкi. Магчыма, яго толькi ѓразiла мая заява аб тым, што я толькi што зрабiѓ, i нешта крыху дзiѓнае ѓ тым, як я яму гэта сказаѓ. Звычайна пасля такога здарэння ѓзнiкла б нейкае смешнае замяшанне, гэта было б выдадзена за нейкi таемны i смачны жарт, але я забiѓ усякую магчымасць таго, каб гэта было ѓспрынята ѓ такiм духу, тым, як я глядзеѓ i дзейнiчаѓ, калi я выйшаѓ да яго. Мяркую, я адначасова занадта i недастаткова ѓсведамляѓ значэнне таго, што зрабiѓ.

"I мы проста стаялi моѓчкi, гледзячы адзiн на аднаго, а потым дзверы ѓнiзе, якiя вялi на вулiцу, адчынiлiся, i ѓ дом увайшлi яго мацi i сястра. Яны скарысталiся тым, што iх госць лёг спаць i адправiѓся ѓ дзелавую частку горада за пакупкамi.

"Што да мяне, то цяжэй за ѓсё растлумачыць тое, што адбывалася ѓва мне ѓ той момант. Мне было цяжка ѓзяць сябе ѓ рукi, можаце быць у гэтым упэѓнены. Што я думаю зараз, у гэты момант, дык гэта тое, што тады, у той момант даѓным-даѓно, калi я стаяѓ аголены ѓ гэтым калiдоры побач з маiм сябрам, нешта выйшла з мяне, што я не мог неадкладна вярнуць назад.

"Магчыма, калi ты падрасцеш, ты зразумееш тое, чаго не можаш зразумець зараз".

Джон Вэбстэр доѓга i пiльна глядзеѓ на сваю дачку, якая таксама глядзела на яго. Для iх абодвух гiсторыя, якую ён расказваѓ, стала даволi безасабовай. Жанчына, якая была так цесна звязана з iмi абодвума як жонка i мацi, зусiм выпала з гэтай гiсторыi, як i ѓсяго некалькi iмгненняѓ таму, спатыкаючыся, выйшла з пакоя.

- Цi бачыце, - павольна прамовiѓ ён, - чаго я тады не зразумеѓ, чаго нельга было тады зразумець, дык гэта таго, што я сапраѓды выйшаѓ з сябе ѓ каханнi да жанчыны на ложку ѓ пакоi. Нiхто не разумее, што нешта падобнае можа адбыцца, як думка, якая мiльганула ѓ розуме. У цяперашнi час я пачынаю верыць i хацеѓ бы замацаваць гэта ѓ вашай свядомасцi, маладая жанчына, дык гэта тое, што такiя моманты здараюцца ва ѓсiх жыццях, але з усiх мiльёнаѓ людзей, якiя нараджаюцца i жывуць доѓгае цi кароткае жыццё, толькi нямногiя з iх калi-небудзь сапраѓды прыйшоѓ даведацца, што такое жыццё. Разумееце, гэта свайго роду вечнае адмаѓленне жыцця.

"Я быѓ ашаломлены, калi шмат гадоѓ таму стаяѓ у калiдоры каля пакоя той жанчыны. У той момант, якi я вам апiсаѓ, памiж мной i гэтай жанчынай адбылося нешта мiтуслiвае, калi яна падышла да мяне ѓ сне. Нешта глыбока ѓ нашых iстотах было закранута, i я не мог хутка ачуцца. Быѓ шлюб, нешта вельмi асабiстае для нас абодвух, i па шчаслiвай выпадковасцi ён стаѓ свайго роду публiчнай справай. Мяркую, усё склалася б гэтак жа, калi б мы ѓдваiх засталiся ѓ хаце. Мы былi вельмi маладыя. Часам мне здаецца, што ѓсе людзi ѓ свеце вельмi маладыя. Яны не могуць несцi агонь жыцця, калi ён успыхвае ѓ iх руках.

"I ѓ пакоi, за зачыненымi дзвярыма, жанчына, вiдаць, у гэтую хвiлiну адчувала нейкае такое ж пачуццё, як i я. Яна прыѓзнялася i цяпер сядзела на краi ложка. Яна слухала раптоѓную цiшыню дома, пакуль мы з сябрам слухалi. Магчыма, гэта гучыць абсурдна, але, тым не менш, гэта праѓда, што мацi i сястра майго сябра, якiя толькi што ѓвайшлi ѓ дом, абедзве, нейкiм несвядомым чынам, таксама былi закрануты, калi яны стаялi ѓ палiто ѓнiзе i таксама слухалi.

"Менавiта тады, у гэты момант, у пакоi ѓ цемры жанчына пачала галасiць, як разбiтае дзiця. Да яе прыйшло нешта зусiм неверагоднае, i яна не магла гэтага ѓтрымаць. Вядома, непасрэдным чыннiкам яе слёз i спосабу, якiм яна растлумачыла б сваё гора, быѓ сорам. Вось што, на яе думку, з ёй i адбылося: яе паставiлi ѓ ганебна-смяхотнае становiшча. Яна была маладой дзяѓчынай. Адважуся сказаць, што ёй ужо ѓ галаву прыйшлi думкi аб тым, што падумаюць усе астатнiя. Ва ѓсякiм разе, я ведаю, што ѓ той момант i потым я быѓ чысцейшы за яе.

"Гук яе рыданняѓ разнёсся па хаце, i ѓнiзе мацi i сястра майго сябра, якiя стаялi i слухалi, як я сказаѓ, зараз пабеглi да падножжа вядучай наверх лесвiцы.

"Што да мяне, то я зрабiѓ тое, што ѓсiм астатнiм павiнна было здацца смешным, амаль злачынным учынкам. Я падбегла да дзвярэй, якая вядзе ѓ спальню, i, расхiнуѓшы яе, убегла, бразнуѓшы за сабой дзверы. У пакоi да гэтага часу ѓжо было амаль зусiм цёмна, але я не разважаючы пабег да яе. Яна сядзела на краi ложка i, рыдаючы, разгойдвалася ѓзад i ѓперад. У той момант яна была падобная да стройнага маладога дрэѓца, якi стаiць у адкрытым полi, без якiх-небудзь iншых дрэѓ, якiя маглi б яго абаранiць. Яна была ѓзрушана, як моцная бура, вось што я маю на ѓвазе.

"I вось, бачыце, я падбег да яе i абняѓ яе цела.

"Тое, што здарылася з намi раней, адбылося яшчэ раз, апошнiм разам у нашым жыццi. Яна аддалася мне, вось што я спрабую сказаць. Быѓ яшчэ адзiн шлюб. На iмгненне яна зусiм зацiхла, i ѓ няѓпэѓненым святле яе твар быѓ звернуты да мяне. З яе вачэй зыходзiѓ той самы погляд, як быццам ён падыходзiѓ да мяне з глыбокага пахавання, з мора цi чагосьцi падобнага. Я заѓсёды думаѓ аб месцы, з якога яна прыйшла, як аб моры.

- Адважуся сказаць, што калi б хто-небудзь, акрамя вас, пачуѓ, як я гэта кажу, i калi б я расказаѓ вам гэта пры менш дзiѓных абставiнах, вы б палiчылi мяне толькi рамантычным дурнем. "Яна была ѓражана", - скажаце вы, i я адважуся сказаць, што так яно i было. Але было i iншае. Хоць у пакоi было цёмна, я адчуѓ, як гэтая штука свяцiлася глыбока ѓнутры яе, а затым падымалася проста да мяне. Момант быѓ невыказна выдатны. Гэта доѓжылася толькi долю секунды, як пстрычка засаѓкi фотаапарата, а потым прайшло.

"Я ѓсё яшчэ моцна трымаѓ яе, дзверы адчынiлiся, i ѓ дзвярах стаяѓ мой сябар, яго мацi i сястра. Ён дастаѓ лямпу з насценнага кранштэйна i ѓзяѓ яе ѓ руку. Яна сядзела зусiм аголеная на ложку, а я стаяѓ побач з ёй, паставiѓшы адно калена на край ложка i абхапiѓшы яе рукамi".

OceanofPDF.com

ТЭН АБО ПЯТНАЦЦАЦЬ Прайшлi хвiлiны, i за гэты час Джон Вэбстэр завяршыѓ падрыхтоѓкi да таго, каб пакiнуць дом i адправiцца з Наталi ѓ сваё новае прыгода ѓ жыццi. Хутка ён будзе з ёй, i ѓсе повязi, якiя злучалi яго з ранейшым жыццём, абарвуцца. Было ясна, што, што б нi здарылася, ён нiколi больш не ѓбачыць сваю жонку i, магчыма, нiколi больш не ѓбачыць жанчыну, якая зараз была з iм у пакоi, якая была яго дачкой. Калi б дзверы жыцця можна было расхiнуць, iх можна было б i зачынiць. З вызначанага этапу жыцця можна было выйсцi, як з пакоя. Магчыма, ягоныя сляды засталiся ззаду, але яго больш там не будзе.

Ён надзеѓ каѓнер i палiто i зладзiѓ усё спакойна. Таксама ён сабраѓ невялiкую сумку, куды паклаѓ дадатковыя кашулi, пiжаме, туалетныя прыналежнасцi i гэтак далей.

Увесь гэты час яго дачка сядзела ѓ падножжы ложка, уткнуѓшыся тварам у згiн рукi, якая звiсала праз парэнчы ложка. Яна думала? Цi казалi галасы ѓнутры яе? Пра што яна думала?

У перапынку, калi аповед бацькi пра сваё жыццё ѓ хаце спынiѓся i пакуль ён рабiѓ неабходныя дробныя механiчныя дзеяннi перад тым, як адправiцца ѓ новы лад жыцця, наступiѓ гэты шматзначны час маѓчання.

Не было сумнення, што калi ён i сышоѓ з розуму, то вар'яцтва ѓнутры яго станавiлася ѓсё больш устойлiвым, усё больш уваходзiлi ѓ звычку яго iстоты. У iм усё глыбей i глыбей укараняѓся новы погляд на жыццё, цi, дакладней, калi крыху пафантазiраваць i гаварыць пра справу больш у сучасным духу, як ён сам потым мог бы са смехам зрабiць, можна сказаць, што ён быѓ назаѓжды захоплены i ѓтрыманы новым рытмам жыцця.

Ва ѓсякiм разе, праѓда, што шмат пазней, калi гэты чалавек часам казаѓ пра перажываннi таго часу, ён сам казаѓ, што чалавек, прыкладаючы ѓласныя намаганнi, i калi б ён толькi адважыѓся дазволiць сабе сысцi, мог бы амаль па сваiм жаданнi ѓваходзiць i выходзiць з розных планаѓ жыцця. Гаворачы аб такiх рэчах пазней, у яго часам стваралася ѓражанне, што ён зусiм спакойна верыѓ, што чалавек, набыѓшы для гэтага талент i смеласць, можа нават зайсцi так далёка, што зможа хадзiць па паветры па вулiцы ва Узровень другога паверха дамоѓ i паглядзiце на людзей, якiя займаюцца сваiмi асабiстымi справамi ѓ верхнiх пакоях, як кажуць, што нейкi паверхнi водгук. Усё гэта было часткай уяѓленага ѓ яго галаве ѓяѓлення аб зносе сцен i вывадзе людзей з турмаѓ.

Ва ѓсякiм разе, ён быѓ у сябе ѓ пакоi, папраѓляючы, скажам, шпiльку ѓ гальштуку. Ён дастаѓ невялiкую сумку, у якую, думаючы пра iх, складаѓ рэчы, якiя яму маглi спатрэбiцца. У суседнiм пакоi яго жонка, жанчына, якая ѓ працэсе жыцця стала вялiкай, цяжкай i iнэртнай, моѓчкi ляжала на сваiм ложку, як зусiм нядаѓна яна ляжала на ложку ѓ яго прысутнасцi. i яго дачка.

Якiя цёмныя i жудасныя думкi былi ѓ яе ѓ галаве? Цi яе розум быѓ пусты, як часам думаѓ Джон Вэбстэр?

За iм, у адным пакоi з iм, стаяла яго дачка ѓ тонкай начной кашулi, з распушчанымi па твары i плячах валасамi. Яе цела - ён мог бачыць яго адлюстраванне ѓ шкле, пакуль папраѓляѓ гальштук - было абвiслым i млявым. Перажываннi таго вечара, несумненна, нешта вывелi з яе цела, магчыма, назаѓжды. Ён задумаѓся пра гэта, i вочы яго, блукаючы па пакоi, зноѓ знайшлi Багародзiцу з запаленымi свечкамi побач з ёй, якая спакойна глядзела на гэтую сцэну. Магчыма, гэта быѓ той спакой, якому людзi пакланялiся ѓ Багародзiцы. Дзiѓны паварот падзей заахвоцiѓ яго прывесцi яе, спакойную, у пакой, каб зрабiць яе часткай усёй гэтай выдатнай справы. Без сумневу, гэта была тая спакойная некранутасць, якой ён быѓ у той момант, калi вымаѓ са сваёй дачкi, гэта было выйсце таго элемента з яе цела, якi зрабiѓ яе такой млявай i, вiдаць, знежывелай. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што ён быѓ адважны. Рука, якая папраѓляла гальштук, злёгку дрыжала.

Прыйшоѓ сумнеѓ. Як я ѓжо сказаѓ, у той момант у хаце было вельмi цiха. У суседнiм пакоi яго жонка, лежачы на ложку, не выдавала нi гуку. Яна плыла ѓ моры маѓчання, як рабiла гэта з той ночы, задоѓга да гэтага, калi сорам у вобразе аголенага i звар'яцелага мужчыны паглынуѓ яе галiзну ѓ прысутнасцi гэтых iншых.

Цi зрабiѓ ён, у сваю чаргу, тое самае са сваёй дачкой? Няѓжо ён пагрузiѓ i яе ѓ гэтае мора? Гэта была дзiѓная i жахлiвая думка. Без сумневу, хтосьцi засмуцiѓ свет, стаѓшы вар'яцкiм у разумным свеце цi разважным у вар'яцкiм свеце. Зусiм нечакана ѓсё знервавалася, перавярнулася зусiм з ног на галаву.

I тады цалкам магло быць праѓдай, што ѓся справа проста зводзiлася да таго, што ён, Джон Вэбстэр, быѓ усяго толькi чалавекам, якi раптам закахаѓся ѓ сваю стэнаграфiстку i захацеѓ паехаць да яе жыць i што ён апынуѓся без смеласцi зрабiць такую простую рэч, не паднiмаючы з гэтай нагоды шуму, фактычна без стараннага. Каб апраѓдаць сябе, ён прыдумаѓ гэтую дзiѓную справу - здацца аголеным перад маладой дзяѓчынай, якая была яго дачкой i якая ѓ рэчаiснасцi, быѓшы яго дачкой, заслугоѓвала з яго боку самай пiльнай увагi. Не было сумневу, што з аднаго пункту гледжання тое, што ён зрабiѓ, было зусiм недаравальна. "У рэшце рэшт, я ѓсё яшчэ ѓсяго толькi вытворца пральных машын у маленькiм мястэчку ѓ Вiсконсiне", - сказаѓ ён сабе, павольна i выразна прашаптаѓшы гэтыя словы.

Гэта трэба было мець на ѓвазе. Цяпер яго сумка была сабрана, i ён быѓ цалкам апрануты i гатовы адправiцца ѓ дарогу. Калi розум больш не рухаѓся наперад, часам цела займала яго месца i рабiла завяршэнне аднойчы пачатага дзеяння зусiм вызначана непазбежным.

Ён прайшоѓ праз пакой i пастаяѓ некаторы час, гледзячы ѓ спакойныя вочы Багародзiцы ѓ кадры.

Думкi яго зноѓ былi падобныя на звон званоѓ, якi звiнiць над палямi. "Я знаходжуся ѓ пакоi дома на вулiцы горада ѓ штаце Вiсконсiн. У сапраѓдны момант большасць iншых людзей тут, у горадзе, сярод якiх я заѓсёды жыл, ляжаць у пасцелi i спяць, але заѓтра ранiцай, калi я пайду, горад будзе тут i працягне сваё жыццё. як гэта адбываецца з таго часу, як я быѓ маладым чалавекам, ажанiѓся з жанчынай i пачаѓ жыць сваiм цяперашнiм жыццём". Былi гэтыя пэѓныя факты iснавання. Адзiн насiѓ адзенне, еѓ, перамяшчаѓся сярод сваiх субратаѓ, мужчын i жанчын. Некаторыя этапы жыцця пражывалiся ѓ цемры начэй, iншыя - пры святле дзён. Ранiцай тры жанчыны, якiя працавалi ѓ ягоным офiсе, а таксама бухгалтар, здавалася, займалiся сваiмi звычайнымi справамi. Калi праз некаторы час нi ён, нi Наталi Шварц не з'яѓлялiся, пачыналiся перагляды з аднаго на другога. Праз некаторы час пачынаѓся шэпт. Пачынаѓся шэпт, якi прабягаѓ па горадзе, наведваѓ усе дамы, магазiны, крамы. Мужчыны i жанчыны спынялiся на вулiцы, каб паразмаѓляць адзiн з адным, мужчыны размаѓлялi з iншымi мужчынамi, жанчыны з iншымi жанчынамi. Жанчыны, якiя былi яго жонкамi, крыху злавалiся на яго, а мужчыны крыху зайздросцiлi, але мужчыны, магчыма, казалi пра яго больш горка, чым жанчыны. Гэта значыла б прыкрыць уласнае жаданне нейкiм чынам развеяць нуду ѓласнага iснавання.

Усмешка расплылася па твары Джона Вэбстэр, i менавiта тады ён сеѓ на падлогу ѓ ног дачкi i распавёѓ ёй астатнюю частку гiсторыi свайго сямейнага жыцця. У рэшце рэшт, ад яго сiтуацыi можна было атрымаць нейкае злоснае задавальненне. Што да яго дачкi, то гэта таксама факт: прырода зрабiла сувязь памiж iмi зусiм непазбежнай. Ён мог бы кiнуць на каленi сваёй дачкi новы аспект жыцця, якi прыйшоѓ да яго, i тады, калi яна вырашыць адкiнуць яго, гэта будзе яе справа. Людзi не сталi б вiнавацiць яе. "Бедная дзяѓчынка, - казалi яны, - як шкада, што ѓ яе быѓ такi бацька". З iншага боку, калi б, выслухаѓшы ѓсё, што ён сказаѓ, яна вырашыла б бегчы па жыццi крыху хутчэй, раскрыць ёй свае абдымкi, так бы мовiць, тое, што ён зрабiѓ, было б дапамогай. Была Наталi, чыя старая мацi даставiла сабе нямала непрыемнасцяѓ, напiѓшыся i крычучы так, што ѓсе суседзi маглi чуць, i называючы сваiх працавiтых дачок шлюхамi. Магчыма, было абсурдна думаць, што такая мацi магла б даць сваiм дочкам больш шанцаѓ у жыццi, чым магла б даць iм цалкам рэспектабельная мацi, i ѓсё ж, у засмучаным свеце, як бы перавернутым з ног на галаву, гэта магло быць цалкам праѓдай. занадта.

Ва ѓсякiм разе, у Наталi была цiхая ѓпэѓненасць, якая нават у хвiлiны яго сумневаѓ дзiѓна супакойвала i вылечвала яго самога. "Я кахаю яе i прымаю яе. Калi яе старая мацi, адпусцiѓшы сябе i крычучы на вулiцах у нейкiм п'яным харастве, у нейкiм п'яным харастве, праклала шлях, па якiм можа iсцi Наталi, то i ёй слава ", - думаѓ ён, усмiхаючыся сабе думкi.

Ён сядзеѓ ля ног дачкi i цiха размаѓляѓ, i па меры таго, як ён казаѓ, нешта ѓнутры яе станавiлася цiшэй. Яна слухала з пастаянна расце цiкавасцю, час ад часу гледзячы на ??яго зверху ѓнiз. Ён сядзеѓ вельмi блiзка да яе i час ад часу крыху нахiляѓся i прыцiскаѓся шчакой да яе нагi. "Д'ябал! Цалкам вiдавочна, што ён таксама займаѓся з ёй каханнем. Ёй не прыходзiла ѓ галаву такая думка вызначана. Тонкае пачуццё ѓпэѓненасцi i ѓпэѓненасцi перайшло ад яго да яе. Ён зноѓ пачаѓ аповяд аб сваiм шлюбе.

У вечар яго юнацкасцi, калi яго сябар, мацi i сястра яго сябра паѓсталi перад iм i жанчынай, на якой ён павiнен быѓ ажанiцца, яго раптам ахапiла тое ж самае, што пасля пакiнула на ёй такi незгладжальны шнар. Сорам ахапiѓ яго.

Што яму было рабiць? Як ён мог растлумачыць гэты другi забег у гэты пакой i прысутнасць аголенай жанчыны? Гэта было пытанне, якое немагчыма было растлумачыць. Настрой роспачы ахапiѓ яго, i ён пабег мiма людзей каля дзвярэй i па калiдоры, на гэты раз трапiѓшы ѓ пакой, у якi яго вызначылi.

Ён зачынiѓ i замкнуѓ за сабой дзверы, а затым таропка, з лiхаманкавай хуткасцю апрануѓся. Апрануѓшыся, ён выйшаѓ з пакоя са сваёй сумкай. У калiдоры было цiха, а лямпу вярнулi на месца на сьцяне. Што адбылося? Без сумневу, дачка гаспадара дома была побач з жанчынай i спрабавала яе суцешыць. Яго сябар, верагодна, пайшоѓ у свой пакой i зараз апранаѓся i, несумненна, таксама думаѓ пра што-то. У хаце не павiнна было быць канца неспакойным, трывожным думкам. Усё магло б быць добра, калi б ён не ѓвайшоѓ у пакой другi раз, але як бы ён мог растлумачыць, што другi ѓваход быѓ гэтак жа ненаѓмысным, як i першы. Ён хутка спусцiѓся ѓнiз.

Унiзе ён сустрэѓ мацi свайго сябра, жанчыну пяцiдзесяцi гадоѓ. Яна стаяла ѓ дзвярным праёме, якi вядзе ѓ сталовую. Слуга ставiѓ на стол вячэру. Законы гаспадаркi выконвалiся. Нетутэйша час абедаць, i праз некалькi хвiлiн жыхары хаты паабедаюць. "Святы Майсей, - падумаѓ ён, - цiкава, цi зможа яна зараз прыйсцi сюды i сесцi за стол разам са мной i астатнiмi i есцi ежу? Цi могуць звычкi iснавання так хутка аднавiцца пасля такога глыбокага ѓзрушэння?"

Ён паставiѓ сумку на падлогу ля сваiх ног i паглядзеѓ на пажылую жанчыну. - Не ведаю, - пачаѓ ён i стаяѓ, гледзячы на яе i заiкаючыся. Яна сумелася, як, вiдаць, сумелiся ѓ гэтую хвiлiну ѓсё ѓ гэтым доме, але было ѓ ёй нешта вельмi добрае, што выклiкала спачуванне, калi яно не магло зразумець. Яна пачала гаварыць. "Гэта быѓ няшчасны выпадак, i нiхто не пацярпеѓ", - пачала была яна казаць, але ён не стаѓ слухаць. Узяѓшы сумку, ён выбег з дому.

Што ж было рабiць тады? Ён паспяшаѓся праз горад да сябе дадому, i там было цёмна i цiха. Яго бацька i мацi з'ехалi. Яго бабуля, гэта значыць мацi яго мацi, моцна хварэла ѓ iншым горадзе, i яго бацька i мацi з'ехалi туды. Яны могуць не вярнуцца некалькi дзён. У хаце працавалi двое слуг, але, паколькi ѓ хаце нiхто не жыѓ, iм дазволiлi сысцi. Нават пажары патухлi. Ён не мог там заставацца, яму прыйшлося паехаць у гатэль.

"Я ѓвайшоѓ у дом i паставiѓ сумку на падлогу каля ѓваходных дзвярэй", - растлумачыѓ ён, i дрыготка прабегла па яго целе, калi ён успомнiѓ тужлiвы вечар таго даѓняга дня. Гэта павiнен быѓ быць вечар весялосцi. Чацвёра маладых людзей планавалi пайсцi на танцы, i ѓ чаканнi фiгуры, якую ён выражуць з новай дзяѓчынай з iншага горада, ён загадзя давёѓ сябе да стану полувозбуждения. Д'ябал! - Ён разлiчваѓ знайсцi ѓ ёй нешта - ну, што гэта было? - тое, што малады чалавек заѓсёды марыць знайсцi ѓ якой-небудзь чужой жанчыне, якая раптам прыйдзе да яго з нiадкуль i прынясе з сабой новае жыццё, якое яна дорыць яму добраахвотна, нiчога не просячы. - Цi бачыце, мара, вiдавочна, нязбытная, але яна ёсць у маладосцi, - растлумачыѓ ён, усмiхаючыся. На працягу ѓсяго аповеду гэтай часткi сваёй гiсторыi ён працягваѓ усмiхацца. Цi зразумела яго дачка? Нельга было занадта моцна падвяргаць сумневу яе разуменне. "Жанчына павiнна прыйсцi ѓ блiскучай вопратцы i са спакойнай усмешкай на твары", - працягваѓ ён, выбудоѓваючы сваю мудрагелiстую карцiну. "З якой царскай грацыяй яна трымае сябе, i ѓсё ж, вы разумееце, яна не з'яѓляецца нейкай немагчымай, халоднай i адхiленай iстотай. Вакол стаiць шмат мужчын, i ѓсе яны, без сумневу, больш годныя, чым вы, але менавiта да вас яна iдзе, павольна iдучая, усё яе цела жывое. Яна невыказна прыгожая Дзева, але ёсць у ёй i нешта вельмi зямное. Праѓда ѓ тым, што яна можа быць вельмi халоднай, ганарлiвай i адхiленай, калi гаворка iдзе пра кагосьцi яшчэ, акрамя вас, але ѓ вашай прысутнасцi ѓся халоднасць з яе сыходзiць.

"Яна падыходзiць да вас, i яе рука, якая трымае перад яе стройным маладым целам залаты паднос, злёгку дрыжыць. На падносе стаiць скрыначка, маленькая i па-майстэрску зробленая, а ѓнутры яе каштоѓнасць, талiсман, прызначаны для цябе. Вам неабходна дастаць са шкатулкi каштоѓны камень, апраѓлены ѓ залатое кольца, i надзець яго на палец. Нiчога асаблiвага. Гэтая дзiѓная i прыгожая жанчына прынесла вам гэта ѓсяго толькi ѓ знак таго, што яна кладзецца да вашых ног раней за ѓсiх у знак таго, што яна ляжыць у вашых ног. Калi ваша рука цягнецца наперад i вымае каштоѓнасць з шкатулкi, яе цела пачынае дрыжаць, i залаты паднос падае на падлогу, выдаючы гучны грукат. Нешта жудаснае адбываецца з усiмi астатнiмi сведкамi гэтай сцэны. Раптам усе прысутныя разумеюць, што вы, аб якiм яны заѓсёды думалi як аб простым чалавеку, не кажучы па праѓдзе, гэтак жа годным, як яны самi, ну, бачыце, iх прымусiлi, ладна прымусiлi ѓсвядомiць сваё сапраѓднае Я. Раптам вы паѓстаеце перад iмi ѓ сваiм сапраѓдным твары. Ад вас зыходзiць нейкае ззяючае хараство, якое ярка асвятляе пакой, дзе вы, жанчына, i ѓсе астатнiя, мужчыны i жанчыны вашага горада, якiх вы заѓсёды ведалi i якiя заѓсёды думалi, што ведаюць вас, дзе ѓсё стаяць, глядзяць i ахкаюць ад здзiѓлення.

"Гэта момант. Адбываецца самае неверагоднае. На сцяне вiсяць гадзiны, i яны цiкаюць, цiкаюць, сьцякаючы ваша жыццё i жыцця ѓсiх астатнiх. За межамi пакоя, у якiм адбываецца гэтая выдатная сцэна, знаходзiцца вулiца, дзе адбываюцца вулiчныя справы. Мужчыны i жанчыны, магчыма, спяшаюцца ѓверх i ѓнiз, цягнiкi прыходзяць i сыходзяць з далёкiх чыгуначных станцый, а яшчэ далей караблi плывуць па многiх шырокiх морах, i моцныя вятры трывожаць воды мораѓ.

"I раптам усё спынiлася. Гэта факт. На сцяне перастае цiкаць гадзiннiк, якiя рухаюцца цягнiкi становяцца мёртвымi i знежывелымi, людзi на вулiцах, якiя пачалi казаць адзiн аднаму словы, стаяць зараз з адчыненымi ротамi, на морах ужо не дзьмуць вятры.

"Для ѓсяго жыцця паѓсюль iснуе гэты момант цiшынi, i з усяго гэтага праяѓляецца тое, што пахавана ѓсярэдзiне вас. З вялiкай цiшынi вы выходзiце i бераце жанчыну на рукi. Цяпер праз iмгненне ѓсё жыццё можа пачаць рухацца i iснаваць зноѓ, але пасля гэтага моманту ѓсё жыццё назаѓжды будзе афарбавана гэтым вашым уласным учынкам, гэтым шлюбам. Менавiта для гэтага шлюбу былi створаны вы i гэтая жанчына.

Усё гэта, магчыма, даходзiць да крайнiх межаѓ выдумкi, як Джон Вэбстэр асцярожна растлумачыѓ Джэйн, i тым не менш, ён быѓ у верхняй спальнi са сваёй дачкой, раптам апынуѓшыся побач з дачкой, якую ён нiколi не ведаѓ да гэтага моманту. i ён спрабаваѓ гаварыць з ёй аб сваiх пачуццях у тую хвiлiну, калi ѓ маладосцi ён аднойчы гуляѓ ролю вышэйшага i нявiннага дурня.

"Дом быѓ падобны на магiлу, Джэйн", - сказаѓ ён, i яго голас перапынiѓся.

Было вiдавочна, што старая дзiцячая мара яшчэ не памерла. Нават зараз, у сталым узросце, нейкi слабы водар гэтага водару даносiѓся да яго, калi ён сядзеѓ на падлозе ѓ ног дачкi. "Пажар у хаце патух увесь дзень, а на вулiцы станавiлася ѓсё халадней", - пачаѓ ён зноѓ. "Ва ѓсiм доме стаяѓ такi сыры холад, якi заѓсёды прымушае думаць пра смерць. Вы павiнны памятаць, што я думаѓ i ѓсё яшчэ думаю аб тым, што я зрабiѓ у доме майго сябра, як аб учынку вар'ята дурня. Ну, цi бачыце, наша хата ацяплялася печкамi, а ѓ маiм пакоi наверсе была маленькая. Я прайшоѓ на кухню, дзе за кухоннай плiтой, у скрынцы, заѓсёды захоѓвалiся падпалкi, нарэзаныя i гатовыя, i, набраѓшы ахапак, пайшоѓ наверх.

"У калiдоры, у цемры ля падножжа лесвiцы, мая нага стукнулася аб крэсла, i я паклаѓ ахапак падпалкi на сядзенне крэсла. Я стаяѓ у цемры, спрабуючы думаць i не думаць. "Напэѓна, мяне званiтуе", - падумаѓ я. У мяне знiкла самапавага, i, магчыма, у такiя моманты нельга думаць.

"На кухнi, над кухоннай плiтой, перад якой заѓсёды стаяла мая мацi цi наша служанка Адалiна, калi дом быѓ жывы, а не мёртвы, як цяпер, якраз там, дзе гэта было вiдаць па-над жаночымi галовамi, стаяѓ маленькi гадзiннiк, i цяпер гэты гадзiннiк пачаѓ выдаваць такi гучны гук, як быццам хтосьцi стукаѓ па лiстах. У суседняй хаце нехта нешта казаѓ, а можа, чытаѓ услых. Жонка немца, якi жыѓ у суседнiм доме, ужо некалькi месяцаѓ балела ѓ ложку, i, магчыма, цяпер ён спрабаваѓ пацешыць яе чытаннем якога-небудзь апавядання. Словы прыходзiлi стабiльна, але i перарывiста. Я маю ѓ выглядзе, што гэта будзе ѓстойлiвы невялiкi набор гукаѓ, затым ён перарываецца i пачынаецца зноѓ. Часам голас крыху падвышаѓся, несумненна, для большай выразнасцi, i гэта было падобна на ѓсплёск, напрыклад, калi хвалi ѓздоѓж пляжу на працягу доѓгага часу бягуць да аднаго i таго ж месца, выразна пазначанага на мокрым пяску, а затым прыходзiць адна хваля, якая выходзiць далёка за межы ѓсiх астатнiх i разбiваецца оска.

"Вы, мусiць, бачыце, у якiм я стане быѓ. У хаце было, як я ѓжо сказаѓ, вельмi холадна, i я доѓгi час стаяѓ на адным месцы, зусiм не рухаючыся i думаючы, што больш нiколi не хачу рухацца. Галасы здалёк, з суседняга дома немца, былi падобныя на галасы, якiя даносiлiся з нейкага патаемнага, пахаванага месца ѓва мне самiм. Быѓ адзiн голас, якi казаѓ мне, што я дурань i што пасля таго, што здарылася, я нiколi больш не змагу трымаць галаву ѓ гэтым свеце, i iншы голас, якi казаѓ мне, што я зусiм не дурань, але на час першы голас меѓ усё лепшае з аргументу. Я проста стаяѓ там на холадзе i спрабаваѓ дазволiць двум галасам змагацца, не беручы ѓ рукi вясло, але праз некаторы час, магчыма, гэта было таму, што мне было так холадна, я пачаѓ плакаць, як дзiця, i гэта Мне было так сорамна, што я хутка падышоѓ да ѓваходных дзвярэй i выйшаѓ з дому, забыѓшыся надзець палiто.

"Ну, я таксама пакiнуѓ свой капялюш у хаце i стаяѓ на вулiцы, на холадзе, з непакрытай галавой, i неѓзабаве, пакуль я iшоѓ, трымаючыся, наколькi мог, на малалюдных вулiцах, пайшоѓ снег.

"Добра, - сказаѓ я сабе, - я ведаю, што зраблю. Я пайду да iх дадому i папрашу яе выйсцi за мяне замуж".

"Калi я прыйшоѓ, мацi майго сябра не было вiдаць, а трое маладых людзей сядзелi ѓ гасцёѓнi дома. Я зазiрнуѓ у акно, а затым, баючыся страцiць мужнасць, калi буду вагацца, смела падышоѓ i пастукаѓ у дзверы. У любым выпадку я быѓ рады, што яны адчулi, што пасля таго, што адбылося, яны не могуць пайсцi на танцы, i калi мой сябар прыйшоѓ i адчынiѓ дзверы, я нiчога не сказаѓ, а пайшоѓ проста ѓ пакой, дзе сядзелi дзве дзяѓчыны.

"Яна сядзела на канапе ѓ куце, дзе святло лямпы на стале ѓ цэнтры пакоя слаба падала на яе, i я падышоѓ прама да яе. Мой сябар рушыѓ услед за мной у пакой, але зараз я павярнулася да яго i яго сястры i папрасiла iх абодвух выйсцi з пакоя. "Сёння ѓвечары тут адбылося нешта такое, што цяжка растлумачыць, i нам давядзецца застацца сам-насам на некалькi хвiлiн", - сказаѓ я, паказваючы рукой на тое месца, дзе яна сядзела на канапе.

"Калi яны выйшлi, я рушыѓ услед за дзвярыма i зачынiѓ iх за iмi.

"I вось я апынуѓся ѓ прысутнасцi жанчыны, якая пасля стала маёй жонкай. Калi яна сядзела на канапе, ва ѓсёй яе постацi адчувалася нейкая дзiѓная абвiсласць. Яе цела, як вы бачыце, саслiзнула з канапы, i зараз яна ляжала, а не сядзела. Я маю на ѓвазе, што яе цела ляжала на канапе. Гэта было падобна на нядбайна кiнутую вопратку. Гэта адбылося з таго часу, як я ѓвайшоѓ у пакой. Я пастаяѓ перад iм iмгненне, а затым апусцiѓся на каленi. Твар яе быѓ вельмi бледны, але вочы глядзелi прама ѓ мае.

- Сёння ѓвечары я двойчы зрабiѓ нешта вельмi дзiѓнае, - сказаѓ я, адвярнуѓшыся i больш не гледзячы ёй у вочы. Мяркую, яе вочы мяне напалохалi i збянтэжылi. Мусiць, гэта ѓсё. Мне трэба было вымавiць пэѓную прамову, i я хацеѓ яе давесцi да канца. Былi пэѓныя словы, якiя я збiраѓся сказаць, але цяпер я ведаю, што ѓ той жа момант унутры мяне рабiлiся iншыя словы i думкi, якiя не маюць нiчога агульнага з тым, што я казаѓ.

"Па-першае, я ведаѓ, што мой сябар i ягоная сястра ѓ той момант стаялi каля дзвярэй пакоя i чакалi i слухалi.

"Пра што яны думалi? Ну, усё роѓна.

"Пра што я сам думаѓ? Пра што думала жанчына, якой я збiраѓся зрабiць прапанову рукi i сэрцы?

- Я прыйшоѓ у дом з непакрытай галавой, як вы разумееце, i, несумненна, выглядаѓ крыху дзiкiм. Магчыма, усе ѓ гэтым доме падумалi, што я раптам звар'яцеѓ, i, магчыма, так яно i было.

"Ва ѓсякiм разе, я пачуваѓся вельмi спакойна, i ѓ той вечар, i ѓсе гэтыя гады, аж да таго моманту, як я закахаѓся ѓ Наталi, я заѓсёды быѓ вельмi спакойным чалавекам, цi, прынамсi, так думаѓ. Я так драматызаваѓ сябе. Я мяркую, што смерць - гэта заѓсёды вельмi спакойная рэч, i ѓ той вечар я, мабыць, у нейкiм сэнсе скончыѓ жыццё самагубствам.

"За некалькi тыдняѓ да таго, як гэта адбылося, у горадзе адбыѓся скандал, якi дайшоѓ да суда i пра якi з асцярожнасцю пiсалi ѓ нашай штотыднёвай газеце. Гаворка iшла аб справе аб згвалтаваннi. Фермер, якi наняѓ у сваёй хаце маладую дзяѓчыну, адправiѓ сваю жонку ѓ горад за харчамi, а пакуль яна адсутнiчала, зацягнуѓ дзяѓчыну ѓ верхнюю частку свайго дома i згвалтаваѓ яе, сарваѓшы з яе вопратку i нават збiваючы яе, перш чым прымусiць яе пагадзiцца з яго жаданнямi. Пазней яго арыштавалi i прывезлi ѓ горад, дзе ѓ той самы час, калi я стаяѓ на каленях перад целам маёй будучай жонкi, ён знаходзiѓся ѓ турме.

"Я кажу пра гэта, таму што, калi я стаяѓ там на каленях, як зараз памятаю, мне ѓ галаву прыйшла думка, якая звязвае мяне з гэтым чалавекам. "Я таксама здзяйсняю згвалтаванне", - сказала нешта ѓнутры мяне.

"Жанчыне, якая была перада мной, такой халоднай i белай, я сказаѓ яшчэ нешта.

"Вы разумееце, што сёння вечарам, калi я ѓпершыню прыйшоѓ да вас аголеным, гэта быѓ няшчасны выпадак", - сказаѓ я. "Я хачу, каб вы гэта зразумелi, але я хачу, каб вы таксама зразумелi, што калi я прыйшоѓ да вас у другi раз, гэта не было выпадковасцю. Я хачу, каб ты ѓсё зразумеѓ цалкам, а потым я хачу папрасiць цябе выйсцi за мяне замуж, даць згоду быць маёй жонкай".

"Гэта тое, што я сказаѓ, i пасля таго, як я сказаѓ, ён узяѓ адну з яе рук у свае i, не гледзячы на яе, апусцiѓся на каленi ѓ яе ног, чакаючы, пакуль яна загаворыць. Магчыма, калi б яна тады загаварыла, хаця б i з асуджэннем мяне, усё было б у парадку.

"Яна нiчога не сказала. Цяпер я разумею, чаму яна не магла, але тады я гэтага не разумеѓ. Прызнаюся, я заѓсёды быѓ нецярплiвы. Час iшоѓ, i я чакаѓ. Я быѓ падобны да таго, хто ѓпаѓ з вялiкай вышынi ѓ мора i адчувае, што апускаецца ѓсё нiжэй i нiжэй, усё глыбей i глыбей. Вы разумееце, што на чалавека ѓ моры цiсне вялiкi цяжар, i ён не можа дыхаць. Я мяркую, што ѓ выпадку чалавека, якi падае такiм чынам у мора, сiла яго падзення праз некаторы час высiльваецца, i ён спыняецца ѓ сваiм падзеннi, а затым раптоѓна пачынае зноѓ паднiмацца на паверхню мора. мора.

"I нешта падобнае здарылася са мной. Калi я крыху пастаяѓ на каленях каля яе ног, я раптам ускочыѓ. Падышоѓшы да дзвярэй, я расхiнуѓ яе i там, як я i чакаѓ, стаяѓ мой сябар i яго сястра. Я, мусiць, здаѓся iм у гэтую хвiлiну амаль вясёлым, магчыма, яны потым палiчылi гэта вар'яцкай весялосцю. Я не магу гэтага сказаць. Пасля таго вечара я больш нiколi не вяртаѓся да iх дадому, i мы з маiм былым сябрам пачалi пазбягаць прысутнасцi адно аднаго. Не было нiякай небяспекi, што яны каму-небудзь раскажуць пра здарэнне - з павагi да госця, разумееце. У тым, што да iх размоваѓ, жанчына была ѓ бяспецы.

"Так цi iнакш, я стаяѓ перад iмi i ѓсьмiхаѓся. "Мы з вашай госцяй патрапiлi ѓ цяжкае становiшча з-за шэрагу недарэчных выпадковасцяѓ, якiя, можа быць, i не былi падобныя на выпадковасцi, i зараз я прапанаваѓ ёй выйсцi за мяне замуж. Яна яшчэ не вырашыла на гэты конт, - сказаѓ я, кажучы вельмi афiцыйна, адвярнуѓшыся ад iх i адправiѓшыся з дому ѓ дом майго бацькi, дзе я зусiм спакойна ѓзяѓ сваё палiто, капялюш i сумку. "Прыйдзецца паехаць у гатэль i застацца, пакуль бацька i мацi не вернуцца дадому", - падумаѓ я. Ва ѓсякiм разе, я ведаѓ, што вячэрнiя справы не прывядуць мяне, як я меркаваѓ раней увечар, да стану хваробы.

OceanofPDF.com

III

" Я НЕ _ Я хачу сказаць, што пасля таго вечара я думаѓ больш ясна, але пасля гэтага дня i яго прыгод iшлi iншыя днi i тыднi, i, так як у вынiку таго, што я зрабiѓ, нiчога асаблiвага не адбылося, я не мог заставацца ва ѓ паѓузвышаным стане я тады знаходзiѓся".

Джон Вэбстэр перавярнуѓся на падлозе ѓ ног дачкi i, выгiнаючыся так, што ляжаѓ на жываце тварам да яе, паглядзеѓ ёй у твар. Яго локцi стаялi на падлозе, а падбародак абапiраѓся на абедзве рукi. Было нешта д'ябальскае дзiѓнае ѓ тым, як у яго постаць увайшла маладосць, i ён цалкам дабiѓся свайго ѓ дачкi. Вось ён, цi бачыце, нiчога асаблiвага ад яе не жадаѓ i ѓсiм сэрцам аддаваѓся ёй. На час была забытая нават Наталi, а што да яго жонкi, якая ляжыць у суседнiм пакоi на ложку i, магчыма, па-свойму тупой пакутуе так, як ён нiколi не пакутаваѓ, то для яго ѓ гэтую хвiлiну яна проста не iснавала.

Ну, перад iм была жанчына, яго дачка, i ён аддаѓся ёй. Верагодна, у той момант ён зусiм забыѓся, што яна яго дачка. Ён думаѓ цяпер пра сваё юнацтва, калi ён быѓ маладым чалавекам, моцна збiтым з панталыку жыццём, i бачыѓ у iм маладую жанчыну, якая непазбежна i па ходзе жыцця часта аказвалася ѓ такiм жа здзiѓленнi, як i ён. Ён спрабаваѓ апiсаць ёй свае пачуццi маладога чалавека, якi зрабiѓ прапанову жанчыне, якая не адказала i ѓ якiм, тым не менш, iснавала, магчыма, рамантычнае ѓяѓленне аб тым, што ён нейкiм дзiѓным чынам непазбежна i канчаткова прывязаѓся да гэтай канкрэтнай жанчыны.

- Цi бачыш, Джэйн, тое, што я тады зрабiѓ, - гэта тое, што ты, магчыма, калi-небудзь будзеш рабiць, i што гэта непазбежна зробiць кожны. Ён пацягнуѓся наперад, узяѓ босую нагу дачкi, прыцягнуѓ яе да сябе i пацалаваѓ. Затым ён хутка сеѓ прама, абхапiѓшы каленi рукамi. Нешта накшталт чырванi хутка прабегла па твары яго дачкi, i тады яна стала глядзець на яго вельмi сур'ёзнымi збянтэжанымi вачыма. Ён весела ѓсмiхнуѓся.

"I вось, бачыце, я жыѓ прама тут, у гэтым самым горадзе, а тая дзяѓчына, якой я прапанаваѓ ажанiцца, сышла, i я больш нiчога пра яе не чуѓ. Яна прабыла ѓ доме майго сябра ѓсяго дзень цi два пасля таго, як мне ѓдалося зрабiць пачатак яе вiзiту такiм дзiѓным.

"Бацька доѓгi час лаяѓ мяне за тое, што я не праяѓляѓ асаблiвай цiкавасцi да фабрыкi пральных машын, меркавалася, што я пасля яго працоѓнага дня павiнен захапiць яго i пабегаць, i таму я вырашыѓ, што мне лепш заняцца чым-небудзь называецца "супакоiцца". Гэта значыць, я вырашыѓ, што для мяне будзе лепш, калi я менш аддамся марам i той нязграбнай маладосцi, якая прывяла толькi да такiх невытлумачальных учынкаѓ, як той другi выпадак, калi я сутыкнуѓся з гэтай аголенай жанчынай.

"Праѓда, вядома, у тым, што мой бацька, якi ѓ юнацтве дайшоѓ да таго дня, калi прыняѓ сапраѓды такое ж рашэнне, якое я тады прымаѓ, што ён, нягледзячы на ??ѓсе яго пасталенасць i станаѓленне працавiтым чалавекам, разумны чалавек, не атрымаѓ за гэта шмат чаго; але я тады пра гэта не падумаѓ. Ну, ён не быѓ такiм старым вясёлым сабакам, якiм я яго зараз памятаю. Мяркую, ён заѓсёды вельмi шмат працаваѓ i кожны дзень па восем-дзесяць гадзiн сядзеѓ за сталом, i за ѓсе гады, што я яго ведаѓ, у яго здаралiся прыступы нястраѓнасцi страѓнiка, падчас якiх кожнаму ѓ нашым доме даводзiлася хадзiѓ цiха, баючыся, што яго галава захварэе мацней, чым раней. Прыступы здаралiся прыкладна раз у месяц, i ён прыходзiѓ дадому, i мама ѓкладвала яго на кушэтку ѓ нашай гасцiнай, награвала прасы, заварочвала iх у ручнiкi i клала яму на жывот, i там ён ляжаѓ цэлы дзень, крэкчучы i, як вы можаце здагадацца, ператвараючы жыццё нашага дома ѓ вясёлы.

"А потым, калi ён зноѓ папраѓляѓся i толькi выглядаѓ крыху пашарэлым i змарнелым, ён прыходзiѓ да стала падчас ежы разам з усiмi намi i расказваѓ мне пра сваё жыццё, як пра цалкам паспяховую справу, i прымiце гэта як належнае, я хацеѓ менавiта такое iншае жыццё.

"Па нейкай дурацкай прычыне, я зараз не разумею, я тады думаѓ, што гэта менавiта тое, чаго я хацеѓ. Мяркую, мне ѓвесь час хацелася чагосьцi яшчэ, i гэта прымушала мяне праводзiць большую частку часу ѓ смутных марах, i не толькi бацькi, але i ѓсiх пажылых людзей у нашым горадзе i, магчыма, ва ѓсiх iншых гарадах уздоѓж чыгункi на ѓсход i Уэст думалi i гаварылi са сваiмi сынамi сапраѓды гэтак жа, i я мяркую, што я мяркую, што я ѓсляпую, з апушчанай галавой, наогул не думаючы.

"I вось я быѓ малады вытворца пральных машын, i ѓ мяне не было нiякай жанчыны, i пасля таго выпадку ѓ яго хаце я не бачыѓ свайго былога сябра, з якiм спрабаваѓ пагаварыць пра цьмянае, але тым не менш важнейшае маляѓнiчыя сны маiх бяздзейных гадзiн. Праз некалькi месяцаѓ бацька адправiѓ мяне ѓ паездку паглядзець, цi змагу я прадаць пральныя машыны гандлярам у маленькiх мястэчках, i часам мне ѓдавалася гэта рабiць, i я прадаваѓ некаторыя, а часам не.

"Уначы ѓ гарадах я гуляѓ па вулiцах i часам сустракаѓся з жанчынай, з афiцыянткай з гатэля цi з дзяѓчынай, якую сустрэѓ на вулiцы.

"Мы гулялi пад дрэвамi па жылых вулiцах горада, i, калi мне шанцавала, я часам угаворваѓ аднаго з iх пайсцi са мной у невялiкi танны гатэль або ѓ цемру палёѓ на ѓскраiне горада.

"У такiя моманты мы казалi пра каханне, i часам я быѓ вельмi расчулены, але ѓ рэшце рэшт не вельмi крануты.

"Усё гэта прымусiла мяне задумацца аб стройнай аголенай дзяѓчыне, якую я бачыѓ на ложку, i аб выразе яе вачэй у той момант, калi яна прачнулася i яе вочы сустрэлiся з маiмi.

"Я ведаѓ яе iмя i адрас, таму аднойчы набраѓся смеласцi i напiсаѓ ёй доѓгi лiст. Вы павiнны разумець, што да гэтага часу я адчуѓ, што стаѓ цалкам разумным чалавекам, i таму стараѓся пiсаць разумна.

"Я памятаю, што сядзеѓ у пiсьмовым пакоi невялiкага гатэля ѓ горадзе Iндыяна, калi рабiѓ гэта. Стол, за якiм я сядзеѓ, знаходзiѓся каля акна побач з галоѓнай вулiцай горада, i паколькi быѓ вечар, людзi iшлi па вулiцы да сваiх дамоѓ, я мяркую, накiроѓваючыся дадому да вячэры.

"Я не адмаѓляю, што стаѓ даволi рамантычным. Седзячы там, адчуваючы сябе адзiнокiм i, мяркую, напоѓненым жалем да сябе, я падняѓ вочы i ѓбачыѓ невялiкую драму, якая разгулялася ѓ калiдоры праз дарогу. Гэта быѓ даволi стары трухлявы будынак з бакавымi ѓсходамi, якая вядзе на верхнi паверх, дзе было вiдаць, што хтосьцi жыве, паколькi на акне былi белыя фiранкi.

"Я сядзеѓ, гледзячы на гэтае месца, i, мяркую, мне снiлася доѓгае стройнае цела дзяѓчыны на ложку наверсе ѓ iншым доме. Быѓ вечар i згушчаѓся змрок, разумееце, i менавiта такое святло ѓпала на нас у той момант, калi мы паглядзелi адзiн аднаму ѓ вочы, у той момант, калi не было нiкога, акрамя нас дваiх, перш чым мы паспелi падумаць. i ѓспомнi астатнiх у тым доме, калi я выходзiѓ з мар наяве, а яна выходзiла са мар сну, у той момант, калi мы прынялi адзiн аднаго i поѓную i iмгненную хараство адзiн аднаго, - ну, ты бачыш, такое ж святло, пры якiм я стаяѓ, а яна ляжала, як можна ляжаць на мяккiх водах якога-небудзь паѓднёвага мора . пакоем бруднай маленькай гасцiнiцы ѓ гэтым горадзе i праз дарогу жанчына спусцiлася па лесвiцы i спынiлася ѓ такiм жа iншым святле.

"Як аказалася, яна таксама была высокай, як i твая мацi, але я не мог бачыць, якую i якога колеру яна насiла адзенне. У святле была нейкая адметнасць; стварылася iлюзiя. Д'ябал! Мне хацелася б расказаць пра тое, што са мной адбылося, без гэтага вечнага клопату аб тым, каб усё, што я кажу, здавалася крыху дзiѓным i звышнатуральным. Хтосьцi шпацыруе ѓвечар у лесе, скажам, Джэйн, i ѓ яго ѓзнiкаюць дзiѓныя, займальныя iлюзii. Святло, ценi ад дрэѓ, абшары памiж дрэвамi - усё гэта стварае iлюзii. Часта дрэвы нiбы вабяць кагосьцi. Старыя моцныя дрэвы выглядаюць мудрымi, i вы думаеце, што яны раскажуць вам нейкую вялiкую таямнiцу, але гэта не так. Пападаеш у лес з маладых бяроз. Якiя голыя дзявочыя штучкi, бягуць i бягуць, вольныя, вольныя. Аднойчы я быѓ у такiм лесе з дзяѓчынай. Мы нешта задумалi. Што ж, справа не пайшла далей за тое, што ѓ нас у той момант было велiзарнае пачуццё адзiн да аднаго. Мы пацалавалiся, i я памятаю, што двойчы я спыняѓся ѓ прыцемку i дакранаѓся пальцамi да яе твару - пяшчотна i пяшчотна, цi ведаеце. Гэта была маленькая, тупая, сарамлiвая дзяѓчынка, якую я падабраѓ на вулiцах мястэчка ѓ Iндыяне, гэтакая вольная амаральная штучка, якiя часам з'яѓляюцца ѓ такiх мястэчках. Я маю на ѓвазе, што яна была вольная з мужчынамi ѓ нейкай дзiѓнай сарамлiвай манеры. Я падабраѓ яе на вулiцы, а затым, калi мы выйшлi ѓ лес, мы абодва адчулi дзiвацтва рэчаѓ i дзiвацтва знаходжання сябар з сябрам.

"Вось мы i былi, разумееце. Мы збiралiся... я сапраѓды не ведаю, што мы збiралiся зрабiць. Мы стаялi i глядзелi адно на аднаго.

"А потым мы абодва раптоѓна зiрнулi ѓгору i ѓбачылi, што на дарозе перад намi стаяѓ вельмi дастойны i прыгожы стары. На iм было адзенне, якое, як бы развязна, было закiнута яму на плечы i раскiнута ззаду яго па лясной подсцiлцы, памiж дрэвамi.

"Якi царскi стары! Сапраѓды, якi царскi чалавек! Мы абодва бачылi яго, абодва стаялi, гледзячы на ??яго вачыма, поѓнымi здзiѓлення, а ён стаяѓ i глядзеѓ на нас.

"Мне давялося пайсцi наперад i дакрануцца да гэтай штукi рукамi, перш чым iлюзiя, створаная нашым розумам, магла быць безуважлiвая. Каралеѓскi стары быѓ усяго толькi напалiлым старым пнём, а адзенне, якое ён насiѓ, было ѓсяго толькi фiялетавымi начнымi ценямi, што падалi на лясную подсцiлку, але тое, што мы разам бачылi гэтую iстоту, змянiла ѓсё памiж мной i сарамлiвай маленькай гараджанкай. . Тое, што мы абодва мелi намер зрабiць, магчыма, не магло быць зроблена ѓ тым духу, у якiм мы падышлi да гэтага. Я не павiнен спрабаваць расказаць вам пра гэта зараз. Я не павiнен надта моцна адхiляцца ад трасы.

"Я проста думаю пра тое, што такiя рэчы здараюцца. Разумееце, я кажу пра iншы час i месца. У той вечар, калi я сядзеѓ у пiсьмовым пакоi гатэля, там гарэла яшчэ адно святло, i праз дарогу па лесвiцы спускалася дзяѓчына цi жанчына. У мяне ѓзнiкла iлюзiя, што яна аголена, як маладая бярозка, i iдзе да мяне. Твар яе ѓяѓляѓ сабой шараватую вагальную ценявую пляму ѓ калiдоры, i яна, вiдаць, чакала кагосьцi, высунуѓшы галаву i аглядаючы вулiцу ѓверх i ѓнiз.

"Я зноѓ стаѓ дурнем. Вось такая гiсторыя, я адважуся сказаць. Пакуль я сядзеѓ i глядзеѓ, нахiлiѓшыся наперад, спрабуючы зазiрнуць усё глыбей i глыбей у вячэрняе святло, па вулiцы спяшаѓся мужчына i спынiѓся каля лесвiцы. Ён быѓ такiм жа высокiм, як i яна, i калi ён спынiѓся, я памятаю, ён зняѓ капялюш i ступiѓ у цемру, трымаючы яе ѓ руцэ. Верагодна, у любоѓнай сувязi памiж гэтымi двума людзьмi было нешта прыхаванае i прыхаванае, паколькi мужчына таксама высунуѓ галаву з лесвiцы i доѓга i ѓважлiва агледзеѓ вулiцу, перш чым узяць жанчыну на рукi. Магчыма, яна была жонкай нейкага iншага мужчыны. У любым выпадку яны адступiлi крыху назад, у яшчэ большую цемру, i, як мне здалося, цалкам паглынулi адзiн аднаго. Колькi я бачыѓ i колькi я сабе ѓяѓляѓ, я, канешне, нiколi не даведаюся. Ва ѓсякiм разе, два шаравата-белыя твары, здавалася, плылi, а затым злiвалiся i ператваралiся ѓ адну шаравата-белую пляму.

"Моцная дрыготка прабегла па маiм целе. Там, як мне здавалася, у некалькiх сотнях футаѓ ад таго месца, дзе я сядзеѓ, цяпер амаль у поѓнай цемры знаходзiла сваё цудоѓнае выраз каханне. Вусны прыцiснулiся да вуснаѓ, два цёплыя целы прыцiснулiся адзiн да аднаго, нешта зусiм цудоѓнае i прыгожае ѓ жыццi, што я, бегаючы па вечарах з беднымi гарадскiмi дзяѓчынкамi i спрабуючы ѓгаварыць iх пайсцi са мной, у палi, каб задаволiць толькi свой жывёльны голад, - ну, бачыце, была рэч, якую можна было ѓбачыць. здавалася, я не змог знайсцi, таму што падчас вялiкага крызiсу я не знайшоѓ у сабе смеласцi iсцi настойлiва да гэтага".

OceanofPDF.com

"I ТАК ТЫ Цi бачыце, я запалiѓ лямпу ѓ кабiнеце гэтай гасцiнiцы i забыѓся вячэру, i сядзеѓ там, i пiсаѓ жанчыне старонкi i старонкi, i таксама запаѓ у глупства i прызнаѓся ѓ хлуснi, што мне было сорамна за тое, што адбылося памiж намi. некалькi месяцаѓ таму назад, i што я зрабiѓ гэта толькi таму, што я толькi другi раз забег да яе ѓ пакой, таму што быѓ дурнем i яшчэ шмат iншага невыказнага глупства".

Джон Вэбстэр ускочыѓ на ногi i пачаѓ нервова хадзiць па пакоi, але зараз яго дачка стала чымсьцi вялiкiм, чым проста пасiѓным слухачом яго аповяду. Ён падышоѓ да таго месца, дзе Багародзiца стаяла памiж запаленымi свечкамi, i накiраваѓся назад да дзвярэй, якiя вялi ѓ калiдор i ѓнiз па лесвiцы, калi яна ѓскочыла i, падбегшы да яго, iмпульсiѓна абвiла рукамi яго шыю. Яна пачала галасiць i уткнулася тварам яму ѓ плячо. "Я кахаю цябе", сказала яна. "Мне пляваць, што здарылася, я кахаю цябе".

OceanofPDF.com

I ТАК ТАМ быѓ Джон Вэбстэр у сваёй хаце, i яму атрымалася, прынамсi на дадзены момант, прабiць сцяну, якая адлучала яго ад дачкi. Пасля яе ѓспышкi яны пайшлi i селi разам на ложку, абняѓшы яе рукой i паклаѓшы яе галаву яму на плячо. Праз гады, часам, калi ён быѓ з сябрам i быѓ у пэѓным настроi, Джон Вэбстэр часам казаѓ пра гэты момант як пра найважнейшы i найпрыгажэйшы за ѓсё яго жыццё. У нейкiм сэнсе яго дачка была якая дае? сябе яму, як ён аддаѓ сябе ёй. Ён зразумеѓ, што гэта быѓ свайго роду шлюб. "Я быѓ бацькам i палюбоѓнiкам. Магчыма, гэтыя дзве рэчы немагчыма адрознiць. Я быѓ бацькам, якi не пабаяѓся ѓсвядомiць прыгажосць цела сваёй дачкi i напоѓнiць свае пачуццi яе водарам", - вось што ён сказаѓ.

Як аказалася, ён мог бы праседзець так, размаѓляючы з дачкой, яшчэ паѓгадзiны, а затым пайсцi з дому, каб пайсцi з Наталi, без усялякага драматызму, але яго жонка, лежачы на ложку ѓ суседнiм пакоi, пачула крык кахання дачкi, i гэта, вiдаць, кранула нешта глыбока схаванае ѓ ёй. Яна бясшумна ѓстала з ложка i, падышоѓшы да дзвярэй, цiхенька адчынiла яе. Затым яна стаяла, прыхiнуѓшыся да дзвярнога вушака, i слухала, як казаѓ яе муж. У яе вачах чытаѓся жорсткi жах. Магчыма, яна хацела ѓ той момант забiць чалавека, якi так доѓга быѓ яе мужам, i не зрабiла гэтага толькi таму, што доѓгiя гады бяздзейнасцi i падпарадкавання жыцця пазбавiлi яе магчымасцi падняць руку для ѓдару.

Ва ѓсякiм разе, яна стаяла моѓчкi, i можна было падумаць, што вось-вось упадзе на падлогу, але яна гэтага не зрабiла. Яна чакала, а Джон Вэбстэр працягваѓ казаць. Цяпер ён з нейкай д'ябальскай увагай да дэталяѓ расказваѓ дачцэ ѓсю гiсторыю iх шлюбу.

Адбылося тое, што, прынамсi ѓ версii гэтага мужчыны, напiсаѓшы адзiн лiст, ён не змог спынiцца i напiсаѓ яшчэ адзiн у той жа вечар i яшчэ два на наступны дзень.

Ён працягваѓ пiсаць лiсты, i сам ён думаѓ, што напiсанне лiстоѓ спарадзiла ѓ iм нейкi шалёны запал да хлуснi, якую, аднойчы пачаѓшыся, немагчыма спынiць. "Я пачаѓ тое, што адбывалася ѓва мне ѓсе гэтыя гады", - растлумачыѓ ён. "Гэта трук, якi практыкуюць людзi - хлусiць сабе аб самiм сабе". Было вiдавочна, што яго дачка не рушыла ѓслед за iм, хоць i спрабавала. Ён казаѓ зараз аб тым, чаго яна не адчула, не магла выпрабаваць, а менавiта аб гiпнатычнай сiле слова. Яна ѓжо чытала кнiгi i падманвалася словамi, але ѓ ёй не было ѓсведамлення таго, што ѓжо з ёй зрабiлi. Яна была маладой дзяѓчынай, i паколькi часта ѓ яе жыццi не было нiчога захапляльнага або цiкавага, яна была ѓдзячная жыццю слоѓ i кнiг. Гэта праѓда, што адно з iх засталося зусiм пустым, яно знiкла з розуму, не пакiнуѓшы i следу. Ну, яны былi створаны са свайго роду свету сноѓ. Трэба было пражыць, выпрабаваць шмат чаго ѓ жыццi, перш чым прыйсцi да ѓсведамлення таго, што пад паверхняй звычайнага паѓсядзённага жыцця заѓсёды адбываецца глыбокая i кранальная драма. Толькi нямногiя прыходзяць да ѓсведамлення паэзii рэчаiснасцi.

Было вiдавочна, што яе бацька прыйшоѓ да такой высновы. Цяпер ён казаѓ. Ён адчыняѓ ёй дзверы. Гэта было падобна на падарожжа па старым горадзе, якi, як здавалася, быѓ знаёмы, з дзiѓна натхнёным гiдам. Чалавек уваходзiѓ i выходзiѓ са старых дамоѓ, бачачы рэчы такiмi, якiмi iх нiколi раней не бачылi. Усе прадметы побыту, карцiна на сцяне, старое крэсла каля стала, сам стол, за якiм сядзiць i палiць слухаѓку чалавек, якога ты заѓсёды ведаѓ.

Нейкiм цудам усе гэтыя рэчы зараз здабылi новае жыццё i значэнне.

Мастак Ван Гог, якi, як кажуць, пакончыѓ з сабой у прыступе роспачы, таму што не змог сабраць у межах свайго палатна ѓвесь цуд i славу сонца, якое ззяе ѓ небе, аднойчы напiсаѓ палатно. Старое крэсла ѓ пустым пакоi. Калi Джэйн Вэбстэр пасталела i здабыла ѓласнае разуменне жыцця, аднойчы яна ѓбачыла палатно, якое вiсела ѓ галерэi горада Нью-Ёрка. Дзiѓны цуд жыцця можна было атрымаць, гледзячы на карцiну звычайнага, груба зробленага крэсла, якi належаѓ, магчыма, якому-небудзь французскаму селянiну, якому-небудзь селянiну, у доме якога мастак, магчыма, спынiѓся на гадзiну ѓ летнi дзень. .

Напэѓна, гэта быѓ дзень, калi ён быѓ вельмi жывы i добра ѓсведамляѓ усё жыццё дома, у якiм ён сядзеѓ, таму ён намаляваѓ крэсла i накiраваѓ у карцiну ѓсе свае эмацыйныя рэакцыi на людзей у гэтым канкрэтным месцы. доме i ѓ многiх iншых дамах, якiя ён наведаѓ.

Джэйн Вэбстэр была ѓ пакоi са сваiм бацькам, i ён абдымаѓ яе, i ён казаѓ пра нешта, чаго яна не магла зразумець, але яна таксама разумела. Цяпер ён зноѓ быѓ малады чалавек i адчуваѓ адзiноту i няѓпэѓненасць юнацкай сталасцi, як яна ѓжо часам адчувала адзiноту i няѓпэѓненасць сваёй маладой жаноцкасцi. Як i яе бацька, яна павiнна паспрабаваць хаця б крыху разабрацца ѓ тым, што адбываецца. Цяпер ён быѓ сумленным чалавекам, ён гаварыѓ з ёй сумленна. Ужо ѓ гэтым быѓ цуд.

У юнацтве ён хадзiѓ па гарадах, сустракаѓся з дзяѓчатамi, рабiѓ з дзяѓчатамi тое, пра што яна чула шэптам. Гэта прымусiла яго адчуць сябе нячыстым. Ён недастаткова глыбока адчуѓ тое, што зрабiѓ з беднымi дзяѓчынкамi. Яго цела займалася каханнем з жанчынамi, але ён гэтага не рабiѓ. Гэта ведаѓ яе бацька, але яна яшчэ не ведала. Яна шмат чаго не ведала.

Яе бацька, тады яшчэ малады чалавек, пачаѓ пiсаць лiсты жанчыне, да якой ён аднойчы прыйшоѓ зусiм аголеным, якiм ён з'явiѓся перад ёй незадоѓга да гэтага. Ён спрабаваѓ растлумачыць, як яго розум, адчуваючы навакольнае, спынiѓся на постацi нейкай жанчыны, як на той, на якую можна было б накiраваць каханне.

Ён сядзеѓ у нумары гатэля i напiсаѓ чорным чарнiлам на белым лiсце паперы слова "каханне". Пасля ён выйшаѓ прагуляцца па цiхiх начных вулiцах горада. Цяпер яна прадставiла яго зусiм выразна. Дзiвацтва таго, што ён быѓ нашмат старэйшы за яе i таго, што ён быѓ яе бацькам, знiкла. Ён быѓ мужчынам, а яна была жанчынай. Ёй хацелася супакоiць крыклiвыя галасы ѓнутры яго, запоѓнiць пустэчу. Яна яшчэ цясней прыцiснулася сваiм целам да яго.

Яго голас працягваѓ тлумачыць рэчы. У iм была запал да тлумачэнняѓ.

Седзячы ѓ гатэлi, ён напiсаѓ пэѓныя словы на паперы i, паклаѓшы паперу ѓ канверт, адправiѓ яе жанчыне, якая жыве ѓ аддаленым месцы. Потым ён iшоѓ i iшоѓ, прыдумваѓ яшчэ словы i, вярнуѓшыся ѓ гатэль, запiсаѓ iх на iншых аркушах паперы.

Унутры яго ѓзнiкла рэч, якую цяжка было растлумачыць, якую ён не разумеѓ сам. Гулялi пад зоркамi i па цiхiх вулiцах гарадоѓ пад дрэвамi i часам летнiмi вечарамi чулi галасы ѓ цемры. Людзi, мужчыны i жанчыны, сядзелi ѓ цемры на ганках хат. Была створана iлюзiя. Недзе ѓ цемры адчувалася глыбокае цiхае хараство жыцця i бегла да яго. Быѓ нейкi адчайны запал. На небе зоркi заззялi ярчэй ад думак. Дзьмуѓ лёгкi ветрык, i здавалася, што рука закаханага дакранаецца шчок i гуляе ѓ валасах. У жыццi было нешта цудоѓнае, што трэба было знайсцi. Калi чалавек быѓ малады, ён не мог стаяць на месцы, а мусiѓ iсцi да гэтага. Напiсанне лiстоѓ было спробай наблiзiцца да мэты. Гэта была спроба знайсцi апору ѓ цемры на дзiѓных звiлiстых дарогах.

Такiм чынам, Джон Вэбстэр сваiм лiстом здзейснiѓ дзiѓны i iлжывы ѓчынак у адносiнах да сябе i жанчыне, якая пасля стала яго жонкай. Ён стварыѓ свет нерэальнасцi. Цi змогуць ён i гэтая жанчына жыць разам у гэтым свеце?

OceanofPDF.com

У пакоi, пакуль мужчына размаѓляѓ са сваёй дачкой, спрабуючы прымусiць яе зразумець няѓлоѓную рэч, жанчына, якая была яго жонкай на працягу столькiх гадоѓ i з цела якой выйшла маладая жанчына, якая цяпер сядзела побач са сваiм мужам, пачала таксама паспрабаваць зразумець. Праз некаторы час, не ѓ сiлах больш стаяць, яна здолела, не прыцягваючы ѓвагi астатнiх, саслiзнуць на падлогу. Яна дазволiла сваёй спiне саслiзнуць ѓздоѓж дзвярной рамы, а яе ногi разгарнулiся ѓ бакi пад яе цяжкiм целам. У той позе, у якую яна патрапiла, ёй было няёмка, каленi хварэлi, але яна не пярэчыла. Насамрэч ад фiзiчнага дыскамфорту можна было атрымаць свайго роду задавальненне.

Чалавек пражыѓ столькi гадоѓ у свеце, якi зараз i на яго вачах разбураѓся. Было нешта злое i бязбожнае ѓ занадта рэзкiм азначэннi жыцця. Аб некаторых рэчах не варта казаць. Чалавек смутна рухаѓся па цьмяным свеце, не задаючы занадта шмат пытанняѓ. Калi смерць была ѓ цiшынi, то чалавек прыняѓ смерць. Якая карысць ад адмаѓлення? Цела стала старым i цяжкiм. Калi сядзеѓ на падлозе, каленi хварэлi. Было нешта невыноснае ѓ тым, што чалавек, з якiм пражылi столькi гадоѓ жыцця i якога зусiм вызначана прынялi як частку механiзму жыцця, раптам стаѓ кiмсьцi iншым, стаѓ гэтым жахлiвым запытальнiкам, гэтым збiранне забытых рэчаѓ.

Калi хтосьцi жыѓ за сцяной, ён аддаваѓ перавагу жыццю за сцяной. За сцяной святло было цьмяным i не рэзаѓ вачэй. Успамiны былi зачыненыя. Гукi жыцця станавiлiся слабымi i невыразнымi ѓдалечынi. Было нешта варварскае i дзiкае ва ѓсiм гэтым разбурэннi сцен, прароблiваннi расколiн i праломаѓ у сцяне жыцця.

Унутры жанчыны, Мэры Вэбстэр, таксама адбывалася барацьба. У яе вачах з'яѓлялася i сыходзiла нейкае дзiѓнае новае жыццё. Калi б у гэты момант у пакой увайшоѓ чацвёрты чалавек, ён, магчыма, больш усведамляѓ бы яго, чым астатнiх.

Было нешта жудаснае ѓ тым, як яе муж Джон Вэбстэр падрыхтаваѓ глебу для бiтвы, якая зараз павiнна была адбыцца ѓнутры яе. У рэшце рэшт, гэты чалавек быѓ драматургам. Набыццё выявы Багародзiцы i свечак, выраб маленькай сцэны, на якой павiнна была разыгрывацца драма; ва ѓсiм гэтым быѓ несвядомы мастацкi выраз.

Магчыма, знешне ён i не збiраѓся нiчога падобнага, але з якой д'ябальскай упэѓненасцю ён дзейнiчаѓ. Жанчына цяпер сядзела ѓ паѓцемры на падлозе. Памiж ёй i запаленымi свечкамi стаяѓ ложак, на якiм сядзелi двое iншых: адзiн размаѓляѓ, другi слухаѓ. Уся падлога пакоя побач з тым месцам, дзе яна сядзела, была пакрыта цяжкiмi чорнымi ценямi. Яна абаперлася адной рукой аб дзвярны вушак, каб падтрымаць сябе.

Свечкi на iх высокiм месцы мiгацелi, гора. Святло падала толькi на яе плечы, галаву i паднятую руку.

Яна амаль пагрузiлася ѓ мора цемры. Час ад часу ад крайняй стомы яе галава падала наперад, i здавалася, што яна цалкам апускаецца ѓ мора.

Тым не менш яе рука была паднята, а галава зноѓ вярнулася да паверхнi мора. Яе цела злёгку калыхалася. Яна была падобная на старую лодку, напалову затопленую, якая ляжыць у моры. Маленькiя дрыготкiя хвалi святла, здавалася, гулялi на яе цяжкiм, белым, паднятым твары.

Дыханне было некалькi абцяжарана. Думаць было крыху цяжка. Чалавек жыѓ гадамi, не задумваючыся. Лепш было цiха ляжаць у моры цiшынi. Свет меѓ рацыю, адлучаючы ад царквы тых, хто парушыѓ мора цiшынi. Цела Мэры Вэбстэр злёгку задрыжала. Можна было забiць, але не было сiлы забiваць, не ѓмелi забiваць. Забойства - гэта бiзнэс, якому таксама трэба навучыцца.

Гэта было невыносна, але часам даводзiлася думаць. Нешта здарылася. Жанчына выйшла замуж за мужчыну, а затым зусiм нечакана выявiла, што не выйшла за яго замуж. У свеце з'явiлiся дзiѓныя непрымальныя ѓяѓленнi аб шлюбе. Дочкам не варта казаць тое, што яе муж зараз кажа дачкi. Цi можа розум маладой цнатлiвай дзяѓчыны быць згвалтаваны яе ѓласным бацькам i прымусiць яе ѓсвядомiць невымоѓныя рэчы ѓ жыццi? Калi б такiя рэчы былi дазволеныя, што стала б з усiм годным i спарадкаваным жыццём? Некранутым дзяѓчатам не варта нiчога даведвацца пра жыццё, пакуль не прыйдзе час жыць тым, што яны павiнны, будучы жанчынамi, нарэшце прыняць.

У кожным чалавечым целе заѓсёды ёсць велiзарная крынiца маѓклiвага мыслення. Вонкава вымаѓляюцца пэѓныя словы, але ѓ той жа час, у глыбокiх патайных месцах, вымаѓляюцца i iншыя словы. Ёсць налёт думак, невыяѓленых эмоцый. Колькi рэчаѓ кiнута ѓ глыбокую студню, схавана ѓ глыбокай студнi!

Вусце студнi зачынена цяжкiм жалезным вечкам. Калi вечка надзейна замацавана, усё ѓ парадку. Чалавек кажа словы, есць ежу, знаёмiцца з людзьмi, вядзе справы, збiрае грошы, носiць адзенне, ён жыве спарадкаваным жыццём.

Часам ноччу ѓ сне дрыжыць вечка, але нiхто пра гэта не ведае.

Чаму павiнны быць жадаючыя сарваць вечкi з калодзежаѓ, прабiць сцены? Лепш пакiнуць усё як ёсць. Тых, хто патрывожыць цяжкiя жалезныя вечкi, трэба забiць.

Цяжкая жалезная вечка глыбокай студнi, якi знаходзiѓся ѓнутры цела Мэры Вэбстэр, моцна дрыжала. Яно танчыла ѓверх i ѓнiз. Танцуючае святло свечак нагадвала маленькiя гуллiвыя хвалi на паверхнi спакойнага мора. У яе вачах ён сустрэѓ iншы вiд танцуючага святла.

На ложку Джон Вэбстэр размаѓляѓ свабодна i нязмушана. Калi ён падрыхтаваѓ сцэну, то ён таксама адвёѓ сабе ролю размаѓлялага ѓ драме, якая павiнна была на ёй разгуляцца. Ён сам думаѓ, што ѓсё, што адбылося ѓ той вечар, было накiравана супраць яго дачкi. Ён нават адважыѓся падумаць, што зможа змянiць яе жыццё. Яе маладое жыццё было падобнае да ракi, якая была яшчэ маленькай i выдавала толькi слабы цурчачы гук, працякаючы па цiхiх палях. Можна было яшчэ пераступiць цераз ручай, якi быѓ пазней, i калi ён увабраѓ у сябе iншыя ручаi, каб стаць ракой. Можна рызыкнуць перакiнуць бервяно праз раѓчук, каб пусцiць яго зусiм у iншым кiрунку. Усё гэта было смелым i зусiм безразважным учынкам, але пазбегнуць такога ѓчынку было немагчыма.

Цяпер ён выкiнуѓ з галавы iншую жанчыну, сваю былую жонку Мэры Вэбстэр. Ён думаѓ, што калi яна выйшла са спальнi, яна нарэшце сышла са сцэны. Было задавальненне бачыць, як яна сыходзiць. Ён сапраѓды за ѓсё iх сумеснае жыццё нi разу не ѓступаѓ з iм у кантакт. Калi ён падумаѓ, што яна пайшла з поля яго жыцця, ён адчуѓ палёгку. Можна было дыхаць глыбей, размаѓляць вальней.

Ён думаѓ, што яна пайшла са сцэны, але яна вярнулася. Яму ѓсё яшчэ даводзiлася мець справу з ёй.

У свядомасцi Мэры Вэбстэр прачыналiся ѓспамiны. Яе муж расказваѓ гiсторыю свайго шлюбу, але яна не чула яго слоѓ. Унутры яе пачала расказвацца гiсторыя, якая пачалася ѓ далёкiя часы, калi яна была яшчэ маладой жанчынай.

Яна пачула крык кахання да мужчыны, якi вырваѓся з горла яе дачкi, i гэты крык крануѓ нешта ѓнутры яе так глыбока, што яна вярнулася ѓ пакой, дзе яе муж i дачка сядзелi разам на ложку. Калiсьцi такi ж крык чуѓся i ѓ другой маладой жанчыне, але ён чамусьцi так i не вырваѓся з яе вуснаѓ. У той момант, калi гэта магло зыходзiць ад яе, у той момант даѓным-даѓно, калi яна ляжала аголеная на ложку i глядзела ѓ вочы аголенаму маладому чалавеку, нешта, тое, што людзi называлi сорамам, устала памiж ёй i атрыманнем гэтага радасны крык мiма яе вуснаѓ.

Цяпер яе думкi стомлена вярталiся да дэталяѓ гэтай сцэны. Было паѓторана старое чыгуначнае падарожжа.

Усё заблыталася. Спачатку яна жыла ѓ адным месцы, а затым, нiбы падштурхнутая нябачнай рукой, адправiлася ѓ госцi ѓ iншае месца.

Паездка туды была здзейснена пасярод ночы, i, паколькi ѓ цягнiку не было спальных вагонаѓ, ёй прыйшлося некалькi гадзiн сядзець у дзённым вагоне ѓ цемры.

За акном вагона была цемра, якая час ад часу перарывалася, калi цягнiк спыняѓся на некалькi хвiлiн у якiм-небудзь мястэчку ѓ Заходнiм Iлiнойсе або Паѓднёвым Вiсконсiне. Там быѓ будынак вакзала з лiхтаром, прымацаваным да знешняй сцяны, i часам самотны мужчына, захутаны ѓ палiто i, магчыма, якi штурхаѓ па платформе станцыi грузавiк, набiты валiзкамi i скрынямi. У некаторых гарадах людзi садзiлiся ѓ цягнiк, а ѓ iншых людзi выходзiлi i сыходзiлi ѓ цемру.

Старая з кошыкам, у якой ляжаѓ чорна-белы кот, села разам з ёй на сядзенне, i пасля таго, як яна выйшла на адной са станцый, яе месца заняѓ стары.

Стары не глядзеѓ на яе, а працягваѓ мармытаць словы, якiя яна не магла разабраць. У яго былi iрваныя сiвыя вусы, якiя звiсалi над зморшчанымi вуснамi, i ён увесь час гладзiѓ iх кашчавай старой рукой. Словы, сказаныя iм напаѓголаса, былi прамармытаны за рукой.

Маладая жанчына з таго чыгуначнага вандравання, здзейсненага даѓным-даѓно, праз некаторы час упала ѓ напаѓнеспана-паѓсонны стан. Яе розум бег наперадзе цела да канца падарожжа. Дзяѓчына, якую яна ведала ѓ школе, запрасiла яе ѓ госцi, i ёй было напiсана некалькi лiстоѓ. Увесь час вiзiту ѓ доме знаходзiлiся двое маладых людзей.

Адзiн з маладых людзей, якiх яна ѓжо бачыла. Ён быѓ братам яе сяброѓкi i аднойчы прыйшоѓ у школу, дзе вучылiся дзве дзяѓчынкi.

Якiм быѓ бы iншы малады чалавек? Цiкаѓна, колькi разоѓ яна ѓжо задавала сабе гэтае пытанне. Цяпер яе розум маляваѓ яго мудрагелiстыя карцiны. Цягнiк ехаѓ праз невысокiя ѓзгоркi. Наблiжаѓся свiтанак. Гэта будзе дзень шэрых халодных аблокаѓ. Снег пагражае. Бармочучы стары з сiвымi вусамi i кашчавай рукой выйшаѓ з цягнiка.

Паѓсонныя вочы высокай стройнай маладой жанчыны глядзелi на невысокiя ѓзгоркi i доѓгiя ѓчасткi раѓнiны. Цягнiк перасёк мост цераз раку. Яна заснула, i яе зноѓ вырвала з-за кранання або спынення цягнiка. Па далёкiм полi ѓ шэрым ранiшнiм святле iшоѓ малады чалавек.

Цi прыснiѓся ёй малады чалавек, якi iдзе па полi побач з цягнiком, цi яна сапраѓды бачыла такога мужчыну? Якiм чынам ён быѓ звязаны з маладым чалавекам, якога яна мусiла сустрэць у канцы свайго падарожжа?

Было крыху абсурдна думаць, што малады чалавек у полi можа быць з плоцi i крывi. Ён iшоѓ у тым жа тэмпе, што i цягнiк, лёгка пераступаючы цераз платы, хутка рухаючыся па вулiцах гарадоѓ, праходзячы, як цень, праз палоскi цёмнага лесу.

Калi цягнiк спынiѓся, ён таксама спынiѓся i стаяѓ, гледзячы на ??яе i ѓсмiхаючыся. Чалавек амаль адчуваѓ, што можа ѓвайсцi ѓ сваё цела i выйсцi адтуль з такой жа усмешкай. Iдэя таксама была на здзiѓленне мiлай. Цяпер ён доѓга iшоѓ па паверхнi вод ракi, уздоѓж якой iшоѓ цягнiк.

I ѓвесь час ён глядзеѓ ёй у вочы, змрочна, калi цягнiк праязджаѓ праз лес i ѓнутры цягнiка было цёмна, з усмешкай у вачах, калi яны зноѓ выходзiлi на адкрытую мясцовасць. У яго вачах было нешта, што запрашала, клiкала яе. Яе цела пацяплела, i яна неспакойна закруцiлася ѓ аѓтакрэсла.

Цягнiкi распалiлi агонь у печы ѓ канцы вагона, усе дзверы i вокны былi зачынены. Судзячы па ѓсiм, дзень усёткi не будзе такiм ужо лядоѓням. У машыне было невыносна горача.

Яна ѓстала са свайго месца i, узяѓшыся за краi iншых сядзенняѓ, дабралася да канца машыны, дзе адчынiла дзверы i некаторы час стаяла, гледзячы на ??ляцiць пейзаж.

Цягнiк падышоѓ да станцыi, дзе яна павiнна была выйсцi, i там, на платформе, стаяла яе сяброѓка, якая прыйшла на станцыю з дзiѓнага выпадку, што яна прыедзе на гэтым цягнiку.

А потым яна пайшла са сваёй сяброѓкай у чужую хату, i мацi яе сяброѓкi настаяла, каб яна пайшла спаць i праспала да вечара. Абедзве жанчыны працягвалi пытацца, як гэта здарылася, што яна прыехала на гэтым цягнiку, i, паколькi яна не магла растлумачыць, ёй стала крыху няёмка. Гэта праѓда, што яна магла б сесцi на iншы, хутчэйшы цягнiк i праехаць усю дарогу днём.

Толькi што з'явiлася нейкае лiхаманкавае жаданне выбрацца з роднага горада i з дому мацi. Яна не змагла растлумачыць гэта сваiм людзям. Нельга было сказаць мацi i бацьку, што яна проста хоча пайсцi. У яе ѓласным доме ѓзнiкла блытанiна пытанняѓ наконт усёй гэтай справы. Ну вось яе загналi ѓ кут i задалi пытаннi, на якiя немагчыма было адказаць. Яна спадзявалася, што яе сяброѓка зразумее, i працягвала ѓ надзеi паѓтараць ёй тое, што яна казала зноѓ i зноѓ даволi бессэнсоѓна дома. "Я проста хацеѓ гэта зрабiць. Ня ведаю, я проста хацеѓ гэта зрабiць".

У чужой хаце яна лягла спаць, радуючыся, што пазбавiлася ад надакучлiвага пытання. Калi яна прачнулася, яны забылiся б на ѓсё. Разам з ёй у пакой увайшла яе сяброѓка, i ёй хацелася хутчэй адпусцiць яе i пабыць нейкi час адна. "Я не буду зараз распакоѓваць сумку. Думаю, я проста распрануся i залезу памiж прасцiнамi. У любым выпадку будзе цёпла", - патлумачыла яна. Гэта было абсурдна. Што ж, па прыбыццi яна чакала чагосьцi зусiм iншага: смеху, маладых людзей, якiя стаяць вакол i выглядаюць крыху збянтэжанымi. Цяпер ёй было толькi некамфортна. Чаму людзi працягвалi пытацца, чаму яна ѓстала апоѓначы i села на павольны цягнiк замест таго, каб дачакацца ранiцы? Хочацца часам проста пагарэзiць па дробязях, i не трэба даваць тлумачэнняѓ. Калi яе сяброѓка выйшла з пакоя, яна скiнула ѓсю вопратку, хутка легла ѓ ложак i закрыла вочы. У яе была яшчэ адна дурная iдэя - жаданне быць аголенай. Калi б яна не села на павольны, нязручны цягнiк, ёй бы не прыйшла ѓ галаву думка пра маладога чалавека, якi iдзе побач з цягнiком у палях, па вулiцах гарадоѓ, па лясах.

Добра часам пабыць голым. Было адчуванне рэчаѓ на скуры. Калi б можна было часцей адчуваць гэтае радаснае пачуццё. Часам, калi ты стамiѓся i сонны, можна было правалiцца ѓ чыстую пасцелю, i гэта было падобна на трапленне ѓ моцныя цёплыя абдымкi таго, хто мог кахаць i разумець твае дурныя парывы.

Маладая жанчына на ложку спала, i ѓ сне яе зноѓ хутка неслi ѓ цемры. Жанчына з коткай i стары, якi мармытаѓ словы, больш не з'яѓлялiся, але праз мiр яе сноѓ прыходзiлi i сыходзiлi шматлiкiя iншыя людзi. Адбываѓся iмклiвы заблытаны марш дзiѓных падзей. Яна iшла наперад, заѓсёды наперад да таго, чаго хацела. Цяпер яно наблiзiлася. Велiзарная стараннасць авалодала ёю.

Дзiѓна, што яна была без адзення. Малады чалавек, якi так хутка iшоѓ па палях, з'явiѓся зноѓ, але яна раней не заѓважала, што ён таксама не насiѓ адзення.

Свет пацямнеѓ. Была змрочная цемра.

I зараз малады чалавек перастаѓ iмклiва iсцi наперад i, як i яна сама, замоѓк. Яны абодва завiслi ѓ моры цiшынi. Ён стаяѓ i глядзеѓ ёй проста ѓ вочы. Ён мог увайсцi ѓ яе i выйсцi зноѓ. Думка была бясконца салодкай.

Яна ляжала ѓ мяккай цёплай цемры, i яе цела было гарачым, занадта гарачым. "Нехта па дурасцi развёѓ агонь i забыѓся адчынiць дзверы i вокны", - цьмяна падумала яна.

Малады чалавек, якi быѓ цяпер так блiзка да яе, якi моѓчкi стаяѓ так блiзка да яе i глядзеѓ проста ёй у вочы, мог усё ѓладзiць. Яго рукi былi ѓ некалькiх цалях ад яе цела. Праз iмгненне яны сутыкнуцца, прынясуць халаднаватае спакой у яе цела, ды i ѓ яе саму.

Салодкi спакой можна было здабыць, гледзячы проста ѓ вочы маладому чалавеку. Яны свяцiлiся ѓ цемры, як маленькiя лужыны, у якiя можна кiнуцца. Канчатковы i бясконцы супакой i радасць можна здабыць, кiнуѓшыся ѓ басейны.

Цi можна заставацца такiм, спакойна лежачы ѓ мяккiх цёплых цёмных затоках? Адзiн трапiѓ у таемнае месца за высокай сцяной. Староннiя галасы крычалi: "Ганьба! Сорам!" Калi прыслухоѓваѓся да галасоѓ, лужыны станавiлiся агiднымi i агiднымi месцамi. Цi варта прыслухоѓвацца да галасоѓ цi варта зачынiць вушы, зачынiць вочы? Галасы за сцяной станавiлiся ѓсё гучней i гучней: "Ганьба! Быць зганьбленым!" Слуханне галасоѓ прыносiла смерць. Няѓжо зачыненне вушэй ад галасоѓ таксама прыносiць смерць?

OceanofPDF.com

VII

ДЖОН Вэбстэр быѓ расказваць гiсторыю. Было тое, што ён сам хацеѓ зразумець. Жаданне разабрацца ва ѓсiм было новым запалам, якая прыйшла да яго. У якiм сьвеце ён заѓсёды жыѓ i як мала ён хацеѓ яго зразумець. Дзецi нараджалiся ѓ гарадах i на фермах. Яны выраслi мужчынамi i жанчынамi. Некаторыя з iх пайшлi ѓ каледжы, iншыя, пасля некалькiх гадоѓ навучання ѓ гарадскiх цi сельскiх школах, пабачылi свет, магчыма, ажанiлiся, уладкавалiся на працу на фабрыкi цi ѓ крамы, хадзiлi ѓ царкву па нядзелях або на гульню ѓ мяч, сталi бацькамi дзяцей. .

Людзi паѓсюль расказвалi розныя рэчы, гаварылi пра рэчы, якiя, на iх думку, iх цiкавiлi, але нiхто не казаѓ праѓды. У школе праѓдзе не надавалася ѓвагi. Якi клубок iншых i няважных рэчаѓ. "Два плюс два - чатыры. Калi купец прадасць чалавеку тры апельсiны i два яблыкi i апельсiны будуць прадавацца па дваццаць чатыры цэнты за тузiн, а яблыкi па шаснаццаць, колькi гэты чалавек вiнен гандляру?"

Сапраѓды важная справа. Куды iдзе хлопец з трыма апельсiнамi i двума яблыкамi? Гэта невысокi мужчына ѓ карычневых чаравiках, кепка якога тырчыць на скронi. Вакол яго рота гуляе дзiѓная ѓсмешка. Рукаѓ яго палiто парваны. Што гэта зрабiла? Кус спявае песню сабе пад нос. Слухаць:

"Дзiдл-дэ-дзi-да,

Дзiдл-дэ-дзi-да,

Чайнабэры расце на дрэве Чайнабэры.

Дзiдл-дэ-дзi-да.

Што ён мае на ѓвазе, у iмя барадатых мужчын, якiя прыйшлi ѓ спальню царыцы, калi нарадзiѓся рымскi кароль? Што такое Чайнабэры?

Джон Вэбстэр размаѓляѓ са сваёй дачкой, сядзеѓ, абняѓшы яе i размаѓляючы, а ззаду яго, нябачная, яго жонка з усiх сiл iмкнулася вярнуць на месца жалезнае вечка, якую заѓсёды варта шчыльна прыцiскаць да адтулiны студнi. невыяѓленых думак унутры сябе.

Быѓ мужчына, якi ѓвайшоѓ да яе аголеным у прыцемках позняга дня даѓным-даѓно. Ён прыйшоѓ да яе i нешта з ёй зрабiѓ. Адбылося згвалтаванне несвядомага "я". З часам гэта было забыта цi даравана, але зараз ён рабiѓ гэта зноѓ. Ён казаѓ зараз. Пра што ён казаѓ? Няѓжо не было рэчаѓ, пра якiя нiколi не казалi? Для чаго патрэбна глыбокая студня ѓнутры сябе, як не для таго, каб ён стаѓ месцам, куды можна было б змясцiць тое, пра што нельга казаць?

Цяпер Джон Вэбстэр спрабаваѓ распавесцi ѓсю гiсторыю сваёй спробы заняцца каханнем з жанчынай, на якой ён ажанiѓся.

Напiсанне лiстоѓ, якiя змяшчаюць слова "каханне", да чагосьцi прывяло. Праз некаторы час, калi ён адправiѓ некалькi такiх лiстоѓ, напiсаных у пiсьменнiцкiх пакоях гатэля, i якраз тады, калi ён пачаѓ думаць, што нiколi не атрымае адказу нi на адно з iх i з тым жа поспехам мог бы адмовiцца ад усёй гэтай справы, адказ прыйшоѓ. Затым ад яго пасыпалася плынь лiстоѓ.

Ён яшчэ тады хадзiѓ з горада ѓ горад, спрабуючы прадаць купцам пральныя машыны, але гэта займала толькi частку кожнага дня. Застаѓся вечар, ранiца, калi ён уставаѓ рана i часам перад сняданкам адпраѓляѓся прагуляцца па вулiцах аднаго з гарадоѓ, доѓгiя вечары i нядзелi.

Увесь гэты час ён быѓ поѓны невытлумачальнай энергii. Мусiць, таму, што ён быѓ закаханы. Калi б чалавек не быѓ закаханы, ён не мог бы адчуваць сябе такiм жывым. Ранiцай i ѓвечары, калi ён гуляѓ, разглядаючы дамы i людзей, усе раптам здавалiся яму блiзкiмi. Мужчыны i жанчыны выходзiлi з дамоѓ i iшлi па вулiцах, гучалi фабрычныя гудкi, мужчыны i хлопчыкi ѓваходзiлi i выходзiлi ѓ дзверы заводаѓ.

Увечары ён стаяѓ ля дрэва на чужой вулiцы чужога горада. У суседнiм доме плакала дзiця, i з iм цiхiм голасам размаѓляѓ жаночы голас. Яго пальцы схапiлi кару дрэва. Яму хацелася забегчы ѓ дом, дзе плакала дзiця, вырваць дзiця з рук мацi i супакоiць яго, магчыма, пацалаваць мацi. Што было б, калi б ён мог iсцi толькi па вулiцы, пацiскаючы мужчынам рукi i абдымаючы за плечы маладых дзяѓчат.

У яго былi экстравагантныя фантазii. Магчыма, iснуе свет, у якiм будуць новыя i цудоѓныя гарады. Ён працягваѓ уяѓляць такiя гарады. Па-першае, дзверы ѓсiх хат былi шырока адчыненыя. Усё было чыста i акуратна. Падваконнiкi дзвярэй дамоѓ былi вымытыя. Ён зайшоѓ у адзiн з дамоѓ. Такiм чынам, людзi пайшлi, але на выпадак, калi якi-небудзь такi тып, як ён, зайдзе, яны зладзiлi невялiкую бяседу на стале ѓ адным з пакояѓ унiзе. Там ляжаѓ бохан белага хлеба, побач з iм ляжаѓ апрацоѓчы нож, каб можна было адрэзаць лустачкi, мясное асарцi, квадрацiкi сыра, графiн з вiном.

Ён сядзеѓ адзiн за сталом i еѓ, адчуваючы сябе вельмi шчаслiвым, а пасля таго, як голад быѓ спатолены, старанна паходзiѓ крошкi i ѓсё акуратна рыхтаваѓ. Хто-небудзь iншы мог прыйсцi пазней i забрысцi ѓ той жа дом.

Мары юнага Вэбстэра ѓ той перыяд яго жыцця напаѓнялi яго захапленнем. Часам падчас начных шпацыраѓ па цёмных вулiцах сваёй хаты ён спыняѓся i стаяѓ, гледзячы на неба i смеючыся.

Там ён быѓ у свеце фантазiй, у месцы мар. Яго розум пагрузiѓ яго назад у дом, якi ён наведаѓ у свеце сваiх сноѓ. Якая цiкаѓнасць была ѓ iм у адносiнах да людзей, якiя там жылi. Была ноч, але месца было асветлена. Там былi маленькiя лямпачкi, якiя можна было ѓзяць i насiць з сабой. Быѓ горад, у якiм кожны дом быѓ месцам балявання, i гэта быѓ адзiн з дамоѓ, i ѓ яго салодкiх глыбiнях можна было накармiць не толькi страѓнiк.

Адзiн прайшоѓ праз дом, сiлкуючы ѓсе пачуццi. Сцены былi пафарбаваны яркiмi фарбамi, якiя з узростам выцвiлi i сталi мяккiмi i далiкатнымi. У Амерыцы прайшлi часы, калi людзi ѓвесь час будавалi новыя дамы. Яны будавалi трывалыя дамы, а затым заставалiся ѓ iх, упрыгожваючы iх павольна i ѓпэѓнена. У такой хаце, мабыць, i хацелася б знаходзiцца днём, калi гаспадары былi дома, але добра было i ноччу пабыць аднаму.

Лямпа, якую трымалi над галавой, адкiдала на сцены танцуючыя ценi. Хтосьцi падымаѓся па лесвiцы ѓ спальнi, блукаѓ па калiдорах, зноѓ спускаѓся па лесвiцы i, паставiѓшы лямпу на месца, губляѓ прытомнасць у адчыненых уваходных дзвярэй.

Як прыемна затрымацца на iмгненне на ганку, марачы аб новых марах. А што наконт людзей, якiя жылi ѓ гэтым доме? Яму здалося, што ѓ адной са спальняѓ наверсе спiць маладая жанчына. Калi б яна спала ѓ ложку i калi б ён увайшоѓ да яе, што б адбылося?

Можа быць, у свеце, ну, з такiм жа поспехам можна сказаць, у нейкiм уяѓным свеце - магчыма, рэальнаму народу спатрэбiлася б занадта шмат часу, каб стварыць такi свет, - але цi можа не быць народа ѓ свеце. Аб такiм свеце можна было марыць. Быѓ раннi вечар, i некалькi гадзiн не даводзiлася вяртацца ѓ маленькi брудны гарадскi гатэль.

Калi-небудзь, магчыма, з'явiцца мiр, населены жывымi людзьмi. Тады надыдзе канец пастаянным размовам аб смерцi. Людзi бралi жыццё цвёрда, як напоѓненую чару, i неслi яе датуль, пакуль не прыходзiѓ час жэстам выкiнуць яе праз плячо. Яны зразумеюць, што вiно створана для пiтва, ежа - для ежы i харчавання цела, вушы - для таго, каб чуць разнастайныя гукi, а вочы - для таго, каб бачыць рэчы.

Якiя невядомыя пачуццi маглi б не быць развiты ѓ целах такiх людзей? Што ж, цалкам можа быць, што маладая жанчына, такая, якую Джон Вэбстэр спрабаваѓ уяѓляць, магла б у такiя вечары спакойна ляжаць на ложку ѓ верхнiм пакоi аднаго з дамоѓ уздоѓж цёмнай вулiца. Адна ѓвайшла ѓ адчыненыя дзверы дома i, узяѓшы лямпу, падышла да яе. Саму лямпу таксама можна ѓявiць сабе як нешта прыгожае. Там было невялiкае кольца, праз якое можна было прасунуць палец. Адзiн насiѓ лямпу як кольца на пальцы. Яго маленькае полымя было падобна на каштоѓны камень, якi ззяе ѓ цемры.

Адзiн падняѓся па лесвiцы i цiхенька ѓвайшоѓ у пакой, дзе на ложку ляжала жанчына. Адзiн трымаѓ лямпу над галавой. Яго святло ззяла ѓ вочы i ѓ вочы жанчыны. Прайшло доѓгi час, калi яны проста стаялi так, гледзячы сябар на сябра.

Было зададзена пытанне. "Ты за мяне? Я за цябе? У людзей з'явiлася новае пачуццё, шмат новых пачуццяѓ. Людзi бачылi вачыма, нюхалi ноздрамi, чулi вушамi. Развiлiся i глыбейшыя, утоеныя пачуццi цела. Цяпер людзi маглi жэстам прымаць або адкiдаць адзiн аднаго. Больш не было маруднага галадання мужчын i жанчын. Не абавязкова было пражыць доѓгае жыццё, на працягу якога можна было б спазнаць толькi слабыя моманты некалькiх напаѓзалатых iмгненняѓ.

Было нешта ва ѓсiх гэтых фантазiях, цесна звязаных з яго жанiцьбай i з яго жыццём пасля жанiцьбы. Ён спрабаваѓ растлумачыць гэта сваёй дачцэ, але гэта было цяжка.

Аднойчы быѓ такi момант, калi ён увайшоѓ у верхнi пакой дома i знайшоѓ ляжалую перад iм жанчыну. У яго вачах раптам i нечакана ѓзнiкла пытанне, i ён знайшоѓ хуткi i нецярплiвы адказ у яе вачах.

А потым - чорт вазьмi, як цяжка было ѓсё выправiць! У нейкiм сэнсе была сказана хлусьня. Кiм? Там была атрута, якую ён i жанчына разам удыхнулi. Хто выпусцiѓ воблака атрутнай пары ѓ паветра верхняй спальнi?

Гэты момант працягваѓ вяртацца ѓ прытомнасць маладога чалавека. Ён гуляѓ па вулiцах незнаёмых гарадоѓ, думаючы аб тым, каб патрапiць у верхнюю спальню жанчыны новага тыпу.

Потым ён пайшоѓ у гатэль i гадзiнамi сядзеѓ i пiсаѓ лiсты. Зразумела, ён не запiсваѓ свае фантазii. О, каб хапiла смеласцi зрабiць гэта! Калi б ён ведаѓ дастаткова, каб зрабiць гэта!

Што ён рабiѓ, дык гэта пiсаѓ слова "каханне" зноѓ i зноѓ, даволi недарэчна. "Я гуляѓ i думаѓ пра цябе, i я так цябе кахаѓ. Я ѓбачыѓ дом, якi мне спадабаѓся, i падумаѓ аб тым, што мы з табой жывем у iм як муж i жонка. Мне шкада, што я быѓ такi дурны i няѓважлiвы, калi ѓбачыѓ цябе ѓ той раз. Дай мне яшчэ адзiн шанец, i я дакажу табе сваё "каханне".

Якая здрада! Урэшце, менавiта Джон Вэбстэр атруцiѓ крынiцы iсцiны, з якiх яму i гэтай жанчыне прыйдзецца пiць, iдучы па дарозе на шчасце.

Ён увогуле пра яе не думаѓ. Ён думаѓ аб дзiѓнай таямнiчай жанчыне, якая ляжыць у верхняй спальнi горада краiны яго фантазiй.

Усё пачалося няправiльна, а потым ужо нiчога нельга было выправiць. Аднойчы прыйшло ад яе лiст, а затым, напiсаѓшы яшчэ вельмi шмат лiстоѓ, ён адправiѓся ѓ яе горад, каб наведаць яе.

Быѓ час збянтэжанасцi, а потым мiнулае, вiдаць, забылася. Яны пайшлi разам гуляць пад дрэвамi ѓ чужы горад. Пазней ён напiсаѓ яшчэ лiсты i зноѓ прыехаѓ да яе. Аднойчы ноччу ён прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж.

Той самы д'ябал! Ён нават не абняѓ яе, калi спытаѓ. Ва ѓсiм гэтым быѓ нейкi страх. - Лепш не буду пасля таго, што здарылася раней. Я пачакаю, пакуль мы пажэнiмся. Тады ѓсё будзе па-iншаму". У аднаго была iдэя. Справа ѓ тым, што пасля шлюбу чалавек станавiѓся зусiм iншым, чым быѓ раней, i каханы чалавек таксама станавiѓся чымсьцi зусiм iншым.

I вось, маючы гэтую iдэю, яму ѓдалося ажанiцца, i яны з жанчынай разам адправiлiся ѓ вясельнае падарожжа.

Джон Вэбстэр прыцiскаѓ цела дачкi да сябе i злёгку дрыжаѓ. "У мяне ѓ галаве была думка, што мне лепш дзейнiчаць павольна", - сказаѓ ён. - Цi бачыш, я ѓжо аднойчы напалохаѓ яе. "Тут мы пойдзем марудна", - працягваѓ я гаварыць сабе; "Ну, яна мала што ведае пра жыццё, мне лепш iсцi павольней".

Успамiн аб моманце вяселля глыбока ѓсхваляваѓ Джона Вэбстэра.

Нявеста спускалася па лесвiцы. Вакол стаялi дзiѓныя людзi. Увесь час унутры гэтых дзiѓных людзей, унутры ѓсiх людзей паѓсюль адбывалiся думкi, пра якiя, здавалася, нiхто не падазраваѓ.

"Цяпер ты паглядзi на мяне, Джэйн. Я твой бацька. Я быѓ такi. Усе гэтыя гады, пакуль я быѓ тваiм бацькам, я быѓ менавiта такi. "Са мной нешта здарылася. Дзесьцi ѓ мяне адхапiла вечка. Цяпер, бачыце, я стаю як бы на высокiм узгорку i гляджу ѓнiз, у далiну, дзе пражыта ѓсё маё ранейшае жыццё. Зусiм нечакана, разумееш, я даведаюся пра ѓсе думкi, якiя былi ѓ мяне ѓсё жыццё.

"Вы пачуеце гэта. Што ж, вы прачытаеце гэта ѓ кнiгах i апавяданнях, якiя людзi пiшуць аб смерцi. "У момант смерцi ён азiрнуѓся i ѓбачыѓ, што ѓсё яго жыццё раскiнулася перад iм". Вось што вы прачытаеце.

"Ха! Гэта нармальна, а як наконт жыцця? А як наконт моманту, калi, мёртвы, чалавек вяртаецца да жыцця?"

Джон Вэбстэр зноѓ расхваляваѓся. Ён зняѓ руку з пляча дачкi i пацёр рукi. Лёгкая дрыготка прабегла па яго целе i целе яго дачкi. Яна не разумела, што ён казаѓ, але, як нi дзiѓна, гэта не мела значэння. У той момант яны былi глыбока згодны. Раптоѓнае ажыѓленне ѓсёй сваёй iстоты пасля многiх гадоѓ частковай смерцi было цяжкiм выпрабаваннем. Трэба было знайсцi свайго роду новы баланс цела i розуму. Чалавек адчуваѓ сябе вельмi маладым i моцным, а потым раптоѓна старым i стомленым. Цяпер чалавек нёс сваё жыццё наперад, як нясе напоѓнены кубак па люднай вулiцы. Увесь час трэба было памятаць, мець у выглядзе, што целу павiнна быць вызначанае паслабленне. Трэба крыху аддаваць i хiстацца з рэчамi. Гэта заѓсёды трэба мець на ѓвазе. Калi хтосьцi станавiѓся жорсткiм i напружаным у любы час, акрамя моманту, калi ён кiдаѓ сваё цела ѓ цела каханага, яго нага спатыкалася цi ён удараѓся аб рэчы, i напоѓненая чара, якую ён нёс, спусташалася няёмкiм жэстам.

Дзiѓныя думкi працягвалi прыходзiць у галаву мужчыну, пакуль ён сядзеѓ на ложку з дачкой, спрабуючы ѓзяць сябе ѓ рукi. Можна вельмi лёгка стаць адным з тых людзей, якiх можна бачыць паѓсюль, адным з тых людзей, чые пустыя целы хадзiлi паѓсюль па гарадах, мястэчках i фермах, "адным з тых людзей, чыё жыццё - пустая чара, - падумаѓ ён, а затым прыйшла больш велiчная думка i супакоiла яго. Было нешта, пра што ён калiсьцi чуѓ цi чытаѓ. Што гэта было? "Не абуджай i не абуджай маё каханне, пакуль ён не пажадае", - сказаѓ голас унутры яго.

Ён зноѓ пачаѓ расказваць гiсторыю свайго шлюбу.

"Мы адправiлiся ѓ вясельнае падарожжа на ферму ѓ Кентукi, паехалi туды ѓ спальным вагоне цягнiка ѓначы. Я ѓсё думаѓ аб тым, каб iсцi з ёй павольна, увесь час казаѓ сабе, што мне лепш iсцi павольней, таму той ноччу яна спала на нiжнiм ложку, а я прабраѓся на верхнюю. Мы збiралiся наведаць ферму, якая належала яе дзядзьку, брату яе бацькi, i дабралiся да горада, дзе павiнны былi сысцi з цягнiка, яшчэ да сняданку.

"Яе дзядзька з карэтай чакаѓ на вакзале, i мы адразу ж паехалi ѓ тое месца ѓ краiне, дзе нам трэба было наведаць".

Джон Вэбстэр з вялiкай увагай да дэталяѓ распавёѓ гiсторыю прыбыцця двух чалавек у маленькае мястэчка. Уначы ён спаѓ вельмi мала i выдатна ѓсведамляѓ усё, што з iм адбывалася. Ад станцыi iшоѓ шэраг драѓляных складскiх будынкаѓ, i праз некалькi сотняѓ ярдаѓ яна ператварылася ѓ жылую вулiцу, а затым у прасёлачную дарогу. Мужчына ѓ кашулi з рукавамi iшоѓ па тратуары на адным баку вулiцы. Ён курыѓ люльку, але, калi праязджаѓ экiпаж, дастаѓ трубку з рота i засмяяѓся. Ён паклiкаѓ iншага мужчыну, якi стаяѓ перад адчыненымi дзвярыма крамы на супрацьлеглым баку вулiцы. Якiя дзiѓныя словы ён казаѓ. Што яны мелi на ѓвазе? "Зрабi гэта незвычайна, Эдзi", - крыкнуѓ ён.

Карэта, у якой знаходзiлiся тры чалавекi, хутка ехала. Джон Вэбстэр не спаѓ усю ноч, i ѓнутры яго было нейкае напружанне. Ён быѓ увесь жывы, якi прагнуѓ. Яе дзядзька на пярэднiм сядзеннi быѓ буйным мужчынам, як i яе бацька, але ад жыцця на адкрытым паветры скура яго асобы стала карычневай. Яшчэ ѓ яго былi сiвыя вусы. Цi можна з iм пазнаёмiцца? Цi зможа хто-небудзь калi-небудзь сказаць яму iнтымна-даверныя рэчы?

Ды i ѓвогуле, цi зможа хто-небудзь калi-небудзь сказаць iнтымныя i канфiдэнцыйныя рэчы жанчыне, на якой ажанiѓся? Праѓда складалася ѓ тым, што ѓсю ноч яго цела балела ад прадчування якi мае быць занятку каханнем. Як дзiѓна, што нiхто не казаѓ пра такiя рэчы, калi ажанiѓся на жанчынах з рэспектабельных сем'яѓ у рэспектабельных прамысловых гарадах Iлiнойса. На вяселлi ѓсё павiнны былi ведаць. Без сумневу, менавiта гэтаму ѓсмiхалiся i смяялiся маладыя жанатыя мужчыны i жанчыны, так бы мовiць, за сценамi.

У карэце былi запрэжаны два конi, i яны ехалi спакойна i размерана. Цяпер жанчына, якая стала нявестай Джона Вэбстэра, сядзела, вельмi прамая i высокая, на сядзенне побач з iм, склаѓшы рукi на каленях. Яны былi на ѓскраiне горада, i з парадных дзвярэй дома выйшаѓ хлопчык i спынiѓся на маленькiм ганку, гледзячы на iх пустымi, запытальнымi вачыма. Крыху далей пад вiшнёвым дрэвам побач з iншым домам спаѓ вялiкi сабака. Ён дазволiѓ карэце амаль праехаць, перш чым рушыѓ з месца. Джон Вэбстэр назiраѓ за сабакам. "Цi ѓстаць мне з гэтага зручнага месца i падняць шум з-за гэтай карэты цi не?" сабака, здавалася, пытаѓся ѓ сябе. Потым ён ускочыѓ i, шалёна памчаѓшыся па дарозе, пачаѓ брахаць на коней. Мужчына на пярэднiм сядзеннi стукнуѓ яго пугай. "Мяркую, ён вырашыѓ, што павiнен гэта зрабiць, што гэта правiльна", - сказаѓ Джон Вэбстэр. Яго нявеста i яе дзядзька запытальна паглядзелi на яго. "Э, што гэта? Што ты сказаѓ? - спытаѓ дзядзька, але не атрымаѓ адказу. Джон Вэбстэр раптам адчуѓ сябе нiякавата. - Я казаѓ толькi пра сабаку, - сказаѓ ён неѓзабаве. Прыйшлося неяк тлумачыць. Астатняя частка паездкi прайшла ѓ маѓчаннi.

Позна ѓвечары таго ж дня справа, якога ён чакаѓ з такiмi надзеямi i сумневамi, дасягнула свайго роду завяршэння.

Фермерскi дом яе дзядзькi, вялiкi зручны белы каркасны будынак, стаяѓ на беразе ракi ѓ вузкай зялёнай далiне, а наперадзе i ззаду яго ѓзвышалiся ѓзгоркi. Днём малады Вэбстэр i яго нявеста прайшлi мiма хлява за домам i выйшлi на завулак, якi iдзе побач з фруктовым садам. Затым яны пералезлi праз плот i, перайшоѓшы праз поле, патрапiлi ѓ лес, якi вядзе ѓверх па схiле ѓзгорка. Наверсе быѓ яшчэ адзiн луг, а затым яшчэ адзiн лес, якi цалкам пакрываѓ вяршыню ѓзгорка.

Дзень быѓ цёплы, i яны спрабавалi паразмаѓляць па ходзе справы, але гэта iм не ѓдалося. Час ад часу яна сарамлiва глядзела на яго, як бы кажучы: "Дарога, па якой мы збiраемся iсцi ѓ жыццi, вельмi небяспечная. Вы ѓпэѓнены, што з'яѓляецеся надзейным праваднiком?

Што ж, ён адчуѓ яе пытанне i сумняваѓся ѓ адказе. Без сумневу, было б лепш, калi б гэтае пытанне было зададзена i на яго быѓ дадзены адказ даѓно. Калi яны падышлi да вузкай сцяжынкi ѓ лесе, ён дазволiѓ ёй iсцi наперад i тады мог смела глядзець на яе. У iм таксама быѓ страх. "Наша сарамлiвасць прымусiць нас усё заблытаць", - думаѓ ён. Цяжка было ѓспомнiць, цi сапраѓды ён тады думаѓ пра нешта такое вызначанае. Ён баяѓся. Спiна ѓ яе была вельмi прамая, i аднойчы, калi яна нахiлiлася, каб прайсцi пад галiнкай навiсае дрэва, яе доѓгае стройнае цела, апускаючыся i паднiмаючыся, рабiла вельмi прыгожы жэст. Камяк падступiѓ да горла.

Ён стараѓся засяродзiцца на дробязях. Дзень цi два таму iшоѓ дождж, i ля сцежкi раслi маленькiя грыбы. У адным месцы iх стаяла цэлае войска, вельмi хупавых, у шапках, упрыгожаных далiкатнымi рознакаляровымi плямамi. Ён абраѓ адзiн з iх. Як дзiѓна востра ѓ ноздрах. Ён хацеѓ гэта з'есцi, але яна спалохалася i запратэставала. - Не трэба, - сказала яна. "Гэта можа быць яд". На iмгненне здалося, што яны маглi б пазнаёмiцца. Яна паглядзела проста на яго. Гэта было дзiѓна. Яны яшчэ не называлi адно аднаго ласкавымi iмёнамi. Яны ѓвогуле не звярталiся адзiн да аднаго па iменi. "Не ясi гэта", - сказала яна. - Добра, але хiба гэта не павабна i выдатна? ён адказаѓ. Некаторы час яны глядзелi адзiн на аднаго, а затым яна пачырванела, пасля чаго яны зноѓ пайшлi па сцяжынцы.

Яны выбралiся на груд, адкуль можна было азiрнуцца назад на далiну, а яна села, прыхiнуѓшыся спiной да дрэва. Вясна прайшла, але, пакуль яны iшлi па лесе, з усiх бакоѓ адчувалася, што расце новы параснiк. Маленькiя зялёныя, бледна-зялёныя iстоты толькi што прабiвалiся ѓверх з мёртвага карычневага лiсця i з чорнай зямлi, i на дрэвах i кустах таксама было адчуванне новай параслi. Цi з'явiлiся новае лiсце цi старое лiсце пачало стаяць крыху прамей i мацней, таму што яго асвяжылi? Пра гэта таксама трэба было падумаць, калi хтосьцi быѓ збянтэжаны i перад iм стаяла пытанне, якое патрабуе адказу, на якое ён не мог адказаць.

Цяпер яны былi на ѓзгорку, i, лежачы ля яе ног, яму не трэба было глядзець на яе, а можна было глядзець унiз, на далiну. Магчыма, яна глядзела на яго i думала гэтак жа, як i ён, але гэта была яе асабiстая справа. Чалавек зрабiѓ дастаткова добра, каб мець свае ѓласныя думкi, наводзiць парадак у сваiх справах. Дождж, якi асвяжыѓ усё, прынёс у лес мноства новых пахаѓ. Якое шчасце, што не было ветра. Пахi не выносiлiся, а ляжалi нiзка, як мяккая коѓдра, якая пакрывала ѓсё. Зямля мела свой уласны водар, да якога прымешваѓся пах раскладаецца лiсця i жывёл. Уздоѓж вяршынi ѓзгорка iшла сцежка, па якой часам хадзiлi авечкi. На цвёрдай дарожцы ззаду дрэва, дзе яна сядзела, валялiся купкi авечага прыплоду. Ён не павярнуѓся, каб паглядзець, але ведаѓ, што яны тут. Авечы памёт быѓ падобны на мармур. Было прыемна адчуваць, што ѓ сферу яго кахання да пахаѓ ён можа ѓключыць усё жыццё, нават вылучэннi жыцця. Недзе ѓ лесе расло нейкае квiтнеючае дрэва. Гэта не магло быць далёка. Водар ад яго змешваѓся з усiмi астатнiмi пахамi, якiя даносiлiся над схiлам узгорка. Дрэвы клiкалi пчол i казурак, якiя адказвалi з вар'яцкiм запалам. Яны хутка ляцелi ѓ паветры над галавой Джона Вэбстэр i над яе галавой. Чалавек адкладае iншыя справы, каб пагуляць з думкамi. Адзiн лянiва кiдаѓ у паветра маленькiя думкi, як гуляюць хлопчыкi, кiдаѓ iх, а затым зноѓ лавiѓ. Праз некаторы час, калi прыйдзе прыдатны час, у жыццi Джона Вэбстэра i жанчыны, на якой ён ажанiѓся, наступiць крызiс, але зараз можна гуляць думкамi. Адзiн падкiдваѓ думкi ѓ паветра i лавiѓ iх зноѓ.

Людзi хадзiлi паѓсюль, ведаючы водар кветак i некаторых iншых рэчаѓ, спецый i да таго падобнага, пра якiя паэты казалi, што яны духмяныя. Цi можна ѓзводзiць сцены i з-за пахаѓ? Хiба не быѓ аднойчы француз, якi напiсаѓ верш аб водары жаночых падпах? Цi было гэта нечым, пра што ён чуѓ сярод маладых людзей у школе, цi гэта была проста дурная iдэя, якая прыйшла яму ѓ галаву?

Задача складалася ѓ тым, каб адчуць у розуме водар усiх рэчаѓ: землi, раслiн, людзей, жывёл, казурак. Можна было сплесцi залатую мантыю, каб рассеяць зямлю i людзей. Моцныя пахi жывёл у спалучэннi з пахам соснаѓ i iншымi цяжкiмi пахамi надалi мантыi трываласць i зносаѓстойлiвасць. Тады на аснове гэтай сiлы можна было б даць волю сваёй фантазii. Надышоѓ час уцячы ѓсiм дробным паэтам. На трывалай аснове, якую стварыла фантазiя Джона Вэбстэра, яны маглi плесцi разнастайныя ѓзоры, выкарыстоѓваючы ѓсе пахi, якiя адважвалiся ѓспрымаць iх менш моцныя ноздры: пах фiялак, якiя растуць уздоѓж лясных сцяжынак, маленькiх далiкатных грыбоѓ, паху мёда, якi капае з меш. жываты казурак, валасы дзяѓчын, толькi што вылезшыя з лазнi.

У рэшце рэшт, Джон Вэбстэр, мужчына сярэднiх гадоѓ, сядзеѓ на ложку са сваёй дачкой i распавядаѓ аб падзеях свайго юнацтва. Насуперак свайму жаданню ён надаѓ аповеду пра гэты досвед дзiѓна перакручаны паварот. Без сумневу, ён хлусiѓ сваёй дачцэ. Цi адчуваѓ той малады чалавек на схiле ѓзгорка даѓным-даѓно тыя шматлiкiя i складаныя пачуццi, якiмi ён надзяляѓ яго зараз?

Час ад часу ён спыняѓ гаварыць i круцiѓ галавой, а на яго твары гуляла ѓсмешка.

"Як трывала цяпер iшло справу памiж iм i яго дачкой. Не было сумневаѓ, што адбыѓся цуд".

Яму нават здавалася, што яна ведае, што ён хлусiць, што ён накiдвае нейкую рамантычную мантыю на досвед свайго юнацтва, але яму здавалася, што яна ведала таксама, што толькi хлусячы да мяжы, ён можа прыйсцi да праѓды.

Цяпер чалавек зноѓ вярнуѓся ва ѓяѓленне на схiле ѓзгорка. Сярод дрэѓ была адтулiна, i праз яе можна было глядзець, бачачы ѓсю далiну ѓнiзе. Недзе ѓнiзе па рацэ быѓ вялiкi горад, не той, дзе ён i яго нявеста сышлi з цягнiка, а куды большы, з фабрыкамi. Некаторыя людзi прыехалi ѓверх па рацэ на лодках з горада i рыхтавалiся зладзiць пiкнiк у гаi, уверх па цячэннi i праз раку ад дома яе дзядзькi.

На вечарынцы былi i мужчыны, i жанчыны, жанчыны былi ѓ белых сукенках. Было чароѓна назiраць, як яны хадзiлi сюды-туды сярод зялёных дрэѓ, i адна з iх падышла да берага ракi i, паставiѓшы адну нагу ѓ лодку, якая стаяла на беразе, а другую на самым беразе, яна нахiлiѓся, каб напоѓнiць збан вадой. Там была жанчына i яе адлюстраванне ѓ вадзе, ледзь прыкметнае нават з такой адлегласцi. Было падабенства i растанне. Дзве белыя постацi адчынялiся i зачынялiся, як хупава афарбаваная ракавiна.

Малады Вэбстэр на ѓзгорку не зiрнуѓ на сваю нявесту, i яны абодва маѓчалi, але ён быѓ амаль вар'яцка ѓзбуджаны. Цi думала яна пра тыя ж думкi, што i ён? Цi расчынiлася яе прырода, як i яго?

Стала немагчыма захоѓваць яснасць розуму. Пра што ён думаѓ i што яна думала i адчувала? Далёка ѓ лесе за ракой сярод дрэѓ блукалi белыя жаночыя фiгуры. Мужчын, якiя ѓдзельнiчалi ѓ пiкнiку, у iх больш цёмным адзеннi ѓжо нельга было адрознiць. Аб iх больш не думалi. Жаночыя фiгуры ѓ белым адзеннi кружылiся сярод моцных, якiя тырчаць ствалоѓ дрэѓ.

Ззаду яго на ѓзгорку была жанчына, i яна была яго нявестай. Магчыма, у яе былi такiя ж думкi, як i ѓ яго. Мусiць, гэта праѓда. Яна была маладой жанчынай i ёй было б страшна, але прыйшоѓ час, калi страх трэба было адкiнуць. Адзiн з iх быѓ самцом i ѓ патрэбны момант падышоѓ да самкi i схапiѓ яе. У прыродзе iснавала своеасаблiвая жорсткасць, i ѓ свой час гэтая жорсткасць стала часткай мужнасцi.

Ён заплюшчыѓ вочы i, перавярнуѓшыся на жывот, стаѓ на карачкi.

Калi б ты даѓжэй заставаѓся спакойна ляжаць каля яе ног, гэта было б свайго роду ѓтрапёнасцю. Унутры ѓжо было зашмат анархii. "У момант смерцi ѓсё жыццё праходзiць перад чалавекам". Якая дурная iдэя. "А як наконт моманту з'яѓлення жыцця?"

Ён стаяѓ на каленях, як жывёла, гледзячы на ??зямлю, але яшчэ не гледзячы на яе. Усiмi сiламi сваёй iстоты ён спрабаваѓ расказаць дачкi аб значэннi гэтага моманту ѓ яго жыццi.

"Як мне сказаць, што я адчуваѓ? Магчыма, мне трэба было стаць мастаком цi спеваком. Мае вочы былi зачыненыя, i ѓнутры мяне былi ѓсе вiды, гукi, пахi, адчуваннi свету далiны, у якую я глядзеѓ. Унутры сябе я спасцiг усе рэчы.

"Усё адбывалася ѓспышкамi, у кветках. Спачатку былi жоѓтыя, залатыя, ззяючыя жоѓтыя рэчы, якiя яшчэ не нарадзiлiся. Жоѓтыя былi маленькiмi блiскучымi палоскамi, схаванымi пад цёмна-сiнiмi i чорнымi адценнямi глебы. Жоѓтыя былi рэчамi, якiя яшчэ не нарадзiлiся, яшчэ не выйшлi на свет. Яны былi жоѓтымi, бо яшчэ не былi зялёнымi. Неѓзабаве жоѓтыя колеры змяшаюцца з цёмнымi кветкамi зямлi i ѓзнiкнуць у свеце кветак.

Там было б мора кветак, якое бяжыць хвалямi i запырсквае ѓсё. Вясна прыйдзе, унутры зямлi, унутры мяне таксама".

Птушкi ляталi ѓ паветры над ракой, i малады Вэбстэр, з заплюшчанымi вачыма, схiлiѓшыся перад жанчынай, сам быѓ птушкамi ѓ паветры, самiм паветрам i рыбамi ѓ рацэ ѓнiзе. Цяпер яму здавалася, што калi ён расплюшчыць вочы i паглядзiць назад, унiз, у далiну, то зможа ѓбачыць нават з такой вялiкай адлегласцi рухi плаѓнiкоѓ рыб у водах ракi далёка ѓнiзе.

Што ж, яму лепш зараз не расплюшчваць вочы. Аднойчы ён зiрнуѓ у вочы жанчыне, i яна падышла да яго, як плывец, якi выйшаѓ з мора, але потым здарылася нешта, што ѓсё сапсавала. Ён падкраѓся да яе. Цяпер яна пачала пратэставаць. - Не трэба, - сказала яна, - я баюся. Цяпер не варта спыняцца. Надышоѓ момант, калi нельга спыняцца. Ён ускiнуѓ рукi i ѓзяѓ пратэстуючую i якая плача яе ѓ свае абдымкi.

OceanofPDF.com

VIII

" ЧАМУ ПАВIНЕН _ АДЗIН здзейснiць згвалтаванне, згвалтаванне свядомасцi, згвалтаванне несвядомага?

Джон Вэбстэр ускочыѓ побач з дачкой i хутка разгарнуѓся. Слова вырвалася з цела яго жонкi, якая неѓзаметку сядзiць на падлозе ззаду яго. - Не трэба, - сказала яна, а затым, двойчы адкрыѓшы i зачынiѓшы рот, безвынiкова, паѓтарыла гэтае слова. - Не трэба, не трэба, - сказала яна зноѓ. Словы, здавалася, самi сабой вырывалiся з яе вуснаѓ. Яе цела, якое валялася на падлозе, ператварылася ѓ дзiѓны дэфармаваны камяк плоцi i костак.

Яна была бледная, бледная як цеста.

Джон Вэбстэр саскочыѓ з ложка, як сабака, спячы ѓ пылу на дарозе, магла б адскочыць з шляху хутка якi рухаецца аѓтамабiля.

Д'ябал! Яго розум рэзка i рэзка вярнуѓся ѓ сучаснасць. Iмгненне таму ён быѓ з маладой жанчынай на схiле ѓзгорка над шырокай залiтай сонцам далiнай i займаѓся з ёй каханнем. Заняткi каханнем не ѓвянчалiся поспехам. Выйшла дрэнна. Жыла-была высокая стройная дзяѓчына, якая аддала сваё цела мужчыну, але ѓвесь час жудасна напалоханая i адольваная пачуццём вiны i сораму. Пасля заняткаѓ каханнем яна плакала, але не ад лiшку пяшчоты, а таму, што пачувалася нячыстай. Пазней яны спусцiлiся па схiле ѓзгорка, i яна паспрабавала расказаць яму аб сваiх пачуццях. Потым ён таксама пачаѓ адчуваць сябе подлым i нячыстым. Слёзы выступiлi ѓ яго на вачах. Ён думаѓ, што яна, вiдаць, мае рацыю. Тое, што яна сказала, сказаѓ амаль кожны. Бо чалавек не быѓ жывёлай. Чалавек быѓ свядомай iстотай, якая спрабуе вырвацца з анiлiзму. Ён паспрабаваѓ усё абдумаць у тую ж ноч, калi ѓпершыню ляжаѓ у ложку побач з жонкай, i прыйшоѓ да некаторых высноваѓ. Яна, без сумневу, мела рацыю, мяркуючы, што ѓ мужчын ёсць пэѓныя iмпульсы, якiя лепш падпарадкаваць сiле волi. Калi чалавек проста дазволiць сабе сысцi, ён стане не лепшы за звера.

Ён вельмi стараѓся ѓсё добра абдумаць. Чаго яна хацела, дык гэта таго, каб памiж iмi не было нiякiх заняткаѓ любоѓю, акрамя як з мэтай выхавання дзяцей. Калi б нехта заняѓся нараджэннем дзяцей у свеце, выхаваннем новых грамадзян для дзяржавы i ѓсiм iншым, то ѓ занятках любоѓю можна было б адчуць пэѓную годнасць. Яна паспрабавала растлумачыць, наколькi прынiжанай i подлай яна сябе адчувала ѓ той дзень, калi ён паѓстаѓ перад ёй аголеным. Упершыню яны казалi аб гэтым. Гэта было зроблена ѓ дзесяць разоѓ, у тысячу разоѓ горш, таму што ён прыйшоѓ у другi раз, i iншыя бачылi яго. Чысты момант iх адносiн адмаѓляѓся з рашучай настойлiвасцю. Пасля таго, як гэта адбылося, яна не магла заставацца ѓ грамадстве сваёй сяброѓкi, а што тычыцца брата яе сяброѓкi - ну як яна магла яшчэ раз зiрнуць яму ѓ твар? Кожны раз, калi ён глядзеѓ на яе, ён бачыѓ яе не так апранутай, як трэба было, а бессаромна аголенай i якая ляжыць на ложку з аголеным мужчынам, якi трымае яе на руках. Ёй прыйшлося выйсцi з дому, неадкладна пайсцi дадому, i, вядома, калi яна вярнулася дадому, усё здзiѓлялiся, што здарылася, што яе вiзiт так раптоѓна абарваѓся. Бяда была ѓ тым, што, калi мацi дапытвала яе, на наступны дзень пасля прыезду дадому яна раптам расплакалася.

Што яны падумалi пасля гэтага, яна не ведала. Праѓда заключалася ѓ тым, што яна пачала баяцца думак кожнага. Калi яна ноччу заходзiла ѓ спальню, ёй было амаль сорамна глядзець на сваё цела, i яна панадзiлася распранацца ѓ цемры. Яе мацi ѓвесь час пакiдала заѓвагi. - Ваша вяртанне дадому так раптоѓна звязана з маладым чалавекам у гэтым доме?

Пасля таго, як яна вярнулася дадому i ёй стала вельмi сорамна ѓ прысутнасцi iншых людзей, яна вырашыла, што далучыцца да царквы, i гэтае рашэнне спадабалася яе бацьку, якi быѓ пабожным членам царквы. Фактычна, увесь гэты iнцыдэнт зблiзiѓ яе i яе бацьку. Магчыма, таму, што, у адрозненне ад мацi, ён нiколi не турбаваѓ яе няёмкiмi пытаннямi.

У любым выпадку яна вырашыла, што калi калi-небудзь выйдзе замуж, то паспрабуе зрабiць свой шлюб чыстым, заснаваным на таварыстве, i яна адчувала, што ѓ рэшце рэшт ёй давядзецца выйсцi замуж за Джона Уэбстэр, калi ён калi-небудзь паѓторыць сваю прапанову рукi i сэрца. Пасля таго, што адбылося, гэта было адзiным правiльным учынкам для iх абодвух, i цяпер, калi яны пажанiлiся, для iх было б таксама правiльна паспрабаваць выправiць мiнулае, ведучы чыстае i чыстае жыццё i iмкнучыся нiколi не саступаць месца жывёле. iмпульсы, якiя шакавалi i палохалi людзей.

Джон Вэбстэр стаяѓ тварам да твару са сваёй жонкай i дачкой, i яго думкi вярнулiся да першай ночы ѓ ложку з жонкай i да многiх iншых начэй, якiя яны правялi разам. У тую першую ноч, даѓным-даѓно, калi яна ляжала i размаѓляла з iм, месячнае святло пракралася ѓ акно i ѓпала ёй на твар. У той момант яна была вельмi прыгожая. Цяпер, калi ён ужо не наблiжаѓся да яе, палаючы запалам, а спакойна ляжаѓ каля яе, злёгку адхiлiѓшы цела i абняѓшы яе за плечы, яна не баялася яго i зрэдку падымала руку i дакраналася да яго твару.

Насамрэч яму прыйшла ѓ галаву думка, што ѓ ёй была нейкая духоѓная сiла, зусiм аддзеленая ад плоцi. За домам, па беразе ракi, гартанна крычалi жабы, i аднойчы ноччу з паветра пачуѓся нейкi дзiѓны, дзiѓны крык. Мусiць, гэта была нейкая начная птушка, магчыма, гагара. Насамрэч гук не быѓ званком. Гэта быѓ своеасаблiвы дзiкi смех. З другой часткi дома, на тым жа паверсе, пачуѓся храп яе дзядзькi.

Абодва чалавекi мала спалi. Было так шмат усяго трэба сказаць. Бо яны ледзь былi знаёмыя. У той час ён думаѓ, што яна не жанчына. Яна была дзiцем. З дзiцем здарылася нешта жудаснае, i ён быѓ вiнаваты, i зараз, калi яна стала яго жонкай, ён будзе з усiх сiл старацца, каб усё было добра. Калi б запал палохаѓ яе, ён здушыѓ бы свой запал. У галаву яму прыйшла думка, якая заставалася там доѓгiя гады. Справа ѓ тым, што духоѓнае каханне мацнейшае i чысцейшае за фiзiчнае каханне, што гэта дзве розныя i розныя рэчы. Калi гэтая думка прыйшла яму ѓ галаву, ён адчуѓ сябе вельмi натхнёным. Цяпер, стоячы i гледзячы на постаць сваёй жонкi, ён задаваѓся пытаннем, што здарылася, што думка, калiсьцi такая моцная ѓ iм, не дазволiла яму цi ёй здабыць шчасце разам. Хтосьцi вымавiѓ гэтыя словы, а потым, у рэшце рэшт, яны нiчога не значылi. Гэта былi такiя хiтрыя словы, якiя заѓсёды падманвалi людзей, прымушалi iх займаць iлжывыя пазiцыi. Ён зненавiдзеѓ такiя словы. "Цяпер я прымаю перш за ѓсё плоць, усю плоць", - смутна падумаѓ ён, усё яшчэ гледзячы на ??яе зверху ѓнiз. Ён павярнуѓся i перасек пакой, каб паглядзець у люстэрка. Полымя свечак давала дастаткова святла, каб ён мог цалкам выразна бачыць сябе. Гэта была даволi загадкавая думка, але праѓда заключалася ѓ тым, што кожны раз, калi ён глядзеѓ на сваю жонку на працягу апошнiх некалькiх тыдняѓ, яму хацелася адразу ж бегчы i глядзець на сябе ѓ люстэрка. Яму хацелася ѓ нечым пераканацца. Высокая стройная дзяѓчына, якая калiсьцi ляжала побач з iм у ложку, i месячнае святло падала на яе твар, ператварылася ѓ цяжкую iнэртную жанчыну, якая знаходзiлася цяпер з iм у пакоi, у жанчыну, якая ѓ гэты момант скурчылася на падлозе ѓ дзвярным праёме. ногi ложка. Наколькi ён стаѓ такiм?

Анiмалiзму так лёгка не пазбегнуць. Цяпер жанчына на падлозе больш была падобная на жывёлу, чым на яе самога. Магчыма, яго выратавалi самi грахi, якiя ён здзейснiѓ, яго сарамлiвыя ѓцёкi часам да iншых жанчын у гарадах. "Гэтую заяву можна было б кiнуць у зубы добрым, чыстым людзям, калi б яна была праѓдай", - падумаѓ ён з хуткiм унутраным трапятаннем задавальнення.

Жанчына на падлозе была падобная на цяжкую жывёлу, якая раптам моцна захварэла. Ён адступiѓ да ложка i паглядзеѓ на яго дзiѓным безасабовым святлом у вачах. Ёй было цяжка трымаць галаву. Святло свечак, адрэзанае ад яе пагружанага цела самым ложкам, ярка падала на яе твар i плечы. Астатняя частка яе цела была пахавана ѓ цемры. Яго розум заставаѓся такiм жа хуткiм i насцярожаным, якiм ён быѓ з таго часу, як ён знайшоѓ Наталi. Цяпер за iмгненне ён мог думаць больш, чым раней за год. Калi б ён калi-небудзь стаѓ пiсьменнiкам, а ён часам думаѓ, што, магчыма, так i зробiць, пасля таго як з'ехаѓ з Наталi, яму б нiколi не захацелася пiсаць пра нешта, пра што можна было б пiсаць. Калi б чалавек трымаѓ у сабе вечка студнi мыслення, хай студня апусцее сам сабой, хай розум свядома думае любыя думкi, якiя прыходзяць да яго, прымае ѓсе думкi, усе ѓяѓленнi, як прымае плоць людзей, жывёл, птушак, дрэвы, раслiны, за адно жыццё можна пражыць сто цi тысячу жыццяѓ. Вядома, было б абсурдна занадта моцна пашыраць рамкi, але можна, прынамсi, пагуляць з iдэяй аб тым, што можна стаць чымсьцi вялiкiм, чым проста асобныя мужчына i жанчына, якiя жывуць адным вузкiм, абмежаваным жыццём. Можна знесцi ѓсе сцены i платы, увайсцi i выйсцi са мноства людзей, стаць многiмi людзьмi. Чалавек можа сам стаць цэлым горадам, поѓным людзей, горадам, нацыяй.

Аднак цяпер, у гэты момант, трэба мець на ѓвазе жанчыну на падлозе, жанчыну, чый голас, але iмгненне назад зноѓ вымавiѓ тое слова, якое яе вусны заѓсёды казалi яму.

"Не! Не! Давайце не будзем, Джон! Не зараз, Джон! Якое настойлiвае адмаѓленне самога сябе, а можа быць, i сябе таксама.

Было даволi абсурдна жорстка, наколькi абыякава ён ставiѓся да яе. Верагодна, толькi нямногiя людзi ѓ свеце калi-небудзь усведамлялi, якая глыбiня жорсткасцi дрэмле ѓнутры iх самiх. Усе рэчы, якiя выходзiлi з калодзежа думак унутры сябе, калi адшморгваѓ вечка, нялёгка было прыняць як частку сябе.

Што да жанчыны на падлозе, то калi даць волю ѓяѓленню, то можна было б стаяць, як цяпер, гледзячы прама на жанчыну, i думаць пра самыя абсурдна-неiстотныя думкi.

Па-першае, можна было падумаць, што цемра, у якую пагрузiлася яе цела з-за таго, што на яго не падала святло свечак, была морам цiшынi, у якiм яна знаходзiлася ѓсе гэтыя гады. апускаючыся ѓсё глыбей i глыбей.

А мора цiшынi было ѓсяго толькi яшчэ адной, больш мудрагелiстай назвай для чагосьцi iншага, для той глыбокай студнi ѓсярэдзiне ѓсiх мужчын i жанчын, аб якiм ён так шмат думаѓ на працягу апошнiх некалькiх тыдняѓ.

Жанчына, якая была яго жонкай, ды i наогул усе людзi, усё сваё жыццё апускалася ѓсё глыбей i глыбей у гэтае мора. Калi б хацелася ѓсё больш i больш фантазiраваць з гэтай нагоды, аддавацца як бы п'янай распусте фантазii, то можна было б у паѓблазнавым настроi пераскочыць якую-небудзь нябачную рысу i сказаць, што мора цiшынi, у якое людзi заѓсёды былi настолькi поѓныя рашучасцi ѓтапiць сябе, што насамрэч гэта была смерць. Памiж розумам i целам iшла гонка да мэты смерцi, i амаль заѓсёды розум прыходзiѓ першым.

Гонка пачалася ѓ дзяцiнстве i нiколi не спынялася датуль, пакуль цела або розум не зношвалiся i не пераставалi працаваць. Кожны ѓвесь час насiѓ у сабе жыццё i смерць. На двух тронах сядзелi два богi. Можна было пакланяцца любому з iх, але ѓ цэлым чалавецтва аддавала перавагу схiляць каленi перад смерцю.

Бог адмаѓлення атрымаѓ перамогу. Каб дабрацца да яго троннай залы, трэба было прайсцi праз доѓгiя калiдоры ѓхiленняѓ. Гэта была дарога да яго троннай залы, дарога ѓхiлення. Адзiн круцiѓся i паварочваѓся, намацваючы шлях у цемры. Нiякiх раптоѓных i асляпляльных выблiскаѓ святла не было.

Джон Вэбстэр меѓ уяѓленне аб сваёй жонцы. Было ясна, што цяжкая, iнертная жанчына, якая цяпер глядзела яму ѓ твар з цемры падлогi i не магла з iм размаѓляць, мела мала цi ѓвогуле не мела нiчога агульнага са стройнай дзяѓчынай, на якой ён калiсьцi ажанiѓся. Па-першае, наколькi яны былi непадобныя фiзiчна. Гэта была зусiм iншая жанчына. Ён мог гэта бачыць. Любы, хто глядзеѓ на гэтых дзвюх жанчын, мог бачыць, што фiзiчна памiж iмi няма нiчога агульнага. Але цi ведала яна гэта, цi думала яна калi-небудзь пра гэта, цi ѓсведамляла яна хоць колькi-небудзь, калi не вельмi павярхоѓна, перамены, якiя адбылiся ѓ ёй? Ён рашыѓ, што яна гэтага не зрабiла. Была свайго роду слепата, уласцiвая амаль усiм людзям. Тое, што называецца прыгажосцю, мужчыны шукалi ѓ жанчыне, i тое, што жанчыны, хаця i не так часта пра гэта гаварылi, таксама шукалi ѓ мужчынах, больш не засталося. Калi яно ѓвогуле iснавала, яно прыходзiла да людзей толькi ѓспышкамi. Адзiн аказаѓся побач з iншым, i адбылася ѓспышка. Як гэта было заблытана. Рушылi ѓслед дзiѓныя рэчы, такiя як шлюбы. "Пакуль смерць не разлучыць нас." Ну, гэта таксама было добра. Калi можна, трэба паспрабаваць усё выправiць. Калi адзiн хапаѓся за тое, што ѓ другiм называецца прыгажосцю, заѓсёды прыходзiла смерць, таксама ѓзняѓшы галаву.

Колькi шлюбаѓ у народаѓ! Думкi Джона Вэбстэра кiдалiся паѓсюль. Ён стаяѓ i глядзеѓ на жанчыну, якая, хоць яны i расталiся задоѓга да гэтага - аднойчы яны сапраѓды i беззваротна расталiся на ѓзгорку над далiнай у штаце Кентукi - усё яшчэ была дзiѓным чынам звязана з iм, i там была яшчэ адна жанчына. якая была яго дачкой у тым жа пакоi. Дачка стаяла побач з iм. Ён мог працягнуць руку i дакрануцца да яе. Яна глядзела не на сябе цi мацi, а ѓ падлогу. Пра што яна думала? Якiя думкi ён у ёй абудзiѓ? Чым абярнуцца для яе падзеi той ночы? Былi рэчы, на якiя ён не мог адказаць, i якiя яму прыйшлося пакiнуць на каленях багоѓ.

Яго розум iмчаѓся, iмчаѓся. Былi пэѓныя мужчыны, якiх ён заѓсёды бачыѓ у гэтым свеце. Звычайна яны належалi да класа людзей з хiсткай рэпутацыяй. Што з iмi здарылася? Былi людзi, якiя iшлi па жыццi з некаторай нязмушанай грацыяй. У нейкiм сэнсе яны былi па-за межамi дабра i зла, стаялi па-за ѓплывамi, якiя стваралi або знiшчалi iншых людзей. Джон Вэбстэр бачыѓ некалькiх такiх людзей i нiколi не мог iх забыцца. Цяпер яны праходзiлi, як працэсiя, перад яго думкамi.

Жыѓ-быѓ стары з белай барадой, якi нёс цяжкi кiёк, за iм iшоѓ сабака. У яго былi шырокiя плечы, i ён хадзiѓ вызначанай хадой. Джон Вэбстэр аднойчы сустрэѓ гэтага чалавека, калi сам ехаѓ па пыльнай прасёлкавай дарозе. Хто быѓ гэты хлопец? Куды ён збiраѓся? У iм была пэѓная атмасфера. "Тады iдзi да д'ябла", - здавалася, гаварылi яго паводзiны. "Я мужчына, якi iдзе сюды. Унутры мяне ёсць царства. Калi хочаце, балбатайце аб дэмакратыi i роѓнасцi, турбуйце свае дурныя галовы аб жыццi пасля смерцi, прыдумляйце невялiкую хлусню, каб падбадзёрыць сябе ѓ цемры, але сыдзiце з майго шляху. Я хаджу ѓ свеце".

Магчыма, тое, што Джон Вэбстэр думаѓ зараз пра старога, якога ён аднойчы сустрэѓ, iдучы па прасёлкавай дарозе, магло быць проста дурной думкай. Ён быѓ упэѓнены, што запомнiѓ гэтую постаць з незвычайнай вастрынёй. Ён спынiѓ каня, каб паглядзець услед старому, якi нават не знайшоѓ час павярнуцца i паглядзець на яго. Што ж, стары iшоѓ царскай хадой. Магчыма, менавiта таму ён прыцягнуѓ увагу Джона Вэбстэра.

Цяпер ён думаѓ пра яго i яшчэ пра некалькiх такiх людзей, якiх бачыѓ у сваiм жыццi. Быѓ адзiн, марак, якi прыйшоѓ на прыстань у горадзе Фiладэльфiя. Джон Вэбстэр быѓ у гэтым горадзе па справах i аднойчы днём, ад няма чаго рабiць, адправiѓся туды, дзе загружалiся i разгружалiся караблi. Каля прыстанi стаяла ветразнае судна, брыганцiна, i да яго спусцiѓся чалавек, якога ён бачыѓ. Праз плячо ѓ яго была сумка, у якой, магчыма, захоѓвалася марское адзенне. Без сумневу, ён быѓ мараком, якi збiраѓся плыць на брыганцiне перад мачтай. Ён проста падышоѓ да борта судна, кiнуѓ на борт сваю сумку, паклiкаѓ iншага чалавека, якi высунуѓ галаву ѓ дзверы каюты i, павярнуѓшыся, пайшоѓ прэч.

Але хто навучыѓ яго так хадзiць? Стары Гары! Большасць мужчын, ды i жанчын таксама, прабiралiся па жыццi, як праныры. Што давала iм адчуванне сябе такiмi падпарадкаванымi, такiмi сабакамi? Цi мазалi яны сябе ѓвесь час абвiнавачваннямi ѓ вiне, i калi так, то што iх прымусiла гэта зрабiць?

Стары на дарозе, марак, якi iдзе па вулiцы, негр-баксёр, якога ён аднойчы бачыѓ за рулём аѓтамабiля, гулец на скачках у паѓднёвым горадзе, якi iшоѓ у яркай клятчастай камiзэльцы перад трыбунай, запоѓненай людзi, жанчына-акторка, якую ён аднойчы бачыѓ якая выйшла на сцэну тэатра, магчыма, усякая бязбожная.

Што дало такiм мужчынам i жанчынам такую павагу да сябе? Было вiдавочна, што павага да сябе павiнна быць у аснове справы. Магчыма, у iх зусiм не было таго пачуцця вiны i сораму, якое ператварыла стройную дзяѓчыну, на якой ён калiсьцi ажанiѓся, у цяжкую, невыразную жанчыну, якая цяпер так гратэскава сядзела на кукiшках на падлозе ѓ яго ног. Можна было б уявiць, каб якi-небудзь такi чалавек, якога ён меѓ на ѓвазе, казаѓ сабе: "Ну, вось я, бачыце, у свеце. У мяне такое доѓгае цi кароткае цела, каштанавыя цi жоѓтыя валасы. Мае вочы вызначанага колеру. Я ем еду, я сплю па начах. Мне давядзецца правесцi ѓсё сваё жыццё сярод людзей у гэтым маiм целе. Цi павiнен я паѓзцi перад iмi цi iсцi проста, як кароль? Цi буду я ненавiдзець i баяцца свайго цела, гэтага дома, у якiм мне трэба будзе жыць, цi мне трэба паважаць яго i клапацiцца пра яго? Ну, чорт! Пытанне не стаiць адказу. Я прыму жыццё такiм, якое яно ёсць. Для мяне заспяваюць птушкi, увесну раскiнецца зелянiна па зямлi, для мяне заквiтнее вiшня ѓ садзе".

У Джона Вэбстэра была мудрагелiстая карцiна чалавека яго ѓяѓлення, якi ѓваходзiць у пакой. Ён зачынiѓ дзверы. Шэраг свечак стаяѓ на камiннай палiцы над камiнам. Мужчына адчынiѓ шкатулку i дастаѓ з яе срэбную карону. Затым ён цiха засмяяѓся i ѓсклаѓ карону на сваю галаву. "Я называю сябе мужчынам", - сказаѓ ён.

Гэта было ѓзрушаюча. Адзiн знаходзiѓся ѓ пакоi i глядзеѓ на жанчыну, якая была яго жонкай, а iншы збiраѓся адправiцца ѓ падарожжа i больш нiколi яе не ѓбачыць. Раптам на мяне нарынуѓ асляпляльны паток думак. Фантазiя iграла паѓсюль. Здавалася, чалавек гадзiнамi стаяѓ на адным месцы i разважаѓ, але насамрэч прайшло ѓсяго некалькi секунд з тых часоѓ, як голас яго жонкi, якi выкрыкваѓ гэтае слова "не трэба", перапынiѓ яго ѓласны голас, якi распавядае гiсторыю пра звычайны няѓдалы шлюб.

Цяпер трэба было памятаць пра дачку. Яму лепш вывесцi яе з пакоя зараз. Яна iшла да дзвярэй у свой пакой i праз iмгненне знiкла. Ён адвярнуѓся ад бледнатвары жанчыны на падлозе i паглядзеѓ на сваю дачку. Цяпер яго ѓласнае цела аказалася памiж целамi дзвюх жанчын. Яны не маглi бачыць адно аднаго.

Была гiсторыя пра шлюб, якi ён не скончыѓ i нiколi не скончыць расказваць зараз, але з часам яго дачка зразумее, якiм непазбежна павiнен быць канец гэтай гiсторыi.

Было пра што зараз падумаць. Яго дачка сыходзiла ад яго. Магчыма, ён нiколi больш не ѓбачыць яе. Чалавек пастаянна драматызаваѓ жыццё, разыгрываѓ яго. Гэта было непазбежна. Кожны дзень жыцця чалавека складаѓся з серыi маленькiх драм, i кожны заѓжды адводзiѓ сабе важную ролю ѓ спектаклi. Прыкра было забыць свае рэплiкi, не выйсцi на сцэну, атрымаѓшы рэплiку. Нерон важдаѓся, калi гарэѓ Рым. Ён забыѓся, якую ролю адводзiѓ сабе, i так важдаѓся, каб не выдаць сябе. Магчыма, ён меѓ намер вымавiць прамову звычайнага палiтыка аб горадзе, якi зноѓ паѓстае з агню.

Кроѓ святых! Цi зможа яго дачка спакойна выйсцi з пакоя, не павярнуѓшыся ѓ дзверы? Што ён яшчэ збiраѓся ёй сказаць? Ён пачаѓ крыху нервавацца i хвалявацца.

Дачка яго стаяла ѓ дзвярах, што вялi ѓ свой пакой, i глядзела на яго, i ѓ ёй быѓ нейкi напружаны, напалову вар'ят настрой, якi быѓ у iм увесь вечар. Ён заразiѓ яе нечым сваiм. У рэшце рэшт, адбылося тое, чаго ён хацеѓ, сапраѓдны шлюб. Пасля гэтага вечара маладая жанчына нiколi не магла б стаць тым, чым магла б быць, каб не гэты вечар. Цяпер ён ведаѓ, чаго хоча ад яе. Тыя мужчыны, чые вобразы толькi што наведалi яго ѓяѓленне: удзельнiк iпадрома, стары на дарозе, матрос у доках, - была рэч, якой яны валодалi, i ён хацеѓ, каб яна таксама завалодала ёю.

Цяпер ён з'яжджаѓ з Наталi, са сваёй жанчынай, i больш не ѓбачыць дачкi. Насамрэч яна яшчэ была маладой дзяѓчынай. Уся жаноцкасць ляжала перад ёй. "Я пракляты. Я вар'ят, як псiх", - падумаѓ ён. У яго раптам з'явiлася недарэчнае жаданне пачаць спяваць дурны прыпеѓ, якi толькi што прыйшоѓ яму ѓ галаву.

Дзiдл-дэ-дзi-да,

Чайнабэры расце на дрэве Чайнабэры.

Дзiдл-дэ-дзi-да.

I тут яго пальцы, мацаючы па кiшэнях, натрапiлi на тое, што ён несвядома шукаѓ. Ён схапiѓ яго, паѓканвульсiѓна, i падышоѓ да дачкi, трымаючы яго памiж вялiкiм i ѓказальным пальцамi.

Днём таго дня, калi ён упершыню ѓвайшоѓ у дзверы дома Наталi i калi ён амаль адцягнуѓся ад доѓгiх разважанняѓ, ён знайшоѓ яркi каменьчык на чыгуначных пуцях недалёка ад сваёй фабрыкi.

Калi хтосьцi спрабаваѓ прадумаць свой шлях па занадта цяжкай дарозе, ён мог у любы момант заблудзiцца. Iдзеш па нейкай цёмнай самотнай дарозе i потым, спалохаѓшыся, становiшся адначасова пранiзлiвым i безуважлiвым. Трэба было нешта зрабiць, але зрабiць нiчога нельга было. Напрыклад, у самы адказны момант жыцця можна ѓсё сапсаваць, пачаѓшы спяваць дурную песеньку. Iншыя разводзiлi рукамi. "Ён вар'ят", - казалi яны, як быццам такое выказванне калiсьцi наогул нешта азначала.

Што ж, некалi ён быѓ такiм жа, як i зараз, менавiта ѓ гэты момант. Занадта шмат разважанняѓ знервавала яго. Дзверы дома Наталi былi адчыненыя, i ён баяѓся ѓвайсцi. Ён планаваѓ уцячы ад яе, пайсцi ѓ горад, напiцца i напiсаць ёй лiст, у якiм прасiѓ бы яе пайсцi туды, дзе яму больш не давядзецца яе бачыць. Ён думаѓ, што аддае перавагу iсцi ѓ адзiноце i цемры, iсцi шляхам ухiлення да троннай залы бога Смерцi.

I ѓ той момант, калi ѓсё гэта адбывалася, яго вока ѓлавiѓ бляск маленькага зялёнага каменьчыка, якi ляжыць сярод шэрых бессэнсоѓных камянёѓ на жвiровым пласце чыгуначнага палатна. Гэта было блiжэй да вечара, i сонечныя промнi лавiлiся i адбiвалiся маленькiм каменем.

Ён узяѓ яго ѓ рукi, i гэты просты акт зламаѓ у iм нейкую абсурдную рашучасць. Яго ѓяѓленне, няздольнае зараз абыгрываць факты яго жыцця, гуляла з каменем. Фантазiя чалавека, творчы пачатак у iм, насамрэч было заклiкана быць гаючым, дадатковым i вылечваючым уплывам на працу розуму. Мужчыны часам здзяйснялi тое, што яны звалi "аслепнуць", i ѓ такiя моманты здзяйснялi найменш сляпыя ѓчынкi за ѓсё сваё жыццё. Iсцiна заключалася ѓ тым, што розум, якi дзейнiчае ѓ адзiночку, быѓ усяго толькi аднабаковай, скалечанай iстотай.

"Хiто, цiта, бескарысна спрабаваць стаць фiлосафам". Джон Вэбстэр падышоѓ да сваёй дачкi, якая чакала, што ён скажа цi зробiць нешта, чаго яшчэ не было зроблена. Цяпер з iм зноѓ было ѓсё ѓ парадку. Унутры яго адбылася нейкая хвiлiнная перабудова, як гэта здаралася ѓ многiх iншых выпадках за апошнiя некалькi тыдняѓ.

Яго ахапiла нешта накшталт вясёлага настрою. "За адзiн вечар мне ѓдалося даволi глыбока пагрузiцца ѓ мора жыцця", - думаѓ ён.

Ён стаѓ крыху пыхлiвым. Вось ён, чалавек сярэдняга класа, якi пражыѓ усё сваё жыццё ѓ прамысловым мястэчку Вiсконсiна. Але некалькi тыдняѓ таму ён быѓ усяго толькi бясколерным хлопцам у амаль зусiм бясколерным свеце. На працягу многiх гадоѓ ён iшоѓ менавiта так, дзень за днём, тыдзень за тыднем, год за годам, iшоѓ па вулiцах, праходзiѓ мiма людзей на вулiцах, паднiмаѓ i апускаѓ ногi, стук-стук, еѓ, спаѓ, браць грошы ѓ доѓг у банках, дыктаваць лiсты ѓ офiсах, хадзiць, тук-тук, не асмельваючыся.

Цяпер ён мог думаць больш, мець больш уяѓленняѓ, робячы тры-чатыры крокi праз пакой да дачкi, чым ён адважваѓся зрабiць часам за цэлы год свайго ранейшага жыцця. Цяпер у яго ѓяѓленнi ѓзнiк вобраз самога сябе, якi яму падабаѓся.

На мудрагелiстай карцiне ён забраѓся на высокае месца над морам i зняѓ з сябе адзенне. Затым ён дабег да канца скалы i скокнуѓ у космас. Яго цела, яго ѓласнае белае цела, тое самае цела, у якiм ён жыѓ усе гэтыя мёртвыя гады, цяпер апiсвала доѓгую хупавую дугу на фоне блакiтнага неба.

Гэта таксама было даволi прыемна. Гэта стварала карцiну, якую можна было ѓлавiць у розуме, i было прыемна думаць аб сваiм целе, якое стварае рэзкiя i дзiѓныя карцiны.

Ён пагрузiѓся глыбока ѓ мора жыцця, у яснае, цёплае, спакойнае мора жыцця Наталi, у цяжкае салёнае мёртвае мора жыцця сваёй жонкi, у хутка бягучую маладую раку жыцця, якая была ѓ яго дачкi Джэйн.

"Я ѓмею змешваць абароты гаворкi, але ѓ той жа час я выдатны плывец у моры", - сказаѓ ён услых дачкi.

Што ж, яму таксама трэба быць крыху больш асцярожным. У яе вачах зноѓ з'явiлася здзiѓленне. Аднаму, жывучы з iншым, спатрэбiцца шмат часу, каб прывыкнуць да выгляду рэчаѓ, якiя раптам вырываюцца з калодзежаѓ думкi ѓнутры яго, i, магчыма, ён i яго дачка нiколi больш не будуць жыць разам.

Ён паглядзеѓ на маленькi каменьчык, так моцна зацiснуты памiж яго вялiкiм i ѓказальным пальцамi. Было б лепш засяродзiць яго думкi на гэтым зараз. Гэта была маленькая, малюсенькая iстота, але можна было ѓявiць, што яна вымалёѓваецца велiзарнай на паверхнi спакойнага мора. Жыццё яго дачкi было ракой, якая цячэ да мора жыцця. Ёй хацелася нечага, за што яна магла б учапiцца, калi яе выкiнуць у мора. Якая абсурдная iдэя. Маленькi зялёны каменьчык не хацеѓ плаваць у моры. Яно патоне. Ён разумела ѓсмiхнуѓся.

Перад iм у працягнутай руцэ трымаѓ маленькi камень. Аднойчы ён падхапiѓ яго на чыгуначных шляхах i аддаѓся фантазiям, звязаным з iм, i гэтыя фантазii вылечылi яго. Аддаючыся фантазiям адносна неадушаѓлёных прадметаѓ, чалавек дзiѓным чынам услаѓляѓ iх. Напрыклад, мужчына можа пайсцi жыць у пакой. На сцяне была карцiна ѓ рамцы, сцены пакоя, стары пiсьмовы стол, дзве свечкi пад Багародзiцай, i чалавечая фантазiя зрабiла гэтае месца святым. Магчыма, усё мастацтва жыцця складалася ѓ тым, каб дазволiць фантазii зацямнiць i размаляваць факты жыцця.

Святло дзвюх свечак пад Багародзiцай падала на камень, якi ён трымаѓ перад сабой. Па форме i памеры ён нагадваѓ невялiкую фасолю, цёмна-зялёнага колеру. Пры пэѓным асвятленнi яго колер хутка мяняѓся. Успыхнуѓ жоѓта-зялёны выблiск, як быццам у маладых раслiн, якiя толькi што выходзяць з зямлi, а затым яна знiкла, i камень стаѓ цёмна-зялёным, як лiсце дубоѓ у канцы лета, як можна было сабе ѓявiць.

Як ясна Джон Вэбстэр зараз усё ѓспомнiѓ. Камень, якi ён знайшоѓ на чыгуначных пуцях, быѓ страчаны жанчынай, якая ехала на захад. Жанчына насiла яго сярод iншых камянёѓ у брошкi на шыi. Ён успомнiѓ, як яго ѓяѓленне стварыла яе ѓ той момант.

Цi яно было ѓведзена ѓ кольца i насiлася на пальцы?.."

Усё было крыху неадназначна. Цяпер ён бачыѓ жанчыну зусiм ясна, як бачыѓ яе аднойчы ва ѓяѓленнi, але яна была не ѓ цягнiку, а стаяла на ѓзгорку. Была зiма, пагорак быѓ пакрыты лёгкiм покрывам снегу, а пад узгоркам, у далiне, цякла шырокая рака, пакрытая блiскучым пластом лёду. Побач з жанчынай стаяѓ мужчына сярэднiх гадоѓ, даволi грузны з выгляду, i яна паказвала на нешта ѓдалечынi. Камень устаѓляѓся ѓ кольца, якое насiлi на выцягнутым пальцы.

Цяпер Джону Вэбстэр ѓсё стала зусiм ясна. Цяпер ён ведаѓ, чаго хоча. Жанчына на ѓзгорку была адным з дзiѓных людзей, накшталт марака, якi спусцiѓся на карабель, старога на дарозе, актрысы, якая выйшла з ганка тэатра, аднаго з людзей, якiя каранавалi сябе. з вянком жыцця.

Ён падышоѓ да дачкi i, узяѓшы яе руку, расцiснуѓ яе i паклаѓ каменьчык ёй на далонь. Затым ён асцярожна сцiснуѓ яе пальцы, пакуль яе рука не ператварылася ѓ кулак.

Ён усмiхнуѓся разумелай усмешкай i паглядзеѓ ёй у вочы. "Ну, Джэйн, мне даволi складана сказаць табе, пра што я думаю", - сказаѓ ён. "Цi бачыце, ува мне шмат чаго, чаго я не магу вызвалiць без часу, i зараз я сыходжу. Я хачу падарыць табе тое-сёе".

Ён вагаѓся. - Гэты камень, - пачаѓ ён зноѓ, - гэта тое, за што табе, можа, учапiцца, так, вось i ѓсё. У хвiлiны сумневаѓ чапляйцеся за яго. Калi ты амаль адцягнуѓ увагу i не ведаеш, што рабiць, трымай яго ѓ руцэ".

Ён павярнуѓ галаву, i яго вочы, здавалася, павольна i ѓважлiва аглядалi пакой, як быццам не жадаючы забываць нiчога, што складала частку карцiны, цэнтральнымi фiгурамi якой зараз былi ён i яго дачка.

- На самай справе, - пачаѓ ён зноѓ, - жанчына, прыгожая жанчына, цi бачыце, можа трымаць у руцэ шмат каштоѓнасцяѓ. Разумееце, у яе можа быць шмат каханняѓ, i каштоѓнасцi могуць быць каштоѓнасцямi досведу, жыццёвых выпрабаванняѓ, з якiмi яна сутыкнулася, а?

Джон Уэбстэр, здавалася, гуляѓ са сваёй дачкой у нейкую мудрагелiстую гульню, але цяпер яна ѓжо не была нi напалохана, як тады, калi ѓпершыню ѓвайшла ѓ пакой, нi збянтэжаная, як iмгненне таму. Яна была паглынутая тым, што ён казаѓ. Жанчына, якая сядзела на падлозе ззаду бацькi, была забытая.

"Перш чым я пайду, мне трэба зрабiць адну рэч. Я павiнен даць табе iмя гэтаму маленькаму каменю, - сказаѓ ён, усё яшчэ ѓсмiхаючыся. Зноѓ расцiснуѓшы яе руку, ён дастаѓ яе, падышоѓ i пастаяѓ некаторы час, трымаючы яе перад адной са свечак. Затым ён вярнуѓся да яе i зноѓ уклаѓ ёй у руку.

"Яно ад твайго бацькi, але ён дорыць яго табе ѓ той момант, калi ён ужо не твой бацька i пачаѓ кахаць цябе як жанчыну. Што ж, думаю, табе лепш за гэта трымацца, Джэйн. Табе гэта спатрэбiцца, Бог ведае. Калi вам трэба iмя для гэтага, назавiце яго "Каштоѓнасць жыцця", - сказаѓ ён, а затым, як быццам ён ужо забыѓся пра iнцыдэнт, паклаѓ руку ёй на руку i асцярожна падштурхнуѓ яе праз дзверы, зачынiѓ яе за ёй.

OceanofPDF.com

Яшчэ тут _ Засталiся сёе-тое, чым Джон Вэбстэр можа заняцца ѓ пакоi. Калi дачка пайшла, ён узяѓ сваю сумку i выйшаѓ у прыхожую, як бы збiраючыся пайсцi, не кажучы больш нi слова жонцы, якая ѓсё яшчэ сядзела на падлозе, апусцiѓшы галаву, як быццам не падазраючы аб якiм-небудзь жыццi вакол яе.

Выйшаѓшы ѓ калiдор i зачынiѓшы дзверы, ён паставiѓ сумку i вярнуѓся. Стоячы ѓ пакоi з ручкай у руцэ, ён пачуѓ шум паверхам нiжэй. "Гэта Кэтрын. Што яна робiць у такi час ночы? ён думаѓ. Ён дастаѓ гадзiннiк i падышоѓ блiжэй да падпаленых свечак. Было без пятнаццацi тры. "Добра, мы паспеем на ранiшнi ранiшнi цягнiк у чатыры", - падумаѓ ён.

На падлозе, ля падножжа ложка, ляжала яго жонка, цi, дакладней, жанчына, якая так доѓга была яго жонкай. Цяпер яе вочы глядзелi прама на яго. Аднак вочы нiчога не маглi сказаць. Яны нават не ѓмольвалi яго. Было ѓ iх нешта безнадзейна збянтэжанае. Калi падзеi, якiя адбылiся ѓ пакоi той ноччу, сарвалi вечка з калодзежа, якi яна насiла ѓ сабе, ёй удалося зноѓ зачынiць яе. Цяпер, магчыма, вечка ѓжо нiколi не ссунецца са свайго месца. Джон Вэбстэр адчуваѓ сябе гэтак жа, як, на яго думку, мог адчуваць сябе трунар, якога ноччу выклiкалi да мёртвага цела.

"Д'ябал! У такiх хлопцаѓ, магчыма, не было такiх пачуццяѓ". Зусiм не ѓсведамляючы, што ён робiць, ён дастаѓ цыгарэту i закурыѓ яе. Ён адчуваѓ сябе дзiѓна безаблiчным; нiбы назiраеш за рэпетыцыяй нейкага спектакля, якi цябе не асаблiва цiкавiць. "Так, гэты час смерцi", - падумаѓ ён. яе цела, але нешта ѓнутры яе ѓжо памерла".

Ён падышоѓ да ног у ложку i, паклаѓшы руку на парэнчы, нахiлiѓся, каб паглядзець на яго.

Гэта быѓ час цемры. Дрыготка прабегла па яго целе, i цёмныя думкi, нiбы зграi чорных драздоѓ, пранеслiся па полi яго ѓяѓлення.

"Д'ябал! Там таксама пекла! Ёсць такая рэч, як смерць, i ёсць такая рэч, як жыццё", - сказаѓ ён сабе. Аднак тут быѓ таксама дзiѓны i даволi цiкавы факт. Жанчыне, якая ляжала на падлозе перад iм, спатрэбiлася шмат часу i шмат змрочнай рашучасцi, каб знайсцi дарогу да троннай залы смерцi. "Можа быць, нiхто, пакуль унутры яго, пакуль унутры яго, пакуль унутры яго, пакуль усярэдзiне яго не падтрымлiваецца. балота раскладальнай плоцi", - падумаѓ ён.

У Джоне Вэбстэр заварушылiся думкi, якiя не прыходзiлi яму ѓ галаву ѓжо шмат гадоѓ. Будучы маладым чалавекам у каледжы, ён, мусiць, сапраѓды быѓ больш жывым, чым ён думаѓ у той час. Рэчы, якiя ён чуѓ, якiя абмяркоѓвалi iншыя маладыя людзi, людзi, якiя мелi схiльнасць да лiтаратуры, i якiя ён чытаѓ у кнiгах, чытанне якiх уваходзiла ѓ яго абавязкi, на працягу апошнiх некалькiх тыдняѓ вярталiся да яго памяцi. розум. "Можна падумаць, што я сачыѓ за такiмi рэчамi ѓсё сваё жыццё", - думаѓ ён.

Паэт Дантэ, Мiльтан з яго "Страчаным раем", яѓрэйскiя паэты старажытных Запаветаѓ, усе падобныя людзi, вiдаць, калi-небудзь у сваiм жыццi бачылi тое, што ён бачыѓ менавiта ѓ гэты момант.

Перад iм на падлозе ляжала жанчына, i яе вочы глядзелi проста яму ѓ вочы. Увесь вечар у ёй нешта змагалася, нешта хацела выйсцi вонкi да яго i да дачкi. Цяпер барацьба падышла да канца. Была капiтуляцыя. Ён працягваѓ глядзець на яе зверху ѓнiз дзiѓным пiльным позiркам ва ѓласных вачах.

"Занадта позна. Гэта не спрацавала, - павольна сказаѓ ён. Ён не вымаѓляѓ гэтыя словы ѓслых, а прашаптаѓ iх.

Прыйшла новая думка. Усё жыццё, праведзенае з гэтай жанчынай, ён чапляѓся за адну iдэю. Гэта быѓ свайго роду маяк, якi, як зараз ён адчуваѓ, з самага пачатку вывеѓ яго на iлжывы след. У нейкiм сэнсе ён пераняѓ уяѓленне аб iм ад iншых. Гэта была выключна амерыканская iдэя, якая заѓсёды ѓскосна паѓтаралася ѓ газетах, часопiсах i кнiгах. За гэтым стаяла шалёная, непераканаѓчая фiласофiя жыцця. "Усё садзейнiчае на дабро. Бог на сваiх нябёсах, са светам усё ѓ парадку. Усе людзi створаны вольнымi i роѓнымi".

"Якое бязбожнае мноства шумных бессэнсоѓных выказванняѓ убiвалася ѓ вушы мужчын i жанчын, якiя спрабуюць жыць сваiм жыццём!"

Яго ахапiла моцная агiда. - Што ж, мне больш тут заставацца бескарысна. Маё жыццё ѓ гэтым доме падышло да канца", - думаѓ ён.

Ён падышоѓ да дзвярэй, i калi ён адчынiѓ iх, яна зноѓ павярнулася. "Добрай ночы i да пабачэння", - сказаѓ ён так весела, быццам толькi што выйшаѓ ранiцай з дому, каб правесцi дзень на фабрыцы.

А затым гук якiя зачыняюцца дзверы рэзка парушыѓ цiшыню хаты.

OceanofPDF.com

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ

OceanofPDF.com

ДУХ _ _ З смерць, несумненна, таiлася ѓ доме Вэбстэраѓ. Джэйн Вэбстэр адчула яго прысутнасць. Яна раптам усвядомiла магчымасць адчуваць у сабе мноства нявыказаных, неабвешчаных рэчаѓ. Калi яе бацька ѓзяѓ яе за руку i штурхнуѓ назад у цемру за зачыненымi дзвярыма яе ѓласнага пакоя, яна падышла прама да свайго ложка i кiнулася на покрыва. Цяпер яна ляжала, сцiскаючы ѓ руках маленькi каменьчык, якi ён ёй даѓ. Як яна была рада, што ѓ яе было завошта схапiцца. Яе пальцы прыцiснулiся да яго так, што ён ужо ѓвайшоѓ у плоць яе далонi. Калi б яе жыццё да сённяшняга вечара было цiхай ракой, якая цячэ праз палi да мора жыцця, яна б ужо не была такой. Цяпер рака ѓваходзiла ѓ цёмную камянiстую мясцовасць. Цяпер ён бег па камянiстых праходах, памiж высокiмi цёмнымi скаламi. Чаго толькi не можа здарыцца з ёю заѓтра, паслязаѓтра. Яе бацька з'яжджаѓ з дзiѓнай жанчынай. У горадзе будзе скандал. Усе яе маладыя сябры-жанчыны i мужчыны глядзелi на яе з пытаннем у вачах. Магчыма, яны пашкадавалi б яе. Яе дух падняѓся, i гэтая думка прымусiла яе курчыцца ад гневу. Дзiѓна, але ѓсё ж гэта было дакладна, што яна не адчувала асаблiвага пачуцця сiмпатыi да мацi. Яе бацьку ѓдалося зблiзiцца з ёй. Нейкiм дзiѓным чынам яна разумела, што ён збiраецца зрабiць, чаму ён гэта робiць. Яна працягвала бачыць аголеную постаць мужчыны, якi крочыѓ перад ёй узад i наперад. Колькi яна сябе памятала, заѓсёды была ѓ ёй цiкаѓнасць да мужчынскiх цел.

Раз цi два з маладымi дзяѓчатамi, якiх яна добра ведала, абмяркоѓвалася гэтае пытанне, асцярожная, напалоханая размова. "Чалавек быѓ такi. Тое, што адбывалася, калi чалавек вырастаѓ i ажанiѓся, было проста жахлiва". Адна з дзяѓчын нешта ѓбачыла. Побач з ёй, на той жа вулiцы, жыѓ мужчына, i ён не заѓсёды клапацiѓся аб тым, каб зашмаргнуць запавесу на акно сваёй спальнi. Аднойчы летнiм днём дзяѓчына ляжала ѓ сваiм пакоi на ложку, а мужчына ѓвайшоѓ у свой пакой i зняѓ з сябе ѓсю вопратку. Ён задумаѓ нейкае глупства. Там было люстэрка, i ён скакаѓ перад iм узад i ѓперад. Напэѓна, ён прыкiдваѓся, што змагаецца з чалавекам, адлюстраванне якога бачыѓ у шкле, працягваючы наблiжацца i адступаць, робячы самыя пацешныя рухi целам i рукамi. Ён зрабiѓ выпад, нахмурыѓся i стукнуѓ кулакамi, а затым адскочыѓ назад, як быццам чалавек у шкле стукнуѓ яго.

Дзяѓчына на ложку бачыла ѓсё, усё цела мужчыны. Спачатку яна думала, што выбяжыць з пакоя, а потым вырашыла застацца. Ну, яна не хацела, каб яе мацi ведала, што яна бачыла, таму яна цiха ѓстала i пракралася па падлозе, каб замкнуць дзверы, каб яе мацi цi служанка не маглi раптоѓна ѓвайсцi. калi-небудзь трэба было нешта высветлiць, i з такiм жа поспехам можна было скарыстацца шанцам. Гэта было жахлiва, i яна не магла спаць дзве цi тры ночы пасля таго, як гэта адбылося, але ѓсё роѓна яна была рада, што паглядзела. Немагчыма заѓсёды быць дурнем i нiчога не ведаць.

Калi Джэйн Вэбстэр ляжала на ложку, прыцiскаючы пальцы да каменя, якi падарыѓ ёй бацька, дзяѓчына, кажучы аб аголеным мужчыну, якога яна бачыла ѓ суседнiм доме, здавалася вельмi маладой i няхiтрай. Яна адчувала да яе нейкую пагарду. Што да яе самой, то яна сапраѓды знаходзiлася ѓ прысутнасцi аголенага мужчыны, i гэты мужчына сядзеѓ побач з ёй i абдымаѓ яе. Яго рукi фактычна закранулi плоцi яе ѓласнага цела. У будучынi, што б нi здарылася, мужчыны не будуць для яе такiмi, якiмi яны былi раней i якiмi яны былi для маладых жанчын, якiя былi яе сяброѓкамi. Цяпер яна будзе ведаць пра мужчын так, як не ведала раней, i не будзе iх баяцца. Гэтаму яна была рада. Яе бацька з'яжджае з незнаёмай жанчынай, i скандал, якi, несумненна, вылiцца ѓ горадзе, можа разбурыць цiхую бяспеку, у якой яна заѓсёды жыла, але яна шмат чаго дабiлася. Цяпер рака, якая была яе жыццём, цякла па цёмных калiдорах. Магчыма, ён павалiѓся б унiз па вострых выступоѓцах.

Вядома, было б няслушна прыпiсваць Джэйн Вэбстэр такiя пэѓныя думкi, хоць пазней, калi яна ѓспомнiла той вечар, яе ѓласны розум пачаѓ будаваць з гэтай нагоды вежу рамантыкi. Яна ляжала на сваiм ложку, сцiскаючы ѓ руках каменьчык, i была спалоханая, але ѓ той жа час дзiѓна радая.

Нешта было разарванае, магчыма, дзверы ѓ жыццё для яе. У доме Уэбстэраѓ было адчуванне смерцi, але ѓ ёй было новае адчуванне жыцця i новае радаснае пачуццё адсутнасцi страху перад жыццём.

Яе бацька спусцiѓся па лесвiцы ѓ цёмны калiдор унiзе, несучы сваю сумку i таксама думаючы аб смерцi.

Цяпер не было канца развiццю мыслення, якое адбывалася ѓнутры Джона Вэбстэр. У будучынi ён стане ткачом, якi выплятае ѓзоры з нiтак думкi. Смерць была рэччу, як i жыццё, якое прыходзiла да людзей раптоѓна, мiльгала ѓ iх. Заѓсёды былi дзве фiгуры, якiя гулялi па гарадах i пасёлках, уваходзiлi i выходзiлi з дамоѓ, фабрык i магазiнаѓ i выходзiлi з iх, наведвалi адзiнокiя фермерскiя дамы па начах, гулялi пры святле дня па вясёлых гарадскiх вулiцах, садзiлiся i выходзiлi з цягнiкоѓ, заѓсёды ѓ руху, з'яѓляючыся перад людзьмi ѓ самыя нечаканыя моманты. Чалавеку магло быць некалькi цяжка навучыцца ѓваходзiць i выходзiць з iншых людзей, але для двух багоѓ, Жыцця i Смерцi, гэта не склала працы. Унутры кожнага мужчыны i жанчыны была глыбокая студня, i калi Жыццё ѓвайшла ѓ дзверы хаты, гэта значыць цела, яна нахiлiлася i сарвала цяжкае жалезнае вечка з студнi. Цёмныя схаваныя рэчы, якiя гноiлiся ѓ студнi, выходзiлi вонкi i знаходзiлi сабе выраз, i цуд было ѓ тым, што, выяѓленыя, яны станавiлiся часта вельмi прыгожымi. Калi ѓвайшоѓ бог Жыцця, у доме мужчыны цi жанчыны адбылося ачышчэнне, дзiѓнае абнаѓленне.

Што да Смерцi i яго з'яѓлення, то гэта iншая справа. У смерцi таксама было шмат дзiѓных жартаѓ з людзьмi. Часам ён дазваляѓ iх целам жыць доѓгi час, здавольваючыся тым, што проста зачыняѓ вечка студнi ѓсярэдзiне. Ён нiбыта сказаѓ: "Ну, адносна фiзiчнай смерцi не варта спяшацца. У свой час гэта стане непазбежнай рэччу. Супраць майго апанента Лайфа можна згуляць значна больш iранiчную i тонкую гульню. Я напоѓню гарады сырым i смуродным пахам смерцi, у той час як нават мёртвыя думаюць, што яны яшчэ жывыя. Што да мяне, дык я хiтры. Я як вялiкi i хiтры кароль, усе служаць, а ён гаворыць толькi пра свабоду i прымушае сваiх падданых думаць, што гэта ён служыць, а не яны самi. Я падобны да вялiкага палкаводца, якi заѓсёды мае пад сваiм камандаваннем, гатовага кiнуцца да зброi па найменшым знаку з яго боку, велiзарнае войска людзей".

Джон Уэбстэр прайшоѓ па цёмным калiдоры ѓнiзе да дзвярэй, якая вядзе на вулiцу, i паклаѓ руку на ручку вонкавых дзвярэй, але замест таго, каб выйсцi прама вонкi, спынiѓся i на iмгненне задумаѓся. Ён быѓ некалькi пыхлiвы ѓ сваiх думках. "Напэѓна, я паэт. Можа, толькi паэту ѓдаецца захаваць вечка ѓнутранай студнi i захаваць жыццё да апошняй хвiлiны, пакуль яго цела не зношваецца i яму давядзецца выбрацца з яго", - думаѓ ён.

Яго пыхлiвы настрой прайшло, ён павярнуѓся i з цiкаѓнасцю агледзеѓ калiдор. У гэты момант ён быѓ вельмi падобны на жывёлiну, якая рухалася ѓ цёмным лесе, якая, нiчога не чуючы, тым не менш усведамляе, што жыццё кiпiць i, магчыма, чакае яго зусiм побач. Можа быць, гэта постаць жанчыны, якую ён бачыѓ, якая сядзiць за некалькi футаѓ ад яго? У калiдоры каля ѓваходных дзвярэй стаяла маленькая старамодная вешалка для капелюшоѓ, нiжняя частка якой служыла свайго роду сядзеннем, на якiм можна было сядзець.

Можна было падумаць, што там цiха сядзiць жанчына. У яе таксама была запакаваная сумка, i яна стаяла на падлозе побач з ёй.

Стары Гары! Джон Вэбстэр быѓ крыху здзiѓлены. Няѓжо яго ѓяѓленне крыху выйшла з-пад кантролю? Не магло быць нiякiх сумневаѓ у тым, што за некалькi футаѓ ад таго месца, дзе ён стаяѓ, сядзела жанчына з дзвярной ручкай у руцэ.

Яму хацелася працягнуць руку i паглядзець, цi зможа ён дакрануцца да асобы жанчыны. Ён думаѓ пра двух багоѓ, Жыцця i Смерцi. Без сумневу, у яго свядомасцi ѓзнiкла iлюзiя. Было глыбокае адчуванне прысутнасцi, якi маѓклiва сядзiць там, у нiжняй частцы вешалкi для капелюшоѓ. Ён падышоѓ крыху блiжэй, i дрыготка прабегла па яго целе. Там стаяла цёмная маса, якая груба адлюстроѓвала абрысы чалавечага цела, i, пакуль ён стаяѓ i глядзеѓ, яму здавалася, што твар пачаѓ акрэслiвацца ѓсё больш рэзка i рэзка. Твар, як i твары двух iншых жанчын, якiя ѓ важныя i нечаканыя моманты яго жыцця ѓсплылi перад iм, твар маладой аголенай дзяѓчыны, якая ляжыць на ложку ѓ даѓнiя часы, твар Наталi Шварц, убачанае ѓ цемру начнога поля, калi ён ляжаѓ побач з ёй, - гэтыя твары як быццам падплылi да яго мора.

Ён, без сумневу, дазволiѓ сабе крыху ператамiцца. Нiхто не iшоѓ легкадумна па дарозе, па якой iшоѓ. Ён адважыѓся выйсцi на дарогу жыцця i спрабаваѓ узяць з сабой iншых. Без сумневу, ён быѓ больш усхваляваны i ѓсхваляваны, чым меркаваѓ.

Ён мякка працягнуѓ руку i дакрануѓся да твару, якi цяпер, здавалася, плыѓ да яго з цемры. Затым ён адскочыѓ назад, стукнуѓшыся галавой аб супрацьлеглую сцяну калiдора. Яго пальцы намацалi цёплую плоць. Было неверагоднае адчуванне, што ѓ яго мозгу нешта кружыцца. Няѓжо ён зусiм звар'яцеѓ? Суцяшальная думка мiльганула ѓ замяшаннi яго розуму.

- Кэтрын, - сказаѓ ён гучным голасам. Гэта быѓ своеасаблiвы выклiк самому сабе.

- Так, - цiха адказаѓ жаночы голас, - я не збiралася адпускаць цябе, не развiтаѓшыся.

Жанчына, якая столькi гадоѓ была служанкай у ягоным доме, патлумачыла сваю прысутнасць там, у цемры. - Мне шкада, што я цябе напалохала, - сказала яна. "Я проста збiраѓся паразмаѓляць. Ты з'яжджаеш, i я таксама. У мяне ѓсё сабрана i гатова. Сёння ѓвечары я падняѓся па лесвiцы i пачуѓ, як вы сказалi, што iдзiце, таму спусцiѓся i сабраѓ рэчы сам. Гэта не заняло ѓ мяне шмат часу. У мяне было не так ужо шмат рэчаѓ, якiя трэба было спакаваць".

Джон Вэбстэр адчынiѓ уваходныя дзверы i папрасiѓ яе выйсцi з iм на вулiцу, i некалькi хвiлiн яны стаялi, размаѓляючы, на прыступках, якiя вядуць ѓнiз з ганка.

Па-за домам ён адчуваѓ сябе лепш. Услед за страхам унутры ѓзнiкла нейкая слабасць, i на iмгненне ён сядзеѓ на прыступках, пакуль яна стаяла i чакала. Потым слабасць прайшла, i ён устаѓ. Ноч была ясная i цёмная. Ён глыбока ѓздыхнуѓ i адчуѓ вялiкую палёгку ад думкi, што ён нiколi больш не ѓвойдзе ѓ тыя дзверы, з якiх толькi што выйшаѓ. Ён адчуваѓ сябе вельмi маладым i моцным. Неѓзабаве на ѓсходнiм небе павiнна была з'явiцца паласа святла. Калi ён забiраѓ Наталi i яны садзiлiся ѓ цягнiк, яны садзiлiся ѓ дзённы вагон з боку, звернутага на ѓсход. Было б прыемна ѓбачыць наступ новага дня. Яго ѓяѓленне прабегла наперадзе яго цела, i ён убачыѓ сябе i жанчыну, якiя сядзяць разам у цягнiку. Яны ѓваходзiлi ѓ асветленую карэту з цемры звонку, незадоѓга да свiтання. Днём людзi ѓ аѓтобусе спалi, скруцiѓшыся на сядзеннях, выглядаючы няѓтульна i стомлена. Паветра было б цяжкiм ад затхлага цяжару дыхання людзей, зачыненых у цеснаце. Стаяѓ цяжкi з'едлiвы пах адзення, даѓно ѓвабрала ѓ сябе кiслоты, якiя выдзяляюцца целамi. Ён i Наталi паедуць на цягнiку да Чыкага i выйдуць там. Магчыма, яны адразу сядуць на iншы цягнiк. Магчыма, яны застануцца ѓ Чыкага на дзень цi два. Будуць планы, магчыма, доѓгiя гадзiны размоваѓ. Цяпер павiнна было пачацца новае жыццё. Яму самому прыйшлося падумаць, чым ён жадае займацца ѓ свае днi. Гэта было дзiѓна. У iх з Наталi не было нiякiх планаѓ, акрамя як сесцi на цягнiк. Цяпер яго фантазiя ѓпершыню паспрабавала выпаѓзцi за межы гэтага моманту, пракрасцiся ѓ будучыню.

Добра, што ноч выдалася яснай. Не хацелася б адпраѓляцца ѓ дарогу, дабiраючыся да вакзала пад дажджом. Якiмi яркiмi былi зоркi ѓ раннiя ранiшнiя гадзiны. Цяпер казала Кэтрын. Было б добра паслухаць, што яна скажа.

Яна гаварыла яму з нейкай грубай шчырасцю, што ёй не падабаецца мiсiс Вэбстэр, яна нiколi не падабалася ёй i што яна ѓсе гэтыя гады заставалася ѓ доме ѓ якасцi прыслугi толькi з-за яго самога.

Ён павярнуѓся i паглядзеѓ на яе, i яе вочы глядзелi прама ѓ яго. Яны стаялi вельмi блiзка адзiн да аднаго, амаль так блiзка, як маглi стаяць закаханыя, i ѓ няѓпэѓненым святле яе вочы былi дзiѓна падобныя на вочы Наталi. У цемры яны, здавалася, свяцiлiся, як свяцiлiся вочы Наталi ѓ тую ноч, калi ён ляжаѓ з ёй у полi.

Цi быѓ гэта ѓсяго толькi шанец, што гэтае новае пачуццё здольнасцi асвяжыцца i аднавiць сябе, кахаючы iншых, уваходзячы i выходзячы ѓ адчыненыя дзверы чужых хат, прыйшло да яго праз Наталi, а не праз гэтую жанчыну? Кэтрын? "Ха, гэта шлюб, кожны шукае шлюбу, вось што яны задумалi, шукаюць шлюбу", - сказаѓ ён сабе. У Кэтрын, як i ѓ Наталi, было нешта цiхае, прыгожае i моцнае. Магчыма, калi б ён у нейкi момант, на працягу ѓсiх сваiх мёртвых, несвядомых гадоѓ жыцця з ёй у адным доме, апынуѓся б сам-насам з Кэтрын у пакоi i калi б дзверы яго ѓласнай iстоты адчынiлiся ѓ гэты момант, нешта магло б адбыцца. адбылiся памiж iм i гэтай жанчынай, якiя пачалiся б у рамках такой самай рэвалюцыi, як тая, праз якую ён прайшоѓ.

"Гэта таксама магчыма", - вырашыѓ ён. "Людзi шмат выйгралi б, калi б навучылiся памятаць аб гэтай думцы", - думаѓ ён. Яго ѓяѓленне на iмгненне зайграла з гэтай думкай. Можна было б хадзiць па гарадах i пасёлках, уваходзiць i выходзiць з дамоѓ, уваходзiць i выходзiць з прысутнасцi людзей з новым пачуццём павагi, калi б аднойчы ѓ свядомасцi людзей замацавалася ѓяѓленне аб тым, што ѓ любы момант i дзе заѓгодна можна прыйдзi да таго, хто нёс перад сабой, як на залатым падносе, дар жыцця i свядомасць жыцця для сваёй каханай. Што ж, трэба было мець на ѓвазе карцiну, карцiну зямлi i народа, ахайна апранутых, народа, якi нясе дары, народа, якi спазнаѓ таямнiцу i прыгажосць дарэння няпрошанай любовi. Такiя людзi непазбежна будуць утрымлiваць сябе ѓ чысцiнi i парадку. Гэта былi б яркiя людзi з пэѓным пачуццём дэкаратыѓнасцi, пэѓным усведамленнем сябе ѓ адносiнах да дамоѓ, у якiх яны жылi, i вулiц, па якiх яны хадзiлi. Чалавек не мог любiць, пакуль не ачысцiѓ i крыху не ѓпрыгожыѓ сваё цела i розум, пакуль не адчынiѓ дзверы сваёй iстоты i не ѓпусцiѓ сонца i паветра, пакуль не вызвалiѓ свой розум i фантазiю.

Джон Вэбстэр зараз змагаѓся сам з сабой, iмкнучыся адсунуць свае думкi i фантазii на другi план. Там ён стаяѓ перад домам, у якiм жыѓ усе гэтыя гады, так блiзка да жанчыны Кэтрын, i яна зараз размаѓляла з iм аб сваiх справах. Нетутэйша час звярнуць на яе ѓвага.

Яна тлумачыла, што ѓжо тыдзень цi больш яна ѓсведамляла той факт, што ѓ доме Вэбстэраѓ нешта не так. Ня трэба было быць вельмi пранiклiвым, каб гэта зразумець. Гэта было ѓ самым паветры, якiм дыхаеш. Паветра ѓ доме было цяжкiм ад гэтага. Што тычыцца яе самой, то яна думала, што Джон Вэбстэр закахаѓся ѓ нейкую жанчыну, а не ѓ мiсiс Вэбстэр. Калiсьцi яна сама была закахана, i чалавек, якога яна кахала, быѓ забiты. Яна ведала аб каханнi.

Той ноччу, пачуѓшы галасы ѓ пакоi наверсе, яна паднялася па лесвiцы. Яна не адчула, што гэта падслухоѓваюць, паколькi яе гэта непасрэдна датычылася. Даѓным-даѓно, калi яна патрапiла ѓ бяду, яна пачула галасы наверсе i ведала, што ѓ цяжкую гадзiну Джон Вэбстэр падтрымаѓ яе.

Пасля гэтага, даѓным-даѓно, яна вырашыла, што пакуль ён застанецца ѓ доме, яна застанецца. Даводзiцца працаваць, i з тым жа поспехам можна працаваць прыслугай, але яна нiколi не адчувала блiзкасцi з мiсiс Вэбстэр. Калi хтосьцi быѓ слугой, яму часам было дастаткова цяжка падтрымлiваць самапавагу, i адзiны спосаб зрабiць гэта - працаваць на кагосьцi, хто таксама меѓ самапавагу. Падобна, гэта мала хто разумеѓ. Яны думалi, што людзi працуюць дзеля грошай. Насамрэч нiхто асаблiва не працаваѓ дзеля грошай. Людзi толькi думалi, што яны гэта зрабiлi, магчыма. Паступiць так азначала стаць рабыняй, а яна, Кэтрын, рабыняй не была. У яе былi назапашаныя грошы, а акрамя таго, у яе быѓ брат, якi валодаѓ фермай у Мiнесоце, якi некалькi разоѓ пiсаѓ ёй з просьбай пераехаць да яго i жыць з iм. Яна збiралася паехаць туды зараз, але не хацела жыць у доме брата. Ён быѓ жанаты, i яна не збiралася залазiць у яго дом. Насамрэч яна, верагодна, возьме зэканомленыя грошы i купiць уласную невялiкую ферму.

- У любым выпадку, сёння ѓвечары ты пойдзеш з гэтага дома. Я чула, як ты сказаѓ, што збiраешся з iншай жанчынай, i падумала, што таксама пайду", - сказала яна.

Яна замоѓкла i спынiлася, гледзячы на Джона Вэбстэр, якi таксама глядзеѓ на яе i ѓ гэты момант быѓ паглынуты яе сузiраннем. У невыразным святле яе твар ператварыѓся ѓ твар маладой дзяѓчыны. Нешта ѓ яе твары ѓ гэты момант нагадвала яму твар яго дачкi, калi яна глядзела на яго ѓ цьмяным святле свечак у пакоi наверсе. Гэта было так, i ѓ той жа час ён быѓ падобны на твар Наталi, якiм ён быѓ у той дзень у офiсе, калi ён i яна ѓпершыню падышлi адзiн да аднаго блiзка, i якiм ён выглядаѓ той iншай ноччу ѓ цемры поле.

Можна так лёгка заблытацца. - Нiчога страшнага, калi ты з'едзеш, Кэтрын, - сказаѓ ён уголас. "Вы ведаеце пра гэта, я маю на ѓвазе, што вы ведаеце, што хочаце рабiць".

Нейкi час ён стаяѓ моѓчкi, разважаючы. - Вось так, Кэтрын, - пачаѓ ён зноѓ. "Наверсе мая дачка Джэйн. Я з'яжджаю, але не магу ѓзяць яе з сабой, як i ты не можаш жыць у доме свайго брата там, у Мiнесоце. Я думаю, што ѓ блiжэйшыя два-тры днi, а можа быць, i некалькi тыдняѓ Джэйн давядзецца нялёгка.

"Невядома, што тут адбудзецца". Ён зрабiѓ жэст у бок дома. - Я сыходжу, але, мяркую, я разлiчваѓ на тое, што ты будзеш тут, пакуль Джэйн крыху не ѓстане на ногi. Ты разумееш, што я маю на ѓвазе, пакуль яна не зможа стаяць адна.

На ложку наверсе цела Джэйн Вэбстэр станавiлася ѓсё больш жорсткiм i напружаным, пакуль яна ляжала, прыслухоѓваючыся да схаванага шуму ѓ доме. У суседнiм пакоi пачуѓся гук руху. Дзвярная ручка стукнулася аб сцяну. Дошкi падлогi рыпелi. Яе мацi сядзела на падлозе ля падножжа ложка. Цяпер яна ѓставала. Яна паклала руку на парэнчы ложка, каб падняцца. Ложак крыху ссунулася. Ён рухаѓся на сваiх ролiках. Пачуѓся нiзкi раз'юшаны гук. Цi ѓвойдзе яе мацi ѓ яе пакой? Джэйн Вэбстэр не хацела больш нi слоѓ, нi далейшых тлумачэнняѓ таго, што адбылося сапсавала шлюб памiж яе мацi i бацькам. Ёй хацелася, каб яе пакiнулi ѓ спакоi, каб яна магла думаць сама. Думка аб тым, што мацi можа ѓвайсцi ѓ яе спальню, спалохала яе. Як нi дзiѓна, зараз у яе з'явiлася вострае i выразнае адчуванне прысутнасцi смерцi, нейкiм чынам звязанае з фiгурай яе мацi. Калi б пажылая жанчына зараз увайшла ѓ яе пакой, нават калi б яна не сказала нi слова, гэта было б падобна на з'яѓленне зданi. Пры думцы аб гэтым па яе целе прабеглi мурашкi. Здавалася, маленькiя мяккiя стварэння з валасатымi нагамi бегалi уверх i ѓнiз па яе нагах, уверх i ѓнiз па спiне. Яна неспакойна заварушылася на ложку.

Яе бацька спусцiѓся ѓнiз i прайшоѓ па калiдоры ѓнiзе, але яна не пачула, як адчынiлiся i зачынiлiся ѓваходныя дзверы. Яна ляжала, прыслухоѓваючыся да гэтага гуку, чакаючы гэтага.

У хаце было цiха, занадта цiха. Недзе далёка пачулася гучнае цiканне гадзiннiка. Годам раней, калi яна скончыла гарадскую сярэднюю школу, бацька падарыѓ ёй маленькi гадзiннiк. Цяпер яно ляжала на туалетным столiку ѓ далёкiм канцы пакоя. Яго хуткае цiканне нагадвала нейкую маленькую iстоту, убраную ѓ сталёвыя туфлi i хутка бягучую, а туфлi шчоѓкаюць адзiн аб аднаго. Маленькая iстота хутка бегла па бясконцым калiдоры, бегла з нейкай вар'яцкай i рэзкай рашучасцю, але нiколi не наблiжалася i не аддалялася. У яе свядомасцi паѓстаѓ вобраз маленькага, падобнага на чарцяня хлопчыка з шырокiм усмешлiвым ротам i завостранымi вушамi, якiя тырчаць прама над галавой, як вушы факстэр'ера. Магчыма, гэтая думка прыйшла ёй у галаву з нейкай фатаграфii Пака, якую яна памятала з дзiцячай кнiжкi. Яна ѓсведамляла, што гук, якi яна чула, зыходзiѓ ад гадзiннiка на камодзе, але карцiнка ѓ яе галаве засталася. Фiгура, падобная на нячысцiка, стаяла з нерухомай галавой i целам, а яго ногi люта працавалi. Ён ухмыльнуѓся ёй, i яго маленькiя, закутыя ѓ сталь ножкi пстрыкнулi разам.

Яна свядома паспрабавала паслабiць сваё цела. Трэба было правесцi некалькi гадзiн, лежачы на ложку, перш чым настане новы дзень, i ёй давядзецца сутыкнуцца з праблемамi новага дня. Будзе з чым сутыкнуцца. Яе бацька пайшоѓ бы з незнаёмай жанчынай. Калi яна iшла па вулiцы, людзi глядзелi на яе. "Гэта яго дачка", - казалi яны. Магчыма, пакуль яна застанецца ѓ горадзе, яна нiколi больш не зможа хадзiць па вулiцах, не заѓважаючы, што на яе глядзяць, але, з iншага боку, магчыма, яна i не застанецца. Было нейкае ѓзбуджэнне, калi яна думала аб тым, каб адправiцца ѓ дзiѓныя месцы, магчыма, у якi-небудзь вялiкi горад, дзе яна заѓсёды будзе гуляць сярод незнаёмцаѓ.

Яна даводзiла сябе да такога стану, што ёй давядзецца ѓзяць сябе ѓ рукi. Бывалi часы, хоць яна i была маладая, яна ѓжо ведала такiя часы, калi розум i цела, здавалася, не мелi ѓвогуле нiчога агульнага адзiн з адным. Рабiлi нешта з целам, укладвалi яго ѓ ложак, прымушалi ѓставаць i хадзiць, прымушалi вочы чытаць старонкi якой-небудзь кнiгi, рабiлi з целам шмат розных рэчаѓ, у той час як розум працягваѓ займацца сваiмi справамi, не зважаючы. . Яно думала аб рэчах, прыдумляла ѓсякiя абсурдныя рэчы, iшло сваiм шляхам.

У такiя моманты ѓ мiнулым розум Джэйн умеѓ прымушаць сваё цела трапляць у самыя абсурдныя i дзiѓныя сiтуацыi, у той час як яно дзiка i свабодна дзейнiчала, як яму заманецца. Яна ляжала ѓ сваiм пакоi з зачыненымi дзвярыма, але ѓяѓленне вынесла яе цела на вулiцу. Яна iшла, усведамляючы, што ѓсе мужчыны, мiма якiх яна праходзiла, усмiхалiся, i працягвала задавацца пытаннем, у чым справа. Яна паспяшалася дадому i зайшла ѓ свой пакой толькi для таго, каб выявiць, што яе сукенка было расшпiлена ззаду. Гэта было жахлiва. Яна зноѓ iшла па вулiцы, i белыя панталоны, якiя яна насiла пад спаднiцамi, нейкiм неспасцiжным чынам расшпiлiлiся. Да яе наблiжаѓся малады чалавек. Гэта быѓ новы малады чалавек, якi толькi што прыехаѓ у горад i ѓладкаваѓся на працу ѓ краму. Ну, ён збiраѓся пагаварыць з ёй. Ён падняѓ капялюш, i ѓ гэты момант панталоны па яе нагах пачалi спаѓзаць унiз. Джэйн Вэбстэр ляжала ѓ сваёй пасцелi i ѓсмiхалася ѓспамiнам аб страхах, якiя наведалi яе, калi ѓ мiнулым яе розум заахвоцiѓся да дзiкага, бескантрольнага бегу. У будучынi ѓсё будзе крыху iнакш. Яна прайшла праз сёе-тое i, магчыма, ёй яшчэ шмат чаго трэба перажыць. Тое, што раней здавалася такiм жахлiвым, магчыма, зараз будзе толькi забаѓным. Яна адчувала сябе бясконца старэй i вытанчаней, чым была ѓсяго некалькi гадзiн таму.

Як дзiѓна было, што ѓ хаце было так цiха. Аднекуль з горада пачуѓся стук конскiх капытоѓ па цвёрдай дарозе i стук павозкi. - слаба крыкнуѓ голас. Нейкi жыхар горада, вазак, збiраѓся адправiцца ѓ дарогу рана. Магчыма, ён збiраѓся ѓ iншы горад, каб узяць груз тавараѓ i завезцi iх назад. Мабыць, ён чакае доѓгi шлях, калi ён пачаѓ так рана.

Яна неспакойна павяла плячыма. Што з ёю здарылася? Цi баялася яна ѓ сваёй спальнi, у сваёй пасцелi? Чаго яна баялася?

Яна раптам i рэзка села на ложку, а затым, праз iмгненне, зноѓ дазволiла свайму целу ѓпасцi назад. З горла яе бацькi вырваѓся рэзкi крык, крык, якi прагрымеѓ па ѓсiм доме. - Кэтрын, - крыкнуѓ голас яе бацькi. Там было толькi адно слова. Гэта было iмя адзiнага слугi Вэбстэра. Чаго яе бацька хацеѓ ад Кэтрын? Што адбылося? Няѓжо ѓ доме здарылася нешта жудаснае? Нешта здарылася з яе мацi?

Нешта таiлася ѓ глыбiнi свядомасцi Джэйн Вэбстэр, думка, якая не хацела быць выяѓленай. Яно яшчэ не магло выбрацца з патайных частак яе душы ѓ яе розум.

Тое, чаго яна баялася i чакала, яшчэ не магло здарыцца. Яе мацi была ѓ суседнiм пакоi. Яна толькi што пачула, як яна там ходзiць.

У хаце пачуѓся новы гук. Яе мацi цяжка рухалася па калiдоры прама за дзвярыма спальнi. Вэбстэры ператварылi маленькую спальню ѓ канцы калiдора ѓ ванную, i яе мацi збiралася туды. Яе ногi павольна, роѓна, цяжка i павольна ѓпалi на падлогу пярэдняга пакоя. У рэшце рэшт, яе ногi выдавалi гэты дзiѓны гук толькi таму, што яна надзела мяккiя пакаёвыя тэпцiкi.

Цяпер унiзе, калi прыслухацца, можна было пачуць галасы, якiя цiха прамаѓляюць словы. Напэѓна, гэта яе бацька размаѓляе са служанкай Кэтрын. Чаго ён мог ад яе хацець? Уваходныя дзверы адчынiлiся, а затым зноѓ зачынiлiся. Яна баялася. Яе цела дрыжала ад страху. Было жудасна з боку яе бацькi сысцi i пакiнуць яе адну ѓ доме. Цi мог ён узяць з сабой служанку Кэтрын? Гэтая думка была невыносная. Чаму яна так баялася думкi, што застанецца адна ѓ доме з мацi?

Унутры яе, глыбока ѓнутры яе таiлася думка, якая не хацела выяѓляцца. Цяпер, праз некалькi хвiлiн, нешта павiнна было здарыцца з яе мацi. Аб гэтым не хацелася думаць. У ванным пакоi на палiцах у маленькай шафцы, падобным на скрынку, стаялi пэѓныя бутэлькi. Iх назвалi атрутай. Цяжка было зразумець, чаму iх там трымалi, але Джэйн бачыла iх шмат разоѓ. Зубную шчотку яна захоѓвала ѓ шкляной шклянцы ѓ шафе. Можна было меркаваць, што ѓ бутэлечках змяшчалiся лекi, якiя можна было прымаць толькi вонкава. Пра такiя рэчы мала думалi, не мелi звычкi думаць пра iх.

Цяпер Джэйн зноѓ сядзела прама ѓ ложку. Яна была адна ѓ доме са сваёй мацi. Нават служанка Кэтрын пайшла. Дом здаваѓся зусiм халодным i самотным, пустынным. У будучынi яна заѓсёды будзе адчуваць сябе недарэчнай у гэтым доме, у якiм яна заѓсёды жыла, а таксама нейкiм дзiѓным чынам будзе адчуваць сябе аддзеленай ад сваёй мацi. Заставацца сам-насам з мацi цяпер, магчыма, заѓсёды прымушала яе адчуваць сябе крыху самотнай.

Цi магло быць так, што служанка Кэтрын была той жанчынай, з якой збiраѓся з'ехаць яе бацька? Гэтага ня можа быць. Кэтрын была буйной, грузнай жанчынай з вялiкiмi грудзьмi i цёмнымi, сiваватым валасамi. Нельга было думаць, што яна пайшла з мужчынам. Можна было ѓявiць, што яна моѓчкi ходзiць па хаце i робiць працу па хаце. Яе бацька з'едзе з жанчынай маладзей, з жанчынай крыху старэйшы за яе самой.

Чалавеку трэба ѓзяць сябе ѓ рукi. Калi чалавек хваляваѓся, даваѓ сабе волю, уяѓленне часам гуляла дзiѓныя i страшныя жарты. Яе мацi была ѓ ваннай, стоячы каля маленькай шафкi, падобнага на скрынку. Твар яе быѓ бледны, бледны, як цеста. Ёй прыйшлося трымацца адной рукой за сцяну, каб не ѓпасцi. Яе вочы былi шэрымi i цяжкiмi. У iх не было жыцця. Цяжкая, падобная на воблака заслона ахутала яе вочы. Гэта было падобна на цяжкую шэрую хмару на блакiтным небе. Яе цела таксама пагойдвалася ѓзад i ѓперад. У любы момант ён можа звалiцца. Але зусiм нядаѓна, нават нягледзячы на ??дзiѓнае прыгода ѓ спальнi яе бацькi, усё раптам здалося зусiм ясным. Яна зразумела тое, чаго нiколi раней не разумела. Цяпер нiчога нельга было зразумець. Быѓ вiр заблытаных думак i дзеянняѓ, у якi пагрузiѓся чалавек.

Цяпер яе ѓласнае цела пачало разгойдвацца ѓзад i наперад на ложку. Пальцы яе правай рукi сцiскалi малюсенькi каменьчык, падораны ёй бацькам, але цяпер яна не падазравала аб маленькiм круглым цвёрдым прадмеце, якi ляжыць у яе на далонi. Яе кулакi працягвалi бiць яе ѓласнае цела, яе ѓласныя ногi i каленi. Было нешта, што яна хацела зрабiць, нешта, што цяпер было правiльным i дарэчным, i яна павiнна была гэта зрабiць. Прыйшоѓ час ёй закрычаць, саскочыць з ложка, бегчы па калiдоры ѓ ванную i вырваць дзверы ваннай. Яе мацi збiралася зрабiць нешта, што нельга было пасiѓна стаяць у баку i назiраць за завяршэннем. Яна павiнна крычаць ва ѓвесь голас, заклiкаць аб дапамозе. Гэтае слова павiнна было быць зараз у яе на вуснах. "Не трэба, не трэба", - цяпер яна павiнна крычаць. Цяпер яе вусны павiнны прамаѓляць гэтае слова па ѓсiм доме. Ёй варта было б прымусiць дом i вулiцу, на якой ён стаяѓ, рэхам i рэхам слова.

I яна нiчога не магла сказаць. Яе вусны былi запячатаны. Яе цела не магло ссунуцца з ложка. Ён мог толькi разгойдвацца ѓзад i ѓперад на ложку.

Яе ѓяѓленне працягвала маляваць карцiны, хуткiя, яркiя, страшныя карцiны.

У ваннай, у шафе, стаяла бутэлечка з карычневай вадкасцю, i яе мацi падняла руку i схапiла яе. Цяпер яна паднесла яго да вуснаѓ. Яна праглынула ѓсё змесцiва бутэлькi.

Вадкасць у бутэльцы была карычневай, чырванавата-карычневай. Перш чым яна праглынула яго, яе мацi запалiла газавую лямпу. Ён знаходзiѓся проста над яе галавой, калi яна стаяла тварам да шафы, i святло ад яго падала ёй на твар. Пад вачыма былi маленькiя апухлыя чырвоныя мяшкi плоцi, i яны выглядалi дзiѓна i амаль агiдна на фоне бледнай беласцi скуры. Рот быѓ адчынены, вусны таксама былi шэрымi. З кутка рота ѓнiз па падбародку бегла чырванавата-карычневая пляма. Некалькi кропель вадкасцi ѓпала на белую начную кашулю яе мацi. Сутаргавыя спазмы, нiбы ад болю, прабеглi па бледным, бледным твары. Вочы заставалiся зачыненымi. Пачуѓся дрыготкi, дрыготкi рух плячэй.

Цела Джэйн працягвала разгойдвацца ѓзад i ѓперад. Плоць яе цела таксама задрыжала. Яе цела было цвёрдым. Яе кулакi былi сцiснутыя, моцна-моцна. Кулакi працягвалi бiць яе па нагах. Яе мацi ѓдалося выбрацца праз дзверы ваннай i праз невялiкi калiдор у свой пакой. Яна кiнулася тварам унiз на ложак у цемры. Яна кiнулася ѓнiз цi ѓпала? Цi памiрае яна зараз, цi памрэ яна неѓзабаве цi ѓжо мёртвая? У суседнiм пакоi, у тым пакоi, дзе Джэйн бачыла, як яе бацька iшоѓ аголеным перад яе мацi i ёю, яшчэ гарэлi свечкi, пад абразом Багародзiцы. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што пажылая жанчына памрэ. Ва ѓяѓленнi Джэйн убачыла этыкетку на бутэльцы з карычневай вадкасцю. На iм было напiсана "Яд". На такiя флаконы аптэкары наносiлi выяву чэрапа i скрыжаваных костак.

I зараз цела Джэйн перастала разгойдвацца. Магчыма, яе мацi памерла. Цяпер можна было паспрабаваць пачаць думаць пра iншыя рэчы. Яна невыразна, але ѓ той жа час амаль цудоѓна адчула, што ѓ паветры спальнi з'явiѓся нейкi новы элемент.

З'явiѓся боль у далонi правай рукi. Нешта прычынiла ёй боль, i адчуванне болю было асвяжальным. Гэта вярнула жыццё. Усведамленне сябе прысутнiчала ва ѓсведамленнi цялеснага болю. Думка магла пачаць шлях назад па дарозе з нейкага цёмнага далёкага месца, куды ён вар'яцка ѓцёк. Розум мог утрымаць думку аб маленькiм выцятае месца на мяккай плоцi далонi. Там было нешта цвёрдае i вострае, што ѓрэзалася ѓ цела далонi, калi на яе нацiскалi жорсткiя i напружаныя пальцы.

OceanofPDF.com

У Н_ЛАДОНЬ У руцэ Джэйн Вэбстэр ляжаѓ маленькi зялёны каменьчык, якi яе бацька падабраѓ на чыгуначных шляхах i падарыѓ ёй у момант свайго ад'езду. "Каштоѓнасць жыцця", - назваѓ ён гэта ѓ той момант, калi замяшанне прымусiла яго саступiць месца жаданню зрабiць якi-небудзь жэст. Рамантычная думка прыйшла яму ѓ галаву. Няѓжо людзi заѓсёды не выкарыстоѓвалi знакi, каб пераадолець цяжкасцi жыцця? Там была Багародзiца са сваiмi свечкамi. Няѓжо яна не была таксама сiмвалам? У нейкi момант, вырашыѓшы ѓ хвiлiну ганарыстасцi, што думка важнейшая за фантазiю, людзi адмовiлiся ад гэтага сiмвала. З'явiѓся пратэстанцкi тып чалавека, якi верыѓ у тое, што называецца "узростам розуму". Быѓ жудасны вiд эгаiзму. Мужчыны маглi давяраць свайму розуму. Як быццам яны ѓвогуле нешта ведалi аб працы свайго розуму.

Жэстам i ѓсмешкай Джон Вэбстэр ѓклаѓ камень у руку дачкi, i зараз яна чаплялася за яго. Можна было моцна нацiснуць на яго пальцам i адчуць у мяккай далонi гэты цудоѓны i гаючы боль.

Джэйн Вэбстэр спрабавала нешта рэканструяваць. У цемры яна спрабавала намацаць сцяну. На сцяне тырчалi маленькiя вострыя кончыкi, якiя паранiлi далонь. Калi прайсцi ѓздоѓж сцяны досыць далёка, можна патрапiць у асветленае месца. Магчыма, сцяна была абсыпана каштоѓнасцямi, пакладзенымi туды iншымi, якiя прабiралiся навобмацак у цемры.

Яе бацька сышоѓ з жанчынай, маладой жанчынай, вельмi падобнай да яе. Цяпер ён будзе жыць з гэтай жанчынай. Магчыма, яна нiколi больш яго не ѓбачыць. Яе мацi памерла. У будучынi яна будзе адна ѓ жыццi. Ёй давядзецца пачаць зараз i пачаць жыць уласным жыццём.

Цi была яе мацi мёртвая цi ёй проста прыснiлiся жудасныя фантазii?

Чалавека раптоѓна скiнулi з высокага бяспечнага месца ѓ мора, i тады яму давялося паспрабаваць плыць, каб выратавацца. Розум Джэйн пачаѓ гуляць з думкай пра сябе, якая плыве ѓ моры.

Улетку мiнулага гады яна з некалькiмi маладымi мужчынамi i жанчынамi адправiлася на экскурсiю ѓ горад на беразе возера Мiчыган i на курорт недалёка ад горада. Быѓ чалавек, якi нырнуѓ у мора з высокай вежы, якая захраснула высока ѓ небе. Яго нанялi ныраць, каб забаѓляць натоѓп, але ѓсё пайшло не так, як павiнна было. Дзень для такой справы павiнен быѓ быць ясным i ясным, але з ранiцы пайшоѓ дождж, а пасля абеду пахаладала, i неба, пакрытае нiзкiмi цяжкiмi аблокамi, таксама было цяжкiм i халодным.

Па небе спяшалiся халодныя шэрыя аблокi. Нырэц упаѓ са свайго высокага месца ѓ мора на вачах у невялiкага маѓклiвага натоѓпу, але мора не прыняло яго цяпло. Яно чакала яго ѓ халоднай шэрай цiшынi. Гледзячы на ??яго, якi ѓпаѓ такiм чынам, па целе прабегла халодная дрыготка.

Што гэта за халоднае шэрае мора, да якога так хутка ѓпала аголенае цела мужчыны?

У той дзень, калi прафесiйны дайвер здзейснiѓ свой скачок, сэрца Джэйн Вэбстэр перастала бiцца да таго часу, пакуль ён не спусцiѓся ѓ мора, а яго галава зноѓ не з'явiлася на паверхнi. Яна стаяла побач з маладым чалавекам, якi суправаджаѓ на ѓвесь дзень, i яе рукi нецярплiва сцiскалi яго руку i плячо. Калi галава нырца з'явiлася зноѓ, яна паклала галаву на плячо маладога чалавека, i яе ѓласныя плечы затрэслiся ад рыданняѓ.

Без сумневу, гэта было вельмi дурное выступленне, i пазней ёй было за яго сорамна. Дайвер быѓ прафесiяналам. "Ён ведае, што робiць", - сказаѓ малады чалавек. Усе прысутныя смяялiся над Джэйн, i яна раззлавалася, таму што яе суправаджальны таксама смяяѓся. Калi б у яго хапiла здаровага сэнсу зразумець, што яна адчувае ѓ дадзены момант, яна падумала, што не стала б пярэчыць супраць смеху астатнiх.

"Я выдатны маленькi плывец у моры".

Было ѓвогуле дзiѓна, як iдэi, выяѓленыя ѓ словах, перабягалi з галавы ѓ галаву. "Я выдатны маленькi плывец у моры". Але незадоѓга да гэтага яе бацька вымавiѓ гэтыя словы, калi яна стаяла ѓ дзвярным праёме памiж двума спальнямi, i ён падышоѓ да яе. Ён хацеѓ падарыць ёй камень, яна цяпер прыцiскала яго да далонi, i хацеѓ нешта сказаць пра яго, i замест слоѓ аб каменi, на яго вуснах сарвалiся гэтыя словы аб плаваннi ѓ морах. У яго паводзiнах у гэты момант было нешта збянтэжанае i разгубленае. Ён быѓ засмучаны, як i яна зараз. Гэты момант зараз хутка перажываѓся ѓ свядомасцi дачкi зноѓ i зноѓ. Яе бацька зноѓ ступiѓ да яе, трымаючы камень памiж вялiкiм i ѓказальным пальцамi, i няпэѓнае святло зноѓ загарэлася ѓ яго вачах. Зусiм выразна, як быццам ён зноѓ быѓ у яе прысутнасцi, Джэйн зноѓ пачула словы, якiя яшчэ зусiм нядаѓна здавалiся бессэнсоѓнымi, бессэнсоѓныя словы зыходзяць з вуснаѓ чалавека, часова п'янага цi вар'ята: "Я - выдатны маленькi плывец у моры".

Яе скiнулi з высокага бяспечнага месца, у моры сумневаѓ i страху. Зусiм нядаѓна, учора, яна стаяла на цвёрдай зямлi. Можна было дазволiць сваёй фантазii пагуляць з думкай аб тым, што з ёй здарылася. У гэтым было б свайго роду суцяшэнне.

Яна стаяла на цвёрдай зямлi, высока над вялiзным морам замяшання, а затым зусiм раптоѓна яе сутыкнула з цвёрдага ѓзвышша ѓ моры.

Цяпер, у гэты самы момант, яна падала ѓ мора. Цяпер для яе павiнна было пачацца новае жыццё. Яе бацька сышоѓ з незнаёмай жанчынай, а мацi памерла.

Яна падала з высокай бяспечнай пляцоѓкi ѓ мора. Нейкiм недарэчным рухам, нiбы жэстам рукi, яе ѓласны бацька скiнуѓ яе ѓнiз. Яна была апранута ѓ белую начную кашулю, i яе падаючая фiгура вылучалася белай паласой на фоне шэрага халоднага неба.

Яе бацька ѓклаѓ ёй у руку бессэнсоѓны каменьчык i пайшоѓ, а затым мацi пайшла ѓ ванную i зрабiла з сабой жахлiвую, неймаверную рэч.

А цяпер яна, Джэйн Вэбстэр, пайшла зусiм у мора, далёка-далёка, у самотнае халоднае шэрае месца. Яна спусцiлася ѓ месца, адкуль узнiкла ѓсё жыццё i куды, у рэшце рэшт, сыходзiць усё жыццё.

Быѓ цяжар, смяротны цяжар. Усё жыццё стала шэрым, халодным i старым. Адзiн iшоѓ у цемры. Цела з мяккiм стукам упала на шэрыя мяккiя, непадатлiвыя сцены.

Дом, у якiм ён жыѓ, быѓ пусты. Гэта быѓ пусты дом на пустой вулiцы пустога горада. Усе людзi, якiх ведала Джэйн Вэбстэр, маладыя мужчыны i жанчыны, з якiмi яна жыла, з якiмi яна гуляла летнiмi вечарамi, не маглi быць часткай таго, з чым яна сутыкнулася зараз. Цяпер яна была зусiм адна. Яе бацька пайшоѓ, а мацi пакончыла з сабой. Нiкога не было. Адзiн iшоѓ адзiн у цемры. Цела чалавека з мяккiм стукам стукнулася аб мяккiя шэрыя, непадатлiвыя сцены.

Маленькi каменьчык, якi так моцна трымаѓ у далонi, прычыняѓ боль i боль.

Перш чым бацька падарыѓ ёй яго, ён падышоѓ i патрымаѓ яго перад полымем свечкi. Пры пэѓным асвятленнi яго колер мяняѓся. У iм з'яѓлялiся i згасалi жаѓтлява-зялёныя агнi. Жаѓтлява-зялёныя агнi былi колеры маладых раслiн, якiя прабiваюцца вясной з вiльготнай i халоднай мёрзлай зямлi.

OceanofPDF.com

III

Джэйн Вэбстэр была ляжала на ложку ѓ цемры свайго пакоя i плакала. Яе плечы дрыжалi ад рыданняѓ, але яна не выдала нi гуку. Палец яе, так моцна прыцiснуты да далоняѓ, расслабiѓся, але на далонi правай рукi засталося нейкае месца, якое гарэла цёплым запалам. Яе розум зараз стаѓ пасiѓным. Фэнсi вызвалiла яе са сваёй хваткi. Яна была падобная на капрызнае i галоднае дзiця, якога накармiлi i якое спакойна ляжыць, павярнуѓшыся тварам да белай сцяны.

Яе рыданнi зараз нi пра што не казалi. Гэта быѓ рэлiз. Ёй было крыху сорамна за сваю бескантрольнасць над сабой, i яна ѓвесь час падымала руку, якая трымала камень, спачатку асцярожна закрываючы яе, каб каштоѓны камень не згубiѓся, i выцiрала кулаком слёзы. У дадзены момант ёй хацелася, каб яна раптам стала моцнай i рашучай жанчынай, здольнай спакойна i цвёрда справiцца з сiтуацыяй, якая ѓзнiкла ѓ доме Вэбстэраѓ.

OceanofPDF.com

СЛУЖАђКА КАЦЯРЫНА _ _ _ падымаѓся па лесвiцы. У рэшце рэшт, яна не была той жанчынай, з якой з'яжджаѓ бацька Джэйн. Якiмi цяжкiмi i рашучымi былi крокi Кэтрын! Можна было быць рашучым i моцным, нават калi нiчога не ведаѓ пра тое, што адбываецца ѓ доме. Можна было iсцi так, як калi б вы паднiмалiся па лесвiцы звычайнага дома, па звычайнай вулiцы.

Калi Кэтрын паставiла нагу на адну з прыступак, дом, здавалася, злёгку закалацiѓся. Ну, нельга сказаць, што дом тросся. Гэта было б занадта нацягнута. Мы спрабавалi выказаць толькi тое, што Кэтрын не вельмi адчувальная. Яна была той, хто здзейснiѓ прамую лабавую атаку на жыццё. Калi б яна была вельмi адчувальная, яна магла б даведацца што-небудзь аб жудасных рэчах, якiя адбываюцца ѓ доме, нават не чакаючы, пакуль ёй раскажуць.

Цяпер розум Джэйн зноѓ згуляѓ з ёй злы жарт. У галаву ёй прыйшла абсурдная фраза.

"Пачакай, пакуль не ѓбачыш вавёркi iх вачэй, а затым страляй".

Дурное, зусiм дурное i недарэчна, якiя думкi праносiлiся цяпер у яе ѓ галаве. Яе бацька запусцiѓ у ёй тое, што часам нястомна i часта невытлумачальна, прадстаѓлена вызваленай фантазiяй. Гэта была рэч, якая магла размаляваць i ѓпрыгожыць факты жыцця, але ѓ некаторых выпадках яна магла працягваць працаваць незалежна ад фактаѓ жыцця. Джэйн лiчыла, што яна знаходзiцца ѓ доме з трупам сваёй мацi, якая толькi што скончыла жыццё самагубствам, i нешта ѓнутры яе казала ёй, што цяпер ёй трэба аддацца смутку. Яна плакала, але яе плач не меѓ нiчога агульнага са смерцю яе мацi. Яно не прыняло гэта да ѓвагi. У рэшце рэшт, яна была не столькi сумная, колькi ѓсхваляваная.

Плач, якi раней быѓ цiхiм, цяпер быѓ чутны па ѓсёй хаце. Яна шумела, як дурное дзiця, i ёй было сорамна. Што падумае пра яе Кэтрын?

"Пачакай, пакуль не ѓбачыш вавёркi iх вачэй, а затым страляй".

Якая зусiм дурная блытанiна слоѓ. Адкуль яны ѓзялiся? Чаму такiя бессэнсоѓныя дурныя словы скакалi ѓ яе мозгу ѓ такi жыццёва важны момант яе жыцця? Яна ѓзяла iх з нейкай школьнай кнiгi, магчыма, з падручнiка гiсторыi. Нейкi генерал крыкнуѓ гэтыя словы сваiм людзям, пакуль яны стаялi ѓ чаканнi надыходзячага ворага. I якое гэта мае дачыненне да крокаѓ Кэтрын на лесвiцы? Праз iмгненне Кэтрын увойдзе ѓ пакой, дзе яна знаходзiлася.

Ёй здавалася, што яна дакладна ведае, што зробiць. Яна цiхенька ѓставала з пасцелi, iшла да дзвярэй i ѓпускала слугу. Затым яна запальвала святло.

Яна ѓ думках уяѓляла сябе, якая стаiць ля туалетнага столiка ѓ куце пакоя i спакойна i рашуча звяртаецца да слугi. Цяпер трэба было пачынаць новае жыццё. Учора, магчыма, адна з iх была маладой жанчынай без жыццёвага досведу, але зараз яна была сталай жанчынай, перад якой стаялi цяжкiя праблемы. Трэба было паѓстаць перад аблiччам не толькi служанкi Кэтрын, але i ѓсяго горада. Заѓтра чалавек апынецца ѓ становiшчы генерала, камандавалага войскамi, якiм маецца быць вытрымаць напад. Трэба было паводзiць сябе годна. Былi людзi, якiя хацелi аблаяць яе бацьку, iншыя хацелi пашкадаваць сябе. Магчыма, ёй таксама давядзецца заняцца справамi. Будзе неабходна падрыхтоѓка, звязаная з продажам фабрыкi яе бацькi i атрыманнем грошай, каб яна магла працягваць жыць далей i будаваць планы на сваё жыццё. Нельга было ѓ такую хвiлiну быць дурным дзiцём, якое сядзела i рыдала на ложку.

I ѓ той жа час нельга было ѓ такi трагiчны момант жыцця, калi ѓвайшоѓ слуга, раптам разрагатацца. Чаму гук рашучых крокаѓ Кэтрын на лесвiцы выклiкаѓ у яе жаданне смяяцца i плакаць адначасова? "Салдаты рашуча прасоѓваюцца па адкрытым полi насустрач ворагу. Пачакай, пакуль не ѓбачыш вавёркi iх вачэй. Дурныя iдэi. Дурныя словы танчаць у мозгу. Не хацелася нi смяяцца, нi плакаць. Жадалася паводзiць сябе годна.

Унутры Джэйн Уэбстэр iшла напружаная барацьба, якая цяпер страцiла годнасць i ператварылася ѓ не больш чым барацьбу за тое, каб перастаць гучна плакаць, не засмяяцца i быць гатовай прыняць служанку Кэтрын з вядомай добрай якасцю.

Па меры наблiжэння крокаѓ дужанне ѓзмацнялася. Цяпер яна зноѓ сядзела на ложку, вельмi выпрастаѓшыся, i зноѓ яе цела разгойдвалася ѓзад i наперад. Яе кулакi, здвоеныя i цвёрдыя, зноѓ ударылi яе па нагах.

Як i ѓсе астатнiя ѓ свеце, Джэйн усё сваё жыццё iнсцэнiравала сваё стаѓленне да жыцця. Нехта рабiѓ гэта ѓ дзяцiнстве, а затым, калi быѓ яшчэ маленькай дзяѓчынкай у школе. Мацi раптам памерла цi чалавек аказаѓся цяжка хворым i яму пагражала смерць. Усе сабралiся ля смяротнага одра i ѓсе былi ѓражаны той цiхай вартасцю, з якой можна было паставiцца да гэтай сiтуацыi.

Або зноѓ быѓ малады чалавек, якi ѓсмiхнуѓся камусьцi на вулiцы. Магчыма, у яго хапiла смеласцi думаць аб адным з iх проста як аб дзiцяцi. Вельмi добрае. Няхай яны абодва апынуцца ѓ цяжкiм становiшчы, а затым паглядзiм, хто з iх зможа паводзiць сябе з вялiкай добрай якасцю.

Было нешта жахлiвае ва ѓсёй гэтай сiтуацыi. У рэшце рэшт, Джэйн адчувала, што ѓ яе сiлах пражыць жыццё з нейкiм росквiтам. Было несумненна, што нi адна iншая маладая жанчына з яе знаёмых нiколi не трапляла ѓ такое становiшча, у якiм яна знаходзiлася зараз. Ужо зараз, хоць яны яшчэ нiчога не ведалi аб тым, што адбылося, позiркi ѓсяго горада былi накiраваныя на яе i яна проста сядзела ѓ цемры на ложку i рыдала, як дзiця.

Яна пачала смяяцца рэзка, iстэрычна, потым смех спынiѓся i зноѓ пачалiся гучныя рыданнi. Служанка Кэтрын падышла да дзвярэй яе спальнi, але не стала стукаць i даць Джэйн магчымасць устаць i прыняць яе з добрай якасцю, а адразу ѓвайшла. Яна перабегла пакой i апусцiлася на каленi каля ложка Джэйн. Яе iмпульсiѓны ѓчынак паклаѓ канец жаданню Джэйн быць вялiкай лэдзi, хаця б на ноч. Жанчына, Кэтрын, дзякуючы сваёй хуткай iмпульсiѓнасцi стала сястрой чагосьцi, што таксама было яе сапраѓднай сутнасцю. Там былi дзве жанчыны, узрушаныя i якiя трапiлi ѓ бяду, абедзве глыбока ѓсхваляваныя нейкай унутранай бурай i якiя чаплялiся адна за адну ѓ цемры. Некаторы час яны прастаялi так на ложку, абняѓшыся.

Такiм чынам, Кэтрын усё ж не была такiм ужо моцным i рашучым чалавекам. Яе не трэба баяцца. Гэтая думка была бясконца суцяшальнай для Джэйн. Яна таксама плакала. Можа быць, калi б зараз Кэтрын ускочыла i пачала хадзiць, можна было б не думаць, што яе моцныя i рашучыя крокi прымусяць дом трэсцiся. Калi б яна была на месцы Джэйн Вэбстэр, магчыма, яна таксама не змагла б устаць з ложка i спакойна i з халоднай годнасцю расказаць пра ѓсё, што адбылося. Але ж Кэтрын таксама магла апынуцца не ѓ стане кантраляваць жаданне плакаць i гучна смяяцца адначасова. Ну, не такi ѓжо яна была страшны, такi дужы, рашучы i страшны чалавек.

Да маладой жанчыны, якая сядзела цяпер у цемры, прыцiснуѓшыся ѓсiм целам да мацнейшага цела пажылой жанчыны, прыйшло салодкае невымоѓнае адчуванне таго, што яе накармiлi i асвяжылi ад цела гэтай iншай жанчыны. Яна нават паддалася жаданню падняць руку i дакрануцца да шчокi Кэтрын. У пажылой жанчыны былi вялiзныя грудзi, аб якiя можна было прыцiснуцца. Якой суцяшэннем была яе прысутнасць у цiхiм доме.

Джэйн перастала плакаць i раптам адчула сябе стомленай i крыху змёрзлай. "Давайце не будзем тут заставацца. Давай спусцiмся ѓ мой пакой, - сказала Кэтрын. Цi магло быць так, што яна ведала, што адбылося ѓ той iншай спальнi? Было вiдавочна, што яна ведала. Тады гэта было праѓдай. Сэрца Джэйн перастала бiцца, i яе цела затрэслася ад страху. Яна стаяла ѓ цемры каля ложка i абаперлася рукой аб сцяну, каб не ѓпасцi. Яна казала сабе, што яе мацi прыняла атруту i наклала на сябе рукi, але было вiдавочна, што нейкая ѓнутраная частка яе не верыла, не адважвалася паверыць.

Кэтрын знайшла палiто i накiнула яго на плечы Джэйн. Гэта было дзiѓна: так холадна, калi ноч была параѓнальна цёплай.

Абедзве жанчыны выйшлi з пакоя ѓ калiдор. У ваннай у канцы калiдора гарэла газавае святло, а дзверы ваннай былi пакiнуты адчыненымi.

Джэйн закрыла вочы i прыцiснулася да Кэтрын. Думка аб тым, што яе мацi пакончыла з сабой, зараз стала несумнеѓнай. Цяпер гэта было настолькi вiдавочна, што Кэтрын таксама ведала аб гэтым. Перад вачыма Джэйн у тэатры яе ѓяѓлення зноѓ разгулялася драма самагубства. Яе мацi стаяла тварам да маленькай шафкi, прымацаванай да праходу ѓ ваннай. Твар яе быѓ звернуты ѓверх, i святло зверху падала на яго. Адна рука абапiралася на сцяну пакоя, каб цела не ѓпала, а другая трымала бутэльку. Твар, звернуты да святла, быѓ белым, пастападобнай беласцю. Гэта было твар, якое дзякуючы доѓгiм зносiнам стала знаёма Джэйн, але ѓ той жа час было дзiѓна незнаёмым. Вочы былi заплюшчаны, а пад вачыма вiдаць былi маленькiя чырванаватыя мяшкi. Вусны свабодна адвiслi, i з кутка рота па падбародку спускалася чырванавата-карычневая паласа. Некалькi плям карычневай вадкасцi ѓпала на белую начную кашулю.

Цела Джэйн моцна дрыжала. "Як холадна стала ѓ доме, Кэтрын", - сказала яна i расплюшчыла вочы. Яны дасягнулi вяршынi лесвiцы i з таго месца, дзе стаялi, маглi глядзець проста ѓ ванную. На падлозе ляжаѓ шэры кiлiмок для ваннай, на якi ѓпала маленькая карычневая бутэлечка. Выходзячы з пакоя, цяжкая нага жанчыны, якая праглынула змесцiва бутэлькi, наступiла на бутэльку i разбiла яе. Магчыма, ёй парэзалi нагу, але яна не пярэчыла. "Калi б быѓ боль, балючае месца, гэта было б для яе суцяшэннем", - падумала Джэйн. У руцэ яна ѓсё яшчэ трымала камень, падораны ёй бацькам. Як абсурдна, што ён назваѓ гэта "Каштоѓнасцю жыцця". Ад краю разбiтай бутэлькi на падлозе ваннай адбiвалася пляма жаѓтлява-зялёнага святла. Калi яе бацька паднёс каменьчык да свечкi ѓ спальнi i паднёс яго да святла свечкi, ад яго таксама ѓспыхнула яшчэ адно жаѓтлява-зялёнае святло. "Калi б мацi была яшчэ жывая, яна б напэѓна зараз выдавала нейкi гук. Яна будзе задавацца пытаннем, што мы з Кэтрын робiм, блукаючы па хаце, i ѓстане i падыдзе да дзвярэй яе спальнi, каб даведацца пра гэта ", - змрочна падумала яна.

Калi Кэтрын паклала Джэйн у яе ѓласны ложак, у маленькiм пакоi побач з кухняй, яна паднялася наверх, каб зрабiць пэѓныя прыгатавання. Нiякiх тлумачэнняѓ не было. На кухнi яна пакiнула ѓключаным святло, i спальня служанкi была асветлена адлюстраваным святлом, якое пранiкала ѓ адчыненыя дзверы.

Кэтрын пайшла ѓ спальню Мэры Вэбстэр, без груку адчынiла дзверы i ѓвайшла. Там гарэла газавая лямпа, i жанчына, якая не жадала больш жыць, паспрабавала легчы ѓ пасцелю i годна памерцi памiж прасцiнамi, але не змагла. не ѓвянчалiся поспехам. Высокая стройная дзяѓчына, якая аднойчы адмовiлася ад кахання на схiле ѓзгорка, была захоплена смерцю перш, чым яна паспела пратэставаць. Яе цела, якое напаѓляжала на ложку, змагалася, выгiналася i саслiзнула з ложка на падлогу. Кэтрын падняла яго, паклала на ложак i пайшла за вiльготнай анучай, каб працерцi знявечанае i абясколеранае твар.

Затым ёй прыйшла ѓ галаву думка, i яна прыбрала тканiну. Некаторы час яна стаяла ѓ пакоi, азiраючыся па баках. Яе ѓласны твар стаѓ вельмi белым, i яна адчула сябе дрэнна. Яна пагасiла святло i, увайшоѓшы ѓ спальню Джона Вэбстэр, зачынiла дзверы. Свечкi каля Багародзiцы ѓсё яшчэ гарэлi, i яна ѓзяла маленькую фатаграфiю ѓ рамцы i паклала яе высока на палiцу шафы. Затым яна задзьмула адну са свечак i аднесла яе разам з запаленай ѓнiз па лесвiцы ѓ пакой, дзе чакала Джэйн.

Слуга падышоѓ да каморы i, узяѓшы дадатковую коѓдру, накiнуѓ яго на плечы Джэйн. "Я не веру, што распрануся", - сказала яна. "Я сяду з табой на ложак, як ёсць".

- Ты ѓжо гэта зразумеѓ, - сказала яна дзелавым тонам, калi села i паклала руку на плячо Джэйн. Абедзве жанчыны былi бледныя, але цела Джэйн больш не дрыжала.

"Калi мацi памерла, то я, прынамсi, не засталася адна ѓ хаце з трупам", - з удзячнасцю падумала яна. Кэтрын не расказала ёй нiякiх падрабязнасцяѓ таго, што яна знайшла паверхам вышэй. "Яна мёртвая", - сказала яна, i пасля таго, як яны крыху пачакалi моѓчкi, яна пачала развiваць iдэю, якая прыйшла ёй у галаву, калi яна стаяла ѓ прысутнасцi мёртвай жанчыны ѓ спальнi наверсе. - Не думаю, што яны паспрабуюць звязаць з гэтым твайго бацьку, але могуць, - задуменна сказала яна. "Аднойчы я бачыѓ, як нешта падобнае адбылося. Памёр мужчына, i пасля яго смерцi нейкiя людзi спрабавалi выдаць яго за злодзея. Я думаю вось што: нам лепш пасядзець тут разам, пакуль не настане ранiца. Тады я выклiку лекара. Мы скажам, што нiчога не ведалi аб тым, што адбылося, пакуль я не пайшоѓ клiкаць тваю мацi на сняданак. Да таго часу, цi бачыш, твайго бацьку ѓжо не будзе.

Дзве жанчыны моѓчкi сядзелi побач, гледзячы на ??белую сцяну спальнi. Мяркую, нам абодвум лепш запомнiць, што мы чулi, як мацi хадзiла па хаце пасля сыходу бацькi, - неѓзабаве прашаптала Джэйн. Было прыемна мець магчымасць стаць часткай планаѓ Кэтрын па абароне свайго бацькi. Вочы яе зараз ззялi, i было нешта лiхаманкавае ѓ яе iмкненнi ѓсё ясна зразумець, але яна працягвала прыцiскацца ѓсiм целам да цела Кэтрын. У далонi яна ѓсё яшчэ трымала камень, падораны ёй бацькам, i цяпер, калi яе палец хаця б злёгку нацiснуѓ на яго, у далiкатным выцятым месцы яе далонi чулася суцяшальная пульсацыя болю.

OceanofPDF.com

АНД АС _ ТО дзве жанчыны сядзелi на ложку, Джон Вэбстэр iшоѓ па цiхiх пустынных вулiцах да чыгуначнай станцыi са сваёй новай жанчынай Наталi.

"Ну, чорт, - думаѓ ён, iдучы наперад, - вось гэта была ноч! Калi астатняя частка майго жыцця будзе такой жа занятай, як апошнiя дзесяць гадзiн, я буду трымацца на плаву".

Наталi iшла моѓчкi i несла сумку. У дамах уздоѓж вулiцы было цёмна. Памiж цагляным тратуарам i праезнай часткай была палоска травы, i Джон Уэбстэр пераступiѓ яе i пайшоѓ па ёй. Яму падабалася думка аб тым, што яго ногi не выдаюць нi гуку, калi ён уцякае з горада. Як было б прыемна, калi б ён i Наталi былi крылатымi iстотамi i маглi неѓзаметку ляцець у цемры.

Цяпер Наталi плакала. Ну, гэта было нармальна. Яна не плакала ѓслых. Джон Вэбстэр на самой справе не ведаѓ напэѓна, што яна плача. I ѓсё ж ён ведаѓ. "Ва ѓсякiм разе, - думаѓ ён, - калi яна плача, яна робiць сваю працу з некаторай добрай якасцю". Сам ён быѓ у даволi абыякавым настроi. Няма сэнсу занадта шмат думаць аб тым, што я зрабiѓ. Што зроблена, тое зроблена. Я пачаѓ новае жыццё. Я не мог бы павярнуць назад, нават калi б захацеѓ.

У дамах уздоѓж вулiцы было цёмна i цiха. Увесь горад быѓ цёмны i цiхi. У хатах спалi людзi, таксама сняцца ѓсякiя недарэчныя сны.

Ну, ён чакаѓ, што сутыкнецца з якой-небудзь сваркай у доме Наталi, але нiчога падобнага не адбылося. Старая мацi была проста цудоѓная. Джон Вэбстэр амаль шкадаваѓ, што нiколi не ведаѓ яе асабiста. Было ѓ гэтай жахлiвай старой нешта падобнае да яго самога. Ён усмiхаѓся, iдучы па палосцы травы. "Цалкам магчыма, што ѓ рэшце рэшт з мяне атрымаецца стары нягоднiк, сапраѓдны стары хулiган", - думаѓ ён амаль весела. Яго розум гуляѓ з гэтай iдэяй. Ён вызначана зрабiѓ добры пачатак. Вось ён, мужчына далёка старэйшы за сярэднi, i было ѓжо за поѓнач, амаль ранiцу, i ён iшоѓ па пустых вулiцах з жанчынай, з якой ён збiраѓся пражыць так званае незаконнанароджанае жыццё. "Я пачаѓ позна, але цяпер, калi я пачаѓ, я крыху хвалюю справы", - сказаѓ ён сабе.

Было вельмi шкада, што Наталi не сышла з цаглянага ходнiка i не пайшла па траве. Бо лепш, адпраѓляючыся ѓ новыя прыгоды, iсцi хутка i неѓзаметку. Напэѓна, у дамах уздоѓж вулiц спяць незлiчоныя рыкаючыя львы рэспектабельнасцi. "Яны такiя мiлыя людзi, якiмi я быѓ, калi прыходзiѓ дадому з фабрыкi пральных машын i спаѓ побач з жонкай у тыя днi, калi мы толькi што ажанiлiся i вярнулiся сюды, каб жыць у гэтым горадзе", - думаѓ ён. сарданiчна. Ён прадставiѓ незлiчонае мноства людзей, мужчын i жанчын, якiя забiраюцца па начах у ложку i часам размаѓляюць так, як часта казалi ён i яго жонка. Яны ѓвесь час нешта прыкрывалi, дзелавiта размаѓлялi, нешта прыкрывалi. "Мы нарабiлi шмат шуму з гутарак аб чысцiнi i саладосцi жыцця, цi не так?" - прашаптаѓ ён сабе.

Так, людзi ѓ дамах спалi, i ён не хацеѓ iх будзiць. Шкада, што Наталi плакала. Яе нельга было патрывожыць у яе горы. Гэта было б несправядлiва. Яму хацелася пагаварыць з ёй i папрасiць яе сысцi з тратуара i моѓчкi прайсцi па траве ѓздоѓж дарогi цi па краi лужка.

Яго думкi вярнулiся да некалькiх iмгненняѓ у доме Наталi. Д'ябал! Ён чакаѓ тамака скандалу, але нiчога падобнага не адбылося. Калi ён падышоѓ да дома, яго чакала Наталi. Яна сядзела каля акна ѓ цёмным пакоi ѓнiзе ѓ катэджы Шварца, а яе сумка была запакаваная i стаяла побач з ёй. Яна падышла да ѓваходных дзвярэй i адчынiла яе перш, чым ён паспеѓ пастукаць.

I вось яна была гатовая адправiцца ѓ шлях. Яна выйшла са сваёй торбай i нiчога не сказала. Насамрэч яна яшчэ нiчога яму не сказала. Яна толькi што выйшла з дому i пайшла побач з iм туды, дзе iм прыйшлося прайсцi праз вароты, каб выйсцi на вулiцу, а затым выйшлi яе мацi i сястра i спынiлiся на маленькiм ганку, каб паглядзець, як яны сыходзяць.

Якой хулiганкай была старая мацi. Яна нават смяялася з iх. "Ну, у вас дваiх ёсць нахабства. Ты iдзеш круты, як два агуркi, цi не так? - крычала яна. Потым яна зноѓ засмяялася. - Ты ведаеш, што ранiцай па ѓсiм горадзе з-за гэтага будзе пякельны скандал? яна спытала. Наталi ёй не адказала. "Ну, удачы табе, здаравенная шлюха, якая ѓцякае са сваiм праклятым нягоднiкам", - крычала яе мацi, усё яшчэ смеючыся.

Два чалавекi згарнулi за кут i схавалiся з-пад увагi дома Шварца. Без сумневу, у iншых дамах уздоѓж вулачкi напэѓна не спалi i iншыя людзi, i яны, без сумневу, слухалi i дзiвiлiся. Два цi тры разы нехта з суседзяѓ хацеѓ арыштаваць мацi Наталi з-за яе нецэнзурнай лексiкi, але iншыя адгаворвалi iх з павагi да дачок.

Цi плакала Наталi зараз з-за таго, што расталася са старой мацi, цi з-за сястры школьнай настаѓнiцы, якую Джон Вэбстэр нiколi не ведаѓ?

Яму вельмi хацелася пасмяяцца з сябе. Насамрэч ён мала ведаѓ пра Наталi i пра тое, што яна магла думаць цi адчуваць у такi час. Няѓжо ён звязаѓся з ёй толькi таму, што яна была свайго роду iнструментам, якi дапаможа яму ѓцячы ад жонкi i ад жыцця, якое ён ненавiдзеѓ? Няѓжо ён усяго толькi выкарыстоѓваѓ яе? Цi было ѓ яго па сутнасцi якое-небудзь сапраѓднае пачуццё да яе, нейкае разуменне яе?

Ён задавалася пытаннем.

Падняѓся вялiкi шум, упрыгожыѓ пакой свечкамi i выявай Багародзiцы, выставiѓ сябе голым перад жанчынамi, набыѓ сабе шкляныя падсвечнiкi з бронзавымi распятымi Хрыстамi на iх.

Хтосьцi паднiмаѓ вялiкi шум, прыкiдваѓся, што хвалюе ѓвесь свет, каб зрабiць нешта, на што чалавек па-сапраѓднаму адважны пайшоѓ бы простым i прамым шляхам. Iншы чалавек мог бы зрабiць усё, што зрабiѓ, са смехам i жэстам.

Што ѓвогуле ён задумаѓ?

Ён з'яжджаѓ, ён знарок сыходзiѓ з роднага горада, сыходзiѓ з горада, у якiм ён быѓ прыстойным грамадзянiнам ужо шмат гадоѓ, нават усё сваё жыццё. Ён збiраѓся з'ехаць з горада з жанчынай, маладзейшы за яго самога, якая прыйшлася яму па душы.

Усё гэта было справай, якую мог дастаткова лёгка зразумець любы, любы чалавек, якога можна было сустрэць на вулiцы. Ва ѓсякiм разе, кожны быѓ бы зусiм упэѓнены, што ён зразумеѓ. Бровы ѓзнiмалiся, плечы пацiскалiся. Мужчыны стаялi невялiкiмi групамi i размаѓлялi, а жанчыны бегалi ад дома да дома, размаѓляючы i размаѓляючы. О, гэтыя вясёлыя маленькiя пацiскаючыя плячыма! О, вясёлыя балбатуны! Адкуль ва ѓсiм гэтым з'явiѓся чалавек? Што, у рэшце рэшт, ён пра сябе падумаѓ?

У прыцемку iшла Наталi. Яна ѓздыхнула. Яна была жанчынай з целам, з рукамi, нагамi. У яе цела быѓ хобат, а на шыi ѓ яе сядзела галава, усярэдзiне якой знаходзiѓся мозг. Яна думала думкамi. У яе былi мары.

Наталi iшла па вулiцы ѓ цемры. Яе крокi гучалi рэзка i выразна, калi яна iшла па тратуары.

Што ён ведаѓ пра Наталi?

Цалкам магчыма, што, калi яны з Наталi па-сапраѓднаму пазналi адзiн аднаго, калi яны разам сутыкнулiся з праблемай сумеснага жыцця... Ну, можа, гэта ѓвогуле не спрацавала б.

Джон Вэбстэр iшоѓ па вулiцы, у цемры, па палосцы травы, якая ѓ гарадах Сярэдняга Захаду знаходзiцца памiж тратуарам i праезнай часткай. Ён спатыкнуѓся i ледзь не ѓпаѓ. Што з iм здарылася? Няѓжо ён зноѓ стамiѓся?

Сумневы прыйшлi таму, што ён стамiѓся? Суцэль магчыма, што ѓсё, што здарылася з iм уначы, адбылося таму, што яго падхапiла i захапiла нейкае часавае вар'яцтва.

Што адбудзецца, калi вар'яцтва пройдзе, калi ён зноѓ стане разважным, ну, нармальным чалавекам?

Хiта, цiта, якi сэнс думаць аб павароце назад, калi ѓжо позна паварочваць назад? Калi ѓ рэшце рэшт ён i Наталi выявяць, што не могуць жыць разам, жыццё яшчэ застанецца. Жыццё было жыццём. Можна яшчэ знайсцi спосаб пражыць жыцьцё.

Джон Вэбстэр зноѓ пачаѓ набiрацца адвагi. Ён паглядзеѓ на цёмныя дамы ѓздоѓж вулiцы i ѓсмiхнуѓся. Ён стаѓ падобны на дзiця, якое гуляе ѓ гульню са сваiмi таварышамi з горада Вiсконсiн. У гульнi ён быѓ свайго роду публiчным персанажам, якi за нейкi адважны ѓчынак атрымлiваѓ апладысменты жыхароѓ хат. Ён уявiѓ сябе тым, хто ехаѓ па вулiцы ѓ карэце. Людзi высоѓвалi галовы з вокнаѓ дамоѓ i крычалi, а ён паварочваѓ галаву з боку ѓ бок, кланяючыся i ѓсмiхаючыся.

Паколькi Наталi не глядзела, ён нейкi час атрымлiваѓ асалоду ад гульнёй. Праходзячы мiма, ён увесь час паварочваѓ галаву з боку ѓ бок i кланяѓся. На яго вуснах iграла даволi абсурдная ѓсмешка.

Стары Гары!

"Кiтайская ягада расце на кiтайскiм дрэве!"

Усё-ткi лепш бы Наталi не паднiмала такi шум нагамi па каменных i цагляных тратуарах.

Адзiн можа быць знойдзены. Можа, зусiм раптоѓна, без усялякага папярэджання, усе людзi, якiя так мiрна спяць цяпер у цёмных дамах уздоѓж вулiцы, сядуць на сваiх ложках i пачнуць смяяцца. Гэта было б жахлiва, i тое ж самае зрабiѓ бы сам Джон Уэбстэр, калi б ён, прыстойны чалавек, ляжаѓ у ложку з законнай жонкай i ѓбачыѓ бы, як нейкi iншы мужчына робiць такую ж глупства, як ён зараз.

Гэта раздражняла. Ноч была цёплай, але Джону Вэбстэру было крыху холадна. Ён уздрыгнуѓ. Без сумневу, гэта было зьвязана з тым, што ён стамiѓся. Магчыма, думка аб рэспектабельных жанатых людзях, якiя ляжалi на ложках у хатах, памiж якiмi ён i Наталi праходзiлi, прымусiла яго здрыгануцца. Можна было вельмi змерзнуць, будучы добрапрыстойным жанатым чалавекам i лежачы ѓ ложку з добрапрыстойнай жонкай. Думка, якая прыходзiла i сыходзiла ѓ яго галаву на працягу двух тыдняѓ, зараз прыйшла зноѓ: "Можа быць, я вар'ят i заразiѓ Наталi, а ѓ гэтых адносiнах i маю дачку Джэйн, сваiм вар'яцтвам".

Не было сэнсу плакаць праз разлiтае малако. - Якi сэнс думаць пра гэта цяпер?

"Дыдл дэ дзi-ду!"

"Кiтайская ягада расце на кiтайскiм дрэве!"

Ён i Наталi выйшлi з той часткi горада, дзе жылi працоѓныя, i зараз праходзiлi мiма хат, у якiх жылi купцы, дробныя фабрыканты, такiя людзi, якiмi быѓ сам Джон Уэбстэр, юрысты, лекары i таму падобныя людзi. Цяпер яны праходзiлi мiма дома, у якiм жыѓ яго ѓласны банкiр. "Скупая лаянку. У яго шмат грошай. Чаму б яму не пабудаваць сабе дом пабольш i лепш?"

На ѓсходзе, якi смутна вiднеѓся скрозь дрэвы i над верхавiнамi дрэѓ, вiднелася светлае месца, якое сыходзiла ѓ неба.

Цяпер яны падышлi да месца, дзе было некалькi пустак. Нехта аддаѓ гэтыя ѓчасткi гораду, i пачаѓся пешы рух па зборы грошай на будаѓнiцтва публiчнай бiблiятэкi. Да Джона Вэбстэр прыйшоѓ чалавек i папрасiѓ яго ѓнесцi свой уклад у фонд для гэтай мэты. Гэта было ѓсяго некалькi дзён таму.

Ён атрымаѓ вялiкае задавальненне ад гэтай сiтуацыi. Цяпер яму хацелася хiхiкаць пры ѓспамiне аб гэтым.

Ён сядзеѓ i, як яму здавалася, выглядаѓ вельмi годна за сваiм сталом у завадской канторы, калi гэты чалавек увайшоѓ i распавёѓ яму аб плане. Iм авалодала жаданне зрабiць iранiчны жэст.

"Я будую даволi падрабязныя планы адносна гэтага фонду i майго ѓкладу ѓ яго, але не хачу казаць, што я планую рабiць у дадзены канкрэтны момант", - заявiѓ ён. Якая хлусня! Гэтая справа яго нiколькi не цiкавiла. Ён проста атрымлiваѓ асалоду ад здзiѓленнем мужчыны з нагоды яго нечаканай цiкавасцi i добра праводзiѓ час, робячы фанабэрысты жэст.

Чалавек, якi прыйшоѓ наведаць яго, некалi працаваѓ разам з iм у камiтэце Гандлёвай палаты, камiтэце, створаным для таго, каб паспрабаваць стварыць у горадзе новыя прадпрыемствы.

"Я не ведаѓ, што цябе асаблiва цiкавяць лiтаратурныя пытаннi", - сказаѓ мужчына.

У галаву Джона Вэбстэр прыйшоѓ натоѓп насмешлiвых думак.

"О, вы будзеце здзiѓлены", - запэѓнiѓ ён мужчыну. У той момант ён адчуваѓ тое ж, што, на яго думку, тэр'ер мог адчуваць, турбуючы пацука. "Я думаю, што амерыканскiя лiтаратары стварылi цуды, каб натхнiць людзей", - сказаѓ ён вельмi ѓрачыста. "Ды вы ж разумееце, што гэта нашы пiсьменнiкi ѓвесь час нагадвалi нам пра маральны кодэкс i пра цноты? Такiя людзi, як вы i я, якiя валодаюць фабрыкамi i ѓ некаторым сэнсе адказныя за шчасце i дабрабыт людзей нашай супольнасцi, не могуць быць занадта ѓдзячныя нашым амерыканскiм лiтаратарам. Вось што я вам скажу: яны сапраѓды такiя моцныя, палкiя хлопцы, якiя заѓсёды адстойваюць праѓду".

Джон Вэбстэр засмяяѓся пры думцы аб сваёй размове з чалавекам з Гандлёвай палаты i аб разгубленым поглядзе гэтага чалавека, калi той сыходзiѓ.

Цяпер, пакуль ён i Наталi iшлi, перасякальныя вулiцы вялi на ѓсход. Не было сумневаѓ, што настане новы дзень. Ён спынiѓся, каб запалiць запалку i паглядзець на гадзiннiк. Яны будуць якраз у зручны час для цягнiка. Хутка яны ѓвойдуць у дзелавы раён горада, дзе iм абодвум давядзецца выдаваць грукат, iдучы па каменных тратуарах, але тады гэта не будзе мець значэння. Людзi не начавалi ѓ дзелавых раёнах гарадоѓ.

Яму хацелася б пагаварыць з Наталi, папрасiць яе прайсцiся па траве i не будзiць спячых у дамах людзей. "Што ж, я зраблю гэта", - падумаѓ ён. Дзiѓна, колькi мужнасцi патрабавалася зараз, каб проста пагаварыць з ёй. Нiводзiн з iх не размаѓляѓ з таго часу, як яны разам адправiлiся ѓ гэтую прыгоду. Ён спынiѓся i пастаяѓ крыху, i Наталi, зразумеѓшы, што ён ужо не iдзе побач з ёй, таксама спынiлася.

"Што гэта такое? У чым справа, Джон? яна спытала. Яна ѓпершыню звярнулася да яго па гэтым iменi. Дзякуючы таму, што яна гэта зрабiла, усё стала прасцей.

I ѓсё ж горла ѓ яго было крыху здушана. Не магло быць, каб яму таксама хацелася плакаць. Якое глупства.

Не было неабходнасцi прызнаваць паражэнне Наталi да таго часу, пакуль яна не прыйшла. У яго вынясеннi меркаваннi аб тым, што ён зрабiѓ, былi два бакi. Вядома, быѓ шанец, магчымасць, што ён учынiѓ увесь гэты скандал, знерваваѓ усё сваё мiнулае жыццё, напартачыѓ жонку i дачку, ды i Наталi таксама, дарма, толькi таму, што хацеѓ каб пазбегнуць нуды свайго мiнулага iснавання.

Ён стаяѓ на палосцы травы на краi лужка перад цiхiм рэспектабельным домам, нечым домам. Ён спрабаваѓ ясна ѓбачыць Наталi, спрабаваѓ ясна ѓбачыць сябе. Якую фiгуру ён уяѓляѓ? Святло было не вельмi ясным. Наталi была перад iм толькi цёмнай масай. Яго ѓласныя думкi былi толькi цёмнай масай перад iм.

"Я проста юрлiвы мужчына, якi жадае новую жанчыну?" - спытаѓ ён сябе.

Дапусцiм, што гэта праѓда. Што гэта значыць?

"Я сам. Я спрабую быць самiм сабой", - цвёрда сказаѓ ён сабе.

Трэба старацца жыць i па-за сабой, жыць у iншых. Цi спрабаваѓ ён жыць у Наталi? Ён сышоѓ у Наталi. Няѓжо ён увайшоѓ у яе, таму што ѓнутры яе было нешта, чаго ён хацеѓ i ѓ чым меѓ патрэбу, нешта, што ён любiѓ?

Было нешта ѓнутры Наталi, што падпалiла нешта ѓнутры яго самога. Менавiта гэтай яе здольнасцi запалiць яго ён хацеѓ i да гэтага часу хацеѓ.

Яна зрабiла гэта для яго i да гэтага часу робiць гэта для яго. Калi ён больш не зможа адказваць ёй, ён, магчыма, зможа знайсцi iншае каханне. Яна таксама магла гэта зрабiць.

Ён цiха засмяяѓся. Цяпер у iм адчувалася нейкая радасць. Ён зрабiѓ з сябе i з Наталi, што называецца, благую рэпутацыю. У яго ѓяѓленнi зноѓ узнiкла група фiгур, кожны з якiх па-свойму меѓ благую рэпутацыю. Там быѓ сiвавалосы стары, якога ён калiсьцi бачыѓ iдучым з выглядам гонару i радасцi ад дарогi, актрыса, якую ён бачыѓ якая выйшла ля ѓваходу на сцэну тэатра, марак, якi кiнуѓ сваю сумку на борт парахода. карабель i пайшоѓ па вулiцы з выглядам гонару i радасцi за жыццё ѓнутры сябе.

Былi на свеце такiя хлопцы.

Мудрагелiстая карцiна ѓ свядомасцi Джона Вэбстэра змянiлася. У пакой увайшоѓ нейкi мужчына. Ён зачынiѓ дзверы. Шэраг свечак стаяѓ на камiннай палiцы над камiнам. Хлопец гуляѓ сам з сабой у нейкую гульню. Ну, кожны гуляѓ сам з сабой у нейкую гульню. Хлопец, намаляваны ѓ яго ѓяѓленнi, дастаѓ са шкатулкi срэбную карону. Ён надзеѓ яго сабе на галаву. "Я вянчаю сябе вянком жыцця", - сказаѓ ён.

Гэта быѓ дурны выступ? Калi так, дык якое гэта мела значэнне?

Ён зрабiѓ крок да Наталi i зноѓ спынiѓся. "Ну, жанчына, прайдзi па траве. Не падымайце такога шуму, пакуль мы iдзем, - сказаѓ ён услых.

Цяпер ён iшоѓ з некаторай развязнасцю да Наталi, якая моѓчкi стаяла на краi тратуара i чакала яго. Ён падышоѓ i ѓстаѓ перад ёй i паглядзеѓ ёй у твар. Гэта праѓда, што яна плакала. Нават у цьмяным святле на яе шчоках вiдаць былi хупавыя слёзы. "У мяне была толькi дурная iдэя. Я не хацеѓ нiкога турбаваць, калi мы сыходзiлi, - сказаѓ ён, зноѓ цiха смеючыся. Ён паклаѓ ёй руку на плячо i прыцягнуѓ яе да сябе, i яны зноѓ пайшлi далей, абодва мякка i асцярожна ступаючы па траве памiж тратуарам i праезнай часткай.

OceanofPDF.com

Цёмны смех

B РУС ДАДЛI СТАЯђ каля акна, пакрытага плямамi фарбы, праз якое ледзь вiднелiся спачатку куча пустых каробак, затым больш-менш захламлены фабрычны двор, якi спускаѓся да крутога абрыву i за карычневымi водамi ракi Агаё. Вельмi хутка сiтавiна падняць вокны. Вясна зараз хутка наступiць. Побач з Брусам ля наступнага акна стаяѓ Губка Марцiн, худы, жылiсты стары з густымi чорнымi вусамi. Губка жаваѓ тытунь, i ѓ яго была жонка, якая часам напiвалася з iм у днi заробку. Некалькi разоѓ у годзе ѓвечар у такi дзень яны не вячэралi дома, а iшлi ѓ рэстаран на схiле ѓзгорка ѓ дзелавой частцы горада Олд-Харбар i там стыльна вячэралi.

Паабедаѓшы, яны ѓзялi сэндвiчы, дзве лiтра "месяцовага" вiскi, вырабленага ѓ Кентукi, i адправiлiся лавiць рыбу на рацэ. Гэта адбывалася толькi вясной, летам i восенню, калi ночы былi яснымi i рыба дзяѓблi.

Яны расклалi вогнiшча з карчоѓ i селi навокал, патушыѓшы сомавыя лёскi. У чатырох мiлях уверх па рацэ было месца, дзе раней, у часы разлiву ракi, была невялiкая лесапiльня i дроѓны склад для забеспячэння рачных пакетаѓ палiвам, i яны пайшлi туды. Гэта была доѓгая прагулка, i нi Губка, нi яго жонка не былi вельмi маладыя, але яны абодва былi моцнымi, жылiстымi маленькiмi людзьмi, i ѓ iх было кукурузнае вiскi, каб падбадзёрыць iх у дарозе. Вiскi не быѓ афарбаваны так, каб быць падобным на гандлёвы вiскi, але быѓ празрыстым, як вада, вельмi сырым i пякучым горла, а яго эфект быѓ хуткiм i працяглым.

Выйшаѓшы на ноч, яны сабралi дровы, каб распалiць вогнiшча, як толькi дабралiся да свайго каханага месца рыбалкi. Тады ѓсё было ѓ парадку. Губка дзясяткi разоѓ казаѓ Брусу, што яго жонка нi на што не пярэчыць. "Яна такая ж цягавiтая, як факстэр'ер", - сказаѓ ён. Раней у пары нарадзiлiся двое дзяцей, а старэйшаму хлопчыку адразалi нагу, калi ён скакаѓ у цягнiку. Губка выдаткаваѓ на лекараѓ дзвесце восемдзесят даляраѓ, але з такiм жа поспехам мог бы зэканомiць грошы. Дзiця памерла пасля шасцi тыдняѓ пакут.

Калi ён загаварыѓ аб iншым дзiцяцi, дзяѓчынцы, гуллiва названай Багс Марцiн, Губка крыху знерваваѓся i пачаѓ жаваць тытунь больш энергiчна, чым звычайна. Яна з самага пачатку была сапраѓдным жахам. Нiчога з ёй не рабi. Ты не мог трымаць яе далей ад хлопчыкаѓ. Губка паспрабаваѓ, i яго жонка паспрабавала, але што гэта дало?

Аднойчы, у кастрычнiцкi дзень у дзень заробку, калi Губка i яго жонка былi ѓверх па рацэ на сваiм любiмым рыбацкiм месцы, яны вярнулiся дадому ѓ пяць гадзiн наступнай ранiцы, абодва ѓсё яшчэ крыху загарэлiся, i што ж здарылася? Брус Дадлi думае, што яны знайшлi тое, што адбываецца? Майце на ѓвазе, Багсу тады было ѓсяго пятнаццаць. Такiм чынам, Губка ѓвайшоѓ у дом раней сваёй жонкi, i там, на новым кужэльным дыване ѓ пярэднiм пакоi, спаѓ дзiця, а побач з ёй спаѓ i малады чалавек.

Якi нерв! Малады чалавек працаваѓ у прадуктовай краме Маѓзэра. Ён больш не жыѓ у Олд-Харбары. Бог ведае, што з iм стала. Калi ён прачнуѓся i ѓбачыѓ Губку, якi стаяѓ там, трымаючы руку на дзвярной ручцы, ён хутка ѓскочыѓ i вылецеѓ, амаль збiѓшы Губку з ног, калi ён кiнуѓся праз дзверы. Губка штурхнуѓ яго, але прамахнуѓся. Ён быѓ даволi добра асветлены.

Затым Губка адправiѓся за Багсам. Ён трос яе да таго часу, пакуль у яе не загрукалi зубы, але цi думаѓ Брус, што яна закрычала? Не яна! Што б вы нi думалi пра Багс, яна была маленькiм гуллiвым дзiцем.

Ёй было пятнаццаць, калi Губка тады яе збiѓ. Ён добра яе ѓдарыѓ. "Цяпер яна ѓ доме ѓ Цынцынацi", - падумаѓ Губка. Час ад часу яна пiсала лiсты мацi i ѓ лiстах заѓсёды iлгала. Яна сказала, што працуе ѓ краме, але гэта быѓ ложак. Губка ведаѓ, што гэта хлусня, бо ён атрымаѓ iнфармацыю пра яе ад чалавека, якi раней жыѓ у Олд-Харбары, але цяпер меѓ працу ѓ Цынцынацi. Аднойчы ноччу ён зайшоѓ у хату i ѓбачыѓ там Багса, якi ѓчыняе скандал з натоѓпам багатых маладых спартоѓцаѓ з Цынцынацi, але яна так i не ѓбачыла яго. Ён трымаѓ сябе ѓ ценi, а пазней напiсаѓ аб гэтым Губку. Ён сказаѓ, што Губка павiнен паспрабаваць выправiць сiтуацыю з Багсам, але якi сэнс паднiмаць шум. Яна была такая з самага дзяцiнства, цi не так?

I калi вы дайшлi да сутнасцi, навошта гэты тып хацеѓ умяшацца? Што ён рабiѓ у такiм месцы - такiм высокiм i магутным пасля? Яму лепш трымаць нос на сваiм заднiм двары. Губка нават не паказаѓ лiст сваёй бабульцы. Якi сэнс было яе нерваваць? Калi яна хацела паверыць у гэтую лухту аб тым, што ѓ Багса ёсць добрая праца ѓ краме, чаму б ёй не дазволiць? Калi Багс калi-небудзь прыйдзе дадому ѓ госцi, пра што яна заѓсёды пiсала мацi, магчыма, яна калi-небудзь прыйдзе, Губка сам нiколi ёй не раскажа.

Са старой Губкi ѓсё было ѓ парадку. Калi яны з Губкай пайшлi туды пасля сома i абодва выпiлi пяць цi шэсць добрых моцных порцый "месяца", яна паводзiла сябе як дзiця. Яна прымусiла Губку адчуць - Госпадзе!

Яны ляжалi на кучы старога пiлавiння ля вогнiшча, якраз там, дзе раней быѓ дроѓны склад. Калi старая крыху ажывiлася i паводзiла сябе як дзiця, Губка таксама адчуѓ тое ж самае. Было вельмi лёгка, што старая была добрым спартоѓцам. З таго часу, як ён ажанiѓся з ёю, калi яму было каля дваццацi двух гадоѓ, Губка наогул нiколi не дурэѓ нi з якiмi iншымi жанчынамi - за выключэннем, можа, некалькiх разоѓ, калi ён быѓ удалечынi ад дома i быѓ крыху п'яны.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДРУГI

ГЭТА БЫЛО _ А мудрагелiстая iдэя, вядома, тая самая, якая прывяла Бруса Дадлi ѓ тое становiшча, у якiм ён знаходзiѓся цяпер, - працу на фабрыцы ѓ мястэчку Олд-Харбар, штат Iндыяна, дзе ён жыѓ дзiцем i маладым хлопцам i дзе ён знаходзiцца цяпер. выдаваѓ сябе за працоѓнага пад выдуманым iмем. Гэтае iмя яго пацешыла. У галаве прамiльгнула думка, i Джон Стоктон ператварыѓся ѓ Бруса Дадлi. Чаму не? У любым выпадку, на дадзены момант ён дазваляѓ сабе быць усiм, чым яму хацелася. Гэтае iмя ён атрымаѓ у горадзе ѓ штаце Iлiнойс, куды ён прыехаѓ з далёкага поѓдня, а дакладней, з горада Новы Арлеан. Гэта было тады, калi ён вяртаѓся ѓ Олд-Харбар, куды таксама трапiѓ па капрызе. У горадзе Iлiнойс яму трэба было змянiць машыну. Ён толькi што шпацыраваѓ па галоѓнай вулiцы горада i ѓбачыѓ над двума крамамi дзве шыльды: "Брус, разумны i слабы - скабяныя тавары" i "Браты Дадлi - бакалея".

Гэта было ѓсё роѓна што быць злачынцам. Магчыма, ён быѓ свайго роду злачынцам i раптам стаѓ iм. Цалкам магчыма, што злачынцам быѓ усяго толькi чалавек, падобны да яго самога, якi раптам крыху адышоѓ ад пракладзенай сцежкi, па якой падарожнiчаюць усе людзi. Злачынцы пазбавiлi жыцця iншых людзей або забралi маёмасць, якая iм не належала, а ён забраѓ - што? Сам? Магчыма, што гэта можна выказаць менавiта так.

"Раб, ты думаеш, што тваё ѓласнае жыццё належыць табе? Фокус, Покус, зараз ты гэта бачыш, а зараз не. Чаму не Брус Дадлi?

Перамяшчэнне па горадзе Олд-Харбар у ролi Джона Стоктана можа прывесцi да ѓскладненняѓ. Цi наѓрад хто-небудзь з прысутных памятае сарамлiвага хлопчыка, якiм быѓ Джон Стоктон, пазнае яго ѓ трыццацiчатырохгадовым мужчыне, але шматлiкiя людзi, магчыма, памятаюць бацьку хлопчыка, школьнага настаѓнiка Эдварда Стоктона. Магчыма, яны нават былi падобныя. "Як бацька, так i сын, а?" У iменi Брус Дадлi нешта было. Гэта меркавала самавiтасць i рэспектабельнасць, i Брус на працягу гадзiны забаѓляѓся, чакаючы цягнiка да Олд-Харбара, гуляючы па вулiцах горада ѓ Iлiнойсе i спрабуючы думаць аб iншых магчымых Брусах Дадлi ѓ свеце. "Капiтан Брус Дадлi з амерыканскага войска, Брус Дадлi, мiнiстр Першай прэсвiтэрыянскай царквы Хартфарда, штат Канектыкут. Але чаму Хартфард? Ну, а чаму не Хартфард? Ён, Джон Стоктон, нiколi не быѓ у Хартфардзе, штат Канэктыкут. Чаму гэтае месца прыйшло яму на розум? Гэта нешта значыла, цi не так? Вельмi верагодна, што гэта адбылося таму, што Марк Твен жыѓ там доѓгi час i iснавала своеасаблiвая сувязь памiж Маркам Твенам i прэсвiтэрыянскiм, кангрэгацыяналiсцкiм цi баптысцкiм сьвятаром Хартфарда. Таксама iснавала свайго роду сувязь памiж Маркам Твенам i рэкамi Мiсiсiпi i Агаё, i Джон Стоктон на працягу шасцi месяцаѓ блукаѓ уверх i ѓнiз па рацэ Мiсiсiпi ѓ той дзень, калi ён сышоѓ з цягнiка ѓ горадзе Iлiнойс, якi накiроѓваѓся ѓ Олд-Харбар. . I хiба Олд-Харбар не быѓ на рацэ Агаё?

Т'вiтчэлцi, Т'вiдлецi, Т'вадэльцi, Т'вум,

Злавiце негра за вялiкi палец.

"Вялiкая павольная рака цячэ з шырокай багатай i тоѓстай далiны памiж далёкiмi гарамi. Параходы на рацэ. Таварышы лаюцца i б'юць неграѓ дубiнкамi па галовах. Негры спяваюць, негры танчаць, негры цягаюць грузы на галовах, мурынкi нараджаюць дзяцей - лёгка i бясплатна - шматлiкiя з iх паѓбелыя".

Чалавек, якi раней быѓ Джонам Стоктонам i якi раптам, па капрызе, стаѓ Брусам Дадлi, шмат думаѓ пра Марка Твена на працягу шасцi месяцаѓ, перш чым ён узяѓ новае iмя. Знаходжанне побач з ракой i на рацэ прымусiла яго задумацца. У рэшце рэшт, нядзiѓна, што ён выпадкова падумаѓ i аб Хартфардзе, штат Канэктыкут. "Ён сапраѓды ѓвесь пакрыѓся скарынкай, гэты хлопчык", - прашаптаѓ ён сабе ѓ той дзень, калi хадзiѓ па вулiцах горада ѓ Iлiнойсе, якi ѓпершыню носiць iмя Брус Дадлi.

- Такi чалавек, так, якi бачыѓ, што было ѓ гэтага чалавека, чалавек, якi мог пiсаць, адчуваць i думаць так, як гэты Гекльберы Фiн, паехаѓ туды ѓ Хартфард i...

Т'вiтчэлцi, Т'вiдлецi, Т'вадэльцi, Т'вум,

Злавiць негра за палец, а?

"Аб Госпадзе!

"Як весела думаць, адчуваць, зразаць вiнаград, браць у рот крыху вiнаградзiн жыцця, выплёѓваць костачкi.

"Марк Твен вучыѓся на лоцмана на рацэ Мiсiсiпi ѓ першыя днi свайго знаходжання ѓ далiне. Што ён, вiдаць, бачыѓ, адчуваѓ, чуѓ, думаѓ! Калi ён пiсаѓ сапраѓдную кнiгу, яму даводзiлася ѓсё адкладаць у бок, усё, што ён даведаѓся, адчуваѓ, думаѓ як чалавек, павiнна было вярнуцца ѓ дзяцiнства. Ён добра гэта зрабiѓ, падскокваючы, цi не так?

"Але выкажам здагадку, што ён сапраѓды пастараѓся ѓвасобiць у кнiгах шматлiкае з таго, што чуѓ, адчуваѓ, думаѓ, бачыѓ, будучы чалавекам на рацэ. Якое выццё паднялося! Ён нiколi гэтага не рабiѓ, цi не так? Аднойчы ён нешта напiсаѓ. Ён назваѓ яе "Бяседы пры двары каралевы Лiзаветы", i ён i яго сябры раздавалi яе i смяялiся над ёй.

- Калi б ён у свой час спусцiѓся прама ѓ далiну, як мужчына, скажам так, ён мог бы падарыць нам шмат памятных рэчаѓ, а? Напэѓна, гэта было багатае месца, напоѓненае жыццём i даволi прагорклае.

"Вялiкая, павольная, глыбокая рака, якая цячэ памiж глейкiмi берагамi iмперыi. На поѓначы вырошчваюць кукурузу. Багатыя землi Iлiнойса, Аёвы i Мiсуры стрыгуць высокiя дрэвы, а затым вырошчваюць кукурузу. Далей на поѓдзень, цiхiя лясы, узгоркi, негры. Рака паступова становiцца ѓсё больш i больш. Гарады ѓздоѓж ракi - суровыя гарады.

"Затым - далёка ѓнiзе - мох, якi расце на берагах рэк, i зямля бавоѓны i цукровага трыснёга. Больш неграѓ.

"Калi цябе нiколi не любiѓ цемнаскуры, цябе наогул нiколi не любiлi".

"Пасля многiх гадоѓ гэтага... якога... Хартфарда, Канэктыкут! Iншыя рэчы - "Нявiнныя за мяжой",

"Roughing It" - назапасiлiся састарэлыя жарты, усё апладыруюць.

Т'вiтчэлцi, Т'вiдлецi, Т'вадэльцi, Т'вум,

Злавi свайго негра за вялiкi палец

"Зрабiць з яго раба, га? Прыручы хлопца.

Брус не быѓ падобны на фабрычнага працоѓнага. Каб адгадаваць кароткую густую бараду i адгадаваць вусы, спатрэбiлася больш за два месяцы, i пакуль яны раслi, твар увесь час чухаѓся. Чаму ён хацеѓ яго выгадаваць? Пакiнуѓшы Чыкага разам са сваёй жонкай, ён накiраваѓся ѓ месца пад назвай Ла-Саль у Iлiнойсе i адправiѓся ѓнiз па рацэ Iлiнойс на адкрытай лодцы. Пазней ён страцiѓ лодку i правёѓ амаль два месяцы, пакуль адрошчваѓ бараду, спускаючыся па рацэ ѓ Новы Арлеан. Гэта быѓ маленькi трук, якi ён заѓсёды хацеѓ зрабiць. З таго часу, як ён быѓ дзiцем i чытаѓ "Гекльберы Фiна", ён памятаѓ пра гэта. Амаль у кожнага чалавека, якi доѓга жыѓ у далiне Мiсiсiпi, дзесьцi схавана гэтае ѓяѓленне. Вялiкая рака, цяпер адзiнокая i пустая, нейкiм дзiѓным чынам нагадвала закiнутую раку. Магчыма, ён стаѓ сiмвалам страчанай моладзi Сярэдняй Амерыкi. Песня, смех, ненарматыѓная лексiка, пах тавараѓ, негры, якiя танцуюць - жыццё паѓсюль! Вялiзныя яркiя лодкi на рацэ, якiя плывуць унiз драѓляныя плыты, галасы ѓ маѓклiвых начах, песнi, iмперыя, якая выгружае свае багаццi на паверхню вод ракi! Калi пачалася Грамадзянская вайна, Сярэднi Захад устаѓ i ваяваѓ, як Стары Гары, таму што не жадаѓ, каб яго раку адабралi. У маладосцi Сярэднi Захад дыхаѓ дыханнем ракi.

"Фабрычныя мужчыны былi даволi разумнымi, цi не так? Першае, што яны зрабiлi, калi прадставiлася такая магчымасць, - гэта перакрылi раку i пазбавiлi рамантыкi камерцыйнага абароту. Магчыма, яны i не планавалi нiчога падобнага, рамантыка i камерцыя былi проста натуральнымi ворагамi. Сваiмi чыгункамi яны зрабiлi раку мёртвай, як дзвярны цвiк, i з таго часу так i ёсць".

Вялiкая рака, зараз цiхая. Павольна спаѓзаючы мiма глейкiх берагоѓ, нiкчэмных маленькiх мястэчкаѓ, рака такая ж магутная, як заѓсёды, дзiѓная, як заѓсёды, але зараз цiхая, забытая, закiнутая. Некалькi буксiраѓ з вяроѓкамi барж. Больш нiякiх яркiх лодак, ненарматыѓнай лексiкi, песень, гульцоѓ, рызыкi i жыццi.

Прасоѓваючыся ѓнiз па рацэ, Брус Дадлi думаѓ, што Марк Твен, калi ён вярнуѓся, каб наведаць раку пасля таго, як чыгункi задушылi рачную жыццё, Марк мог бы тады напiсаць эпапею. Ён мог бы напiсаць аб забiтых песнях, аб забiтым смеху, аб людзях, загнаных у новую эпоху хуткасцi, аб фабрыках, аб хуткiх, хутка iмклiвых цягнiках. Замест гэтага ён напоѓнiѓ кнiгу большай часткай статыстыкай, напiсаѓ састарэлыя анекдоты. Ну што ж! Не заѓсёды ж можна кагосьцi пакрыѓдзiць, браткi пiсакi?

OceanofPDF.com

У Трэцiм раздзеле

КАЛI ЁН _ МАђ Дабраѓшыся да Олд-Харбара, месцы свайго дзяцiнства, Брус не стаѓ марнаваць шмат часу на разважаннi аб эпасах. Тады гэта была не ягоная пазыцыя. Ён нечага дабiваѓся, дабiваѓся гэтага цэлы год. Што гэта было, ён не мог бы сказаць у столькiх словах. Ён пакiнуѓ жонку ѓ Чыкага, дзе яна працавала ѓ той жа газеце, у якой працаваѓ ён, i раптам, маючы на рахунак менш за трыста даляраѓ, пусцiѓся ѓ прыгоду. Прычына была, падумаѓ ён, але ён быѓ дастаткова гатовы пакiнуць яе ѓ спакоi, ва ѓсякiм разе, на дадзены момант. Ён выгадаваѓ бараду не таму, што яго жонка распачала нейкiя асаблiвыя намаганнi, каб знайсцi яго, калi ён знiк. Гэта была капрыз. Было так весела думаць аб сабе, iдучым такiм чынам, невядомым, таямнiчым, па жыццi. Калi б ён расказаѓ жонцы, што збiраецца рабiць, размовам, спрэчкам, правам жанчын i правам мужчын не было б канца.

Яны былi такiмi добрымi ѓ адносiнах адзiн з адным - ён i Бернiс - менавiта так пачалi разам i працягвалi ѓ тым жа духу. Брус не лiчыѓ, што вiнаватая яго жонка. "Я сам дапамог пачаць усё няправiльна - паводзiѓ сябе так, як быццам яна была кiмсьцi вышэй", - падумаѓ ён, ухмыляючыся. Ён памятаѓ, што казаѓ ёй пра яе перавагу, яе розум, яе талент. Яны выказвалi нiбыта надзею, што з яе ѓспыхне нешта прыгожае i прыгожае. Магчыма, спачатку ён казаѓ так, таму што хацеѓ пакланяцца. Яна напалову здавалася тым вялiкiм чалавекам, якiм ён называѓ яе, бо ён здаваѓся сабе такiм нiкчэмным. Ён так i вёѓ гульню, асаблiва не думаючы пра гэта, i яна закахалася ѓ яе, ёй гэта спадабалася, яна ѓспрыняла тое, што ён сказаѓ, з усёй сур'ёзнасцю, а потым яму не спадабалася тое, чым яна стала, тое, чым ён дапамог яе стварыць.

Калi б у iх з Бернiс калi-небудзь былi дзецi, магчыма, тое, што ён зрабiѓ, было б немагчымым, але ѓ iх iх не было. Яна нiчога не хацела. "Не ад такога чалавека, як ты. Ты занадта легкадумны, - сказала яна тады.

А Брус быѓ нясталым. Ён ведаѓ гэта. Захапiѓшыся газетнай працай, ён працягваѓ дрэйфаваць дзесяць гадоѓ. Яму ѓвесь час хацелася нешта зрабiць - магчыма, напiсаць, - але кожны раз, калi ён спрабаваѓ свае ѓласныя словы i iдэi, запiсваѓ iх, гэта стамляла яго. Магчыма, ён занадта захапiѓся газетным клiшэ, жаргонам - жаргонам слоѓ, iдэй, настрояѓ. Па меры прасоѓвання Брус усё менш i менш запiсваѓ словы на паперы. Быѓ спосаб стаць газетчыкам i абысцiся наогул без лiста. Вы патэлефанавалi па тэлефоне, няхай хто-небудзь iншы напiша гэта. Вакол было поѓна такiх людзей, якiя пiсалi б радкi, - слоѓнiкаѓ.

Хлопцы блытаюць словы, пiшуць газетны жаргон. З кожным годам справы станавiлiся ѓсё горш i горш.

Глыбока ѓ сабе Брус, магчыма, заѓсёды хаваѓ нейкую ѓнутраную пяшчоту да слоѓ, iдэй, настрояѓ. Яму хацелася эксперыментаваць, павольна, асцярожна, звяртаючыся са словамi, як з каштоѓнымi камянямi, надаючы iм аправу.

Гэта была рэч, пра якую ты не надта шмат казаѓ. Занадта шмат людзей займаюцца такiмi рэчамi крычаць, атрымлiваючы таннае прызнанне - напрыклад, Бернiс, яго жонка.

А потым вайна, "расстрэлы на ложках" горш, чым калi-небудзь - сам урад прыступае да "расстрэлаѓ на ложках" у вялiкiх маштабах.

Госпадзе, якi час! Брус умудраѓся займацца мясцовымi справамi - забойствамi, зловамi бутлегераѓ, пажарамi, працоѓнымi скандаламi, але з кожным разам яму ѓсё больш i больш надакучвала, надакучыла ѓсё гэта.

Што да яго жонкi Бернiс, то, на яе думку, ён таксама нiчога не дабiѓся. Яна адначасова пагарджала i, як нi дзiѓна, баялася яго. Яна назвала яго "нясталым". Цi атрымалася яму за дзесяць гадоѓ выхаваць у сабе пагарду да жыцця?

На фабрыцы ѓ Олд-Харбары, дзе ён зараз працаваѓ, выраблялiся аѓтамабiльныя колы, i ён уладкаваѓся на працу ѓ лакавальную майстэрню. Будучы спустошаным, ён быѓ вымушаны нешта зрабiць. Там быѓ доѓгi пакой у вялiкай цаглянай хаце на беразе ракi i акно, якое выходзiла на завадскi двор. Хлопчык прывёз колы ѓ грузавiку i кiнуѓ iх побач з калком, на якi паклаѓ iх адно за адным, каб пакласцi на лак.

Яму пашанцавала, што ён атрымаѓ месца побач з Губкам Марцiнам. Ён дастаткова часта думаѓ пра яго ѓ сувязi з мужчынамi, з якiмi ён быѓ звязаны з таго часу, як стаѓ дарослым, iнтэлектуальнымi мужчынамi, газетнымi рэпарцёрамi, якiя хацелi пiсаць раманы, жанчынамi-фемiнiсткамi, iлюстратарамi, якiя малявалi карцiнкi для газет i рэкламы, але якiм падабалася мець тое, што яны называлi студыяй, i.

Побач з Губкам Марцiнам, з другога боку, сядзеѓ пануры тып, якi амаль не размаѓляѓ цэлы дзень. Губка часта падмiргваѓ i шаптаѓ аб iм Брусу. "Я скажу табе, у чым справа. Ён думае, што яго жонка забаѓляецца з iншым мужчынам тут, у горадзе, i яна таксама, але ён не адважваецца ѓглыбiцца ѓ гэтае пытанне занадта падрабязна. Ён можа выявiць, што тое, што ён падазрае, з'яѓляецца фактам, таму проста змрачнее", - сказаѓ Губка.

Што да самога Губкi, то ён працаваѓ маляром карэт у мястэчку Олд-Харбар яшчэ да таго, як каму-небудзь прыйшла ѓ галаву думка пабудаваць там нешта накшталт завода па вытворчасцi колаѓ, да таго, як хто-небудзь калi-небудзь падумаѓ пра такую рэч, як аѓтамабiль. У некаторыя днi ён наогул распавядаѓ пра ранейшыя днi, калi ѓ яго была ѓласная крама. Быѓ у iм нейкi гонар, калi ён зайшоѓ на гэтую тэму, а да цяперашняй працы па лакiроѓцы колаѓ - толькi пагарда. "Любы мог гэта зрабiць", - сказаѓ ён. "Паглядзi на сябе. У цябе няма для гэтага асаблiвых рук, але калi ты набярэшся сiл, ты зможаш вывярнуць амаль столькi ж колаѓ, колькi я, i зрабiць iх не горш".

Але што заставалася рабiць гэтаму хлопцу? Губка мог бы стаць майстрам фабрычнага аздобнага цэха, калi б захацеѓ крыху палiзаць боты. Даводзiлася ѓсмiхацца i злёгку кланяцца, калi прыходзiѓ малады мiстэр Грэй, што ён рабiѓ прыкладна раз на месяц.

Праблема са Губкам заключалася ѓ тым, што ён занадта доѓга ведаѓ Шэрых. Можа быць, малады Грэй убiѓ сабе ѓ галаву, што ён, Губка, занадта заѓзяты п'янiца. Ён ведаѓ Шэрых, калi гэты малады чалавек, якi цяпер стаѓ такiм вялiкiм жуком, быѓ яшчэ дзiцем. Аднойчы ён скончыѓ карэту для старога Грэя. Ён прыходзiѓ у краму Губкi Марцiна, прыводзячы з сабой сваё дзiця.

Карэта, якую ён пабудаваѓ, напэѓна была дарбi. Яго пабудаваѓ стары Сiл Мунi, у якога была вагонабудаѓнiчая майстэрня проста побач з аддзелачнай майстэрняй Губкi Марцiна.

Апiсанне карэты, пабудаванай для Грэя, банкiра з Олд-Харбара, калi Брус сам быѓ хлопчыкам i калi ѓ Губкi была ѓласная крама, заняло цэлы дзень. Стары рабочы так спрытна i хутка валодаѓ пэндзлем, што мог скончыць кола, ловячы кожны кут, не гледзячы на яго. Большасць мужчын у пакоi працавалi моѓчкi, але Губка нiколi не пераставаѓ размаѓляць. У пакоi за спiной Бруса Дадлi, за цаглянай сцяной, увесь час чуѓся нiзкi грукат машын, але Губка здолеѓ прымусiць свой голас гучаць крыху вышэй шуму ракеткi. Ён вымавiѓ яго ѓ пэѓнай танальнасцi, i кожнае слова выразна i ясна даносiлася да вушэй яго таварыша па працы.

Брус назiраѓ за рукамi Губкi, спрабаваѓ iмiтаваць рухi яго рук. Пэндзаль трымалi менавiта так. Адбыѓся хуткi, мяккi рух. Губка магла напоѓнiць пэндзаль вельмi поѓна i пры гэтым звяртацца з ёй так, каб лак не сцякаѓ i не пакiдаѓ брыдкiх тоѓстых месцаѓ на колах. Узмах пэндзля быѓ падобны да ласкi.

Губка распавёѓ пра тыя часы, калi ѓ яго была ѓласная крама, i распавёѓ гiсторыю карэты, пабудаванай для старога банкiра Грэя. Пакуль ён казаѓ, у Бруса ѓзнiкла iдэя. Ён усё думаѓ аб тым, як лёгка пакiнуѓ жонку. Адбылася свайго роду бязмоѓная сварка, з тых, у якiя яны часта ѓступалi. Бернiс пiсала спецыяльныя артыкулы для нядзельнай газеты i напiсала аповед, якi быѓ прыняты часопiсам. Затым яна далучылася да клубу пiсьменнiкаѓ у Чыкага. Усё гэта адбывалася, i Брус не спрабаваѓ зрабiць нешта асаблiвае ѓ сваёй працы. Ён зрабiѓ менавiта тое, што павiнен быѓ зрабiць, не больш за тое, i паступова Бернiс стала паважаць яго ѓсё менш i менш. Было вiдавочна, што наперадзе яе была кар'ера. Напiсанне спецыяльных артыкулаѓ для нядзельных газет, станаѓленне паспяховым аѓтарам часопiсных артыкулаѓ, так? Брус доѓгi час хадзiѓ з ёй разам, хадзiѓ з ёй на зборы пiсьменнiцкага клуба, наведваѓ студыi, дзе мужчыны i жанчыны сядзелi i размаѓлялi. У Чыкага, недалёка ад Сорак сёмай вулiцы, недалёка ад парку, было месца, дзе жыло шмат пiсьменнiкаѓ i мастакоѓ, нейкi невысокi маленькi будынак, якi збудавалi там падчас Сусветнай выставы, i Бернiс хацела, каб ён пасялiѓся там. . Ёй хацелася ѓсё больш i больш мець зносiны з людзьмi, якiя пiсалi, малявалi, чыталi кнiгi, гаварылi пра кнiгi i карцiнкi. Час ад часу яна гаварыла з Брусам пэѓным чынам. Цi пачала яна хоць трохi заступацца яму?

Ён усмiхнуѓся пры думцы аб гэтым, усмiхнуѓся пры думцы аб сабе, якi працуе зараз на фабрыцы побач з Губкай Марцiнам. Аднойчы ён пайшоѓ з Бернiс на мясны рынак - яны куплялi адбiѓныя на вячэру, i ён заѓважыѓ, як стары тоѓсты мяснiк абыходзiѓся са сваiмi iнструментамi. Гэтае вiдовiшча зачаравала яго, i калi ён стаяѓ побач са сваёй жонкай, чакаючы сваёй чаргi, каб яе абслужылi, яна загаварыла з iм, але ён не пачуѓ. Ён думаѓ аб старым мясарубе, аб спрытных, хуткiх руках старога мясаруба. Яны нешта для яго ѓяѓлялi. Што гэта было? Рукi мужчыны трымалi чацвярцiнку ялавiчыны упэѓненым, цiхiм дакрананнем, якое, магчыма, уяѓляла Брусу спосаб, якiм ён хацеѓ бы звяртацца са словамi. Што ж, магчыма, ён увогуле не хацеѓ звяртацца са словамi. Ён крыху баяѓся слоѓ. Гэта былi такiя хiтрыя i няѓлоѓныя рэчы. Магчыма, ён не ведаѓ, з чым хоча справiцца. Магчыма, у гэтым i справа з iм. Чаму б не пайсцi i не пазнаць?

Брус са сваёй жонкай выйшаѓ з дому i пайшоѓ па вулiцы, яна ѓсё яшчэ размаѓляла. Пра што яна казала? Раптам Брус зразумеѓ, што ён не ведаѓ, i яму было ѓсё роѓна. Калi яны дабралiся да сваёй кватэры, яна пайшла рыхтаваць адбiѓныя, а ён сеѓ каля акна, гледзячы на ??гарадскую вулiцу. Будынак стаяѓ недалёка ад кута, дзе мужчыны, якiя выходзiлi з цэнтра горада, выходзiлi з машын, якiя iшлi на поѓнач i поѓдзень, каб сесцi ѓ iншыя машыны, якiя iдуць на ѓсход цi захад, i пачалася вячэрняя гадзiна пiк. Брус працаваѓ у вячэрняй газеце i быѓ вольны да ранiцы, але як толькi ён i Бернiс з'ядалi адбiѓныя, яна сыходзiла ѓ заднi пакой кватэры i пачынала пiсаць. Госпадзе, як шмат усяго яна напiсала! Калi яна не працавала над сваiмi нядзельнымi спецыяльнымi справамi, яна працавала над апавяданнем. У той момант яна працавала над адным з iх. Гаворка iшла аб вельмi самотным мужчыне ѓ горадзе, якi аднойчы ѓвечар, шпацыруючы, убачыѓ у вiтрыне крамы васковую копiю таго, што ѓ цемры ён прыняѓ за вельмi прыгожую жанчыну. Нешта здарылася з вулiчным лiхтаром на рагу, дзе стаяла крама, i мужчына на iмгненне падумаѓ, што жанчына ѓ акне жывая. Ён стаяѓ i глядзеѓ на яе, а яна зноѓ глядзела на яго. Гэта быѓ захапляльны досвед.

А потым, цi бачыце, пазней чалавек з гiсторыi Бернiс усвядомiѓ сваю недарэчную памылку, але ён быѓ гэтак жа самотны, як i заѓсёды, i працягваѓ вяртацца да вiтрыны крамы ноч за ноччу. Часам там была жанчына-пустышка, а часам яе везлi. Яна з'яѓлялася то ѓ адной сукенцы, то ѓ iншай. Яна была ѓ дарагой пушнiне i iшла па зiмовай вулiцы. Цяпер яна была апранута ѓ летнюю сукенку i стаяла на беразе мора цi была ѓ купальным гарнiтуры i збiралася нырнуць у мора.

Усё гэта было мудрагелiстай iдэяй, i Бернiс была ѓ захапленнi ад яе. Як бы яна гэта рэалiзавала? Аднойчы ноччу, пасля таго як вулiчны лiхтар на рагу быѓ папраѓлены, святло было настолькi яркiм, што мужчына не мог не бачыць, што жанчына, якую ён пакахаѓ, была зроблена з воску. Як было б, калi б ён узяѓ камень i разбiѓ вулiчны лiхтар? Тады ён мог бы прыцiснуцца вуснамi да халоднага шкла i ѓцячы ѓ завулак, каб яго больш нiколi не бачылi.

Т'вiчэлцi, Т'вiдлецi, Т'вадэлцi, Т'вум.

Жонка Бруса Бернiс калi-небудзь стане вялiкай пiсьменнiцай, так? Ён, Брус, раѓнаваѓ яе? Калi яны разам iшлi ѓ адно з месцаѓ, дзе збiралiся iншыя газетчыкi, iлюстратары, паэты i маладыя музыкi, людзi былi схiльныя глядзець на Бернiс i адрасаваць свае заѓвагi ёй, а не яму. У яе быѓ спосаб рабiць нешта для людзей. Маладая дзяѓчына скончыла каледж i хацела стаць журналiсткай, цi малады музыка хацеѓ пазнаёмiцца з якiм-небудзь уплывовым чалавекам у музычнай сферы, i Бернiс усё за iх задаволiла. Паступова ѓ яе з'явiлiся паслядоѓнiкi ѓ Чыкага, i яна ѓжо планавала пераехаць у Нью-Йорк. Нью-ёркская газета зрабiла ёй прапанову, i яна абдумвала яго. "Там можна знайсцi працу гэтак жа, як i тут", - сказала яна мужу.

Стоячы побач са сваiм варштатам на фабрыцы ѓ Олд-Харбары i пакрываючы лакам аѓтамабiльнае кола, Брус слухаѓ словы Губкi Марцiна, якi выхваляецца тым часам, калi ѓ яго быѓ уласны магазiн, i ён заканчваѓ карэту, пабудаваную для старэйшы Грэй. Ён апiсаѓ скарыстаную драѓнiну, распавёѓ, наколькi роѓнай i тонкай была тэкстура, як кожная дэталь была старанна падагнана да iншых частак. Днём стары Грэй часам прыходзiѓ у краму пасля таго, як банк быѓ зачынены на ѓвесь дзень, а часам прыводзiѓ з сабой сына. Ён спяшаѓся скончыць працу. Што ж, у пэѓны дзень у горадзе павiнна было адбыцца нейкае асаблiвае мерапрыемства. Павiнен быѓ прыехаць губернатар штата, i банкiр павiнен быѓ яго пацешыць. Ён хацеѓ, каб новы экiпаж адвёз яго з вакзала.

Губка казаѓ i казаѓ, атрымлiваючы асалоду ад сваiмi словамi, а Брус слухаѓ, чуючы кожнае слова, i ѓ той жа час працягваѓ мець свае ѓласныя думкi. Колькi разоѓ ён чуѓ гiсторыю Губкi i як прыемна было працягваць яе чуць. Гэты момант быѓ найважнейшым у жыццi Губкi Марцiна. Карэту не ѓдалося дарабiць у тым выглядзе, у якiм яна павiнна быць, i падрыхтаваць яе да прыезду губернатара. Вось i ѓсё. У тыя днi, калi ѓ чалавека была ѓласная крама, такi чалавек, як стары Грэй, мог трызнiць i трызнiць, але якая яму ад гэтага карысць? Сайлас Мунi, калi пабудаваѓ карэту, прарабiѓ добрую працу, i цi думаѓ стары Грэй, што Губка збiраецца разгарнуцца i зрабiць лайдачную, паспешную працу? Аднойчы ѓ iх гэта атрымалася, сын старога Грэя, малады Фрэд Грэй, якi зараз валодаѓ колавым заводам, дзе Губка працаваѓ простым чорнарабочым, стоячы i слухаючы. Губка падумаѓ, што юны Грэй у той дзень атрымаѓ аплявуху. Без сумневу, ён думаѓ, што ягоны бацька быѓ свайго роду Усемагутным Богам толькi таму, што ён валодаѓ банкам i таму што такiя людзi, як губернатары штатаѓ, прыходзiлi ѓ госцi да яго дадому, але калi б ён гэта зрабiѓ, то ѓ той раз у яго ѓсё роѓна адкрылiся б вочы.

Стары Грэй раззлаваѓся i пачаѓ лаяцца. "Гэта мая карэта, i калi я скажу вам надзець на некалькi пластоѓ менш i не даваць кожнаму палiто занадта доѓга застываць, перш чым вы сатрыце яго i надзенеце iншае, вы павiнны рабiць тое, што я кажу", - заявiѓ ён, пагражаючы кулаком. у Губкi.

Ага! I хiба гэта не быѓ момант для Губкi? Брус хацеѓ ведаць, што ён сказаѓ даѓнiне Грэю? Так здарылася, што ѓ той дзень у яго было каля чатырох добрых стрэлаѓ, i калi ён крыху загарэѓся, Гасподзь Усемагутны не мог сказаць яму, як не рабiць нiякай працы. Ён падышоѓ да старога Грэя i сцiснуѓ кулак. "Паслухай, - сказаѓ ён, - ты ѓжо не такi малады i крыху распаѓнеѓ. Ты хочаш памятаць, што занадта доѓга прасядзеѓ у гэтым сваiм слоiку. Дапусцiм, зараз вы станеце геем са мной i, паколькi вам патрэбна паспяшацца з карэтай, вы прыедзеце сюды i паспрабуеце адабраць у мяне працу цi нешта ѓ гэтым родзе. Цi ведаеш ты, што з табой адбудзецца? Вас выганяць, вось што адбудзецца. Я разаб'ю тваю тоѓстую пысу кулаком, вось што адбудзецца, а калi ты пачнеш хiтрыць i адправiш сюды яшчэ каго-небудзь, я прыйду да твайго банка i разарву цябе там, вось што я зраблю.

Губка сказаѓ аб гэтым банкiру. Нi ён сам, нi хто iншы не збiраѓся прыспешваць яго выконваць якую-небудзь бяздарную працу. Ён сказаѓ пра гэта банкiру, а затым, калi банкiр, нiчога не сказаѓшы, выйшаѓ з крамы, ён пайшоѓ у кутнi салон i купiѓ бутэльку добрага вiскi. Проста каб паказаць даѓнiне Грэю сёе-тое, што ён замкнуѓ у краме i сцягнуѓ на дзень. "Няхай возiць свайго губернатара ѓ лiѓрэi". Вось што ён сказаѓ сабе. Ён узяѓ бутэльку вiскi i разам са сваёй старой пайшоѓ на рыбалку. Гэта была адна з лепшых вечарынак, на якiх яны калi-небудзь былi. Ён расказаѓ пра гэтую старую, i яна была да смерцi заказытая тым, што ён зрабiѓ. "Ты ѓсё зрабiѓ правiльна", - сказала яна. Потым яна сказала Губцы, што ён каштуе тузiн такiх мужчын, як стары Грэй. Магчыма, гэта было крыху перабольшаннем, але Губцы было прыемна гэта пачуць. Брусу трэба было ѓбачыць сваю старую ѓ тыя днi. Тады яна была маладая i выглядала гэтак жа прыгожа, як i ѓсё ѓ штаце.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ЧАЦВЕРТЫ

СЛОВА палохаюцца _ ПРАЗ розум Бруса Дадлi, якi лакуе колы на фабрыцы Grey Wheel Company у Олд-Харбары, штат Iндыяна. Думкi праносiлiся ѓ яго галаве. Дрэйфуючыя выявы. Ён пачаѓ пакрысе валодаць пальцамi. Цi можна з часам таксама навучыцца думаць? Цi могуць думкi i вобразы калi-небудзь быць нанесены на паперу, як Губка Марцiн накладвае лак, не занадта тоѓсты, не занадта тонкi i не камякаваты?

Губка-працоѓны адпраѓляе старога Грэя да д'ябла, прапаноѓваючы выгнаць яго з крамы. Губернатар штата едзе ѓ лiѓрэi, таму што працоѓны не будзе спяшацца выконваць лайдачную працу. Бернiс, яго жонка, за сваёй пiшучай машынкай у Чыкага пiша спецыяльныя артыкулы для нядзельных газет, пiша гiсторыю пра мужчыну i васковую фiгуру жанчыны ѓ вiтрыне крамы. Губка Марцiн i яго жанчына адпраѓляюцца святкаваць, таму што Губка сказаѓ мясцоваму прынцу, банкiру, iсцi да д'ябла. Фатаграфiя мужчыны i жанчыны на кучы пiлавiння, побач з iмi бутэлька. Вогнiшча на беразе ракi. Сом выходзiць са строю. Брус падумаѓ, што гэтая сцэна адбылася мяккай летняй ноччу. У далiне Агаё стаялi цудоѓныя мяккiя летнiя ночы. Уверх i ѓнiз па рацэ, вышэй i нiжэй узгорка, на якiм стаяла Старая Гавань, зямля была нiзкай, i ѓзiмку паводкi прыходзiлi i залiвалi зямлю. Паводкi пакiнулi на зямлi мяккi глей, i яна была багатай i багатай. Там, дзе зямля не апрацоѓвалася, расло пустазелле, кветкi i высокiя квiтнеючыя ягадныя кусты.

Яны ляжалi на кучы пiлавiння, Губка Марцiн i яго жонка, крыху асветленыя, агонь гарэѓ памiж iмi i ракой, сом выходзiѓ вонкi, паветра было напоѓнена пахамi, мяккiм рыбным пахам ракi, пахамi кветак. , пахне якiя растуць раслiнамi. Магчыма, над iмi вiсеѓ месяц.

Словы, якiя Брус пачуѓ ад Губкi:

"Калi яна крыху вясёлая, яна паводзiць сябе як дзiця, i я таксама адчуваю сябе дзiцем".

Закаханыя ляжаць на старой кучы пiлавiння пад летнiм месяцам на беразе Агаё.

OceanofPDF.com

КНIГА ДРУГАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ПЯТЫ

ГЭТА ГIСТОРЫЯ БЕРНIС _ _ пiсаѓ пра мужчыну, якi ѓбачыѓ васковую фiгуру ѓ вiтрыне крамы i падумаѓ, што гэта жанчына.

Цi сапраѓды Брус задавалася пытаннем, як гэта атрымалася, якi фiнал яна гэтаму дала? Сапраѓды кажучы, ён гэтага не зрабiѓ. Было нешта злое ѓ яго думках аб гэтай гiсторыi. Яму гэта здавалася недарэчным i дзiцячым, i ён быѓ рады, што гэта так. Калi б Бернiс сапраѓды атрымала поспех у задуманай справе - так нядбайна, так бесцырымонна, - уся праблема iх адносiн была б некалькi iншай. "Тады мне давялося б паклапацiцца пра сваю самапавагу", - падумаѓ ён. Гэтая ѓсмешка не прыйшла б так лёгка.

Часам Бернiс размаѓляла - яна i яе сябры шмат размаѓлялi. Усе яны, маладыя iлюстратары i пiсьменнiкi, якiя збiралiся па вечарах у пакоях, каб пагаварыць, - ну, усе яны працавалi ѓ газетных рэдакцыях або ѓ рэкламных агенцтвах, як i Брус. Яны рабiлi выгляд, што пагарджаюць тым, што робяць, але працягвалi гэта рабiць. "Нам трэба паесцi", - сказалi яны. Як шмат было размоваѓ аб неабходнасцi ежы.

У памяцi Бруса Дадлi, калi ён слухаѓ аповед Губкi Марцiна аб непадпарадкаваннi банкiра, усплыѓ успамiн аб тым вечары, калi ён пакiнуѓ кватэру, дзе жыѓ з Бернiс, i пакiнуѓ Чыкага. Ён сядзеѓ каля пярэдняга акна кватэры i глядзеѓ на вулiцу, а ѓ задняй частцы кватэры Бернiс рыхтавала адбiѓныя. Ёй бы бульбу i салату. Ёй спатрэбiцца дваццаць хвiлiн, каб прыгатаваць усё i пакласцi на стол. Затым яны абодва садзiлiся за стол есцi. Колькi вечароѓ мы сядзелi вось так - за два-тры футы адзiн ад аднаго фiзiчна i ѓ той жа час на адлегласцi многiх мiль. Дзяцей у iх не было, бо Бернiс нiколi iх не хацела. "У мяне ёсць праца", - сказала яна два цi тры разы, калi ён казаѓ пра гэта, пакуль яны разам ляжалi ѓ ложку. Яна сказала гэта, але мела на ѓвазе нешта iншае. Ёй не хацелася звязваць сябе нi з iм, нi з мужчынам, за якога яна выйшла замуж. Калi яна гаварыла аб iм з iншымi, яна заѓсёды лагодна смяялася. "З iм усё ѓ парадку, але ён нясталы i не будзе працаваць. Ён не вельмi амбiцыйны", - часам казала яна. Бернiс i яе сябры мелi звычай адкрыта казаць пра сваё каханне. Яны параѓналi запiсы. Магчыма, яны выкарыстоѓвалi кожную найменшую эмоцыю як матэрыял для гiсторый.

На вулiцы перад акном, у якога сядзеѓ Брус у чаканнi адбiѓных i бульбы, мноства мужчын i жанчын выходзiлi з трамваяѓ i чакалi iншыя машыны. Шэрыя фiгуры на шэрай вулiцы. "Калi мужчына i жанчына вось такiя разам - што ж, тады яны вось такiя".

У краме ѓ Олд-Харбары, як i тады, калi ён працаваѓ газетчыкам у Чыкага, заѓсёды адбывалася адно i тое ж. У Бруса была тэхнiка iсцi наперад, выконваючы пастаѓленую перад iм задачу дастаткова добра, у той час як яго розум разважаѓ аб мiнулым i сучаснасцi. Час для яго спынiѓся. У краме, працуючы побач з Губкай, ён думаѓ пра Бернiс, сваю жонку, а цяпер раптоѓна пачаѓ думаць пра свайго бацьку. Што з iм здарылася? Ён працаваѓ вясковым школьным настаѓнiкам недалёка ад Олд-Харбара ѓ Iндыяне, а затым ажанiѓся з iншай школьнай настаѓнiцай, якая прыехала туды з Iндыянапалiса. Затым ён уладкаваѓся на працу ѓ гарадскiя школы, а калi Брус быѓ маленькiм хлопчыкам, ён уладкаваѓся працаваць у газету ѓ Iндыянапалiсе. Маленькая сям'я пераехала туды, i мацi памерла. Брус тады пераехаѓ жыць да сваёй бабулi, а яго бацька з'ехаѓ у Чыкага. Ён усё яшчэ быѓ там. Цяпер ён працаваѓ у рэкламным агенцтве, абзавёѓся яшчэ адной жонкай i з ёй трыма дзецьмi. У горадзе Брус бачыѓ яго прыкладна два разы на месяц, калi бацька i сын разам абедалi ѓ нейкiм рэстаране ѓ цэнтры горада. Яго бацька ажанiѓся з маладой жонкай, i яна не любiла Бернiс, i Бернiс не любiла яе. Яны дзейнiчалi адно аднаму на нервы.

Цяпер Брус думаѓ пра старыя думкi. Думкi яго хадзiлi па крузе. Цi было гэта таму, што ён хацеѓ быць чалавекам, якi кiруе словамi, iдэямi, настроямi - i не дамогся гэтага? Думкi, якiя прыходзiлi яму падчас працы на фабрыцы ѓ Олд-Харбары, ужо наведвалi яго i раней. Яны былi ѓ яго ѓ галаве ѓ той вечар, калi на кухнi ѓ задняй частцы кватэры, дзе ён доѓгi час жыѓ з Бернiс, на патэльнi шыпелi адбiѓныя. Гэта была не яго кватэра.

Прыводзячы ѓсё ѓ парадак, Бернiс памятала пра сябе i свае ѓласныя жаданнi, i так i павiнна было быць. Там яна пiсала свае нядзельныя спецыяльныя матэрыялы, а таксама працавала над сваiмi апавяданнямi. Брусу не трэба было месца, каб пiсаць, паколькi ён пiсаѓ мала цi ѓвогуле не пiсаѓ. "Мне трэба толькi месца, каб пераначаваць", - сказаѓ ён Бернiс.

"Самотны мужчына, якi закахаѓся ѓ пудзiла ѓ вiтрыне крамы, так? Цiкава, як гэта атрымаецца. Чаму б аднойчы ноччу мiлай маладой дзяѓчыне, якая працуе ѓ краме, не зайсцi ѓ акно? Гэта было б пачаткам рамана. Не, ёй давядзецца паступiць з гэтым больш сучасным спосабам. Гэта было б занадта вiдавочна".

Бацька Бруса быѓ пацешным хлопцам. Колькi энтузiязмаѓ ён перажыѓ за сваё доѓгае жыццё, i цяпер, хоць ён быѓ стары i сiвы, калi Брус абедаѓ з iм, у яго амаль заѓсёды быѓ новы. Калi бацька i сын пайшлi разам абедаць, яны пазбягалi гутарак аб сваiх жонках. Брус падазраваѓ, што, паколькi ён ажанiѓся з другой жонкай, якая была амаль такой жа маладой, як i сын, яго бацька заѓсёды адчуваѓ сябе крыху вiнаватым у яго прысутнасцi. Яны нiколi не казалi аб сваiх жонках. Калi яны сустрэлiся ѓ нейкiм рэстаране Loop, Брус сказаѓ: "Ну, тата, як дзецi?" Затым бацька расказаѓ аб сваiм апошнiм захапленнi. Ён быѓ аѓтарам рэкламы, i яго даслалi пiсаць рэкламу мыла, бяспечных брытв i аѓтамабiляѓ. "У мяне новы рахунак на паравой машыне", - сказаѓ ён. "Машына проста цуд. Ён праедзе трыццаць мiль на галоне газы. Няма перадач для пераключэння. Такi ж плыѓны i мяккi, як катанне на лодцы па спакойным моры. Госпадзе, якая сiла! Iм яшчэ трэба сёе-тое вырашыць, але яны ѓсё зробяць добра. Чалавек, якi вынайшаѓ гэтую машыну, проста цуд. Найвялiкшы механiчны генiй, якога я калi-небудзь бачыѓ. Вось што я табе скажу, сынок: калi гэтая штука зламаецца, яна абрыне рынак бензiну. Пачакай i ѓбачыш".

Брус нервова круцiѓся на крэсле ѓ рэстаране, пакуль яго бацька размаѓляѓ - Брус не мог нiчога сказаць, калi гуляѓ са сваёй жонкай сярод чыкагскага iнтэлектуальнага i артыстычнага асяроддзя. Была мiсiс Дуглас, багатая жанчына, у якой была адна загарадная хата i адзiн у горадзе, якая пiсала вершы i п'есы. Яе муж валодаѓ вялiкай маёмасцю i быѓ знатаком мастацтва. Потым быѓ натоѓп каля газеты Бруса. Калi газета скончылася ѓ другой палове дня, яны сядзелi i казалi пра Гюiсманса, Джойса, Эзрэ Паѓнд i Лоѓрэнс. У словах быѓ вялiкi гонар. Вось такi чалавек умеѓ кiдаць словы. Невялiкiя групы па ѓсiм горадзе казалi аб людзях слова, гукарэжысёрах, каляровых людзях, i жонка Бруса, Бернiс, ведала iх усiх. Што гэта была за вечная мiтусня пра жывапiс, музыку, пiсьменнiцтва? Нешта ѓ гэтым было. Людзi не маглi пакiнуць гэтую тэму ѓ спакоi. Чалавек мог напiсаць што-небудзь, проста выбiваючы рэквiзiт з-пад усiх артыстаѓ, пра якiх Брус калi-небудзь чуѓ - гэта, думаѓ ён, не складзе працы - але пасля таго, як праца будзе зроблена, гэта таксама нiчога не дакажа.

З таго месца, дзе ён сядзеѓ каля акна сваёй кватэры ѓ той вечар у Чыкага, ён мог бачыць, як мужчыны i жанчыны садзяцца i выходзяць з трамваяѓ на скрыжаваннi вулiц, дзе машыны, якiя iдуць праз горад, сустракаюцца з машынамi, якiя заязджаюць i выязджаюць з Лупа. Божа, што за людзi ѓ Чыкага! На сваёй працы яму даводзiлася шмат бегаць па вулiцах Чыкага. Ён перавёз большую частку сваiх рэчаѓ, i нейкi хлопец у офiсе iх аформiѓ. У офiсе працаваѓ малады габрэй, якi выдатна ѓмеѓ прымусiць словы танчыць на старонцы. Ён рабiѓ шмат рэчаѓ Бруса. Што iм падабалася ѓ Брусе ѓ мясцовым пакоi, дык гэта тое, што ѓ яго павiнна была быць галава. У яго была пэѓная рэпутацыя. Яго ѓласная жонка не лiчыла яго добрым газетчыкам, а малады габрэй лiчыѓ, што ён нiчога не варты, але ён атрымаѓ шмат важных заданняѓ, якiя хацелi атрымаць iншыя. У яго быѓ своеасаблiвы спрыт. Што ён зрабiѓ, дык гэта пракраѓся ѓ сутнасць справы - нешта ѓ гэтым родзе. Брус усмiхнуѓся хвале, якую ён аддаваѓ сабе ѓ сваiх думках. "Думаю, мы ѓсе павiнны працягваць казаць сабе, што мы добрыя, iнакш мы ѓсё пайшлi б i скокнулi ѓ раку", - падумаѓ ён.

Колькi людзей пераходзяць з адной машыны ѓ iншую. Яны ѓсе працавалi ѓ цэнтры горада, а цяпер збiралiся ѓ кватэры, вельмi падобныя да той, у якой ён жыѓ са сваёй жонкай. Якiм быѓ яго бацька ѓ адносiнах з жонкай, маладой жонкай, якая ѓ яго з'явiлася пасля смерцi мацi Бруса. Ад яе ѓ яго было ѓжо трое дзяцей, а ад мацi Бруса ѓ яго застаѓся толькi адзiн - сам Брус. Часу для большага было дастаткова. Брусу было дзесяць, калi памерла яго мацi. Бабуля, з якой ён жыѓ у Iндыянапалiсе, была яшчэ жывая. Калi яна памрэ, яна, несумненна, пакiне Брусу свой невялiкi стан. Яна павiнна каштаваць не менш за пятнаццаць тысяч. Ён не пiсаѓ ёй больш за тры месяцы.

Мужчыны i жанчыны на вулiцах, тыя мужчыны i жанчыны, якiя зараз выходзiлi i садзiлiся ѓ машыны на вулiцы перад домам. Чаму яны ѓсё выглядалi такiмi стомленымi? Што з iмi здарылася? У дадзены момант у яго ѓ галаве была не фiзiчная стомленасць. У Чыкага i iншых гарадах, якiя ён наведаѓ, ва ѓсiх людзей быѓ такi стомлены i нудны выраз на тварах, калi iх засцiгалi знянацку, калi яны iшлi па вулiцах або стаялi на рагу вулiцы ѓ чаканнi машыны i Брус баяѓся, што ён выглядае гэтак жа. Часам ноччу, калi ён iшоѓ адзiн, калi Бернiс збiралася на якую-небудзь вечарынку, якой ён хацеѓ пазбегнуць, ён бачыѓ людзей, якiя елi ѓ якой-небудзь кавярнi цi сядзелi разам у парку i не выглядалi сумнымi. Днём у цэнтры горада, у Лупе, людзi iшлi, думаючы аб тым, як бы перайсцi наступнае скрыжаванне. Палiцыянт, якi пераходзiѓ дарогу, збiраѓся даць свiсток. Яны беглi маленькiмi статкамi, як зграi перапёлак, большасць з iх выратавалiся ѓцёкамi. Калi яны дабралiся да тратуара на другiм баку, у iх быѓ пераможны выгляд.

Том Уiлс, чалавек з гарадскога аддзела ѓ офiсе, сiмпатызаваѓ Брусу. Пасля таго, як у другой палове дня газета заканчвалася, яны з Брусам часта хадзiлi ѓ якую-небудзь нямецкую ѓстанову, дзе можна было выпiць, i выпiвалi па пiнце вiскi. Немец зрабiѓ Таму ђiлсу адмысловую стаѓку на даволi добрыя кантрафактныя рэчы, таму што Том прыцягнуѓ туды шмат людзей.

Том i Брус сядзелi ѓ маленькiм заднiм пакоi, i калi яны зрабiлi некалькi глыткоѓ з бутэлькi, Том загаварыѓ. Ён заѓсёды казаѓ адно i тое ж. Спачатку ён пракляѓ вайну i асудзiѓ Амерыку за ѓступленне ѓ яе, а затым пракляѓ сябе. "Я нядобры", сказаѓ ён. Том быѓ падобны да ѓсiх газетчыкаѓ, якiх Брус калi-небудзь ведаѓ. Ён сапраѓды хацеѓ напiсаць раман цi п'есу i любiѓ пагаварыць пра гэта з Брусам, таму што не думаѓ, што ѓ Бруса ёсць такiя амбiцыi. "Ты круты хлопец, цi не так?" ён сказаѓ.

Ён расказаѓ Брусу аб сваiм плане. "Ёсць нота, якую я хацеѓ бы адзначыць. Гаворка iдзе аб iмпатэнцыi. Цi заѓважалi вы, iдучы па вулiцах, што ѓсе людзi, якiх вы бачыце, стамiлiся, iмпатэнты? ён спытаѓ. "Што такое газета - самая бяссiльная рэч на свеце. Што такое тэатр? Ты шмат хадзiѓ у апошнi час? Яны даюць такую стомленасць, што спiна балiць, а фiльмы, Божа, фiльмы ѓ дзесяць разоѓ горшыя, i калi гэтая вайна не ёсць прыкмета ѓсеагульнага бяссiлля, якi пранёсся па свеце, як хвароба, то я не шмат ведаю. Адзiн мой знаёмы, Харгрэйв з Арла, быѓ там, у месцы пад назвай Галiвуд. Ён расказваѓ мне пра гэта. Ён кажа, што ѓсе людзi там падобныя да рыб з адрэзанымi плаѓнiкамi. Яны выгiнаюцца, спрабуючы зрабiць эфектыѓныя рухi, i не могуць гэтага зрабiць. Ён кажа, што ѓ iх ва ѓсiх нейкi жудасны комплекс непаѓнавартаснасцi - стомленыя журналiсты, якiя пайшлi на старасць, каб разбагацець, i ѓсё такое. Жанчыны ѓсё спрабуюць быць лэдзi. Ну, не спрабую быць дамай менавiта. Гэта не iдэя. Яны iмкнуцца выглядаць як лэдзi i джэнтльмены, жывуць у дамах, у якiх належыць жыць дамам i джэнтльменам, ходзяць i размаѓляюць як лэдзi i джэнтльмены. "Гэта такi жудасны бардак, - кажа ён, - пра якi вы i не марылi, i трэба памятаць, што кiношнiкi - улюбёнцы Амерыкi". Харгрэйв кажа, што пасля таго, як вы прабудзеце нейкi час у Лос-Анджэлесе, калi вы не скокнеце ѓ моры, вы сыдзеце з розуму. Ён кажа, што ѓсё Цiхаакiянскае ѓзбярэжжа шмат у чым падобна на гэта - я маю на ѓвазе менавiта гэты тон - бяссiлле заклiкае да Бога, што яно прыгожае, што яно вялiкае, што яно эфектыѓна. Паглядзiце таксама на Чыкага: "Я буду" - гэта наш дэвiз як гарады. Вы гэта ведалi? У Сан-Францыска яны таксама выпусцiлi такi, кажа Харгрэйв: "Сан-Францыска ведае, як гэта зрабiць". Ведае што? Як вывезцi стомленую рыбу з Аёвы, Iлiнойса i Iндыяны, а? Харгрэйв кажа, што ѓ Лос-Анджэлесе людзi тысячамi ходзяць па вулiцах, i iм няма куды iсцi. Многiя разумныя хлопцы, кажа ён, прадаюць iм шмат месцаѓ у пустынi, таму што яны занадта стамiлiся, каб разбiрацца ѓ сваiх думках. Яны купляюць, а потым вяртаюцца ѓ горад i гуляюць уверх i ѓнiз па вулiцах. Ён кажа, што сабака, якi ѓчуѓ вулiчны слуп, прымусiць дзесяць тысяч чалавек спынiцца i паглядзець, як быццам гэта самая захапляльная падзея ѓ свеце. Мяркую, ён крыху перабольшвае.

"I наогул, я не выхваляюся. Калi справа даходзiць да iмпатэнцыi, калi ты зможаш перамагчы мяне, ты дурнiца. Што мне рабiць? Я сяджу за сталом i раздаю маленькiя лiсточкi. I што ты робiш? Вы бераце бланкi, чытаеце iх i бегаеце па горадзе ѓ пошуках дробязяѓ для публiкацыi ѓ газеце, i вы настолькi нямоглыя, што нават не пiшаце свае ѓласныя рэчы. Што гэта такое? Аднойчы яны забiваюць кагосьцi ѓ гэтым горадзе i атрымлiваюць з гэтага шэсць радкоѓ, а на наступны дзень, калi яны здзяйсняюць тое ж забойства, пра iх пiшуць ва ѓсiх газетах горада. Усё залежыць ад таго, што ѓ нас тады атрымалася. Вы ведаеце, як яно ёсць. I мне варта было б напiсаць свой раман цi п'есу, калi я калi-небудзь збiраюся гэта зрабiць. Калi я напiшу пра адзiнае, пра што я штосьцi ведаю, як вы думаеце, хто-небудзь у свеце гэта прачытае? Адзiнае, пра што я мог бы напiсаць, гэта толькi аб тым глупстве, якое я вам заѓсёды даю, - аб iмпатэнцыi, як яе шмат. Як ты думаеш, каму-небудзь патрэбны такiя рэчы?"

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ШОСТЫ

ПРА ГЭТЫ _ ВЕЧАР у кватэры ѓ Чыкага Брус сядзеѓ, думаючы пра гэта, i мякка ѓсмiхаѓся пра сябе. Чамусьцi яго заѓсёды забаѓляѓ Том Уiлс, якi лаяѓся на бяссiлле амерыканскага жыцця. Сам ён не лiчыѓ Тома iмпатэнтам. Ён думаѓ, што доказ сiлы гэтага чалавека можна было знайсцi толькi ѓ тым факце, што ён так злаваѓся, калi казаѓ. Каб злавацца на штосьцi, трэба нешта ѓ чалавеку. Для гэтага яму трэба было мець у сабе крыху соку.

Ён устаѓ ад акна, каб прайсцi праз доѓгi пакой-студыю туды, дзе яго жонка Бернiс накрыла стол, усё яшчэ усмiхаючыся, i менавiта такая ѓсмешка збянтэжыла Бернiс. Калi ён насiѓ яго, ён нiколi не размаѓляѓ, таму што жыѓ па-за сябе i навакольных людзей. Iх не iснавала. Цяпер нiчога рэальнага не iснавала. Дзiѓна, што ѓ такiя часы, калi нiшто ѓ свеце не было зусiм вызначаным, ён сам, хутчэй за ѓсё, зрабiѓ нешта вызначанае. У такi момант ён мог бы запалiць кнот, звязаны з будынкам, напоѓненым дынамiтам, i мог бы ѓзарваць сябе, увесь горад Чыкага, усю Амерыку гэтак жа спакойна, як ён мог бы запалiць цыгарэту. Магчыма, ён сам у такiя моманты быѓ будынкам, напоѓненым дынамiтам.

Калi ён быѓ такiм, Бернiс баялася яго i саромелася таго, што баялася. З-за таго, што яна чагосьцi баялася, яна здавалася сабе менш важнай. Часам яна панура маѓчала, а часам спрабавала аджартавацца. Паводле яе слоѓ, у такiя моманты ѓ Бруса быѓ выгляд старога кiтайца, якi бадзяецца па завулку.

Жыллё, у якiм Брус тады жыѓ са сваёй жонкай, было адным з тых, якiя зараз уладкоѓваюцца ѓ амерыканскiх гарадах для размяшчэння такiх бяздзетных пар, як ён i Бернiс. "Сужэнскiя пары, у якiх няма дзяцей i якiя не збiраюцца iх мець, - людзi, чые iмкненнi вышэй за гэта", - сказаѓ бы Том Уiлс у адным са сваiх гнеѓных настрояѓ. Такiх месцаѓ было шмат у Нью-Ёрку i Чыкага, i яны хутка ѓвайшлi ѓ моду ѓ невялiкiх гарадах, такiх як Дэтройт, Клiѓленд i Дэ-Мойн. Iх называлi кватэрамi-студыямi.

Той, якi Бернiс знайшла i прыбудавала для сябе, а ѓ Бруса быѓ доѓгi пакой у пярэдняй частцы з камiнам, пiянiна i кушэткай, на якой Брус спаѓ па начах - калi ён не хадзiѓ да Бернiс, што яму не вельмi падабалася. часта - а за iм размяшчалася спальня i маленечкая кухня. Бернiс спала ѓ спальнi i пiсала ѓ студыi, а ванны пакой размяшчаѓся памiж студыяй i спальняй Бернiс. Калi пара ела дома, яны прыносiлi што-небудзь, звычайна з гастранома, з гэтай нагоды, i Бернiс падавала гэта на складаным стале, якi пасля можна было прыбраць у камору. У так званай спальнi Бернiс была камода, дзе Брус захоѓваѓ свае кашулi i нiжнюю бялiзну, а яго адзенне даводзiлася вешаць у шафе Бернiс. "Бачылi б вы, як я ранiцай у змену ныраю каля забягалаѓкi", - сказаѓ ён аднойчы Тому Уiлсу. "Шкада, што Бернiс не iлюстратар. Яна магла б атрымаць ад мяне што-небудзь цiкавае аб сучаснай гарадской жыцця ѓ маiм BVD. - Муж пiсьменнiцы рыхтуецца да сённяшняга дня. Нешта з гэтага хлопцы змяшчаюць у нядзельныя газеты i называюць "сярод нас, смяротных".

"Жыццё як яно ёсць" - нешта ѓ гэтым родзе. Я не гляджу нядзелi раз у месяц, але вы разумееце, аб чым я. Чаму я павiнен глядзець на рэчы? Я не праглядаю нiчога ѓ газетах, акрамя сваiх уласных, i раблю гэта толькi для таго, каб паглядзець, што гэтаму разумнаму габрэю ѓдалося з гэтага дастаць. Калi б у мяне былi яго мазгi, я б сам што-небудзь напiсаѓ".

Брус павольна прайшоѓ праз пакой да стала, за якiм ужо села Бернiс. На сцяне ззаду яе вiсеѓ яе партрэт, зроблены маладым чалавекам, якi прабыѓ у Нямеччыне год цi два пасля перамiр'я i вярнуѓся, поѓны энтузiязму з нагоды абуджэння нямецкага мастацтва. Ён намаляваѓ Бернiс шырокiмi каляровымi лiнiямi i злёгку скрывiѓ яе рот у бок. Адно вуха было зроблена ѓдвая больш за другое. Гэта было дзеля скажэння. Скажэнне часта давала эфекты, якiх немагчыма было дабiцца простым маляваннем. Аднойчы ѓвечары малады чалавек быѓ на вечарынцы ѓ кватэры Бернiс, калi там быѓ Брус, i шмат размаѓляѓ, а праз некалькi дзён, аднойчы днём, калi Брус прыйшоѓ з офiса, гэты хлопец сядзеѓ з Бернiс. У Бруса было адчуванне, што ён умяшаѓся туды, куды яго не хацелi, i ён быѓ збянтэжаны. Гэта быѓ няёмкi момант, i Брус хацеѓ адступiць пасля таго, як прасунуѓ галаву ѓ дзверы студыi, але не ведаѓ, як гэта зрабiць, не паставiѓшы iх у няёмкае становiшча.

Яму прыйшлося хутка падумаць. "Вы мяне прабачце", сказаѓ ён; "Мне зноѓ трэба iсцi. У мяне ёсць заданне, над якiм мне, магчыма, давядзецца працаваць усю ноч. Ён сказаѓ гэта, а затым паспешлiва прайшоѓ праз студыю ѓ спальню Бернiс, каб змянiць кашулю. Ён адчуваѓ, што павiнен нешта змянiць. Цi было нешта памiж Бернiс i маладым хлопцам? Яго гэта не асаблiва хвалявала.

Пасля гэтага ён задумаѓся аб партрэце. Ён хацеѓ спытаць аб гэтым Бернiс, але не адважыѓся. Ён хацеѓ спытаць, чаму яна настойвала на тым, каб гэта выглядала так, як выглядала яна на партрэце.

"Думаю, гэта дзеля мастацтва", - падумаѓ ён, усё яшчэ ѓсмiхаючыся ѓ той вечар, калi садзiѓся з Бернiс за стол. Думкi аб гутарцы Тома Уiлса, думкi аб выразе твару Бернiс i асобы маладога мастака - у той раз яны раптам прыйшлi да яго, думкi аб сабе, аб абсурднасцi свайго розуму i свайго жыцця. Як ён мог стрымаць усмешку, хоць ведаѓ, што гэтая ѓсмешка заѓсёды хвалюе Бернiс? Як ён мог растлумачыць, што ѓсмешка мела дачыненне да яе недарэчнасцяѓ не больш, чым да яго ѓласным?

"Дзеля мастацтва", - падумаѓ ён, кладучы адну адбiѓную на талерку i працягваючы яе Бернiс. Яго розум любiѓ iграць такiмi фразамi, моѓчкi i злосна насмiхаючыся i над ёй, i над iм самiм. Цяпер яна злавалася на яго з-за ѓсмешкi, i ежу даводзiлася есцi моѓчкi. Пасля ежы ён садзiѓся каля акна, а Бернiс паспешна выбягала з кватэры, каб правесцi вечар з кiм-небудзь са сваiх сяброѓ. Яна не магла загадаць яму пайсцi, i ён сядзеѓ i ѓсмiхаѓся.

Магчыма, яна вернецца ѓ сваю спальню i папрацуе над гэтай гiсторыяй. Як яна выведзе гэта вонкi? Выкажам здагадку, прыйшоѓ палiцыянт i ѓбачыѓ мужчыну, закаханага ѓ васковую жанчыну ѓ вiтрыне крамы i якi думае, што ён вар'ят, або злодзея, якi плануе ѓварвацца ѓ краму, - выкажам здагадку, што палiцыянт павiнен арыштаваць гэтага чалавека. Брус працягваѓ усмiхацца сваiм думкам. Ён уявiѓ сабе размову памiж палiцыянтам i маладым чалавекам, якi спрабуе растлумачыць сваю адзiноту i сваё каханне. У кнiгарнi ѓ цэнтры горада быѓ малады чалавек, якога Брус аднойчы ѓбачыѓ на вечарыне мастакоѓ, на якую ён некалi пайшоѓ з Бернiс, i якi цяпер, па нейкай невытлумачальнай для Бруса прычыне, стаѓ героем казкi, якую пiсала Бернiс. Мужчына ѓ кнiгарнi быѓ невысокi, бледны i хударлявы, з маленькiмi акуратнымi чорнымi вусамi, i менавiта такiм яна зрабiла свайго героя. А яшчэ ѓ яго былi незвычайна тоѓстыя губы i блiскучыя чорныя вочы, i Брус успомнiѓ, што чуѓ, што ён пiша вершы. Магчыма, ён сапраѓды закахаѓся ѓ пудзiла ѓ вiтрыне крамы i распавёѓ пра гэта Бернiс. Брус падумаѓ, што, магчыма, менавiта такiм i з'яѓляецца паэт. Напэѓна толькi паэт мог закахацца ѓ пудзiла на вiтрыне крамы.

"Дзеля мастацтва". Гэтая фраза праносiлася ѓ яго ѓ галаве, як рэфрэн. Ён працягваѓ усмiхацца, i цяпер Бернiс была ѓ лютасцi. Ва ѓсякiм разе, яму ѓдалося сапсаваць ёй абед i вечар. Ва ѓсякiм разе, ён не збiраѓся гэтага рабiць. Паэт i васковая жанчына застануцца, як бы якiя вiсяць у паветры, нерэалiзаванымi.

Бернiс паднялася i ѓстала над iм, гледзячы на ??яго праз маленькi столiк. Як яна была ѓ лютасцi! Цi збiралася яна ѓдарыць яго? Якi дзiѓны збянтэжаны i разгублены погляд у яе вачах. Брус паглядзеѓ на яе абыякава, як калi б ён глядзеѓ з акна на сцэну на вулiцы. Яна нiчога не сказала. Няѓжо памiж iмi выйшла за рамкi размовы? Калi б гэта адбылося, то ён быѓ бы вiнаваты. Цi адважыцца яна ѓдарыць яго? Ён ведаѓ, што яна гэтага не зробiць. Чаму ён працягваѓ усмiхацца? Менавiта гэта прывяло яе ѓ такую лютасьць. Лепш iсцi па жыццi мякка - пакiнуѓшы людзей у спакоi. Цi было ѓ яго нейкае асаблiвае жаданне катаваць Бернiс, i калi так, то чаму? Цяпер ёй хацелася разабрацца з iм, кусаць, бiць, лягаць, як раз'юшаны маленькi звярок, але ѓ Бернiс быѓ недахоп: калi яна была цалкам узбуджаная, яна не магла гаварыць. Яна толькi што збялела, i ѓ яе вачах з'явiлася такое выраз. У Бруса была iдэя. Няѓжо яна, яго жонка Бернiс, ненавiдзела i баялася ѓсiх мужчын i цi зрабiла яна героя сваёй гiсторыi такiм дурнем, таму што хацела прымусiць усiх мужчын спяваць? Гэта, безумоѓна, зрабiла б яе, самку, буйнейшай. Магчыма, менавiта ѓ гэтым i заключаѓся ѓвесь фемiнiсцкi рух. Бернiс ужо напiсала некалькi апавяданняѓ, i ва ѓсiх iх мужчыны былi падобныя да таго хлопца ѓ кнiгарнi. Гэта было крыху дзiѓна. Цяпер яна сама стала нечым падобная на хлопца з кнiгарнi.

- Дзеля мастацтва, так?

Бернiс паспешна выйшла з пакоя. Калi б яна засталася, у яго быѓ бы, прынамсi, шанец займець яе, паколькi мужчыны часам маглi займець сваiх жанчын. "Ты злезеш са свайго месца, а я са свайго. Паслабцеся. Дзейнiчай як жанчына, а я дазволю мне дзейнiчаць як мужчына з табой". Цi быѓ Брус гатовы да гэтага? Яму здавалася, што ён заѓсёды быѓ да гэтага гатовы - з Бернiс або з якой-небудзь iншай жанчынай. Калi справа дайшла да цеста, чаму Бернiс заѓсёды ѓцякала? Пайшла б яна ѓ сваю спальню i заплакала? Ну не. У рэшце рэшт, Бернiс была не з тых, хто плача. Яна выберацца з дому, пакуль ён не пойдзе, а потым - калi яна застанецца адна - магчыма, папрацуе над гэтай гiсторыяй - пра мяккага маленькага паэта i васковай жанчыны ѓ акне, га? Брус выдатна ѓсведамляѓ, наколькi шкодна былi яго ѓласныя думкi. Аднойчы яму прыйшла ѓ галаву думка, што Бернiс хоча, каб ён яе пабiѓ. Цi магчыма гэта? Калi так, то чаму? Калi жанчына дайшла да такога ѓ адносiнах з мужчынам, чым гэта выклiкана?

Брус, загнаны сваiмi думкамi ѓ глыбокую ваду, зноѓ сеѓ ля акна i паглядзеѓ на вулiцу. I ён, i Бернiс пакiнулi свае адбiѓныя няз'едзенымi. Што б нi здарылася зараз, Бернiс не вернецца ѓ пакой, каб пасядзець, пакуль ён там, ва ѓсякiм разе ѓ той вечар, i халодныя адбiѓныя будуць ляжаць вось так, на стале. У пары не было прыслугi. Кожную ранiцу прыходзiла жанчына на дзве гадзiны, каб навесцi парадак. Менавiта так i працавалi такiя ѓстановы. Ну, а калi б яна захацела выйсцi з кватэры, то ёй прыйшлося б прайсцi праз студыю на яго вачах. Выслiзнуць праз заднiя дзверы, праз завулак, было б нiжэй за яе годнасць як жанчыны. Гэта было б прынiжэннем для жаночага полу, прадстаѓленага Бернiс, i яна нiколi не страцiла б пачуццi неабходнасцi добрай якасцi ѓ сэксе.

"Дзеля мастацтва". Чаму гэтая фраза запомнiлася Брусу? Гэта быѓ дурны рэфрэн. Няѓжо ён усмiхаѓся ѓвесь вечар, прыводзячы Бернiс у лютасць з-за гэтай усмешкi? Што ѓвогуле такое мастацтва? Няѓжо такiя людзi, як ён i Том Уiлс, хацелi над гэтым пасмяяцца? Цi схiльныя яны думаць аб мастацтве як аб дурным, сентыментальным эксгiбiцыянiзме з боку дурных людзей, таму што гэта прымушае iх здавацца сабе даволi велiчнымi i высакароднымi - перш за ѓсё такiя глупства - чымсьцi ѓ гэтым родзе? Аднойчы, калi яна не злавалася, калi была цвяроза i сур'ёзна, неѓзабаве пасля iх вяселля, Бернiс сказала нешта падобнае. Гэта было да таго, як Брусу ѓдалося разбурыць нешта ѓ ёй, магчыма, яе ѓласную самапавагу. Няѓжо ѓсе мужчыны жадаюць нешта зламаць у жанчынах, зрабiць iх рабынямi? Бернiс сказала, што так, i ён доѓгi час ёй верыѓ. Тады яны, здавалася, зладзiлi. Цяпер справа вызначана пайшла наперакасяк.

У рэшце рэшт, было вiдавочна, што Том Уiлс, па сутнасцi, клапацiѓся пра мастацтва больш, чым усе астатнiя людзi, якiх ведаѓ Брус, i ѓжо сапраѓды больш, чым Бернiс або хто-небудзь з яе сяброѓ. Брус не думаѓ, што добра ведае цi разумее Бернiс i яе сяброѓ, але думаѓ, што ведае Тома Уiлса. Гэты чалавек быѓ перфекцыянiстам. Для яго мастацтва было чымсьцi за межамi рэальнасцi, водарам, якi датычыѓ рэальнасцi рэчаѓ пальцамi пакорнага чалавека, напоѓненага каханнем - нешта падобнае - магчыма, крыху падобнага на цудоѓную палюбоѓнiцу, да якой iмкнуѓся мужчына, хлопчык унутры мужчыны. ажыццявiць усе багатыя i прыгожыя рэчы свайго розуму, сваёй фантазii. Тое, што ён павiнен быѓ прынесцi, здалося Тому Уiлсу такiм бедным дарам, што думка аб тым, каб паспрабаваць зрабiць дар, прымусiла яго засаромiцца.

Хоць Брус сядзеѓ каля акна, робячы выгляд, што глядзiць вонкi, ён не бачыѓ людзей на вулiцы звонку. Цi чакаѓ ён, пакуль Бернiс пройдзе праз пакой, жадаючы яшчэ крыху пакараць яе? "Я раблюся садыстам?" - спытаѓ ён сябе. Ён сядзеѓ, скрыжаваѓшы рукi, усмiхаючыся, палiѓ цыгарэту i глядзеѓ у падлогу, i апошняе пачуццё, якое ён калi-небудзь адчуваѓ ад прысутнасцi сваёй жонкi Бернiс, было, калi яна праходзiла праз пакой, а ён не паднiмаѓ вачэй.

I таму яна вырашыла, што зможа прайсцi праз пакой, грэбуючы iм. Усё пачалося на мясным рынку, дзе яго цiкавiлi рукi мяснiка, якi радзеѓ мяса, а не тое, што яна яму казала. Пра што яна казала, пра сваю апошнюю гiсторыю цi пра iдэю адмысловага артыкула для нядзельнай газеты? Не чуѓшы таго, што яна сказала, ён не мог успомнiць. Ва ѓсякiм разе, яго розум усё ж праверыѓ яе.

Ён пачуѓ яе крокi ѓ пакоi, дзе сядзеѓ, гледзячы ѓ падлогу, але ѓ той момант ён думаѓ не пра яе, а пра Тома Уiлса. Ён зноѓ рабiѓ тое, што злавала яе ѓ першую чаргу, тое, што заѓсёды злавала яе, калi гэта здаралася. Магчыма, менавiта ѓ гэты момант ён усмiхаѓся той асаблiва раздражняльнай усмешкай, якая заѓсёды зводзiла яе з розуму. Якi лёс, што ёй прыйшлося памятаць яго такiм. Ёй заѓсёды здавалася, што ён смяецца з яе - з яе пiсьменнiцкiх iмкненняѓ, з яе прэтэнзiй на сiлу волi. Несумненна, яна сапраѓды рабiла некаторыя падобныя прэтэнзii, але хто ж не рабiѓ прэтэнзiй таго цi iншага кшталту?

Ну, яны з Бернiс напэѓна патрапiлi ѓ цяжкае становiшча. Яна апранулася вечарам i выйшла, нiчога не сказаѓшы. Цяпер яна правядзе вечарыну са сваiмi сябрамi, магчыма, з тым хлопцам, якi працаваѓ у кнiгарнi, або з маладым мастаком, якi быѓ у Германii i намаляваѓ яе партрэт.

Брус устаѓ з крэсла i, запалiѓ электрычнае святло, устаѓ i паглядзеѓ на партрэт. Iдэя скажэння, несумненна, нешта значыла для еѓрапейскiх мастакоѓ, якiя распачалi яе, але ён сумняваѓся, што малады чалавек дакладна разумеѓ, што яна азначае. Наколькi ён быѓ вышэйшы! Няѓжо ён хацеѓ падставiць сябе - адразу вырашыць, што ведае тое, чаго не ведаѓ малады чалавек? Ён стаяѓ так, гледзячы на партрэт, i раптам пальцы яго, якiя вiсяць збоку, адчулi нешта тоѓстае i непрыемнае. Гэта была халодная няз'едзеная адбiѓная на яго ѓласнай талерцы. Яго пальцы дакранулiся да яго, памацалi, а затым, пацiснуѓшы плячыма, ён дастаѓ з задняй кiшэнi насоѓку i выцер пальцы. - Т'вiтчэлцi, Т'вiдлецi, Т'вадэлцi, Т'вум. Злавiце негра за вялiкi палец. Выкажам здагадку, праѓда, што мастацтва - самая патрабавальная рэч у свеце? У цэлым дакладна, што пэѓны тып мужчын, якiя не выглядалi фiзiчна вельмi моцнымi, амаль заѓсёды займаѓся мастацтвам. Калi такi чалавек, як ён, выходзiѓ з жонкай сярод так званых мастакоѓ, заходзiѓ у пакой, дзе iх сабралася шмат, у яго так часта стваралася ѓражанне не мужчынскай сiлы i мужнасцi, а чагосьцi ѓвогуле жаночага. . Мужчыны-хаскi, такiя як Том Уiлс, iмкнулiся трымацца як мага далей ад гутарак аб мастацтве. Том Уiлс нiколi не абмяркоѓваѓ гэтую тэму нi з кiм, акрамя Бруса, i пачаѓ гэта рабiць толькi пасля таго, як двое мужчын пазналi адзiн аднаго некалькi месяцаѓ. Было шмат iншых мужчын. Брус, працуючы рэпарцёрам, шмат меѓ зносiны з гульцамi, аматарамi iпадрома, бейсбалiстамi, баксёрамi, злодзеямi, бутлегерамi i ѓсякага роду яркiмi людзьмi. Калi ён упершыню прыступiѓ да працы ѓ газеце, нейкi час ён быѓ спартовым аглядальнiкам. На паперы ѓ яго была своеасаблiвая рэпутацыя. Ён не ѓмеѓ шмат пiсаць - нiколi не спрабаваѓ. Том Уiлс думаѓ, што ён можа адчуваць рэчы. Гэта была здольнасць, пра якую Брус не часта казаѓ. Няхай ён выйдзе на след забойства. Ну што ж, ён увайшоѓ у пакой, дзе сабралася некалькi мужчын, скажам, у бутлегерскую кватэру ѓ завулку. Ён быѓ бы гатовы паспрачацца на тое, што ѓ такiм выпадку, калi гэты хлопец будзе паблiзу, ён зможа знайсцi чалавека, якi выканаѓ гэтую працу. Даказаць гэта была iншая справа. Аднак у яго быѓ талент, "нюх на навiны", як яго называлi ѓ асяроддзi газетчыкаѓ. У iншых таксама было такое.

О, Лордзi! Калi яно ѓ яго было, калi яно было такiм усемагутным, чаму ён хацеѓ ажанiцца з Бернiс? Ён вярнуѓся да свайго крэсла каля акна, выключыѓшы на хаду святло, але зараз на вулiцы было зусiм цёмна. Калi ѓ яго была такая здольнасць, чаму яна не спрацавала ѓ той час, калi для яго было жыццёва важна, каб яна працавала?

Ён зноѓ усмiхнуѓся ѓ цемры. А цяпер выкажам здагадку, проста выкажам здагадку, што я такi ж дурнаваты, як Бернiс або хтосьцi з iх. Дапусцiм, я ѓ дзесяць разоѓ горш. Выкажам здагадку, што Том Уiлс таксама ѓ дзесяць разоѓ горш. Магчыма, я быѓ усяго толькi дзiцем, калi ажанiѓся з Бернiс, i крыху падрос. Яна думае, што я памерла, што я не паспяваю за вiдовiшчам, але, дапусцiм зараз, гэта яна адстала. Я мог бы так падумаць. Мне гэта значна больш прыемна, чым проста думаць, што я дурань цi што я быѓ дурнем, калi ажанiѓся.

OceanofPDF.com

КНIГА ТРЭЦЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ СЁМЫ

ГЭТА БЫЛО _ Пакуль Думаючы аб такiх думках, Джон Стоктон, якi пазней стаѓ Брусам Дадлi, адным восеньскiм вечарам пакiнуѓ сваю жонку. Ён прасядзеѓ у цемры гадзiну цi дзве, а затым узяѓ капялюш i выйшаѓ з дому. Яго фiзiчная сувязь з кватэрай, у якой ён жыѓ з Бернiс, была слабай: на кручку ѓ шафе вiсела некалькi напаѓзношаных гальштукаѓ, тры трубкi, некалькi кашуль i каѓнерыкаѓ у скрынi, два цi тры касцюмы, зiмовая куртка. палiто. Пазней, калi ён працаваѓ на фабрыцы ѓ Олд-Харбары, штат Iндыяна, працаваѓ побач з Губкам Марцiнам, слухаѓ размовы Губкi, чуѓ нешта пра гiсторыю адносiн Губкi з "яго старой", ён не асаблiва шкадаваѓ аб тым, як ён сышоѓ. "Калi ты едзеш, то адзiн шлях лепшы за другi, i чым менш мiтуснi з гэтай нагоды, тым лепш", - сказаѓ ён сабе. Большую частку таго, што казаѓ Губка, ён ужо чуѓ раней, але было прыемна пачуць добрыя размовы. Гiсторыя аб тым выпадку, калi Губка выгнаѓ банкiра з яго майстэрнi па афарбоѓцы карэт - хай Губка раскажа яе тысячу разоѓ, i было б прыемна яе пачуць. Можа быць, у гэтым i было мастацтва, улавiць сапраѓдны драматычны момант жыцця, га? Ён пацiснуѓ плячыма - задумаѓся. "Губка, куча пiлавiння, напоi. Губка прыходзiць дадому п'яная рана ранiцай i знаходзiць Багс, спячую на новым кужэльнай дыване, абняѓшы за плечы маладога чалавека. Жукi, маленькая жывая iстота, напоѓненая запалам, якая пазней стала пачварным, цяпер жыве ѓ доме ѓ Цынцынацi. Губка ѓ адносiнах да горада, далiны ракi Агаё, якi спiць на кучы старога пiлавiння, - яго стаѓленне да зямлi пад iм, зоркам над галавой, пэндзлiку ѓ руцэ, калi ён маляваѓ аѓтамабiльныя колы, ласцы ѓ руцэ, якая трымала пэндзаль, ненарматыѓная лексiка, грубасць - грубасць

Якой лунаючай бязладнай iстотай адчуваѓ сябе Брус. Ён быѓ моцным чалавекам фiзiчна. Чаму ён нiколi не трымаѓ жыццё рукамi? Словы - пачатак паэзii, мабыць. Паэзiя насеннага голаду. "Я насеньне, якое плыве па ветры. Чаму я не пасадзiѓ сябе? Чаму я не знайшоѓ глебы, у якой мог бы пусцiць каранi?

Дапусцiм, я прыйшоѓ бы дадому вечарам i, падышоѓшы да Бернiс, нанёс бы ёй удар. Сяляне перад пасадкай насення ѓзарвалi зямлю, вырывалi старыя каранi, старыя пустазеллi. Дапусцiм, я выкiнуѓ пiшучую машынку Бернiс у акно. "Чорт вазьмi, тут больш няма дурных слоѓ. Словы - далiкатная рэч, якая вядзе да паэзii цi хлуснi. Пакiньце майстэрства мне. Я iду да гэтага павольна, асцярожна, пакорлiва. Я працоѓны. Устань у чаргу i стань жонкай рабочага. Я буду араць цябе, як поле. Я цябе раздзiраю.

Калi Губка Марцiн казаѓ, расказваючы гэтую гiсторыю, Брус мог чуць кожнае сказанае слова i ѓ той жа час працягваць мець свае ѓласныя думкi.

У той вечар, калi ён пакiнуѓ Бернiс - цяпер усё сваё жыццё ён будзе думаць пра яе цьмяна, як пра нешта, пачутае ѓдалечынi - слабыя рашучыя крокi перасякалi пакой, у той час як ён сядзеѓ, гледзячы ѓ падлогу i думаючы пра Тома Уiлса i пра тое, што вы думаеце ... о, Госпадзе, слоѓ. Калi чалавек не можа ѓсмiхацца самому сабе, смяяцца з сябе на хаду, якi ѓвогуле сэнс жыць? Дапусцiм, ён пайшоѓ да Тома Уiлса ѓ той вечар, калi пакiдаѓ Бернiс. Ён паспрабаваѓ уявiць, як едзе на машыне ѓ прыгарад, дзе жыѓ Том, i стукаецца ѓ дзверы. Наколькi ён ведаѓ, у Тома была жонка, вельмi падобная на Бернiс. Яна можа i не пiсаць апавяданняѓ, але ѓ той жа час можа быць у нечым памяшана - скажам, у рэспектабельнасцi.

Дапусцiм, у тую ноч, калi ён пакiнуѓ Бернiс, Брус адправiѓся да Тому Уiлсу. Жонка Тома падыходзiць да дзвярэй. "Увайдзiце." Потым Том прыходзiць у спальных тэпцiках. Брус паказаны ѓ пярэднiм пакоi. Брус успомнiѓ, як нехта ѓ рэдакцыi газеты аднойчы сказаѓ яму: "Жонка Тома Уiлса - метадыстка".

Толькi ѓявiце сабе Бруса ѓ гэтым доме, якi сядзiць у гасцiнай з Томам i яго жонкай. "Ведаеце, у мяне ёсць iдэя кiнуць жонку. Ну, цi бачыш, яе больш цiкавяць iншыя рэчы, чым быць жанчынай.

"Я проста падумаѓ, што выйду i раскажу вам, хлопцы, таму што ранiцай я не прыйду ѓ офiс. Я выразаю. Шчыра кажучы, я асаблiва не думаѓ аб тым, куды iду. Я адпраѓляюся ѓ маленькае падарожжа адкрыццяѓ. Я думаю, што Я - гэта зямля, пра якую мала хто ведае. Я падумаѓ, што зраблю невялiкае падарожжа ѓ сябе, агледжу крыху там. Бог ведае, што я знайду. Гэта iдэя мяне хвалюе, вось i ѓсё. Мне трыццаць чатыры гады, i ѓ нас з жонкай няма дзяцей. Мусiць, я першабытны чалавек, вандроѓца, так?

Зноѓ выключыѓся, зноѓ уключыѓся, зноѓ сышоѓ, Фiнеган.

"Можа быць, я стану паэтам".

Пасля таго, як Брус пакiнуѓ Чыкага, ён некалькi месяцаѓ блукаѓ на поѓдзень, а пазней, калi ён працаваѓ на фабрыцы побач з Губкай Марцiнам, iмкнучыся атрымаць ад Губкi нешта са спрыту рабочага сваiмi рукамi, думаючы, што пачатак адукацыi можа ляжаць у адносiнах мужчыны. сваiмi рукамi, што ён мог з iмi рабiць, што ён мог iмi адчуваць, якое пасланне яны маглi данесцi праз яго пальцы да яго мозгу, аб рэчах, аб сталi, жалезе, зямлi, агнi i вадзе - у той час як усё гэта працягвалася, ён забаѓляѓся, спрабуючы ѓявiць, як ён пойдзе на гэта, каб расказаць пра сваю мэту. пайшло. Ён падумаѓ, як пацешна было б паспрабаваць расказаць Тому i яго жонцы-метадыстцы ѓсё, што ѓ яго ѓ галаве.

Зразумела, ён нiколi не сустракаѓся з Томам i яго жонкай, i, па праѓдзе кажучы, тое, што ён на самой справе рабiѓ, мела для Бруса другараднае значэнне. У яго было цьмянае ѓяѓленне аб тым, што ён, як i амаль усе амерыканскiя мужчыны, адарваѓся ад рэчаѓ - камянёѓ, якiя ляжаць на палях, самiх палёѓ, дамоѓ, дрэѓ, рэк, фабрычных сцен, iнструментаѓ, жаночых цел, тратуараѓ, людзей. на тратуарах, мужчыны ѓ камбiнезонах, мужчыны i жанчыны ѓ аѓтамабiлях. Увесь вiзiт да Тома Уiлса быѓ уяѓным, пацешнай iдэяй, з якой можна было пагуляць, пакуль ён лакiраваѓ колы, а сам Том Уiлс ператварыѓся ѓ свайго роду прывiд. Яго замянiѓ Губка Марцiн, чалавек, якi сапраѓды працаваѓ побач з iм. "Напэѓна, я аматар мужчын. Магчыма, таму я больш не мог цярпець прысутнасць Бернiс", - падумаѓ ён, усмiхаючыся гэтай думкi.

У банку была пэѓная сума, каля трохсот пяцiдзесяцi долараѓ, якая захоѓвалася на яго iмя ѓжо год цi два i пра якую ён нiколi не казаѓ Бернiс. Магчыма, з таго моманту, як ён ажанiѓся на ёй, ён сапраѓды меѓ намер зрабiць з Бернiс нешта такое, што ѓ рэшце рэшт зрабiѓ. Калi ѓ маладосцi ён пакiнуѓ дом сваёй бабулi i перабраѓся жыць у Чыкага, яна дала яму пяцьсот долараѓ, а трыста пяцьдзесят з iх ён пакiнуѓ сабе некранутымi. Яму таксама вельмi пашанцавала, падумаѓ ён, шпацыруючы ѓ той вечар па вулiцах Чыкага пасля маѓклiвай сваркi з жанчынай. Выйшаѓшы з кватэры, ён пайшоѓ прагуляцца ѓ Джэксан-парк, а затым пайшоѓ у цэнтр горада да таннай гасцiнiцы i заплацiѓ два даляры за нумар на ноч. Ён спаѓ дастаткова добра, i ранiцай, калi ён прыйшоѓ у банк у дзесяць, ён ужо даведаѓся, што ѓ адзiнаццаць адпраѓляецца цягнiк да горада Ла-Саль, штат Iлiнойс. Гэта была дзiѓная i пацешная думка, падумаѓ ён, што чалавек збiраецца адправiцца ѓ горад пад назвай Ла Саль, купiць там ужываную лодку i пачаць зусiм нядбайна веславаць па рацэ, пакiнуѓшы збянтэжаную жонку дзесьцi ѓ кiльватары сваёй лодкi. , Што такому чалавеку варта правесцi ранiцу, абдумваючы iдэю вiзiту да Тома Уiлса i яго жонцы-метадыстцы ѓ дом у прыгарадзе.

- I хiба яго жонка не пакрыѓдзiлася б, хiба яна не аблаяла б беднага Тома за тое, што ён сябруе з такiм выпадковым хлопцам, як я? Бо, бачыш, жыццё - справа вельмi сур'ёзная, прынамсi, калi ты звязваеш яе з кiмсьцi iншым", - думаѓ ён, седзячы ѓ цягнiку - у тую ранiцу, калi з'яжджаѓ.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ВОСЬМЫ

ПЕРШЫ _ _ РЕЧ а потым яшчэ адзiн. Хлус, сумленны чалавек, злодзей, якi раптам выслiзнуѓ са штодзённай газеты амерыканскага горада. Газеты з'яѓляюцца неабходнай часткай сучаснага жыцця. Яны сплятаюць канцы жыцця ва ѓзор. Усе цiкавяцца Леапольдам i Лебам, маладымi забойцамi. Усе людзi думаюць аднолькава. Леапольд i Леб становяцца хатнiмi ѓлюбёнцамi нацыi. Нацыя была ѓ жаху ад таго, што зрабiлi Леапольд i Леб. Чым зараз займаецца Гары Тоу, якi разведзены, якi ѓцёк з дачкой бiскупа? Танцавальнае жыццё! Прачынайцеся i танчыце!

Схованка, якая з'яжджае з Чыкага на цягнiку ѓ адзiнаццаць гадзiн ранiцы, нiчога не распавёѓшы жонцы аб сваiх планах. Жанчына, якая выйшла замуж, сумуе па мужчыне. Распушчанае жыццё небяспечнае для жанчын. Аднойчы якая склалася звычку цяжка зламаць. Лепш трымайце мужчыну дома. Ён спатрэбiцца. Акрамя таго, для Бернiс было б цяжка растлумачыць неабвешчанае знiкненне Бруса. Спачатку яна зманiла. "Яму прыйшлося з'ехаць з горада на некалькi дзён".

Паѓсюль мужчыны спрабуюць растлумачыць дзеяннi сваiх жонак, жанчыны спрабуюць растлумачыць дзеяннi сваiх мужоѓ. Людзям не трэба было разбураць дамы, каб апынуцца ѓ сiтуацыi, калi трэба было даваць тлумачэннi. Жыццё не павiнна быць такiм, якое яно ёсць. Калi б жыццё не было такiм складаным, яно было б прасцей. Я ѓпэѓнены, табе б спадабаѓся такi мужчына - калi б табе спадабаѓся такi мужчына, а?

Бернiс, хутчэй за ѓсё, падумала б, што Брус быѓ п'яны. Пасля таго, як ён ажанiѓся на ёй, ён двойчы цi тройчы ѓдзельнiчаѓ у каралеѓскiх балях. Аднойчы ён i Том Уiлс правялi ѓ запоi тры днi i абодва страцiлi б працу, але гэта адбылося падчас адпачынку Тома. Том выратаваѓ скальп рэпарцёра. Але ѓсё роѓна. Бернiс магла падумаць, што газета выслала яго з горада.

Том Уiлс можа патэлефанаваць у кватэру - трохi злосна - "Джон хворы цi што там?"

"Не, ён быѓ тут учора ѓвечары, калi я сыходзiѓ".

Гонар Бернiс закранута. Жанчына можа пiсаць кароткiя апавяданнi, займацца нядзельнымi справамi, свабодна гуляць з мужчынамi (сучасныя жанчыны, у якiх ёсць хоць крыху здаровага сэнсу, робяць гэта ѓ нашы днi часта - такi настрой дня) "i ѓсё такое", як сказаѓ бы гэты Рынг Ларднер, "Гэта не мае нiякага значэння". У нашы днi жанчыны вядуць невялiкую барацьбу, каб атрымаць тое, што яны жадаюць, тое, што, па iх меркаваннi, яны ѓсё роѓна жадаюць.

Гэта не робiць iх менш жанчынамi ѓ глыбiнi душы - а можа, i не.

Тады жанчына - асаблiвая рэч. Вы павiнны гэта ѓбачыць. Прачынайся, чувак! За апошнiя 20 гадоѓ усё змянiлася. Ты, мудак! Калi вы можаце атрымаць яе, вы атрымаеце яе. Калi вы не можаце, вы не можаце. Вам не здаецца, што свет увогуле прагрэсуе? Канечне, гэта так. Паглядзiце на лятальныя апараты, якiя ѓ нас ёсць, i на радыё. Хiба ѓ нас не была крутая вайна? Няѓжо мы не лiзалi немцаѓ?

Мужчыны жадаюць падмануць. Вось тут i ѓзнiкае шмат непаразуменняѓ. А як наконт трох пяцiдзесяцi даляраѓ, якiя Брус трымаѓ у таямнiцы больш за чатыры гады? Калi ты iдзеш на скачкi, i сустрэча доѓжыцца, скажам, трыццаць дзён, а ты не ѓзяѓ нiводнага трука, а потым сустрэча заканчваецца, як ты збiраешся з'ехаць з горада, калi ѓ цябе не адкладзена нi цэнта, цiшком? Табе давядзецца з'ехаць з горада цi прадаць кабылу, цi не так? Лепш схавайце яго ѓ сене.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДЗЕВЯТЫ

ТРЫ АБО _ ЧАТЫРЫ некалькi разоѓ пасля таго, як Брус ажанiѓся з Бернiс Джэй, яны абодва ѓзляцелi вышэй паветранага змея. Бернiс прыйшлося заняць грошай, i Брусу таксама. I ѓсё ж ён нiчога не сказаѓ аб гэтых трох пяцiдзесяцi. Нешта з наветранага боку, а? Няѓжо ён увесь час меѓ намер зрабiць менавiта тое, што ѓ рэшце рэшт зрабiѓ? Калi вы такi чалавек, вы маглi б таксама ѓсмiхнуцца, пасмяяцца з сябе, калi можаце. Вельмi хутка ты памрэш, i тады, магчыма, смеху не будзе. Нiхто нiколi не лiчыѓ, што нават рай - вельмi вясёлае месца. Танцавальнае жыццё! Улоѓ рытм танца, калi зможаце.

Брус i Том Уiлс часам размаѓлялi. У iх абодвух у капелюшах былi адны i тыя ж пчолы, хоць гудзенне нiколi не выяѓлялася словамi. Проста слабое гудзенне ѓдалечынi. Выпiѓшы некалькi чарак, яны асцярожна пагаварылi аб нейкiм хлопцу, уяѓнай постацi, якi кiнуѓ працу, сышоѓ з працы i адправiѓся ѓ грандыёзную таямнiцу. Куды? Навошта? Калi яны даходзiлi да гэтай часткi размовы, абодва заѓсёды адчувалi сябе крыху страчанымi. "У Арэгоне вырошчваюць добрыя яблыкi", - сказаѓ Том. "Я не такi ѓжо i галодны да яблыкаѓ", - адказаѓ Брус.

У Тома была iдэя, што не толькi мужчыны большую частку часу знаходзяць жыццё крыху галавакружнай i цяжкай, але i жанчыны адчуваюць тое ж самае пачуццё - ва ѓсякiм разе, многiя з iх. "Калi яны не рэлiгiйныя або ѓ iх няма дзяцей, iм давядзецца заплацiць пекла", - сказаѓ ён. Ён расказаѓ пра жанчыну, якую ведаѓ. "Яна была добрай, цiхай жоначкай i працягвала прыглядаць за сваёй хатай, ствараючы ѓсе выгоды для свайго мужа, нi разу не сказаѓшы з яе боку нi слова.

"Потым нешта адбылося. Яна была вельмi прыгожая i нядрэнна гуляла на пiянiна, таму ѓладкавалася гуляць у царкву, а пасля гэтага нейкi хлопец, уладальнiк кiнатэатра, аднойчы ѓ нядзелю пайшоѓ у царкву, таму што яго маленькая дачка памерла i патрапiла ѓ рай мiнулым летам, i ён адчуваѓ, што яму варта трымаць сябе ѓ руках, калi "сле трымаюць сябе ѓ руках.

"I таму ён прапанаваѓ ёй найлепшую працу ѓ сваiм кiно. У яе было пачуццё ключоѓ, i яна была акуратнай i сiмпатычнай малую - прынамсi, так думалi многiя мужчыны ". Том Уiлс сказаѓ, што, на яго думку, яна наогул не збiралася гэтага рабiць, але першае, што вы ведаеце, яна пачала глядзець на свайго мужа пагардлiва. "Вось яна i была, на вяршынi", - сказаѓ Том. "Яна нахiлiлася ѓнiз i пачала разглядаць свайго мужа. Калiсьцi ён здаваѓся асаблiвым, але зараз - гэта не яе вiна. У рэшце рэшт, маладых цi старых, багатых цi бедных, мужчын было даволi лёгка займець - калi ѓ цябе ёсць нюх. Яна нiчога не магла з гэтым зрабiць - будучы такой таленавiтай". Тым хацеѓ сказаць, што прадчуванне ѓцёкаѓ было ва ѓсiх у галаве.

Том нiколi не казаѓ: "Я б хацеѓ перамагчы гэта сам". Ён нiколi не быѓ такiм моцным. У рэдакцыi газеты сказалi, што жонка Тома на яго нешта мае. Малады жыд, якi працаваѓ там, аднойчы сказаѓ Брусу, што Том да смерцi баiцца сваёй жонкi, а на наступны дзень, калi Том i Брус разам абедалi, Том распавёѓ Брусу тую ж гiсторыю пра маладога габрэя. Габрэй i Том нiколi не ладзiлi адзiн з адным. Калi Том прыходзiѓ ранiцай i адчуваѓ сябе не вельмi лагодна, ён заѓсёды накiдваѓся на габрэя. Ён нiколi не рабiѓ гэтага з Брусам. "Агiдны маленькi балбатун", - сказаѓ ён. "Ён зацыклены на сабе, таму што можа прымусiць словы ѓстаць на галаву". Ён нахiлiѓся i прашаптаѓ Брусу. "Факт, - сказаѓ ён, - гэта адбываецца кожную суботу ѓвечары".

Том быѓ больш добры да Бруса, цi даваѓ ён яму шмат нечаканых заданняѓ, бо думаѓ, што яны ѓ адной лодцы?

OceanofPDF.com

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ

OceanofPDF.com

Раздзел дзесяты

Х ЁСЦЬ! Брус Дадлi _ _ толькi што спусцiѓся па рацэ.

Чэрвень, лiпень, жнiвень, верасень у Новым Арлеане. Вы не можаце зрабiць месца такiм, якiм яно не будзе. Спуск па рацэ iшоѓ марудна. Мала цi не лодак. Часта цэлымi днямi лайдачыѓ у рачных гарадах. Вы можаце сесцi на цягнiк i паехаць куды захочаце, але куды спяшацца?

Брус у той час, калi ён толькi што пакiнуѓ Бернiс i сваю працу ѓ газеце, меѓ на ѓвазе нешта, выяѓленае ѓ фразе: "Куды вы спяшаецеся?" Ён сядзеѓ у ценi дрэѓ на беразе ракi, аднойчы пракацiѓся на баржы, катаѓся на мясцовых пакецiках, сядзеѓ перад крамамi ѓ рачных гарадах, спаѓ, марыѓ. Людзi казалi павольна, працягла, негры рыхлiлi бавоѓну, iншыя негры лавiлi сома ѓ рацэ.

Брусу было на што паглядзець i пра што падумаць. Так шмат чарнаскурых мужчын павольна становяцца карычневымi. Затым iшлi светла-карычневыя, аксамiтна-карычневыя, каѓказскiя рысы асобы. Карычневыя жанчыны прыступаюць да працы, робячы гонку ѓсё лягчэй i лягчэй. Мяккiя паѓднёвыя ночы, цёплыя змрочныя ночы. Ценi слiзгаюць па краях баваѓняных палёѓ, па змрочных дарогах пiльнi. Цiхiя галасы, смех, смех.

О, мой сабака банджа,

Ох, хо, мой сабака банджа.

I я не дам табе нiводнага ролу з жэле.

У амерыканскiм жыццi вельмi шмат падобнага. Калi вы думаючы чалавек - а Брус iм быѓ - вы заводзiце напалову знаёмых, напалову сяброѓ - французаѓ, немцаѓ, iтальянцаѓ, ангельцаѓ - габрэяѓ. Iнтэлектуальныя колы Сярэдняга Захаду, на мяжы якiх гуляѓ Брус, назiраючы, як Бернiс смялей апускалася ѓ iх, былi запоѓненыя людзьмi зусiм не амерыканцамi. Быѓ малады польскi скульптар, iтальянскi скульптар, французскi дылетант. А цi iснавала такое паняцце, як амерыканец? Магчыма, Брус i сам быѓ гэтым. Ён быѓ безразважны, баязлiвы, смелы, сарамлiвы.

Калi вы палатно, цi дрыжацеся вы часам, калi перад вамi стаiць мастак? Усе астатнiя надаюць яму свой колер. Складаецца кампазiцыя. Сам склад.

Цi мог ён калi-небудзь сапраѓды ведаць яѓрэя, немца, француза, ангельца?

А зараз негр.

Свядомасць карычневых мужчын, карычневых жанчын, усё больш i больш уваходнае ѓ амерыканскае жыццё - тым самым уваходнае i ѓ яго самога.

Больш за жадаючы прыехаць, больш жадаючы прыехаць, чым любы габрэй, немец, паляк, iтальянец. Стаю i смяюся - iду праз заднюю дзверы - шаркаю нагамi, смех - танец цела.

Устаноѓленыя факты калi-небудзь павiнны будуць быць прызнаныя - асобнымi людзьмi - магчыма, калi яны будуць на iнтэлектуальным уздыме - як гэта было з Брусам тады.

У Новым Арлеане, калi туды прыбыѓ Брус, доѓгiя прычалы выходзiлi на раку. На рацэ перад iм, калi ён прайшоѓ апошнiя дваццаць мiль, стаяѓ невялiкi плывучы дом, абсталяваны газавым рухавiком. Знакi на iм. "Iсус уратуе". Нейкi вандроѓны прапаведнiк з вярхоѓяѓ ракi, якi накiроѓваецца на поѓдзень, каб выратаваць свет. "ДА БУДЗЕ ВОЛЯ ТВАЯ." Прапаведнiк, жаѓтлявы чалавек з бруднай барадой, босы, за рулём маленькай лодкi. Жонка яго, таксама босая, сядзела ѓ крэсле-пампавалцы. Зубы ѓ яе былi чорныя абрубкi. Двое босых дзяцей ляжаць на вузкай палубе.

Докi горада абгiнаюць вялiкi паѓмесяц. Прыходзяць вялiкiя акiянскiя грузавыя судны, якiя прывозяць каву, бананы, садавiна, тавары, якiя вывозяць бавоѓна, пiламатэрыялы, кукурузу, масла.

Негры ѓ доках, негры на гарадскiх вулiцах, негры смяюцца. Заѓсёды працягваецца марудны танец. Нямецкiя капiтаны далёкага плавання, французы, амерыканцы, шведы, японцы, ангельцы, шатландцы. Немцы зараз плаваюць пад iншымi сцягамi, акрамя сваiх. "Шатландзец" ходзiць пад ангельскiм сцягам. Чыстыя караблi, брудныя вандроѓныя караблi, напаѓголыя негры - танец ценяѓ.

Колькi каштуе быць добрым чалавекам, сур'ёзным чалавекам? Калi мы не зможам выгадаваць добрых, сур'ёзных людзей, як мы наогул зможам дабiцца якога-небудзь прагрэсу? Вы нiколi нiчога не зможаце дабiцца, калi не будзеце ѓ прытомнасцi, калi сур'ёзна. Асмуглая жанчына, якая мае трынаццаць дзяцей - для кожнага дзiцяцi свой мужчына - таксама ходзiць у царкву, спявае, танчыць, шырокiя плечы, шырокiя сцёгны, мяккiя вочы, мяккi смяецца голас - здабывае Бога ѓ нядзелю ѓвечары - атрымлiвае - што - у сераду ѓвечары ?

Мужчыны, вы павiнны быць гатовыя да дзеяння, калi хочаце прагрэсу.

Уiльям Ален Уайт, Хейвуд Браѓн - вынясенне меркаваннi аб мастацтве - чаму б i не - О, мой сабака банджа - Ван Вiк Брукс, Фрэнк Краѓнiншылд, Тулула Бэнкхед, Генры Менкен, Анiта Лоос, Старк Янг, Рынг Ларднер, Ева Ле Галлiен, Ева Ле Галiен, Уэлс пiшуць добрыя кнiгi, вы не знаходзiце? Лiтаратурны дайджэст, Кнiга сучаснага мастацтва, Гары Уiлс.

Яны танчаць на поѓднi - на адкрытым паветры - белыя ѓ павiльёне на адным полi, чорныя, карычневыя, цёмна-карычневыя, аксамiтна-карычневыя ѓ павiльёне на наступным полi - але адзiн.

У гэтай краiне павiнна быць больш сур'ёзных людзей.

Трава расце ѓ полi памiж iмi.

О, мой сабака-банджа!

Песня ѓ паветры, марудны танец. Награваць. Тады ѓ Бруса было няшмат грошай. Ён мог бы атрымаць працу, але якi ѓ гэтым сэнс? Ну, ён мог бы адправiцца ѓ цэнтр горада i заняцца пошукам працы ѓ новаарлеанскiм "Пiкаюн", цi "Прадмеце", цi "Статс". Чаму б не пайсцi паглядзець Джэка МакКлюра, аѓтара балад, у "Пiкаюн"? Дай нам песню, Джэк, танец, гамба-дрыфт. Прыходзьце, ноч гарачая. Якая карысць? У яго ѓсё яшчэ была частка грошай, якiя ён паклаѓ у кiшэню, калi з'яжджаѓ з Чыкага. У Новым Арлеане вы можаце зняць лофт, дзе можна начаваць, за пяць даляраѓ у месяц, калi ѓмееце. Вы ведаеце, як гэта адбываецца, калi вы не хочаце працаваць - калi вы хочаце глядзець i слухаць - калi вы хочаце, каб ваша цела ленавалася, пакуль ваш розум працуе. Новы Арлеан - гэта не Чыкага. Гэта не Клiѓленд цi Дэтройт. Дзякуй Богу за гэта!

Негрыцянскiя дзяѓчыны на вулiцах, негрыцянскiя жанчыны, негрыцянскiя мужчыны. У ценi будынка хаваецца карычневы кот. "Пойдзем, карычневая шапiках, прынясi свае вяршкi". У мужчын, якiя працуюць у доках у Новым Арлеане, стройныя бакi, як у коней, якiя бягуць, шырокiя плечы, адвiслыя цяжкiя вусны, часам асобы, як у старых малпаѓ, а целы, як у маладых багоѓ, часам. Па нядзелях, калi яны iдуць у царкву або хрысцяцца ѓ рацэ, асмуглыя дзяѓчаты, вядома ж, адмаѓляюцца ад кветак - яркiя негрыцянскiя колеры на негрыцянскiх жанчынах прымушаюць вулiцы палаць - цёмна-фiялетавыя, чырвоныя, жоѓтыя, зялёныя, як маладыя ѓцёкi кукурузы. прыдатнае. Яны пацеюць. Афарбоѓка скуркi карычневая, залацiста-жоѓтая, чырванавата-карычневая, пурпурна-карычневая. Калi пот сцякае па высокiх карычневых спiнах, колеры выступаюць i танчаць перад вачыма. Успомнiце гэта, дурныя мастакi, злавiце, як яно танчыць. Песенныя гукi ѓ словах, музыка ѓ словах, а таксама ѓ колерах. Дурныя амерыканскiя мастакi! Яны пераследуюць цень Гагена ѓ Паѓднёвыя моры. Брус напiсаѓ некалькi вершаѓ. Бернiс пайшла вельмi далёка за такi кароткi час. Добра, што яна ня ведала. Добра, што нiхто не ведае, наколькi ён не важны. Нам патрэбны сур'ёзныя людзi - яны павiнны быць у нас. Хто будзе ѓсiм запраѓляць, калi мы не станем такiмi? Для Бруса - на той момант - не было пачуццёвых адчуванняѓ, якiя трэба было б выяѓляць праз яго цела.

Гарачыя днi. Мiлая мама!

Пацешная справа, Брус спрабуе пiсаць вершы. Калi ён працаваѓ у газеце, дзе мужчына павiнен пiсаць, ён увогуле нiколi не хацеѓ пiсаць.

Белыя паѓднёѓцы, якiя пiшуць песнi, спачатку напаѓняюцца Кiтсам i Шэлi.

Многiя ранiцы я аддаю сваё багацце.

Уначы, калi цурчаць воды мораѓ, я цурчу.

Я аддаѓся морам, сонцам, дням i калыхаючыся караблям.

Мая кроѓ густая ад капiтуляцыi.

Яно выйдзе вонкi праз раны i афарбуе мора i зямлю.

Мая кроѓ афарбуе зямлю, куды мора прыйдуць для начнога пацалунку, i мора стануць чырвонымi.

Што гэта значыць? Ой, пасмяйцеся крыху, мужчыны! Якая рознiца, што гэта значыць?

Або яшчэ раз -

Дай мне слова.

Няхай маё горла i мае вусны лашчаць словы Тваiх вуснаѓ.

Дай мне слова.

Дайце мне тры словы, тузiн, сотню, гiсторыю.

Дай мне слова.

У галаве ламаны жаргон слоѓ. У старым Новым Арлеане вузкiя вулачкi запоѓнены жалезнымi варотамi, якiя вялi мiма волкiх старых сцен у прахалодныя ѓнутраныя панадворкi. Гэта вельмi прыгожа - старыя ценi танчаць на мiлых старых сценах, але калi-небудзь усе сцены знясуць, каб вызвалiць месца для фабрык.

Брус пражыѓ пяць месяцаѓ у старым доме, дзе арэндная плата была нiзкай, а па сценах сноѓдалiся прусакi. Негрыцянскiя жанчыны жылi ѓ доме праз вузкую вулiцу.

Вы ляжыце аголеным на ложку гарачай летняй ранiцай i дазваляеце павольнаму якi падкрадаецца рачному ветру прыйсцi, калi ён захоча. Наадварот, у другiм пакоi, у пяць устае мурынка гадоѓ дваццацi i пацягвае рукi. Брус перакочваецца i глядзiць. Часам яна спiць адна, але часам з ёй спiць карычневы мужчына. Затым яны абодва расцягваюцца. Тонкабокi карычневы мужчына. Дзяѓчына-негрыцянка са стройным гнуткiм целам. Яна ведае, што Брус глядзiць. Што гэта значыць? Ён глядзiць так, як глядзяць на дрэвы, на маладых жарабят, якiя граюць на пашу.

Брус устаѓ з ложка i пайшоѓ па вузкай вулачцы на другую вулiцу каля ракi, дзе купiѓ каву i булачку хлеба за пяць цэнтаѓ. Думаючы аб неграх! Што гэта за бiзнэс? Чаму? Паѓночнiкi часта становяцца брыдкiмi, калi думаюць аб нiгерах, або становяцца сентыментальнымi. Праявiце жаль там, дзе яна не патрэбна. Мужчыны i жанчыны Поѓдня, магчыма, разумеюць гэта лепш. - Ох, чорт, не мiтусiся! Хай справы iдуць сваёй чаргой! Пакiньце нас у спакоi! Мы паплывем!" Цячэ карычневая кроѓ, цячэ белая кроѓ, цячэ глыбокая рака.

Павольны танец, музыка, караблi, бавоѓна, кукуруза, кава. Павольны лянiвы смех неграѓ. Брус успомнiѓ радок, напiсаны неграм, якi ён калiсьцi бачыѓ. "Даведаѓся б калi-небудзь белы паэт, чаму мой народ так цiха ходзiць i смяецца на досвiтку?"

Награваць. Сонца ѓзыходзiць у небе гарчычнага колеру. Пачалiся пралiѓныя дажджы аблiлi паѓтузiна кварталаѓ гарадскiх вулiц, i за дзесяць хвiлiн ад вiльгацi не засталося i следу. Занадта шмат вiльготнага цяпла, каб крыху больш вiльготнага цяпла мела значэнне. Сонца аблiзвае яго, забiраючы сабе глыток. Тут можна праяснiцца. Яснасць у дачыненнi да чаго? Ну, не спяшайся. Не спяшайся.

Брус лянiва ляжаѓ у ложку. Цела карычневай дзяѓчыны нагадвала тоѓсты якi калыхаецца лiст маладой бананавай раслiны. Калi б вы зараз былi мастаком, магчыма, вы б змаглi гэта намаляваць. Намалюйце карычневую мурынку шырокiм трапяткiм лiстом i адпраѓце яе на поѓнач. Чаму б не прадаць яго свецкай жанчыне з Новага Арлеана? Атрымаеце крыху грошай, каб пакачацца яшчэ крыху. Яна не даведаецца, нiколi не здагадаецца. Намалюйце вузкiя ветлiвыя бакi карычневага працоѓнага на ствале дрэва. Адпраѓце яго ѓ Iнстытут мастацтваѓ у Чыкага. Адпраѓце яго ѓ галерэi Андэрсана ѓ Нью-Ёрку. Французскi мастак адправiѓся ѓ Паѓднёвыя моры. Фрэдзi О'Браэн упаѓ. Падушыце, калi карычневая жанчына паспрабавала яго спустошыць, i ён распавёѓ, як яму атрымалася збегчы? Гаген уклаѓ у сваю кнiгу шмат натхнення, але для нас яе падразалi. Нiкога гэта асаблiва не хвалявала, ва ѓсякiм разе, пасля смерцi Гагена. За пяць цэнтаѓ вы атрымлiваеце кубак такой кавы i вялiкую булачку хлеба. Нiякага пойла. У Чыкага ранiшняя кава ѓ танных установах падобны на пойла. Негры любяць добрыя рэчы. Добрыя, вялiкiя, салодкiя словы, плоць, кукуруза, трыснёг. Нiгеры любяць свабоду для песень. Ты негр з поѓдня, i ѓ табе ёсць крыху белай крывi. Яшчэ крыху, i яшчэ крыху. Гавораць, паѓночныя падарожнiкi дапамагаюць. Аб Госпадзе! О, мой сабака-банджа! Памятаеце ноч, калi Гаген прыйшоѓ дадому ѓ сваю хацiну, а там, на ложку, яго чакала стройная асмуглая дзяѓчына? Лепш прачытайце гэтую кнiгу. Яны называюць гэта "Ноа-Ноа". Карычневая мiстыка ѓ сценах пакоя, у валасах - француза, у вачах карычневай дзяѓчыны. Ноа-Ноа. Памятаеце адчуванне дзiвацтвы? Французскi мастак стаiць на каленях на падлозе ѓ цемры i чуе дзiвацтва. Цёмна-карычневая дзяѓчына ѓчула дзiѓны пах. Каханне? Што хо! Пахне дзiвацтвам.

Iдзi мякка. Не спяшайцеся. Чаму ѓся стралянiна?

Ледзь бялей, трошкi бялей, шэра-белыя, каламутна-белыя, тоѓстыя вусны - застаючыся часам. Мы iдзем!

Таксама нешта страчана. Танец целаѓ, марудны танец.

Брус на ложку ѓ пяцiдоларавым пакоi. Удалечынi раздзiмаюцца шырокiя лiсце маладых бананавых раслiн. "Ведаеш, чаму мае людзi смяюцца па ранiцах? Ведаеш, чаму мае людзi ходзяць цiха?

Спi яшчэ раз, белы чалавек. Не спяшайся. Пасля па вулiцы за кавы i булачкай хлеба, пяць цэнтаѓ. Маракi сходзяць з караблёѓ, з затуманенымi вачыма. Старыя негры i белыя жанчыны iдуць на рынак. Яны ведаюць адна адну, белыя жанчыны, негры. Будзьце мякчэй. Не спяшайцеся!

Песня - павольны танец. Белы мужчына нерухома ляжыць у доках, у ложку за пяць долараѓ за месяц. Награваць. Не спяшайся. Калi вы пазбавiцеся ад гэтага паспеху, магчыма, розум запрацуе. Можа, i ѓ табе загучыць песня.

Госпадзе, як было б выдатна, калi б тут быѓ Том Уiлс.

Мне напiсаць яму лiст? Не, лепш не. Праз некаторы час, калi наступяць прахалодныя днi, вы зноѓ адправiцеся на поѓнач. Вярнiся сюды калi-небудзь. Пабудзь тут калi-небудзь. Глядзець i слухаць.

Песня-танец-павольны танец.

OceanofPDF.com

КНIГА ПЯТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ АДЗIНАЦЦАТЫ

" СУБОТА ВЕЧАР _ I вячэра на стале. Мая бабулька вячэру гатуе - што! Я з трубкай у роце".

Паднiмiце патэльню, апусцiце вечка,

Мама збiраецца спячы мне падняѓся хлеба.

"Я не дам табе

Нiякiх маiх рулетаѓ з жэле.

"Я не дам табе

Нiякiх маiх рулетаѓ з жэле.

Суботнi вечар на фабрыцы ѓ Олд-Харбары. Губка Марцiн прыбiрае пэндзлi, а Брус iмiтуе кожны яго рух. "Пакiнь пэндзлi ѓ такiм стане, i да ранiцы панядзелка яны будуць у парадку".

Губка спявае, прыбiраючы рэчы i праясняючыся. Маленькая акуратная лаянка - Губка. У яго iнстынкт працоѓнага. Любiць рэчы вось такiя, iнструменты ѓ парадку.

"Мяне ванiтуе ад брудных мужчын. Я iх ненавiджу.

Пануры мужчына, якi працаваѓ побач з Губкай, вельмi спяшаѓся выйсцi за дзверы. Ён быѓ гатовы пайсцi ѓжо дзесяць хвiлiн.

Нiякай уборкi пэндзляѓ, навядзеннi парадку за iм. Кожныя дзве хвiлiны ён глядзеѓ на гадзiннiк. Яго спешка пацешыла Губку.

"Хоча вярнуцца дадому i паглядзець, цi там яшчэ яго старая - адна. Ён жадае дадому i не жадае iсцi. Калi ён страцiць яе, ён баiцца, што нiколi не знойдзе iншую жанчыну. Жанчын страшэнна цяжка займець. Ад iх амаль нiчога не засталося. Iх усяго каля дзесяцi мiльёнаѓ на волi, без усялякага чалавека, асаблiва ѓ Новай Англii, наколькi я чуѓ, - сказаѓ Губка, падмiргваючы, калi пануры рабочы паспяшаѓся прэч, не пажадаѓшы дабранач двум сваiм таварышам.

У Бруса было падазрэнне, што Губка прыдумаѓ гiсторыю аб рабочым i яго жонцы, каб пацешыцца, пацешыць Бруса.

Ён i Губка разам выйшлi за дзверы. - Чаму б табе не прыйсцi на нядзельную вячэру? Сказаѓ Губка. Ён запрашаѓ Бруса кожную суботу ѓвечары, i Брус ужо некалькi разоѓ згаджаѓся.

Цяпер ён iшоѓ разам з Губкай па вулiцы, якая падымалася ѓверх, да свайго гатэля, невялiкага рабочага гатэля, на вулiцы, што на паѓдарогi да ѓзгорка Олд-Харбар, узгорка, якi рэзка падымаѓся ѓверх амаль ад берага ракi. На беразе ракi, на шэльфе зямлi крыху вышэй лiнii паводкi, заставалася месца толькi для лiнii чыгуначных шляхоѓ i для шэрагу фабрычных будынкаѓ памiж шляхамi i берагам ракi. Папярок пуцей i вузкай дарогi каля завадскiх варот вулiцы паднiмалiся ѓверх па схiле ѓзгорка, а iншыя вулiцы iшлi раѓналежна шляхам вакол узгорка. Дзелавая частка горада знаходзiлася амаль на сярэдзiне схiлу ѓзгорка.

Доѓгiя будынкi з чырвонай цэглы колавай кампанii, затым пыльная дарога, чыгуначныя шляхi, а затым навалы вулiц працоѓных хат, невялiкiя каркасныя хаткi, цесна прылеглыя сябар да сябра, затым дзве вулiцы крам, i над пачаткам таго, што Губка звалi "шыкоѓнай часткай горада".

Гатэль, у якiм жыѓ Брус, знаходзiѓся на вулiцы з дамамi працоѓных, проста над дзелавымi вулiцамi, "напалову багаты, напалову бедны", - сказаѓ Губка.

Быѓ час - калi Брус, тады яшчэ Джон Стоктон, быѓ хлопчыкам i нейкi час жыѓ у тым жа гатэлi - гэта было ѓ "самай шыкоѓнай" частцы горада. Зямля, якая iшла ѓверх па ѓзгорку, тады была амаль сельскай мясцовасцю, узгорак пакрывалi дрэвы. Да таго, як з'явiлiся аѓтамабiлi, паднiмацца на груд было занадта цяжка, ды i хваль у Олд-Харбары было не так шмат. Гэта было тады, калi яго бацька атрымаѓ пасаду дырэктара сярэдняй школы ѓ Олд-Харбары, i якраз перад тым, як маленькая сям'я пераехала жыць у Iндыянапалiс.

Брус, тады ѓ штанах, разам з бацькам i мацi жыѓ у двух сумежных пакоях - маленькiх на другiм паверсе трохпавярховага каркаснага гатэля. Нават тады гэта была не лепшая гасцiнiца ѓ горадзе, ды i не тое, чым яна стала цяпер - напалову iнтэрнат для працоѓных.

Гатэлем па-ранейшаму валодала тая ж жанчына, удава, якая валодала iм, калi Брус быѓ хлопчыкам. Тады яна была маладой удавой з двума дзецьмi, хлопчыкам i дзяѓчынкай - хлопчык на два-тры гады старэйшы. Ён знiк са сцэны, калi Брус вярнуѓся туды жыць - з'ехаѓ у Чыкага, дзе працаваѓ капiрайтарам у рэкламным агенцтве. Брус ухмыльнуѓся, калi пачуѓ пра гэта. "Госпадзе, нейкае кола жыцця. Вы пачынаеце з нечага i вяртаецеся да таго, з чаго пачалi. Не так ужо важна, якiя вашыя намеры. Вы ходзiце па крузе. Цяпер ты гэта бачыш, а зараз не". Яго бацька i гэтае дзiця абодва працуюць на адной працы ѓ Чыкага, перасякаюць шляхi адзiн аднаго, i абодва сур'ёзна ставяцца да сваёй працы. Калi ён пачуѓ, што сын гаспадара дома робiць у Чыкага, у галаву Брусу прыйшла гiсторыя, якую расказаѓ яму адзiн з хлопчыкаѓ у рэдакцыi газеты. Гэта была гiсторыя пра пэѓных людзей: людзей з Аёвы, людзей з Iлiнойса, людзей з Агаё. Чыкагскi газетчык пабачыѓ шмат людзей, калi адправiѓся ѓ падарожжа з сябрам на машыне. "Яны займаюцца бiзнэсам цi валодаюць фермай, i раптам пачынаюць адчуваць, што нiкуды не падзенуцца. Затым яны прадаюць маленькую ферму цi краму i купляюць "Форд". Яны пачынаюць падарожнiчаць, мужчыны, жанчыны i дзецi. Яны едуць у Калiфорнiю i iм гэта надакучае. Яны пераязджаюць у Тэхас, а затым у Фларыду. Машына грымiць i стукае, як малакавоз, але яны працягваюць рух. Нарэшце яны вяртаюцца да таго, з чаго пачалi, i пачынаюць усё шоу нанава. Краiна запаѓняецца тысячамi такiх караванаѓ. Калi такое прадпрыемства руйнуецца, яны абсоѓваюцца дзе заѓгодна, становяцца парабкамi або фабрычнымi працоѓнымi. Iх шмат. Я думаю, гэта амерыканскi запал да падарожжаѓ, якi крыху зараджаецца".

Сын удавы, якая валодала гатэлем, з'ехаѓ у Чыкага, уладкаваѓся на працу i ажанiѓся, але дачцэ не павезла. Яна не знайшла сабе мужчыну. Цяпер мацi старэла, i на яе месца выслiзгвала дачка. Гатэль змянiѓся, таму што змянiѓся горад. Калi Брус быѓ дзiцем i жыѓ там у штанах са сваiмi бацькам i мацi, там жылi некалькi другарадных людзей - напрыклад, яго бацька, дырэктар сярэдняй школы, малады нежанаты лекар i два маладыя юрысты. Каб зэканомiць крыху грошай, не паехалi ѓ даражэйшы гатэль на галоѓнай дзелавой вулiцы, а здавольвалiся акуратным мястэчкам на схiле ѓзгорка вышэй. Увечары, калi Брус быѓ дзiцем, такiя мужчыны сядзелi на крэслах перад гатэлем i размаѓлялi, тлумачачы адзiн аднаму сваю прысутнасць у менш дарагiм месцы. "Мне гэта падабаецца. Тут цiшэй, - сказаѓ адзiн з iх. Яны спрабавалi зарабiць крыху грошай на выдатках сваiх падарожнiкаѓ i, здавалася, саромелiся гэтага факту.

Дачка дома была тады прыгожай малечай з доѓгiмi жоѓтымi кучарамi. Вясновымi i восеньскiмi вечарамi яна заѓсёды гуляла перад гатэлем. Падарожныя мужчыны лашчылi i важдалiся з ёй, i ёй гэта падабалася. Аднаго за адным яны саджалi яе да сябе на каленi i давалi ёй манеты цi цукеркi. "Як доѓга гэта працягвалася?" Брус задумаѓся. У якiм узросце яна, жанчына, стала сарамлiвай? Магчыма, яна, сама таго не ведаючы, саслiзнула з аднаго на другое. Аднойчы ѓвечары яна сядзела на каленях у маладога чалавека i раптоѓна ѓ яе з'явiлася пачуццё. Яна не ведала, што гэта такое. Ёй больш не трэба было рабiць падобныя рэчы. Яна саскочыла ѓнiз i пайшла з такiм велiчным выглядам, што рассмяшыла вандроѓных мужчын i iншых якiя сядзяць вакол. Малады вандроѓнiк спрабаваѓ угаварыць яе вярнуцца i зноѓ сесцi да яго на каленi, але яна адмовiлася, а потым пайшла ѓ гатэль i паднялася да сябе ѓ нумар з адчуваннем - чорт ведае што.

Гэта адбылося, калi Брус быѓ там дзiцем? Ён, яго бацька i мацi часам вясновымi i восеньскiмi вечарамi сядзелi на крэслах перад дзвярыма гатэля. Становiшча яго бацькi ѓ сярэдняй школе давала яму пэѓную годнасць у вачах астатнiх.

А як наконт мацi Бруса, Марты Стоктан? Дзiѓна, якой выразнай i ѓ той жа час смутнай фiгурай яна была для яго з таго часу, як ён стаѓ дарослым. Яму снiлiся аб ёй усякiя мары, думкi аб ёй. Часам, у яго ѓяѓленнi, яна была маладой i прыгожай, а часам старой i стомленай ад жыцця. Няѓжо яна стала проста постаццю, з якой гуляла яго фантазiя? Мацi пасля яе смерцi або пасля таго, як ты больш не жывеш побач з ёй, - гэта тое, з чым мужчынская фантазiя можа гуляць, марыць, рабiць часткай руху гратэскавага танца жыцця. Iдэалiзуйце яе. Чаму не? Яна пайшла. Яна не наблiзiцца, каб разарваць нiтку мары. Мара гэтак жа дакладная, як i рэальнасць. Хто ведае рознiцу? Хто нешта ведае?

Мама, дарагая мама, прыйдзi да мяне дадому зараз

Гадзiны на шпiлi б'юць дзесяць.

Сярэбраныя нiткi сярод золата.

Часам Брус задаваѓся пытаннем, цi адбылося з уяѓленнем яго бацькi аб мёртвай жанчыне тое ж самае, што i з яго ѓласным. Калi яны з бацькам разам абедалi ѓ Чыкага, яму часам хацелася задаць пажылому чалавеку пытаннi, але ён не адважваѓся. Магчыма, гэта i было б зроблена, калi б памiж Бернiс i новай жонкай яго бацькi не ѓзнiкла такога пачуцця. Чаму яны так неѓзлюбiлi адзiн аднаго? Варта было б мець магчымасць сказаць старэйшаму мужчыну: "А як наконт гэтага, га, тата? Што табе больш за ѓсё падабаецца мець побач з сабой - жывое цела маладой жанчыны цi напаѓрэальны, напаѓпрыдуманы сон памерлай?" Фiгура мацi, якая ѓтрымлiваецца ѓ растворы, у плавае, змяняецца вадкай рэчы - фантазiя.

Яркi малады габрэй у рэдакцыi газеты напэѓна мог бы паднесцi выдатныя матчыны рэчы: "мацi з залатымi зоркамi адпраѓляюць сыноѓ на вайну - мацi маладога забойцы ѓ судзе - у чорным - устаѓленая туды адвакатам сына - лiса, гэтая малайчына, добры член журы. Калi Брус быѓ дзiцем, ён разам са сваёй мацi i бацькам жыѓ на адным паверсе гатэля ѓ Олд-Харбары, дзе пазней атрымаѓ пакой. Затым быѓ пакой для яго бацькi i мацi i пакой паменш для яго самога. Ванная знаходзiлася на тым жа паверсе, праз некалькi дзвярэй. Магчыма, тады гэтае месца выглядала гэтак жа, як цяпер, але Брусу яно здавалася значна больш убогiм. У той дзень, калi ён вярнуѓся ѓ Олд-Харбар i пайшоѓ у гатэль, i калi яму паказалi нумар, ён задрыжаѓ, думаючы, што жанчына, якая вяла яго наверх, збiралася правесцi яго ѓ той жа пакой. Спачатку, калi ён застаѓся адзiн у пакоi, ён падумаѓ, што, магчыма, гэта той самы пакой, у якiм ён жыѓ у дзяцiнстве. Яго розум казаѓ: "пстрык, пстрык", як стары гадзiннiк у пустым доме. "Аб Госпадзе! Пакруцiся вакол ружовага, а? Паступова ѓсё праяснiлася. Ён вырашыѓ, што гэта не той пакой. Ён не хацеѓ бы, каб усё было гэтак жа.

"Лепш не трэба. Аднойчы ноччу я магу прачнуцца, рыдаючы па мацi, жадаючы, каб яе мяккiя рукi абнялi мяне, мая галава ляжала на яе мяккiх грудзях. Матчын комплекс - нешта падобнае. Я павiнен паспрабаваць вызвалiцца ад успамiнаѓ. Калi змагу, удыхнiце ѓ мае ноздры. вяртайся. Танчыце танец да канца. Слухай, ты чуеш музыку?

Жанчына, якая праводзiла яго ѓ пакой, несумненна, была дачкой кучараѓ. Гэта ён ведаѓ па яе iменi. Яна крыху распаѓнела, але насiла ахайнае адзенне. Яе валасы ѓжо крыху пасiвеѓ. Цi была яна ѓнутры сябе яшчэ дзiцем? Цi хацеѓ ён зноѓ стаць дзiцем? Цi не гэта прымусiла яго вярнуцца ѓ Олд-Харбар? "Ну, наѓрад цi", - цвёрда сказаѓ ён сабе. "Я зараз на iншым ляжы".

А што наконт той жанчыны, дачкi гаспадынi гатэля, якая сама зараз працуе гаспадыняй гасцiнiцы?

Чаму яна не знайшла сабе мужчыну? Магчыма, яна гэтага не хацела. Магчыма, яна занадта шмат бачыла мужчын. Сам ён, будучы дзiцем, нiколi не гуляѓ з двума дзецьмi з гатэля, таму што маленькая дзяѓчынка прымушала яго саромецца, калi ён сустракаѓ яе адну ѓ холе, i таму што, паколькi хлопчык быѓ на два цi тры гады старэйшы, ён саромеѓся ён таксама.

Ранiцай, калi ён быѓ дзiцем у штанах да каленяѓ i жыѓ у гатэлi з бацькам i мацi, ён iшоѓ у школу, гуляючы звычайна з бацькам, а днём, калi школа заканчвалася, прыходзiѓ дадому адзiн. Яго бацька заставаѓся ѓ школе дапазна, выпраѓляючы працы цi нешта ѓ гэтым родзе.

Блiжэй да вечара, калi надвор'е было добрым, Брус i яго мацi пайшлi на шпацыр. Чым яна займалася ѓвесь дзень? Рыхтаваць не было чаго. Яны абедалi ѓ сталовай гатэля сярод вандроѓных мужчын, фермераѓ i гараджан, якiя прыйшлi сюды паесцi. Дашлi i некалькi бiзнэсмэнаѓ. Вячэра каштавала дваццаць пяць цэнтаѓ. Працэсiя дзiѓных людзей увесь час уваходзiла i выходзiла з уяѓлення хлопчыка. Тады шмат рэчаѓ для фантазii. Брус быѓ даволi маѓклiвым хлопчыкам. Яго мацi таксама была такога кшталту. Бацька Бруса казаѓ за сям'ю.

Што яго мацi рабiла ѓвесь дзень? Яна шмат шыла. Яшчэ яна шыла карункi. Пазней, калi Брус ажанiѓся з Бернiс, яго бабуля, з якой ён жыѓ пасля смерцi мацi, даслала ёй шмат карункаѓ, зробленых мацi. Гэта была даволi далiкатная штука, з часам крыху пажоѓклая. Бернiс была рада атрымаць гэта. Яна напiсала бабулi запiску, у якой сказала, як мiла з яе боку адправiць гэты лiст.

Днём, калi хлопчык, якому цяпер было 34 гады, каля чатырох вярнуѓся дадому са школы, мацi ѓзяла яго на шпацыр. У той час у Олд-Харбар рэгулярна прыбывала некалькi рачных пакетаѓ, i жанчына з дзiцем любiлi спускацца на дамбу. Якая мiтусня! Якiя спевы, лаянка i крыкi! Горад, якi спаѓ увесь дзень у гарачай далiне, раптам прачнуѓся. Па ѓзгорыстых вулiцах у бязладзiцы ехалi вазы, стаяла воблака пылу, брахалi сабакi, бегалi i крычалi хлопчыкi, над горадам пранёсся вiхура энергii. Здавалася, гэта пытанне жыцця i смерцi, калi човен не затрымаюць на прычале ѓ непатрэбны момант. Лодкi выгружалi тавары, прымалi i высаджвалi пасажыраѓ каля вулiцы з невялiкiмi крамамi i салонамi, якая стаяла на месцы, якое зараз займае Фабрыка шэрых колаѓ. Крамы выходзiлi на раку, а каля заднiх дзвярэй праходзiла чыгунка, якая павольна, але дакладна ѓдушала рачнае жыццё. Якой нерамантычнай здавалася чыгунка, вiдаць рака i рачная жыццё.

Мацi Бруса павяла дзiця па нахiльнай вулачцы ѓ адну з невялiкiх крам з вiдам на раку, дзе яна звычайна купляла якую-небудзь дробязь: упакоѓку шпiлек або iголак або шпульку нiтак. Потым яна i хлопчык селi на лаѓку перад магазiнам, i крамнiк падышоѓ да дзвярэй, каб пагаварыць з ёю. Гэта быѓ ахайны мужчына з сiвымi вусамi. - Хлопчыку падабаецца глядзець на лодкi i раку, цi не так, мiсiс Стоктон? ён сказаѓ. Мужчына i жанчына казалi аб спякоце позняга вераснёѓскага дня або аб верагоднасцi дажджу. Затым з'явiѓся пакупнiк, мужчына знiк унутры крамы i больш не выходзiѓ. Хлопчык ведаѓ, што яго мацi купiла гэтую цацанку ѓ краме, таму што ёй не падабалася сядзець на лаѓцы наперадзе, не аказаѓшы крыху заступнiцтва краме. Гэтая частка горада ѓжо развальвалася на часткi. Дзелавое жыццё горада адышло ад ракi, адвярнулася ад ракi, дзе некалi засяроджвалася ѓсё гарадское жыццё.

Жанчына i хлопчык цэлую гадзiну праседзелi на лаѓцы. Святло пачаѓ мякчэць, i прахалодны вячэрнi ветрык падзьмуѓ па рачной далiне. Як рэдка казала гэтая жанчына! Было ясна, што мацi Бруса не была вельмi таварыскай. У жонкi дырэктара школы магло быць нямала сябровак у горадзе, але яна, падобна, не мела патрэбу ѓ iх. Чаму?

Калi лодка прыходзiла цi адыходзiла, гэта было вельмi цiкава. На нахiленай дамбе была спушчана доѓгая шырокая прыстань, абсыпаная каменем, i негры бегалi або бегалi па лодцы з грузам на галовах i плячах. Яны былi босыя i часта напаѓголыя. У спякотныя днi канца траѓня цi пачатку верасня як блiшчалi ѓ дзённым святле iх чорныя твары, спiны i плечы! Была лодка, павольна рухаюцца шэрыя воды ракi, зелянiна дрэѓ на беразе Кентукi i жанчына, якая сядзела побач з хлопчыкам - так блiзка i ѓ той жа час так далёка.

Нейкiя рэчы, уражаннi, карцiнкi, успамiны замацавалiся ѓ свядомасцi хлопчыка. Яны засталiся там пасля таго, як жанчына памерла, а ён сам стаѓ мужчынам.

Жанчына. Таямнiца. Каханне жанчын. Пагарда да жанчын. Якiя яны? Яны падобныя на дрэвы? Наколькi можа жанчына ѓнiкаць у таямнiцу жыцця, думаць, адчуваць? Любiце мужчын. Вазьмiце жанчын. Дрэйф з цягам дзён. Тое, што жыццё працягваецца, вас не датычыцца. Гэта датычыцца жанчын.

Думкi аб чалавеку, нездаволеным жыццём, якiм яна ѓяѓлялася яму, блыталiся з тым, што, на яго думку, адчуваѓ хлопчык, якi сядзiць ля ракi з жанчынай. Перш чым ён стаѓ дастаткова дарослым, каб усведамляць яе, як iстота, падобная да яго, яна памерла. Няѓжо ён, Брус, у гады пасля яе смерцi, у той час, калi ён сталеѓ i стаѓ дарослым мужчынам, стварыѓ тое пачуццё, якое ѓ яго ѓзнiкла ѓ адносiнах да яе? Магчыма, гэта так. Магчыма, ён зрабiѓ гэта таму, што Бернiс не здавалася вялiкай загадкай.

Хто любiць, павiнен любiць. Гэта яго прырода. Няѓжо такiя людзi, як Губка Марцiн, якiя былi працоѓнымi, жылi i адчувалi скрозь пальцы, успрымалi жыццё больш ясна?

Брус выходзiць з дзвярэй фабрыкi са Губкай суботнiм вечарам. Зiма амаль мiнула, хутка вясна.

Перад варотамi фабрыкi за рулём аѓтамабiля стаiць жанчына - жонка Грэя, уладальнiка фабрыкi. Iншая жанчына сядзiць на лаѓцы побач са сваiм хлопчыкам i глядзiць на якое рухаецца рэчышча ракi ѓ вячэрнiм святле. Блукаючыя думкi, фантазii ѓ свядомасцi чалавека. Рэальнасць жыцця ѓ гэты момант затуманiлася. Голад пасеву насення, голад глебы. Група слоѓ, якая заблыталася ѓ сетках розуму, пракралася ѓ прытомнасць, утвараючы словы на яго вуснах. Пакуль Губка казаѓ, Брус i жанчына ѓ машыне ѓсяго на iмгненне паглядзелi адзiн аднаму ѓ вочы.

Словы, якiя ѓ той момант былi ѓ галаве Бруса, былi з Бiблii. "I сказаѓ Юда Анану: увайдзi да жонкi брата твайго, ажанiся зь ёю, i аднавi семя брату твайму".

Якая дзiѓная мешанiна слоѓ i iдэй. Брус адсутнiчаѓ ад Бернiс некалькi месяцаѓ. Няѓжо ён зараз шукае iншую жанчыну? Чаму такi спалоханы погляд у жанчыны ѓ машыне? Няѓжо ён збянтэжыѓ яе, гледзячы на ??яе? Але яна глядзела на яго. У яе вачах было такое выраз, нiбы яна збiралася загаварыць з iм, працоѓным на фабрыцы яе мужа. Ён слухаѓ Губку.

Брус iшоѓ побач са Спанчам, не азiраючыся. "Што за штука гэтая Бiблiя!" Гэта была адна з нямногiх кнiг, якiя Брус нiколi не стамляѓся чытаць. Калi ён быѓ хлопчыкам i пасля смерцi яго мацi, у яго бабулi заѓсёды была кнiга пра чытанне Новага Запавету, але ён чытаѓ Стары Запавет. Гiсторыi - мужчыны i жанчыны ѓ адносiнах адзiн да аднаго - палi, авечкi, вырошчванне збожжа, голад, якi прыйшоѓ у краiну, будучыя гады багацця. Язэп, Давiд, Саѓл, Самсон, моцны чалавек - мёд, пчолы, свiрны, жывёлу - мужчыны i жанчыны iдуць у свiраны, каб ляжаць на гумнах. "Калi ён убачыѓ яе, дык падумаѓ, што яна блудадзейка, бо яна закрыла твар свой". I прыйшоѓ ён да стрыгучых авечак сваiх у Цiмарат, ён i Хiра, сябар ягоны, Адаламiцянiн.

"I звярнуѓся да яе на дарозе i сказаѓ: iдзi, дазволь мне ѓвайсцi да цябе".

I чаму той малады габрэй у рэдакцыi газеты ѓ Чыкага не прачытаѓ кнiгу свайго бацькi? Тады б не было такой балбатнi.

Губка на кучы пiлавiння ѓ далiне ракi Агаё побач са сваёй старой - старой, якая была жывая, як факстэр'ер.

Жанчына ѓ аѓтамабiлi глядзiць на Бруса.

Рабочы, як i Губка, бачыѓ, адчуваѓ, спрабаваѓ на смак рэчы сваiмi пальцамi. Узнiкла хвароба жыцця з-за таго, што людзi адыходзiлi ад сваiх рук, а таксама ад свайго цела. Рэчы адчуваюцца ѓсiм целам - рэкi - дрэвы - неба - рост травы - вырошчванне збожжа - караблi - рух насення ѓ зямлi - гарадскiя вулiцы - пыл на гарадскiх вулiцах - сталь - жалеза - хмарачосы - твары на гарадскiх вулiцах - целы мужчыны - целы жанчын - дзiцячыя хуткiя стройныя целы.

Гэты малады жыд з рэдакцыi чыкагскай газеты блiскуча вымаѓляе словы - паднiмае ложак. Бернiс пiша гiсторыю пра паэта i васковую жанчыну, а Том Уiлс лае маладога яѓрэя. "Ён баiцца сваёй жанчыны".

Брус з'яжджае з Чыкага, праводзiць тыднi на рацэ, у доках Новага Арлеана.

Думкi аб мацi - думкi хлопчыка аб яго мацi. Такi чалавек, як Брус, мог думаць пра сотню разнастайных думак, прайшоѓшы дзесяць крокаѓ побач з рабочым па iменi Губка Марцiн.

Цi заѓважыѓ Губка невялiкi праход памiж iм - Брусам - i той жанчынай у машыне? Ён адчуѓ гэта - магчыма, скрозь пальцы.

"Гэтая жанчына вам спадабалася. Лепш сцеражыся, - сказаѓ Губка.

Брус усмiхнуѓся.

Яшчэ больш думак аб мацi, пакуль ён гуляѓ з Губкай. Губка гаворыць. Ён не стаѓ закранаць тэму жанчыны ѓ машыне. Магчыма, гэта быѓ проста ѓхiл працоѓнага. Рабочыя былi такiя, яны думалi пра жанчын толькi адным чынам. У рабочых была нейкая жахлiвая празаiчнасьць. Хутчэй за ѓсё, большасць iх назiранняѓ былi хлуснёй. Дзе ашуканства дэ дум дум! Дзе ашуканства дэ дум дум!

Брус памятаѓ цi думаѓ, што памятае сёе-тое аб сваёй мацi, i пасля таго, як ён вярнуѓся ѓ Олд-Харбар, яны назапасiлiся ѓ яго свядомасцi. Ночы ѓ гатэлi. Пасля вячэры i калi ночы былi яснымi, ён са сваiмi бацькам i мацi сядзеѓ з незнаёмцамi, падарожнiкамi i iншымi перад дзвярыма гатэля, а затым Бруса ѓкладвалi спаць. Часам дырэктар школы ѓступаѓ у дыскусiю з нейкiм мужчынам. "Цi з'яѓляецца ахоѓны тарыф добрай рэччу? Вам не здаецца, што гэта занадта моцна паднiме кошты? Той, хто пасярэдзiне, будзе раздушаны памiж верхнiм i нiжнiм жорнамi".

Што такое нiжнi жорнаѓ?

Бацька i мацi разышлiся па сваiх пакоях: мужчына чытаѓ школьныя сшыткi, а жанчына кнiгу. Часам яна займалася шыццём. Тады жанчына ѓвайшла ѓ пакой хлопчыка i пацалавала яго ѓ абедзве шчакi. - А цяпер iдзi спаць, - сказала яна. Часам, калi ён клаѓся спаць, бацькi выходзiлi на шпацыр. Куды яны падзелiся? Яны пайшлi пасядзець на лаѓцы ля дрэва перад крамай на вулiцы, звернутай да ракi?

Рака, якая працягваецца заѓсёды, - велiзарная рэч. Здавалася, ён нiколi не спяшаѓся. Праз некаторы час яна далучылася да iншай ракi, званай Мiсiсiпi, i сышла на поѓдзень. Вады цячэ ѓсё больш i больш. Калi ён ляжаѓ у ложку, рака, здавалася, цякла цераз галаву хлопчыка. Часам вясновымi начамi, калi мужчына i жанчына адсутнiчалi, раптам iшоѓ дождж, i ён уставаѓ з ложка i падыходзiѓ да адчыненага акна. Неба было цёмным i загадкавым, але калi хтосьцi глядзеѓ унiз са свайго пакоя на другiм паверсе, можна было ѓбачыць радаснае вiдовiшча людзей, якiя паспешлiва iшлi па вулiцы, якiя спускалiся па вулiцы па вулiцы да ракi, якiя хавалiся ѓ дзвярных праёмах i выхадах з iх, каб пазбегнуць дажджу. .

У iншыя ночы ѓ ложку была толькi цёмная прастора памiж акном i небам. Па калiдоры перад яго дзвярыма праходзiлi мужчыны - якiя вандруюць мужчыны, якiя збiралiся спаць - большасць з iх цяжканогiя тоѓстыя мужчыны.

У чалавека Бруса нейкiм чынам уяѓленне аб мацi змяшалася з пачуццём да ракi. Ён выдатна ѓсведамляѓ, што ѓ яго галаве ѓсё гэта была блытанiна. Мацi Мiсiсiпi, Мацi Агаё, так? Вядома, усё гэта была лухта. "Паэтычная койка", - сказаѓ бы Том Уiлс. Гэта быѓ сiмвалiзм: выйсцi з-пад кантролю, сказаць адно, а мець на ѓвазе другое. I ѓсё ж у гэтым можа быць нешта - нешта, што Марк Твен амаль зразумеѓ, але не адважыѓся паспрабаваць зразумець - пачатак свайго роду вялiкай кантынентальнай паэзii, а? Цёплыя, вялiкiя багатыя рэкi цякуць унiз - Мацi Агаё, Мацi Мiсiсiпi. Калi вы пачнеце станавiцца разумнейшымi, вам давядзецца прыглядаць за такiм ложкам. Будзь асцярожны, брат, калi ты скажаш гэта ѓслых, якi-небудзь хiтры гараджанiн можа з цябе пасмяяцца. Том Уiлс рыкае: "Ах, годзе!" Калi вы былi хлопчыкам i сядзелi, гледзячы на раку, нешта з'явiлася, цёмная пляма ѓдалечынi ад ракi. Вы бачылi, як яно павольна апускалася ѓнiз, але яно было так далёка, што вы не маглi разгледзець, што гэта такое. Прасякнутае вадой бярвенне часам пагойдвалася, толькi адзiн канец тырчаѓ уверх, як у чалавека, якi плыве. Магчыма, гэта быѓ нейкi плывец, але, канешне, гэта не магло быць так. Мужчыны не плывуць мiлi i мiлi па Агаё, а не па Мiсiсiпi, мiлi i мiлi. Калi Брус быѓ дзiцем i сядзеѓ на лаѓцы i глядзеѓ, ён прыплюшчыѓ вочы, i яго мацi, якая сядзела побач з iм, рабiла тое ж самае. Пазней, калi ён стане дарослым мужчынам, трэба будзе высветлiць, цi былi ѓ яго i яго мацi адны i тыя ж думкi ѓ адзiн i той жа час. Магчыма, думкi, якiя, як пазней падавалася Брусу, былi ѓ яго ѓ дзяцiнстве, увогуле не прыходзiлi яму ѓ галаву. Фантазiя была складанай штукай. З дапамогай уяѓлення чалавек спрабаваѓ нейкiм загадкавым чынам звязаць сябе з iншымi.

Вы глядзелi, як бервяно калыхаецца. Цяпер яно было насупраць вас, недалёка ад берага Кентукi, дзе была павольная моцная плынь.

А зараз яно пачало станавiцца ѓсё менш i менш. Як доѓга вы зможаце трымаць гэта ѓ поле зроку на шэрым фоне вады, маленькая чорная iстота, якая робiцца ѓсё менш i менш? Гэта стала выпрабаваннем. Патрэба была жахлiвай. Што патрэбна? Утрымаць погляд на дрэйфуючай, якая плавае чорнай пляме на якая рухаецца жоѓта-шэрай паверхнi, утрымлiваць погляд нерухомым як мага даѓжэй.

Што рабiлi мужчына цi жанчына, якiя сядзяць на лаѓцы на вулiцы змрочным вечарам i глядзяць на цямнеючае аблiчча ракi, што яны бачылi? Навошта iм спатрэбiлася разам здзейснiць такую абсурдную рэч? Калi бацька i мацi дзiцяцi гулялi ѓначы адны, цi было ѓ iх нешта падобнае? Няѓжо яны задавальнялi запатрабаванне такiм дзiцячым спосабам? Калi яны прыходзiлi дадому i клалiся спаць, яны часам казалi цiхiм голасам, а часам маѓчалi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАНАЦЦАТЫ.

Аб IНШЫЯ Дзiѓныя ѓспамiны для Бруса, якi iдзе з Губка. Калi ён адправiѓся са сваiм бацькам i мацi з Олд-Харбара ѓ Iндыянапалiс, яны паехалi на лодцы ѓ Луiсвiлля. Тады Брусу было дванаццаць. Яго ѓспамiны аб гэтай падзеi маглi б быць больш дакладнымi. Яны ѓсталi рана ранiцай i пайшлi ѓ хацiне да прыстанi. Было яшчэ два пасажыры, двое маладых людзей, вiдавочна, не грамадзян Олд-Харбара. Хто яны? Пэѓныя постацi, убачаныя пры пэѓных абставiнах, назаѓжды застаюцца ѓ памяцi. Аднак занадта сур'ёзна ставiцца да такiх рэчаѓ - справа няпростая. Гэта магло б прывесцi да мiстыцызму, i амерыканскi мiстык быѓ бы нечым недарэчным.

Тая жанчына ѓ машыне каля брамы завода, мiма якой толькi што праехалi Брус i Губка. Дзiѓна, што Губка ведаѓ аб iснаваннi свайго роду праходу памiж ёй i Брусам. Ён не шукаѓ.

Таксама дзiѓна, калi б мацi Бруса заѓсёды ѓстанаѓлiвала такiя кантакты, прымушаючы iх i яе мужчыну - бацьку Бруса - не ведаць пра гэта.

Яна сама магла гэтага не ведаць - не свядома.

Той дзень яго дзяцiнства на рацэ, несумненна, запомнiѓся Брусу вельмi яскрава.

Вядома, Брус тады быѓ дзiцем, i для дзiцяцi прыгода, звязаная з пераездам у новае месца, з'яѓляецца нечым надзвычайным.

Што будзе вiдаць на новым месцы, якiя людзi там будуць, якое там будзе жыцьцё?

Двое маладых людзей, якiя селi ѓ лодку той ранiцай, калi ён разам з бацькам i мацi пакiнулi Олд-Харбар, стаялi ля парэнчаѓ на верхняй палубе i размаѓлялi, пакуль лодка выходзiла ѓ раку. Адзiн быѓ даволi грузны, шыракаплечы мужчына з чорнымi валасамi i вялiкiмi рукамi. Ён курыѓ люльку. Iншы быѓ стройным i меѓ маленькiя чорныя вусы, якiя ён увесь час пагладжваѓ.

Брус сядзеѓ з бацькам i мацi на лаѓцы. Ранiца прайшла. Выраблена пасадка i выгружаны тавары. Двое маладых пасажыраѓ працягвалi гуляць, смеючыся i сур'ёзна размаѓляючы, i ѓ дзiцяцi ѓзнiкла адчуванне, што адзiн з iх, стройны чалавек, мае нейкую сувязь са сваёй мацi. Як быццам мужчына i жанчына калiсьцi былi знаёмыя, а зараз бянтэжылiся, апынуѓшыся ѓ адной лодцы. Калi яны абмiнулi лаѓку, на якой сядзелi Стоктоны, стройны мужчына паглядзеѓ не на iх, а на раку. У Бруса ѓзнiкла сарамлiвае хлапечае жаданне паклiкаць яго. Ён быѓ захоплены маладым чалавекам i яго мацi. Якi малады яна выглядала ѓ той дзень - як дзяѓчынка.

Бацька Бруса доѓга размаѓляѓ з капiтанам лодкi, якi выхваляѓся сваiмi ѓражаннямi, атрыманымi ѓ першыя днi на рацэ. Ён казаѓ пра чорных матросаѓ: "Тады мы валодалi iмi, як i многiмi канямi, але нам даводзiлася клапацiцца пра iх, як пра коней. Менавiта пасля вайны мы пачалi атрымлiваць ад iх максiмальную выгаду. Разумееце, яны ѓсё роѓна былi нашай уласнасцю, але мы не маглi iх прадаць i заѓжды маглi атрымаць усё, што хацелi. Нiгеры любяць раку. Вы не зможаце ѓтрымаць нiгера далей ад ракi. Раней мы атрымлiвалi iх за пяць цi шэсць долараѓ у месяц i не плацiлi iм гэтага, калi не хацелi. Чаму мы мусiм гэта рабiць? Калi негр станавiѓся геем, мы скiдалi яго ѓ раку. У тыя часы нiхто нiколi не наводзiѓ даведкi аб знiклым нiгеры.

Капiтан лодкi i школьны настаѓнiк сышлi ѓ iншую частку лодкi, а Брус застаѓся адзiн са сваёй мацi. У яго памяцi - пасля смерцi - яна засталася стройнай, даволi маленькай жанчынай з мiлым, сур'ёзным тварам. Амаль заѓсёды яна была цiхая i стрыманая, але часам - рэдка - як у той дзень на лодцы, яна рабiлася дзiѓна жывой i энергiчнай. Днём, калi хлопчык стамiѓся бегаць па лодцы, ён зноѓ пайшоѓ з ёю пасядзець. Надышоѓ вечар. Праз гадзiну яны будуць прывязаныя ѓ Луiсвiлля. Капiтан адвёѓ бацьку Бруса ѓ рулявую рубку. Побач з Брусам i яго мацi стаялi двое маладых людзей. Лодка падышла да прычала, апошняй прыстанi перад тым, як дасягнуць горада.

Там быѓ доѓгi спадзiсты бераг з каменем, выкладзеным у глей рачной дамбы, а горад, у якога яны спынiлiся, быѓ вельмi падобны на горад Олд-Харбар, толькi крыху менш. Прыйшлося выгрузiць шмат мяшкоѓ са збожжам, i негры бегалi ѓверх i ѓнiз па прыстанi i спявалi, працуючы.

З глыток абарваных чарнаскурых мужчын, якiя бегалi ѓверх i ѓнiз па прыстанi, зыходзiлi дзiѓныя, дакучлiвыя ноты. Словы лавiлiся, кiдалiся, затрымлiвалiся ѓ горле. Аматары слоѓ, аматары гукаѓ - чорныя, здавалася, захоѓвалi тон у нейкiм цёплым месцы, магчыма, пад сваiмi чырвонымi мовамi. Iх тоѓстыя вусны былi сценамi, пад якiмi хаваѓся тон. Несвядомае каханне да неадушаѓлёных рэчаѓ, страчаных для белых - небу, рацэ, лодцы - чорная мiстыка - нiколi не выяѓлялася iнакш як у песнi цi ѓ рухах целаѓ. Целы чарнаскурых працоѓных прыналежалi адзiн аднаму, як неба прыналежыць рацэ. Далёка, унiз па рацэ, дзе неба было запырскана чырвоным, яно дакранулася да рэчышча ракi. Гукi з глыток чарнаскурых працоѓных дакраналiся адзiн аднаго, лашчылi адзiн аднаго. На палубе лодкi стаяѓ чырванатвары памочнiк капiтана, лаючыся, нiбы на неба i раку.

Словы, якiя зыходзiлi з горла чарнаскурых працоѓных, хлопчык не мог зразумець, але яны былi моцнымi i выдатнымi. Пасля, успамiнаючы гэты момант, Брус заѓсёды ѓспамiнаѓ пеѓчыя галасы матросаѓ-неграѓ як колеры. Струменевыя чырвоныя, карычневыя, залацiста-жоѓтыя колеры вырываюцца з чорных глыток. Ён неяк дзiѓна ѓзбудзiла ѓнутры сябе, i мацi яго, якая сядзела побач з iм, таксама ѓзбудзiла. "Ах, мой малыш! Ах, мой малыш!" Гукi ѓлоѓлiвалiся i затрымлiвалiся ѓ чорных глотках. Пераклад: разбiваюцца на чацвёртыя. Слова, як значэнне, не мае значэння. Магчыма, словы заѓсёды былi няважныя. Былi дзiѓныя словы аб "сабаку-банджа". Што такое "сабака-банджа"?

"Ах, мой сабака-банджа! Ой ой! Ой ой! Ах, мой сабака-банджа!

Карычневыя целы бягуць, чорныя целы бягуць. Целы ѓсiх мужчын, якiя бегалi ѓверх i ѓнiз па прыстанi, былi адным целам. Аднаго ён не мог адрознiць ад другога. Яны страцiлiся адна ѓ адной.

Цi маглi целы людзей, якiх ён так страцiѓ адно ѓ адным? Мацi Бруса ѓзяла хлопчыка за руку i сцiснула яе моцна i цёпла. Побач стаяѓ стройны малады чалавек, якi залез ранiцай на лодку. Цi ведаѓ ён, што адчувалi мацi i хлопчык у той момант, i цi хацеѓ ён быць iх часткай? Несумненна, увесь дзень, пакуль лодка iшла ѓверх па рацэ, памiж жанчынай i мужчынам было нешта такое, пра што яны абодва толькi ѓсведамлялi. Школьны настаѓнiк не ведаѓ, але ведалi хлопчык i спадарожнiк зграбнага маладога чалавека. Часам праз шмат часу пасля таго вечара - думкi прыходзяць у галаву мужчыну, якi калiсьцi быѓ хлопчыкам на лодцы са сваёй мацi. Увесь дзень, пакуль мужчына блукаѓ па лодцы, ён размаѓляѓ са сваiм спадарожнiкам, але ѓнутры яго быѓ клiч да жанчыны з дзiцем. Нешта ѓнутры яго накiравалася да жанчыны, як сонца хiлiлася да заходняга гарызонту.

Цяпер вячэрняе сонца, здавалася, вось-вось упадзе ѓ раку далёка на захадзе, i неба было ружова-чырвоным.

Рука маладога чалавека ляжала на плячы сваёй спадарожнiцы, але твар яго быѓ звернуты да жанчыны i дзiцяцi. Твар жанчыны быѓ чырвоны, як вячэрняе неба. Яна глядзела не на юнака, а ѓ бок ад яго, праз раку, i хлопчык перавёѓ погляд з твару юнака на твар сваёй мацi. Мацiя рука моцна сцiснула яго руку.

У Бруса нiколi не было братоѓ цi сясцёр. Можа, яго мацi хацела яшчэ дзяцей? Часам праз шмат часу - у той раз пасля таго, як ён пакiнуѓ Бернiс, калi ён плыѓ па рацэ Мiсiсiпi ѓ адкрытай лодцы, перш чым аднойчы ноччу ён страцiѓ лодку падчас шторму, калi ён сышоѓ на бераг - адбывалiся дзiѓныя рэчы. Ён выцягнуѓ лодку на бераг недзе пад дрэвам i лёг на траву на беразе ракi. Перад яго вачыма пустая рака, напоѓненая зданямi. Ён напалову спаѓ, напалову прачнуѓся. Фантазii апанавалi яго розум. Перш чым вылiѓся шторм, якi забраѓ яго лодку, ён доѓга ляжаѓ у цемры ля абзы вады, iзноѓ перажываючы яшчэ адзiн вечар на рацэ. Дзiвацтва i цуд рэчаѓ у прыродзе, якiя ён ведаѓ яшчэ хлопчыкам i якiя нейкiм чынам пазней страцiѓ, сэнс, страчаны, жывучы ѓ горадзе i ажанiѓшыся з Бернiс, цi мог ён вярнуць iх зноѓ? Былi дзiвацтвы i цуд дрэѓ, неба, гарадскiх вулiц, чорных i белых людзей - будынкаѓ, слоѓ, гукаѓ, думак, фантазiй. Магчыма, тое, што белыя людзi так хутка маюць поспех у жыццi, маючы газеты, рэкламу, вялiкiя гарады, разумныя i разумныя розумы, кiруючы светам, каштавала iм больш, чым яны набылi. Яны не шмат чаго дабiлiся.

Той малады чалавек, якога Брус аднойчы ѓбачыѓ на рачным судне ѓ Агаё, калi ён быѓ хлопчыкам, якi падарожнiчаѓ уверх па рацэ са сваiмi бацькам i мацi, - цi быѓ ён у той вечар чымсьцi накшталт таго, кiм пазней стаѓ Брус? Было б дзiѓным паваротам розуму, калi б гэтага маладога чалавека нiколi не iснавала, калi б яго прыдумаѓ хлопчык. Дапусцiм, ён проста прыдумаѓ яго пазней - неяк так - каб растлумачыць сабе сваю мацi як сродак зблiжэння з жанчынай, сваёй мацi. Памяць мужчыны аб жанчыне, яго мацi, таксама можа быць выдумкай. Розум, падобны розуму Бруса, шукаѓ тлумачэннi ѓсяму.

На лодцы па рацэ Агаё, хутка наблiжаецца вечар. Высока на абрыве стаяѓ горад, i з лодкi сышлi тры цi чатыры чалавекi. Негры працягвалi спяваць, спяваць i рыссю, танчыць узад i наперад па прыстанi. Паламаная хацiна, да якой былi прывязаны дзве лядашчыя на выгляд конi, рушыла па вулiцы да горада на абрыве. На беразе стаялi двое белых мужчын. Адзiн быѓ маленькi i спрытны, i ѓ руцэ ѓ яго была бухгалтарская кнiга. Ён правяраѓ мяшкi са збожжам, калi iх прывозiлi на бераг. "Сто дваццаць два, дваццаць тры, дваццаць чатыры".

"Ах, мой сабака-банджа! О, хо! О, хо!

Другi белы мужчына на беразе быѓ высокi i хударлявы, i ѓ ягоных вачах было нешта дзiкае. У цiхiм вячэрнiм паветры выразна чуѓся голас капiтана карабля, якi размаѓляѓ з бацькам Бруса наверсе, у рулявой рубцы або на верхняй палубе. "Ён вар'ят". Другi белы мужчына на беразе сядзеѓ на вяршынi дамбы, падцiснуѓшы каленi памiж рукамi. Яго цела павольна разгойдвалася ѓзад i наперад у рытме спеваѓ неграѓ. Мужчына патрапiѓ у нейкую аварыю. На яго доѓгай худой шчацэ быѓ парэз, кроѓ сцякала ѓ брудную бараду i засыхала там. На чырвоным небе на захадзе была ледзь бачная малюсенькая чырвоная палоска, падобная на агнiста-чырвоную паласу, якую хлопчык мог бачыць, калi глядзеѓ унiз па рацэ, у бок заходзячага сонца. Паранены мужчына быѓ апрануты ѓ лахманы, вусны яго адвiслi, тоѓстыя вусны адвiслi, як у неграѓ, калi яны спявалi. Яго цела калыхалася. Цела стройнага юнака на лодцы, якi спрабаваѓ падтрымаць размову са сваiм спадарожнiкам, шыракаплечым мужчынам, амаль неѓзаметку пагойдвалася. Цела жанчыны, якая была мацi Бруса, разгойдвалася.

Хлопчыку ѓ лодцы ѓ той вечар увесь свет, неба, лодка, бераг, якi ѓцякае ѓ згушчальную цемру, здавалiся дрыготкiмi ад галасоѓ якiя спяваюць неграѓ.

Няѓжо ѓсё гэта было ѓсяго толькi фантазiяй, капрызам? Няѓжо ён, будучы хлопчыкам, заснуѓ на лодцы, сцiскаючы руку мацi ѓ руцэ, i ѓсё гэта яму прыснiлася? На вузкапалубным рачным цеплаходзе ѓвесь дзень было горача. Шэрая вада, якая цячэ побач з лодкай, усыпiла хлопчыка.

Што адбылося памiж маленькай жанчынай, якая моѓчкi сядзела на палубе лодкi, i маладым чалавекам з малюсенькiмi вусамi, якi ѓвесь дзень размаѓляѓ са сваiм сябрам, нi разу не звярнуѓшыся да жанчыны нi слова? Што магло адбыцца сярод людзей, пра якiх нiхто нiчога не ведаѓ, пра якiх яны самi мала што ведалi?

Калi Брус iшоѓ побач з Губкай Марцiнам i праходзiѓ мiма жанчыны, якая сядзела ѓ аѓтамабiлi, i чагосьцi - памiж iмi прамiльгнула нейкая ѓспышка - што гэта азначала?

У той дзень на лодцы на рацэ мацi Бруса павярнулася тварам да маладога чалавека, хаця хлопчык назiраѓ за гэтымi двума асобамi. Як быццам яна раптам пагадзiлася на нешта - магчыма, на пацалунак.

Нiхто не ведаѓ пра гэта, акрамя хлопчыка i, магчыма, - як дзiкая мудрагелiстая iдэя - вар'ята, якi сядзiць на рачной дамбе i глядзеѓ на лодку з адвiслымi тоѓстымi вуснамi. "Ён на тры чвэрцi белы, на адну чвэрць негр, i сышоѓ з розуму ѓжо дзесяць гадоѓ", - растлумачыѓ голас капiтана школьнаму настаѓнiку на палубе вышэй.

Вар'ят сядзеѓ, згорбiѓшыся, на беразе, на вяршынi дамбы, пакуль лодка не адарвалася ад прычала, а затым падняѓся на ногi i закрычаѓ. Пазней капiтан расказаѓ, што рабiѓ гэта кожны раз, калi ѓ горадзе чаплялася лодка. Па словах капiтана, мужчына бясшкодны. Вар'ят з палоскай чырвонай крывi на шчацэ падняѓся на ногi, выпрастаѓся i загаварыѓ. Яго цела нагадвала ствол мёртвага дрэва, якое расце на вяршынi дамбы. Магчыма, там было мёртвае дрэва. Хлопчык, магчыма, заснуѓ, i яму ѓсё гэта прыснiлася. Яго дзiѓна прыцягваѓ стройны малады чалавек. Ён мог бы захацець, каб малады чалавек быѓ побач з iм, i дазволiць свайму ѓяѓленню наблiзiць яго праз цела жанчыны, яго мацi.

Наколькi абарванай i бруднай была вопратка вар'ята! Памiж маладой жанчынай на палубе i стройным маладым чалавекам адбыѓся пацалунак. Вар'ят нешта крыкнуѓ. "Трымайся на плаву! Трымайся на плаву!" - крыкнуѓ ён, i ѓсе негры ѓнiзе, на нiжняй палубе лодкi, змоѓклi. Цела вусатага юнака задрыжала. Цела жанчыны задрыжала. Цела хлопчыка задрыжала.

- Добра, - крыкнуѓ голас капiтана. "Усё ѓ парадку. Мы паклапоцiмся пра сябе".

"Ён проста бяскрыѓдны вар'ят, спускаецца кожны раз, калi прыходзiць лодка, i заѓсёды крычыць нешта ѓ гэтым родзе", - растлумачыѓ капiтан бацьку Бруса, калi лодка гайданулася ѓ паток.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫНАЦЦАТЫ

Суботняя ноч _ I вячэра на стале. Старая гатуе вячэру - што!

Паднiмiце патэльню, апусцiце вечка,

Мама прыгатуе мне хлеба, якi падняѓся!

I я не аддам табе нiводнага ролу з жэле.

Суботнi вечар ранняй вясной у Олд-Харбары, штат Iндыяна. У паветры лунала першае слабое абяцанне наступлення гарачых вiльготных летнiх дзён. У нiзiнах уверх i ѓнiз па рацэ ад Старой гаванi паводкавыя воды ѓсё яшчэ пакрывалi глыбокiя плоскiя палi. Цёплая, багатая зямля, дзе растуць дрэвы, растуць лясы i кукуруза. Уся Сярэднеамерыканская iмперыя, ахопленая частымi i цудоѓнымi дажджамi, вялiкiя лясы, прэрыi, на якiх раннiя вясновыя кветкi растуць, як дыван, зямля шматлiкiх рэк, якiя сцякаюць да карычневай, павольнай, моцнай мацi рэк, зямля, дзе можна жыць i займацца каханнем. , патанкуйце. Калiсьцi iндзейцы там танчылi, уладкоѓвалi там балi. Яны раскiдвалi вершы, як насенне па ветры. Назвы рэк, назвы гарадоѓ. Агаё! Iлiнойс! Кеокук! Чыкага! Iлiнойс! Мiчыган!

У суботу ѓвечары, калi Губка i Брус адклалi свае пэндзлi i выйшлi з фабрыкi, Губка працягваѓ угаворваць Бруса прыйсцi да яго дадому на нядзельную вячэру. "У цябе няма старой. Маёй бабульцы падабаецца, калi ты тут.

У суботу ѓвечары Губка быѓ у гуллiвым настроi. У нядзелю ён наядаѓся смажанай курыцай, бульбяным пюрэ, курыным соусам, пiрагом. Затым ён расцягваѓся на падлозе каля ѓваходных дзвярэй i засынаѓ. Калi б Брус прыйшоѓ, яму нейкiм чынам удалося б дастаць бутэльку вiскi, i Губцы давялося б некалькi разоѓ доѓга цягнуць бутэльку. Пасля таго, як Брус зробiць пару глыткоѓ, Губка i яго старая даедуць да канца. Тады старая сядзела ѓ крэсле-пампавалцы, смяялася i падражнiвала Губку. "Ён ужо не вельмi добры - у iм мала соку. Мне, вiдаць, прыглядаецца да маладзейшага мужчыны - напрыклад, як ты, - сказала яна, падмiргнуѓшы Брусу. Губка смяяѓся i катаѓся па падлозе, часам рохкаючы, як тоѓстая чыстая старая свiння. "Я падарыѓ табе дваiх дзяцей. Што з табой не так?

- Цяпер час падумаць аб рыбалцы - у якi-небудзь дзень зарплаты - хутка, а, старая?

На стале нямыты посуд. Двое пажылых людзей спалi. Губка, прыцiснутая целам да адчыненых дзвярэй, старая ѓ крэсле-пампавалцы. Яе рот адкрыѓся. На верхняй скiвiцы ѓ яе былi ѓстаѓныя зубы. У адчыненыя дзверы заляцелi мухi i пасялiлiся на стале. Кормiце, лётае! Засталося шмат смажанай курыцы, шмат падлiѓкi, шмат бульбянога пюрэ.

У Бруса была iдэя, што посуд пакiнулi нямытым, таму што Губка хацеѓ дапамагчы з уборкай, але нi ён, нi старая не хацелi, каб iншы мужчына ѓбачыѓ, як ён дапамагае выконваць жаночую задачу. Брус мог уявiць сабе размову памiж iмi яшчэ да таго, як ён прыйшоѓ. "Паслухай, бабулька, ты iм посуд пакiнула ѓ спакоi. Пачакай, пакуль ён не ѓцячэ.

Губка валодаѓ старым цагляным домам, якi калiсьцi быѓ стайняй, недалёка ад берага ракi, там, дзе ручай паварочваѓ на поѓнач. Чыгунка праходзiла мiма дзвярэй яго кухнi, а перад домам, блiжэй да абзы вады, iшла грунтавая дарога. Падчас вясновых паводак дарога часам аказвалася пад вадой, i Губцы даводзiлася прабiрацца па вадзе, каб дабрацца да рэек.

Раней грунтавая дарога была галоѓнай дарогай, якая вядзе ѓ горад, i там была карчма i дылiжанс, але маленькая цагляная стайня, якую Губка купiѓ па нiзкай цане i ператварыла ѓ дом - калi ён быѓ малады чалавек, якi толькi што ажанiѓся, - была адзiная прыкмета былой велiчы, якая засталася на дарозе.

Пяць цi шэсць курэй i певень iшлi па дарозе, поѓнай глыбокiх каляiн. Па гэтым шляху праязджала крыху аѓтамабiляѓ, i, калi астатнiя спалi, Брус асцярожна пераступiѓ цераз цела Губкi i пайшоѓ прэч з горада па дарозе. Калi ён прайшоѓ паѓмiлi i пакiнуѓ горад, дарога павярнула ад ракi ѓ пагоркi, i якраз у гэтым месцы цячэнне рэзка абрынулася на бераг ракi. Дарога там магла правалiцца ѓ раку, i ѓ гэты момант Брус любiѓ сядзець на бервяне ля краю ракi i глядзець унiз. Падзенне адбылося футаѓ на дзесяць, i плынь усё раз'ядала i раз'ядала берагi. Бярвенне i карчакi, несеныя плынню, амаль дакраналiся да берага, а затым зноѓ выносiлiся на сярэдзiну ручая.

Гэта было месца, дзе можна было сядзець, марыць i думаць. Калi выгляд ракi яму надакучыѓ, ён адправiѓся ѓ горную мясцовасць, а ѓвечар вярнуѓся ѓ горад па новай дарозе, якая вядзе прама праз узгоркi.

Губка ѓ краме якраз перад тым, як у суботу днём празвiнеѓ свiсток. Ён быѓ чалавекам, якi ѓсе гады свайго жыцця працаваѓ, еѓ i спаѓ. Калi Брус працаваѓ у газеце ѓ Чыкага, днём ён выйшаѓ з рэдакцыi газеты, адчуваючы сябе нездаволеным i спустошаным. Часта яны з Томам Уiлсам заходзiлi пасядзець у якi-небудзь цёмны рэстаранчык у завулку. Прама за ракой, у Норт-Сайдзе, было месца, дзе можна было купiць кантрафактны вiскi i вiно. Дзве цi тры гадзiны яны сядзелi i пiлi ѓ маленькiм цёмным месцы, пакуль Том рыкаѓ.

"Якое жыццё для дарослага чалавека - кiдаць ложкi - адпраѓляць iншых збiраць гарадскiя скандалы - габрэй перабольшвае гэта яркiмi словамi".

Хоць ён i быѓ стары, Губка не выглядаѓ стомленым, калi дзённая праца была скончана, але як толькi ён прыйшоѓ дадому i паеѓ, яму захацелася спаць. Увесь дзень нядзелi, пасля нядзельнай вячэры, апоѓднi ён спаѓ. Цi быѓ мужчына цалкам задаволены жыццём? Цi задавальняла яго праца, яго жонка, дом, у якiм ён жыѓ, ложак, у якiм ён спаѓ? Няѓжо ѓ яго не было летуценняѓ, ён не шукаѓ нiчога, чаго не мог бы знайсцi? Калi ён прачнуѓся летняй ранiцай пасля ночы на кучы пiлавiння каля ракi i сваёй старой, якiя думкi прыйшлi яму ѓ галаву? Цi магло быць так, што для Губкi яго старая была падобная да ракi, як неба над галавой, як дрэвы на далёкiм беразе ракi? Цi была яна для яго фактам прыроды, нечым, пра што ты не задаваѓ пытанняѓ, нечым накшталт нараджэння цi смерцi?

Брус вырашыѓ, што стары не абавязкова задаволены сабой. Пры гэтым не мела значэння, задаволены ён цi не задаволены. У iм было нешта накшталт пакоры, як у Томе Уiлсе, i яму падабалася майстэрства ѓласных рук. Гэта дало яму магчымасць супакоiцца ѓ жыццi. Таму ђiлсу спадабаѓся б гэты чалавек. "У яго нешта ёсць на нас з табой", - сказаѓ бы Том.

Што да яго старой, то ён да яе прывык. У адрозненне ад жонак многiх працоѓных, яна не выглядала змарнелай. Магчыма, гэта адбылося таму, што ѓ яе заѓсёды было двое дзяцей, але магло быць i па нечым яшчэ. Была справа, якую варта было зрабiць, i яе мужчына мог зрабiць гэта лепш, чым большасць iншых мужчын. Ён быѓ пахаваны ѓ гэтым факце, i яго жонка была ѓ iм. Мужчына i жанчына заставалiся ѓ межах сваiх сiл, свабодна перамяшчалiся па невялiкiм, але выразным коле жыцця. Старая добра рыхтавала i любiла час ад часу гуляць з Губкай - яны з годнасцю называлi гэта "паходам на рыбалку". Яна была моцнай жылiстым стварэннем i не стамлялася ад жыцця - ад Губкi, свайго мужа.

Задаволенасць цi незадаволенасць жыццём не мела нiчога агульнага з Губкам Марцiнам. У суботу днём, калi яны з Брусам збiралiся сыходзiць, ён пляснуѓ рукамi i прадэкламаваѓ: "Суботнi вечар i вячэра на стале. Гэты самы шчаслiвы час у жыццi працоѓнага чалавека". Брусу хацелася чагосьцi вельмi падобнага да таго, што атрымаѓ Губка? Магчыма, ён пакiнуѓ Бернiс толькi таму, што яна не ведала, як з iм працаваць. Яна не хацела аб'ядноѓвацца з iм. Чаго яна хацела? Ну, не звяртай на яе ѓвагi. Брус увесь дзень думаѓ пра яе, пра яе i сваю мацi, пра тое, што ён мог успомнiць пра сваю мацi.

Вельмi верагодна, што такi чалавек, як Губка, не хадзiѓ, як ён, з бурлiвым мозгам, фантазiямi, дрэйфуючымi, з адчуваннем, што ён закаркаваны i не вызвалены. Мусiць, большасць людзей праз нейкi час трапiлi ѓ такое месца, дзе ѓсе стаялi на месцы. У галаве лётаюць маленькiя фрагменты думак. Нiчога арганiзаванага. Думкi сыходзяць усё далей i далей.

Аднойчы хлопчыкам ён бачыѓ бервяно, якое калыхалася на беразе ракi. Яно выдалялася ѓсё далей i далей i цяпер ператварылася ѓ малюсенькую чорную пляму. Потым яно знiкла ѓ бязмежнай цякучай шэрасцi. Гэта не прайшло раптоѓна. Калi вы пiльна ѓглядалiся ѓ яго, спрабуючы зразумець, як доѓга яго можна будзе трымаць у поле зроку, тады...

Цi было яно там? Гэта было! Гэта не так! Гэта было! Гэта не так!

Хiтрасць розуму. Дапусцiм, большасць людзей былi мёртвыя i не ведалi пра гэта. Калi ты быѓ жывы, паток думак, фантазiй праходзiѓ праз розум. Магчыма, калi б вы крыху арганiзавалi думкi i фантазii, прымусiлi б iх дзейнiчаць праз ваша цела, зрабiлi думкi i фантазii часткай сябе.

Тады iх можна будзе выкарыстоѓваць - магчыма, гэтак жа, як Губка Марцiн выкарыстаѓ пэндзаль. Вы можаце пакласцi iх на што-небудзь, як Губка Марцiн мог накласцi лак. Дапусцiм, што прыкладна адзiн чалавек з мiльёна хоць крыху навёѓ парадак. Што б гэта значыла? Якiм мог бы быць такi чалавек?

Цi быѓ бы ён Напалеонам, Цэзарам?

Хутчэй за ѓсё, не. Гэта было б занадта клапотна. Калi б ён стаѓ Напалеонам або Цэзарам, яму давялося б увесь час думаць пра iншых, спрабаваць выкарыстаць iншых, спрабаваць iх разбудзiць. Ну не, ён не будзе спрабаваць iх абудзiць. Калi б яны прачнулiся, яны былi б такiмi ж, як ён. "Мне не падабаецца яго худы i галодны выгляд. Ён занадта шмат думае". Нешта ѓ гэтым родзе, так? Напалеону цi Цэзару прыйшлося б даваць iншым цацкi для гульнi, войскi - заваёвы. Яму давядзецца выстаѓляць сябе перад iмi напаказ, мець багацце, насiць прыгожую вопратку, выклiкаць ва ѓсiх зайздрасць, прымусiць iх усiх хацець быць такiмi, як ён.

У Бруса было шмат думак пра Губку, калi ён працаваѓ побач з iм у краме, калi ён iшоѓ побач з iм па вулiцы, калi ён бачыѓ, як ён спаѓ на падлозе, як свiння цi сабака, пасля таго, як набiѓ сябе ежай, якую прыгатавала яго старая. Губка страцiѓ сваю майстэрню па афарбоѓцы карэт не па сваёй вiне. Вагонаѓ, якiя можна было размаляваць, было занадта мала. Пазней ён мог бы адкрыць майстэрню па афарбоѓцы аѓтамабiляѓ, калi б захацеѓ, але, верагодна, ён стаѓ занадта стары для гэтага. Ён працягваѓ фарбаваць колы, расказваѓ пра той час, калi ѓ яго была крама, еѓ, спаѓ, напiваѓся. Калi ён i яго старая былi крыху п'яныя, яна здавалася яму дзiцем, i ён на нейкi час станавiѓся такiм дзiцем. Як часта? Прыкладна чатыры разы на тыдзень, сказаѓ аднойчы Губка, смеючыся. Магчыма, ён выхваляѓся. Брус паспрабаваѓ уявiць сябе Губкай у такi момант, Губкай, якая ляжыць на кучы пiлавiння каля ракi са сваёй старой. Ён не мог гэтага зрабiць. У такiх фантазiях змешвалася яго ѓласная рэакцыя на жыццё. Ён не мог быць Губкам, старым працоѓным, пазбаѓленым пасады майстра, п'яным i якiя спрабуюць паводзiць сябе як дзiця са старой. Здарылася вось што: пры гэтай думцы над iм усплылi некаторыя непрыемныя падзеi з яго ѓласнага жыцця. Аднойчы ён прачытаѓ кнiгу Золя "Зямля", а пазней, але незадоѓга да ад'езду з Чыкага, Том Уiлс паказаѓ яму новую кнiгу iрландца Джойса "Улiс". Былi пэѓныя старонкi. Мужчына па iменi Блюм стаiць на пляжы побач з жанчынамi. Жанчына, жонка Блюма, у сваёй спальнi дома. Думкi жанчыны - яе ноч анiлiзму - усё зафiксавана - штохвiлiнна. Рэалiзм у лiсце рэзка паднiмаѓся да чагосьцi пякучага i раздражняльнага, як свежая рана. Iншыя прыходзяць паглядзець на болькi. Для Бруса спроба падумаць аб Губцы i яго жонцы ѓ гадзiну iх задавальнення адзiн ад аднаго, такога задавальнення, якое ведала юнацтва, была менавiта такой. Ён пакiдаѓ у ноздрах слабы непрыемны пах - нiбы тухлыя яйкi, кiнутыя ѓ лесе, за ракой, далёка.

Аб Госпадзе! Цi была яго ѓласная мацi - на лодцы, калi яны ѓбачылi вар'ята i вусатага хлопца, - цi была яна ѓ той момант свайго роду Блюмам?

Брусу не падабалася гэтая думка. Фiгура Блюма здавалася яму праѓдзiвай, цудоѓна праѓдзiвай, але яна ѓзьнiкла не ѓ ягоным мозгу. Еѓрапеец, кантынентальны чалавек - гэты Джойс. Тамака людзi доѓгi час жылi на адным месцы i паѓсюль пакiнулi нешта ад сябе. Адчувальны чалавек, якi хадзiѓ там i якi жыве там, увабраѓ гэта ѓ сваю iстоту. У Амерыцы большая частка зямлi была яшчэ новай, не запэцканай. Трымайцеся сонца, вятры i дажджу.

ХРОМЫ

Джэй-Джэю

Уначы, калi няма святла, мой горад - гэта чалавек, якi ѓстае з ложка i глядзiць у цемру.

Днём мой горад - сын летуценнiка. Ён стаѓ спадарожнiкам злодзеяѓ i прастытутак. Ён адмовiѓся ад свайго бацькi.

Мой горад - худы маленькi стары, якi жыве ѓ начлежцы на бруднай вулiцы. Ён носiць устаѓныя зубы, якiя расхiсталiся i выдаюць рэзкi пстрыкаючы гук, калi ён есць. Ён не можа знайсцi сабе жанчыну i аддаецца самакатаванню. Ён выцягвае з канавы недакуркi.

Мой горад жыве ѓ дахах дамоѓ, у карнiзах. У мой горад прыйшла жанчына, i ён скiнуѓ яе далёка ѓнiз, з карнiза, на кучу камянёѓ. Жыхары майго горада заяѓляюць, што яна ѓпала.

Ёсць разгневаны мужчына, чыя жонка яму няслушная. Ён мой горад. Мой горад у яго валасах, у яго дыханнi, у яго вачах. Калi ён дыхае, яго дыханне - гэта дыханне майго горада.

Шмат гарадоѓ стаяць радамi. Ёсць гарады, якiя спяць, гарады, якiя стаяць у гразi балот.

Мой горад вельмi дзiѓны. Ён стамiѓся i нервуецца. Мой горад стаѓ жанчынай, чый палюбоѓнiк хворы. Яна крадзецца па калiдорах дома i падслухоѓвае каля дзвярэй пакоя.

Я не магу сказаць, да чаго падобны мой горад.

Мой горад - гэта пацалунак лiхаманкавых вуснаѓ многiх стомленых людзей.

Мой горад - гэта нараканне галасоѓ, якiя даносяцца з ямы.

Цi збег Брус са свайго горада, Чыкага, у надзеi знайсцi ѓ цiхiх начах рачнога мястэчка што-небудзь, што яго вылечыць?

Што ён задумаѓ? Дапусцiм, што гэта было нешта накшталт гэтага - выкажам здагадку, што малады чалавек у лодцы раптам сказаѓ жанчыне, якая сядзела там з дзiцем: "Я ведаю, што ты не пражывеш вельмi доѓга i што ѓ цябе больш не будзе дзяцей. Я ведаю пра цябе ѓсё, чаго ты сам ведаць не можаш". Могуць быць моманты, калi мужчыны i мужчыны, жанчыны i жанчыны, мужчыны i жанчыны маглi вось так падысцi адно да аднаго. "Караблi, якiя праходзяць уначы". Гэта былi такiя рэчы, з-за якiх чалавеку здавалася дурным думаць пра сябе, але ён быѓ зусiм упэѓнены, што было нешта, што падабалася людзям, ён сам, яго мацi да яго, гэты малады чалавек на рачным пакеце, людзi, якiя былi раскiданыя паѓсюль, тут i там. там, што яны пераследвалi.

Свядомасць Бруса вярнулася зваротна. З таго часу, як ён пакiнуѓ Бернiс, ён шмат думаѓ i адчуваѓ, чаго нiколi раней не рабiѓ, i гэта было сёе-тое дасягнута. Можа, ён i не дабiѓся чагосьцi асаблiвага, але яму было ѓ некаторым родзе весела, i яму не было сумна, як раней. Гадзiны, выдаткаваныя на лакiроѓку колаѓ у майстэрнi, не прынеслi асаблiвай карысцi. Вы маглi лакiраваць колы i думаць пра што заѓгодна, i чым больш майстэрскiмi станавiлiся вашы рукi, тым больш свабоды было ѓ вашага розуму i вашай фантазii. Было нейкае задавальненне ад праходзiлых гадзiн. Губка, незласлiвае дзiця мужчынскага полу, гуляе, выхваляецца, размаѓляе, паказвае Брусу, як акуратна i добра лакiраваць колы. Брус упершыню ѓ жыццi зрабiѓ нешта добра сваiмi рукамi.

Калi чалавек зможа карыстацца сваiмi думкамi, пачуццямi, фантазiямi гэтак жа, як Губка можа карыстацца пэндзлем, што тады? Якi будзе гэты чалавек?

Цi будзе такiм быць мастак? Было б цудоѓна, калi б ён, Брус, уцякаючы ад Бернiс i яе натоѓпу, ад свядомых мастакоѓ, зрабiѓ гэта толькi таму, што хацеѓ быць менавiта тым, кiм яны хацелi быць. Мужчыны i жанчыны ѓ кампанii Бернiс заѓсёды казалi аб тым, што яны мастакi, казалi аб сабе як аб мастаках. Чаму мужчыны, такiя як Том Уiлс i ён сам, адчувалi да iх свайго роду пагарду? Цi хацелi яны з Томам Уiлсам употай стаць мастакамi iншага роду? Цi не гэтым ён, Брус, займаѓся, калi пакiнуѓ Бернiс i вярнуѓся ѓ Олд-Харбар? Цi было ѓ горадзе нешта, што ён сумаваѓ у дзяцiнстве, цi хацеѓ ён знайсцi, нейкую струну, якую хацеѓ ухапiць?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ Чатырнаццаты

Суботнi вечар _ I Брус выходзiць з дзвярэй крамы разам з Губкай. Iншы працоѓны, пануры мужчына за суседнiм сталом, паспешна выйшаѓ проста перад iмi, паспяшаѓся сысцi, не пажадаѓшы дабранач, i Губка падмiргнуѓ Брусу.

"Ён хоча хутчэй вярнуцца дадому i паглядзець, цi там яшчэ яго старая, хоча паглядзець, цi не пайшла яна з тым iншым хлопцам, з якiм заѓсёды дурэе. Ён прыходзiць да яе дадому днём. Яго жаданне забраць яе не ѓяѓляе небяспекi. Тады яму давядзецца падтрымаць яе. Яна б паспяшалася, калi б ён яе папрасiѓ, але ён гэтага не робiць. Значна лепш няхай гэтая зробiць усю працу i заробiць грошы, каб накармiць i апрануць яе, а?

Чаму Брус назваѓ Губку немудрагелiстым? Бачыць Бог, ён быѓ дастаткова зламысны. У яго была такая рэч, як мужнасць, мужнасць, i ён ганарыѓся ёю, як i сваiм майстэрствам. Ён хутка i жорстка займеѓ сваю жанчыну i пагарджаѓ любога мужчыну, якi не мог зрабiць тое ж самае. Яго пагарда, без сумневу, перайшла на працоѓнага побач з iм i зрабiла яго больш панурым, чым ён быѓ бы, калi б Губка абыходзiѓся з iм гэтак жа, як з Брусам.

Прыходзячы ранiцай у краму, Брус заѓсёды размаѓляѓ з чалавекам у другога кола, i яму здавалася, што той часам глядзiць на яго з нудой, як бы кажучы: "Калi б у мяне была магчымасць распавесцi табе, калi б я ведаѓ, як сказаць вам, што ѓ гэтай гiсторыi будзе i мой бок. Я такi, якi я ёсць. Калi б я страцiѓ адну жанчыну, я б нiколi не ведаѓ, як паступiць, каб атрымаць iншую. Я не з тых, каму лёгка iх даставаць. У мяне няма смеласцi. Шчыра кажучы, калi б ты толькi ведаѓ, я значна больш падобны да цябе, чым да гэтай Губкi. У яго ѓсё ѓ яго руках. Ён атрымлiвае ад яго ѓсё праз свае рукi. Прыбярыце яго жанчыну, i ён дастане iншую рукамi. Я, як вы. Я мысляр, можа, летуценнiк. Я з тых, хто псуе яму жыцьцё".

Наколькi лягчэй Брусу быць панурым i маѓклiвым працоѓным, чым Губкай. I ѓсё ж яму падабаѓся Губка, да якога ён хацеѓ быць падобным. Ён зрабiѓ? У любым выпадку, ён хацеѓ быць збольшага падобным да яго.

На вулiцы каля фабрыкi, калi ѓ густым змроку ранняга вясновага вечара двое мужчын перасеклi чыгуначныя пуцi i паднялiся па ѓзнiманай брукаванай вулiцы да дзелавой часткi Олд-Харбара, Губка ѓсмiхаѓся. Гэта была тая ж самая адхiленая, напаѓзлая ѓсмешка, якую Брус часам насiѓ у прысутнасцi Бернiс, i гэта заѓсёды зводзiла яе з розуму. Яно не было адрасавана Брусу. Губка думаѓ аб панурым рабочым, якi хадзiѓ з важным выглядам, як певень, таму што ён быѓ больш мужчынам, больш мужчынам. Цi задумаѓ Брус якi-небудзь падобны трук з Бернiс? Без сумневу, так яно i было. Госпадзi, ёй трэба было б радавацца, што яго больш няма побач.

Яго думкi кружацца далей. Цяпер яго думкi засяродзiлiся на панурым працоѓным. Некаторы час таму, усяго за некалькi хвiлiн да гэтага, ён паспрабаваѓ уявiць сябе Губкай, якая ляжала на кучы пiлавiння пад зоркамi, Губкай са скурай, поѓнай вiскi, i яго старой, якая ляжыць побач з iм. Ён спрабаваѓ уявiць сябе ѓ такiх абставiнах, калi ззяюць зоркi, цiха цякучая побач рака, спрабаваѓ уявiць сябе ѓ такiх абставiнах, адчуваючы сябе дзiцем i адчуваючы жанчыну побач з iм дзiцем. Гэта не спрацавала. Што б ён зрабiѓ, што зрабiѓ бы такi чалавек, як ён сам, у такiх абставiнах, ён надта добра ведаѓ. Ён прачынаѓся ѓ халодным ранiшнiм святле з думкамi, надта многiмi думкамi. Што яму ѓдалося зрабiць, дык гэта прымусiць сябе адчуць сябе ѓ дадзены момант вельмi неэфектыѓным. Ён узнавiѓ сябе ва ѓяѓленнi моманту, але не як Губку, эфектыѓнага, прамога чалавека, якi мог цалкам аддаць сябе, а самога сябе ѓ некаторыя са сваiх, найбольш неэфектыѓных момантаѓ. Ён памятаѓ часы, два цi тры разы, калi ён быѓ з жанчынамi, але безвынiкова. Магчыма, ён быѓ бескарысны з Бернiс. Цi быѓ ён безвынiковым цi яна?

Значна прасцей урэшце ѓявiць сябе панурым працоѓным. Гэта ён сапраѓды мог зрабiць. Ён мог уявiць сябе збiтым жанчынай, баючыся яе. Ён мог уявiць сябе такiм хлопцам, як той Блюм з кнiгi "Улiс", i было вiдаць, што Джойс, пiсьменнiк i летуценнiк, знаходзiѓся ѓ той жа лодцы. Ён, вядома, зрабiѓ свайго Блюма значна лепш, чым свайго Стывена, зрабiѓ яго значна больш рэальным - i Брус, ва ѓяѓленнi, мог бы зрабiць панурага працоѓнага больш рэальным, чым

Губка магла б увайсцi ѓ яго хутчэй, зразумець яго лепш. Ён мог быць панурым, неэфектыѓным рабочым, мог, ва ѓяѓленнi, мужчынам у ложку з жонкай, мог ляжаць там спалоханы, сярдзiты, поѓны надзеi, поѓны прытворства. Магчыма, менавiта так ён i быѓ з Бернiс - ва ѓсякiм разе, збольшага. Чаму ён не сказаѓ ёй, калi яна пiсала гэтую гiсторыю, чаму ён не сказаѓ ёй з клятвай, што гэта за глупства, што гэта на самой справе азначае? Замест гэтага ён насiѓ тую ѓхмылку, якая так збянтэжыла i раззлавала яе. Ён схаваѓся ѓ глыбiнях свайго розуму, куды яна не магла iсцi, i з гэтага пункту гледжання ѓхмыляѓся ёй.

Цяпер ён iшоѓ па вулiцы са Губкай, i Губка ѓхмыляѓся той жа ѓсмешкай, якую ён сам так часта насiѓ у прысутнасцi Бернiс. Яны сядзелi разам, магчыма, абедалi, i яна раптам устала з-за стала i сказала: "Мне пара пiсаць". Затым зьявiлася ѓсьмешка. Часта гэта выбiвала яе з каляiны на цэлы дзень. Яна не магла напiсаць нi слова. Якая подласць, праѓда!

Губка, аднак, рабiѓ гэта не з iм, Брусам, а з панурым працоѓным. Брус быѓ у гэтым цалкам упэѓнены. Ён адчуваѓ сябе ѓ бяспецы.

Яны дайшлi да дзелавой вулiцы горада i iшлi разам з натоѓпам iншых працоѓных, усiх службоѓцаѓ колавага заводу. Аѓтамабiль, у якiм знаходзiлiся малады Грэй, уладальнiк фабрыкi, i яго жонка, на другой хуткасцi паднялася на груд, выдаючы рэзкi выючы гук рухавiка, i праехала мiма iх. Жанчына за рулём павярнулася. Губка расказаѓ Брусу, хто быѓ у машыне.

- У апошнi час яна даволi часта прыходзiла туды. Яна нясе яго дадому. Яна тая, якую ён прыбраѓ аднекуль адсюль, калi быѓ на вайне. Я ня думаю, што ён сапраѓды атрымаѓ яе. Можа, ёй самотна ѓ чужым горадзе, дзе не так ужо шмат такiх, як яна, i яна кахае прыходзiць на фабрыку перад звальненнем, каб агледзець iх. У апошнi час яна даволi рэгулярна даглядае за табой. Я заѓважыѓ гэта.

Губка ѓсмiхаѓся. Ну, гэта была не ѓсмешка. Гэта была ѓсмешка. У той момант Брусу здалося, што ён падобны на старога мудрага кiтайца - нешта падобнае. Ён стаѓ сарамлiвым. Губка, магчыма, цешыцца з яго, як з панурага рабочага за суседнiм сталом. На малюнку свайго таварыша па працы, якое Брус зрабiѓ i якое яму спадабалася, Губка, вядома, не меѓ шмат вельмi тонкiх думак. Для Бруса было б свайго роду зневажэннем думаць, што працоѓны вельмi адчувальны да ѓражанняѓ. Несумненна, ён выскачыѓ з жанчыны ѓ машыне, i гэта здарылася ѓжо тры разы. Думаць пра Губку як пра вельмi адчувальнага чалавека - усё роѓна, што думаць пра Бернiс як пра лепшага, чым ён калi-небудзь, у тым, чым ён больш за ѓсё хацеѓ быць. Брус хацеѓ быць у нечым выбiтным - быць больш адчувальным да ѓсяго, што з iм адбываецца, чым iншыя.

Яны дайшлi да кута, дзе Брус павярнуѓ уверх, накiроѓваючыся да свайго гатэля, Губка ѓсё яшчэ ѓсмiхалася. Ён працягваѓ угаворваць Бруса прыйсцi да яго дадому на вячэру ѓ нядзелю. - Добра, - сказаѓ Брус, - i мне ѓдасца дастаць бутэльку. У гатэлi жыве малады доктар. Я паклiчу яго па рэцэпт. Думаю, з iм усё ѓ парадку.

Губка працягваѓ усмiхацца, забаѓляючыся сваiмi думкамi. "Гэта быѓ бы штуршок. Ты не такi, як усе мы. Можа быць, вы прымусiце яе ѓспомнiць каго-небудзь, да каго яна ѓжо прывязалася раней. Я быѓ бы не супраць убачыць, як Грэй атрымае такi ѓдар.

Нiбы не жадаючы, каб Брус каментаваѓ тое, што ён сказаѓ, стары працоѓны хутка змянiѓ тэму. "Я сёе-тое хацеѓ табе сказаць. Табе лепш крыху агледзецца. Часам у цябе выраз твару такi ж, як у таго Смедлi", - сказаѓ ён, смеючыся. Смарудзiѓся быѓ панурым працоѓным.

Усё яшчэ ѓсмiхаючыся, Губка пайшоѓ па вулiцы, Брус стаяѓ i глядзеѓ яму ѓслед. Нiбы адчуваючы, што за iм назiраюць, ён злёгку расправiѓ свае старыя плечы, як бы кажучы: "Ён не думае, што я ведаю столькi, колькi я ведаю". Гэта вiдовiшча прымусiла Бруса таксама ѓхмыльнуцца.

"Думаю, я ведаю, што ён мае на ѓвазе, але верагоднасць гэтага малая. Я не пакiнуѓ Бернiс у пошуках iншай жанчыны. У мяне ѓ капелюшы яшчэ адна пчала, хоць я нават не ведаю, што гэта такое", - думаѓ ён, паднiмаючыся на груд па кiрунку да гатэля. Падумаѓшы, што Губка стрэлiѓ i прамахнуѓся, ён адчуѓ палёгку i нават радасць. "Нядобра, каб гэты маленькi засранец ведаѓ пра мяне больш, чым я змог даведацца сам", - зноѓ падумаѓ ён.

OceanofPDF.com

КНIГА ШОСТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ПЯТНАЦЦАТЫ.

МАГЧЫМА ЯНА _ МЕђ зразумела ѓсё гэта з самага пачатку i не адважвалася сказаць сабе. Яна ѓбачыла яго першым, iдучым з невысокiм мужчынам з густымi вусамi па брукаванай вулiцы, якая вядзе ад фабрыкi яе мужа, i ѓ яе склалася такое ѓражанне аб уласных пачуццях, што ёй хацелася б спынiць яго аднойчы ѓвечары, калi ён выйдзе на вулiцу. завадскiя дзверы. Тое ж пачуццё яна адчувала да таго парыжскага мужчыны, якога яна бачыла ѓ кватэры Роѓз Фрэнк, i якi выслiзнуѓ ад яе. Ёй нi разу не ѓдавалася наблiзiцца да яго, пачуць слова з яго вуснаѓ. Магчыма, ён належаѓ Роѓз, i Роѓз здолела прыбраць яго з дарогi. I ѓсё ж Роѓз не выглядала такой. Яна здавалася жанчынай, якая рызыкне. Магчыма, i гэты мужчына, i той, што ѓ Парыжы, аднолькава не ѓсведамлялi яе. Алiна не хацела рабiць нiчога грубага. Яна лiчыла сябе лэдзi. Ды i ѓвогуле ѓ жыццi не было б нiчога, калi б ты не ѓмеѓ нейкiм тонкiм спосабам дабiрацца да рэчаѓ. Многiя жанчыны адкрыта пераследвалi мужчын, гналi прама на iх, але што яны атрымалi? Бескарысна заводзiць мужчыну як мужчыну i нiяк iнакш. Такiм чынам, у яе быѓ Фрэд, яе муж, i, як яна думала, у яго было ѓсё, што ён мог прапанаваць.

Гэта было не так ужо i многа - нейкая салодкая дзiцячая вера ѓ яе, наѓрад цi апраѓданая, падумала яна. У яго было дакладнае ѓяѓленне аб тым, якой павiнна быць жанчына, жонка чалавека ѓ яго становiшчы, i ён лiчыѓ яе само сабой зразумелай, i яна была такой, як ён думаѓ. Фрэд прымаѓ занадта шмат як належнае.

Вонкава яна апраѓдала ѓсе яго чаканнi. Цi наѓрад справа была ѓ гэтым. Нельга было перашкодзiць сабе думаць. У жыццi можа быць толькi гэта - жыць - бачыць, як праходзяць днi - быць жонкай, а зараз, магчыма, i мацi - марыць - падтрымлiваць парадак у сабе. Калi не заѓсёды можна было падтрымлiваць парадак, то, прынамсi, можна было трымаць яго па-за полем зроку. Вы хадзiлi пэѓным чынам - насiлi правiльнае адзенне - умелi размаѓляць - падтрымлiвалi свайго роду сувязь з мастацтвам, з музыкай, жывапiсам, новымi настроямi ѓ хатняй абстаноѓцы - чыталi апошнiя раманы. Вы i ваш муж разам павiнны былi падтрымлiваць вызначанае становiшча, i вы ѓнеслi сваё ѓкладанне. Ён чакаѓ ад цябе пэѓных рэчаѓ, захавання вызначанага стылю - вонкавага выгляду. У такiм горадзе, як Олд-Харбар, штат Iндыяна, гэта было не так складана.

I наогул, чалавек, якi працаваѓ на фабрыцы, хутчэй за ѓсё, быѓ фабрычным працоѓным - не больш за тое. Ты не мог думаць аб iм. Яго падабенства з тым мужчынам, якога яна бачыла ѓ кватэры Роѓз, без сумневу, было выпадковасцю. У абодвух мужчын панаваѓ аднолькавы выгляд, свайго роду гатоѓнасць даць i не прасiць шмат чаго. Адна думка аб такiм чалавеку, якi iшоѓ зусiм выпадкова, захапляѓся чымсьцi, згараѓ у гэтым, а затым кiдаѓ гэта - магчыма, гэтак жа нядбайна. Згарэѓ у чым? Ну, скажам, у нейкай працы цi ѓ каханнi да жанчыны. Цi хацела яна, каб яе так любiѓ такi мужчына?

"Ну, я так i раблю! Кожная жанчына так робiць. Аднак мы гэтага не разумеем, i калi б гэта прапанавалi, большасць з нас спалохалiся б. Па сутнасцi, мы ѓсе даволi практычныя i ѓпартыя, мы ѓсе створаны такiмi. Гэта тое, што такое жанчына, i ѓсё такое.

"Цiкава, чаму мы заѓсёды спрабуем стварыць iншую iлюзiю, самi сiлкуючыся ёю?"

Трэба падумаць. Праходзяць днi. Яны занадта падобныя - днi. Уяѓны досвед - гэта не тое ж самае, што перажыты на самай справе, але гэта нешта. Калi жанчына выходзiць замуж, для яе ѓсё мяняецца. Ёй даводзiцца iмкнуцца захоѓваць iлюзiю, што ѓсё так, як было раней. Гэтага не можа быць, канешне. Мы ведаем зашмат.

Алiна часта па вечарах прыходзiла за Фрэдам, i калi ён крыху затрымлiваѓся, мужчыны высыпалi з дзвярэй фабрыкi i праходзiлi мiма яе, калi яна сядзела за рулём машыны. Што яна для iх значыла? Што яны для яе значылi? Цёмныя постацi ѓ камбiнезонах, высокiя мужчыны, невысокiя мужчыны, старыя, маладыя людзi. Яна поѓнасцю запомнiла аднаго мужчыну. Гэта быѓ Брус, калi ён выйшаѓ з крамы разам з Губкам Марцiнам, маленькiм старым з чорнымi вусамi. Яна не ведала, хто такi Губка, нiколi пра яго не чула, але ён казаѓ, а мужчына побач з iм слухаѓ. Ён слухаѓ? Ва ѓсякiм разе, ён зiрнуѓ на яе ѓсяго раз цi два - мiмалётным сарамлiвым позiркам.

Колькi мужчын у свеце! Яна знайшла сабе мужчыну, у якога былi грошы i становiшча. Магчыма, гэта быѓ шчаслiвы выпадак. Яна была ѓжо не такая маладая, калi Фрэд прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж, i часам яна цьмяна задавалася пытаннем, цi пагадзiлася б яна, калi б шлюб з iм не здаваѓся такiм iдэальным рашэннем. У жыццi трэба было рызыкаваць, i гэта быѓ добры шанц. Ад такога шлюбу ты атрымлiваѓ дом, пасаду, адзенне, аѓтамабiль. Калi вы затрымалiся ѓ маленькiм мястэчку ѓ Iндыяне адзiнаццаць месяцаѓ у годзе, па меншай меры, вы былi на вяршынi горада. Цэзар праязджае праз няшчаснае мястэчка, збiраючыся далучыцца да свайго войска, Цэзар звяртаецца да таварыша: "Лепш быць царом на гнаявой кучы, чым жабракам у Рыме". Нешта ѓ гэтым родзе. Алiна была не зусiм дакладная ѓ цытатах i напэѓна не падумала аб слове "гнаявая куча". Гэта было не тое слова, пра якое такiя жанчыны, як яна сама, штосьцi ведалi, яго не было ѓ iхнiм слоѓнiку.

Яна шмат думала пра мужчын, разважала пра iх. У разуменнi Фрэда для яе ѓсё было вырашана, але цi так гэта? Калi ѓсё ѓладзiлася, вы скончылi i маглi з тым жа поспехам сядзець, калыхаючыся ѓ крэсле, у чаканнi смерцi. Смерць, перш чым зьявiлася жыцьцё.

Дзяцей у Алiны яшчэ не было. Яна задавалася пытаннем, чаму. Хiба Фрэд не крануѓ яе дастаткова глыбока? Цi было ѓ ёй нешта, што яшчэ трэба было абудзiць, разбудзiць ад сну?

Яе думкi перайшлi ѓ новае рэчышча, i яна стала тым, каго сама б назвала цынiчнай. У рэшце рэшт, было даволi пацешна, як ёй удалося зрабiць уражанне на людзей у горадзе Фрэда, як ёй удалося зрабiць уражанне на яго. Магчыма, гэта адбылося таму, што яна жыла ѓ Чыкага i Нью-Ёрку i была ѓ Парыжы, таму што яе муж Фрэд стаѓ пасля смерцi бацькi галоѓным чалавекам горада, таму што яна валодала ѓменнем апранацца i пэѓнае паветра.

Калi да яе прыйшлi жанчыны горада, жонка суддзi, жонка Страйкера, касiра банка, у якiм Фрэд быѓ найбуйнейшым акцыянерам, - жонка доктара, - калi яны прыйшлi да яе дадому, яны прыдумалi гэта. iм казаць аб культуры, аб кнiгах, музыцы i жывапiсе. Усе ведалi, што яна вучылася мастацтву. Гэта iх бянтэжыла i турбавала. Было цалкам вiдавочна, што яна не была ѓлюбёнкай у горадзе, але жанчыны не адважылiся заплацiць ёй за тое, што яна крыху занядбала iмi. Калi б хто-небудзь з iх мог што-небудзь на яе напасцi, яны маглi б зрабiць з яе фарш, але як iм было зрабiць нешта падобнае? Нават думаць пра такое было крыху вульгарна. Алiне не падабалiся такiя думкi.

Не было нiчога, што можна было б на яе атрымаць, i нiколi не будзе.

Алiна за рулём дарагога аѓтамабiля назiрала, як Брус Дадлi i Губка Марцiн iшлi па брукаванай вулiцы сярод мноства iншых працоѓных. З усiх мужчын, якiх яна бачыла якiя выйшлi з дзвярэй фабрыкi, яны былi адзiнымi, якiя, здавалася, вельмi цiкавiлiся адзiн адным, i якi дзiѓнай на выгляд яны былi. Малады чалавек не быѓ падобны на чорнарабочага. Ну а як выглядаѓ чорнарабочы? Што адрознiвала працоѓнага ад iншага мужчыны, ад тых мужчын, якiя былi сябрамi Фрэда, ад тых мужчын, якiх яна ведала ѓ хаце свайго бацькi ѓ Чыкага, калi была маладой дзяѓчынай? Можна было б падумаць, што рабочы ад прыроды будзе выглядаць сцiплым, але было ясна, што ѓ гэтым маленькiм чалавеку з шырокай спiной не было нiчога пакорнага, а што да Фрэда, яе ѓласнага мужа, то, калi яна ѓпершыню ѓбачыла яго, не было нiчога, што магло б паказаць на яго як на што-небудзь асаблiвае. Магчыма, гэтыя двое мужчын прывабiлi яе толькi таму, што яны, здавалася, цiкавiлiся адзiн адным. Маленькi стары быѓ такi дзёрзкi. Ён iшоѓ па брукаванай вулiцы, як певень-бандзi. Калi б Алiна была больш падобная на Роѓз Франк i яе кампанiю ѓ Парыжы, яна б падумала пра Губку Марцiна як пра чалавека, якi заѓсёды любiць красавацца перад жанчынамi, як певень стаiць перад курыцай, i такая думка, выяѓленая ѓ некалькi iншых тэрмiнах, на самой справе прыйшло ёй у галаву. Усмiхаючыся, яна падумала, што Губка цалкам магла быць Напалеонам Банапартам, якi iдзе вось так, пагладжваючы чорныя вусы кароткiмi пальцамi. Вусы былi занадта чорныя для такога старога. Яно было блiскучым - вугальна-чорным. Магчыма, ён яго пафарбаваѓ, гэты дзёрзкi дзядок. Трэба было неяк пацешыцца, трэба было пра нешта падумаць.

Што ѓтрымлiвала Фрэда? Паколькi ягоны бацька памёр i ён атрымаѓ свае грошы, Фрэд вызначана ставiѓся да жыцця даволi сур'ёзна. Ён нiбы адчуваѓ цяжар рэчаѓ на сваiх плячах, заѓсёды казаѓ так, быццам на заводзе ѓсё развалiцца, калi ён не будзе ѓвесь час заставацца на працы. Яна задавалася пытаннем, наколькi праѓдзiвыя яго размовы аб важнасцi таго, што ён робiць?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ШЕСЦНАЦЦАТЫ.

ЛIНII БЫЛА _ сустрэла свайго мужа Фрэда ѓ кватэры Роѓз Франк у Парыжы. Гэта было ѓлетку, пасля таго як так званая Сусветная вайна падышла да канца, i гэты вечар трэба запомнiць. Пацешна i ѓ гэтым сусветным бiзнэсе. Англасаксы, скандынавы заѓсёды выкарыстоѓвалi слова - лепшыя ѓ свеце, самыя вялiкiя ѓ свеце, сусветныя войны, чэмпiёны свету.

Iдзеш па жыццi, мала думаючы, мала адчуваючы, мала ведаючы - нi пра сябе, нi пра каго iншага - думаючы, што жыццё такое, а потым - бац! Нешта адбываецца. Ты зусiм не той, кiм ты сябе ѓяѓляѓ. Многiя гэта зразумелi падчас вайны.

Пры пэѓных абставiнах вы думалi, што ведаеце, што будзеце рабiць, але ѓсе вашыя думкi, хутчэй за ѓсё, былi хлуснёй. У рэшце рэшт, магчыма, вы нiколi нiчога не ведалi па-сапраѓднаму, пакуль гэта не закранула вашае ѓласнае жыццё, вашае ѓласнае цела. У полi расце дрэва. Гэта сапраѓды дрэва? Што такое дрэва? Iдзi, дакранiся да яго пальцамi. Адступiце на некалькi футаѓ i прыцiснiцеся да яго ѓсiм целам. Ён непахiсны, як скала. Якая грубая кара! У цябе балiць плячо. На тваёй шчацэ кроѓ.

Дрэва - гэта нешта для вас, але што яно значыць для iншага?

Дапусцiм, вам трэба будзе ссекчы дрэва. Вы прыкладваеце сякеру да яго цела, да яго моцнага ствала. Некаторыя дрэвы сыходзяць крывёй, калi iх раняць, iншыя плачуць горкiмi слязамi. Аднойчы, калi Алiн Олдрыдж была дзiцем, яе бацька, якi цiкавiѓся шкiпiнаравымi лясамi дзесьцi на поѓднi, вярнуѓся дадому з паездкi i размаѓляѓ з iншым мужчынам у гасцiнай дома Олдрыджаѓ. Ён расказаѓ, як секлi i калечылi дрэвы, каб атрымаць сок для шкiпiнару. Алiна сядзела ѓ пакоi на зэдлiчку ѓ каленаѓ бацькi i ѓсё гэта чула - гiсторыю вялiзнага лесу дрэѓ, ссечаных i скалечаных. Завошта? Каб атрымаць шкiпiнар. Што такое шкiпiнар? Цi быѓ гэта нейкi дзiѓны залаты элiксiр жыцця?

Якая казка! Калi пра гэта распавялi, Алiна крыху збялела, але яе бацька i яго сябар гэтага не заѓважылi. Яе бацька даваѓ тэхнiчнае апiсанне працэсу вытворчасцi шкiпiнару. Мужчыны не думалi пра яе думкi, не адчувалi яе думак. Пазней той ноччу ѓ сваiм ложку яна плакала. Навошта яны хацелi гэта зрабiць? Навошта iм патрэбен быѓ пракляты стары шкiпiнар?

Дрэвы крычаць - сцякаюць крывёй. Мужчыны ходзяць, раняць iх, сякуць сякерамi. Некаторыя дрэвы са стогнам упалi, а iншыя ѓсталi, сьцякаючы крывёю, заклiкаючы да дзiцяцi ѓ ложку. У дрэѓ былi вочы, рукi, ногi i целы. Лес параненых дрэѓ, якiя хiстаюцца i заканчваюцца крывёй. Зямля пад дрэвамi была чырвоная ад крывi.

Калi пачалася сусветная вайна i Алiна стала жанчынай, яна ѓспомнiла аповяд свайго бацькi аб шкiпiнаравых дрэвах i аб тым, як яны здабывалi шкiпiнар. Яе брат Джордж, на тры гады старэйшы за яе, быѓ забiты ѓ Францыi, а Тэдзi Коѓпленд, малады чалавек, за якога яна збiралася выйсцi замуж, памёр ад "грыпу" у амерыканскiм лагеры; i ѓ яе свядомасцi яны засталiся не мёртвымi, а параненымi i сплываючымi крывёй, удалечынi, у нейкiм незнаёмым месцы. Нi брат, нi Тэд Коѓпленд не здавалiся ёй вельмi блiзкiмi, магчыма, не блiжэй, чым дрэвы ѓ лесе з гэтай гiсторыi. Яна не дакраналася да iх блiзка. Яна сказала, што выйдзе замуж за Коѓпленда, таму што ён збiраѓся на вайну, i запрасiла яе. Гэта падавалася правiльным учынкам. Маглi б вы сказаць "не" маладому чалавеку ѓ такi час, магчыма, iдучаму на смерць? Гэта было б раѓнасiльна таму, каб сказаць "не" аднаму з дрэѓ. Дапусцiм, вас папрасiлi перавязаць раны аднаго з дрэѓ, i вы сказалi "не". Што ж, Тэдзi Коѓпленд не быѓ зусiм дрэвам. Ён быѓ маладым чалавекам i вельмi прыгожым. Калi б яна выйшла за яго замуж, бацька i брат Алiны былi б задаволены.

Калi вайна скончылася, Алiна паехала ѓ Парыж з Эстэр Уокер i яе мужам Джо, мастаком, якi напiсаѓ партрэт яе мёртвага брата па фатаграфii. Ён таксама намаляваѓ для свайго бацькi адну карцiну з выявай Тэдзi Коѓпленда, а затым яшчэ адну - з выявай памерлай мацi Алiны, атрымаѓшы за кожнага па пяць тысяч долараѓ, - i менавiта Алiна расказала бацьку пра мастака. Яна ѓбачыла яго партрэт у Мастацкiм iнстытуце, дзе тады вучылася, i расказала пра яго бацьку. Затым яна сустрэла Эстэр Уокер i запрасiла яе i яе мужа ѓ дом Олдрыджэй. Эстэр i Джо былi дастаткова ветлiвыя, каб сказаць некалькi добрых слоѓ аб яе працы, але, на яе думку, гэта была проста ветлiвасць. Хоць у яе былi здольнасцi да малявання, яна не вельмi сур'ёзна ставiлася да свайго ѓмення. Было нешта ѓ жывапiсе, сапраѓдным жывапiсе, чаго яна не магла зразумець, не магла зразумець. Пасля таго, як пачалася вайна i яе брат i Тэдзi з'ехалi, ёй хацелася нечым заняцца, але яна не магла прымусiць сябе кожную хвiлiну працаваць, каб "дапамагчы выйграць вайну", вязаючы шкарпэткi або бегаючы па продажы аблiгацый свабоды. Насамрэч вайна ёй надакучыла. Яна не ведала, пра што iдзе размова. Калi б гэтага не адбылося, яна б выйшла замуж за Тэда Коѓпленда i тады, прынамсi, даведалася б сёе-тое.

Маладыя людзi iдуць на смерць, тысячы, сотнi тысяч. Колькi жанчын адчувалi тое самае, што i яна? Гэта адбiрала ѓ жанчын нешта, шанцы на нешта. Выкажам здагадку, вы поле i вясна. Да вас iдзе фермер з мяшком, напоѓненым насеннем. Вось ён ужо амаль дабраѓся да поля, але замест таго, каб пайсцi пасадзiць насеньне, ён спыняецца каля дарогi i спальвае яго. У жанчын не можа быць такiх думак напрамую. Яны не змогуць гэтага зрабiць, калi яны добрыя жанчыны.

Лепш займiцеся мастацтвам, вазьмiце ѓрокi жывапiсу - асаблiва калi вы нядрэнна валодаеце пэндзлем. Калi не можаш, займiся культурай - чытай найноѓшыя кнiгi, хадзi ѓ тэатр, iдзi слухаць музыку. Калi грае музыка - пэѓная музыка - Але ѓсё роѓна. Гэта таксама тое, пра што добрая жанчына не гаворыць i не думае.

У жыццi ёсць шмат рэчаѓ, пра якiя варта забыцца - гэта дакладна.

Да прыбыцця ѓ Парыж Алiна не ведала, што за мастак Джо Уокер цi што за жанчына Эстэр, але на параходзе яна пачала падазраваць, а калi здагадалася пра iх, ёй прыйшлося ѓсмiхнуцца, каб падумайце, як яна хацела дазволiць Эстэр вырашыць усё за яе. Жонка мастака так хутка i разумна вярнула абавязак Алiне.

Вы аказалi нам добрую паслугу - на пятнаццаць тысяч не варта чхаць, - зараз мы зробiм для вас столькi ж. Нiколi не было i не будзе такой грубасцi, як падморгванне або поцiск плячэй Эстэр. Бацька Алiны быѓ глыбока паранены трагедыяй вайны, а яго жонка памерла з таго часу, як Алiн была дзесяцiгадовым дзiцем, i пакуль яна была ѓ Чыкага, а Джо працаваѓ над партрэтамi - пяць тысяч не набярэш. даляравыя партрэты занадта хуткiя, на кожны трэба выдаткаваць прынамсi два-тры тыднi - пакуль яна практычна жыла ѓ доме Олдрыджэй, Эстэр прымусiла пажылога мужчыну адчуць сябе так, як быццам у яго зноѓ ёсць жонка, якая будзе прыглядаць за iм.

Яна з такой павагай гаварыла аб характары гэтага чалавека i аб несумненных здольнасцях дачкi.

Такiя людзi, як вы, прынеслi такiя ахвяры. Гэта цiхi здольны чалавек, якi iдзе прама ѓ адзiночку, якi дапамагае захаваць грамадскi парадак некранутым, пакорлiва сустракае ѓсе непрадбачаныя абставiны - менавiта такiя людзi - гэта рэч, пра якую нельга казаць адкрыта, але ѓ такiя часы, як гэта, калi ѓвесь грамадскi парадак пахiснуѓся, калi старыя стандарты жыцця разбураюцца, калi моладзь страцiла веру...

"Мы, прадстаѓнiкi старэйшага пакалення, зараз павiнны быць бацькам i мацi для маладога пакалення".

"Прыгажосць захаваецца - рэчы, якiя стаяць у жыццi, захаваюцца".

"Бедная Алiна, якая страцiла i будучага мужа, i брата. I ѓ яе таксама ёсць такi талент. Яна такая ж, як i ты, вельмi цiхая, мала гаворыць. Год за мяжой можа выратаваць яе ад нейкага нервовага зрыву.

Як лёгка Эстэр збiла з панталыку бацьку Алiны, пранiклiвага i здольнага карпаратыѓнага юрыста. Мужчыны сапраѓды былi занадта простыя. Не было сумневаѓ, што Алiне трэба было застацца дома - у Чыкага. Мужчына, любы мужчына, нежанаты, з грашыма, не павiнен заставацца без справы з такiмi жанчынамi, як Эстэр. Хоць у яе не было вялiкага досведу, Алiна не была дурнiцай. Эстэр ведала гэта. Калi Джо Уокер прыехаѓ у дом Олдрыджэй у Чыкага, каб пiсаць партрэты, Алiне было дваццаць шэсць. Калi ѓ той вечар перад фабрыкай у Олд-Харбары яна села за руль машыны мужа, ёй было дваццаць дзевяць.

Якая блытанiна! Якiм складаным i невытлумачальным можа быць жыццё!

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ СЯМНАЦЦАТЫ.

М ШЛЮБАМ! Х АД ЯНА меѓ намер ажанiцца, цi сапраѓды Фрэд меѓ намер жанiцца ѓ тую ноч у Парыжы, калi Роѓз Фрэнк i Фрэд ледзь не звар'яцелi, адзiн за адным? Як увогуле наогул можна было ажанiцца? Як гэта адбылося? Што людзi думалi аб тым, што яны задумалi, калi рабiлi гэта? Што прымусiла мужчыну, якi пазнаёмiѓся з дзясяткамi жанчын, раптам вырашыць ажанiцца з канкрэтнай?

Фрэд быѓ маладым амерыканцам, якi навучаѓся ва ѓсходнiм каледжы, адзiным сынам багатага бацькi, затым салдатам, багатым чалавекам, якi даволi ѓрачыста паступiѓ на ваенную службу радавым, каб дапамагчы выйграць вайну, затым у амерыканскiм трэнiровачным лагеры, а затым у Францыi. . Калi першы амерыканскi кантынгент прайшоѓ праз Англiю, англiчанкi - згаладалiся па вайне - англiчанкi -

Амерыканскiя жанчыны таксама: "Дапамажыце выйграць вайну!"

Тое, пра што Фрэд, вiдаць, ведаѓ, ён нiколi не расказваѓ Алiн.

Увечары, калi яна сядзела ѓ машыне перад фабрыкай у Олд-Харбары, Фрэд вызначана не спяшаѓся. Ён сказаѓ ёй, што з Чыкага прыязджае рэкламны агент i, магчыма, ён вырашыць зрабiць так званую "правядзенне нацыянальнай рэкламнай кампанii".

Фабрыка прыносiла вялiкiя грошы, i калi чалавек не марнаваѓ частку гэтых грошай на стварэнне добрай волi на будучыню, яму даводзiлася выплачваць усё гэта ѓ выглядзе падаткаѓ. Рэклама была актывам, законнымi выдаткамi. Фрэд вырашыѓ паспрабаваць заняцца рэкламай. Верагодна, ён зараз быѓ у сваiм офiсе i размаѓляѓ з рэкламшчыкам з Чыкага.

У ценi фабрыкi цямнела, але навошта запальваць святло. Прыемна было сядзець у прыцемку каля руля, разважаючы. Стройная жанчына ѓ даволi элегантнай сукенцы, добрым капелюшы, прывезеным ёй з Парыжа, доѓгiя тонкiя пальцы, якiя ляжаць на рулявым коле, мужчыны ѓ камбiнезонах, якiя выходзяць з дзвярэй фабрыкi i пераходзяць пыльную дарогу, якiя праходзяць зусiм побач з машынай. - высокiя мужчыны - невысокiя мужчыны - цiхi нараканне мужчынскiх галасоѓ.

Нейкая сцiпласць у працоѓных, якiя праязджаюць мiма такой машыны i такой жанчыны.

Вельмi мала пакоры ѓ невысокiм, шыракаплечым старым, якi пагладжвае занадта чорныя вусы кароткiмi пальцамi. Здавалася, яму хацелася пасмяяцца з Алiны. "Я на цябе напаѓ", - здавалася, хацеѓ крычаць ён - дзёрзкi дзядок. Яго кампаньён, якому ён, здавалася, быѓ адданы, сапраѓды выглядаѓ як той мужчына ѓ кватэры Роѓз у Парыжы ѓ тую ноч, у тую такую важную ноч.

Той ноччу ѓ Парыжы, калi Алiна ѓпершыню ѓбачыла Фрэда! Яна пайшла з Эстэр i Джо Уокерам у кватэру Роѓз Фрэнк, таму што i Эстэр, i Джо думалi, што iм лепш. Да таго часу Эстэр i Джо ѓжо пацешылi Алiну. У яе была думка, што, калi б яны заставалiся ѓ Амерыцы дастаткова доѓга i калi б яе бацька бачыѓ iх больш, ён бы таксама гэта зразумеѓ - праз некаторы час.

У рэшце рэшт, яны ѓпадабалi паставiць яго ѓ нявыгаднае становiшча - казаць аб мастацтве i прыгажосцi - падобныя рэчы ѓ адносiнах да чалавека, якi толькi што страцiѓ сына на вайне, сына, чый партрэт маляваѓ Джо, - i атрымаѓ вельмi добрае падабенства.

Нiколi не была такой парай, якая шукала галоѓны шанец, нiколi не была такой парай, якая выхавала такую хуткую i пранiклiвую жанчыну, як Алiна. Досыць невялiкая небяспека для такой пары, калi яна застанецца на адным месцы занадта доѓга. Iх дамоѓленасць з Алiнай была нечым асаблiвым. Нiякiх слоѓ аб гэтым. Нiякiх слоѓ не патрэбна. "Мы дамо вам магчымасць зазiрнуць пад намёт на выставе, i вы не будзеце рызыкаваць. Былi жанатыя. Мы цалкам прыстойныя людзi - заѓсёды ведаем лепшых людзей, самi можаце пераканацца. У гэтым перавага быць мастакамi нашага тыпу. Вы бачыце ѓсе бакi жыцця i не рызыкуеце. Нью-Ёрк з кожным годам становiцца ѓсё больш падобным да Парыжа. Але Чыкага..."

Алiна жыла ѓ Нью-Ёрку два цi тры разы, кожны раз па некалькi месяцаѓ, са сваiм бацькам, калi ѓ яго былi там важныя справы. Яны жылi ѓ дарагiм гатэлi, але было вiдавочна, што Уокеры ведалi аб сучасным жыццi Нью-Ёрка такое, чаго не ведала Алiн.

Iм удалося прымусiць бацьку Алiны адчуваць сябе камфортна побач з ёй - i, магчыма, ён адчуваѓ сябе камфортна, калi яе няма - прынамсi, на нейкi час. Эстэр змагла перадаць гэтую думку Алiне. Гэта была добрая дамоѓленасць для ѓсiх зацiкаѓленых бакоѓ.

I, вядома ж, падумала яна, гэта павучальна для Алiны. Вось такiя людзi, праѓда! Як дзiѓна, што яе бацька, па-свойму разумны чалавек, не ѓлавiѓ iх раней.

Яны працавалi як каманда, атрымлiваючы такiх людзей, як ейны бацька, па пяць тысяч кожны. Самавiтыя рэспектабельныя людзi, Джо i Эстэр. Эстэр старанна працавала над гэтай нiткай, а Джо, якi нiколi не рызыкаваѓ, калi яго бачылi ѓ якой-небудзь, акрамя лепшай кампанii, калi яны былi ѓ Амерыцы, якi вельмi ѓмела маляваѓ i казаѓ досыць смела, але не занадта смела, ён таксама дапамагаѓ рабiць густая i цёплая атмасфера мастацтва, калi яны выбудоѓвалi ѓ чаргу новую перспектыву.

Алiна ѓсмiхнулася ѓ цемры. Якi я мiлы маленькi цынiк. Ва ѓяѓленнi вы маглi б пражыць цэлы год свайго жыцця, пакуль чакалi б, можа, тры хвiлiны, пакуль ваш муж выйдзе з варот фабрыкi, а затым вы маглi б узбегчы на схiл узгорка i дагнаць двух працоѓных, выгляд якiх быѓ прымушаѓ ваш мозг працаваць, мог дагнаць iх перш, чым яны пройдуць тры кварталы па вулiцы на схiле.

Што да Эстэр Уокер, то Элiн падумала, што тым летам у Парыжы яны з ёй нядрэнна ладзiлi. Калi яны разам адправiлiся ѓ Еѓропу, абедзве жанчыны былi гатовыя выкласцi карты на стол. Алiна рабiла выгляд, што глыбока цiкавiцца мастацтвам (магчыма, гэта было не проста прытворства), i валодала сваiм талентам рабiць маленькiя малюнкi, а Эстэр шмат казала пра ѓтоеныя здольнасцi, якiя варта выявiць. усё такое.

"Ты на мяне, а я на цябе. Давай паедзем разам, нiчога не гаворачы пра гэта. Нiчога не сказаѓшы, Эстэр здолела перадаць гэтае пасланне маладой жанчыне, i Алiна паддалася яе настрою. Ну, гэта было не настрой. У такiх людзей не было настрою. Яны проста гулялi ѓ гульню. Калi б вы захацелi з iмi пагуляць, яны маглi б быць вельмi прыязнымi i мiлымi.

Алiна атрымала ѓсё гэта, пацверджанне таму, аб чым яна падумала аднойчы ноччу на лодцы, i ёй давялося думаць хутка i моцна трымаць сябе ѓ руках - магчыма, секунд трыццаць, - пакуль яна нешта вырашала. Якое агiднае пачуццё адзiноты! Ёй даводзiлася сцiскаць кулакi ѓдвая, i яна дужалася, каб не дапусцiць з'яѓленнi слёз.

Потым яна трапiлася на вуду - вырашыла згуляць у гульню - з Эстэр. Джо не ѓ рахунак. Вы хутка атрымаеце адукацыю, калi дазволiце сабе гэта. Яна не можа дакрануцца да мяне, магчыма, унутры. Я паеду i буду трымаць вочы адчыненымi.

У яе быѓ. Яны сапраѓды былi гнiлымi, Уокеры, але ѓ Эстэр нешта было. Вонкава яна была цвёрдай, iнтрыганкай, але ѓсярэдзiне было нешта, завошта яна iмкнулася ѓтрымацца i чаго нiколi не чапалi. Было ясна, што яе муж, Джо Уокер, нiколi не зможа дакрануцца да гэтага, а Эстэр, магчыма, была занадта асцярожная, каб рызыкаваць з iншым мужчынам. Аднойчы пазней яна дала Алiне падказку. "Мужчына быѓ малады, i я толькi што выйшла замуж за Джо. Гэта было за год да пачатку вайны. Каля гадзiны я думаѓ, што зраблю гэта, але потым не. Гэта дало б Джо перавага, якое я не адважыѓся яму даць. Я не з тых, хто пойдзе да канца i загубiць сябе. Малады хлопец быѓ безразважным - малады амерыканскi хлопчык. Я вырашыѓ, што лепей гэтага не рабiць. Вы разумееце."

Яна паспрабавала нешта на Алiне - у той раз на лодцы. Што менавiта спрабавала Эстэр? Аднойчы ѓвечары, калi Джо размаѓляѓ з некалькiмi людзьмi, распавядаючы iм пра сучасны жывапiс, распавядаючы iм пра Сезана, Пiкасо i iншых, ветлiва i добразычлiва распавядаючы пра бунтаѓшчыкоѓ у мастацтве, Эстэр i Алiна сышлi сесцi на крэслы ѓ iншай частцы дома. палубы. Падышлi двое маладых людзей i паспрабавалi далучыцца да iх, але Эстэр умела адгарадзiцца, не пакрыѓдзiѓшыся. Яна, вiдавочна, думала, што Алiна ведае больш, чым яна сама, але ѓ задачу Алiны не ѓваходзiла расчароѓваць яе.

Якi iнстынкт, недзе ѓнутры, захоѓваць нешта!

Што Эстэр спрабавала на Алiне?

Ёсць шмат рэчаѓ, якiя немагчыма перадаць словамi, нават у думках. Тое, пра што казала Эстэр, было каханнем, якая нiчога не патрабуе, i як выдатна гэта гучала! "Гэта павiнна быць памiж двума людзьмi адной падлогi. Памiж сабой i мужчынам не атрымаецца. Я спрабавала", - сказала яна.

Яна ѓзяла Алiну за руку, i доѓгi час яны сядзелi моѓчкi, у глыбiнi душы ѓ Алiны ѓзнiкла дзiѓнае жудаснае пачуццё. Якое выпрабаванне - гуляць у гульню з такой жанчынай - не даваць ёй ведаць, што з табой робяць твае iнстынкты - усярэдзiне - не дазваляць рукам дрыжаць - не падаваць нiякiх фiзiчных прыкмет якога-небудзь скарачэння. Мяккi жаночы голас, напоѓнены ласкай i некаторай шчырасцю. "Яны разумеюць адно аднаго больш тонкiм спосабам. Гэта доѓжыцца даѓжэй. Каб зразумець, патрабуецца больш часу, але яно доѓжыцца даѓжэй. Ёсць нешта белае i цудоѓнае, да чаго ты iмкнешся. Я, мусiць, доѓга чакаѓ толькi цябе. Што тычыцца Джо, у мяне з iм усё ѓ парадку. Крыху цяжка казаць. Ёсць шмат такога, чаго нельга сказаць. У Чыкага, калi я ѓбачыѓ вас там, я падумаѓ: "У вашым узросце большасць жанчын вашага становiшча выйшлi замуж". Мяркую, табе таксама калi-небудзь давядзецца гэта зрабiць, але для мяне мае значэнне тое, што ты яшчэ гэтага не зрабiѓ - што ты не зрабiѓ гэтага, калi я цябе знайшоѓ. Бывае так, што калi мужчыну i iншага мужчыну цi дзвюх жанчын занадта часта бачаць разам, узнiкае размова. Амерыка становiцца амаль такой жа выдасканаленай i мудрай, як Еѓропа. Вось тут мужы i аказваюць вялiкую дапамогу. Ты дапамагаеш iм усiм, чым можаш, якой бы нi была iх гульня, але ѓсё лепшае ад сябе захоѓваеш для iншага - для таго, хто разумее, да чаго ты на самой справе хiлiш".

Алiна неспакойна круцiлася за рулём машыны, думаючы аб тым вечары на лодцы i аб усiм, што ён значыѓ. Цi было для яе гэта пачаткам вытанчанасцi? Жыццё не такое, як запiсана ѓ сшытках. Як шмат вы можаце дазволiць сабе даведацца? Гульня жыцця - гульня смерцi. Вельмi лёгка дазволiць сабе стаць рамантычным i напалоханым. Амерыканскiм жанчынам, вядома, было лёгка. Iх людзi ведаюць так мала - адважваюцца дазволiць сабе ведаць так мала. Вы можаце нiчога не вырашаць, калi хочаце, але хiба гэта весела - нiколi не быць у курсе таго, што адбываецца - знутры? Калi вы ѓгледзьцеся ѓ жыццё, спазнаеце шмат яе плям, цi зможаце вы застацца ѓ баку ад сябе? "Не так шмат", - несумненна, сказаѓ бы бацька Алiны, i нешта ѓ гэтым родзе сказаѓ бы i яе муж Фрэд. Тады вам давядзецца жыць сваiм жыццём. Калi яе лодка пакiнула берагi Амерыкi, яна пакiнула пасля сябе больш, чым Алiна хацела думаць. Прыкладна ѓ той жа час прэзiдэнт Вiльсан выявiѓ нешта падобнае. Гэта забiла яго.

Ва ѓсякiм разе, ён быѓ упэѓнены, што размова з Эстэр яшчэ больш узмацнiѓ гатоѓнасць Алiны выйсцi замуж за Фрэда Грэя, калi яна пазней прыйдзе да яго. Акрамя таго, гэта зрабiла яе менш патрабавальнай, менш упэѓненай у сабе, як i астатнiх, большасцi тых, каго яна бачыла тым летам у кампанii Джо i Эстэр. Фрэд быѓ, ён быѓ такiм жа цудоѓным, як, скажам, выхаваны сабака. Калi тое, што ѓ яго было, было амерыканскiм, яна, як жанчына, была дастаткова рада рызыкнуць амерыканскiмi шанцамi, думала яна тады.

Размова Эстэр быѓ такiм павольным i мяккiм. Алiна магла пра ѓсё гэта падумаць, вельмi дакладна ѓсё запомнiць за некалькi секунд, але Эстэр, павiнна быць, спатрэбiлася больш часу, каб вымавiць усе прапановы, неабходныя для таго, каб перадаць яе сэнс.

I сэнс, да якога Алiн павiнна была ѓхапiцца, нiчога не ведаючы, улавiць iнстынктыѓна цi не ѓлавiць наогул. Эстэр заѓсёды будзе мець дакладнае алiбi. Яна была вельмi разумнай жанчынай, у гэтым няма нiякiх сумневаѓ. Джо пашанцавала, што ён набыѓ яе, будучы тым, кiм ён быѓ.

Гэта яшчэ не спрацавала.

Вы падымаецеся i апускаецеся. Жанчына дваццацi шасцi гадоѓ, калi ѓ ёй наогул нешта ёсць, гатова. А калi ѓ ёй нiчога няма, то iншы, як Эстэр, наогул яе не хоча. Калi вам патрэбен дурань, рамантычны дурань, як наконт мужчыны, добрага амерыканскага бiзнэсмэна? Ён паправiцца, а вы застанецеся цэлыя i цэлымi. Вас увогуле нiчога не чапае. Доѓгае жыццё пражыта, i ты заѓсёды высокi, сухi i бяспечны. Вы хочаце, каб?

Насамрэч гэта было так, як калi б Эстэр сутыкнула Алiну з парахода ѓ моры. I мора было вельмi прыгожа ѓ той вечар, калi Эстэр размаѓляла з ёй. Магчыма, гэта было адной з прычын, чаму Алiна працягвала адчуваць сябе ѓ бяспецы. Такiм чынам вы атрымлiваеце нешта па-за сябе, напрыклад мора, i гэта дапамагае толькi таму, што яно выдатна. Вось мора, разбiваюцца маленькiя хвалi, белае мора бяжыць за кiльватэрам карабля, абмывае борт карабля, нiбы рвецца мяккi шоѓк, а на небе павольна з'яѓляюцца зоркi. Чаму, калi вы выбiваеце рэчы з iх натуральнага парадку, калi вы становiцеся крыху спрактыкаванымi i хочаце большага, чым калi-небудзь раней, рызыка становiцца адносна вялiкiм? Так лёгка стаць гнiлым. Дрэва нiколi не становiцца такiм, таму што яно - дрэва.

Якi размаѓляе голас, рука, якая тычыцца вашай рукi пэѓным чынам. Словы разыходзяцца далёка адно ад аднаго. На iншым беразе лодкi Джо, муж Эстэр, кажа пра мастацтва. Вакол Джо сабралася некалькi жанчын. Потым яны казалi пра гэта, цытуючы ягоныя словы. "Як сказаѓ мне мой сябар Джозэф Уокер, знакамiты партрэтыст, цi ведаеце, - Сезан вось такой. Пiкаса вось такой".

Уявiце сабе, што вы амерыканка дваццацi шасцi гадоѓ, якая атрымала адукацыю, як атрымала б дачку заможнага чыкагскага адваката, няхiтрая, але пранiклiвая, са свежым i моцным целам. У вас была мара. Што ж, малады Коѓпленд, на якiм вы думалi, што збiраецеся ажанiцца, быѓ не зусiм той марай. Ён быѓ дастаткова мiлы. Не зусiм у курсе - нейкiм дзiѓным чынам. Большасцi амерыканскiх мужчын, магчыма, нiколi не споѓнiцца больш за семнаццаць гадоѓ.

Дапусцiм, вы былi такiя, i вас скiнулi з лодкi ѓ мора. Жонка Джо Эстэр зрабiла для цябе гэтую маленькую рэч. Што б вы зрабiлi? Паспрабаваць выратавацца? Вы iдзяце ѓнiз - унiз i ѓнiз, досыць хутка разразаючы паверхню мора. О, Пане, у жыццi ёсць шмат месцаѓ, якiх розум звычайнага мужчыны i жанчыны наогул нiколi не датычыцца. Цiкава, чаму б i не? Усё - прынамсi, большасць рэчаѓ - досыць вiдавочна. Магчыма, нават дрэва для вас не дрэва, пакуль вы не стукнецеся аб яго. Чаму ѓ адных вечка прыѓздымаецца, а ѓ iншых усё застаецца цэлым i воданепранiкальным? Тыя жанчыны на палубе, якiя слухаюць Джо, пакуль ён кажа, - балбатуны. - Шкарпетку з мастаком-купцом, якi вылез з вачэй. Падобна, нi ён, нi Эстэр не запiсалi iмёны i адрасы ѓ невялiкую кнiжачку. Добрая iдэя, каб яны перасякалiся кожнае лета. Яшчэ восенню. Людзям падабаецца сустракаць мастакоѓ i пiсьменнiкаѓ на лодцы. Гэты дотык да таго, што сiмвалiзуе Еѓропа, проста з першых рук. Многiя з iх гэтым займаюцца. I не вядзiцеся на гэта амерыканцы! Рыба трапляецца на вуду! I Эстэр, i Джо аднолькава перажывалi моманты жудаснай стомленасцi.

Што вы робiце, калi вас вось так адштурхваюць, як Алiну ад Эстэр, дык гэта затрымлiваць дыханне i не раздражняцца i не абурацца. Нiчога страшнага, калi вы пачнеце абурацца. Калi вы думаеце, што Эстэр не зможа збегчы, не зможа ачысцiць свае спаднiцы, вы мала што ведаеце.

Прарэзаѓшы паверхню, вы думаеце толькi аб тым, каб зноѓ падняцца на паверхню, такую ж чыстую i чыстую, як тады, калi вы спускалiся ѓнiз. Унiзе ѓсё холадна i сыра - смерць, гэтая дарога. Вы ведаеце паэтаѓ. Прыйдзi i памры са мной. Нашы рукi сплялiся разам у смерцi. Белая далёкая дарога разам. Мужчына i мужчына, жанчына i жанчына. Такое каханне - з Эстэр. У чым сутнасць жыцця? Каго хвалюе, што жыццё працягваецца - у новых формах, створаных намi самiмi?

Калi вы адзiн з iх, то для вас гэта белая мёртвая рыба i нiчога больш. Вы павiнны зразумець гэта самi, i калi вы з тых, каго нiхто не сутыкае з лодкi, усё гэта нiколi не адбудзецца на вашым шляху, i вы ѓ бяспецы. Магчыма, вы наѓрад цi дастаткова цiкавыя, каб калi-небудзь падвяргацца небяспецы. Большасць людзей ходзяць высока i бяспечна - усё сваё жыццё.

Амерыканцы, так? У любым выпадку ты нешта выйграеш, адправiѓшыся ѓ Еѓропу з такой жанчынай, як Эстэр. Пасля гэтага разу Эстэр больш нiколi не спрабавала. Яна ѓсё гэта прадумала. Калi б Алiна не была тым, каго яна хацела для сябе, яна ѓсё роѓна магла б выкарыстоѓваць яе. Сям'я Олдрыджэй мела добрую рэпутацыю ѓ Чыкага, i там можна было б зрабiць i iншыя партрэты. Эстэр досыць хутка засвоiла, як людзi ѓ цэлым ставяцца да мастацтва. Калi б Олдрыдж-старэйшы даручыѓ Джо Уокеру намаляваць два партрэты, i калi яны скончылi, яны паглядзелi б на яго так, як, на яго думку, выглядалi яго жонка i сын, тады ён, хутчэй за ѓсё, падтрымаѓ бы гульню Уокера ѓ Чыкага, i, заплацiѓшы па пяць тысяч кожны, ён бы ацанiѓ партрэты тым больш менавiта. "Найвялiкшы з цяпер якiя жывуць мастакоѓ. Я думаю ", - магла ѓявiць сабе Эстэр яго словы, звернутыя да сяброѓ з Чыкага.

Дачка Алiна, магчыма, паразумнее, але наѓрад цi загаворыць. Калi Эстэр прыняла рашэнне наконт Алiны, яна вельмi акуратна замясцiла след - зрабiла гэта дастаткова добра ѓ той вечар на лодцы i ѓмацавала сваю пазiцыю ѓ той iншы вечар, пасля шасцi тыдняѓ у Парыжы, калi яна, Алiна i Джо гулялi разам. у кватэру Роѓз Франк. У той вечар, калi Алiна ѓбачыла сёе-тое з жыцця Уокера ѓ Парыжы i калi Эстэр падумала, што яна значна больш дасведчаная, яна працягвала гаварыць з Алiнай цiхiм голасам, а Джо iшоѓ, не чуючы, не спрабуючы пачуць. . Вечар быѓ вельмi прыемны, i яны шпацыравалi па левым беразе Сены, згарнуѓшы ад ракi ѓ Палаты Дэпутатаѓ. Людзi сядзелi ѓ маленькiх кавярнях на вулiцы Вальтэра, i над сцэнай вiсела яснае парыжскае вячэрняе святло - святло мастака. "Тут трэба клапацiцца як пра жанчын, так i пра мужчын", - сказала Эстэр. "Большасць еѓрапейцаѓ лiчаць нас, амерыканцаѓ, дурнямi толькi таму, што ёсць рэчы, якiя мы не жадаем ведаць. Гэта таму, што мы з новай краiны i ѓ нас ёсць нейкая свежасць i здароѓе".

Эстэр шмат чаго такога казала Алiне. Насамрэч яна казала зусiм iншае. Яна сапраѓды адмаѓляла, што мела на ѓвазе нешта ѓ тую ноч на лодцы. - Калi ты думаеш, што я гэта зрабiѓ, то гэта таму, што ты сам не вельмi добры. Нешта ѓ гэтым родзе яна казала. Алiна дазволiла гэтаму праляцець над яе галавой. "У тую ноч на лодцы яна выйграла бiтву", - падумала яна. Быѓ усяго толькi момант, калi ёй прыйшлося змагацца за тое, каб свежае паветра патрапiла ѓ лёгкiя, каб не дазволiць дрыготкiм рукам, калi Эстэр трымала iх, каб не адчуваць сябе занадта самотнай i сумнай - пакiнуѓшы дзяцiнства - дзявоцтва - ззаду, вось так, але пасля аднаго моманту яна стала вельмi цiхай i падобнай менавiта яна дабiвалася. Заѓсёды лепш дазволiць ворагу прыбраць мёртвых пасля бiтвы - не хвалюйцеся з гэтай нагоды.

OceanofPDF.com

Раздзел восемнаццаты

F ЧЫРВОНЫ ХАД ПРЫХОДЗIЦЬ выйшаѓ ля дзвярэй факторыi i крыху раззлаваѓся на Алiн - цi прыкiнуѓся, - таму што яна сядзела ѓ машыне ѓ прыцемку, не папярэдзiѓшы яго пра гэта. Рэкламшчык, з якiм ён размаѓляѓ усярэдзiне, сышоѓ па вулiцы, i Фрэд не прапанаваѓ яго падвезцi. Гэта таму, што там была Алiна. Фрэду давялося б яго ѓявiць. Гэта дазволiла б усталяваць новы кантакт i Фрэду, i Алiне, крыху змянiла б адносiны памiж Фрэдам i гэтым мужчынам. Фрэд прапанаваѓ паехаць, але Алiн пасмяялася над iм. Ёй падабалася адчуванне аѓтамабiля, даволi магутнага, калi ён iмчаѓся па крутых вулiцах. Фрэд закурыѓ цыгару i, перш чым пагрузiцца ѓ свае думкi, яшчэ раз запярэчыѓ, што яна сядзiць у машыне ѓ густой цемры i чакае там, не папярэдзiѓшы яго. Насамрэч яму гэта падабалася, падабалася думка пра Алiну, жонку, напалову служанку, якая чакае яго, дзелавога чалавека. "Калi б я хацеѓ цябе, мне заставалася б толькi пратрубiць у рог. На самой справе я бачыла, як ты размаѓляеш з тым мужчынам праз акно", - сказала Алiн.

Машына ехала па вулiцы на другой хуткасцi, i там быѓ мужчына, якi стаяѓ на рагу пад лiхтаром i ѓсё яшчэ размаѓляѓ з невысокiм шыракаплечым мужчынам. Напэѓна, у яго быѓ твар, вельмi падобны на таго мужчыну, таго амерыканца, якога яна бачыла ѓ кватэры Роѓз Фрэнк у той самы вечар, калi сустрэла Фрэда. Дзiѓна, што ён працаваѓ на фабрыцы яе мужа, i ѓсё ж яна прыгадала той вечар у Парыжы: амерыканец у кватэры Роѓз сказаѓ камусьцi, што калiсьцi ён быѓ працоѓным на амерыканскай фабрыцы. Гэта было падчас зацiшша ѓ размове i да таго, як вылiѓся ѓспышка гневу Роѓз Фрэнк. Але чаму гэты быѓ так захоплены маленькiм чалавекам, з якiм ён быѓ? Яны былi не вельмi падобныя - гэтыя двое мужчын.

Рабочыя, мужчыны выходзяць з дзвярэй фабрыкi, фабрыкi яе мужа. Высокiя мужчыны, невысокiя мужчыны, шырокiя мужчыны, стройныя мужчыны, кульгавыя мужчыны, людзi, сляпыя на адно вока, мужчыны з адной рукой, мужчыны ѓ потным адзеннi. Яны iшлi, шаркалi, шаркалi - па бруку бруку перад завадскiмi варотамi, перасеклi чыгуначныя пуцi, схавалiся ѓ горадзе. Яе ѓласны дом стаяѓ на вяршынi ѓзгорка над горадам, з вiдам на горад, з вiдам на раку Агаё, дзе яна рабiла вялiкi паварот вакол горада, з выглядам на многiя мiлi нiзiны, дзе далiна ракi пашыралася. вышэй i нiжэй гарады. Зiмой у далiне было шэра. Рака разлiлася па нiзiне, ператварыѓшыся ѓ вялiзнае шэрае мора. Калi ён быѓ банкiрам, бацька Фрэда - "Стары Шэры", як яго звалi ѓсё ѓ горадзе - здолеѓ займець у свае рукi большую частку зямлi ѓ далiне. Спачатку яны не ведалi, як апрацоѓваць яе з прыбыткам, i, паколькi яны не маглi пабудаваць там фермерскiя дамы i адрыны, яны лiчылi, што зямля бескарысная. Па сутнасцi, гэта была самая багатая зямля ѓ штаце. Рака рака, якая разлiлася, пакiдала на зямлi дробны шэры глей, i гэта цудоѓна ѓзбагачала яе. Першыя фермеры спрабавалi пабудаваць дамбы, але калi яны прарвалiся, дамы i свiраны былi змытыя паводкай.

Стары Грэй чакаѓ, як павук. Фермеры прыйшлi ѓ банк i занялi крыху грошай пад танную зямлю, а затым адпусцiлi iх, дазволiѓшы яму пазбавiць права выкупу. Цi быѓ ён мудрым цi ѓсё гэта было выпадковасцю? Пазней было выяѓлена, што, калi вы проста дазволiце вадзе сцячы i акрыць зямлю, увесну яна зноѓ уцячэ i пакiне той дробны, багаты глей, дзякуючы якому кукуруза расце амаль як дрэвы. Позняй вясной вы выйшлi на зямлю з войскам наймiтаѓ, якiя жылi ѓ намётах i халупах, пастаѓленых высока на палях. Вы аралi i сеялi, i кукуруза расла. Затым вы збiралi кукурузу i складалi яе ѓ хлявы, таксама пабудаваныя высока на палях, а калi паводка аднаѓлялася, вы адпраѓлялi баржы па затопленых землях, каб прывезцi кукурузу. Вы зарабiлi грошы з першага разу. Фрэд расказаѓ пра гэта Алiн. Фрэд думаѓ, што яго бацька быѓ адным з самых пранiклiвых людзей, якiя калi-небудзь жылi на свеце. Часам ён казаѓ пра яго, як Бiблiя кажа пра бацьку Абрагама. "Нестар з дому Грэя", нешта падобнае. Што падумаѓ Фрэд аб тым, што жонка не прынесла яму дзяцей? Без сумневу, калi ён быѓ адзiн, у яго ѓзнiкала шмат дзiѓных думак аб ёй. Вось чаму ён часам паводзiѓ сябе так спалохана, калi яна глядзела на яго. Магчыма, ён баяѓся, што яна ведае яго думкi. Яна рабiла?

"Тады Абрагам выпусьцiѓ дух i памёр у добрай старасьцi, старым i поѓным гадоѓ; i прыклаѓся да свайго народа.

"I пахавалi яго сыны ягоныя Iсаак i Iзмаiл у пячоры Махпела, на полi Эфрона, сына Захара Хэтэянiна, што перад Манрэ.

"Поле, якое Абрагам купiѓ у сыноѓ Хэта; там быѓ пахаваны Абрагам i Сарра, жонка ягоная.

"I было пасьля сьмерцi Абрагама, што Бог дабраславiѓ сына ягонага Iсаака; а Iсаак жыѓ каля студнi Лахайроя".

Было крыху дзiѓна, што, нягледзячы на ѓсё, што казаѓ ёй Фрэд, Алiна не змагла зафiксаваць у сваёй свядомасцi выява Старога Грэя, банкiра. Ён памёр адразу пасля таго, як Фрэд ажанiѓся на ёй, у Парыжы, i пакуль Фрэд спяшаѓся да яго дадому, пакiнуѓшы сваю новую жонку. Магчыма, Фрэд не хацеѓ, каб яна бачыла бацьку, не хацеѓ, каб бацька бачыѓ яе. Ён толькi што пабудаваѓ лодку ѓвечары таго дня, калi яму стала вядома аб хваробе бацькi, а Алiна адплыла толькi праз месяц.

Тады ён так i застаѓся для Алiны - "Стары Шэры" - мiфам. Фрэд сказаѓ, што ён узняѓ сiтуацыю, падняѓ горад. Да яго гэта была проста брудная вёска, сказаѓ Фрэд. "Цяпер паглядзi на гэта". Ён прымусiѓ далiну вырабляць, ён прымусiѓ горад вырабляць. Фрэд быѓ дурнем, не ѓбачыѓшы рэчы ясней. Пасля заканчэння вайны ён застаѓся ѓ Парыжы, бадзяѓся па акрузе, нават падумваѓ нейкi час заняцца якiм-небудзь мастацтвам, нечым накшталт гэтага. "Ва ѓсёй Францыi нiколi не было такога чалавека, як бацька", - заявiѓ аднойчы Фрэд сваёй жонцы Алiне. Ён быѓ занадта катэгарычны, калi рабiѓ падобныя заявы. Калi б ён не застаѓся ѓ Парыжы, ён бы не сустрэѓ Алiну, нiколi б не ажанiѓся з ёй. Калi ён рабiѓ такiя заявы, Алiна ѓсмiхалася мяккай разумеючай усмешкай, а Фрэд крыху мяняѓ тон.

Быѓ той хлопец, з якiм ён жыѓ у адным пакоi ѓ каледжы. Гэты хлопец заѓсёды размаѓляѓ i даваѓ Фрэду кнiгi для чытання, кнiгi Джорджа Мура, Джэймса Джойса - "Мастак у юнацтве". Ён збiѓ з панталыку Фрэда i нават зайшоѓ так далёка, што амаль кiнуѓ выклiк бацьку з нагоды вяртаннi дадому; а затым, калi ён убачыѓ, што рашэнне яго сына прынята, Стары Грэй зрабiѓ тое, што ён лiчыѓ пранiклiвым учынкам. "Вы праведзяце год у Парыжы, вывучаючы мастацтва, робячы ѓсё, што пажадаеце, а затым вернецеся дадому i праведзяце год тут са мной", - напiсаѓ Стары Грэй. Сын павiнен быѓ мець любыя грошы, якiя ён хацеѓ. Цяпер Фрэд пашкадаваѓ, што правёѓ першы год дома. "Я мог бы быць для яго некаторым суцяшэннем. Я быѓ павярхоѓным i легкадумным. Я мог бы сустрэць цябе, Алiн, у Чыкага цi ѓ Нью-Ёрку, - сказаѓ Фрэд.

Што Фрэд атрымаѓ ад года ѓ Парыжы, дык гэта Алiн. Цi каштавала яно сваёй цаны? Стары, якi жыве адзiн дома, чакае. Ён нават нiколi не бачыѓ жонку свайго сына, нават не чуѓ пра яе. Чалавек, у якога ѓсяго адзiн сын, i гэты сын у Парыжы, дурэе пасля таго, як вайна скончылася, пасля таго, як ён выканаѓ сваю долю працы там. У Фрэда былi сякiя-такiя здольнасцi да малявання, як i ѓ Алiн, але што з таго? Ён нават не ведаѓ, чаго хоча. Цi ведала Алiна, чаго яна дамагаецца? Было б выдатна, калi б ён мог пагаварыць аб усiм гэтым з Алiнай. Чаму ён не мог? Яна была мiлай i мiлай, большую частку часу вельмi цiхай. З такой жанчынай трэба было быць асьцярожным.

Машына ѓжо паднiмалася па схiле ѓзгорка. Была адна кароткая вулачка, вельмi крутая i крывая, дзе трэба было пераключыцца на нiзкую.

Мужчыны, працоѓныя, адвакаты па рэкламе, бiзнэсмэны. Сябар Фрэда ѓ Парыжы, хлопец, якi ѓгаварыѓ яго кiнуць выклiк бацьку i паспрабаваць сябе ѓ прафесii мастака. Ён быѓ чалавекам, якi цалкам мог аказацца такiм жа хлопцам, як Джо Уокер. Ён ужо працаваѓ з Фрэдам. Фрэд думаѓ, што ён, Том Бернсайд, яго сябар па каледжы, быѓ усiм, чым павiнен быць мастак. Ён умеѓ сядзець у кафэ, ведаѓ назвы вiнаѓ, гаварыѓ па- французску з амаль iдэальным парыжскiм акцэнтам. Даволi хутка ён пачне ездзiць у Амерыку, каб прадаваць карцiны i пiсаць партрэты. Ён ужо прадаѓ Фрэду карцiну за 800 даляраѓ. - Гэта лепшае, што я калi-небудзь рабiѓ, i чалавек тут хоча купiць яго за дзве тысячы, але я пакуль не хачу, каб яно сышло з маiх рук. Я б хацеѓ мець гэта ѓ тваiх руках. Мой адзiны сапраѓдны сябар". Фрэд на гэта папаѓся. Яшчэ адзiн Джо Уокер. Калi б яму ѓдалося знайсцi дзе-небудзь Эстэр, у яго ѓсё было б добра. Няма нiчога лепшага, чым пасябраваць з якiм-небудзь багатым чалавекам, пакуль вы абодва маладыя. Калi Фрэд паказаѓ карцiну некаторым са сваiх сяброѓ у мястэчку Олд-Харбар, у Алiны ѓзнiкла нейкае хiсткае адчуванне, быццам яна знаходзiцца не ѓ прысутнасцi мужа, а дома, у прысутнасцi свайго бацькi - яе бацька паказвае нейкага хлопца. адвакат або клiент - партрэты, якiя зрабiѓ Джо Уокер.

Калi вы жанчына, чаму вы не можаце ѓ дзяцiнстве займець мужчыну, за якога выйшла замуж, i здавольвацца гэтым? Цi было гэта таму, што жанчына хацела мець уласных дзяцей, не хацела iх усынаѓляць цi выходзiць за iх замуж? Мужчыны, працоѓныя на фабрыцы яе мужа, высокiя мужчыны, невысокiя мужчыны. Мужчыны iдуць па парыжскiм бульвары ѓначы. Французы з пэѓным вiдам. Яны пераследвалi жанчын, французаѓ. Iдэя заключалася ѓ тым, каб заставацца на вяршынi, калi справа тычыцца жанчын, выкарыстоѓваць iх, прымушаць служыць. Амерыканцы былi сентыментальнымi дурнямi ѓ адносiнах да жанчын. Яны хацелi, каб яны зрабiлi для чалавека тое, што ѓ яго не было сiлы паспрабаваць зрабiць для сябе.

Мужчына ѓ кватэры Роѓз Фрэнк, у той вечар, калi яна ѓпершыню сустрэла Фрэда. Чаму ён нейкiм дзiѓным чынам адрознiваѓся ад iншых? Чаму ён так востра запомнiѓся Алiне ѓсе гэтыя месяцы? Адна толькi сустрэча на вулiцах горада ѓ Iндыяне з чалавекам, якi вырабiѓ на яе прытомнасць такое ж уражанне, узрушыла яе, прывяла ѓ замяшанне яе розум i ѓяѓленне. Гэта здарылася два цi тры разы, увечары, калi яна паехала за Фрэдам.

Магчыма, у тую ноч у Парыжы, калi яна атрымала Фрэда, замест гэтага ёй захацелася iншага мужчыну.

Ён, iншы мужчына, якога яна знайшла ѓ кватэры Роѓз, калi прыйшла туды з Эстэр i Джо, не звярнуѓ на яе ѓвагi, нават не загаварыѓ з ёй.

Рабочы, якога яна толькi што бачыла, iдучым па вулiцы на схiле ѓзгорка з невысокiм, шыракаплечым i дзёрзкiм мужчынам, быѓ у нечым няпэѓным чынам падобны да таго iншага. Як абсурдна, што яна не магла пагаварыць з iм, даведацца што-небудзь пра яго. Яна спытала Фрэда, хто гэты невысокi мужчына, i ён засмяяѓся. "Гэта Губка Марцiн. Ён - карта, - сказаѓ Фрэд. Ён мог бы сказаць больш, але яму хацелася падумаць аб тым, што сказаѓ яму рэкламшчык з Чыкага. Ён быѓ разумны, гэты рэкламшчык. Добра, да ѓласнай гульнi, але калi яна супадзе з гульнёй Фрэда, што з гэтага?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДЗЕВЯТНАЦЦАТЫ

А ТР ОЗЕ ФРАНКА _ _ _ кватэры ѓ Парыжы, у той вечар, пасля напаѓперажытага з Эстэр на параходзе i пасля некалькiх тыдняѓ сярод знаёмых Эстэр i Джо ѓ Парыжы. Мастак i яго жонка былi знаёмыя з многiмi багатымi амерыканцамi ѓ Парыжы, якiя шукалi захапляльнае баѓленне часу, i Эстэр так здолела гэта зрабiць, што яны з Джо наведвалi мноства вечарынак, не марнуючы пры гэтым шмат грошай. Яны дадавалi мастацкую рыску, а таксама былi стрыманымi - калi абачлiвасць была разумнай.

А пасля вечара на параходзе Эстэр адчувала сябе з Алiнай больш-менш свабодна. Яна аддала належнае Алiне за большае веданне жыцця, чым яна мела.

Для Алiны гэта было дасягненнем, прынамсi, яна лiчыла гэта дасягненнем. Яна стала вальней рухацца ѓ коле сваiх думак i памкненняѓ. Часам яна думала: "Жыццё - гэта ѓсяго толькi драматызацыя. Вы вырашаеце сваю ролю ѓ жыццi, а затым спрабуеце ѓмела яе сыграць". Згуляць дрэнна, няѓмела было найвялiкшым грахом. Амерыканцы ѓ цэлым, маладыя мужчыны i жанчыны, падобныя ёй, у якiх было дастаткова грошай i дастатковае сацыяльнае становiшча, каб быць у бяспецы, маглi рабiць усё, што iм заманецца, калi б яны былi асцярожныя, замятаючы свае сляды. Дома, у Амерыцы, у самым паветры, якiм ты дыхаеш, было нешта такое, што прымушала цябе адчуваць сябе ѓ бяспецы i ѓ той жа час жудасна абмяжоѓвала цябе. Дабро i зло былi пэѓнымi рэчамi, маральнасць i амаральнасць былi пэѓнымi рэчамi. Вы рухалiся ѓ дакладна вызначаным коле думак, iдэй i эмоцый. Будучы добрай жанчынай, вы атрымлiвалi ад мужчын павагу, якая, на iх думку, павiнна быць у добрай жанчыны. Маючы грошы i рэспектабельнае становiшча ѓ жыццi, вы павiнны былi адкрыта зрабiць нешта, што адкрыта кiдала выклiк сацыяльным законам, перш чым вы маглi ѓвайсцi ѓ вольны свет, а вольны свет, у якi вы ѓступалi любым такiм дзеяннем, наогул не быѓ вольным. Гэта быѓ жудасна абмежаваны i нават пачварны свет, населены, скажам, кiнаактрысамi.

У Парыжы, насуперак Эстэр i Джо, Алiна востра адчула нешта ѓ французскiм жыццi, што яе зачаравала. Дробязi жыцця, мужчынскiя стойлы на адкрытых вулiцах, жарабцы, запрэжаныя ѓ смеццявозы i трубячыя пад кабыл, палюбоѓнiкi, адкрыта цалуючыя адзiн аднаго на вулiцах блiжэй да вечара - свайго роду празаiчнае прыняцце. жыццё, да якога ангельцы i амерыканцы, здавалася, не маглi прыйсцi, хутчэй зачароѓвала яе. Часам яна хадзiла з Эстэр i Джо на Вандомскую плошчу i праводзiла дзень з iх амерыканскiмi сябрамi, але ѓсё больш i больш у яе з'яѓлялася звычка сыходзiць адна.

Жанчыне без суправаджэння ѓ Парыжы заѓсёды даводзiлася быць гатовай да непрыемнасцяѓ. Мужчыны размаѓлялi з ёй, рабiлi якiя намякаюць рухi рукамi, ротам, iшлi за ёй па вулiцы. Заѓсёды, калi яна выходзiла адна, адбываѓся свайго роду напад на яе самога, як на жанчыну, як на iстоту з жаночай плоццю, на таемныя жаночыя жаданнi. Калi нешта i было атрымана дзякуючы шчырасцi кантынентальнага жыцця, то i шмат што было страчана.

Яна пайшла ѓ Луѓр. Дома яна брала ѓрокi малявання i жывапiсу ѓ iнстытуце, i яе называлi разумнiцай. Джо Уокер пахвалiѓ яе працу. Iншыя хвалiлi гэта. Тады яна падумала, што Джо, вiдаць, сапраѓдны мастак. "Я трапiлася на амерыканскi выкрут думаць, што тое, што атрымалася, значыць, добра", - падумала яна, i гэтая думка, якая прыйшла як яе ѓласная i не навязаная ёй кiмсьцi iншым, была адкрыццём. Раптам яна, амерыканка, пачала хадзiць сярод мужчынскай працы, пачуваючыся вельмi сцiпла. Джо Уокер, усе мужчыны яго тыпу, паспяховыя мастакi, пiсьменнiкi, музыканты, якiя былi героямi Амерыкi, станавiлiся ѓсё менш i менш у яе вачах. Яе ѓласнае маленькае майстэрскае пераймальнае мастацтва здавалася ѓ прысутнасцi прац Эль Грэка, Сезана, Фра Анжалiка i iншых лацiнян усяго толькi дзiцячым лепетам, а амерыканскiя мужчыны, якiя займалi высокае месца ѓ гiсторыi спроб Амерыкi ѓ культурным жыццi -?

Быѓ Марк Твен, якi напiсаѓ кнiгу "Нявiнныя за мяжой", якую любiѓ бацька Алiны. Калi яна была дзiцем, ён заѓсёды чытаѓ гэта i з задавальненнем смяяѓся над гэтым, i на самой справе гэта было не што iншае, як даволi адваротнае грэбаванне маленькага хлопчыка да рэчаѓ, якiя ён не мог зразумець. Тата для пошлых розумаѓ. Цi магла Алiна шчыра думаць, што яе бацька цi Марк Твен былi вульгарнымi мужчынамi? Ну, яна не магла. Да Алiны яе бацька заѓсёды быѓ мiлым, добрым i далiкатным - магчыма, нават занадта далiкатным.

Аднойчы ранiцай яна сядзела на лаѓцы ѓ Цюiльры, а побач з ёй, на другой лаѓцы, размаѓлялi двое маладых людзей. Яны былi французамi i не бачылi, каб яна села на блiжэйшую лаѓку, i разгаварылiся. Было прыемна пачуць такiя размовы. Своеасаблiвае гарачае захапленне мастацтвам жывапiсу. Якая дарога была дакладнай? Адзiн з iх выступiѓ за мадэрнiстаѓ, за Сезана i Мацiса, i раптам вылiѓся гарачым пакланеннем героям. Людзi, пра якiх ён казаѓ, усё сваё жыццё трымалiся добрай дарогi. Мацiс яшчэ рабiѓ гэта. У такiх людзях былi адданасць, велiч i велiчныя манеры. Да iх прыходу яно было ѓ значнай ступенi страчана для свету, а цяпер - пасля iх прыходу i дзякуючы iх цудоѓнай адданасцi - у яго з'явiѓся шанец сапраѓды нарадзiцца зноѓ у свеце.

Алiна на сваёй лаѓцы нахiлiлася наперад, каб прыслухацца. Словы маладога француза, якiя хутка цяклi, было крыху цяжка ѓлавiць. Яе ѓласны французскi быѓ даволi нядбайным. Яна чакала кожнага слова, нахiлiѓшыся наперад. Калi б такi мужчына - калi хтосьцi з такой стараннасцю ставiѓся да таго, што ён лiчыѓ выдатным у жыццi - калi б яго можна было толькi наблiзiць да сябе -

I тады, у гэты момант, малады чалавек, убачыѓшы яе, убачыѓшы выраз яе асобы, падняѓся на ногi i накiраваѓся да яе. Нешта папярэдзiла яе. Ёй давядзецца бегчы i выклiкаць таксi. У рэшце рэшт, гэты чалавек быѓ жыхаром кантынента. Было адчуванне Еѓропы, Старога Свету, свету, у якiм мужчыны ведалi пра жанчын занадта шмат i, магчыма, недастаткова. Цi мелi яны рацыю цi не? Была няздольнасць думаць цi адчуваць жанчын як нешта акрамя плоцi, гэта было адначасова жудасна i, як нi дзiѓна, дастаткова дакладна - для амерыканкi, для англiчанкi, магчыма, занадта дзiѓна. Калi Алiна сустракала такога мужчыну, у кампанii Джо i Эстэр - як яна часам здаралася - калi яе становiшча было дакладна вызначаным i бяспечным, ён здаваѓся побач з большасцю амерыканскiх мужчын, якiх яна калi-небудзь ведала, зусiм дарослым, хупавым у сваiм падыходзе. у жыццё, значна больш каштоѓнае, значна цiкавейшае, з бясконца большай здольнасцю да здзяйсненняѓ - сапраѓдным здзяйсненням.

Гуляючы з Эстэр i Джо, Эстэр працягвала нервова тузаць Алiну. Яе розум быѓ поѓны маленькiх гаплiкаѓ, якiя хацелi ѓчапiцца за розум Алiны. "Вас усхвалявала цi кранула жыццё тут? Вы проста дурная, самаздаволеная амерыканка, якая шукае мужчыну i думаеце, што гэта нешта вырашае? Iдзеш - чапустая, акуратная фiгурка жанчыны, з добрымi шчыкалаткамi, маленькай вострай цiкавай асобай, добрай шыяй - цела таксама хупавае i чароѓнае. Што ты задумаѓ? Вельмi хутка - гады праз тры-чатыры - ваша цела пачне асядаць. Хтосьцi збiраецца заплямiць вашу прыгажосць. Я хацеѓ бы гэта зрабiць. У гэтым было б задавальненне, своеасаблiвая радасць. Думаеш, ты зможаш уцячы? Ты гэта задумаѓ, маленькi амерыканскi дурань?

Эстэр гуляе па парыжскiх вулiцах i думае. Джо, яе муж, сумуе па ѓсiм, i яму ѓсё роѓна. Ён курыѓ цыгарэты, круцiѓ кiем. Роѓз Франк, да якой яны накiроѓвалiся, была карэспандэнткай некалькiх амерыканскiх газет, якiм патрабавалiся штотыднёвыя лiсты са плёткамi аб амерыканцах у Парыжы, i Эстэр палiчыла, што было б нядрэнна застацца з ёй. Калi Роѓз была на Эстэр i Джо, якое гэта мела значэнне? Яны былi з тых, пра якiх жадаюць пляткарыць амерыканскiя газеты.

Гэта быѓ вечар пасля балю мастацтваѓ Кват'ц, i як толькi яны дабралiся да кватэры, Алiна зразумела, што нешта не так, хоць Эстэр - у той момант не гэтак вострая - не адчула гэтага. Магчыма, яна была занята Алiнай, думаючы пра яе. Ужо сабралася некалькi чалавек, усе амерыканцы, i адразу Алiна, якая з самага пачатку была вельмi адчувальная да Роѓз i яе настрою, прыйшла да высновы, што, калi б яна ѓжо не запрасiла людзей прыйсцi да яе ѓ той вечар, Роѓз была б рады быць адзiн цi амаль адзiн.

Гэта была кватэра-студыя з вялiкiм пакоем, у якой сабралiся людзi, i сярод iх блукала гаспадыня Роза, курачы цыгарэты i з дзiѓным пустым позiркам. Убачыѓшы Эстэр i Джо, яна зрабiла жэст рукой, у якой трымала цыгарэту. "О, Госпадзе, ты таксама, я цябе запрасiѓ?" жэст, здавалася, казаѓ. На Алiну яна спачатку наогул не зiрнула; але пазней, калi ѓвайшлi яшчэ некалькi мужчын i жанчын, яна сядзела на канапе ѓ куце, усё яшчэ палiла цыгарэты i глядзела на Алiн.

"Ну-ну, i так ты такi, якi ты ёсць? Ты таксама тут? Я не памятаю, каб калi-небудзь сустракаѓ вас. Вы працуеце ѓ камандзе Уокера, i мне здаецца, што вы - журналiстка. Мiс Вось такая з Iндыянапалiса. Нешта ѓ гэтым родзе. Уокеры не рызыкуюць. Калi яны цягаюць з сабой кагосьцi, для iх гэта азначае грошы".

Думкi Роѓз Франк. Яна ѓсмiхнулася, гледзячы на Алiну. "Я сутыкнуѓся з нечым. Мяне ѓдарылi. Я збiраюся пагаварыць. Я павiнен. Для мяне не мае вялiкага значэння, хто тут. Людзi павiнны рызыкнуць. Час ад часу з чалавекам адбываецца нешта - гэта можа здарыцца нават з такой багатай маладой амерыканкай, як вы - нешта, што занадта цяжка кладзецца на розум. Калi гэта адбудзецца, вам давядзецца пагаварыць. Ты павiнен узарвацца. Сцеражыся, ты! З вамi нешта здарыцца, юная лэдзi, але я не вiнаваты. Ты вiнаваты, што аказаѓся тут.

Было вiдавочна, што з амерыканскай журналiсткай нешта не так. Гэта адчулi ѓсе, хто знаходзiѓся ѓ пакоi. Раздалася паспешлiвая, даволi нервовая размова, у якой прынялi ѓдзел усё, акрамя Роѓз Фрэнк, Алiн i мужчыны, якi сядзеѓ у куце пакоя i не заѓважыѓ нi Алiну, нi Джо, Эстэр, нi каго-небудзь яшчэ, пакуль яны ѓвайшоѓ. Аднойчы ён загаварыѓ з маладой жанчынай, якая сядзела побач з iм. "Так, - сказаѓ ён, - я быѓ там, пражыѓ там год. Там я працаваѓ маляром веласiпедных колаѓ на заводзе. Гэта прыкладна за восемдзесят мiль ад Луiсвiлля, цi не так?

Гэта быѓ вечар пасля балю мастацтваѓ Кват'ц у год заканчэння вайны, i Роѓз

Фрэнк, якi пабыѓ на балi з маладым чалавекам, якога не было на яе вечарынцы на наступны вечар, захацеѓ пагаварыць аб нечым, што з ёй адбылося.

"Мне давядзецца пагаварыць пра гэта, iнакш я ѓзарвуся, калi не скажу", - казала яна сабе, седзячы ѓ сваёй кватэры сярод гасцей i гледзячы на Алiн.

Яна пачала. Голас у яе быѓ высокi, поѓны нервовага ѓзбуджэння.

Усе астатнiя ѓ пакоi, усе, хто размаѓляѓ, раптоѓна спынiлiся. Наступiла збянтэжанае маѓчанне. Людзi, мужчыны i жанчыны, сабралiся невялiкiмi групамi, размясцiѓшыся на ссунутых разам крэслах i на вялiкай канапе ѓ куце. Некалькi маладых мужчын i жанчын сядзелi на падлозе вакол. Алiна, пасля таго першага позiрку, якi кiнула на iх Роѓз, iнстынктыѓна адсунулася ад Джо i Эстэр i села адна на крэсла каля акна, якое выходзiла на вулiцу. Акно было адкрыта, i, паколькi шырмы не было, яна магла бачыць людзей, якiя рухаюцца. Мужчыны i жанчыны спускаюцца да вулiцы Вальтэр, каб перасекчы адзiн з мастоѓ i патрапiць у Цюiльры цi пасядзець у кафэ на бульвары. Парыж! Парыж ноччу! Маѓклiвы малады чалавек, якi нiчога не казаѓ, за выключэннем адной прапановы аб працы на роварным заводзе недзе ѓ Амерыцы, вiдавочна, у адказ на пытанне, здавалася, меѓ нейкую нявызначаную сувязь з Роѓз Фрэнк. Алiна працягвала паварочваць галаву, каб паглядзець на яго i на Роѓз. Нешта павiнна было адбыцца ѓ пакоi, i была невытлумачальная прычына, чаму яна датычылася непасрэдна маѓклiвага чалавека, яе самой i маладога чалавека па iменi Фрэд Грэй, якi сядзеѓ побач з маѓклiвым чалавекам. "Напэѓна, ён такi ж, як я, мала што ведае", - падумала Алiна, зiрнуѓшы на Фрэда Грэя.

Чатыры чалавекi, па большай частцы незнаёмыя адзiн аднаму, дзiѓнай выявай iзаляваныя ѓ пакоi, поѓнай людзей. Павiнна было адбыцца нешта такое, што датычыла б iх так, як не магло дакранацца нiкога да астатнiх. Гэта ѓжо адбывалася. Цi кахаѓ маѓклiвы мужчына, якi сядзеѓ адзiн i гледзячы ѓ падлогу, Роѓз Фрэнк? Цi можа быць такое паняцце, як каханне, сярод такога збору людзей, такiх амерыканцаѓ, якiя сабралiся ѓ пакоi парыжскай кватэры - газетчыкаѓ, маладых радыкалаѓ, студэнтаѓ-мастакоѓ? Дзiѓная думка, што Эстэр i Джо павiнны быць там. Яны не падыходзiлi адзiн аднаму, i Эстэр гэта адчувала. Яна крыху нервавалася, але яе муж Джо... ён успрыняѓ тое, што рушыла ѓслед, як нешта цудоѓнае.

Чатыры чалавекi, незнаёмыя адзiн аднаму, iзаляваныя ѓ пакоi, поѓнай людзей. Людзi былi падобныя да кропляѓ вады ѓ бягучай рацэ. Раптам рака раззлавалася. Ён стаѓ люта энергiчным, распаѓсюджваючыся па землях, выкарчоѓваючы дрэвы i змятаючы дома. Утварылiся маленькiя вiры. Вызначаныя кроплi вады кружылiся па крузе, увесь час дакранаючыся адзiн аднаго, злiваючыся сябар з сябрам, убiраючыся сябар у сябра. Надышлi часы, калi людзi перасталi быць iзаляванымi. Тое, што адчуваѓ адзiн, адчувалi iншыя. Можна сказаць, што ѓ пэѓныя моманты чалавек пакiдаѓ сваё цела i поѓнасцю пераходзiѓ у цела iншага. Каханне можа быць нечым такiм. Пакуль казала Роѓз Фрэнк, маѓклiвы мужчына ѓ пакоi здаваѓся часткай яе самой. Як дзiѓна!

А малады амерыканец - Фрэд Грэй - прыпаѓ да Алiны. "Вы той чалавек, якога я магу зразумець. Я тут не ѓ сваёй талерцы".

Малады амерыканскi журналiст iрландскага паходжання, якога амерыканская газета паслала ѓ Iрландыю, каб зрабiць рэпартаж аб iрландскай рэвалюцыi i ѓзяць iнтэрв'ю ѓ рэвалюцыйнага лiдэра, пачаѓ казаць, настойлiва перабiваючы Роѓз Франк. "Мяне павезлi ѓ таксi з завязанымi вачыма. Я, вядома, паняцця не меѓ, куды iду. Мне прыйшлося даверыцца гэтаму чалавеку, i я даверыѓся. Жалюзi былi зашморгнены. Я ѓвесь час думаѓ аб той паездцы г-нi Бавары па вулiцах Руана. Кабiна грукатала па бруку ѓ цемры. Магчыма, iрландцам падабаецца драматызм гэтага працэсу.

"I вось, я быѓ там. Я быѓ у адным пакоi з iм - з Вi, за якiм так старанна палююць сакрэтныя агенты брытанскага ѓрада, i сядзеѓ з iм у пакоi, цесна i ѓтульна, як два жукi ѓ дыване. У мяне ёсць выдатная гiсторыя. Я збiраюся дабiцца павышэння".

Гэта была спроба спынiць размову Роѓз Фрэнк.

Усё ѓ пакоi тады адчулi, што з гэтай жанчынай нешта не так?

Запрасiѓшы астатнiх у сваю кватэру на гэты вечар, яна не хацела, каб яны былi там. Яна сапраѓды хацела Алiн. Ёй хацелася, каб маѓклiвы мужчына сядзеѓ адзiн i малады амерыканец па iменi Фрэд Грэй.

Чаму ёй патрэбны былi менавiта гэтыя чатыры чалавекi, Алiна не магла сказаць. Яна гэта адчула. Малады iрландска-амерыканскi газетчык паспрабаваѓ расказаць аб сваiм вопыце ѓ Iрландыi, каб зняць напружанне ѓ пакоi. "Цяпер пачакай, ты! Я пагавару, а потым загаворыць нехта iншы. Мы правядзем вечар камфортна i прыемна. Нешта адбылося. Магчыма, Роѓз пасварылася са сваiм умiлаваным. Гэты мужчына, якi сядзiць там адзiн, можа быць яе палюбоѓнiкам. Я нiколi раней яго не бачыѓ, але гатовы паспрачацца, што ён ёсць. Дай нам шанец, Роѓз, i мы дапаможам табе перажыць гэты цяжкi момант. Нешта ѓ гэтым родзе малады чалавек, расказваючы сваю гiсторыю, спрабаваѓ сказаць Роѓз i астатнiм.

Гэта не спрацуе. Роѓз Фрэнк засмяялася дзiѓным высокiм нервовым смехам - цёмным смехам. Гэта была поѓная i моцная на выгляд маленькая амерыканка гадоѓ трыццацi, якая лiчылася вельмi разумнай i ѓмелай у сваёй працы.

"Ну, чорт, я там быѓ. Я прымала ва ѓсiм гэтым удзел, усё гэта бачыла, усё гэта адчувала, - сказала яна гучным рэзкiм голасам, i хоць яна не сказала, дзе яна была, усё ѓ пакоi, нават Алiна i Фрэд Грэй, зразумелi, што яна мае на ѓвазе.

Ён вiсеѓ у паветры ѓжо некалькi дзён - абяцанне, пагроза - Баль мастацтваѓ Кват'ц таго года, i адбыѓся напярэдаднi вечарам.

Алiна адчула яго наблiжэнне ѓ паветры, а таксама Джо i Эстэр. Джо ѓпотай хацеѓ паехаць, прагнуѓ паехаць.

Парыжскi баль мастацтваѓ Quat'z - гэта ѓстанова. Гэта частка студэнцкага жыцця ѓ сталiцы мастацтваѓ. Ён праводзiцца кожны год, i ѓ гэты вечар маладыя студэнты-мастакi, якiя прыехалi ѓ Парыж з усяго заходняга свету - з Амерыкi, Англii, Паѓднёвай Амерыкi, Iрландыi, Канады, Iспанii - якiя прыехалi ѓ Парыж, каб вучыцца на адным з чатыры вельмi тонкiх мастацтва - у тую ноч яны збiваюць дах.

Вытанчанасць лiнiй, пяшчота лiнiй, адчувальнасць колеру - для сённяшняга вечара - бах!

Прыходзiлi жанчыны - звычайна мадэлi са студый - вольныя жанчыны. Кожны iдзе на мяжу. Гэта чакана. На гэты раз - ва ѓсякiм разе!

Гэта адбываецца кожны год, але ѓ год пасля заканчэння вайны... Ну, гэта быѓ год, цi не так?

Нешта лунала ѓ паветры ѓжо даѓно.

Занадта доѓга!

Алiна бачыла нешта накшталт выбуху ѓ Чыкага ѓ першы Дзень перамiр'я, i гэта дзiѓна кранула яе, як i ѓсiх людзей, якiя бачылi i адчувалi гэта. Падобныя гiсторыi адбывалiся ѓ Нью-Ёрку, Клiѓлендзе, Сэнт-Луiсе, Новым Арлеане - нават у маленькiх амерыканскiх мястэчках. Сiвыя жанчыны цалуюць хлопчыкаѓ, маладыя жанчыны цалуюць маладых людзей - заводы апусцелi - забарона зняты - офiсы пустыя - песня - яшчэ раз патанчыце ѓ жыццi - вы, хто не быѓ на вайне, у акопах, вы, хто проста стамiлiся крычаць аб вайне, аб нянавiсцi - радасцi - гратэскавай радасцi. Хлусня, улiчваючы хлусню.

Канец хлуснi, канец прытворству, канец падобнай таннасцi - канец Вайне.

Мужчыны хлусяць, жанчыны хлусяць, дзецi хлусяць, iх вучаць хлусiць.

Прапаведнiкi хлусяць, святары хлусяць, бiскупы, папы i кардыналы хлусяць.

Каралi хлусяць, урады хлусяць, пiсьменнiкi хлусяць, мастакi малююць iлжывыя карцiны.

Распуста хлуснi. Дык трымаць! Непрыемная рэшта! Перажывi iншага хлуса! Прымусь яго з'есцi гэта! Забойства. Забi яшчэ! Працягвайце забiваць! Воля! Любоѓ Божая! Каханне мужчын! Забойства! Забойства!

Падзеi ѓ Парыжы былi старанна прадуманы i спланаваны. Хiба маладыя мастакi з усяго свету, якiя прыехалi ѓ Парыж, каб вывучаць там найтанчэйшыя мастацтвы, не пайшлi замест гэтага ѓ акопы - у Францыю - дарагую Францыю? Мацi мастацтваѓ, так? Маладыя людзi - мастакi - найбольш адчувальныя людзi заходняга свету -

Пакажы iм што-небудзь! Пакажыце iм! Уляпi гэта ѓ iх!

Дайце iм мяжа!

Яны так гучна гавораць - зрабi так, каб iм спадабалася!

Што ж, усё пайшло прахам: палi разбураны, фруктовыя дрэвы высечаны, вiнаградныя лозы вырваны з зямлi, сама старая Мацi-Зямля атрымала рыз-раз. Няѓжо наша страшэнна танная цывiлiзацыя павiнна жыць ветлiва, нiколi не атрымлiваючы аплявухi? Што скажаш?

Дада, так? Нявiнныя! Дзеткi! Салодкая жаноцкасць! Чысцiня! Ачаг i дом!

Задушыце малую ѓ ложачку!

Ба, гэта не так! Давайце пакажам iм!

Дайце аплявуху жанчынам! Стукнi iх там, дзе яны жывуць! Аддайце яго дадому балбатунам! Дайце iм рыз-раз!

У садах гарадоѓ, месячнае святло на дрэвах. Вы нiколi не былi ѓ акопах, так - год, два гады, тры, чатыры, пяць, шэсць?

Што скажа месячнае святло?

Дайце аплявуху жанчынам адзiн раз! Яны былi ѓ iм па шыю. Сентыментальнасць! Гуш! Вось што стаiць за ѓсiм гэтым - ва ѓсякiм разе, шмат у чым. Iм усё гэта падабалася - жанчынам. Уладкуйце iм вечарынку адзiн раз! Cherches la femme! Мы былi распрададзеныя да адмовы, i яны нам вельмi дапамаглi. А яшчэ шмат чаго пра Дэвiда i Юрай. Вiрсавii шмат.

Жанчыны шмат казалi пра пяшчоту - "нашы любiмыя сыны" - памятаеце? Францужанкi крычаць, англiчанкi, iрландкi, iтальянкi. Чаму?

Акунiце iх у смурод! Жыццё! Заходняя цывiлiзацыя!

Смурод акопаѓ - у пальцах, вопратцы, валасах - застаецца там - пранiкае ѓ кроѓ - акопныя думкi, акопныя пачуццi - акопнае каханне, а?

Няѓжо гэта не дарагi Парыж, сталiца нашай заходняй цывiлiзацыi?

Што скажаш? Давай хоць раз iх агледзiм! Няѓжо мы не былi тымi, кiм былi? Няѓжо мы не марылi? Хiба мы не любiлi крыху, а?

Галiзна зараз!

Скрыѓленне - ну i што з гэтага?

Кiдай iх на падлогу i танчы на iх.

Як добра вы? Колькi ѓ табе засталося?

Як у цябе вока вылезла, а нос не скун?

Усё ѓ парадку. Вось гэтая маленькая карычневая пульхная штучка. Глядзi на мяне. Яшчэ раз звернеце ѓвагу на траншэйную ганчак!

Маладыя мастакi заходняга свету. Давайце пакажам iм заходнi свет - хоць бы раз!

Мяжа, эх - гэта адзiн раз!

Табе гэта падабаецца - а?

Чаму?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ

РОЗ ФРАНК, _ _ Амерыканская журналiстка, была на балi мастацтваѓ Кват'ц напярэдаднi таго, як яе ѓбачыла Алiна. На працягу некалькiх гадоѓ, на працягу ѓсёй вайны, яна зарабляла на жыццё адпраѓкай разумных парыжскiх плётак у амерыканскiя газеты, але яна таксама прагнула - мяжы. Менавiта тады ѓ паветры лунала прага мяжы.

А ѓвечары ѓ сваёй кватэры ёй прыйшлося пагаварыць. Для яе гэта была вар'яцкая неабходнасць. Правёѓшы ѓсю ноч у дэбошы, яна ѓвесь дзень не спала, хадзiла ѓзад i ѓперад па сваiм пакоi i палiла цыгарэты - магчыма, чакаючы, каб пагаварыць.

Яна прайшла праз усё гэта. Газетчыкам не ѓдавалася патрапiць туды, але жанчына магла б гэта зрабiць - калi б рызыкнула.

Роѓз паехала з маладым амерыканскiм студэнтам-мастаком, iмя якога яна не назвала. Калi яна настаяла, малады амерыканец засмяяѓся.

"Усё ѓ парадку. Ты дурань! Я зраблю гэта."

Малады амерыканец сказаѓ, што пастараецца аб ёй паклапацiцца.

"Я пастараюся справiцца. Канечне, мы ѓсе будзем п'яныя.

А пасля таго, як усё скончылася, ранiцай яны ѓдваiх адправiлiся катацца ѓ Буа на фiякры. Птушкi цiха спяваюць. Iдуць мужчыны, жанчыны i дзецi. Пажылы сiвы мужчына, даволi сiмпатычны, конна на канi ѓ парку. Ён мог быць грамадскiм дзеячам - членам палаты дэпутатаѓ або кiмсьцi ѓ гэтым родзе. На траве ѓ парку хлопчык гадоѓ дзесяцi гадоѓ гуляѓ з маленькiм белым сабачкам, а жанчына стаяла непадалёк i назiрала. На яе вуснах гуляла мяккая ѓсмешка. У хлопчыка былi такiя прыгожыя вочы.

Аб Госпадзе!

О, Каламазу!

Патрэбна доѓгая, хударлявая цемнаскурая дзяѓчынка, Каб прымусiць прапаведнiка пакласцi Бiблiю.

Але якi гэта быѓ досвед! Гэта навучыла Роѓз нечаму. Што? Яна не ведае.

Чаго яна шкадавала i саромелася, дык гэта таго, што яна даставiла маладому амерыканцу масу непрыемнасцяѓ. Пасля таго, як яна туды трапiла, а гэта рабiлася паѓсюль, усё закружылася - у яе закружылася галава, яна страцiла прытомнасць.

А потым жаданне - чорнае, пачварнае, галоднае жаданне - як жаданне забiць усё, што калi-небудзь было цудоѓнае ѓ свеце - у сабе i iншых - усiх.

Яна танчыла з мужчынам, якi разарваѓ яе сукенку. Ёй было ѓсё роѓна. Малады амерыканец прыбег i выкраѓ яе. Гэта здарылася тры, чатыры, пяць. "Нейкая непрытомнасць, оргiя, дзiкае неѓтаймоѓнае стварэнне. Большасць мужчын там былi маладымi людзьмi, якiя былi ѓ акопах за Францыю, за Амерыку, за Англiю, вы ведаеце. Францыя для захавання, Англiя для кантролю над морамi, Амерыка для сувенiраѓ. Сувенiры яны атрымалi дастаткова хутка. Яны сталi цынiчнымi - iм было ѓсё роѓна. Калi ты тут i ты жанчына, што ты тут робiш? Я пакажу табе. Будзь праклятыя твае вочы. Калi вы хочаце бiцца, тым лепш. Я цябе ѓдару. Гэта спосаб займацца каханнем. Хiба ты не ведаѓ?

"Потым дзiця ѓзяло мяне пакатацца. Была ранняя ранiца, i ѓ Буа дрэвы былi зялёнымi i спявалi птушкi. Такiя думкi ѓ галаве, рэчы, якiя бачыѓ маё дзiця, рэчы, якiя бачыѓ я. Дзiця са мной было ѓ парадку, смяялася. Ён прабыѓ у акопах два гады. "Вядома, мы, дзецi, можам вытрымаць вайну. Што скажаш. Мы павiнны абараняць людзей усё жыццё, цi не так? Ён думаѓ аб зелянiне, працягваючы такiм чынам выбiрацца з рыз-разу. - Ты дазволiѓ сабе гэта. Я ж табе казаѓ, Роѓз, - сказаѓ ён. Ён мог бы ѓзяць мяне, як бутэрброд, паглынуць, я маю на ѓвазе, з'есцi мяне. Тое, што ён мне сказаѓ, было разумным сэнсам. - Не спрабуйце сёння заснуць, - сказаѓ ён.

"Я бачыѓ гэта", сказаѓ ён. 'Што з гэтага? Няхай яна пакатаецца. Мяне гэта ятрыць не больш, чым мяне ятрыла, але зараз я не думаю, што вам лепш мяне сёння бачыць. Ты можаш мяне зненавiдзець. На вайне i ѓ падобных рэчах можна ненавiдзець усiх людзей. Не важна, што з табой нiчога не здарылася, што ты выслiзнуѓ. Гэта нiчога не значыць. Не дазваляй гэтаму прымушаць цябе саромецца. Лiчы, што ты выйшла за мяне замуж i выявiла, што не хочаш мяне цi што я не хачу цябе, нешта падобнае".

Роѓз змоѓкла. У час размовы яна нервова хадзiла ѓзад i ѓперад па пакоi i палiла цыгарэты. Калi словы перасталi зрывацца з яе вуснаѓ, яна ѓпала ѓ крэсла i села, слёзы цяклi па яе пульхных шчоках, а некалькi жанчын у пакоi падышлi i паспрабавалi яе суцешыць. Здавалася, яны хацелi яе пацалаваць. Адна за iншы некалькi жанчын падышлi да яе i, нахiлiѓшыся, пацалавалi яе валасы, а Эстэр i Алiна сядзелi кожная на сваiм месцы, сцiснуѓшы яе рукi. Тое, што гэта значыла для аднаго, не мела значэння для другога, але яны абодва былi засмучаныя. "Дурнiца гэтая жанчына, што дазволiла чаму-то так зачапiць яе, знервавалася i выдала сябе", - сказала б Эстэр.

OceanofPDF.com

КНIГА СЁМАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ПЕРШЫ

Шэрыя, Фрэд _ i Алiна, падняѓшыся на груд да свайго дома ѓ Олд-Харбары, паабедалi. Цi рабiла Алiна са сваiм мужам Фрэдам той жа маленькi трук, якi Брус прывык прароблiваць са сваёй жонкай Бернiс у кватэры ѓ Чыкага? Фрэд Грэй расказаѓ пра свае справы, пра план рэкламаваць у часопiсах нацыянальнага тыражу колы, вырабленыя на яго заводзе. -

Для яго колавы завод стаѓ цэнтрам жыцця. Там ён перасоѓваѓся, маленькi кароль у свеце дробных чыноѓнiкаѓ, клеркаѓ i працоѓных. Фабрыка i яго пасада значылi для яго яшчэ больш, паколькi ён служыѓ шараговым у войску падчас вайны. На фабрыцы нешта ѓнутры яго, здавалася, пашырэла. У рэшце рэшт, гэта была велiзарная цацка, свет, аддзелены ад горада - акружанага сцяной горада ѓнутры горада, - кiраѓнiком якога ён быѓ. Калi мужчыны хацелi ѓзяць выходны з-за святкавання нейкага нацыянальнага свята - Дня перамiр'я цi чагосьцi ѓ гэтым родзе, - ён казаѓ "так" цi "не". Адзiн быѓ крыху асцярожны, каб не стаць грудным. Часта Фрэд казаѓ Харкорту, якi быѓ сакратаром кампанii: "У рэшце рэшт, я ѓсяго толькi слуга". Было карысна час ад часу казаць такiя рэчы, каб нагадаць сабе аб адказнасцi, якую павiнен несцi дзелавы чалавек, аб адказнасцi перад уласнасцю, перад iншымi фундатарамi, перад працоѓнымi, перад iх сем'ямi. У Фрэда быѓ герой - Тэадор Рузвельт. Як шкада, што ён не быѓ у руля падчас сусветнай вайны. Хiба Рузвельту не было што сказаць аб багатых людзях, якiя не ѓзялi на сябе адказнасць за сваё становiшча? Калi б Тэдзi быѓ там у пачатку сусветнай вайны, мы б пранiклi хутчэй - разбiлi б iх.

Фабрыка была маленькiм каралеѓствам, а як наконт дома Фрэда? Ён крыху нерваваѓся з-за свайго становiшча там. Тая ѓсмешка, якую часам насiла яго жонка, калi ён казаѓ аб сваiх справах. Што яна мела на ѓвазе?

Фрэд падумаѓ, што яму трэба пагаварыць.

У нас ёсць рынак для ѓсiх колаѓ, якiя мы можам вырабляць зараз, але ѓсё можа змянiцца. Пытанне ѓ тым, цi ведае сярэднi чалавек, якi кiруе аѓтамабiлем, i яго хвалюе, адкуль бяруцца колы? Аб гэтым варта падумаць. Рэклама на нацыянальным узроѓнi каштуе вялiкiх грошай, але калi мы гэтага не зробiм, нам давядзецца плацiць значна больш падаткаѓ - звышзаробак, вы ведаеце. Урад дазваляе вам адняць суму, якую вы марнуеце на рэкламу. Я маю на ѓвазе, што яны дазваляюць вам лiчыць гэта законнымi выдаткамi. Я кажу вам, што газеты i часопiсы валодаюць вялiзнай уладай. Яны не збiралiся дазволiць ураду забраць гэты здымак. Ну, думаю, я мог бы зрабiць гэта.

Алiна сядзела i ѓсмiхалася. Фрэд заѓсёды думаѓ, што яна больш падобная да еѓрапейкi, чым да амерыканкi. Калi яна так усмiхнулася i нiчога не сказала, яна смяялася над iм? Чорт пабяры, усё пытанне аб тым, заробiць цi кампанiя па вытворчасцi колаѓ цi не, быѓ для яе гэтак жа важны, як i для яго самога. Яна заѓсёды прывыкла да добрых рэчаѓ, у дзяцiнстве i пасля замужжа. На шчасце для яе, у мужчыны, за якога яна выйшла замуж, было шмат грошай. Алiна выдаткавала трыццаць долараѓ на пару абутку. Ступнi ѓ яе былi доѓгiя i вузкiя, i было цяжка знайсцi абутак, пашыты на замову, якая не пашкодзiла б яе ступнi, таму яна замовiла iх выраб. У каморы яе пакоя наверсе, вiдаць, было дваццаць пар, i кожная пара каштавала ёй трыццаць-сорак долараѓ. Двойчы тры - шэсць. Шэсцьсот долараѓ толькi за туфлi. Аб Божа!

Магчыма, пад гэтай усмешкай яна не мела на ѓвазе нiчога асаблiвага. Фрэд падазраваѓ, што яго справы, справы фабрыкi, былi крыху вышэй галавы Алiны. Жанчыны не клапацiлiся пра такiя рэчы i не разумелi iх. Дзеля гэтага спатрэбiѓся чалавечы мозг. Усе думалi, што ён, Фрэд Грэй, сапсуе справы свайго бацькi, калi яму раптам давядзецца ѓзяць на сябе адказнасць, але ён гэтага не зрабiѓ. Што да жанчын, то яму не патрэбна была жанчына з тых, хто ѓмее кiраваць справамi, з тых, хто спрабуе вучыць вас, як кiраваць справамi. Алiна яго цалкам задавальняла. Ён задавалася пытаннем, чаму ѓ яго няма дзяцей. Цi была гэта яе вiна цi яго? Ну, яна была ѓ адным са сваiх настрояѓ. Калi яна была ѓ такiм стане, ты мог бы пакiнуць яе ѓ спакоi. Праз некаторы час яна выйдзе з гэтага.

Калi Шэрыя паабедалi, Фрэд, даволi настойлiва падтрымлiваючы размову аб нацыянальнай рэкламе аѓтамабiльных колаѓ, зайшоѓ у гасцiную хаты, каб пасядзець у мяккiм крэсле пад лямпай i пачытаць вячэрнюю газету, пакуль палiѓ цыгару i Алiна выслiзнула незаѓважанай. Наступiлi незвычайна цёплыя для гэтай пары гады днi, i яна накiнула на сябе плашч i выйшла ѓ сад. Пакуль нiчога не расце. Дрэвы яшчэ голыя. Яна села на лаѓку i запалiла цыгарэту. Фрэду, яе мужу, падабалася, што яна курыць. Ён думаѓ, што гэта надавала ёй выгляд - магчыма, еѓрапейскага класа - ва ѓсякiм разе.

У садзе мяккая волкасць позняй зiмы цi ранняй вясны. Што гэта было? Поры года былi збалансаваны. Як цiха ѓсё ѓ садзе на вяршынi ѓзгорка! Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што Сярэднi Захад iзаляваны ад свету. У Парыжы, Лондане, Нью-Ёрку - цяпер у гэты час - людзi збiраюцца ехаць у тэатр. Вiно, святло, натоѓп людзей, размовы. Вас падхапляюць, захапляюць за сабой. Няма часу апускацца ѓ вiр уласных думак - думкi праносяцца скрозь цябе, як кроплi дажджу, гнаныя ветрам.

Занадта шмат думак!

У тую ноч, калi Роза казала - яе iнтэнсiѓнасць, якая захапiла Фрэда i Алiн, якая гуляла з iмi, як вецер гуляе з сухiм, мёртвым лiсцем - вайна - яе пачварнасць - людзi, прасякнутыя пачварнасцю, як дождж - гады што.

Перамiр'е - вызваленне - спроба голай радасцi.

Роѓз Фрэнк кажа - струмень голых слоѓ - танчыць. Бо большасць жанчын на балi ѓ Парыжы былi кiм? Шлюхi? Спроба адкiнуць прытворства, фальш. Гэтулькi фальшывых гутарак падчас вайны. Вайна за справядлiвасьць - за тое, каб зрабiць сьвет Свабодным. Маладым людзям гэта надакучыла, надакучыла i надакучыла. Аднак смех - змрочны смех. Прымаюць стоячы - мужчыны. Словы Роѓз Франк, сказаныя аб яе сораме, аб тым, што яна не дасягнула мяжы, былi выродлiвыя. Дзiѓныя, бязладныя думкi, жаночыя думкi. Вам патрэбен мужчына, але вы хочаце лепшага з усiх - калi вы зможаце яго займець.

Быѓ адзiн малады габрэй, якi аднойчы ѓвечары размаѓляѓ з Алiнай у Парыжы пасля таго, як яна выйшла замуж за Фрэда. На працягу гадзiны ён знаходзiѓся ѓ тым жа настроi, у якiм знаходзiлiся Роѓз i Фрэд - усяго адзiн раз - у той раз, калi ён папрасiѓ Алiн выйсцi за яго замуж. Яна ѓсмiхнулася гэтай думцы. Малады амерыканскi габрэй, знаѓца гравюр i якi меѓ каштоѓную калекцыю, збег у акопы. "Што я рабiѓ, дык гэта капаѓ прыбiральнi - мне здавалася, што прыбiральнi тысячы мiль. Капаем, капаем, капаем у камянiстай глебе - траншэi - прыбiральнi. У iх ёсць звычка прымушаць мяне гэта рабiць. Я спрабаваѓ пiсаць музыку, калi пачалася вайна; гэта значыць, калi мяне абгрэблi. Я падумаѓ: "Ну, чуллiвы чалавек, неѓротык", - падумаѓ я. Я думаѓ, яны прапусцяць мяне. Кожны чалавек, а не дурны сляпы дурань, думаѓ так i спадзяваѓся на гэта, казаѓ ён гэта цi не. Ва ѓсякiм разе, ён спадзяваѓся. Упершыню было выдатна быць калекам, сляпым цi хворым на дыябет. Гэтага было так многа: бурэнне, пачварныя хацiны, у якiх мы жылi, нiякай адзiноты, занадта хуткае пазнаванне занадта многага пра сваiх субратаѓ. Прыбiральнi. Пасля ѓсё скончылася, i я больш не спрабаваѓ пiсаць музыку. У мяне было крыху грошай, i я пачаѓ купляць рэпрадукцыi. Мне хацелася чагосьцi далiкатнага - далiкатнасцi лiнiй i пачуццяѓ - чагосьцi па-за мной, больш тонкага i адчувальнага, чым я калi-небудзь мог бы быць - пасля таго, праз што мне прыйшлося прайсцi".

Роѓз Фрэнк пайшла на той баль, дзе ѓсё ѓзарвалася.

Нiхто потым у прысутнасцi Алiны пра гэта асаблiва не казаѓ. Роѓз была амерыканкай, i ёй удалося збегчы. Яна выслiзнула ад яго, да мяжы, праслiзнула - дзякуючы таму дзiцяцi, якi пра яе клапацiѓся, - амерыканскаму дзiцяцi.

Няѓжо Алiна таксама праслiзнула? Няѓжо Фрэд, яе муж, застаѓся некранутым? Цi быѓ Фрэд тым жа, кiм ён быѓ бы, калi б вайна нiколi не пачалася, думаючы аб тых жа думках, успрымаючы жыццё гэтак жа?

Той ноччу, пасля таго як яны ѓсё пакiнулi дом Роѓз Фрэнк, Фрэда пацягнула да Алiны - як бы iнстынктыѓна. Ён выйшаѓ з гэтага месца разам з Эстэр, Джо i ёю. Магчыма, усё ж Эстэр сабрала яго, маючы нешта ѓ галаве. "Усе - крупы, якая паступае ѓ млын" - нешта ѓ гэтым родзе. Той малады чалавек, якi сядзеѓ побач з Фрэдам i казаѓ гэта аб працы на фабрыцы ѓ Амерыцы да таго, як Роѓз пачала казаць. Ён застаѓся, калi астатнiя выйшлi. Знаходзiцца ѓ тую ноч у кватэры Роѓз для ѓсiх, хто там быѓ, было шмат у чым падобна на ѓваход у спальню, дзе ляжыць аголеная жанчына. Яны ѓсё гэта адчувалi.

Фрэд гуляѓ з Алiнай, калi яны выходзiлi з кватэры. Тое, што адбылося, прыцягнула яго да яе, прыцягнула яе да сябе. Нiколi не было нiякiх сумневаѓ у iх блiзкасцi адзiн да аднаго - прынамсi, у тую ноч. У той вечар ён быѓ для яе, як тое амерыканскае дзiця, якое пайшло з Роѓз на баль, толькi памiж iмi не адбылося нiчога падобнага на тое, што апiсала Роѓз.

Чаму нiчога не адбылося? Калi б Фрэд захацеѓ - той ноччу. Ён гэтага не зрабiѓ. Яны толькi што iшлi па вулiцах, Эстэр i Джо былi дзесьцi наперадзе, i неѓзабаве яны страцiлi Эстэр i Джо. Калi Эстэр i адчувала нейкую адказнасць за Алiн, яна не хвалявалася. Яна ведала, кiм быѓ Фрэд, калi б не Алiна. Даверцеся Эстэр, яна ведае пра маладога чалавека, у якога было столькi ж грошай, колькi ѓ Фрэда. Яна была сапраѓдным паляѓнiчым сабакам, якi заѓважаѓ такiх асобiн. I Фрэд таксама ведаѓ, хто яна такая, што яна была рэспектабельнай дачкой, ох, такога рэспектабельнага адваката з Чыкага! Цi была ѓ гэтым прычына?.. Як шмат рэчаѓ можна было спытаць у Фрэда, пра якiя яна нiколi не пыталася i не магла - зараз, калi яна стала яго жонкай - у Олд-Харбары, штат Iндыяна.

I Фрэд, i Алiна былi ѓзрушаны пачутым. Яны пайшлi па левым беразе Сены i знайшлi невялiкую кавярню, дзе спынiлiся i выпiлi. Калi яны выпiлi, Фрэд паглядзеѓ на Алiн. Ён быѓ даволi бледны. "Я не хачу здацца прагным, але я хачу некалькi моцных напояѓ - брэндзi - адзiн прама над iншым. Вы не пярэчыце, калi я iх вазьму? ён спытаѓ. Затым яны блукалi па набярэжнай Вальтэра i перасеклi Сену ѓ Новага маста. Неѓзабаве яны ѓвайшлi ѓ невялiкi парк ззаду сабора Парыжскай Мацi Божай. Тое, што яна нiколi раней не бачыла мужчыну, з якiм яна была, здалося Алiне ѓ тую ноч прыемным, i яна працягвала думаць: "Калi яму што-небудзь спатрэбiцца, я магу..." Ён быѓ салдатам - радавым, якi адслужыѓ у акопах два гады. Роѓз прымусiла Алiн так ярка адчуць сорам уцёкаѓ, калi свет пагрузiѓся ѓ бруд. Тое, што ён нiколi раней не бачыѓ жанчыну, з якой быѓ, здалося Фрэду Грэю ѓ тую ноч прыемным. Ён меѓ пра яе ѓяѓленне. Эстэр сказала яму сёе-тое. Алiна тады яшчэ не разумела, у чым заключалася iдэя Фрэда.

У маленькiм месцы, падобным на парк, куды яны зайшлi, сядзелi французы, якiя жывуць па суседстве, маладыя палюбоѓнiкi, старыя са сваiмi жонкамi, тоѓстыя мужчыны i жанчыны з сярэдняга класа з дзецьмi. Немаѓляты ляжаць на траве, iх маленькiя тоѓстыя ножкi штурхаюць, жанчыны кормяць немаѓлят, немаѓляты плачуць, паток размоѓ, французская размова. Аднойчы Алiна пачула сёе-тое ад мужчыны аб французах, калi яна была на вечары з Эстэр i Джо. "Яны могуць забiваць людзей у баi, прыносiць мёртвых з поля бою, займацца каханнем - гэта не мае значэння. Калi прыходзiць час спаць, яны спяць. Калi прыходзiць час есцi, яны ядуць".

Гэта сапраѓды была першая ноч Алiны ѓ Парыжы. "Я хачу не выходзiць на вулiцу ѓсю ноч. Я хачу думаць i адчуваць. Магчыма, я хачу напiцца", - сказала яна Фрэду.

Фрэд засмяяѓся. Як толькi ён застаѓся сам-насам з Алiнай, ён адчуѓ сябе моцным i мужным, i гэта было, на яго думку, прыемнае пачуццё. Дрыготка ѓнутры пачала сыходзiць. Яна была амерыканкай, з тых, на якiх ён ажэнiцца, калi вернецца ѓ Амерыку - а гэта адбудзецца ѓжо хутка. Застацца ѓ Парыжы было памылкай. Было занадта шмат рэчаѓ, якiя нагадвалi б вам пра тое, якiм было жыццё, калi вы бачылi яе сырой.

Ад жанчыны жадаюць не свядомага ѓдзелу ѓ фактах жыцця, а ѓ яе пошласцях. Шмат такiх жанчын сярод - ва ѓсякiм разе ѓ Парыжы - амерыканцаѓ, шматлiкiя з iх - Роѓз Фрэнк i ёй падобныя. Фрэд пайшоѓ у кватэру Роѓз Фрэнк толькi таму, што Том Бернсайд адвёз яго туды. Том паходзiѓ з добрых людзей у Амерыцы, але падумаѓ - паколькi ён быѓ у Парыжы i паколькi ён быѓ мастаком - ну, ён падумаѓ, што яму трэба трымацца сярод мноства разгульных людзей - багемы.

Задача заключалася ѓ тым, каб растлумачыць Алiне, прымусiць яе зразумець. Што? Што ж, гэтыя добрыя людзi - прынамсi, жанчыны - нiчога не ведаюць пра тое, пра што казала Роѓз.

Тры цi чатыры чаркi брэндзi, якiя выпiѓ Фрэд, супакоiлi яго. У цьмяным святле маленькага парка за саборам ён працягваѓ глядзець на Алiн - на яе вострыя, тонкiя, маленькiя рысы асобы, на яе стройныя ногi, апранутыя ѓ дарагiя туфлi, на тонкiя рукi, якiя ляжалi ѓ яе на каленях. У Олд-Харбары, дзе ѓ Шэрых быѓ цагляны дом у садзе, размешчаны на самай вяршынi ѓзгорка над ракой, якой вытанчанай яна была б - як адна з маленькiх старамодных статуй з белага мармуру, якiя людзi звычайна ставiлi на пастаменты. сярод зялёнай лiстоты ѓ садзе.

Галоѓнае было сказаць ёй - амерыканцы - чыстай i выдатнай - што? Якi амерыканец, такi амерыканец, як ён сам, якi пабачыѓ тое, што бачыѓ у Еѓропе, чаго хацеѓ такi чалавек. Бо ѓ тую самую ноч, напярэдаднi той, калi ён сядзеѓ з Алiнай, якую ён бачыѓ, Том Бернсайд адвёз яго ѓ нейкае месца на Манмартры, каб убачыць парыжскае жыццё. Такiя жанчыны! Выродлiвыя жанчыны, выродлiвыя мужчыны - патуранне амерыканскiм мужчынам, ангельскiм мужчынам.

Гэтая Роѓз Фрэнк! Яе выблiск - такiя пачуццi, якiя выходзяць з жаночых вуснаѓ.

- Мне трэба сёе-тое сказаць табе, - нарэшце змог вымавiць Фрэд.

"Што?" - спытала Алiна.

Фрэд паспрабаваѓ растлумачыць. Нешта ён адчуѓ. "Я бачыѓ занадта шмат рэчаѓ, падобных да таго выбуху Роѓз", - сказаѓ ён. "Я быѓ наперадзе".

Насамрэч намерам Фрэда было сказаць што-небудзь пра Амерыку i жыццё дома - нагадаць ёй. Ён адчуваѓ, што было нешта, што трэба было пацвердзiць такой маладой жанчыне, як Алiна, ды i сабе таксама, нешта , што нельга забывацца. Брэндзi зрабiла яго крыху балбатлiвым. Iмёны ѓсплывалi перад яго розумам - iмёны людзей, якiя нешта значылi ѓ амерыканскiм жыццi. Эмерсан, Бенджамiн Франклiн, У.Д. Хаѓэлс - "Лепшыя бакi нашага амерыканскага жыцця" - Рузвельт, паэт Лангфела.

"Праѓда, свабода - свабода чалавека. Амерыка, вялiкi эксперымент чалавецтва па свабодзе".

Цi быѓ Фрэд п'яны? Ён думаѓ адны словы i казаѓ iншыя словы. Гэтая дурнiца, iстэрычная жанчына, размаѓляе там, у той кватэры.

Думкi скачуць у мозгу - жах. Аднойчы ноччу, падчас баявых дзеянняѓ, ён выйшаѓ у патруль на нейтральнай паласе i ѓбачыѓ iншага чалавека, якi спатыкаецца ѓ цемры, i застрэлiѓ яго. Мужчына ѓпаѓ мёртвым. Гэта быѓ адзiны раз, калi Фрэд свядома забiѓ чалавека. На вайне людзей мала забiваюць. Яны проста памiраюць. Учынак з ягонага боку быѓ даволi iстэрычным. Ён i людзi, якiя яго суправаджалi, маглi б прымусiць хлопца здацца. У iх усiх былi джэмы. Пасля таго, як гэта адбылося, яны ѓсе разам уцяклi.

Мужчына забiты. Яны часам гнiюць, лежачы вось так у варонках ад снарадаѓ. Ты выходзiш iх збiраць, а яны развальваюцца.

Аднойчы падчас наступу Фрэд выпаѓз i патрапiѓ у варонку ад снарада. Там ляжыць хлопец тварам унiз. Фрэд падпоѓз да яго блiжэй i папрасiѓ яго крыху пасунуцца. Рухайся, чорт вазьмi! Гэты чалавек быѓ мёртвы, згнiѓ ад смерцi.

Магчыма, гэта быѓ той самы хлопец, якога ён застрэлiѓ той ноччу, калi ѓ яго была iстэрыка. Як ён мог вызначыць, цi немец гэты хлопец цi не, у такой цемры? У той раз у яго здарылася iстэрыка.

У iншых выпадках перад авансам. Мужчыны моляцца, кажучы аб Богу.

Пасля ѓсё скончылася, i ён i iншыя засталiся жывыя. Iншыя людзi, якiя жывуць, як i ён, прагнiлi ад жыцця.

Дзiѓнае жаданне гадасцi - на мове. Вымаѓляць словы, якiя смярдзелi i смярдзелi, як смярдзелi акопы, - вар'яцтва для гэтага - пасля такiх уцёкаѓ - уцёкаѓ з жыццём - каштоѓным жыццём - жыццём, з якiм можна быць адваротным, выродлiвым. Паклянiся, праклянi Бога, дайдзi да мяжы.

Амерыка - далёка. Нешта мiлае i цудоѓнае. Вы павiнны верыць у гэта - у мужчын i жанчын.

Пачакай! Трымай яго пальцамi, душой! Салодкасць i праѓда! Гэта павiнна быць мiла i праѓдзiва. Палi - гарады - вулiцы - дома - дрэвы - жанчыны.

Асаблiва жанчыны. Забiце любога, хто скажа што-небудзь супраць нашых жанчын - палёѓ - гарадоѓ.

Асаблiва жанчыны. Яны ня ведаюць, што зь iмi адбываецца.

Мы стамiлiся - страшэнна стамiлiся, жудасна стамiлiся.

Фрэд Грэй размаѓляе аднойчы ѓвечары ѓ маленькiм парку ѓ Парыжы. Уначы на даху Нотр-Дама можна ѓбачыць анёлаѓ, якiя падымаюцца ѓ неба - жанчын у белай вопратцы, - якiя наблiжаюцца да Бога.

Магчыма, Фрэд быѓ п'яны. Магчыма, словы Роѓз Франк напаiлi яго. Што здарылася з Алiнай? Усклiкнула яна. Фрэд прыцiснуѓся да яе. Ён не пацалаваѓ яе, не хацеѓ гэтага. "Я хачу, каб ты ажанiѓся са мною i жыѓ са мной у Амерыцы". Падняѓшы галаву, ён убачыѓ белакаменных жанчын - анёлаѓ - якiя iдуць у неба, на дах сабора.

Алiна - пра сябе - "Жанчына? Калi ён чагосьцi хоча - ён чалавек пакрыѓджаны, апаганены, - чаму я павiнен чапляцца за сябе?"

Словы Роѓз Франк у свядомасцi Алiны, парыѓ, сорам Роѓз Франк за тое, што яна засталася - тое, што называецца чыстай.

Фрэд пачаѓ галасiць, спрабуючы пагаварыць з Алiн, i яна ѓзяла яго на рукi. Французы ѓ маленькiм парку не асаблiва пярэчылi. Яны шмат чаго бачылi - кантузii, усё такое - сучасную вайну. Позна. Час iсцi дадому i спаць. Французская прастытуцыя падчас вайны. "Яны нiколi не забывалi папрасiць грошай, праѓда, Раддзi?"

Фрэд чапляѓся за Алiн, а Алiна чаплялася за Фрэда - у тую ноч. "Ты мiлая дзяѓчына, я цябе заѓважыѓ. Тая жанчына, з якой ты быѓ, сказала мне, што мяне з ёю пазнаёмiѓ Том Бернсайд. У мяне дома ѓсё ѓ парадку - прыемныя людзi. Ты мне патрэбен. Мы павiнны ѓ нешта верыць - забiвайце людзей, якiя не вераць".

Ранiцай яны адправiлiся катацца на фiякры - усю ноч - у Буа, як гэта зрабiлi Роѓз Фрэнк i яе амерыканскае дзiця. Пасля гэтага шлюб - гэта здавалася непазбежным.

Як цягнiк, калi ты едзеш i ён чапаецца. Табе трэба некуды пайсцi.

Больш размоваѓ. - Кажы, хлопчык, магчыма, гэта дапаможа. Размова пра забiтага чалавека - у цемры. У мяне занадта шмат прывiдаѓ, я не хачу больш размоваѓ. У нас, амерыканцаѓ, усё было ѓ парадку. Ладзiць. Чаму я застаѓся тут, калi вайна скончылася? Том Бернсайд прымусiѓ мяне зрабiць гэта - магчыма, для цябе. Том нiколi не быѓ у акопах - шчаслiѓчык, я на яго не грубiяню зла.

"Я больш не хачу размоваѓ пра Еѓропу. Я хачу цябе. Ты жэнiшся на мне. Вы павiнны. Усё, што я хачу, гэта забыць i пайсцi. Няхай Еѓропа згнiе".

Алiна ѓсю ноч ехала ѓ фiякры з Фрэдам. Гэта было такое дагляданне. Ён учапiѓся ѓ яе руку, але не пацалаваѓ яе i не сказаѓ нiчога далiкатнага.

Ён быѓ як дзiця, жадаючы таго, за што яна выступала - для яго - адчайна жадаючага гэтага.

Чаму б не аддаць сябе? Ён быѓ малады i прыгожы.

Яна была гатова аддаць...

Падобна, ён не хацеѓ гэтага.

Вы атрымлiваеце тое, што працягваеце руку i бераце. Жанчыны заѓсёды бяруць, калi ѓ iх ёсць смеласць. Бярэш - мужчыну - цi настрой - цi дзiця, якога занадта моцна пакрыѓдзiлi. Эстэр была цвёрдая як цвiк, але сёе-тое ведала. Для Алiны было павучальна паехаць з ёй у Еѓропу. Не было асаблiвых сумневаѓ у тым, што Эстэр лiчыла, што вынiк таго, што яна аб'яднала Фрэда i Алiн, быѓ трыѓмфам яе сiстэмы, яе спосабу кiравання справамi. Яна ведала, хто такi Фрэд. Для айца Алiны гэта будзе вялiкiм плюсам, калi ён зразумее, што яна зрабiла. Калi б у яго быѓ выбар мужа для дачкi, ён бы абраѓ - проста Фрэда. Не так шмат такiх людзей валяюцца на свабодзе. З такiм мужчынам жанчына - якой стане Алiна, калi стане крыху мудрэй i старэй - ну, яна зможа справiцца з чым заѓгодна. Праз некаторы час яна таксама будзе ѓдзячная Эстэр.

Менавiта таму Эстэр давяла шлюб да канца, на наступны дзень, дакладней, у той жа дзень. - Калi вы збiраецеся трымаць такую жанчыну па-за домам усю ноч - малады чалавек. Кiраваць Фрэдам i Алiнай было нескладана. Алiна, здавалася, была ѓ здранцвеннi. Яна была ѓ здранцвеннi. Усю ноч, i наступны дзень, i яшчэ некалькi дзён пасля гэтага яна была не ѓ сабе. Што яна сабой уяѓляла? Магчыма, нейкi час яна ѓяѓлялася той газетнiцай, Роѓз Фрэнк. Жанчына збiла яе з панталыку, прымусiла ѓсё жыццё здавацца дзiѓнай i перавернутай на нейкi час. Роѓз падарыла ёй вайну, яе адчуванне - усё ѓ кучу - як удар.

Яна - Роѓз - была ѓ нечым вiнаватая i збегла. Ёй было сорамна за свае ѓцёкi.

Алiн хацела быць у нешта - да самай дзяржальнi - да мяжы - ва ѓсякiм разе, аднойчы.

Яна патрапiла ѓ...

Шлюб з Фрэдам Грэем.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ДРУГI

У Н _ САД Алiна паднялася з лаѓкi, на якой прасядзела паѓгадзiны, а можа, i гадзiну. Ноч была поѓная абяцанняѓ вясны. Яшчэ праз гадзiну яе муж будзе гатовы легчы спаць. Магчыма, для яго гэта быѓ цяжкi дзень на фабрыцы. Яна зойдзе ѓ хату. Без сумневу, ён бы заснуѓ у сваiм крэсле, а яна б яго разбудзiла. Будзе якая-небудзь размова. - На фабрыцы справы iдуць добра?

"Так, дарагi. Я вельмi заняты ѓ гэтыя днi. Зараз спрабую вызначыцца з рэкламай. Часам я думаю, што зраблю гэта, часам думаю, што не".

Алiна застанецца ѓ доме адна з мужчынам, яе мужам, а звонку будзе ноч, калi ён, здавалася, быѓ без прытомнасцi. Калi вясна працягнецца яшчэ некалькi тыдняѓ, далiкатная зелянiна зарасце па ѓсiм схiле ѓзгорка, на якiм стаiць хата. Глеба там была багатая. Дзед Фрэда, якога старыя гарады дагэтуль звалi Олд Уош Грэй, быѓ даволi буйным гандляром канямi. Казалi, што падчас Грамадзянскай вайны ён прадаваѓ коней абодвум бакам i браѓ удзел у некалькiх буйных конных рэйдах. Ён прадаѓ коней армii Гранта, адбыѓся набег паѓстанцаѓ, конi знiклi, i неѓзабаве Олд Уош зноѓ прадаѓ iх армii Гранта. Увесь схiл узгорка калiсьцi быѓ вялiзным загонам для коней.

Месца, дзе вясной расце зялёная зелянiна: дрэвы распускаюць лiсце, прарастаюць травы, з`яѓляюцца раннiя вясновыя кветкi, паѓсюль квiтнеючыя кусты.

У доме пасля некалькiх рэплiк запанавала цiшыня. Алiна i яе муж падымалiся па лесвiцы. Заѓсёды, калi яны дабiралiся да верхняй прыступкi, надыходзiѓ момант, калi трэба было нешта вырашыць. "Прыйсцi да вас сёння вечарам?"

"Не, дарагi; Я крыху стамiѓся." Нешта вiсела памiж мужчынам i жанчынай, iх падзяляла сцяна. Яно заѓсёды было там - акрамя аднаго разу, на гадзiну, аднойчы ноччу ѓ Парыжы. Цi сапраѓды Фрэд хацеѓ адарваць яго? Для гэтага спатрэбiцца нешта. Насамрэч жыць з жанчынай - гэта не жыць аднаму. Жыццё набывае новы аспект. Ёсць новыя праблемы. Вы павiнны адчуваць рэчы, глядзець у твар рэчам. Алiна задавалася пытаннем, цi хоча яна, каб сцяна была разбурана. Часам яна прыкладала намаганнi. Наверсе лесвiцы яна павярнулася i ѓсмiхнулася мужу. Затым яна ѓзяла яго галаву абедзвюма рукамi i пацалавала яго, а калi яна гэта зрабiла, хутка пайшла ѓ свой пакой, дзе пазней, у цемры, ён прыйшоѓ да яе. Было дзiѓна i дзiѓна, як блiзка iншы мог падысцi i заставацца далёка. Цi зможа Алiна, калi захоча, разбурыць сцяну i па-сапраѓднаму наблiзiцца да мужчыны, за якога выйшла замуж? Яна гэтага хацела?

Як было добра пабыць аднаму ѓ такi вечар, як той, калi мы закралiся ѓ думкi Алiны. У садзе, якi размяшчаѓся тэрасамi на вяршынi ѓзгорка, на якiм стаяѓ дом, расло некалькi дрэѓ з лаѓкамi пад iмi i невысокая сцяна, якая аддзяляла сад ад вулiцы, якая iдзе мiма дома па ѓзгорку i зноѓ унiз. . Улетку, калi дрэвы былi пакрыты лiстотай i калi на тэрасах рос густы хмызняк, iншых хат на вулiцы не было вiдаць, але зараз яны выразна вылучалiся. У суседняй хаце, дзе жылi мiстэр i мiсiс Уiлмат, на вечар сабралiся госцi, i перад дзвярыма стаялi два цi тры матора. Людзi сядзелi за сталамi ѓ ярка асветленым пакоi i гулялi ѓ карты. Яны смяялiся, размаѓлялi, час ад часу ѓставалi з-за аднаго стала i пераходзiлi да другога. Алiну запрасiлi прыехаць з мужам, але ёй удалося адмовiцца, сказаѓшы, што ёй балiць галава. Павольна, але дакладна, з таго часу, як яна апынулася ѓ Олд-Харбары, яна абмяжоѓвала сваё сацыяльнае жыццё i грамадскае жыццё свайго мужа. Фрэд сказаѓ, што яму гэта вельмi спадабалася, i пахвалiѓ яе за ѓменне выходзiць з сiтуацыi. Увечары пасля вячэры ён чытаѓ газету цi кнiгу. Ён аддаваѓ перавагу дэтэктыѓным апавяданням, кажучы, што атрымлiвае ад iх задавальненне i што яны не адцягваюць яго ад спраѓ, як чытанне так званых сур'ёзных кнiг. Часам яны з Алiнай каталiся ѓвечар, але не часта. Ёй таксама ѓдалося абмежаваць узаемнае карыстанне аѓтамабiлем. Гэта занадта моцна збiла яе з Фрэда. Казаць не было пра што.

Калi Алiна паднялася са свайго месца на лаѓцы, яна павольна i цiха пайшла па садзе. Яна была апранута ѓ белае i гуляла сама з сабой у маленькую дзiцячую гульню. Яна станавiлася каля дрэва i, склаѓшы рукi, сцiпла звяртала твар да зямлi або, сарваѓшы галiнку з куста, стаяла, прыцiскаючы яе да грудзей, як быццам гэта быѓ крыж. У старых садах Еѓропы i ѓ некаторых старых амерыканскiх месцах, дзе ёсць дрэвы i густыя кусты, пэѓны эфект дасягаецца шляхам усталёѓкi маленькiх белых фiгурак на калонах сярод густой лiстоты, i Алiна ва ѓяѓленнi ператваралася ѓ такую белую, хупавую фiгурку. . Гэта была каменная жанчына, якая нахiлiлася, каб падняць на рукi маленькае дзiця, якое стаяла з уздзетымi рукамi, або манашка ѓ манастырскiм садзе, якая прыцiскала да грудзей крыж. Будучы такой малюсенькай каменнай фiгуркай, у яе не было нi думак, нi пачуццяѓ. Тое, чаго яна дабiвалася, было свайго роду выпадковай прыгажосцю сярод цёмнай начной лiстоты саду. Яна стала часткай прыгажосцi дрэѓ i густых кустоѓ, якiя растуць з зямлi. Хоць яна гэтага i не ведала, яе муж Фрэд аднойчы ѓяѓляѓ яе менавiта такой - у тую ноч, калi ён прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж. Гадамi, днямi i начамi, а можа быць, i вечнасцю, яна магла стаяць з распасцёртымi рукамi, збiраючыся ѓзяць на рукi дзiця, цi як манашка, прыцiскаючы да свайго цела сiмвал крыжа, на якiм памёр яе духоѓны каханы. Гэта была драматызацыя, дзiцячая, бессэнсоѓная i поѓная нейкага суцяшальнага задавальнення для таго, хто ѓ рэчаiснасцi жыцця застаецца нерэалiзаваным. Часам, калi яна стаяла так у садзе, а яе муж дома чытаѓ газету цi спаѓ у крэсле, праходзiлi хвiлiны, калi яна не думала, нiчога не адчувала. Яна стала часткай неба, зямлi, спадарожных вятроѓ. Калi iшоѓ дождж, яна была дажджом. Калi гром пракацiѓся па далiне ракi Агаё, яе цела злёгку задрыжала. Маленькая прыгожая каменная фiгурка яна дасягнула нiрваны. Цяпер прыйшоѓ час прыйсцi яе каханаму - выскачыць з зямлi - саскочыць з галiн дрэва - узяць яе, смеючыся над самай думкай аб тым, каб папрасiць згоды. Такая постаць, якой стала Алiна, змешчаная на выставу ѓ музеi, здалася б абсурднай; але ѓ садзе, сярод дрэѓ i кустоѓ, лашчыць нiзкiмi фарбамi ночы, яно станавiлася дзiѓна выдатным, i ѓсе адносiны Алiны з мужам прымушалi яе перш за ѓсё хацець быць дзiѓнай i выдатнай у сваёй уласны погляд. Цi ратавала яна сябе для чагосьцi, i калi так, то для чаго?

Калi яна некалькi разоѓ ставiла сябе ѓ такой позе, ёй надакучыла дзiцячая гульня, i яна была вымушана ѓсмiхнуцца ѓласнай дурасцi. Яна вярнулася па сцяжынцы да дома i, зiрнуѓшы ѓ акно, убачыла свайго мужа, якi спiць у крэсле. Газета выпала ѓ яго з рук, i яго цела павалiлася ѓ вялiзную глыбiню крэсла, так што была вiдаць толькi яго даволi хлапечага выгляду галава, i, паглядзеѓшы на яго нейкае iмгненне, Алiна зноѓ рушыла па сцежцы да брамы, якая вядзе на вулiцу. . Там, дзе Шэрае месца выходзiла на вулiцу, не было дамоѓ. Дзве дарогi, што выходзяць з горада ѓнiзе, пераходзiлi ѓ вулiцу каля кута саду, а на вулiцы стаяла некалькi дамоѓ, у адным з якiх яна магла, падняѓшы вочы, бачыць людзей, якiя ѓсё яшчэ гулялi ѓ карты.

Каля варот расло вялiкае арэхавае дрэва, i яна стаяла, прыцiснуѓшыся да яго ѓсiм целам i гледзячы на вулiцу. На рагу, дзе сыходзiлiся дзве дарогi, гарэѓ вулiчны лiхтар, але пры ѓездзе ѓ Шэрае месца святло было цьмяным.

Нешта адбылося.

Знiзу па дарозе падняѓся чалавек, прайшоѓ пад святлом i, павярнуѓшыся, пайшоѓ да Шэрай брамы. Гэта быѓ Брус Дадлi, мужчына, якога яна бачыла адыходзячым з фабрыкi з маленькiм шыракаплечым працоѓным. Сэрца Алiны падскочыла, а затым, здавалася, перастала бiцца. Калi б мужчына ѓнутры сябе быѓ заняты думкамi аб ёй, як яна думала пра яго, то яны ѓжо былi чымсьцi сябар для сябра. Яны былi нечым адзiн для аднаго, i цяпер iм давядзецца прыняць гэта да ѓвагi.

Мужчына ѓ Парыжы, той самы, якога яна бачыла ѓ кватэры Роѓз Фрэнк той ноччу, калi знайшла Фрэда. Яна зрабiла для яго невялiкую спробу, але беспаспяхова. Роѓз злавiла яго. Калi б шанец прадставiѓся зноѓ, стала б яна смялейшай? Адно можна было сказаць, напэѓна: калi такое адбудзецца, яе муж Фрэд не будзе прыняты да ѓвагi. Калi такое адбываецца памiж жанчынай i мужчынам, гэта адбываецца памiж жанчынай i мужчынам. Нiхто iншы наогул у гэта не ѓнiкае, - думала яна, усмiхаючыся, нягледзячы на ??якiя авалодалi ёю страх.

Мужчына, якога яна зараз назiрала, iшоѓ па вулiцы прама да яе, i калi ён падышоѓ да брамы, якая вядзе ѓ Шэры сад, ён спынiѓся. Алiна злёгку паварушылася, але куст, якi расце каля дрэва, схаваѓ яе цела. Мужчына бачыѓ яе? Прыйшла iдэя.

Цяпер яна з нейкай мэтай паспрабуе стаць адной з маленькiх каменных статуй, якiя людзi ставяць у садах. Мужчына працаваѓ на фабрыцы яе мужа, i цалкам магчыма, што ён прыходзiѓ да Фрэда па справах. Уяѓленнi Алiны аб адносiнах памiж работнiкам i працадаѓцам на фабрыцы былi вельмi расплывiстымi. Калi б мужчына сапраѓды прайшоѓ па сцяжынцы да дома, ён прайшоѓ бы дастаткова блiзка, каб дакрануцца да яе, i сiтуацыя цалкам магла б стаць абсурднай. Для Алiны было б лепш зусiм нядбайна прайсцi па сцяжынцы ад варот, у якiх зараз стаяѓ мужчына. Яна гэта зразумела, але не паварушылася. Калi б мужчына ѓбачыѓ яе i загаварыѓ з ёй, напружанне моманту было б знята. Ён пытаѓся што-небудзь пра яе мужа, i яна адказвала. Уся дзiцячая гульня, у якую яна гуляла ѓнутры сябе, скончыцца. Як птушка прысядае ѓ траве, калi паляѓнiчы сабака бяжыць па полi, так i Алiна прысела.

Мужчына стаяѓ прыкладна за дзесяць футаѓ ад яе, гледзячы спачатку на асветлены дом наверсе, а затым спакойна на яе. Ён бачыѓ яе? Цi ведаѓ ён пра яе дасведчанасць? Калi паляѓнiчы сабака знайшоѓ сваю птушку, ён не кiдаецца да яго, а стаiць нерухома i чакае.

Як абсурдна, што Алiна не магла пагаварыць з мужчынам на дарозе. Яна думала аб iм ужо некалькi дзён. Магчыма, ён думаѓ пра яе.

Яна хацела яго.

Завошта?

Яна не ведае.

Ён пастаяѓ хвiлiны тры-чатыры, i Алiне здалося, што гэта адна з тых дзiѓных паѓзаѓ у жыццi, якiя так недарэчна няважныя i ѓ той жа час усёважныя. Цi хапiла ѓ яе смеласцi выйсцi з-пад хованкi дрэва i куста i пагаварыць з iм? "Тады нешта пачнецца. Тады нешта пачнецца". Словы танчылi ѓ яе галаве.

Ён павярнуѓся i неахвотна пайшоѓ прэч. Двойчы ён спыняѓся, каб азiрнуцца назад. Спачатку яго ногi, затым цела i, нарэшце, галава знiклi ѓ цемры схiлу ѓзгорка за кругам святла вулiчнага лiхтара над галавой. Стваралася ѓражанне, што ён правалiѓся ѓ зямлю, з якой ён раптам з'явiѓся ѓсяго некалькi iмгненняѓ таму.

Гэты мужчына стаяѓ гэтак жа блiзка да Алiны, як i iншы мужчына ѓ Парыжы, мужчына, якога яна сустрэла, выходзячы з кватэры Роѓз, мужчына, на якiм яна калiсьцi без асаблiвага поспеху спрабавала праявiць сваю жаночую абаяльнасць.

Прыход новага чалавека менавiта ѓ гэтым сэнсе быѓ выпрабаваннем.

Цi прыме яна гэта?

З усмешкай якая грае на вуснах, Алiна пайшла па дарожцы да дома i да мужа, якi ѓсё яшчэ моцна спаѓ у сваiм крэсле, а вячэрняя газета ляжала побач з iм на падлозе.

OceanofPDF.com

КНIГА ВОСЬМАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ТРЭЦЯ

ЯНА БЫЛА _ АТРЫМАђ яму. У яго розуме заставалася мала сумневаѓ; але паколькi яму давала нейкае задавальненне думаць аб сабе як аб адданым чалавеку, а аб ёй як аб абыякавай, ён не сказаѓ сабе дакладнай праѓды. Аднак гэта адбылося. Калi ён убачыѓ усё гэта цалкам, ён усмiхнуѓся i быѓ вельмi шчаслiвы. "У любым выпадку, гэта вырашана", - сказаѓ ён сабе. Пахвальна было думаць, што ён зможа гэта зрабiць, што ён зможа вось так здацца. Адна з рэчаѓ, якую Брус сказаѓ сабе ѓ той час, гучала прыкладна так: "Чалавек павiнен у нейкi момант свайго жыцця засяродзiць усю сiлу сваёй iстоты на чымсьцi адным, выкананнi нейкай працы, поѓнай паглынання ёю. цi ѓ нейкiм iншым чалавеку, прынамсi, на нейкi час". Усё сваё жыццё Брус быѓ прыкладна такiм. Калi ён адчуваѓ сябе блiжэй за ѓсё да людзей, яны здавалiся больш аддаленымi, чым калi ён адчуваѓ - што здаралася рэдка - самадастаткова. Тады патрабавалася грандыёзнае намаганне, зварот да кагосьцi.

Што да творчасцi, Брус не адчуваѓ сябе настолькi мастаком, каб думаць, што знойдзе сабе прымяненне ѓ мастацтве. Час ад часу, калi ён быѓ глыбока ѓсхваляваны, ён пiсаѓ тое, што можна было б назваць вершамi, але думка аб тым, каб быць паэтам, быць вядомым як паэт, была для яго даволi жахлiвай. "Нешта накшталт таго, каб быць шырока вядомым палюбоѓнiкам, прафесiйным палюбоѓнiкам", - падумаѓ ён.

Звычайная праца: лакiраваць колы на заводзе, пiсаць навiны для газеты i ѓсё такое. Прынамсi, не так ужо шмат шанцаѓ на вылiванне эмоцый. Такiя людзi, як Том Уiлс i Губка Марцiн, бянтэжылi яго. Яны былi пранiклiвымi, лёгка перамяшчалiся ѓ пэѓным абмежаваным коле жыцця. Магчыма, яны не хацелi цi не мелi патрэбу ѓ тым, чаго хацеѓ i думаѓ Брус, - перыяды даволi iнтэнсiѓных эмацыйных вылiванняѓ. Том Уiлс, прынамсi, усведамляѓ сваю марнасць i бяссiлле. Часам ён размаѓляѓ з Брусам аб газеце, у якой яны абодва працавалi. "Падумай пра гэта, чувак, - сказаѓ ён, - трыста тысяч чытачоѓ. Падумайце, што гэта значыць. Трыста тысяч пар вачэй накiраваны на адну i тую ж старонку практычна ѓ адну i тую ж гадзiну кожны дзень, трыста тысяч розумаѓ павiнны працаваць, паглынаючы змесцiва старонкi. I такая старонка, такiя рэчы. Калi б яны сапраѓды былi розумамi, што б адбылося? Вялiкi Бог! Выбух, якi патрасе свет, так? Калi б вочы бачылi! Калi б пальцы адчувалi, калi б вушы чулi! Чалавек нямы, сляпы, глухi. Маглi б Чыкага цi Клiѓленд, Пiтсбург, Янгстаун цi Акрон - сучасная вайна, сучасная фабрыка, сучасны каледж, Рыно, Лос-Анджэлес, кiно, мастацкiя школы, настаѓнiкi музыкi, радыё, урад - маглi б такiя рэчы працягвацца спакойна, калi б усе трыста тысяч i ѓсе тры тысячы, усе гэтыя тры тысячы, усе гэтыя тры тысячы, усе тры тысячы. iдыётамi?"

Як быццам гэта мела значэнне для Бруса цi Губкi Марцiна. Здаецца, для Тома гэта мела вялiкае значэнне. Яго гэта закранула.

Губка была загадкай. Ён хадзiѓ на рыбалку, пiѓ месяцовае вiскi, атрымлiваѓ задавальненне ад усведамлення. Ён i яго жонка абодва былi факстэр'ерамi, не зусiм людзьмi.

У Алiн быѓ Брус. Механiзм яго дасягнення, яе крок, быѓ смяхотным i грубым, амаль як размяшчэнне аб'явы ѓ шлюбнай газеце. Калi яна цалкам усвядомiла, што хоча, каб ён быѓ побач з ёй, ва ѓсякiм разе на нейкi час, хацела, каб яго чалавек быѓ побач з ёй, яна спачатку не магла прыдумаць, як дабiцца гэтага. Яна не магла даслаць запiску ѓ яго гатэль. "Ты падобны да мужчыны, якога я калiсьцi бачыѓ у Парыжы, выклiкай у мяне такiя ж тонкiя жаданнi. Я выпусцiѓ яго. Жанчына па iменi Роѓз Фрэнк узяла нада мной верх пры адзiным шанцы, якi ѓ мяне калi-небудзь быѓ. Не мог бы ты падысцi блiжэй, каб я мог убачыць, якi ты?

У маленькiм горадзе такое немагчыма зрабiць. Калi вы Алiна, вы ѓвогуле не зможаце гэтага зрабiць. Што ты можаш зрабiць?

Алiна рызыкнула. Нягрыцянку-садоѓнiцу, якая працавала ѓ раёне Грэя, звольнiлi, i яна змясцiла аб'яву ѓ мясцовую газету. Прыйшлi чацвёра мужчын, i яны былi прызнаныя нездавальняючымi, перш чым яна атрымала Бруса, але ѓ рэшце рэшт яна яго атрымала.

Гэта быѓ няёмкi момант, калi ён падышоѓ да дзвярэй, i яна ѓпершыню ѓбачыла яго зусiм блiзка, пачула яго голас.

Гэта было свайго роду выпрабаваннем. Цi аблегчыць ён ёй задачу? Ён, прынамсi, паспрабаваѓ, унутрана ѓсмiхаючыся. Нешта танчыла ѓнутры яго, як i з таго часу, як ён убачыѓ рэкламу. Ён бачыѓ гэта, таму што двое працоѓных у гатэлi распавялi пра гэта ѓ яго прысутнасцi. Выкажам здагадку, вы гуляеце з думкай, што памiж вамi i вельмi абаяльнай жанчынай iдзе гульня. Большасць мужчын праводзяць сваё жыццё менавiта за гэтай гульнёй. Вы гаворыце сабе шмат дробнай хлуснi, але, магчыма, у вас ёсць мудрасць зрабiць гэта. У цябе, напэѓна, ёсць нейкiя iлюзii, цi не так? Гэта весела, як пiсаць раман. Вы зробiце цудоѓную жанчыну яшчэ чароѓней, калi вашай фантазii атрымаецца дапамагчы, прымусiць яе рабiць усё, што вам заѓгодна, весцi з ёй уяѓныя гутаркi, а па начах часам уяѓныя любоѓныя сустрэчы. Гэта не зусiм здавальняюча. Аднак такое абмежаванне iснуе не заѓсёды. Часам ты выйграеш. Кнiга, якую вы пiшаце, ажывае. Жанчына, якую ты любiш, хоча цябе.

У рэшце рэшт, Брус не ведаѓ. Ён нiчога не ведаѓ. У любым выпадку, яму надакучыла праца па афарбоѓцы колаѓ, i вясна наблiжалася. Калi б ён не ѓбачыѓ рэкламу, ён бы адразу звольнiѓся. Убачыѓшы гэта, ён усмiхнуѓся пры думцы аб Томе Уiлсе i пракляѓ газеты. "У любым выпадку ад газет ёсць карысць", - падумаѓ ён.

З таго часу, як Брус быѓ у Олд-Харбары, ён выдаткаваѓ вельмi мала грошай, таму ѓ кiшэнi ѓ яго было срэбра. Ён хацеѓ падаць заяѓку на гэтае месца асабiста i таму звольнiѓся за дзень да таго, як убачыѓ яе. Лiст усё сапсавала б. - Калi б - яна - была тым, чым ён думаѓ, тым, чым ён хацеѓ думаць пра яе, напiсанне лiста адразу вырашыла б справу. Яна б не турбавала сябе адказам. Што збянтэжыла яго больш за ѓсё, дык гэта Губка Марцiн, якi толькi разумела ѓсмiхнуѓся, калi Брус абвясцiѓ аб сваiм намеры сысцi. Цi ведаѓ гэты маленькi засранец? - Калi - Губка даведаѓся, чым ён займаецца - калi ён - атрымаѓ - месца - ну, гэта быѓ момант моцнага задавальнення для Губкi. - Я гэта заѓважыѓ, зразумеѓ гэта раней, чым ён сам. Яна злавiла яго, цi не так? Ну, усё ѓ парадку. Мне самой падабаецца яе знешнасць.

Дзiѓна, як моцна мужчына ненавiдзiць дастаѓляць iншаму мужчыну такое задавальненне.

З Алiн Брус быѓ дастаткова адкрыты, хоць падчас iх першай размовы ён не мог глядзець проста на яе. Ён задавалася пытаннем, цi глядзiць яна на яго, i хутчэй думаѓ, што так. У нейкiм сэнсе ён адчуваѓ сябе набытым канём цi рабом, i яму падабалася гэтае пачуццё. "Я працаваѓ на фабрыцы вашага мужа, але звольнiѓся", - сказаѓ ён. "Цi бачыце, наблiжаецца вясна, i я хачу паспрабаваць папрацаваць на свежым паветры. Што тычыцца таго, што я садоѓнiк, то гэта, вядома, абсурдна, але я б хацеѓ паспрабаваць, калi вы не супраць мне дапамагчы. З майго боку было крыху неабдумана прыходзiць сюды i падаваць заяѓку. Вясна наблiжаецца так хутка, i я хачу працаваць на адкрытым паветры. Насамрэч у мяне зусiм дурныя рукi, i калi вы мяне возьмеце, вам давядзецца мне ѓсё расказаць".

Як дрэнна Брус гуляѓ у сваю гульню. Яго запiскай, прынамсi на нейкi час, была праца чорнарабочым. Словы, якiя ён казаѓ, не былi падобныя на словы, якiя маглi б вымавiць вусны любога працоѓнага, якога ён ведаѓ. Калi ты збiраешся драматызаваць сябе, адыграць нейкую ролю, ты павiнен, прынамсi, згуляць яе добра. Яго розум кiдаѓся ѓ пошуках чаго-небудзь грубейшага, што ён мог бы сказаць.

"Не турбуйцеся аб зарплаце, мэм", - сказаѓ ён, з цяжкасцю стрымлiваючы смех. Ён працягваѓ глядзець у зямлю i ѓсмiхацца. Гэта было лепей. Гэта была цыдулка. Як весела было б гуляць з ёй у гэтую гульню, калi б яна захацела. Гэта можа доѓжыцца доѓга, без якiх-небудзь расчараванняѓ. Магчыма, нават будзе конкурс. Хто падвядзе першым?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ЧАЦВЕРТЫ

ЁН БЫђ _ Шчаслiвы як нiколi раней ён не быѓ абсурдна шчаслiвы. Часам вечарам, калi яго дзённая праца была скончана, калi ён сядзеѓ на лаѓцы ѓ невялiкiм будынку ззаду дома далей па ѓзгорку, дзе яму далi ложак, на якiм ён мог спаць, ён думаѓ, што свядома перашчыраваѓ. . Некалькi нядзельных дзён ён хадзiѓ наведаць Губку i яго жонку, i яны былi вельмi мiлыя. Проста невялiкi ѓнутраны смех з боку Губкi. Яму не вельмi падабалiся Шэрыя. Калiсьцi, даѓным-даѓно, ён зацвердзiѓ сваю мужнасць перад старым Грэем, сказаѓ яму, дзе выйсцi, i зараз Брус, яго сябар... Часам па начах, калi Губка ляжаѓ у ложку побач са сваёй жонкай, ён гуляѓ з iдэяй быць сябе ѓ цяперашнiм становiшчы Бруса. Ён уяѓляѓ, што ѓжо адбылося тое, чаго магло i не здарыцца зусiм, апрабаваѓ сваю постаць на месцы Бруса. Гэта не спрацуе. У такiм доме, як дом Шэрых... Праѓда заключалася ѓ тым, што ѓ становiшчы Бруса, як ён сабе гэта ѓяѓляѓ, яго збянтэжыѓ бы сам дом, мэбля ѓ доме, тэрыторыя вакол дома. У той раз ён паставiѓ бацьку Фрэда Грэя ѓ невыгоднае становiшча: той апынуѓся ѓ яго ѓласнай краме, на ѓласнай гнаявой кучы. Насамрэч жонцы Губкi больш за ѓсё падабалiся думкi аб тым, што адбываецца. Уначы, пакуль Губка думаѓ пра сябе, яна ляжала побач з iм i думала аб далiкатнай нiжняй бялiзне, мяккiх рознакаляровых покрывах. Прысутнасць Бруса да iх у нядзелю была раѓнасiльная з'яѓленню ѓ доме героя французскага рамана. Або што-небудзь Лоры Джын Лiбi - кнiгi, якiя яна чытала, калi была маладзей i яе вочы былi лепш. Яе думкi не палохалi яе так, як думкi мужа, i калi Брус прыйшоѓ, ёй захацелася накармiць яго далiкатнай ежай. Ёй вельмi хацелася, каб ён заставаѓся здаровым, маладым i прыгожым, каб яна магла лепш выкарыстоѓваць яго ѓ сваiх начных думках. Тое, што ён некалi працаваѓ у магазiне побач з Губкай, здавалася ёй апаганеннем чагосьцi амаль святога. Гэта было падобна на тое, як быццам прынц Валiйскi зрабiѓ нешта накшталт жарту. Як фатаграфii, якiя вы часам бачыце ѓ нядзельных газетах: прэзiдэнт Злучаных Штатаѓ раскiдвае сена на ферме ѓ Вермонце, прынц Валiйскi трымае каня, на якую можа сесцi жакей, мэр Нью-Ёрка кiдае першы бейсбольны мяч у самым пачатку. бейсбольнага сезона. Вялiкiя людзi становяцца звычайнымi, каб зрабiць простых людзей шчаслiвымi. Брус, ва ѓсякiм разе, зрабiѓ жыццё мiсiс Губка Марцiн больш шчаслiвым, i калi ён пайшоѓ наведаць iх i пайшоѓ, шпацыруючы па малавыкарыстоѓваемай рачной дарозе, каб падняцца па сцяжынцы праз кусты на ѓзгорак да Шэрага месца, ён атрымаѓ усё гэта i быѓ адначасова здзiѓлены i задаволены. Ён адчуваѓ сябе акцёрам, якi рэпетаваѓ ролю перад сябрамi. Яны былi некрытычныя, добразычлiвыя. Досыць лёгка згуляць за iх роля. Цi зможа ён паспяхова згуляць гэта для Алiны?

Яго ѓласныя думкi, калi ён сядзеѓ на лаѓцы ѓ хляве, у якiм цяпер спаѓ па начах, былi складаныя.

"Я закаханы. Вось што ён павiнен рабiць. Што да яе, то, магчыма, гэта не мае значэння. Прынамсi, яна гатова пагуляць з думкай пра гэта.

Кахання спрабавалi пазбегнуць толькi тады, калi гэта было не каханне. Вельмi ѓмелыя людзi, умелыя ѓ жыццi, робяць выгляд, што ѓвогуле ѓ гэта не вераць. Аѓтары кнiг, якiя вераць у каханне i робяць каханне асновай сваiх кнiг, заѓсёды аказваюцца на здзiѓленне дурнымi людзьмi. Яны ѓсё псуюць, спрабуючы аб гэтым напiсаць. Нiводны разумны чалавек не жадае такога кахання. Гэта можа быць дастаткова для састарэлых незамужнiх жанчын цi нешта для стомленых стэнаграфiстак, каб пачытаць у метро цi на пад'ёмнiку, iдучы ѓвечары дадому з офiса. Гэта такiя рэчы, якiя трэба змясцiць у рамкi таннай кнiгi. Калi вы паспрабуеце ѓвасобiць гэта ѓ жыццё - бах!

У кнiзе вы робiце простае сцвярджэнне - "яны кахалi" - i чытач павiнен паверыць або выкiнуць кнiгу. Досыць лёгка рабiць заявы: "Джон стаяѓ, павярнуѓшыся спiной, а Сiльвестр выпаѓз з-за дрэва. Ён падняѓ рэвальвер i стрэлiѓ. Джон упаѓ мёртвым. Такiя рэчы, вядома, здараюцца, але яны не здараюцца нi з кiм з вашых знаёмых. Забiць чалавека словамi, надрапанымi на аркушы паперы, - гэта зусiм iншая справа, чым забiць яго пры жыццi.

Словы, якiя робяць людзей палюбоѓнiкамi. Вы гаворыце, што яны ёсць. Брус не так ужо моцна хацеѓ, каб яго любiлi. Ён хацеѓ любiць. Калi з'яѓляецца плоць, гэта нешта iншае. У iм не было той ганарыстасцi, якая прымушае людзей лiчыць сябе прывабнымi.

Брус быѓ цалкам упэѓнены, што яшчэ не пачаѓ думаць цi адчуваць Алiн як плоць. Калi б гэта адбылося, гэта была б iншая праблема, чым тая, якую ён зараз узяѓ на сябе. Больш за ѓсё яму хацелася выйсцi за межы сябе, засяродзiць сваё жыццё на чымсьцi не ѓ сабе. Ён спрабаваѓ фiзiчную працу, але не знайшоѓ працы, якая магла б захапiць яго, а таксама, убачыѓшы Алiну, ён зразумеѓ, што Бернiс не прапаноѓвала яму дастаткова магчымасцяѓ прыгажосцi ѓ сабе - у яе твары. Яна была той, хто адкiнуѓ магчымасцi асабiстай прыгажосцi i жаноцкасцi. Па праѓдзе кажучы, яна была занадта падобная на самога Бруса.

I якая недарэчнасць - праѓда! Калi б можна было быць прыгожай жанчынай, калi б можна было дабiцца прыгажосцi ѓ самой сабе, хiба гэтага было б недастаткова, хiба гэта не ѓсё, пра што можна было прасiць? Брус, ва ѓсякiм разе, у той момант так i думаѓ. Ён лiчыѓ Алiн выдатнай - настолькi мiлай, што вагаѓся, цi варта падыходзiць занадта блiзка. Калi яго ѓласная фантазiя дапамагла зрабiць яе прыгажэйшай - у яго ѓласных вачах - хiба гэта не дасягненне? "Пяшчотна. Не рухайся. Проста будзь, - хацеѓ прашаптаць ён Алiне.

У паѓднёвай Iндыяне вясна хутка наблiжалася. Гэта была сярэдзiна красавiка, а ѓ сярэдзiне красавiка ѓ далiне ракi Агаё - прынамсi, у многiя сезоны - вясна ѓжо надыходзiць. Зiмовыя паводкавыя воды ѓжо адступiлi з большай часткi раѓнiн у рачной далiне вакол Старой Гаванi i нiжэй яе, i пакуль Брус займаѓся сваёй новай працай у садзе Шэрых пад кiраѓнiцтвам Алiн, цягаѓ тачкi з зямлёй i капаѓ зямлю. зямлю, саджаючы насенне, перасаджваючы, ён час ад часу выпростваѓ сваё цела i, стоячы па стойцы рахмана, аглядаѓ зямлю.

Хоць паводкавыя воды, якiя зiмой пакрывалi ѓсе нiзiны гэтай краiны, толькi што адступалi, пакiдаючы паѓсюль шырокiя неглыбокiя лужыны - лужыны, якiя сонца паѓднёвай Iндыяны неѓзабаве выпiла б, - хоць адступаючыя паводкавыя воды пакiнулi паѓсюль тонкi пласт шэрая рачная.

Паѓсюль над шэрай зямлёй праступала зелянiна раслiн. Па меры таго як дробныя лужыны высыхалi, зелянiна iшла наперад. У некаторыя цёплыя вясновыя днi ён амаль мог бачыць, як зелянiна паѓзе наперад, i зараз, калi ён стаѓ садоѓнiкам, капальнiкам зямлi, у яго час ад часу ѓзнiкала хвалюючае адчуванне сябе часткай таго, што адбывалася. Ён быѓ мастаком i працаваѓ над вялiзным палатном, над якiм працавалi i iншыя. У зямлi, дзе ён капаѓ, хутка з'явiлiся чырвоныя, сiнiя i жоѓтыя кветкi. Маленькi куток вялiзнай зямной паверхнi належаѓ Алiне i яму самому. Быѓ нявыказаны кантраст. Яго ѓласныя рукi, якiя заѓсёды былi такiмi нязграбнымi i бескарыснымi, якiя цяпер накiроѓваюцца яе розумам, цалкам маглi стаць менш бескарыснымi. Час ад часу, калi яна сядзела побач з iм на лаѓцы або гуляла па садзе, ён крадком нясмела пазiраѓ на яе рукi. Яны былi вельмi хупавыя i хуткiя. Ну, яны не былi моцнымi, але яго ѓласныя рукi былi дастаткова моцнымi. Дужыя, даволi тоѓстыя пальцы, шырокiя далонi. Калi ён працаваѓ у краме побач з Губкам, ён назiраѓ за рукамi Губкi. У iх была ласка. Рукi Алiны адчулi ласку, калi, як гэта часам здаралася, яна дакранулася да адной з раслiн, з якiмi Брус нiякавата трымаѓ рукi. "Ты робiш гэта вось так", - здавалася, казалi яго пальцам хуткiя i спрытныя пальцы. "Трымайцеся далей ад гэтага. Няхай астатняя частка вашага чалавека спiць. Засяродзьце ѓсё зараз на пальцах, якiмi накiроѓваюць яе пальцы, - прашаптаѓ Брус пра сябе.

Неѓзабаве фермеры, якiя валодалi раѓнiннымi землямi ѓ рачной далiне далёка нiжэй узгорка, на якiм працаваѓ Брус, але якiя жылi таксама сярод узгоркаѓ, выйдуць на раѓнiны са сваiмi запрэжкамi i трактарамi для вясновай узворвання. Невысокiя ѓзгоркi, якiя ляжалi ѓ баку ад ракi, нагадвалi паляѓнiчых сабак, якiя прыцiснулiся да берага ракi. Адзiн з сабак падпаѓз блiжэй i сунуѓ язык у ваду. Гэта быѓ узгорак, на якiм стаяла Олд-Харбар. На раѓнiне ѓнiзе Брус ужо бачыѓ людзей, якiя гулялi. Яны былi падобныя на мух, якiя пералятаюць праз далёкае шыбу. Цёмна-шэрыя людзi iшлi па вялiзнай светлай шэрасцi, глядзелi, чакалi часу прыходу вясновай зелянiны, чакалi, каб дапамагчы вясновай зелянiны прыйсцi.

Брус бачыѓ тое ж самае, калi быѓ хлопчыкам i паднiмаѓся на ѓзгорак Олд-Харбар са сваёй мацi, а зараз ён бачыѓ гэта разам з Алiн.

Яны не казалi аб гэтым. Пакуль яны гаварылi толькi аб рабоце, якую трэба зрабiць у садзе. Калi Брус быѓ хлопчыкам i падняѓся на груд са сваёй мацi, пажылая жанчына не змагла сказаць сыну, што яна адчувае. Сын не змог сказаць мацi, што ён адчувае.

Часта яму хацелася крыкнуць малюсенькiм шэрым фiгуркам, якiя ляцяць унiзе". "Ну давай жа! Ну давай жа! Пачнi араць! Плуг! Арай!"

Ён сам быѓ шэрым чалавекам, як i малюсенькiя шэрыя чалавечкi ѓнiзе. Ён быѓ вар'ятам, падобным на таго вар'ята, якога ён аднойчы бачыѓ тым, што сядзеѓ з засохлай крывёй на шчацэ на беразе ракi. "Трымайся на плаву!" вар'ят патэлефанаваѓ параходу, якi iдзе ѓверх па рацэ.

"Плуг! Плуг! Пачынайце араць! Iрвiце глебу! Перавярнiце яго. Глеба выграваецца! Пачынайце араць! Пашы i саджай! вось што Брус хацеѓ крычаць зараз.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ПЯТЫ

Б РУС БЫђ СТАНАВАЦЦА частка жыцця сям'i Грэяѓ на ѓзгорку над ракой. Унутры яго нешта будавалася. У яго галаве круцiлiся сотнi ѓяѓных размоваѓ з Алiнай, якiм насамрэч не наканавана было адбыцца. Часам, калi яна прыходзiла ѓ сад i гаварыла з iм аб яго працы, ён чакаѓ, нiбы яна падбярэ там, дзе яна выпусцiла, уяѓны размова, якi адбыѓся з ёй, калi ён напярэдаднi ѓвечар ляжаѓ на сваёй койцы. Калi б Алiна пагрузiлася ѓ яго, як ён у яе, перапынак быѓ бы непазбежны, i пасля ѓсякага перапынку ѓвесь тон жыцця ѓ садзе змянiѓся б. Брус падумаѓ, што раптам набыѓ старую мудрасць. Салодкiя моманты ѓ жыццi рэдкiя. У паэта надыходзiць момант экстазу, i тады яго трэба адкласцi. Ён працуе ѓ банку цi з'яѓляецца прафесарам у каледжы. Кiтс спявае салаѓю, Шэлi жаѓруку цi месяцу. Абодва мужчыны пасля гэтага вяртаюцца дадому да жонак. Кiтс сядзеѓ за сталом з Фанi Браѓн - крыху распаѓнелай, крыху агрубелай - i прамаѓляѓ словы, якiя раздражнялi барабанныя перапонкi. Шэлi i яго цесць. Госпадзе, дапамажы добрым, сапраѓдным i выдатным! Абмяркоѓваюцца бытавыя пытаннi. Што ѓ нас будзе сёння на вячэру, дарагая? Нядзiѓна, што Том Уiлс заѓсёды лаяѓся на жыццё. "Добрай ранiцы, Жыццё. Як вы думаеце, гэты дзень цудоѓны? Ну, цi бачыце, у мяне прыступ нястраѓнасцi страѓнiка. Мне не трэба было есцi крэветкi. Морапрадукты мне амаль нiколi не падабаюцца".

Таму што моманты цяжка знайсцi, таму што ѓсё хутка знiкае, хiба гэта нагода станавiцца другагатунковым, танным, цынiкам? Любы разумны газетны пiсака можа ператварыць вас у цынiка. Любы можа паказаць, наколькi гнiлае жыццё, наколькi дурное каханне - гэта лёгка. Вазьмi i смейся. Затым прымайце тое, што будзе пазней, як мага больш радасна. Магчыма, Алiна не адчувала нiчога такога, што адчуваѓ Брус, i тое, што для яго было падзеяй, магчыма, найвышэйшым дасягненнем усяго жыцця, было для яе ѓсяго толькi мiмалётнай фантазiяй. Магчыма, ад нуды ѓ жыццi, будучы жонкай даволi пасрэднага фабрыканта з мястэчка Iндыяны. Магчыма, само па сабе фiзiчнае жаданне - новы вопыт у жыццi. Брус думаѓ, што для яго гэта можа быць тое, што ён зрабiѓ, i ён ганарыѓся i рады таму, што лiчыѓ сваёй вытанчанасцю.

На сваiм ложку па начах моманты моцнага смутку. Ён не мог заснуць i выпаѓз у сад, каб сесцi на лаѓку. Аднойчы ноччу iшоѓ дождж, i халодны дождж прамачыѓ яго да скуры, але ён не пярэчыѓ. Ужо колькасць пражытых iм гадоѓ перавалiла за трыццаць, i ён адчуѓ сябе на пераломным этапе. Сёння я малады i магу быць дурным, але заѓтра я стану старым i мудрым. Калi я не буду любiць цалкам зараз, я нiколi не буду любiць. Старыя не гуляюць i не сядзяць пад халодным дажджом у садзе, гледзячы на цёмны, залiты дажджом дом. Яны бяруць тыя пачуццi, якiя ёсць у мяне зараз, i ператвараюць iх у вершы, якiя публiкуюць, каб павялiчыць сваю вядомасць. Мужчына, закаханы ѓ жанчыну, калi яго фiзiчная iстота цалкам узбуджана, - дастаткова звычайнае вiдовiшча. Прыходзiць вясна, i мужчыны i жанчыны гуляюць у гарадскiх парках або па прасёлкавых дарогах. Яны сядзяць разам на траве пад дрэвам. Яны зробяць гэта наступнай вясной i вясной дзве тысячы дзесятага года. Яны зрабiлi гэта ѓвечары ѓ той дзень, калi Цэзар перайшоѓ Рубiкон. Гэта мае значэнне? Людзi, якiя перасягнулi трыццаць гадоѓ i валодаюць iнтэлектам, разумеюць такiя рэчы. Нямецкi вучоны выдатна можа растлумачыць. Калi вы чагосьцi не разумееце ѓ чалавечым жыццi, звернецеся да прац доктара Фрэйда.

Дождж быѓ халодны, i ѓ хаце было цёмна. Цi спала Алiна побач з мужам, якога яна знайшла ѓ Францыi, з чалавекам, якога яна знайшла засмучаным, якi раздзiраецца, таму што ён быѓ у бiтвах, якiя ѓпалi ѓ iстэрыку, таму што ён бачыѓ людзей у адзiночку, таму што аднойчы ѓ момант iстэрыi ён забiѓ чалавека ? Што ж, у такой сiтуацыi Алiн было б нядобра. Карцiна не ѓпiсвалася ѓ схему. Калi б я быѓ яе прызнаным палюбоѓнiкам, калi б я валодаѓ ёю, мне прыйшлося б прыняць мужа як неабходны факт. Пазней, калi я з'еду адсюль, калi пройдзе гэтая вясна, я прыму яго, але не зараз. Брус мякка прайшоѓ пад дажджом i дакрануѓся пальцамi да сцяны дома, у якiм спала Алiна. Нешта было вырашана за яго. I ён, i Алiна знаходзiлiся ѓ цiхiм i цiхiм месцы ѓ сярэдзiне памiж падзеямi. Учора нiчога не было. Заѓтра цi паслязаѓтра, калi адбудзецца прарыѓ, нiчога не будзе. Ну, было б што. Будзе такая рэч, як веданне жыцця. Закрануѓшы мокрымi пальцамi сцяны дома, ён пракраѓся назад да свайго ложка i лёг, але праз некаторы час устаѓ, каб запалiць святло. Бо ён не мог цалкам пазбавiцца ад жадання здушыць што-небудзь з пачуццяѓ хвiлiны, захаваць iх.

Я павольна будую сабе дом - дом, у якiм я змагу жыць. Дзень за днём цэгла складаюцца доѓгiмi шэрагамi, утворачы сцены. Наважваюцца дзверы i выразаецца чарапiца для даху. Паветра насычана водарам свежассечанага бярвення.

Ранiцай вы можаце ѓбачыць мой дом - на вулiцы, на рагу каля каменнай царквы - у далiне за вашым домам, дзе дарога спускаецца ѓнiз i перасякае мост.

Цяпер ранiца, i дом амаль гатовы.

Вечар, а мой дом ляжыць у руiнах. У разбураных сценах выраслi пустазеллi i вiнаградныя лазы. Кроквы дома, якi я хацеѓ пабудаваць, тонуць у высокай траве. Яны расклалiся. У iх жывуць чарвякi. Руiны майго дома вы знойдзеце на вулiцы вашага горада, на прасёлкавай дарозе, на доѓгай вулiцы, ахутанай клубамi дыму, у горадзе.

Гэта дзень, тыдзень, месяц. Мой дом не пабудаваны. Ты б зайшоѓ у маю хату? Вазьмi гэты ключ. Увайдзiце.

Брус пiсаѓ словы на лiстах паперы, седзячы на краi сваёй койкi, i пакуль вясновыя дажджы лiлiся па ѓзгорку, на якiм ён часова жыѓ недалёка ад Алiны.

Мой дом ахутаны водарам ружы, якая расце ѓ яе садзе, ён спiць у вачах негра, якi працуе ѓ доках Новага Арлеана. Ён пабудаваны на аснове думкi, якую я недастаткова мужны, каб выказаць. Я недастаткова разумны, каб пабудаваць сваю хату. Нiводны чалавек не настолькi разумны, каб пабудаваць свой дом.

Магчыма, яго немагчыма збудаваць. Брус устаѓ з ложка i зноѓ выйшаѓ на вулiцу пад дождж. У пакоi наверсе дома Грэяѓ гарэла цьмянае святло. Магчыма, нехта захварэѓ. Якi абсурд! Калi вы будуеце, чаму б не будаваць? Калi вы спяваеце песню, спявайце яе. Куды лепш сказаць сабе, што Алiна не спала. Для мяне хлусьня, залатая хлусьня! Заѓтра цi паслязаѓтра я прачнуся, буду вымушаны прачнуцца.

Цi ведала Алiна? Цi падзяляла яна ѓпотай хваляванне, якое так скалынала Бруса, прымушаючы яго пальцы мацаць, пакуль ён працаваѓ у садзе на працягу дня, з-за чаго яму было так цяжка падняць вочы i паглядзець на яе, калi быѓ хоць нейкi шанец, што яна глядзiць на яе? у яго? - Ну-ну, супакойся. Не хвалюйся. Ты яшчэ нiчога не зрабiѓ, - сказаѓ ён сабе. У рэшце рэшт, усё гэта, яго хадайнiцтва аб месцы ѓ садзе, знаходжанне побач з ёй, было ѓсяго толькi прыгодай, адной з прыгод жыцця, прыгод, якiх, магчыма, ён таемна шукаѓ, калi з'яжджаѓ з Чыкага. Серыя прыгод - маленькiя яркiя моманты, ѓспышкi ѓ цемры, а затым апраметная цемра i смерць. Яму сказалi, што некаторыя з яркiх казурак, якiя ѓжо ѓ цёплыя днi ѓварвалiся ѓ сад, жылi ѓсяго адзiн дзень. Аднак нядобра памiраць да таго, як надышоѓ твой момант, забiваючы момант занадта доѓгiмi разважаннямi.

Кожны дзень, калi яна прыходзiла ѓ сад, каб кiраваць яго працай, гэта была новая прыгода. Цяпер з'явiлася нейкае прымяненне ѓ сукенках, якiя яна купiла ѓ Парыжы на працягу месяца пасля ад'езду Фрэда. Калi яны былi непрыдатныя для ранiшняга нашэння ѓ садзе, цi мела гэтае значэнне? Яна не апранала iх датуль, пакуль Фрэд не сышоѓ ранiцай. У доме было дзве служанкi, але абедзве яны былi мурынкамi. Негрыцянскiя жанчыны валодаюць iнстынктыѓным разуменнем. Яны нiчога не гавораць, будучы мудрымi ѓ жаночых паданнях. Тое, што яны могуць атрымаць, яны бяруць. Гэта зразумела.

Фрэд пайшоѓ у восем, часам вядучы машыну, часам спускаючыся з узгорка. Ён не размаѓляѓ з Брусам i не глядзеѓ на яго. Несумненна, яму не падабалася думка аб тым, што малады белы чалавек працуе ѓ садзе. Яго непрыязнасць да гэтай iдэi выяѓлялася ѓ яго плячах, у лiнiях спiны, калi ён сыходзiѓ. Гэта прынесла Брусу свайго роду паѓвыродлiвае задавальненне. Чаму? Мужчына, яе муж, сказаѓ ён сабе, не меѓ значэння i не iснаваѓ - прынамсi, у свеце яго ѓяѓлення.

Прыгода заключалася ѓ тым, што яна выходзiла з дому i знаходзiлася побач з iм часам гадзiну-дзве ранiцай i яшчэ гадзiну-дзве днём. Ён падзяляѓ з ёй планы адносна саду, старанна выконваѓ усе яе ѓказаннi. Яна загаварыла, i ён пачуѓ яе голас. Калi яму здавалася, што яна павярнулася спiной цi калi, як гэта здаралася часам цёплымi ранiцамi, яна сядзела на лаѓцы наводдаль i рабiла выгляд, што чытае кнiгу, ён крадком пазiраѓ. Як добра, што муж змог купiць ёй дарагiя i простыя сукенкi, добра пашыты абутак. Той факт, што вялiкая колавая кампанiя рухаецца ѓнiз па рацэ, а Губка Марцiн лакуе аѓтамабiльныя колы, стаѓ мець сэнс. Ён сам прапрацаваѓ на заводзе некалькi месяцаѓ i пакрыѓ лакам пэѓную колькасць колаѓ. Некалькi пенсаѓ ад прыбытку ад яго ѓласнай працы, магчыма, сышло на куплю рэчаѓ для яе: кавалак карункi на запясцях, чвэрць ярда тканiны, з якой была пашытая яе сукенка. Добра глядзець на яе i ѓсмiхацца ѓласным думкам, гуляць сваiмi думкамi. З тым жа поспехам можна прыняць рэчы такiмi, якiя яны ёсць. Сам ён нiколi не змог бы стаць паспяховым вытворцам. Што да таго, што яна жонка Фрэда Грэя. Калi мастак намаляваѓ палатно i павесiѓ яго, цi застанецца яно яго палатном? Калi чалавек напiсаѓ верш, цi застанецца ён яго вершам? Якая недарэчнасць! Што ж да Фрэда Грэя, то ён павiнен быѓ быць рады. Калi ён кахаѓ яе, як прыемна думаць, што iншы таксама кахае. У вас усё добра, мiстэр Грэй. Займайцеся сваiмi справамi. Зарабляць. Купiце ёй шмат прыгожых рэчаѓ. Я ня ведаю як гэта зрабiць. Каб чаравiк быѓ на другой назе. Ну, бачыце, гэта не так. Гэтага ня можа быць. Нашто пра гэта думаць?

Насамрэч сiтуацыя тым лепшая, што Алiна належала не Брусу, а iншаму. Калi б яна належала яму, яму давялося б зайсцi з ёй у хату, сесцi з ёй за стол, занадта часта з ёй бачыцца. Найгорш было тое, што яна бачыла яго занадта часта. Яна даведаецца пра яго. Цi наѓрад гэта было мэтай яго прыгод. Цяпер, пры цяперашнiх абставiнах, яна магла б, калi б ёй прыйшло ѓ галаву, думаць пра яго гэтак жа, як ён думаѓ пра яе, i ён не зрабiѓ бы нiчога, каб патрывожыць яе думкi. "Жыццё стала лепшым, - прашаптаѓ сабе Брус, - цяпер, калi мужчыны i жанчыны сталi дастаткова цывiлiзаванымi, каб не жадаць занадта часта бачыцца адзiн з адным. Шлюб - гэта перажытак варварства. Менавiта цывiлiзаваны мужчына апранае сябе i сваiх жанчын, развiваючы пры гэтым сваё дэкаратыѓнае пачуццё. Калiсьцi мужчыны нават не апраналi целы нi сябе, нi сваiх жанчын. Смярдзючыя шкуры сохнуць на падлозе пячоры. Пазней навучылiся апранаць не толькi цела, але i ѓсе дэталi жыцця. Каналiзацыя ѓвайшла ѓ моду, прыдворныя дамы першых французскiх каралёѓ, а таксама дамы Медычы, павiнна быць, жудасна пахлi, перш чым навучылiся аблiваць сябе водарамi".

У нашы днi будавалiся дамы, якiя дазваляюць у некаторай ступенi весцi асобнае iснаванне, iндывiдуальнае iснаванне ѓ сценах дома. Лепш бы мужчыны будавалi свае дамы яшчэ больш разумна, усё больш адлучалiся адзiн ад аднаго.

Дазвольце палюбоѓнiкам пракрасцiся ѓнутр. Вы самi станеце паѓзушчым, паѓзучым палюбоѓнiкам. Што прымушае цябе думаць, што ты занадта пачварны, каб быць палюбоѓнiкам? Свет хацеѓ больш палюбоѓнiкаѓ i менш мужоѓ i жонак. Брус не асаблiва задумваѓся аб цвярозасцi сваiх думак. Вы б усумнiлiся ѓ цвярозасцi думак Сезана, якi стаiць перад палатном? Вы б усумнiлiся ѓ цвярозасцi думак Кiтса, калi ён спяваѓ?

Значна лепш, што Алiна, яго дама, належала Фрэду Грэю - фабрыканту з мястэчка Олд-Харбар у Iндыяне. Навошта мець фабрыкi ѓ такiх гарадах, як Олд-Харбар, калi нiякiх вынiкаѓ у Алiнах не будзе? Цi павiнны мы заѓсёды заставацца варварамi?

У iншым настроi Брус цалкам мог бы задацца пытаннем, як шмат ведае Фрэд Грэй, як шмат ён здольны ведаць. Цi можа нешта адбыцца ѓ свеце без ведама ѓсiх зацiкаѓленых бакоѓ?

Аднак яны паспрабуюць здушыць свае ѓласныя веды. Наколькi гэта натуральна i чалавечна. Нi на вайне, нi ѓ мiрны час мы не забiваем чалавека, якога ненавiдзiм. Мы спрабуем забiць у сабе тое, што ненавiдзiм.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ШОСТЫ

F ЧЫРВОНЫ ШЭРЫ Iшоѓ ранiцай па дарозе да брамы. Часам ён паварочваѓся i глядзеѓ на Бруса. Двое мужчын не размаѓлялi адзiн з адным як ветэрынар.

Нiводнаму мужчыну не падабаецца думка аб iншым мужчыне, аб белым мужчыне, даволi прыемным на выгляд, якi ѓвесь дзень сядзiць сам-насам са сваёй жонкай у садзе - вакол нiкога, акрамя двух мурынак. У негрыцянскiх жанчын няма маральнага пачуцця. Яны зробяць што заѓгодна. Магчыма, iм гэта падабаецца, але не прыкiдвайцеся, што вам гэта не падабаецца. Вось што прымушае белых так злавацца на iх, калi яны пра гэта думаюць. Такая скацiна! Калi ѓ гэтай краiне не можа быць добрых сур'ёзных мужчын, да чаго мы прыйдзем?

Аднойчы травеньскiм днём Брус спусцiѓся ѓ горад, каб купiць неабходныя садовыя прылады, i пайшоѓ назад угару па ѓзгорку, а проста перад iм iшоѓ Фрэд Грэй. Фрэд быѓ маладзейшы за сябе, але быѓ цалi на два-тры нiжэй ростам.

Цяпер, калi ён цэлымi днямi сядзеѓ за сталом у завадской канторы i жыѓ добра, Фрэд меѓ схiльнасць да паѓнаты. У яго развiѓся жывот i апухлi шчокi. Ён падумаѓ, што было б нядрэнна, ва ѓсякiм разе, нейкi час хадзiць туды-сюды на працу. Калi б у Олд-Харбары было толькi поле для гольфа. Нехта павiнен прасоѓваць яго. Праблема заключалася ѓ тым, што ѓ горадзе не хапала людзей яго класа, каб утрымлiваць загарадны клуб.

Двое мужчын падымалiся на груд, i Фрэд адчуваѓ прысутнасць Бруса ззаду яго. Як шкада! Калi б ён быѓ ззаду, с. Брус наперадзе, ён мог бы рэгуляваць свой тэмп i мог бы правесцi час, пакуль iшоѓ, ацэньваючы чалавека. Азiрнуѓшыся назад i ѓбачыѓшы Бруса, ён больш не павярнуѓся. Цi ведаѓ Брус, што ён павярнуѓ галаву, каб паглядзець? Гэта было пытанне, адно з тых маленькiх раздражняльных пытанняѓ, якiя могуць так дзейнiчаць чалавеку на нервы.

Калi Брус прыйшоѓ працаваць у сад Грэяѓ, Фрэд адразу пазнаѓ у iм чалавека, якi працаваѓ на фабрыцы побач з Губкай Марцiнам, i спытаѓ пра яго Алiн, але яна адказала, проста пакiваѓшы галавой. "Праѓда, я нiчога пра яго не ведаю, але ён вельмi добра працуе", - сказала яна тады. Як ты мог вярнуцца да гэтага? Ты не мог. Разумець, намякаць на штосьцi. Немагчымы! Чалавек не можа быць такiм варварам.

Калi Алiна не любiла яго, чаму яна выйшла за яго замуж? Калi б ён ажанiѓся з беднай дзяѓчынай, у яго маглi б быць падставы для падазрэнняѓ, але бацька Алiны быѓ самавiтым чалавекам i меѓ вялiкую юрыдычную практыку ѓ Чыкага. Лэдзi ёсць лэдзi. Гэта адна з пераваг жанiцьбы на жанчыне. Не абавязкова ѓвесь час задаваць сабе пытаннi.

Што лепш за ѓсё зрабiць, калi вы падымаецца на ѓзгорак перад чалавекам, якi з'яѓляецца вашым садоѓнiкам? У часы дзеда Фрэда i нават у часы яго бацькi ѓсе мужчыны ѓ маленькiх мястэчках Iндыяны былi шмат у чым падобныя. У любым выпадку, яны думалi, што яны вельмi падобныя, але часы змянiлiся.

Вулiца, па якой паднiмаѓся Фрэд, была адной з самых прэстыжных у Олд-Харбары. Цяпер там жылi лекары i адвакаты, банкаѓскi касiр, лепшыя людзi горада. Фрэд хацеѓ бы iх накiнуцца, таму што дом на самай вяршынi ѓзгорка належаѓ яго сям'i на працягу трох пакаленняѓ. Тры пакаленнi ѓ горадзе Iндыяна, асаблiва калi ѓ вас ёсць грошы, сёе-тое значаць.

Садоѓнiк, якога наняла Алiна, заѓсёды быѓ побач з Губкам Марцiнам, калi той працаваѓ на фабрыцы; а пра Губку Фрэд памятаѓ. Калi ён быѓ хлопчыкам, ён разам са сваiм бацькам пайшоѓ у майстэрню Губкi па афарбоѓцы карэт, i там адбылася сварка. Добра, падумаѓ Фрэд, што часы змянiлiся, я б звольнiѓ гэтага Губку, толькi ... Праблема была ѓ тым, што Губка жыѓ у горадзе з таго часу, як быѓ хлопчыкам. Яго ѓсё ведалi i ѓсiм ён падабаѓся. Вы ж не хочаце, каб на вас абрынуѓся горад, калi вам даводзiцца там жыць. I акрамя таго, Губка быѓ добры работнiк, у гэтым няма нiякiх сумневаѓ. Брыгадзiр сказаѓ, што ён можа выконваць больш працы, чым любы iншы чалавек у яго аддзеле, i рабiць гэта са звязанай за спiной рукой. Мужчына павiнен быѓ усвядомiць свае абавязацельствы. Толькi таму, што вы валодаеце цi кантралюеце фабрыку, вы не можаце звяртацца з мужчынамi так, як вам заманецца. Iснуе абавязацельства, якое разумеецца кантролем над капiталам. Вы павiнны гэта ѓсвядомiць.

Калi Фрэд пачакае Бруса i пойдзе побач з iм на груд, мiма хат, якiя былi раскiданыя па ѓзгорку, што тады? Пра што будуць казаць двое мужчын? "Мне не вельмi падабаецца яго знешнi выгляд", - сказаѓ сабе Фрэд. Ён задавалася пытаннем, чаму.

У такога фабрыканта, як ён, быѓ пэѓны тон у адносiнах да людзей, якiя ѓ яго працавалi. Калi ты ѓ войску, вядома, усё па-iншаму.

Калi б у той вечар Фрэд вёѓ машыну, яму было б дастаткова лёгка спынiцца i прапанаваць садоѓнiку падвезцi. Гэта нешта iншае. Гэта ставiць рэчы на iншую аснову. Калi вы едзеце на добрай машыне, вы спыняецеся i кажаце: "Заскоквайце". Мiла. Гэта дэмакратычна i ѓ той жа час з вамi ѓсё ѓ парадку. Ну, цi бачыш, у рэшце рэшт, у цябе ёсць машына. Вы перамыкаеце перадачу, нацiскаеце на газ. Ёсць аб чым пагаварыць. Няма нiякага пытання аб тым, цi пыхкае адзiн чалавек крыху больш, чым iншы, узбiраючыся на ѓзгорак. Нiхто не пыхкае. Вы кажаце пра машыну, крыху рыкайце на яе. "Так, гэта дастаткова добрая машына, але догляд за ёй занадта доѓгi. Часам я думаю, што прадам яго i куплю "Форд". Вы ѓсхваляеце Форда, кажаце аб Генры Фордзе як аб вялiкiм чалавеку. "Ён менавiта той чалавек, якога мы мусiм мець на пасадзе прэзiдэнта. Што нам трэба, дык гэта добрае i ѓважлiвае дзелавое адмiнiстраванне". Вы кажаце аб Генры Фордзе без ценю зайздрасцi, паказваеце, што вы чалавек шырокага кругагляду. "Тая iдэя мiрнага карабля, якая ѓ яго была, была даволi вар'яткай, табе не здаецца? Так, але з таго часу ён напэѓна ѓсё гэта знiшчыѓ.

Але пешшу! На сваiх нагах! Мужчыну трэба кiнуць курыць настолькi моцна. З таго часу, як сышоѓ з войска, Фрэд занадта шмат сядзеѓ за сталом.

Часам ён чытаѓ артыкулы ѓ часопiсах цi газетах. Нейкi вялiкi бiзнэсовец старанна сачыѓ за сваiм харчаваннем. Увечары перад сном ён выпiѓ шклянку малака i з'еѓ крэкер. Ранiцай ён устаѓ рана i хутка прагуляѓся. Галава чыстая для спраѓ. Праклён! Вы купляеце добрую машыну i затым iдзяце пешшу, каб палепшыць свой вецер i падтрымлiваць форму. Алiна мела рацыю, не асаблiва клапоцячыся аб паездках вечарам на машыне. Ёй падабалася працаваць у сваiм садзе. У Алiны была добрая постаць. Фрэд ганарыѓся сваёй жонкай. Добрая маленькая жанчына.

У Фрэда была гiсторыя з жыцця ѓ войску, якую ён кахаѓ часам распавядаць Харкорту або якому-небудзь вандроѓцу: "Немагчыма прадказаць, якiмi стануць людзi, калi iх падвергнуты выпрабаванню. У войску ѓ нас былi вялiкiя людзi i маленькiя людзi. Вы маглi б падумаць, цi не так, што вялiкiя людзi вытрымаюць цяжкую працу лепш за ѓсiх? Ну, вы былi б ашуканы. Быѓ у нас у роце хлопец, важыѓ усяго сто васемнаццаць. Дома ён працаваѓ прадаѓцом наркотыкаѓ цi нешта падобнае. Ён ледзь еѓ дастаткова, каб захаваць жыццё вераб'ю, яму заѓсёды здавалася, што ён вось-вось памрэ, але ён быѓ дурнем. Божа, ён быѓ крутым. Ён працягваѓся i працягваѓся".

"Лепш прайдзi крыху хутчэй, пазбегнеш няёмкай сiтуацыi" - падумаѓ Фрэд. Ён паскорыѓ тэмп, але не надта моцна. Ён не хацеѓ, каб хлопец ззаду яго ведаѓ, што ён спрабуе яго пазбегнуць. Дурань можа падумаць, што ён чагосьцi баiцца.

Думкi працягваюцца. Фрэду не падабалiся такiя думкi. Якога чорта Алiн не задаволiѓ садоѓнiк-негр?

Ну, мужчына не можа сказаць сваёй жонцы: "Мне не падабаецца, як тут усё выглядае. Мне не падабаецца думка аб тым, што малады белы мужчына ѓвесь дзень будзе з табой сам-насам у садзе. Мужчына можа мець на ѓвазе - што ... ну, фiзiчную небяспеку. Калi б ён гэта зрабiѓ, яна б засмяялася.

Сказаць занадта шмат азначала б... Ну, нешта накшталт роѓнасцi памiж iм i Брусам. У войску такiя рэчы былi ѓ парадку рэчаѓ. Вы павiнны былi зрабiць гэта там. Але ѓ грамадзянскiм жыццi - Сказаць штосьцi - значыць сказаць занадта шмат, разумець занадта шматлiкае.

Праклён!

Лепш iсцi хутчэй. Пакажыце яму, што хаця чалавек цэлы дзень сядзiць за сталом, забяспечваючы працу менавiта такiх рабочых, як ён сам, забяспечваючы прыток iм заработнай платы, кармленне чужых дзяцей i ѓсё такое, але, нягледзячы нi на што, у чалавека ногi i вецер, усё ѓ парадку.

Фрэд дабраѓся да брамы Шэрых, але на некалькi крокаѓ апярэдзiѓ Бруса, i адразу ж, не азiраючыся, увайшоѓ у дом. Прагулка стала для Бруса свайго роду адкрыццём. Гэта справа пабудовы сябе ва ѓласнай свядомасцi як чалавека, якi нiчога не просiць - нiчога, акрамя прывiлеi кахаць.

У яе была даволi непрыемная схiльнасць кпiць з яе мужа, прымушаць яго адчуваць сябе некамфортна. Крокi садоѓнiка ѓсё наблiжалiся i наблiжалiся. Рэзкая пстрычка цяжкiх чаравiк спачатку па цэментавым тратуары, а затым па цагляным тратуары. Вецер Бруса быѓ добры. Ён быѓ не супраць лазiць. Ну, ён бачыѓ, як Фрэд азiраѓся навокал. Ён ведаѓ, што адбываецца ѓ галаве Фрэда.

Фрэд прыслухоѓваѓся да крокаѓ: "Мне б хацелася, каб некаторыя з мужчын, якiя працуюць у мяне на фабрыцы, праявiлi столькi ж жыцця. Магу паспрачацца, калi ён працаваѓ на заводзе, ён нiколi не сьпяшаѓся на працу.

Брус - з усмешкай на вуснах - з даволi скупым пачуццём унутранага задавальнення.

"Ён напалоханы. Тады ён ведае. Ён ведае, але баiцца даведацца".

Калi яны наблiзiлiся да вяршынi ѓзгорка, Фрэду захацелася бегчы, але ён стрымаѓся. Была спроба праявiць годнасць. Спiна мужчыны расказала Брусу тое, што ён хацеѓ ведаць. Ён успомнiѓ чалавека Смедлi, якi так падабаѓся Губцы.

"Мы, мужчыны, - прыемныя iстоты. У нас так шмат добрай волi".

Ён дабраѓся амаль да таго месца, дзе мог, прыклаѓшы асаблiвую намаганне, наступiць Фрэду на пяткi.

Унутры нешта спявае - выклiк. "Я мог бы, калi б захацеѓ. Я мог бы, каб захацеѓ".

Што можа?

OceanofPDF.com

КНIГА ДЗЕВЯТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ СЁМЫ

ЯНА БЫЛА _ АТРЫМАђ ён быѓ побач з ёй, i ён здаваѓся ёй нямым, якiя баяцца гаварыць за сябе. Наколькi смелым можна быць ва ѓяѓленнi i як вельмi цяжка быць смелым на самой справе. Прысутнасць яго там, у садзе за працай, дзе яна магла бачыць яго кожны дзень, прымусiла яе ѓсвядомiць, як яна нiколi раней не ѓсведамляла, мужнасць мужчыны, прынамсi, амерыканскага мужчыны. Француз быѓ бы яшчэ адной праблемай. Яна адчула бясконцае палягчэнне ад таго, што ён не француз. Якiмi дзiѓнымi iстотамi былi мужчыны насамрэч. Калi яе не было ѓ садзе, яна магла, падняѓшыся наверх у свой пакой, сядзець i глядзець на яго. Ён так старанна спрабаваѓ стаць садоѓнiкам, але збольшага рабiѓ гэта дрэнна.

I якiя думкi, вiдаць, круцяцца ѓ яго ѓ галаве. Калi б Фрэд i Брус ведалi, як яна, седзячы ля акна наверсе, часам смяялася над iмi абодвума, яны абодва маглi б раззлавацца i назаѓжды пакiнуць гэтае месца. Калi Фрэд пайшоѓ ранiцай у восем, яна хутка пабегла наверх, каб паглядзець, як ён сыходзiць. Ён пайшоѓ па дарожцы да галоѓнай брамы, спрабуючы захаваць годнасць, як бы кажучы: "Я нiчога не ведаю пра тое, што тут адбываецца, насамрэч я ѓпэѓнены, што нiчога не адбываецца. Гэта нiжэй маёй добрай якасцi меркаваць, што нешта адбываецца. Дапусцiць, што нешта адбываецца, было б занадта вялiкiм прынiжэннем. Вы бачыце, як гэта адбываецца. Сачы за маёй спiной, пакуль я iду. Бачыш, цi не так, якi я спакойны? Я Фрэд Грэй, цi не так? А што да гэтых выскачак!

Для жанчыны гэта нармальна, але яна не павiнна гуляць занадта доѓга. У самцоѓ яна там.

Алiна была ѓжо не маладая, але цела яе яшчэ захоѓвала даволi тонкую пругкасць. Унутры свайго цела яна ѓсё яшчэ магла шпацыраваць па садзе, адчуваючы яго - сваё цела - так, як можна адчуць iдэальна пашытае сукенка. Калi становiшся крыху старэй, ты пераймаеш мужчынскiя ѓяѓленнi аб жыццi, аб маралi. Прыгажосць чалавека, мабыць, нешта накшталт горла спевака. Вы нараджаецеся з гэтым. Ёсць яно ѓ вас цi не. Калi вы мужчына, а ваша жанчына непрыгожая, ваша справа - надарыць яе водарам прыгажосцi. Яна будзе вам за гэта вельмi ѓдзячная. Магчыма, для гэтага i iснуе ѓяѓленне. Прынамсi, на думку жанчыны, менавiта для гэтага i iснуе мужчынская фантазiя. Якая яшчэ ад яе карысць?

Толькi калi ты маладая, ты, будучы жанчынай, можаш быць жанчынай. Толькi калi ты малады, ты, будучы мужчынам, можаш быць паэтам. Спяшацца. Калi вы перасеклi рысу, вы не можаце павярнуць назад. Закрадуцца сумневы. Вы станеце маральнымi i суровымi. Затым вы павiнны пачаць думаць аб жыццi пасля смерцi, знайсцi сабе, калi можаце, духоѓнага палюбоѓнiка.

Негры спяваюць

I. Гасподзь сказаѓ...

Хутчэй хутчэй.

Спевы неграѓ часам дапамагалi зразумець канчатковую iсцiну рэчаѓ. Дзве мурынкi спявалi на кухнi дома, пакуль Алiна сядзела каля акна наверсе, назiраючы, як яе муж iдзе па сцяжынцы, назiраючы, як мужчына Брус капае ѓ садзе. Брус спынiѓ капаць i паглядзеѓ на Фрэда. У яго была пэѓная перавага. Ён паглядзеѓ на спiну Фрэда. Фрэд не адважыѓся павярнуцца i паглядзець на яго. Было нешта, завошта Фрэду трэба было трымацца. Ён нешта трымаѓ пальцамi, чапляючыся завошта? Сам, вядома.

У доме i ѓ садзе на ѓзгорку ѓсё стала крыху напружаным. Колькi прыроджанай жорсткасцi ѓ жанчын! Дзве мурынкi ѓ хаце спявалi, рабiлi сваю працу, глядзелi i слухалi. Сама Алiна пакуль яшчэ была даволi круты. Яна нi да чаго не абавязвала сябе.

Седзячы ля акна наверсе або шпацыруючы ѓ садзе, не трэба было глядзець на чалавека, якi там працуе, не трэба было думаць пра iншага чалавека, якi спусцiѓся з узгорка на фабрыку.

Можна было глядзець на дрэвы, якiя растуць раслiны.

Была простая натуральная жорсткая рэч, якая называецца прыродай. Аб гэтым можна было падумаць, адчуць сябе часткай гэтага. Адна раслiна хутка вырасла, задушыѓшы iншае, якое расце пад iм. Дрэва, якое стартавала лепш за iншае, адкiнула свой цень унiз, заглушыѓшы сонечнае святло ад меншага дрэва. Яго каранi хутчэй распаѓсюджваюцца па зямлi, усмоктваючы жыватворную вiльгаць. Дрэва было дрэвам. Нiхто не задавалася гэтым пытаннем. Цi можа жанчына быць проста жанчынай на нейкi час? Яна павiнна была быць такой, каб увогуле быць жанчынай.

Брус хадзiѓ па садзе, выскубваючы з зямлi больш слабыя раслiны. Ён ужо шмат чаму навучыѓся ѓ садоѓнiцтве. Навучанне не заняло шмат часу.

Для Алiны адчуванне жыцця, якое нарынула на яе ѓ вясновыя днi. Цяпер яна была сама сабой, жанчынай, якая дала ёй шанец, магчыма, адзiны шанец, якi ѓ яе будзе.

"У свеце поѓна ханжаства, цi не так, дарагая? Так, але лепш зрабiць выгляд, што падпiсаѓся".

Яскравы момант для жанчыны быць жанчынай, для паэта быць паэтам. Аднойчы ѓвечары ѓ Парыжы яна, Алiна, нешта адчула, але iншая жанчына, Роѓз Фрэнк, узяла над ёй верх.

Яна спрабавала слаба, будучы ва ѓяѓленнi Роѓз Фрэнк, Эстэр Уокер.

З акна наверсе, а часам i седзячы ѓ садзе з кнiгай, яна дапытлiва глядзела на Бруса. Якiя дурныя кнiгi!

"Ну, мая дарагая, нам трэба нешта, што дапаможа нам перажыць маркотныя часы. Так, але большая частка жыцця сумная, цi не так, дарагая?

Калi Алiна сядзела ѓ садзе i глядзела на Бруса, ён яшчэ не адважыѓся падняць вочы i паглядзець на яе. Калi ён гэта зробiць, можа наступiць выпрабаванне.

Яна была зусiм упэѓнена.

Яна казала сабе, што ён быѓ тым, хто мог у нейкi момант стаць сляпым, адпусцiць усе ланцужкi, кiнуцца ѓ прыроду, з якой ён прыйшоѓ, быць мужчынам для яе жанчыны, прынамсi на iмгненне.

Пасля таго, як гэта адбылося -?

Яна пачакае i паглядзiць, што будзе далей, пасьля таго, як гэта адбудзецца. Задаць пытанне загадзя азначала б стаць мужчынам, а да гэтага яна яшчэ не была гатова.

Алiна ѓсмiхаецца. Была рэч, якую Фрэд не мог зрабiць, але яна яшчэ не ненавiдзела яго за няздольнасць. Такая нянавiсць магла б узнiкнуць пазней, калi б зараз нiчога не адбылося, калi б яна выпусцiла свой шанец.

Заѓсёды з самага пачатку Фрэд хацеѓ пабудаваць вакол сябе прыгожую, трывалую маленькую сцяну. Ён хацеѓ быць у бяспецы за сцяной, адчуваць сябе ѓ бяспецы. Мужчына ѓ сценах дома, у бяспецы, жаночая рука, якая цёпла трымае яго за руку, чакае яго. Усiх астатнiх замкнулi сценамi дома. Цi варта дзiвiцца, што людзi былi так занятыя будаѓнiцтвам сцен, умацаваннем сцен, дужаннем, забойствам адзiн аднаго, пабудовай сiстэм фiласофii, пабудовай сiстэм маралi?

- Але, мая дарагая, за сценамi яны сустракаюцца без канкурэнцыi. Вы iх вiнавацiце? Разумееце, гэта iх адзiны шанц. Мы, жанчыны, робiм тое ж самае, калi ратуем мужчыну. Добра, калi няма канкурэнтаѓ, калi ты ѓпэѓнены ѓ сабе, але як доѓга жанчына зможа заставацца ѓпэѓненай? Будзьце разумныя, мая дарагая. Цалкам разумна, што мы ѓвогуле можам жыць з мужчынамi".

Насамрэч вельмi нямногiя жанчыны заводзяць палюбоѓнiкаѓ. Сёння нямногiя мужчыны i жанчыны наогул вераць у каханне. Паглядзiце на кнiгi, якiя яны пiшуць, на карцiны, якiя малююць, на музыку, якую ствараюць. Магчыма, цывiлiзацыя - гэта не што iншае, як працэс пошуку таго, чаго вы не можаце мець. Тое, чаго вы не можаце мець, вы высмейваеце. Вы прымяншае гэта, калi можаце. Вы робiце гэта непрыемным i iншым. Аблiвайце яго брудам, здзекуйцеся над iм - жадаць гэтага бог ведае як моцна, вядома, увесь час.

Ёсць рэч, якую мужчыны не прымаюць. Яны - мужчыны занадта грубыя. У iх занадта шмат дзяцiнства. Яны ганарлiвыя, патрабавальныя, упэѓненыя ѓ сабе i сваёй сiстэме.

Усё пра жыццё, але яны паставiлi сябе вышэй за жыццё.

Чаго яны не адважваюцца прыняць, дык гэта факта, таямнiцы, самога жыцця.

Плоць ёсць плоць, дрэва ёсць дрэва, трава ёсць трава. Плоць жанчыны - гэта плоць дрэѓ, кветак i травы.

Брус у садзе, дакранаючыся пальцамi маладых дрэѓ, маладых раслiн, дакранаѓся пальцамi i цела Алiны. Яе плоць пацяплела. Унутры нешта кружылася i пола.

Многiя днi яна ѓвогуле не думала. Яна гуляла ѓ садзе, сядзела на лаѓцы з кнiгай у руках - чакала.

Што такое кнiгi, жывапiс, скульптура, вершы. Мужчыны пiшуць, выразаюць, малююць. Гэта спосаб адысцi ад праблемы. Iм падабаецца думаць, што праблем не iснуе. Паглядзi, паглядзi на мяне. Я - цэнтр жыцця, творца - калi я перастаю iснаваць, нiчога не iснуе.

Ну, хiба гэта не праѓда, прынамсi для мяне?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ВОСЬМЫ

ПРАХОДЗIЛА ЛIНIЯ _ У яе сад, назiраючы за Брусам.

Для яго магло б быць больш вiдавочным, што яна не зайшла б так далёка, калi б не была гатова ѓ патрэбны момант пайсцi далей.

Яна сапраѓды збiралася выпрабаваць яго смеласць.

Бываюць моманты, калi смеласць з'яѓляецца найважнейшым атрыбутам у жыццi.

Прайшлi днi i тыднi.

Дзве негрыцянкi ѓ хаце назiралi i чакалi. Часта яны глядзелi адно на аднаго i хiхiкалi. Паветра на вяршынi ѓзгорка было напоѓнена смехам - змрочным смехам.

"Аб Госпадзе! Аб Госпадзе! Аб Госпадзе!" адзiн з iх крычаѓ iншаму. Яна засмяялася пранiзлiвым негрыцянскi смехам.

Фрэд Грэй ведаѓ, але баяѓся даведацца. Абодва мужчыны былi б шакаваныя, калi б ведалi, якой пранiклiвай i смелай стала Алiна - нявiнная, цiхая на выгляд - але яны нiколi б не даведалiся. Дзве мурынкi, магчыма, ведалi, але гэта не мела значэння. Негрыцянскiя жанчыны ѓмеюць маѓчаць, калi справа тычыцца белых.

OceanofPDF.com

КНIГА ДЗЕСЯТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ДВАЦЦАЦЬ ДЗЕВЯТЫ

Лiнiя _ _ У яе ложак. Гэта было позна ѓвечары ѓ пачатку чэрвеня. Гэта здарылася, i Брус сышоѓ, куды Алiна не ведала. Паѓгадзiны таму ён спусцiѓся па лесвiцы i выйшаѓ з дому. Яна чула, як ён рухаѓся па жвiровай дарожцы.

Дзень быѓ цёплы, духмяны, i лёгкi ветрык дзьмуѓ праз узгорак i ѓ акно.

Калi б Брус быѓ мудры зараз, ён бы проста знiк. Цi можа чалавек валодаць такой мудрасцю? Алiна ѓсмiхнулася гэтай думцы.

У адным Алiна была цалкам упэѓнена, i калi гэтая думка прыйшла ёй у галаву, гэта было падобна на тое, як быццам прахалодная рука лёгка дакранулася да гарачай лiхаманкавай плоцi.

Цяпер у яе будзе дзiця, магчыма, сын. Гэта быѓ наступны крок - наступная падзея. Немагчыма так глыбока ѓсхвалявацца, калi нешта не адбудзецца, але што яна будзе рабiць, калi гэта адбудзецца? Цi будзе яна iсцi спакойна, дазваляючы Фрэду думаць, што гэта яго дзiця?

Чаму не? Гэтая падзея зробiць Фрэда такой ганарлiвай i шчаслiвай. Несумненна, з таго часу, як яна выйшла за яго замуж, Фрэд часта раздражняѓ i надакучыѓ Алiне, яго дзiцячасць, яго тупасць. Але зараз? Што ж, ён думаѓ, што фабрыка мае значэнне, што яго ѓласны ваенны паслужны спiс мае значэнне, што становiшча сям'i Грэяѓ у грамадстве мае значэнне больш за ѓсё; i ѓсё гэта мела значэнне для яго, як i для Алiны, у нейкiм сэнсе, зусiм другарадным, як яна цяпер ведала. Але навошта адмаѓляць яму ѓ тым, чаго ён так хацеѓ у жыццi, чаго, прынамсi, ён думаѓ, што хоча? Шэрыя з Олд-Харбара, Iндыяна. У iх ужо было тры пакаленнi, i гэта было доѓгi час у Амерыцы, у Iндыяне. Па-першае, пранiклiвы ѓ гандлi конямi Грэй, крыху грубаваты, якi жуе тытунь, любiць рабiць стаѓкi на скачкi, сапраѓдны дэмакрат, добры таварыш, якога добра сустракаюць, увесь час адкладае грошы. Затым банкiр Грэй, усё яшчэ пранiклiвы, але якi стаѓ асцярожным - сябар губернатара штата, укладчык у фонды рэспублiканскай кампанii, аднойчы мякка адклiкаѓся аб iм як аб кандыдаце ѓ Сенат Злучаных Штатаѓ. Ён мог бы атрымаць гэта, калi б не быѓ банкiрам. Не вельмi добрая палiтыка - ставiць банкiра ѓ спiс у сумнеѓны год. Двое старэйшых Грэяѓ, а затым Фрэд - не такiя смелыя, не такiя пранiклiвыя. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што Фрэд у сваiм родзе быѓ лепшым з траiх. Ён хацеѓ усведамлення якасцi, шукаѓ свядомасцi якасцi.

Чацвёрты Грэй, якi ѓвогуле не быѓ Шэрым. Яе шэры. Яна магла б назваць яго Дадлi Грэй - або Брус Грэй. Цi хопiць ёй смеласцi зрабiць гэта? Магчыма, гэта будзе занадта рызыкоѓна.

Што тычыцца Бруса - ну, яна выбрала яго - неѓсвядомлена. Нешта адбылося. Яна аказалася нашмат смялейшай, чым планавала. Насамрэч яна мела намер толькi пагуляць з iм, праявiць над iм сваю ѓладу. Можна вельмi стамiцца i засумаваць у чаканнi - у садзе на ѓзгорку ѓ Iндыяне.

Лежачы на ложку ѓ сваiм пакоi ѓ доме Грэяѓ, на вяршынi ѓзгорка, Алiна магла, павярнуѓшы галаву на падушку, бачыць уздоѓж лiнii гарызонту, над жывой загараддзю, навакольным сад, верхнюю частку постаць чалавека, якi iдзе па адзiнай вулiцы на вяршынi ѓзгорка. Мiсiс Уiлмат выйшла з дому i пайшла па вулiцы. I таму яна таксама засталася дома ѓ той дзень, калi ѓсе астатнiя на вяршынi ѓзгорка спусцiлiся ѓ горад. Улетку ѓ мiсiс Уiлмат была сенечная лiхаманка. Яшчэ праз тыдзень цi два яна з'едзе ѓ паѓночны Мiчыган. Цi прыедзе яна зараз наведаць Алiн цi пойдзе ѓнiз па схiле ѓзгорка ѓ якi-небудзь iншы дом, каб наведаць яе пасля абеду? Калi б яна прыйшла ѓ дом Грэя, Алiне заставалася б цiха ляжаць, прыкiдваючыся, што яна спiць. Калi б мiсiс Уiлмат ведала аб падзеях, якiя адбылiся ѓ доме Шэрых у той дзень! Якая для яе радасць, радасць, падобная да радасцi тысяч людзей ад якой-небудзь гiсторыi, размешчанай на першай паласе газеты. Алiна злёгку здрыганулася. Яна пайшла на такую рызыку, на такую рызыку. У ёй было нешта накшталт задавальнення, якое адчуваюць мужчыны пасля бiтвы, з якой яны сышлi цэлымi. Яе думкi былi крыху вульгарна-чалавечнымi. Ёй хацелася пагладзiць над мiсiс Уiлмот, якая спускалася з узгорка, каб наведаць суседку, але чый муж пазней забраѓ яе, каб ёй не прыйшлося лезцi назад ва ѓласную хату. Калi ѓ вас сенечная лiхаманка, вы павiнны быць асцярожныя. Калi б мiсiс Уiлмат толькi ведала. Яна нiчога не ведала. Не было нiякiх прычын, па якiх хто-небудзь павiнен быѓ ведаць пра гэта зараз.

Дзень пачаѓся з таго, што Фрэд апрануѓ салдацкую форму. Горад Олд-Харбар, прытрымлiваючыся прыкладу Парыжа, Лондана, Нью-Ёрка i тысяч невялiкiх гарадоѓ, павiнен быѓ выказаць сваю скруху па загiнуѓшых у сусветнай вайне, прысвяцiѓшы статую ѓ невялiкiм парку на беразе ракi, унiзе. каля фабрыкi Фрэда. У Парыжы прэзiдэнт Францыi, члены Палаты дэпутатаѓ, вялiкiя генералы, сам Тыгр Францыi. Што ж, Тыгру больш нiколi не давядзецца спрачацца з Прэксi Уiлсан, цi не так? Цяпер ён i Лойд Джордж могуць адпачыць, расслабiцца дома. Нягледзячы на тое, што Францыя з'яѓляецца цэнтрам заходняй цывiлiзацыi, тут будзе адчынена статуя, ад якой мастаку будзе не па сабе. У Лондане кароль, прынц Валiйскi, сёстры Долi - не-не.

У Олд-Харбары мэр, чальцы гарадской рады, губернатар штата прыязджаюць выступiць з прамовай, бачныя гараджане едуць на аѓтамабiлях.

Фрэд, найбагацейшы чалавек у горадзе, ходзiць у страi з простымi салдатамi. Ён хацеѓ, каб Алiна была там, але яна меркавала, што застанецца дома, i яму было цяжка пратэставаць. Хаця многiя з людзей, з якiмi яму трэба было маршыраваць плячом да пляча, - такiя ж радавыя, як i ён сам, - былi рабочымi на яго фабрыцы, Фрэд адчуваѓ сябе цалкам нармальна з гэтай нагоды. Гэта было нешта iншае, чым iсцi ѓверх па схiле ѓзгорка з садоѓнiкам, рабочым - сапраѓды са слугой. Чалавек становiцца безасабовым. Вы маршыруеце i з'яѓляецеся часткай чагосьцi большага, чым любы чалавек, вы з'яѓляецеся часткай сваёй краiны, яе сiлы i магутнасцi. Нiводны чалавек не можа прэтэндаваць на роѓнасць з вамi, таму што вы iшлi з iм у бой, таму што вы iшлi з iм на парадзе ѓ памяць аб бiтвах. Ёсць пэѓныя рэчы, агульныя для ѓсiх людзей - напрыклад, нараджэнне i смерць. Вы не прэтэндуеце на роѓнасць з мужчынам, таму што вы i ён абодва народжаныя ад жанчын, таму што, калi прыйдзе ваш час, вы абодва памраце.

У сваёй унiформе Фрэд выглядаѓ да недарэчнасцi хлапечым. Сапраѓды, калi вы збiраецеся займацца падобнымi рэчамi, у вас не павiнна адрастаць акруглiѓ брушка, не павiнны таѓсцець шчокi.

Фрэд паехаѓ на пагорак апоѓднi, каб надзець форму. Дзесьцi ѓ цэнтры горада гуляѓ аркестр, i хуткi марш, якi даносiѓся ветрам, выразна даносiѓся ѓверх па ѓзгорку, у хату i сад.

Усё на маршы, мiр на маршы. У Фрэда быѓ такi ажыѓлены, дзелавы выгляд. Ён хацеѓ сказаць "спускайся, Алiн", але не зрабiѓ гэтага. Калi ён пайшоѓ па дарожцы да машыны, садоѓнiка Бруса не было вiдаць. Сапраѓды, гэта глупства, што ён не змог атрымаць камiсiю, калi пайшоѓ на вайну, але што было зроблена, тое зроблена. У гарадскiм жыццi знойдуцца людзi значна нiжэйшага становiшча, якiя будуць насiць мячы i пашытую на замову ѓнiформу.

Калi Фрэд пайшоѓ, Алiна правяла дзве цi тры гадзiны ѓ сваiм пакоi наверсе. Дзве мурынкi таксама збiралiся iсцi. Неѓзабаве яны спусцiлiся па сцежцы да брамы. Для iх гэта быѓ урачысты выпадак. Яны надзелi стракатыя сукенкi. Там была высокая чарнаскурая жанчына i пажылая жанчына з цёмна-карычневай скурай i вялiзнай шырокай спiной. "Яны разам спусцiлiся да брамы, крыху прытанцоѓваючы", - падумала Алiна. Калi яны дабяруцца да горада, дзе маршыруюць мужчыны i iграюць аркестры, яны пачнуць гарцаваць яшчэ больш. Негрыцянскiя жанчыны гарцуюць за негрыцянскiх мужчын. "Давай дзетка!"

"Аб Госпадзе!"

- Вы былi на вайне?

"Так, сэр. Урадавая вайна, працоѓны батальён, амерыканскае войска. Гэта я, салодкi.

Алiна нiчога не збiралася, не будавала нiякiх планаѓ. Яна сядзела ѓ сваiм пакоi i рабiла выгляд, што чытае кнiгу. Хаѓэлса "Паѓстанне Сайласа Лэфама".

Старонкi танчылi. Унiзе, у горадзе, граѓ аркестр. Мужчыны маршыравалi. Цяпер вайны не было. Мёртвыя не могуць падняцца i маршыраваць. Толькi тыя, хто выжыве, змогуць маршыраваць.

"Цяпер! Зараз!"

Нешта прашаптала ѓнутры яе. Цi сапраѓды яна мела намер гэта зрабiць? Чаму, у рэшце рэшт, яна хацела, каб мужчына Брус быѓ побач з ёй? Цi ѓсякая жанчына па сваёй сутнасцi перш за ѓсё распуснiца? Якое глупства!

Яна адклала кнiгу ѓбок i ѓзяла другую. Сапраѓды!

Лежачы на ложку, яна трымала ѓ руцэ кнiгу. Лежачы на ложку i гледзячы ѓ акно, яна магла бачыць толькi неба i верхавiны дрэѓ. Птушка праляцела па небе i запалiлася на адной з галiн суседняга дрэва. Птушка паглядзела проста на яе. Гэта смяялiся з яе? Яна была такая мудрая, лiчыла сябе вышэй за свайго мужа Фрэда, а таксама чалавека Бруса. Што да мужчыны Бруса, што яна пра яго ведала?

Яна ѓзяла яшчэ адну кнiгу i наѓздагад адкрыла яе.

Я не скажу, што "гэта мала што значыць", бо, наадварот, ведаць адказ было для нас надзвычай важна. Але тым часам i датуль, пакуль мы не пазнаем, цi спрабуе кветка захаваць i ѓдасканалiць жыццё, закладзенае ѓ яго прыродай, цi ж прырода прыкладае высiлкi для падтрымання i паляпшэннi ѓзроѓня iснавання кветка, цi, нарэшце, няхай гэта будзе выпадак, якi ѓ канчатковым рахунку кiруе выпадкам, мноства бачнасцяѓ падахвочваюць нас паверыць, што не крынiцы.

Думкi! "Праблемы часам паходзяць з агульнай крынiцы". Што меѓ на ѓвазе чалавек кнiгi? Аб чым ён пiсаѓ? Мужчыны пiшуць кнiгi! Ты робiш цi не! Што ты хочаш?

"Дарагая мая, кнiгi запаѓняюць прамежкi часу". Алiна ѓстала i спусцiлася ѓ сад з кнiгай у руцэ.

Магчыма, той чалавек, якога Брус разам з астатнiмi адправiѓся ѓ горад. Ну, гэта было малаверагодна. Ён нiчога не сказаѓ аб гэтым. Брус быѓ не з тых, хто ѓступае ѓ вайну, калi яго не прымушаюць да гэтага. Ён быѓ тым, кiм быѓ: чалавекам, якi блукаѓ паѓсюль у пошуках чагосьцi. Такiя мужчыны занадта моцна адлучаюць сябе ад звычайных мужчын i тады пачуваюцца самотнымi. Яны заѓсёды шукаюць - чакаюць - чаго?

Брус працаваѓ у садзе. У той дзень ён надзеѓ новую сiнюю форму, якую носяць працоѓныя, i зараз стаяѓ з садовым шлангам у руцэ i палiваѓ раслiны. Сiнi колер унiформаѓ працоѓных даволi прыгожы. Грубая тканiна навобмацак цвёрдая i прыемная навобмацак. Ён таксама быѓ дзiѓна падобны на хлопчыка, якi прыкiдваецца працоѓным. Фрэд прыкiдваѓся звычайным чалавекам, радавым у шэрагах грамадства.

Дзiѓны свет прытворства. Дык трымаць. Дык трымаць.

"Трымайся на плаву. Трымайся на плаву".

Калi падвесцi на хвiлiнку -?

Алiна сядзела на лаѓцы пад дрэвам, якое расло на адной з тэрас саду, а Брус стаяѓ з садовым шлангам на нiжняй тэрасе. Ён не глядзеѓ на яе. Яна не глядзела на яго. Сапраѓды!

Што яна ведала аб iм?

Дапусцiм, яна кiне яму вырашальны выклiк? Але як гэта зрабiць?

Як абсурдна прыкiдвацца, што чытаеш кнiгу. Аркестр у горадзе, якi змоѓк нейкi час, зноѓ зайграѓ. Колькi часу прайшло з таго часу, як пайшоѓ Фрэд? Колькi часу прайшло з таго часу, як пайшлi дзве мурынка? Цi ведалi дзве мурынкi, калi яны iшлi па сцяжынцы - гарцуя - цi ведалi яны, што, пакуль iх не было - у той дзень -

Рукi Алiны зараз дрыжалi. Яна паднялася з лаѓкi. Калi яна падняла вочы, Брус глядзеѓ прама на яе. Яна крыху збялела.

Значыць, выклiк павiнен быѓ зыходзiць ад яго? Яна гэтага не ведала. Ад гэтай думкi ѓ яе крыху закружылася галава. Цяпер, калi прыйшло выпрабаванне, ён не выглядаѓ спалоханым, а яна была жудасна напалохана.

Яго? Ну не. Магчыма, пра сябе.

Яна iшла дрыготкiмi нагамi па сцяжынцы да дома i чула ззаду сябе яго крокi па жвiры. Крокi гучалi цвёрда i ѓпэѓнена. У той дзень, калi Фрэд падымаѓся на пагорак, пераследаваны тымi ж крокамi ... Яна адчула гэта, гледзячы з акна наверх у доме, i ёй было сорамна за Фрэда. Цяпер ёй было сорамна за сябе.

Калi яна падышла да дзвярэй дома i ѓвайшла ѓнутр, яе рука пацягнулася, як быццам хацела зачынiць за сабой дзверы. Калi б яна гэта зрабiла, ён, вядома, не стаѓ бы ѓпарцiцца. Ён падыходзiѓ да дзвярэй, а калi яны зачынялiся, паварочваѓся i сыходзiѓ. Яна больш не ѓбачыць яго.

Яе рука двойчы пацягнулася да дзвярной ручкi, але не знайшла яе. Яна павярнулася i пайшла праз пакой да лесвiцы, якая вядзе ѓ яе пакой.

Ён не вагаѓся каля дзвярэй. Тое, што павiнна было здарыцца зараз, адбудзецца.

З гэтым нiчога нельга было зрабiць. Яна была гэтаму рада.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ

ЛIНII БЫЛА _ КРУЧЫ на сваiм ложку наверсе ѓ доме Грэяѓ. Яе вочы былi падобныя на вочы соннай коткi. Цяпер няма чаго думаць аб тым, што адбылося. Яна хацела, каб гэта адбылося, i сама гэтага дабiлася. Было вiдавочна, што мiсiс Уiлмат не прыйдзе да яе. Магчыма, яна спала. Неба было вельмi ясным i блакiтным, але тон ужо рабiѓся глыбейшым. Хутка наступiць вечар, мурынкi вернуцца дадому, Фрэд прыйдзе дадому... Прыйдзецца сустрэцца з Фрэдам. Што да негрыцянак, то гэта не мела значэння. Яны будуць думаць так, як прымушае iх думаць iх прырода, i адчуваць так, як iх прырода прымушае iх адчуваць. Нiколi нельга сказаць, што думае цi адчувае мурынка. Яны нiбы дзецi глядзяць на вас сваiмi дзiѓна мяккiмi i нявiннымi вачамi. Белыя вочы, белыя зубы на смуглявым твары - смех. Гэта смех, якi не прычыняе занадта шмат болю.

Мiсiс Уiлмат знiкла з вачэй. Больш нiякiх благiх думак. Мiр целу i духу таксама.

Якiм ён быѓ далiкатным i моцным! Прынамсi, яна не памылiлася. Цi сыдзе ён зараз?

Гэтая думка напалохала Алiну. Ёй не хацелася пра гэта думаць. Лепш падумаць аб Фрэдзе.

Прыйшла яшчэ адна думка. Насамрэч яна кахала свайго мужа Фрэда. У жанчын ёсць некалькi спосабаѓ кахаць. Калi б ён прыйшоѓ да яе зараз, разгублены, засмучаны...

Хутчэй за ѓсё, ён прыйдзе шчаслiвы. Калi б Брус знiк з гэтага месца назаѓжды, гэта таксама зрабiла б яго шчаслiвым.

Наколькi зручным быѓ ложак. Чаму яна была такая ѓпэѓненая, што зараз у яе будзе дзiця? Яна прадставiла свайго мужа Фрэда, якi трымае дзiця на руках, i гэтая думка даставiла ёй задавальненне. Пасля гэтага ѓ яе народзяцца яшчэ дзецi. Не было прычын пакiдаць Фрэда ѓ тым становiшчы, у якое яна яго паставiла. Калi б ёй давялося правесцi рэшту свайго жыцця, пражываючы з Фрэдам i нараджаючы ад яго дзяцей, жыццё было б нядрэнным. Яна была дзiцем, а зараз стала жанчынай. У прыродзе ѓсё змянiлася. Гэты пiсьменнiк, чалавек, якi напiсаѓ кнiгу, якую яна спрабавала прачытаць, калi пайшла ѓ сад. Гэта было сказана не занадта добра. Сухi розум, сухое мысленне.

"Мноства падабенстваѓ падахвочвае нас паверыць, што нешта, роѓнае нашым самым высокiм думкам, зыходзiць часам з агульнай крынiцы".

Унiзе пачуѓся гук. Дзве негрыцянкi вярнулiся дадому пасля парада i цырымонii адкрыцця статуi. Як добра, што Фрэд не загiнуѓ на вайне! У любы момант ён мог вярнуцца дадому, мог падняцца прама наверх, у свой пакой, у наступны да яе, ён мог прыйсцi да яе.

Яна не рушыла з месца i неѓзабаве пачула яго крокi на лесвiцы. Успамiны аб адыходзячых кроках Бруса. Наблiжаюцца крокi Фрэда, магчыма, наблiжаюцца да яе. Яна не пярэчыла. Калi б ён прыйшоѓ, яна была б вельмi радая.

Ён сапраѓды падышоѓ, даволi нясмела расчынiѓ дзверы, i, калi яе позiрк запрасiѓ яе, падышоѓ i сеѓ на край ложка.

- Ну, - сказаѓ ён.

Ён казаѓ аб неабходнасцi падрыхтавацца да абеду, а затым аб парадзе. Усё прайшло вельмi добра. Ён не адчуваѓ сябе сарамлiвым. Хоць ён гэтага не казаѓ, яна разумела, што ён быѓ задаволены сваёй фiгурай, якая маршыруе разам з працоѓнымi, звычайным чалавекам таго часу. Нiшто не паѓплывала на яго ѓяѓленне аб постацi, якую такi чалавек, як ён, павiнен гуляць у жыццi свайго горада. Магчыма, i цяпер яго больш не будзе турбаваць прысутнасць Бруса, але ён гэтага яшчэ не ведаѓ.

Чалавек - дзiця, а затым становiцца жанчынай, магчыма, мацi. Магчыма, гэта i ёсць сапраѓдная функцыя чалавека.

Алiна вачыма запрасiла Фрэда, i ён нахiлiѓся i пацалаваѓ яе. Яе вусны былi цёплымi. Трапятанне прабегла па яго целе. Што адбылося? Якi гэта быѓ для яго дзень! Калi ён атрымаѓ Алiн, то сапраѓды атрымаѓ яе! Ён заѓсёды хацеѓ ад яе чагосьцi - прызнання сваёй мужнасцi.

Калi б ён гэта зразумеѓ - цалкам, глыбока, як нiколi да канца...

Ён узяѓ яе на рукi i моцна прыцiснуѓ да свайго цела.

Унiзе мурынкi рыхтавалi вячэру. Падчас параду ѓ цэнтры горада адбылося нешта, што пацешыла аднаго з iх, i яна расказала пра гэта iншаму.

Па хаце пачуѓся пранiзлiвы негрыцянскi смех.

OceanofPDF.com

КНIГА АДЗIНАЦЦАТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ПЕРШЫ

Позна ѓ _ ТО Увечары ранняга восеньскага дня Фрэд паднiмаѓся на ѓзгорак Олд-Харбар, толькi што заключыѓшы кантракт на нацыянальную рэкламную кампанiю "Шэрых аѓтамабiльных колаѓ" у часопiсах. Праз некалькi тыдняѓ гэта пачнецца. Амерыканцы чыталi рэкламу. У гэтым не было нiякiх сумневаѓ. Аднойчы Кiплiнг напiсаѓ рэдактару амерыканскага часопiса. Рэдактар даслаѓ яму асобнiк часопiса без рэкламы. "Але я хачу ѓбачыць рэкламу. Гэта самае цiкавае ѓ часопiсе", - сказаѓ Кiплiнг.

Ужо праз некалькi тыдняѓ назва кампанii Grey Wheel разышлася па старонках усiх нацыянальных часопiсаѓ. Людзi ѓ Калiфорнii, Аёве, Нью-Ёрку, маленькiх мястэчках Новай Англii чытаюць аб Grey Wheels. "Шэрыя колы - гэта аматары"

"Дарога Самсонаѓ",

"Дарожныя чайкi". Нам патрэбна была менавiта правiльная фраза, нешта, што спынiла б погляд чытача, прымусiла б яго задумацца аб Шэрых Колах, захацець Шэрых Колаѓ. У рэкламшчыкаѓ з Чыкага яшчэ не было прыдатнай лiнii, але яны ѓсё зробяць правiльна. Рэкламшчыкi былi даволi разумныя. Некаторыя аѓтары рэкламы атрымлiвалi пятнаццаць, дваццаць, нават сорак цi пяцьдзесят тысяч долараѓ за год. Яны запiсалi рэкламныя лозунгi. Вось што я вам скажу: гэта краiна. Усё, што трэба было зрабiць Фрэду, - гэта "перадаць" тое, што напiсалi рэкламшчыкi. Зрабiлi дызайны, выпiсалi рэкламу. Усё, што яму трэба было зрабiць, гэта сядзець у сваiм кабiнеце i аглядаць iх. Затым яго мозг вырашыѓ, што добра, а што не. Эскiзы былi выкананы маладымi людзьмi, якiя вывучалi мастацтва. Часам да iх прыязджалi вядомыя мастакi, такiя як Том Бернсайд з Парыжа. Калi амерыканскiя бiзнесмены пачыналi дабiвацца чагосьцi, яны гэта дабiвалiся.

Цяпер Фрэд трымаѓ сваю машыну ѓ гаражы ѓ горадзе. Калi ён хацеѓ паехаць дадому пасля вечара ѓ офiсе, яму проста званiлi, i за iм прыходзiѓ мужчына.

Аднак гэта была добрая ноч для прагулкi. Мужчына павiнен быѓ паводзiць сябе ѓ форме. Калi ён праходзiѓ па дзелавых вулiцах Олд-Харбара, з iм iшоѓ адзiн з буйных людзей з рэкламнага агенцтва Чыкага. (Яны даслалi сюды сваiх лепшых людзей. Справа Шэрага Кола была для iх важна.) Шпацыруючы, Фрэд аглядаѓ дзелавыя вулiцы свайго горада. Ён ужо больш, чым хто iншы, дапамог ператварыць маленькае рачны гарадок у паѓгорада, i зараз ён зробiць значна больш. Паглядзiце, што здарылася з Акронам пасля таго, як там пачалi вырабляць шыны, паглядзiце, што здарылася з Дэтройтам з-за Форда i некаторых iншых. Як заѓважыѓ жыхар Чыкага, кожная машына, якая ездзiць, павiнна была мець чатыры колы. Калi Форд можа гэта зрабiць, чаму не можаце вы? Усё, што зрабiѓ Форд, - гэта ѓбачыѓ якая прадставiлася магчымасць i скарыстаѓся ёю. Няѓжо гэта не было проста выпрабаваннем добрага амерыканца калi ѓжо на тое пайшло?

Фрэд пакiнуѓ рэкламшчыка ѓ сваiм гатэлi. Насамрэч рэкламшчыкаѓ было чацвёра, але астатнiя трое былi пiсьменнiкамi. Яны iшлi адны, ззаду Фрэда i свайго боса. "Вядома, буйнейшыя людзi, такiя як мы з вамi, сапраѓды павiнны выказваць iм свае iдэi. Патрэбна стрыманая галава, каб ведаць, што i калi рабiць, i пазбягаць памылак. Пiсьменнiк заѓсёды крыху вар'ят у глыбiнi душы, - смеючыся, сказаѓ Фрэду рэкламшчык.

Аднак, калi яны падышлi да дзвярэй гатэля, Фрэд спынiѓся i стаѓ чакаць астатнiх. Ён пацiснуѓ усiм рукi. Калi чалавек, якi стаiць на чале вялiкага прадпрыемства, становiцца нахабным, пачынае думаць пра сябе занадта добра.

Фрэд пайшоѓ угору па ѓзгорку адзiн. Ноч была добрая, i ён нiкуды не спяшаѓся. Калi вы паднiмалiся такiм чынам i калi ѓ вас пачыналася з цяжкасцю дыхаць, вы спынялiся i некаторы час стаялi, гледзячы ѓнiз, на горад. Там, унiзе, была фабрыка. Затым рака Агаё цячэ ѓсё далей i далей. Калi вы пачалi вялiкую справу, яна не спынiлася. У гэтай краiне ёсць станы, якiм нельга нашкодзiць. Дапусцiм, наступiць некалькi дрэнных гадоѓ, i вы страцiце дзвесце цi трыста тысяч. Што з гэтага? Ты сядзiш i чакаеш, калi прыйдзе твой шанец. Краiна занадта вялiкая i багатая, каб дэпрэсiя магла працягвацца вельмi доѓга. Адбываецца наступнае: малых адсяваюць. Галоѓнае - стаць адным з вялiкiх людзей i дамiнаваць у сваёй вобласцi. Многiя з таго, што чыкагскi чалавек сказаѓ Фрэду, ужо сталi часткай яго ѓласных думак. У мiнулым ён быѓ Фрэдам Грэем з кампанii Grey Wheel Company з Олд-Харбара, штат Iндыяна, але зараз яму трэба было стаць кiмсьцi нацыянальным.

Якая добрая была тая ноч! На рагу вулiцы, дзе гарэла святло, ён паглядзеѓ на гадзiннiк. Адзiнаццаць гадзiн. Ён прайшоѓ у больш цёмную прастору памiж агнямi. Паглядзеѓшы прама наперад, на груд, ён убачыѓ сiнявата-чорнае неба, абсыпанае яркiмi зоркамi. Калi ён павярнуѓся, каб азiрнуцца назад, хоць ён i не мог гэтага бачыць, у яго была прытомнасць вялiкай ракi там, унiзе, ракi, на берагах якой ён заѓсёды жыѓ. Было б нешта зараз, калi б ён мог зноѓ ажывiць раку, як гэта было ѓ часы яго дзеда. Баржы наблiжаюцца да майстроѓ кампанii Grey Wheel. Крыкi людзей, клубы шэрага дыму з фабрычных труб коцяцца па далiне ракi.

Фрэд адчуваѓ сябе шчаслiвым жанiхом, а шчаслiвы жанiх любiць ноч.

Ночы ѓ войску - Фрэд, радавы, маршыруе па дарозе ѓ Францыi. У цябе ѓзнiкае дзiѓнае адчуванне сябе маленькiм, нязначным, калi ты настолькi дурны, што пойдзеш служыць радавым у войска. I ѓсё ж быѓ той вясновы дзень, калi ён маршыраваѓ па вулiцах Старой Гаванi ѓ форме радавога. Як радаваѓся народ! Шкада, што Алiна гэтага не пачула. У той дзень ён напэѓна зрабiѓ фурор у горадзе. Хтосьцi сказаѓ яму: "Калi ты калi-небудзь захочаш стаць мэрам або патрапiць у Кангрэс цi хаця б у Сенат Злучаных Штатаѓ..."

У Францыi iдучыя па дарогах у цемры - людзi выстаѓляюцца для наступу на ворага - напружаныя ночы ѓ чаканнi смерцi. Хлопцу прыйшлося прызнацца самому сабе, што для горада Олд-Харбар мела б нейкае значэнне, калi б ён загiнуѓ у адной з бiтваѓ, у якiх ён удзельнiчаѓ.

У iншыя ночы, пасля наступлення, жахлiвая праца нарэшце завершана. Мноства дурняѓ, якiя нiколi не ѓдзельнiчалi ѓ бiтве, заѓсёды спяшалiся туды патрапiць. Шкада, што iм не далi магчымасцi ѓбачыць, якое гэта - дурням.

Ночы пасля бiтваѓ, напружаныя ночы таксама. Магчыма, вы кладзяцеся на зямлю, спрабуючы паслабiцца, кожны нерв тузаецца. Госпадзе, калi б у чалавека было зараз шмат сапраѓднай выпiѓкi! А як наконт, скажам, двух лiтраѓ старога добрага вiскi "Кентукi Бурбон"? Як вы думаеце, яны не робяць нiчога лепш бурбона? Чалавек можа выпiць шмат гэтага, i гэта потым яму не пашкодзiць. Вы бачылi б, як некаторыя старыя ѓ нашым горадзе п'юць гэты напой з дзяцiнства, а некаторыя дажываюць да ста гадоѓ.

Пасля бою, нягледзячы на напружаныя нервы i стомленасць, моцная радасць. Я жывы! Я жывы! Iншыя ѓжо мёртвыя або разарваныя на кавалкi i ляжаць недзе ѓ бальнiцы ѓ чаканнi смерцi, але я жывы.

Фрэд падымаецца на ѓзгорак Олд-Харбар i думае. Ён прайшоѓ квартал цi два, а потым спынiѓся, спынiѓся каля дрэва i азiрнуѓся на горад. На схiле ѓзгорка яшчэ заставалася нямала пустак. Аднойчы ён доѓга стаяѓ ля плота, пабудаванага вакол пусткi. У дамах уздоѓж узнiмальных уверх вулiц амаль усе людзi ѓжо ляглi спаць.

У Францыi пасля бою мужчыны стаялi i глядзелi сябар на сябра. "Мой прыяцель атрымаѓ сваё. Цяпер мне трэба знайсцi сабе новага прыяцеля.

"Добры дзень, i так вы яшчэ жывыя?"

Думаѓ у асноѓным пра сябе. "Мае рукi ѓсё яшчэ тут, мае рукi, мае вочы, мае ногi. Маё цела ѓсё яшчэ цэлае. Я б хацеѓ зараз быць з жанчынай". Сядзець на зямлi было добра. Было прыемна адчуваць зямлю пад нiжнiмi шчокамi.

Фрэд успомнiѓ зорную ноч, калi сядзеѓ на абочыне дарогi ѓ Францыi з iншым мужчынам, якога ён нiколi раней не бачыѓ. Мужчына, вiдавочна, быѓ габрэем, буйным мужчынам з павойнымi валасамi i вялiкiм носам. Адкуль Фрэд даведаѓся, што гэты чалавек габрэй, ён не мог сказаць. Амаль заѓсёды можна сказаць. Дзiѓная iдэя, так, габрэй iдзе на вайну i змагаецца за сваю краiну? Думаю, яны прымусiлi яго пайсцi. Што б адбылося, калi б ён пратэставаѓ? "Але я габрэй. У мяне няма нiякай краiны". Няѓжо Бiблiя не кажа, што габрэй павiнен быць чалавекам без радзiмы, нешта ѓ гэтым родзе? Шыкоѓны шанец! Калi Фрэд быѓ хлопчыкам, у Олд-Харбары была ѓсяго адна габрэйская сям'я. У гэтага чалавека была танная крамка на беразе ракi, а сыны хадзiлi ѓ дзяржаѓную школу. Аднойчы Фрэд далучыѓся да некалькiх iншых хлопчыкаѓ, якiя здзекавалiся з аднаго з габрэйскiх хлопчыкаѓ. Яны iшлi за iм па вулiцы з крыкамi: "Хрыстазабойца! Хрыстазабойца!

Дзiѓна, што адчувае чалавек пасьля бiтвы. У Францыi Фрэд сядзеѓ на абочыне дарогi i паѓтараѓ пра сябе зласлiвыя словы: "Хрыстазабойца, хрыстазабойца". Не прамаѓляючы iх услых, таму што яны прычыняць боль дзiѓнаму чалавеку, якi сядзiць побач з iм. Даволi забаѓна ѓявiць, што прычыняеш боль такому чалавеку, любому мужчыну, думаючы аб думках, якiя паляць i джаляць, як кулi, не прамаѓляючы iх услых.

Габрэй, цiхi i адчувальны чалавек, сядзеѓ побач з дарогай у Францыi разам з Фрэдам пасля бiтвы, у якой загiнула вельмi шмат людзей. Мярцвякi не мелi значэння. Важна было тое, што ты быѓ жывы. Гэта была такая ж ноч, як тая, калi ён падымаѓся на пагорак у Старым Фларбары. Малады незнаёмец у Францыi паглядзеѓ на яго i ѓсмiхнуѓся пакрыѓджанай усмешкай. Ён падняѓ руку да сiне-чорнага неба, усеянага зоркамi. "Я б хацеѓ працягнуць руку i ѓзяць прыгаршчу. Я б хацеѓ iх з'есцi, яны так добра выглядаюць", - сказаѓ ён. Калi ён сказаѓ гэта, на яго твары адбiлася моцная страсць. Яго пальцы былi сцiснуты. Яму як быццам хацелася сарваць зоркi з неба, з'есцi iх цi з агiдай выкiнуць,

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ДРУГI

ГАТОВЫ ЧЫРВОНЫ _ ДУМКА лiчыѓ сябе бацькам дзяцей. Ён працягваѓ думаць. З таго часу, як ён выйшаѓ з вайны, ён атрымаѓ поспех. Калi б рэкламныя планы не апраѓдалiся, гэта б яго не зламала. Хлопцу прыйшлося рызыкнуць. У Алiны павiнна было быць дзiця, i цяпер, калi яна пачала рухацца ѓ гэтым кiрунку, у яе можа быць некалькi дзяцей. Вы не хочаце выхоѓваць адно дзiця ѓ адзiночку. Яму (цi ёй) павiнен быць з кiм пагуляць. У кожнага дзiцяцi павiнен быць свой пачатак у жыццi. Магчыма, не ѓсе яны зарабляюць грошы. Вы не можаце сказаць, цi будзе дзiця адораным цi не.

На ѓзгорку стаяла хата, да якой ён павольна паднiмаѓся ѓ гару. Ён уявiѓ сабе сад вакол дома, напоѓнены смехам дзяцей, маленькiя апранутыя ѓ белае фiгуркi бегаюць сярод кветнiкаѓ, а на нiжнiх галiнах вялiкiх дрэѓ звiсаюць арэлi. Ён пабудуе дзiцячую гульнявую хатку ѓ глыбiнi саду.

Цяпер няма неабходнасцi думаць, калi чалавек iдзе дадому, што ён павiнен сказаць сваёй жонцы, калi прыйдзе туды. Як жа змянiлася Алiна з таго часу, як чакала дзiця!

Фактычна, яна змянiлася з таго летняга дня, калi Фрэд удзельнiчаѓ у парадзе. У той дзень ён прыйшоѓ дадому i знайшоѓ яе толькi што прачнулася, i якое сапраѓднае абуджэнне! Жанчыны вельмi дзiѓныя. Нiхто нiколi нiчога пра iх не даведаецца. Жанчына можа быць адной ранiцай, а днём яна можа легчы задрамаць i прачнуцца чымсьцi зусiм iншым, чымсьцi бясконца лепшым, выдатным i салодкiм - цi чымсьцi горшым. Вось што робiць шлюб такой нявызначанай i такой рызыкоѓнай рэччу.

У той летнi вечар, пасля таго як Фрэд быѓ на парадзе, яны з Алiн не спусцiлiся ѓнiз да вячэры амаль да васьмi гадзiн, i вячэру прыйшлося рыхтаваць у другi раз, але якая iм была да гэтага справа? Калi б Алiна бачыла гэты парад i тое, якую ролю ѓ iм прыняѓ Фрэд, яе новае стаѓленне магло б быць больш зразумелым.

Ён расказаѓ ёй усё пра гэта, але толькi пасля таго, як адчуѓ у ёй перамену. Якая яна была далiкатная! Яна зноѓ была такая ж, як у тую ноч у Парыжы, калi ён прапанаваѓ ёй выйсцi за яго замуж. Затым, праѓда, ён толькi што вярнуѓся з вайны i быѓ засмучаны, пачуѓшы жаночую размову, жахi вайны раптам абрынулiся на яго i часова пазбавiлi яго асабовага складу, але пазней, у той iншы вечар, наогул нiчога такога не адбылося. Яго ѓдзел у парадзе быѓ вельмi паспяховым. Ён чакаѓ, што будзе адчуваць сябе крыху няёмка, не ѓ сваёй талерцы, маршыруючы радавым сярод мноства рабочых i прыказчыкаѓ з магазiнаѓ, але ѓсе ставiлiся да яго так, як быццам ён быѓ генералам, якi вёѓ парад. I толькi калi ён з'явiѓся, па-сапраѓднаму раздалiся апладысменты. Самы багаты чалавек у горадзе маршыруе пешшу, як радавы. Ён вызначана ѓмацаваѓся ѓ горадзе.

А потым ён вярнуѓся дадому, i Алiна была такой, якой ён нiколi яе не бачыѓ з моманту iх вяселля. Такая пяшчота! Як быццам ён быѓ хворы, паранены цi нешта падобнае.

Размова, паток размоваѓ з яго вуснаѓ. Нiбы ён, Фрэд Грэй, нарэшце, пасля доѓгага чакання, здабыѓ сабе жонку. Яна была такая далiкатная i клапатлiвая, як мацi.

А потым - праз два месяцы - калi яна сказала яму, што ѓ яе будзе дзiця.

Калi ён i Алiна ѓпершыню пажанiлiся, у той дзень у нумары гатэля ѓ Парыжы, калi ён збiраѓ рэчы, каб паспяшацца дадому, i нехта выйшаѓ з пакоя i пакiнуѓ iх сам-насам. Пазней у Олд-Харбары, па вечарах, калi ён вяртаѓся дадому з фабрыкi. Ёй не хацелася выходзiць да суседзяѓ цi катацца ѓ машыне i што было рабiць? Увечары пасля вячэры ён паглядзеѓ на яе, а яна паглядзела на яго. Што трэба было сказаць? Казаць не было пра што. Часта хвiлiны цягнулiся бясконца марудна. У роспачы ён прачытаѓ газету, а яна выйшла прагуляцца ѓ цемры па садзе. Амаль кожны вечар ён клаѓся спаць у сваiм крэсле. Як яны маглi казаць? Нiчога асаблiвага сказаць не было чаго.

Але зараз!

Цяпер Фрэд мог пайсцi дадому i расказаць усё Алiне. Ён расказваѓ ёй пра свае планы па рэкламе, прыносiѓ рэкламу дадому, каб паказаць ёй, расказваѓ пра дробязi, якiя адбываюцца на працягу дня. "Мы атрымалi тры буйныя замовы з Дэтройта. У нас у магазiне з'явiѓся новы прэс. Ён напалову меншы за дом. Дазвольце мне расказаць вам пра тое, як гэта працуе. У цябе ёсць аловак? Я намалюю для цябе малюнак". Цяпер, калi Фрэд падымаѓся на груд, ён часта думаѓ толькi аб тым, што ёй расказаць. Ён нават расказваѓ ёй гiсторыi, запазычаныя ѓ прадаѓцоѓ - калi яны не былi занадта сырымi. Калi яны былi занадта сырымi, ён мяняѓ iх. Было весела жыць i мець такую жанчыну ѓ якасцi жонкi.

Яна слухала, усмiхалася i, здавалася, нiколi не стамлялася ад яго размоѓ. Нешта цяпер было ѓ самым паветры дома. Ну, гэта была пяшчота. Часта яна прыходзiла i абдымала яго.

Фрэд падняѓся на груд, разважаючы. Прыходзiлi ѓспышкi шчасця, за якiмi час ад часу iшлi невялiкiя ѓспышкi гневу. Дзiѓна было пачуццё гневу. Гэта заѓсёды датычылася чалавека, якi спачатку быѓ служачым на яго фабрыцы, а затым садоѓнiкам у Шэрых i раптоѓна знiк. Чаму гэты хлопец працягваѓ вяртацца яму ѓ галаву? Ён знiк якраз у той час, калi да Алiны прыйшла рэшта, сышоѓ, не папярэдзiѓшы, нават не дачакаѓшыся зарплаты. Вось такiя яны былi, аднадзёнкi, ненадзейныя, нiкуды не прыдатныя. У садзе зараз працаваѓ негр, стары. Гэта было лепей. Цяпер у доме Грэяѓ усё было лепш.

Менавiта ѓздым на груд прымусiѓ Фрэда ѓспомнiць аб гэтым хлопцу. Ён не мог не ѓспомнiць яшчэ адзiн вечар, калi ён падымаѓся на груд, а Брус iшоѓ за iм па пятах. Натуральна, у чалавека, якi працуе на адкрытым паветры, выконвае звычайную працу, вецер лепшы, чым у чалавека, якi працуе ѓ памяшканнi.

Аднак мне хацелася б ведаць, што адбылося б, калi б не было i iншых тыпаѓ мужчын? Фрэд з задавальненнем успомнiѓ словы рэкламшчыка з Чыкага. Людзi, якiя пiсалi рэкламныя аб'явы, якiя пiсалi для газет, усе такiя людзi былi сапраѓды свайго роду працоѓнымi людзьмi, i калi справа дайшла да самага нуля, цi можна было на iх спадзявацца? Яны не маглi. У iх не было меркаваннi, вось у чым прычына. Нiводны карабель нiколi нiкуды не дабярэцца без пiлота. Ён проста боѓтаѓся, дрэйфаваѓ i праз некаторы час тануѓ. Грамадства ѓладкована так. Некаторым мужчынам заѓсёды даводзiлася трымаць рукi на рулi, i Фрэд быѓ адным з такiх. З самага пачатку ён мусiѓ быць менавiта такiм.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ТРЭЦЯ

F ЧЫРВОНЫ ЗРАБIђ НЕ хачу думаць пра Брус. Гэта заѓсёды прымушала яго адчуваць сябе крыху няёмка. Чаму? Ёсць такiя людзi, якiя пранiкаюць у розум i не выходзяць адтуль. Яны пракладаюць сабе шлях туды, дзе iх не жадаюць. Вы iдзяце, займаючыся сваiмi справамi, i вось яны. Часам вы сустракаеце чалавека, якi нейкiм чынам перасякае вас, а потым знiкае. Вы вырашылi забыць яго, але не робiце гэтага.

Фрэд быѓ у сваiм кабiнеце на фабрыцы, магчыма, дыктаваѓ лiсты цi шпацыраваѓ па цэху. Раптам усё спынiлася. Вы ведаеце, як яно ёсць. У пэѓныя днi ѓсё так. Здаецца, што ѓсё ѓ прыродзе спынiлася i стаiць на месцы. У такiя днi мужчыны размаѓляюць прыглушанымi галасамi, цiшэй займаюцца сваiмi справамi. Уся рэальнасць нiбы адпадае, i ѓзнiкае нешта накшталт мiстычнай сувязi са светам, якi знаходзiцца за межамi рэальнага свету, у якiм вы рухаецеся. У такiя днi вяртаюцца фiгуры напаѓзабытых людзей. Ёсць мужчыны, якiх ты хочаш забыць больш за ѓсё на свеце, але не можаш забыцца.

Фрэд быѓ у сваiм офiсе на фабрыцы, i нехта падышоѓ да дзвярэй. У дзверы пастукалi. Ён ускочыѓ. Чаму, калi адбывалася нешта падобнае, ён заѓсёды думаѓ, што гэта вярнуѓся Брус? Якая яму справа да гэтага чалавека цi мужчына з iм? Цi была пастаѓлена задача, але яна яшчэ не вырашана? Д'ябал! Калi вы пачынаеце думаць аб такiх думках, невядома, чым вы скончыце. Лепш пакiньце ѓсе падобныя думкi ѓ спакоi.

Брус сышоѓ, знiк у той самы дзень, калi ѓ Алiне адбылася змена. Гэта быѓ дзень, калi Фрэд быѓ на парадзе i калi двое слуг спусцiлiся паглядзець на парад. Увесь дзень Алiна i Брус правялi на ѓзгорку адны. Пазней, калi Фрэд вярнуѓся дадому, мужчына знiк, i пасля гэтага Фрэд больш нiколi яго не бачыѓ. Ён некалькi разоѓ пытаѓся пра гэта Алiн, але яна здавалася раздражнёнай i не хацела казаць пра гэта. "Я не ведаю, дзе ён", сказала яна. Гэта ѓсё. Калi б чалавек дазволiѓ сабе пайсцi, ён мог бы падумаць. У рэшце рэшт, Алiна пазнаёмiлася з Фрэдам дзякуючы таму, што ён быѓ салдатам. Дзiѓна, што яна не хацела бачыць парад. Калi чалавек адпусцiць сваю фантазiю, ён можа падумаць.

Фрэд пачаѓ злавацца, паднiмаючыся ѓ цемры на груд. У краме ён заѓсёды, цяпер, бачыѓся са старым рабочым, Губкай Марцiнам, i кожны раз, калi ён бачыѓ яго, ён думаѓ пра Брус. "Я хацеѓ бы звольнiць старога нягоднiка", - падумаѓ ён. Аднойчы гэты чалавек выявiѓ адкрытае нахабства ѓ адносiнах да айца Фрэда. Чаму Фрэд трымаѓ яго пры сабе? Ну, ён добры працаѓнiк. Дурное думаць, што чалавек з'яѓляецца гаспадаром толькi таму, што ён валодае фабрыкай. Фрэд спрабаваѓ прагаворваць сабе некаторыя рэчы, некаторыя стандартныя фразы, якiя ён заѓсёды паѓтараѓ услых у прысутнасцi iншых мужчын, фразы аб абавязацельствах багацця. Дапусцiм, ён сутыкнуѓся з сапраѓднай праѓдай, што ён не адважыѓся звольнiць старога працоѓнага Губку Марцiна, што ён не адважыѓся звольнiць Бруса, калi той працаваѓ на ѓзгорку ѓ садзе, што ён не адважыѓся занадта ѓважлiва расследаваць факт забойства Бруса. раптоѓнае знiкненне.

Што зрабiѓ Фрэд, дык гэта падужаѓ у сабе ѓсе сумневы, усе пытаннi. Калi б чалавек пачаѓ гэты шлях, дзе б ён скончыѓ? У рэшце рэшт ён можа пачаць сумнявацца ѓ паходжаннi свайго будучага дзiцяцi.

Гэтая думка зводзiла з розуму. - Што са мной? - рэзка спытаѓ сябе Фрэд. Ён ужо амаль дабраѓся да вяршынi ѓзгорка. Алiна была там i зараз, без сумневу, спала. Ён паспрабаваѓ абдумаць планы па рэкламе колаѓ Grey у часопiсах. Усё iшло па плане Фрэда. Жонка яго кахала, завод квiтнеѓ, ён быѓ вялiкiм чалавекам у сваiм горадзе. Цяпер было над чым працаваць. У Алiны будзе сын, i яшчэ, i яшчэ. Ён расправiѓ плечы i, бо iшоѓ павольна i не засопшыся, некаторы час iшоѓ з паднятай галавой i адкiнутымi назад плячыма, як iдзе салдат.

Фрэд ужо амаль дабраѓся да вяршынi ѓзгорка, калi зноѓ спынiѓся. На вяршынi ѓзгорка расло вялiкае дрэва, i ён стаяѓ, прыхiнуѓшыся да яго. Што ѓначы!

Радасць, радасць жыцця, жыццёвыя магчымасцi - усё змяшалася ѓ розуме з дзiѓнымi страхамi. Гэта было нiбы зноѓ апынуцца на вайне, нешта накшталт начэй перад бiтвай. Надзеi i страхi змагаюцца ѓнутры. Я ня веру, што гэта адбудзецца. Я не паверу, што гэта адбудзецца.

Калi ѓ Фрэда калi-небудзь з'явiцца шанц выправiць сiтуацыю назаѓжды. Вайна, каб пакласцi канец вайне i нарэшце дабiцца мiру.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ЧАЦВЕРТЫ

Чырвоны пайшоѓ праз невялiкi ѓчастак грунтовай дарогi на вяршынi ѓзгорка i дабраѓся да сваiх варот. Яго крокi не выдавалi нi гуку ѓ пыле дарогi. У Шэрым садзе Брус Дадлi i Алiна сядзелi i размаѓлялi. Брус Дадлi вярнуѓся ѓ дом Грэяѓ у восем вечара, чакаючы, што Фрэд будзе там. Ён запаѓ у нейкi адчай. Цi была Алiна яго жанчынай цi яна належала Фрэду? Ён убачыцца з Алiнай i высветлiць, цi зможа гэта. Ён смела вяртаѓся ѓ дом, падыходзiѓ да дзвярэй - сам цяпер ужо не слуга. У любым выпадку ён зноѓ убачыць Алiн. Быѓ момант, калi мы глядзелi адно аднаму ѓ вочы. Калi б з ёй было гэтак жа, як з iм, на працягу тых тыдняѓ, з таго часу, як ён яе не бачыѓ, тады тлушч быѓ бы ѓ агнi, нешта вырашылася б. Бо мужчыны ёсць мужчыны, а жанчыны ёсць жанчыны - жыццё ёсць жыццё. Няѓжо ѓсё жыццё давядзецца правесцi ѓ голадзе, таму што камусьцi будзе балюча? I была Алiна. Магчыма, яна хацела Бруса толькi на дадзены момант, толькi пытанне плоцi, жанчына, якая сумуе па жыццi, якая прагне невялiкага хвiлiннага хвалявання, i тады, магчыма, яна адчувала б тое ж самае, што i ён. Плоць ад тваёй плоцi, костка ад тваёй косткi. Нашы думкi злiваюцца ѓ начной цiшынi. Нешта накшталт таго. Брус блукаѓ некалькi тыдняѓ, думаючы - час ад часу ѓладкоѓваючыся на працу, думаючы, думаючы, думаючы - аб Алiне. Прыйшлi трывожныя думкi. "У мяне няма грошай. Ёй давядзецца жыць са мной, як старая Губкi жыве з Губкай. Ён успомнiѓ нешта, што iснавала памiж Губкай i яго старой, старыя салёныя веды адзiн пра аднаго. Мужчына i жанчына на кучы пiлавiння пад летнiм месяцам. якая прайшла маладосць, надыходзячая старасць, два амаральных, нехрысцiянскiх чалавека, якiя ляжаць на кучы пiлавiння i атрымлiваюць асалоду ад момантам, атрымлiваючы асалоду ад часткай ночы, абсыпанага неба зоркi, зямлi. Застацца тут азначала з дня ѓ дзень здраджваць i сябе, i Бернiс цi рабiла Алiна менавiта гэта са сваiм мужам i цi ведала яна?

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ПЯТЫ

I ТАКI БРУС _ _ прыйшоѓ у той вечар i знайшоѓ Алiн узрушанай, спалоханай i бясконца шчаслiвай. Яна ѓзяла яго ѓ дом, дакранулася да пальцаѓ рукава яго палiто, засмяялася, крыху паплакала, расказала яму пра дзiця, пра яго дзiця, якое народзiцца праз некалькi месяцаѓ. На кухнi дома дзве мурынкi пераглянулiся i засмяялiся. Калi мурынка хоча жыць з iншым мужчынам, яна так i робiць. Негрыцянскiя мужчыны i жанчыны "прымiраюцца" адзiн з адным. Часцяком яны застаюцца "занятымi" усё астатняе жыццё. Белыя жанчыны дастаѓляюць негрыцянкам бясконцыя гадзiны забаѓ.

Алiна i Брус выйшлi ѓ сад. Стоячы ѓ цемры i нiчога не кажучы, дзве негрыцянкi - гэта быѓ iх выхадны - пайшлi па сцяжынцы, смеючыся. Над чым яны смяялiся? Алiна i Брус вярнулiся ѓ дом. Iх ахапiла лiхаманкавае ѓзбуджэнне. Алiна смяялася i плакала: "Я думала, для цябе гэта не мае вялiкага значэння. Я думаѓ, што гэта ѓсяго толькi мiмалётная рэч з табой. Яны мала размаѓлялi. Тое, што Алiна пойдзе з Брусам, нейкай дзiѓнай маѓклiвай выявай успрымалася як нешта само сабой якое разумеецца. Брус глыбока ѓздыхнуѓ i затым прыняѓ гэты факт. "О, Божа, мне цяпер давядзецца працаваць. Я павiнен быць упэѓнены". Кожная думка, якая была ѓ Бруса, таксама праносiлася ѓ галаве Алiн. Пасля таго, як Брус прабыѓ з ёй паѓгадзiны, Алiна ѓвайшла ѓ дом i паспешна сабрала дзве сумкi, якiя вынесла з дому i пакiнула ѓ садзе. У яе свядомасцi, у свядомасцi Бруса ѓвесь вечар была адна фiгура - Фрэд. Яны ѓсяго толькi чакалi яго - яго прыходу. Што адбудзецца тады? Яны не абмяркоѓвалi гэтае пытаньне. Што адбудзецца, тое адбудзецца. Яны спрабавалi будаваць папярэднiя планы - нейкае сумеснае жыццё. "Я быѓ бы дурнем, калi б сказаѓ, што мне не патрэбны грошы. Мне гэта жахлiва трэба, але што рабiць? Ты мне патрэбен больш, - сказала Алiна. Ёй здавалася, што нарэшце i яна павiнна стаць нечым вызначаным. "Насамрэч я стала яшчэ адной Эстэр, якая жыве тут з Фрэдам. Аднойчы Эстэр прыйшло выпрабаванне, i яна не адважылася яго прайсцi. Яна стала такой, якая ёсць", - падумала Алiна. Яна не смела думаць пра Фрэда, пра тое, што яна з iм зрабiла i што збiралася зрабiць. Яна пачакае, пакуль ён падымецца на груд да дома.

Фрэд дабраѓся да варот, якiя вядуць у сад, перш чым пачуѓ галасы: жаночы голас, голас Алiны, а затым голас мужчыны. Калi ён падымаѓся на груд, у яго былi такiя трывожныя думкi, што ён ужо крыху разгубiѓся. Увесь вечар, нягледзячы на пачуццё трыѓмфу i дабрабыту, якое ён атрымаѓ ад размовы з чыкагскiмi рэкламшчыкамi, нешта пагражала яму. Для яго ноч павiнна была стаць пачаткам i канцом. Чалавек знаходзiць сваё месца ѓ жыццi, усё ѓладкавана, усё iдзе добра, непрыемныя рэчы мiнулага забытыя, будучыня вясёлкава - i тады - Чаго хоча чалавек, так гэта таго, каб яго пакiнулi ѓ спакоi. Калi б жыццё цякло проста, як рака.

Я будую сабе дом, павольна, Дом, у якiм я змагу жыць.

Вечар, мой дом ляжыць у руiнах, У разбураных сценах выраслi пустазеллi i вiнаградныя лазы.

Фрэд моѓчкi ѓвайшоѓ у свой сад i спынiѓся каля дрэва, дзе ѓ iншы вечар Алiна моѓчкi стаяла i глядзела на Бруса. Гэта быѓ першы раз, калi Брус падняѓся на груд.

Цi прыйшоѓ Брус зноѓ? Ён меѓ. Фрэд ведаѓ, што пакуль не мог нiчога ѓбачыць у цемры. Ён ведаѓ усё, усё. Глыбока ѓнутры сябе ён ведаѓ гэта з самага пачатку. Прыйшла жахлiвая думка. З таго дня ѓ Францыi, калi ён ажанiѓся з Алiнай, ён чакаѓ, што з iм адбудзецца нешта жудаснае, i зараз гэта павiнна было здарыцца. Калi ѓ той вечар у Парыжы ён прапанаваѓ Алiне выйсцi за яго замуж, ён сядзеѓ з ёй за саборам Парыжскай Богамацi. Анёлы, белыя, чыстыя жанчыны, якiя сыходзяць з даху сабора ѓ неба. Яны толькi што зыходзiлi ад той iншай жанчыны, iстэрычкi, жанчыны, якая праклiнала сябе за прытворства, за свой падман у жыццi. I ѓвесь час Фрэд хацеѓ, каб жанчыны здраджвалi, хацеѓ, каб яго жонка Алiна здраджвала, калi гэта было неабходна. Важна не тое, што вы робiце. Вы робiце тое, што можаце. Важна тое, што вы, здаецца, робiце, што думаюць iншыя пра вас - вось i ѓсё. "Я стараюся быць цывiлiзаваным чалавекам.

Дапамажы мне, жанчына! Мы, мужчыны, такiя, якiя мы ёсць, якiмi мы мусiм быць. Белыя, чыстыя жанчыны, якiя сыходзяць з даху сабора ѓ неба. Дапамажыце нам паверыць у гэта. Мы, людзi пазнейшага часу, не людзi старажытнасцi. Мы не можам прыняць Венеру. Пакiнь нам Дзеву. Мы павiнны нешта атрымаць, iнакш загiнем".

З таго часу, як ён ажанiѓся з Алiнай, Фрэд чакаѓ наступу вызначанай гадзiны, баючыся яго наступу, адганяючы ад сябе думкi аб яго сыходзе. Цяпер яно прыйшло. Дапусцiм, у любы момант мiнулага года Алiна задала яму пытанне: "Ты мяне любiш?" Дапусцiм, яму давялося б задаць гэтае пытанне Алiне. Якое страшнае пытанне! Што гэта значыць? Што такое каханне? У глыбiнi душы Фрэд быѓ сцiплы. Яго вера ѓ сябе, у сваю здольнасць абудзiць каханне была слабой i вагальнай. Ён быѓ амерыканцам. Для яго жанчына значыла адначасова зашмат i занадта мала. Цяпер яго трэсла ад страху. Цяпер усе смутныя страхi, якiя ён хаваѓ у сабе з таго дня ѓ Парыжы, калi яму ѓдалося паляцець з Парыжа, пакiнуѓшы Алiну, павiнны былi стаць рэальнасцю. У яго не было сумневаѓ адносна таго, хто быѓ з Алiнай. Мужчына i жанчына сядзелi на лаѓцы недзе побач з iм. Ён выразна чуѓ iх галасы. Яны чакалi, што ён прыйдзе, каб сказаць яму нешта, нешта жахлiвае.

У той дзень, калi ён спусцiѓся з узгорка на парад, i слугi таксама пайшлi... Пасля гэтага дня з Алiнай адбылася перамена, i ён быѓ дастаткова дурны, каб думаць, што гэта таму, што яна пачала кахаць i захапляюся iм - яе мужам. "Я быѓ дурнем, дурнем". Думкi Фрэда выклiкалi ѓ яго недамаганне. У той дзень, калi ён пайшоѓ на парад i калi ѓвесь горад абвясцiѓ яго галоѓным чалавекам горада, Алiна засталася дома. У той дзень яна была занята атрыманнем таго, чаго хацела, чаго заѓсёды хацела - палюбоѓнiка. На iмгненне Фрэд сутыкнуѓся з усiм: з магчымасцю страцiць Алiн, з тым, што гэта будзе азначаць для яго. Якая ганьба, Грэй з Олд-Харбара - яго жонка збегла з простым чорнарабочым - мужчыны абарочвалiся, каб паглядзець на яго на вулiцы, у офiсе - Харкорт - баiцца казаць пра гэта, баiцца не казаць пра гэта.

Жанчыны таксама глядзяць на яго. Жанчыны, будучы больш смелымi, выказваюць спачуванне.

Фрэд стаяѓ, прыхiнуѓшыся да дрэва. Праз iмгненне нешта возьме пад кантроль ягонае цела. Цi будзе гэта гнеѓ цi страх? Адкуль ён ведаѓ, што тыя жахлiвыя рэчы, якiя ён зараз казаѓ сабе, былi праѓдай? Ну, ён ведаѓ. Ён ведаѓ усё. Алiна нiколi яго не кахала, ён не змог абудзiць у ёй каханне. Чаму? Хiба ён не быѓ дастаткова смелым? Ён быѓ бы смелым. Магчыма, яшчэ не позна.

Ён прыйшоѓ у лютасць. Якая хiтрасць! Без сумневу, чалавек Брус, якi, як ён лiчыѓ, назаѓжды сышоѓ з яго жыцця, наогул нiколi не пакiдаѓ Олд-Харбар. У той самы дзень, калi ён быѓ у горадзе на парадзе, калi ён выконваѓ свой абавязак грамадзянiна i салдата, калi яны станавiлiся палюбоѓнiкамi, быѓ прыдуманы план. Мужчына хаваѓся з поля зроку, заставаѓся па-за полем зроку, а потым, калi Фрэд быѓ заняты сваiмi справамi, калi ён працаваѓ на фабрыцы i зарабляѓ для яе грошы, гэты хлопец поѓзаѓ вакол. Усе тыя тыднi, калi ён быѓ такi шчаслiвы i ганарлiвы, думаючы, што заваяваѓ Алiну для сябе, яна змянiла свае паводзiны ѓ адносiнах да яго толькi таму, што ѓпотай сустракалася з iншым мужчынам, сваiм умiлаваным. Тое самае дзiця, чыё абяцанае з'яѓленне так напоѓнiла яго гонарам, не было тады яго дзiцем. Усе слугi ѓ ягоным доме былi неграмi. Такiя людзi! У негра няма нi пачуцця гонару, нi маралi. "Нельга давяраць нiгеру". Цалкам магчыма, што Алiна ѓтрымлiвала чалавека Бруса. Жанчыны ѓ Еѓропе паступалi такiм чынам. Яны выйшлi замуж за нейкага чалавека, працавiтага, добрапрыстойнага грамадзянiна, такога ж, як ён сам, якi выматаѓ сябе, састарэѓ раней часу, зарабляючы грошы для сваёй жанчыны, купляючы ёй прыгожую вопратку, цудоѓны дом, у якiм можна было б жыць, а потым? Што яна зрабiла? Яна схавала другога мужчыну, маладзейшага, моцнага i прыгожага - палюбоѓнiка.

Няѓжо Фрэд не знайшоѓ Алiну ѓ Францыi? Ну, яна была амерыканскай дзяѓчынай. Ён знайшоѓ яе ѓ Францыi, у такiм месцы, у прысутнасцi такiх людзей... Ён жыва памятаѓ вечар у парыжскай кватэры Розы Франк, жанчыну, якая гаворыць - такiя размовы - напружанне ѓ паветры пакоя - сядзяць мужчыны i жанчыны - жанчыны паляць цыгарэты - словы з жаночых вуснаѓ - такiя словы. Iншая жанчына - таксама амерыканка - была на нейкiм уяѓленнi пад назвай "Баль мастацтваѓ Кват'ц". Што гэта было? Месца, вiдавочна, дзе вырвалася на волю выродлiвая пачуццёвасць.

I Трызненне падумаѓ - Алiна -

У адзiн момант Фрэд адчуѓ халодную, шалёную лютасць, а ѓ наступны момант ён адчуѓ сябе настолькi слабым, што падумаѓ, што не зможа i далей стаяць проста на нагах.

Нетутэйша востры крыѓдны ѓспамiн. У другi вечар, некалькi тыдняѓ таму, Фрэд i Алiна сядзелi ѓ садзе. Ноч была вельмi цёмная, i ён быѓ шчаслiвы. Ён пра нешта гаварыѓ з Алiнай, расказваючы ёй, вiдаць, пра свае планы наконт фабрыкi, i яна доѓга сядзела, як бы не слухаючы.

А потым яна нешта яму сказала. "У мяне будзе дзiця", - сказала яна спакойна, спакойна, вось так. Часам Алiна магла зводзiць з розуму.

У такi час, калi жанчына, на якой ты ажанiѓся, кажа табе такую рэч - першае дзiця...

Справа ѓ тым, каб узяць яе на рукi, далiкатна абняць. Ёй трэба было б крыху паплакаць, спалохацца i парадавацца адначасова. Некалькi слёз былi б самай натуральнай рэччу на свеце.

I Алiна расказала яму так спакойна i спакойна, што ѓ дадзены момант ён быѓ не ѓ стане нiчога сказаць. Ён проста сядзеѓ i глядзеѓ на яе. У садзе было цёмна, i яе твар быѓ усяго толькi белым авалам у цемры. Яна была падобная на каменную жанчыну. I вось, у гэтую хвiлiну, пакуль ён глядзеѓ на яе i пакуль яго ахоплiвала дзiѓнае пачуццё немагчымасцi гаварыць, у сад увайшоѓ мужчына.

I Алiна, i Фрэд ускочылi на ногi. Некаторы час яны стаялi разам, спалоханыя, спалоханыя - чаго? Яны абодва думалi пра адно i тое ж? Цяпер Фрэд ведаѓ, што гэта так. Яны абодва думалi, што Брус прыйшоѓ. Вось i ѓсё. Фрэд стаяѓ, дрыжучы. Алiна стаяла, дрыжучы. Нiчога не здарылася. Мужчына з адной з гарадскiх гасцiнiц выйшаѓ на вячэрнюю прагулку i, заблудзiѓшыся, зайшоѓ у сад. Ён пастаяѓ некаторы час з Фрэдам i Алiнай, размаѓляючы аб горадзе, аб прыгажосцi саду i ночы. Абодва паспелi аднавiцца. Калi мужчына сышоѓ, час сказаць нешта далiкатнае Алiне прайшло. Вестка аб хуткiм нараджэннi сына прагучала як заѓвага аб надвор'i.

- падумаѓ Фрэд, спрабуючы здушыць свае думкi... Магчыма, - у рэшце рэшт, думкi, якiя ѓ яго зараз былi, маглi быць зусiм няправiльнымi. Цалкам магчыма, што ѓ той вечар, калi ён баяѓся, ён не баяѓся нiчога, ценi. На лаѓцы побач з iм недзе ѓ садзе мужчына i жанчына ѓсё яшчэ размаѓлялi. Некалькi цiхiх слоѓ, а потым доѓгае маѓчанне. Было адчуванне чакання - несумненна, яго самога, яго прыходу. У Фрэда струмень думак, жахаѓ - смага забойства дзiѓным чынам змешвалася з жаданнем бегчы, уцячы.

Ён пачаѓ паддавацца спакусе. Калi б Алiна дазволiла свайму каханаму прыйсцi да яе так смела, яна не занадта баялася б, што яе выкрыюць. Трэба было быць вельмi асьцярожным. Задача заключалася не ѓ тым, каб пазнаць яе. Яна хацела кiнуць яму выклiк. Калi б ён смела пайшоѓ да гэтых двух людзей i знайшоѓ бы тое, чаго так баяѓся, то ѓсiм прыйшлося б выйсцi вонкi адразу. Ён будзе змушаны запатрабаваць тлумачэнняѓ.

Яму здавалася, што ён патрабуе тлумачэнняѓ, намаганняѓ, каб ягоны голас быѓ роѓным. Яно прыйшло - з вуснаѓ Алiны. "Я чакаѓ толькi дзеля таго, каб пераканацца. Дзiця, якое, як вы думалi, павiнна было стаць вашым дзiцём, не з'яѓляецца вашым дзiцём. У той дзень, калi ты адправiѓся ѓ горад, каб прадэманстраваць сябе перад iншымi, я знайшоѓ свайго каханага. Ён зараз тут, са мной".

Калi б нешта падобнае здарылася, што б зрабiѓ Фрэд? Што зрабiѓ мужчына ѓ такiх абставiнах? Ну, ён забiѓ чалавека. Але гэта нiчога не вырашыла. Вы патрапiлi ѓ дрэнную сiтуацыю i сталi яшчэ горш. Трэба было пазбягаць сцэны. Магчыма, усё гэта памылка. Фрэд зараз больш баяѓся Алiн, чым Бруса.

Ён пачаѓ цiхенька паѓзцi па жвiровай дарожцы, абсаджанай кустамi руж. Нагнуѓшыся наперад i рухаючыся вельмi асцярожна, можна было б дабрацца да хаты незаѓважаным i нячутным. Што б ён зрабiѓ тады?

Ён пракраѓся наверх, у свой пакой. Магчыма, Алiна i паступiла дурное, але яна не магла быць поѓнай дурнiцай. У яго былi грошы, становiшча, ён мог забяспечыць ёй усё, што яна хацела - яе жыццё была ѓ бяспецы. Калi б яна была крыху безразважнай, яна б хутка справiлася з гэтым. Калi Фрэд амаль дабраѓся да хаты, яму ѓ галаву прыйшоѓ план, але ён не адважыѓся вярнуцца па сцяжынцы. Аднак, калi чалавек, якi быѓ зараз з Алiнай, сыходзiѓ, ён зноѓ выпаѓзаѓ з дому i шумна ѓваходзiѓ. Яна падумае, што ён нiчога не ведае. Насамрэч ён не ведаѓ бы нiчога вызначанага. Займаючыся з гэтым мужчынам, Алiна забылася аб плынi часу. Яна нiколi не збiралася быць настолькi смелай, каб яе выкрылi.

Калi б яе выявiлi, калi б яна ведала, што ён ведае, павiнна было б быць тлумачэнне, скандал - Шэрыя з Олд-Харбара - Жонка Фрэда Грэя - Алiна, магчыма, сыходзiць з iншым мужчынам - мужчына - звычайны чалавек, просты завадскi працоѓны, садоѓнiк.

Фрэд раптам стаѓ вельмi вялiкадушным. Алiна была ѓсяго толькi дурным дзiцем. Калi загнаць яе ѓ кут, гэта можа разбурыць яе жыццё. У рэшце рэшт яго час прыйдзе.

I зараз ён люта злаваѓся на Бруса. "Я злаѓлю яго!" У бiблiятэцы дома, у шуфлядзе стала, ляжаѓ зараджаны рэвальвер. Аднойчы, калi ён быѓ у войску, ён застрэлiѓ чалавека. "Я буду чакаць. Мой час прыйдзе".

Гонар ахапiѓ Фрэда, i ён выпрастаѓся на сцяжынцы. Ён не падкраѓся б да дзвярэй уласнай хаты, як злодзей. Стоячы цяпер проста, ён зрабiѓ два цi тры крокi, кiруючыся, аднак, да дома, а не да таго месца, адкуль даносiлiся галасы. Нягледзячы на сваю смеласць, ён вельмi асцярожна паставiѓ ногi на жвiр сцежкi. Сапраѓды, было б вельмi суцяшальна, калi б ён мог суцяшацца пачуццём смеласцi i пры гэтым не быць выкрытым.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ШОСТЫ

АДНАК ГЭТА БЫЛО дарэмна. _ _ Нага Фрэда стукнулася аб круглы камень, ён спатыкнуѓся i быѓ вымушаны зрабiць хуткi крок, каб не ѓпасцi. Раздаѓся голас Алiны. "Фрэд", - сказала яна, а пасля наступiла цiшыня, вельмi шматзначная цiшыня, калi Фрэд, дрыжучы, стаяѓ на сцяжынцы. Мужчына i жанчына ѓсталi з лаѓкi i падышлi да яго, i iм авалодала хваравiтае пачуццё страчанасцi. Ён меѓ рацыю. Мужчына з Алiнай быѓ садоѓнiкам Брусам. Падышоѓшы да яго, усе тры хвiлiны стаялi моѓчкi. Што гэта было: гнеѓ цi страх авалодаѓ Фрэдам? Брусу не было чаго сказаць. Пытанне, якое трэба было вырашыць, было памiж Алiнай i яе мужам. Калi б Фрэд раптам здзейснiѓ нешта жорсткае - напрыклад, стрэлiѓ, - ён па неабходнасцi стаѓ бы непасрэдным удзельнiкам сцэны. Ён быѓ акцёрам, якi стаяѓ у баку, пакуль двое iншых акцёраѓ выконвалi свае ролi. Ну, гэта быѓ страх, якi авалодаѓ Фрэдам. Ён жудасна баяѓся не мужчыны Бруса, а жанчыны Алiны.

Ён амаль дабраѓся да дома, калi яго знайшлi, але Алiна i Брус, падышоѓшы да яго па верхняй тэрасе, цяпер стаялi памiж iм i домам. Фрэд адчуваѓ сябе гэтак жа, як салдат, якi збiраѓся iсцi ѓ бой.

Было тое ж пачуццё спусташэння, дасканалай адзiноты ѓ нейкiм дзiѓна пустым месцы. Збiраючыся ѓ бой, ты раптам губляеш усялякую сувязь з жыццём. Вы занепакоеныя смерцю. Смерць тычыцца толькi цябе, а мiнулае - згасаючы цень. Будучынi няма. Вас не кахаюць. Ты нiкога не любiш. Неба над галавой, зямля яшчэ пад нагамi, побач з табой маршыруюць таварышы, каля дарогi, па якой ты iдзеш з некалькiмi сотнямi iншых мужчын - усё такiя ж, як ты, пустыя машыны - як рэчы - дрэвы растуць, але неба, зямля, дрэвы не маюць да цябе нiякага дачынення. Твае таварышы зараз не маюць да цябе нiякага дачынення. Вы - няскладная iстота, якая плавае ѓ космасе, вось-вось вас заб'юць, вось-вось паспрабуеце пазбегнуць смерцi i заб'яце iншых. Фрэд добра ведаѓ пачуццё, якое ён цяпер адчуваѓ; i тое, што ён зноѓ атрымае яе пасля заканчэння вайны, пасля гэтых месяцаѓ мiрнага жыцця з Алiнай, ва ѓласным садзе, каля дзвярэй уласнай хаты, напаѓняла яго ранейшым жахам. У баi ты не баiшся. Адвага цi баязлiвасць не маюць да гэтага нiякага дачынення. Ты там. Кулi будуць лятаць вакол цябе. Вас стукнуць, цi вы ѓцячэце.

Цяпер Алiна не належала Фрэду. Яна стала ворагам. Праз iмгненне яна пачне прамаѓляць словы. Словы былi кулямi. Яны ѓдарылi цябе цi прамахнулiся, i ты ѓцёк. Хоць на працягу некалькiх тыдняѓ Фрэд змагаѓся з перакананнем, што памiж Алiнай i Брусам нешта адбылося, яму больш не трэба працягваць гэтую барацьбу. Цяпер яму трэба было даведацца праѓду. Цяпер, як у баi, яго альбо параняць, альбо ён уцячэ. Ну, ён ужо ѓдзельнiчаѓ у баях. Яму пашанцавала, ён здолеѓ пазбегнуць бiтваѓ. Алiна, якая стаяла перад iм, дом, якi цьмяна вiднеѓся за яе плячом, неба над галавой, зямля пад яго нагамi, - усё гэта цяпер не належала яму. Ён сёе-тое ѓспомнiѓ - маладога незнаёмца ля дарогi ѓ Францыi, маладога яѓрэя, якi хацеѓ сарваць зоркi з неба i з'есцi iх. Фрэд ведаѓ, што меѓ на ѓвазе малады чалавек. Ён меѓ на ѓвазе, што хоча зноѓ стаць часткай рэчаѓ, што ён хоча, каб рэчы сталi часткай яго самога.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ СЁМЫ

ЛIНII БЫЛА _ КАЖАМ. Словы павольна i балюча сарвалiся з яе вуснаѓ. Ён не мог бачыць яе вуснаѓ. Яе твар уяѓляѓ сабой белы авал у цемры. Яна была падобная на каменную жанчыну, якая стаiць перад iм. Яна выявiла, што кахае iншага мужчыну, i ён прыйшоѓ за ёй. Калi яны з Фрэдам былi ѓ Францыi, яна была яшчэ дзяѓчынкай i нiчога не ведала. Яна думала аб шлюбе як аб шлюбе - двух людзях, якiя жывуць разам. Хоць яна зрабiла з Фрэдам зусiм недаравальны ѓчынак, нiчога падобнага не было задумана. Яна думала, што нават пасля таго, як яна знайшла свайго мужчыну i пасля таго, як яны сталi палюбоѓнiкамi, яна спрабавала... Ну, яна думала, што ѓсё яшчэ можа працягваць кахаць Фрэда, жывучы з iм. Жанчыне, як i мужчыне, патрэбны час, каб пасталець. Мы так мала ведаем аб сабе. Яна працягвала iлгаць сабе, але цяпер мужчына, якога яна кахала, вярнуѓся, i яна не магла працягваць хлусiць нi яму, нi Фрэду. Працягваць жыць з Фрэдам было б хлуснёй. Не пайсцi з умiлаваным было б хлуснёй.

"Дзiця, якога я чакаю, не тваё дзiця, Фрэд".

Фрэд нiчога не сказаѓ. Што трэба было сказаць? Калi ты ѓ баi, цябе дзiвяць кулi цi ты ѓцякаеш, ты жывеш, ты радуешся жыццю. Наступiла цяжкае маѓчанне. Секунды цягнулiся павольна i пакутлiва. Бiтва, якая аднойчы пачалася, здаецца, нiколi не скончыцца. Фрэд думаѓ, ён верыѓ, што, калi ён вернецца дадому ѓ Амерыку, калi ён ажэнiцца на Алiне, вайна скончыцца. "Вайна, каб пакласцi канец вайне".

Фрэду хацелася ѓпасцi на сцежку i закрыць твар рукамi. Яму хацелася плакаць. Калi табе балюча, ты робiш менавiта гэта. Ты крычыш. Ён хацеѓ, каб Алiна замоѓкла i больш нiчога не казала. Якiмi жахлiвымi рэчамi могуць быць словы. "Не! Спыняцца! Не кажы больш нi слова, - хацеѓ ён малiць яе.

- Я нiчога не магу з гэтым зрабiць, Фрэд. Мы збiраемся зараз. Мы толькi чакалi, каб сказаць вам", - сказала Алiна.

I зараз словы прыйшлi да Фрэда. Як зневажальна! Ён малiѓ яе. "Гэта ѓсё няправiльна. Не сыходзь, Алiна! Заставайся тут! Дай мне час! Дай мне шанец! Не сыходзь!" Словы Фрэда былi падобныя да стральбы па ворагу ѓ баi. Вы стрэлiлi ѓ надзеi, што хто-небудзь пацерпiць. Вось i ѓсё. Вораг спрабаваѓ зрабiць нешта жудаснае з вамi, а вы спрабавалi зрабiць нешта жудаснае з ворагам.

Фрэд працягваѓ паѓтараць адны i тыя ж два цi тры словы зноѓ i зноѓ. Гэта было падобна на стралянiну з вiнтоѓкi ѓ баi - стрэл i яшчэ раз стрэл. "Не рабi гэтага! Вы не можаце! Не рабi гэтага! Ты не можаш!" Ён адчуваѓ, што ёй балюча. Гэта было добра. Ён адчуваѓ сябе амаль радасным пры думцы аб тым, што Алiна пакрыѓджана. Ён амаль не заѓважыѓ мужчыну Бруса, якi адступiѓ крыху назад, пакiнуѓшы мужчыну i жонку тварам адзiн да аднаго. Алiна паклала руку на плячо Фрэда. Усё яго цела было напружаным.

I зараз гэтыя двое, Алiна i Брус, сыходзiлi па сцяжынцы, на якой ён стаяѓ. Алiна абвiла рукамi шыю Фрэда i магла б пацалаваць яго, але ён адхiлiѓся крыху назад, яго цела напружылася, i мужчына i жанчына прайшлi мiма яго, пакуль ён так стаяѓ. Ён адпускаѓ яе. Ён нiчога не зрабiѓ. Было вiдавочна, што падрыхтоѓка ѓжо была зроблена. Мужчына Брус нёс дзве цяжкiя сумкi. Iх недзе чакала машына? Куды яны накiроѓвалiся? Яны дайшлi да варот i выходзiлi з саду на дарогу, калi ён зноѓ крыкнуѓ. "Не рабi гэтага! Вы не можаце! Не рабi гэтага!" усклiкнуѓ ён.

OceanofPDF.com

КНIГА ДВАНАЦЦАТАЯ

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ВОСЬМЫ

Лiнiя i B Руса _ сышоѓ. Да лепшага цi да горшага, для iх пачалося новае жыццё. Эксперыментуючы з жыццём i каханнем, яны былi злоѓлены. Цяпер для iх пачнецца новы раздзел. Iм давядзецца сутыкнуцца з новымi праблемамi, новым ладам жыцця. Паспрабаваѓшы жыццё з адной жанчынай i пацярпеѓшы няѓдачу, Брусу давядзецца паспрабаваць яшчэ раз, Алiн давядзецца паспрабаваць яшчэ раз. Якiя цiкаѓныя эксперыментальныя гадзiны iх чакаюць наперадзе: Брус, магчыма, чарнарабочы, а ѓ Алiн няма грошай, каб марнаваць iх вольна, без раскошы. Цi каштавала тое, што яны зрабiлi, сваiх грошай? У любым выпадку, яны гэта зрабiлi, яны зрабiлi крок, ад якога ѓжо не маглi адступiць.

Як заѓсёды здараецца з мужчынам i жанчынай, Брус крыху баяѓся - напалову спалоханы, напалову далiкатны - i думкi Алiн прынялi практычны абарот. У рэшце рэшт, яна была адзiным дзiцем. Яе бацька нейкi час будзе ѓ лютасцi, але ѓ рэшце рэшт яму давядзецца здацца. Дзiця, калi ён з'явiцца, узбудзiць мужчынскую сентыментальнасць як Фрэда, так i яе бацькi. З Бернiс, жонкай Бруса, магчыма, будзе больш складана справiцца. Яшчэ - трохi грошай. Не было шанцаѓ, што яна калi-небудзь зноѓ атрымае яго. Праз некаторы час будзе новы шлюб.

Яна працягвала дакранацца да рукi Бруса i з-за Фрэда, якi стаяѓ там, у цемры, зараз адна, цiха плакала. Дзiѓна, што ён, якi так хацеѓ яе i цяпер, калi яна ѓ яго з'явiлася, амаль адразу пачаѓ думаць пра нешта iншае. Ён хацеѓ знайсцi прыдатную жанчыну, жанчыну, з якой ён сапраѓды мог бы ажанiцца, але гэта была толькi палова справы. Ён таксама хацеѓ знайсцi прыдатную працу. Адыход Алiны ад Фрэда быѓ непазбежны, як i яго адыход ад Бернiс. Гэта была яе праблема, але ѓ яго ѓсё яшчэ была свая праблема.

Калi яны прайшлi праз вароты, выйшлi з саду на дарогу, Фрэд на iмгненне застыѓ, застыѓшы i замёршы, а затым пабег унiз, каб паглядзець, як яны сыходзяць. Яго цела ѓсё яшчэ здавалася застылым ад страху i жаху. Якога? Аб усiм, што абрынулася на яго адразу, без папярэджання. Ну, нешта ѓнутры спрабавала яго папярэдзiць. "Да чорта гэта!" Той чалавек з Чыкага, якога ён толькi што пакiнуѓ каля дзвярэй гатэля ѓ цэнтры горада, ягоныя словы. "Ёсць пэѓныя людзi, якiя могуць заняць настолькi моцную пазiцыю, што iх немагчыма будзе закрануць. З iмi нiчога не можа здарыцца". Зразумела, ён меѓ на ѓвазе грошы. "Нiчога не можа здарыцца. Нiчога не можа здарыцца". Гэтыя словы прагучалi ѓ вушах Фрэда. Як ён ненавiдзеѓ гэтага чалавека з Чыкага. Праз iмгненне Алiна, якая iшла побач са сваiм умiлаваным па кароткiм адрэзку дарогi на вяршынi ѓзгорка, павернецца назад. Фрэд i Алiн пачнуць новае сумеснае жыццё. Так бы i здарылася. Так павiнна было здарыцца. Яго думкi вярнулiся да грошай. Калi Алiна сыдзе з Брусам, у яе не будзе грошай. Ха!

Брус i Алiна не пайшлi па адной з дзвюх дарог у горад, а пайшлi па малавыкарыстоѓваемай сцежцы, якая крута вяла ѓнiз па схiле ѓзгорка да рачной дарогi ѓнiзе. Гэта быѓ шлях, па якiм Брус меѓ звычай iсцi па нядзелях абедаць з Губкай Марцiнам i яго жонкай. Сцежка была крутая i зарасла пустазеллем i хмызняком. Брус пайшоѓ наперад, несучы дзве сумкi, а Алiна рушыла ѓслед за iм, не аглядаючыся. Яна плакала, але Фрэд не ведаѓ. Спачатку знiкла яе цела, потым плечы i, нарэшце, галава. Здавалася, яна апускалася ѓ зямлю, апускаючыся такiм чынам у цемру. Магчыма, яна не адважвалася азiрнуцца назад. Калi б яна павярнулася, яна, магчыма, страцiла б смеласць. Жонка Лота - саляны слуп. Фрэд хацеѓ крычаць на ѓвесь голас...

- Глядзi, Алiна! Глядзець!" Ён нiчога не сказаѓ.

Па выбранай дарозе хадзiлi толькi рабочыя i слугi, якiя працавалi ѓ дамах на ѓзгорку. Яна рэзка спускалася да старой дарогi, якая iшла ѓздоѓж ракi, i Фрэд успомнiѓ, што, калi ён быѓ хлопчыкам, ён спускаѓся па ёй разам з iншымi хлопчыкамi. Губка Марцiн жыѓ там, у старым цагляным доме, якi калiсьцi быѓ часткай стайнi гасцiнiцы, калi дарога была адзiнай, якая вядзе ѓ маленькi рачны гарадок.

"Гэта ѓсё хлусня. Яна вернецца. Яна ведае, што, калi яе не будзе тут ранiцай, будуць размовы. Яна не асмелiцца. Цяпер яна вернецца на груд. Я забяру яе назад, але ѓ далейшым жыццё ѓ нашым доме будзе некалькi iншы. Я буду тут босам. Я скажу ёй, што яна можа рабiць, а што не. Больш нiякiх глупстваѓ.

Абодва чалавекi цалкам знiклi. Як цiхая ноч! Фрэд цяжка рушыѓ да дома i ѓвайшоѓ унутр. Ён нацiснуѓ кнопку, i нiжняя частка дома асвятлiлася. Якiм дзiѓным здаваѓся яго дом, пакой, у якiм ён стаяѓ. Там было вялiкае крэсла, у якiм ён звычайна сядзеѓ па вечарах i чытаѓ вячэрнюю газету, пакуль Алiна гуляла ѓ садзе. У юнацтве Фрэд гуляѓ у бейсбол i нiколi не губляѓ цiкавасцi да гэтага вiду спорту. Улетку па вечарах ён заѓсёды глядзеѓ, як iдуць справы ѓ розных камандах лiгi. Цi змогуць "Джаентс" зноѓ выйграць вымпел? Зусiм аѓтаматычна ён узяѓ вячэрнюю газету i кiнуѓ яе.

Фрэд сеѓ у крэсла, абхапiѓшы галаву рукамi, але хутка падняѓся. Ён успомнiѓ, што ѓ скрынцы маленькага пакоя першага паверха дома, званай бiблiятэкай, ляжаѓ зараджаны рэвальвер, i ён пайшоѓ, дастаѓ яго i, стоячы ѓ асветленым пакоi, трымаѓ яго ѓ руцэ. Рукi. Ён тупа паглядзеѓ на гэта. Прайшлi хвiлiны. Дом здаѓся яму невыносным, i ён зноѓ выйшаѓ у сад i сеѓ на лаву, на якой сядзеѓ ён з Алiнай у той раз, калi яна расказала яму пра чаканае нараджэнне дзiцяцi - дзiця, якое не было яго дзiцем.

"Той, хто быѓ салдатам, мужчына, якi сапраѓды мужчына, мужчына, якi заслугоѓвае павагi сваiх субратаѓ, не будзе сядзець спакойна i дазваляць iншаму мужчыне пайсцi з яго жанчынай".

Фрэд вымавiѓ гэтыя словы пра сябе, як быццам размаѓляючы з дзiцем, кажучы яму, што трэба рабiць. Потым ён зноѓ увайшоѓ у дом. Што ж, ён быѓ чалавекам дзеяньня, дзеячам. Цяпер прыйшоѓ час нешта зрабiць. Цяпер ён пачаѓ злавацца, але не ведаѓ напэѓна, злуецца ён на Бруса, на Алiн цi на сябе. Нечым накшталт свядомага намагання ён накiраваѓ свой гнеѓ на Бруса. Ён быѓ мужчынам. Фрэд спрабаваѓ цэнтралiзаваць свае пачуццi. Яго гнеѓ не збiраѓся збiрацца разам. Ён злаваѓся на рэкламнага агента з Чыкага, з якiм была гадзiна таму, на слуг у яго доме, на чалавека Губку Марцiна, якi быѓ сябрам Бруса Дадлi. "Я наогул не буду займацца гэтай рэкламнай схемай", - заявiѓ ён сабе. На iмгненне яму захацелася, каб у пакой увайшоѓ адзiн са слуг-неграѓ яго дома. Ён падыме рэвальвер i стрэлiць. Кагосьцi б забiлi. Яго мужнасць заявiла б аб сабе. Негры такiя людзi! "У iх няма маральнага пачуцця". Усяго на iмгненне ѓ яго ѓзнiкла спакуса прыцiснуць рулю рэвальвера да ѓласнай галавы i стрэлiць, але потым гэта спакуса хутка прайшла.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ТРЫЦЦАЦЬ ДЗЕВЯТЫ

IДЗЕМ Мякка _ I Бясшумна выйшаѓшы з хаты i пакiнуѓшы ѓключаным святло, Фрэд паспешлiва пайшоѓ па сцяжынцы да садовай брамкi i выйшаѓ на дарогу. Цяпер ён вырашыѓ знайсцi гэтага чалавека Бруса i забiць яго. Яго рука схапiла дзяржальню рэвальвера, ён пабег па дарозе i пачаѓ таропка спускацца па крутой сцяжынцы на нiжнюю дарогу. Час ад часу ён падаѓ. Шлях быѓ вельмi крутым i нявызначаным. Як Алiн i Брусу ѓдалося спусцiцца? Магчыма, яны недзе ѓнiзе. Ён застрэлiць Бруса, а потым вернецца Алiн. Усё будзе так, як было да таго, як з'явiѓся Брус i разбурыѓ сябе i Алiн. Калi б Фрэд, стаѓшы ѓладальнiкам завода "Шэрыя колы", толькi звольнiѓ гэтага старога нягоднiка, Губку Марцiна.

Ён усё яшчэ чапляѓся за думку, што ѓ любы момант можа сустрэць Алiну, якая з цяжкасцю iдзе па сцяжынцы. Час ад часу ён спыняѓся, каб паслухаць. Спусцiѓшыся на нiжнюю дарогу, ён стаяѓ некалькi хвiлiн. Побач з iм было месца, дзе плынь падступала блiзка да берага i частка старой рачной дарогi была выедзена. Хтосьцi спрабаваѓ, скiнуѓшы вазы смецця, брэндзi дрэѓ, некалькi ствалоѓ дрэѓ, спынiць галодную раку, якая грызуць зямлю. Якая дурная iдэя - што такую раку, як Агаё, можна так лёгка адхiлiць ад свайго прызначэння. Аднак нехта мог хавацца ѓ кучы кустоѓя. Фрэд падышоѓ да яго. Рака выдавала цiхi шум менавiта ѓ гэтым месцы. Недзе далёка, уверх цi ѓнiз па рацэ, пачуѓся слабы гук параходнага свiстка. Гэта было падобна на кашаль ноччу ѓ цёмным доме.

Фрэд вырашыѓ забiць Бруса. Гэта было б актуальна зараз, цi не так? Пасля таго, як гэта было зроблена, больш не трэба было казаць слоѓ. Больш не павiнна быць жудасных слоѓ з вуснаѓ Алiны. "Дзiця, якога я чакаю, не тваё дзiця". Якая iдэя! - Яна не можа... яна не можа быць такой дурнiцай.

Ён пабег рачной дарогай да горада. У яго галаве ѓзнiкла думка. Магчыма, Брус i Алiна пайшлi ѓ дом Губкi Марцiна, i ён знойдзе iх там. Была нейкая змова. Гэты чалавек, Губка Марцiн, заѓсёды ненавiдзеѓ Шэрых. Калi Фрэд быѓ хлопчыкам, у краме Губкi Марцiна. Што ж, у адрас бацькi Фрэда былi выкiнуты абразы. "Калi ты паспрабуеш, я цябе паб'ю. Гэта мая крама. Нi ты, нi хто-небудзь iншы не будзе прыспешваць мяне выконваць лайдакую працу". Вось такi чалавек, маленькi працоѓны ѓ мястэчку, дзе бацька Фрэда быѓ галоѓным жыхаром.

Фрэд працягваѓ спатыкацца на бягу, але моцна трымаѓ дзяржальню рэвальвера. Дабраѓшыся да хаты Марцiнаѓ i выявiѓшы, што цёмна, ён смела падышоѓ i стаѓ стукаць у дзверы дзяржальняй рэвальвера "Сайленс". Фрэд зноѓ раззлаваѓся i, выйшаѓшы на дарогу, стрэлiѓ з рэвальвера, аднак не ѓ хату, а ѓ маѓклiвую цёмную раку. Што за iдэя. Пасля стрэлу ѓсё было цiха. Гук стрэлу нiкога не разбудзiѓ. Рака цякла ѓ цемры. Ён чакаѓ. Недзе ѓдалечынi пачуѓся крык.

Ён пайшоѓ назад па дарозе i зараз аслабеѓ i стамiѓся. Яму хацелася спаць. Што ж, Алiна была для яго як мацi. Калi ён быѓ расчараваны цi засмучаны, з ёй можна было паразмаѓляць. У апошнi час яна ѓсё больш была падобная на мацi. Цi магла мацi так кiнуць дзiця? Ён зноѓ пераканаѓся, што Алiна вернецца. Калi ён вернецца да таго месца, дзе сцежка вяла ѓверх па схiле ѓзгорка, яна будзе чакаць. Можа быць, гэта праѓда, што яна кахала iншага мужчыну, але каханнi магло быць некалькi. Пакiньце гэта. Ён хацеѓ свету зараз. Магчыма, яна атрымала ад яго нешта такое, чаго Фрэд не мог даць, але ѓ рэшце рэшт яна з'ехала толькi на час. Мужчына толькi што з'ехаѓ з краiны. Калi ён пайшоѓ, у яго было дзве сумкi. Алiна ѓсяго толькi спусцiлася па сцяжынцы на схiле ѓзгорка, каб развiтацца з iм. Растанне закаханых, так? Замужняя жанчына павiнна выконваць свае абавязкi. Усе старамодныя жанчыны былi такiмi. Алiна не была новай жанчынай. Яна паходзiла ад добрых людзей. Яе бацька быѓ чалавекам, якога трэба паважаць.

Фрэд зноѓ стаѓ амаль вясёлым, але калi ён дабраѓся да кучы кустоѓя ля падножжа сцежкi i не знайшоѓ там нiкога, ён зноѓ аддаѓся смутку. Сеѓшы ѓ цемры на бервяно, ён выпусцiѓ рэвальвер на зямлю ѓ сваiх ног i закрыѓ твар рукамi. Ён доѓга сядзеѓ i плакаѓ, як плакала б дзiця.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ САРАК

Т Ё НОЧ ПРАЦЯГ дужа цёмна i цiха. Фрэд падняѓся на круты пагорак i апынуѓся ѓ сваёй хаце. Падняѓшыся наверх i зайшоѓшы ѓ свой пакой, ён зусiм аѓтаматычна, у цемры, распрануѓся. Потым ён лёг у ложак.

У ложку ён ляжаѓ знясiлены. Прайшлi хвiлiны. Удалечынi ён пачуѓ крокi, затым галасы.

Цi вярнулiся яны зараз, Алiна i яе мужчына, цi хацелi яны яшчэ раз памучыць яго?

Калi б яна вярнулася зараз! Яна ѓбачыць, хто гаспадар у доме Шэрых.

Калi б яна не прыйшла, прыйшлося б нешта тлумачыць.

Ён сказаѓ бы, што яна з'ехала ѓ Чыкага.

"Яна з'ехала ѓ Чыкага. - Яна з'ехала ѓ Чыкага. Ён прашаптаѓ гэтыя словы ѓслых.

Галасы на дарозе перад домам належалi двум мурынкам. Яны вярнулiся пасля вечара ѓ горадзе i прывялi з сабой двух неграѓ.

"Яна з'ехала ѓ Чыкага. - Яна з'ехала ѓ Чыкага.

У рэшце рэшт, з часам людзям давядзецца перастаць задаваць пытаннi. У Олд-Харбары Фрэд Грэй быѓ моцным чалавекам. Ён працягне рэалiзацыю сваiх рэкламных планаѓ, становячыся ѓсё мацней i мацней.

Гэты Брус! Абутак ад дваццацi да трыццацi долараѓ за пару. Ха!

Фрэд хацеѓ смяяцца. Ён спрабаваѓ, але не змог. Гэтыя абсурдныя словы працягвалi гучаць у ягоных вушах. "Яна з'ехала ѓ Чыкага". Ён чуѓ, як сам казаѓ гэта Харкорту i iншым, усмiхаючыся пры гэтым.

Адважны чалавек. Што чалавек робiць, дык гэта ѓсмiхаецца.

Калi чалавек выходзiць з чаго-небудзь, ён адчувае палёгку. На вайне, у баi, калi паранены - пачуццё палягчэння. Цяпер Фрэду больш не давядзецца гуляць нейкую ролю, быць мужчынам для чыёй-то жанчыны. Гэта будзе залежаць ад Бруса.

На вайне, калi цябе параняць, дзiѓнае пачуццё палягчэння. "Гатова. Цяпер здаравей".

"Яна з'ехала ѓ Чыкага". Гэты Брус! Абутак ад дваццацi да трыццацi долараѓ за пару. Рабочы, садоѓнiк. Хо, хо! чаму Фрэд не мог смяяцца? Ён працягваѓ спробы, але пацярпеѓ няѓдачу. На дарозе перад домам адна з мурынак цяпер смяялася. Пачуѓся шоргат гук. Пажылая мурынка паспрабавала супакоiць маладзейшую, чорную жанчыну, але яна працягвала смяяцца пранiзлiвым смехам мурынкi. "Я ведала гэта, я ведала гэта, я ведала гэта ѓвесь час", - усклiкнула яна, i пранiзлiвы пранiзлiвы смех пранёсся па садзе i дайшоѓ да пакоя, дзе Фрэд сядзеѓ прама i нерухома ѓ ложку.

КАНЕЦ

OceanofPDF.com

Дзягоць: Дзяцiнства Сярэдняга Захаду

Мастацкiя мемуары "Тар" (1926) былi першапачаткова апублiкаваны выдавецтвам "Boni & Liveright" i з тых часоѓ перавыдавалiся некалькi разоѓ, у тым лiку крытычнае выданне 1969 года. Кнiга складзена з эпiзодаѓ дзяцiнства Эдгара Мурхеда (па мянушцы Тар-хiл, цi Тар, з-за паходжання яго бацькi з Паѓночнай Каралiны). Выдуманае месца дзеяння рамана падобна на Камдэн, штат Агаё, дзе нарадзiѓся Андэрсан, нягледзячы на тое, што ён правёѓ там толькi першы год. Эпiзод з кнiгi пазней з'явiѓся ѓ перапрацаваным выглядзе як апавяданне "Смерць у лесе" (1933).

Па словах навукоѓца з Шервуда Андэрсана Рэя Льюiса Уайта, менавiта ѓ 1919 годзе аѓтар упершыню згадаѓ у лiсце свайму тагачаснаму выдаѓцу Б. В. Хюбшу, што ён быѓ зацiкаѓлены ѓ складаннi серыi апавяданняѓ, заснаваных на "... вясковага жыцця на ѓскраiне маленькага мястэчка на Сярэднiм". Аднак з гэтай iдэi нiчога не выйшла датуль, пакуль прыкладна ѓ лютым 1925 гады папулярны штомесячны часопiс The Woman's Home Companion не выказаѓ зацiкаѓленасць у выпуску такой серыi. На працягу гэтага года, уключаючы лета, на працягу якога Андэрсан жыѓ з сям'ёй у Траѓтдэйле, штат Вiрджынiя, дзе ён пiсаѓ у бярвенiстай хацiне, быѓ напiсаны праект "Смол: дзяцiнства Сярэдняга Захаду". Хоць праца над кнiгай улетку прасовалася павольней, чым чакалася, Андэрсан паведамiѓ свайму агенту Ота Лiверыту ѓ вераснi 1925 гады, што прыкладна дзве трацiны кнiгi было скончана. Гэтага было дастаткова, каб у лютым 1926 года часткi "Хатняга кампаньёна жанчыны" былi разасланы i апублiкаваны ва ѓстаноѓленым парадку ѓ перыяд з чэрвеня 1926 года па студзень 1927 года. Затым Андэрсан завяршыѓ астатнюю частку кнiгi, якая была апублiкавана ѓ лiстападзе 1926 года.

OceanofPDF.com

Вокладка першага выдання

OceanofPDF.com

УТРЫМАННЕ

ПРАДМОВА

ЧАСТКА I

РАЗДЗЕЛ I

РАЗДЗЕЛ II

РАЗДЗЕЛ III

РАЗДЗЕЛ IV

РАЗДЗЕЛ V

ЧАСТКА II

РАЗДЗЕЛ VI

ГЛАВА VII

РАЗДЗЕЛ VIII

ГЛАВА IX

РАЗДЗЕЛ X

РАЗДЗЕЛ ХI

ЧАСТКА III

РАЗДЗЕЛ XII

РАЗДЗЕЛ XIII

ЧАСТКА IV

РАЗДЗЕЛ XIV

РАЗДЗЕЛ XV

ЧАСТКА V

РАЗДЗЕЛ XVI

РАЗДЗЕЛ ХVII

РАЗДЗЕЛ ХVIII

РАЗДЗЕЛ ХIХ

РАЗДЗЕЛ XX

РАЗДЗЕЛ XXI

РАЗДЗЕЛ ХХII

OceanofPDF.com

Сучасны вiд на невялiкае мястэчка Траутдейл, штат Вiрджынiя, дзе Андэрсан напiсаѓ частку кнiгi.

OceanofPDF.com

Андэрсан, блiзка да моманту публiкацыi

OceanofPDF.com

Да

ЭЛIЗАБЭТ АНДЭРСОН

OceanofPDF.com

ПРАДМОВА

У МЯНЕ ЁСЦЬ прызнанне зрабiць. Я апавядальнiк, якi пачынае расказваць гiсторыю, i ад мяне нельга чакаць, што я скажу праѓду. Iсцiна для мяне немагчымая. Гэта як дабро: нешта, да чаго iмкнуцца, але нiколi не дасягаюць. Год цi два таму я вырашыѓ паспрабаваць расказаць гiсторыю свайго дзяцiнства. Выдатна, я ѓзяѓся за працу. Якая праца! Я смела ѓзяѓся за гэтую задачу, але неѓзабаве зайшоѓ у тупiк. Як i любы iншы мужчына i жанчына ѓ свеце, я заѓсёды думаѓ, што гiсторыя майго ѓласнага дзяцiнства будзе захапляльнай [вельмi цiкавай].

Я пачаѓ пiсаць. Дзень цi два ѓсё iшло добра. Я сядзеѓ за сталом i нешта пiсаѓ. Я, Шэрвуд Андэрсан, амерыканец, у юнацтве рабiѓ тое i тое. Ну, я гуляѓ у мяч, краѓ яблыкi з садоѓ, неѓзабаве, быѓшы мужчынам, пачаѓ думаць пра жанчыну, часам баяѓся ноччу ѓ цемры. Што за лухта пра ѓсё гэта казаць. Мне стала сорамна.

I ѓсё ж я хацеѓ чагосьцi, чаго мне не трэба саромецца. Дзяцiнства - гэта нешта цудоѓнае. Мужнасць, вытанчанасць - гэта тое, да чаго варта iмкнуцца, але нявiннасць некалькi саладзей. Магчыма, было б мудрэй заставацца невiнаватым, але гэта немагчыма. Я б хацеѓ, каб гэта было магчыма.

У рэстаране Новага Арлеана я пачуѓ, як мужчына тлумачыѓ лёс крабаѓ. "Ёсць два добрыя вiды", - сказаѓ ён. "Бастэры настолькi маладыя, што яны мiлыя. У крабах з мяккiм панцырам адчуваецца саладосць узросту i слабасцi".

Гэта мая слабасць - казаць пра сваё юнацкасць, магчыма, гэта прыкмета таго, што я старэю, але мне сорамна. У майго сораму ёсць прычына. Любое апiсанне сябе эгаiстычна. Аднак ёсць i iншая прычына.

Я чалавек, у якога ёсць жывыя браты, i яны моцныя i, адважуся сказаць, бязлiтасныя хлопцы. Дапусцiм, мне падабаецца мець бацьку цi мацi пэѓнага тыпу. Гэта [адзiны] вялiкi прывiлей пiсьменнiка - жыццё можа ѓвесь час узнаѓляцца ѓ поле фантазii. Але мае браты, шаноѓныя людзi, могуць мець зусiм розныя ѓяѓленнi аб тым, як трэба ѓяѓляць свету гэтых годных людзей, маiх бацькоѓ i iх бацькоѓ. Мы, сучасныя пiсьменнiкi, маем рэпутацыю адважных людзей, занадта адважных, па меркаваннi большасцi людзей, але нiкому з нас не падабаецца, калi нас збiваюць цi рэжуць на вулiцы былыя сябры цi нашы сваякi. Мы не змагары за прызавыя месцы i не [коннаборцы, большасць] з нас. Досыць бедны народ, калi казаць па праѓдзе. Цэзар меѓ рацыю, ненавiдзячы пiсакоѓ.

Цяпер атрымлiваецца, што мае сябры i сваякi ѓжо шмат ад мяне адсталi. Я ѓвесь час пiшу пра сябе i ѓцягваю iх, узнаѓляю на свой густ, а яны апынулiся вельмi цярплiвымi. Гэта сапраѓды жахлiва, калi ѓ сям'i ёсць пiсака. Пазбягайце гэтага, калi можаце. Калi ѓ вас ёсць сын, якi схiльны да гэтага, паспяшайцеся яго акунуць у iндустрыяльнае жыццё. Калi ён стане пiсьменнiкам, ён можа вас выдаць.

Разумееце, калi б я пачаѓ пiсаць пра сваё дзяцiнства, мне давялося б спытаць у сябе, колькi яшчэ вытрымаюць гэтыя людзi. Бог ведае, што я магу з iмi зрабiць, калi пайду.

Я працягваѓ пiсаць i плакаць. Ох, цьфу! Мой прагрэс быѓ занадта сумна павольным. Я не змог бы стварыць мноства маленькiх лордаѓ Фаѓнтлерояѓ, якiя выраслi ѓ амерыканскiм мястэчку на Сярэднiм Захадзе. Калi б я зрабiѓ сябе занадта добрым, я ведаѓ, што гэта не спрацуе, а калi б я зрабiѓ сябе вельмi кепскiм (а гэта была спакусай), нiхто б не паверыѓ. Дрэнныя людзi, калi да iх наблiзiцца, аказваюцца такiмi прасцякамi.

"Дзе Iсцiна?" Я спытаѓ сябе: "О, Праѓда, дзе ты? Дзе ты схаваѓся? Я зазiрнуѓ пад стол, пад ложак, выйшаѓ i агледзеѓ дарогу. Я заѓсёды шукаѓ гэтага нягоднiка, але так i не змог яго знайсцi. Дзе ён сябе трымае?

"Дзе Iсцiна?" Якое нездавальняючы пытанне, якi даводзiцца задаваць пастаянна, калi вы апавядальнiк казак.

Растлумачу, калi змагу.

Апавядальнiк, як вы ѓсё ведаеце, жыве ѓ сваiм уласным свеце. Адна справа, калi вы бачыце яго iдучым па вулiцы, iдучым у царкву, у хату сябра або ѓ рэстаран, i зусiм iншае, калi ён садзiцца пiсаць. Пакуль ён пiсьменнiк, нiчога не адбываецца, акрамя змены ягонай фантазii, i яго фантазiя заѓсёды працуе. Сапраѓды, нiколi не варта давяраць такому чалавеку. Не стаѓце яго ѓ якасцi сведкi падчас суда за сваё жыццё - цi за грошы - i будзьце вельмi асцярожныя, каб нiколi не верыць таму, што ён кажа, нi пры якiх абставiнах.

Возьмем, напрыклад, мяне. Дапусцiм, я iду па прасёлкавай дарозе, а па суседнiм полi бяжыць мужчына. Такое здарылася аднойчы, i якую гiсторыю я напiсаѓ з гэтага.

Я бачу чалавека, якi бег. Больш нiчога насамрэч не адбываецца. Ён бяжыць цераз поле i знiкае за пагоркам, але зараз выглядвайце мяне. Пазней я, магчыма, раскажу вам гiсторыю пра гэтага чалавека. Дайце мне магчымасць прыдумаць гiсторыю пра тое, чаму гэты чалавек уцёк, i паверыць у маю ѓласную гiсторыю пасля таго, як яна будзе напiсана.

Мужчына жыѓ у доме проста за ѓзгоркам. Канешне, там быѓ дом. Я стварыѓ гэта. Я мушу ведаць. Але ж я мог бы намаляваць вам дом, хоць нiколi яго не бачыѓ. Ён жыѓ у доме за ѓзгоркам i толькi што ѓ доме адбылося нешта захапляльна цiкавае i захапляльнае.

Я расказваю вам гiсторыю пра тое, што адбылося, з самым сур'ёзным тварам на свеце, сам верце гэтай гiсторыi, прынамсi, пакуль я яе расказваю.

Вы бачыце, як гэта адбываецца. Калi я быѓ дзiцем, гэтая здольнасць мяне ятрыла. З-за гэтага я ѓвесь час трапляѓ у гарачую ваду. Усе думалi, што я крыху хлус, i, вядома, я быѓ такiм. Я выйшаѓ за дом ярдаѓ на дзесяць i спынiѓся за яблыняй. Там быѓ пакаты ѓзгорак, а каля вяршынi ѓзгорка раслi кусты. З кустоѓ выйшла карова, напэѓна паскубла траву, а потым вярнулася ѓ кусты. Гэта быѓ час палётаѓ, i, мяркую, кусты былi для яе суцяшэннем.

Я напiсаѓ казку пра карову. Яна стала для мяне мядзведзем. У суседнiм горадзе быѓ цырк, i мядзведзь уцёк. Я чуѓ, як бацька казаѓ пра тое, што чытаѓ у газетах справаздачу аб уцёках. Я надаѓ сваёй гiсторыi некаторую праѓдападобнасць, i самае дзiѓнае ва ѓсiм гэтым тое, што, абдумаѓшы яе, я сам у яе паверыѓ. Я думаю, што ѓсе дзецi робяць такiя трукi. Гэта спрацавала настолькi добра, што я прымусiѓ мясцовых мужчын са стрэльбамi на плячах прачэсваць лес на працягу двух цi трох дзён, i ѓсе суседскiя дзецi падзялялi мой страх i хваляванне.

[Лiтаратурны трыѓмф - а я такi малады.] Усе казкi, у строгiм сэнсе слова, ёсць не што iншае, як хлусня. Вось чаго людзi ня могуць зразумець. Казаць праѓду занадта складана. Я даѓно адмовiѓся ад гэтай спробы.

Аднак калi справа дайшла да аповеду пра маё ѓласнае дзяцiнства - што ж, гэтым разам, сказаѓ я сабе, я буду прытрымлiвацца лiнii. Старая яма, у якую я часта падаѓ, перш чым упаѓ зноѓ. Я смела ѓзяѓся за сваю задачу. Я пераследваѓ Iсцiну ѓ сваёй памяцi, як сабака, якi ганяецца за трусам праз густыя кусты. Якая праца, якi пот пралiѓся на аркушы паперы перада мной. "Шчыра кажучы, - сказаѓ я сабе, - значыць быць добрым, i на гэты раз я буду добры. Я дакажу, наколькi бездакорны мой характар. Людзi, якiя заѓсёды ведалi мяне i ѓ якiх, магчыма, у мiнулым было занадта шмат прычын сумнявацца ѓ маiм слове, зараз будуць здзiѓлены i ѓзрадаваны".

Мне снiлася, што людзi далi мне новае iмя. Пакуль я iшоѓ па вулiцы, людзi шапталiся адзiн з адным. "Iдзе Сумленны Шервуд". Магчыма, яны будуць настойваць на тым, каб мяне абралi ѓ Кангрэс цi адправiлi амбасадарам у якую-небудзь замежную краiну. Якiмi б былi шчаслiвыя ѓсе мае сваякi.

"Нарэшце ён дае ѓсiм нам добры характар. Ён зрабiѓ нас паважанымi людзьмi.

Што да жыхароѓ майго роднага горада цi гарадоѓ, то яны таксама былi б шчаслiвыя. Тэлеграмы будуць прымацца, сустрэчы праводзiцца. Магчыма, будзе створана арганiзацыя для павышэння стандартаѓ грамадзянства, прэзiдэнтам якой я буду абраны.

Мне заѓсёды так хацелася быць прэзыдэнтам чаго-небудзь. Якi цудоѓны сон.

Нажаль - гэта не спрацуе. Я напiсаѓ адну прапанову, дзесяць, сто старонак. Iх прыйшлося разарваць. Iсцiна знiкла ѓ нетрах, настолькi густых, што ѓ яе немагчыма было пракрасцiся.

Як i ѓсе астатнiя ѓ свеце, я настолькi старанна аднавiѓ у сваiм уяѓленнi сваё дзяцiнства, што Iсцiна была зусiм страчана.

А зараз прызнанне. Я люблю прызнаннi. Я не памятаю твару маёй уласнай бацькi. Мая жонка знаходзiцца ѓ суседнiм пакоi, пакуль я сяджу i пiшу, але я не памятаю, як яна выглядае.

Мая жонка для мяне - гэта iдэя, мая мацi, мае сыны, мае сябры - гэта iдэi.

Мая фантазiя - гэта сцяна памiж мной i Iсцiнай. Iснуе свет уяѓлення, у якi я ѓвесь час апускаюся i з якога рэдка выходжу цалкам. Я хачу, каб кожны дзень быѓ для мяне захапляльна цiкавым i захапляльным, а калi гэтага не адбываецца, я сваёй фантазiяй iмкнуся зрабiць гэта так. Калi ты, чужы, прыйдзеш да мяне, ёсць шанец, што на iмгненне я ѓбачу цябе такiм, якi ты ёсць, але ѓ iншы момант ты згубiшся. Вы кажаце нешта, што прымушае мяне задумацца, i я сыходжу. Сёння ѓначы, магчыма, ты мне прыснiшся. У нас будуць цудоѓныя размовы. Мая фантазiя закiне цябе ѓ дзiѓныя, высакародныя, а можа, нават подлыя сiтуацыi. Цяпер у мяне няма нiякiх сумневаѓ. Ты мой трус, а я ганчак, якi гонiць цябе. Нават твая фiзiчная iстота мяняецца пад напорам маёй фантазii.

I тут дазвольце мне сказаць сёе-тое аб адказнасцi пiсьменнiка за створаных iм персанажаѓ. Мы, пiсьменнiкi, заѓсёды выходзiм з гэтага, здымаючы з сябе адказнасць. Мы адмаѓляем адказнасць] за нашы мары. Як абсурдна. Як часта, напрыклад, я марыѓ заняцца каханнем з якой-небудзь жанчынай, якая на самой справе не хацела мяне. Навошта адмаѓляць адказнасць за такi сон? Я раблю гэта таму, што мне гэта падабаецца [ў - хоць я i не раблю гэтага свядома. Здаецца, мы, пiсьменнiкi, таксама павiнны ѓзяць на сябе адказнасць за несвядомае].

Я вiнаваты? Я уладкованы такiм чынам. Я такi ж, як усе людзi. Ты сам больш падобны да мяне, чым табе хацелася б прызнаць. Зрэшты, збольшага вiна была i ваша. Чаму ты зацiкавiѓ маё ѓяѓленне? Дарагi чытач, я ѓпэѓнены, што, калi б вы прыйшлi да мяне, маё ѓяѓленне адразу ж было злоѓлена.

Суддзi i адвакаты, якiм даводзiлася мець справу са сведкамi падчас судовых працэсаѓ, ведаюць, наколькi распаѓсюджана мая хвароба, ведаюць, як мала людзей можна спадзявацца на iсцiну.

Як я прапанаваѓ? калi справа даходзiла да напiсання пра сябе, я, апавядальнiк, быѓ бы ѓ парадку, калi б не было жывых сведкаѓ, якiя маглi б мяне праверыць. Яны, вядома, таксама зменяць рэальныя падзеi нашага агульнага жыцця ѓ адпаведнасцi са сваiмi ѓласнымi фантазiямi.

Я раблю гэта.

Вы робiце гэта.

Усё гэта робяць.

Значна лепш справiцца з сiтуацыяй, як я зрабiѓ тут, - стварыць Тара Мурхеда, якi будзе стаяць за сябе.

Прынамсi, гэта вызваляе маiх сяброѓ i сваякоѓ. Я прызнаю, што гэта пiсьменнiцкi трук.

I наогул, толькi пасля таго, як я стварыѓ Тара Мурхеда, увасобiѓ яго ѓ жыццё ѓ сваёй уласнай фантазii, я змог сесцi перад прасцiнамi i адчуць сябе нязмушана. I толькi тады я сутыкнуѓся з самiм сабой, прыняѓ сябе. "Калi ты прыроджаны хлус, чалавек фантазii, чаму б не быць тым, хто ты ёсць?" Сказаѓ я сабе i, сказаѓшы гэта, адразу ж пачаѓ пiсаць з новым пачуццём камфорту.

OceanofPDF.com

ЧАСТКА I

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ I

Бедныя людзi _ МАЦЬ дзецi без асаблiвага пачуцця экзальтацыi. Нажаль, дзецi толькi прыходзяць. Гэта яшчэ адно дзiця, а дзецi нараджаюцца лёгка. У такiм выпадку мужчыну па нейкай незразумелай прычыне крыху сорамна. Жанчына збягае, таму што хворая. Паглядзiм, цяпер было два хлопчыкi i адна дзяѓчынка. Пакуль гэта ѓсяго тры. Добра, што гэты апошнi - яшчэ адзiн хлопчык. Ён не будзе каштаваць шмат на працягу працяглага часу. Ён можа насiць адзенне старэйшага брата, а потым, калi падрасце i запатрабуе свае рэчы, зможа працаваць. Працаваць - гэта агульны лёс чалавека. Гэта было прадугледжана першапачаткова. Каiн забiѓ Авеля дубiнкай. Гэта адбылося на краi поля. Фатаграфiя гэтай сцэны ёсць у брашуры нядзельнай школы. Авель ляжыць мёртвым на зямлi, а Каiн стаiць над iм з дубiнкай у руцэ.

На заднiм плане адзiн з анёлаѓ Божых выносiць страшны прысуд. "У поце твару твайго будзеш есьцi хлеб свой". Гэтая прапанова прагучала праз стагоддзi, каб злавiць маленькага хлопчыка з Агаё сярод усiх астатнiх. Ну, хлопчыкi знаходзяць месцы лягчэй, чым дзяѓчынкi. Яны зарабляюць больш.

Хлопчыка па iменi Эдгар Мурхед называлi Эдгарам толькi тады, калi ён быѓ вельмi малады. Ён жыѓ у Агаё, але яго бацька быѓ жыхаром Паѓночнай Каралiны, а мужчын Паѓночнай Каралiны [у насмешцы] называюць "Смалянымi абцасамi". Сусед гаварыѓ пра яго як пра яшчэ аднаго маленькага "Смолека", i пасля гэтага яго называлi спачатку "Смалапяткай", а потым проста "Дзягоццю". Якое чорнае лiпкае iмя!

Тар Мурхед нарадзiѓся ѓ мястэчку Камдэн, штат Агаё, але з'ехаѓшы адтуль, адправiѓся на рукi мацi. Будучы свядомым чалавекам, ён нiколi не бачыѓ горада, нiколi не гуляѓ па яго вулiцах, а пазней, калi стаѓ дарослым, стараѓся нiколi не вяртацца туды.

Будучы дзiцем з багатым уяѓленнем i не кахаючым расчароѓвацца, ён аддаваѓ перавагу мець адно ѓласнае месца, плён сваёй уласнай фантазii.

Тар Мурхед стаѓ пiсьменнiкам i пiсаѓ апавяданнi пра людзей у маленькiх мястэчках, пра тое, як яны жывуць, пра што думаюць, што з iмi адбываецца, але ён нiколi не пiсаѓ пра Камдэн. Дарэчы, такое месца ёсць. Гэта на чыгунцы. Туды праходзяць турысты, якiя спыняюцца, каб заправiць бензабакi. Ёсць крамы, якiя прадаюць жавальную гумку, электрапрыборы, аѓтамабiльныя шыны, фруктовыя i агароднiнныя кансервы.

Тар адкiнуѓ усе гэтыя рэчы, калi падумаѓ пра Камдэн. Ён лiчыѓ яго сваiм уласным горадам, плёнам сваёй уласнай фантазii. Часам ён размяшчаѓся на краi доѓгай раѓнiны, i жыхары горада маглi бачыць з вокнаѓ сваiх дамоѓ шырокае прастору зямлi i неба. Такое месца для вячэрняй прагулкi па [шырокай] травянiстай раѓнiне, такое месца, каб лiчыць зоркi, адчуваць вячэрнi вецер на шчацэ, чуць, якiя даносяцца здалёк, цiхiя начныя гукi.

Як чалавек Тар прачнуѓся, скажам, у гарадскiм гатэлi. Усё сваё жыццё ён спрабаваѓ удыхнуць жыццё ѓ напiсаныя iм казкi, але праца яго была цяжкай. Сучаснае жыццё складана. Што ты збiраешся сказаць аб гэтым? Як ты збiраешся ѓсё выправiць?

Вось, напрыклад, жанчына. Як ты, будучы мужчынам, будзеш разумець жанчын? Некаторыя пiсьменнiкi-мужчыны робяць выгляд, што вырашылi праблему. Яны пiшуць з вялiкай упэѓненасцю, i калi чытаеш надрукаваны аповяд, зусiм збiваешся з ног, але потым, калi ѓсё абдумаеш, усё гэта здаецца фальшывым.

Як ты збiраешся разумець жанчын, калi не можаш зразумець сябе? Як вы наогул зможаце зразумець каго-небудзь цi што-небудзь?

Як чалавек, Тар часам ляжаѓ у сваёй пасцелi ѓ горадзе i думаѓ пра Камдэн, горадзе, у якiм ён нарадзiѓся i якога ён нiколi не бачыѓ i нiколi не збiраѓся бачыць, горадзе, поѓным людзей, якiх ён мог зразумець i якiя заѓсёды разумелi яго. [У яго любовi да гэтага месца была прычына.] Ён нiкому не быѓ вiнаваты там грошай, нiколi нiкога не падманваѓ, нiколi не займаѓся каханнем з жанчынай з Камдэна, пазней ён даведаѓся, што не хацеѓ.

Цяпер Камдэн стаѓ для яго месцам сярод узгоркаѓ. Гэта было маленькае белае мястэчка ѓ далiне з высокiмi ѓзгоркамi па абодва бакi. Вы дабралiся да яго на дылiжансе, якi ехаѓ з чыгуначнага мястэчка ѓ дваццацi мiлях адсюль. Будучы рэалiстам у сваiх творах i думках, Тар не зрабiѓ дома свайго горада вельмi зручнымi, а людзей - асаблiва добрымi або якiм-небудзь чынам выключнымi.

Яны былi тымi, кiм былi, простымi людзьмi, якiя вялi даволi цяжкае жыццё, здабываючы сабе пражытак на невялiкiх палях у далiнах i на схiлах узгоркаѓ. Паколькi зямля была даволi беднай, а палi стромкiмi, сучасныя сельскагаспадарчыя прылады не маглi быць укаранёны, ды i ѓ людзей не было грошай на пакупку.

У горадзе, дзе нарадзiѓся Тар, у гэтым чыста выдуманым месцы, не мелым нiчога агульнага з рэальным Камдэнам, не было нi электрычнага асвятлення, нi вадаправода, нi ѓ каго не было аѓтамабiля. Днём мужчыны i жанчыны выходзiлi ѓ палi ѓручную сеяць кукурузу, збiралi пшанiцу з дапамогай зыбкi. Уначы, пасля дзесяцi гадзiн, вулачкi з раскiданымi па iх беднымi хаткамi былi неасветленыя. Нават у дамах было цёмна, за выключэннем рэдкiх дамоѓ, дзе нехта хварэѓ цi куды прыходзiла кампанiя. Карацей кажучы, гэта было такое месца, якое можна было знайсцi ѓ Юдэi ѓ часы Старога Запавету. Хрыстос падчас сваёй мiсii, а за iм iшоѓ Ян, Мацей, гэты дзiѓны неѓротык Iуда i астатнiя цалкам маглi наведаць менавiта такое месца.

Месца таямнiцы - дом рамантыкi. Наколькi моцна жыхарам сапраѓднага Камдэна, штат Агаё, магла не спадабацца канцэпцыя Тара аб iх горадзе.

Па праѓдзе кажучы, Тар спрабаваѓ, стварыѓшы горад па сваiм меркаваннi, дамагчыся таго, чаго было амаль немагчыма дасягнуць у рэальнасцi жыцця. У рэальным жыццi людзi нiколi не стаялi на месцы. Нiшто ѓ Амерыцы не стаiць на месцы вельмi доѓга. Ты хлопчык з горада i з'яжджаеш, каб пражыць усяго дваццаць гадоѓ. Затым аднойчы вы вяртаецеся i шпацыруеце па вулiцах свайго горада. Усё не так, як павiнна быць. Сарамлiвая маленькая дзяѓчынка, якая жыла на вашай вулiцы i якую вы лiчылi такой выдатнай, зараз стала жанчынай. У яе тырчаць зубы, а валасы ѓжо радзеюць. Якая ганьба! Калi ты ведаѓ яе яшчэ хлопчыкам, яна здавалася самай цудоѓнай iстотай на свеце. Вяртаючыся са школы дадому, ты стараѓся з усiх сiл прайсцi мiма яе дома. Яна была ѓ двары перад домам, i калi яна ѓбачыла, што ты iдзеш, яна падбегла да дзвярэй i спынiлася прама ѓнутры дома ѓ паѓзмроку. Вы крадком зiрнулi, а потым не адважылiся паглядзець яшчэ раз, але ѓявiлi сабе, якая прыгожая яна была.

Жаласны дзень для цябе, калi ты вернешся ѓ сапраѓднае месца свайго дзяцiнства. Лепш едзьце ѓ Кiтай цi на Паѓднёвыя моры. Сядзi на палубе карабля i мары. Цяпер маленькая дзяѓчынка замужам i з'яѓляецца мацi дваiх дзяцей. Хлопчык, якi гуляѓ шорт-стопам у бейсбольнай камандзе i якому вы зайздросцiлi да болю, стаѓ цырульнiкам. Усё пайшло не так. Значна лепш прыняць план Тара Мурхеда, з'ехаць з горада крыху раней, настолькi рана, каб нiчога не ѓспомнiць дакладна, i нiколi больш не вяртацца.

Тар лiчыѓ горад Камдэн нечым асаблiвым у сваiм жыццi. Нават калi ён стаѓ дарослым чалавекам i яго назвалi паспяховым, ён чапляѓся за свае мары аб гэтым месцы. Ён правёѓ вечар з нейкiмi мужчынамi ѓ вялiкiм гарадскiм гатэлi i не пайшоѓ у свой нумар дапазна. Ну, галава ѓ яго стамiлася, дух стамiѓся. Размовы былi i яшчэ, магчыма, нейкiя рознагалоссi. Ён пасварыѓся з таѓстуном, якi хацеѓ, каб ён зрабiѓ тое, чаго ён не хацеѓ.

Затым ён падняѓся ѓ свой пакой, заплюшчыѓ вочы i адразу ж апынуѓся ѓ горадзе сваiх фантазiй, у месцы свайго нараджэння, у горадзе, якога ён нiколi свядома не бачыѓ, у Камдэн, штат Агаё.

Была ноч, i ён гуляѓ па ѓзгорках над горадам. Зоркi заззялi. Невялiкi ветрык прымушаѓ шамацець лiсце дрэѓ.

Калi ён гуляѓ па ѓзгорках да таго часу, пакуль не стамляѓся, ён мог прайсцi праз лугi, дзе пасвiлiся каровы, i прайсцi мiма дамоѓ.

Ён ведаѓ людзей у кожным доме на вулачках, ведаѓ пра iх усё. Яны былi такiмi, якiмi ён марыѓ аб людзях, калi ён быѓ маленькiм хлопчыкам. Чалавек, якога ён лiчыѓ адважным i добрым, насамрэч быѓ адважным i добрым; маленькая дзяѓчынка, якую ён лiчыѓ прыгожай, ператварылася ѓ прыгожую жанчыну.

Наблiжэнне да людзей прычыняе боль. Мы выяѓляем, што людзi падобныя да нас. Лепш [калi жадаеш мiру] трымайся далей, мары аб людзях. Мужчыны, якiя робяць усё жыццё рамантычным, [магчыма] урэшце маюць рацыю. Рэальнасць занадта жахлiвая. "У поце твару твайго заробiш хлеб свой".

У тым лiку падманам, усялякiмi выкрутамi.

Каiн ускладнiѓ жыццё ѓсiм нам у той раз, калi ён забiѓ Авеля на краi поля. Ён зрабiѓ гэта з дапамогай клюшкi. Якая памылка [гэта павiнна было быць] насiць з сабой дубiнкi. Калi б Каiн не ѓзяѓ з сабой у той дзень дубiнку, Камдэн, дзе нарадзiѓся Тар Мурхед, мог бы больш быць падобным на Камдэн яго мары.

Але тады, магчыма, яму гэтага не хацелася б. Камдэн не быѓ вельмi прагрэсiѓным горадам, якiм яго бачыѓ Тар у марах.

Колькi яшчэ гарадоѓ пасля Камдэна? Бацька Тара Мурхеда быѓ валацугай, як i ён сам. Ёсць пэѓныя людзi, якiя спыняюцца на адным месцы ѓ жыццi, трымаюцца i нарэшце пакiдаюць свой след, але Дзiк Мурхед, бацька Тара, не быѓ такiм. Калi ён нарэшце размясцiѓся на адным месцы, то гэта таму, што ён занадта стамiѓся i выматаны, каб зрабiць яшчэ адзiн крок.

Тар стаѓ апавядальнiкам, але, як вы заѓважылi, казкi расказваюць бестурботныя валацугi. Нямногiя апавядальнiкi казак з'яѓляюцца добрымi грамадзянамi. Яны толькi прыкiдваюцца.

Дзiк Мурхед, бацька Тара, быѓ родам з Поѓдня, з Паѓночнай Каралiны. Напэѓна, ён толькi што спусцiѓся па схiлах гары, азiраючыся i прынюхваючыся да зямлi, як гэта зрабiлi двое мужчын, якiх Iсус Навiн, сын Навiн, паслаѓ з Сiтыма паглядзець на Ерыхон. Ён перасек кут старога штата Вiрджынiя, раку Агаё, i, нарэшце, спынiѓся ѓ горадзе, дзе, на яго думку, ён мог бы атрымаць поспех.

Што ён рабiѓ па дарозе, дзе начаваѓ, якiх жанчын бачыѓ, што, на яго думку, намышляѓ, нiхто нiколi не даведаецца.

У маладосцi ён быѓ даволi прыгожы, i тады ѓ яго было крыху грошай у суполцы, дзе грошай было мала. Калi ён адкрыѓ краму шорнай прадукцыi ѓ горадзе Агаё, да яе хлынулi людзi.

Нейкi час плаванне было лёгкiм. Iншая крама ѓ горадзе належала старому раздражняльнаму хлопцу, якi быѓ досыць добрым майстрам, але не вельмi вясёлым. У тыя часы ѓ абшчынах Агаё ѓ людзей не было нi тэатраѓ, нi кiно, нi радыё, нi ажыѓленых ярка асветленых вулiц. Газеты былi рэдкасцю. Часопiсаѓ не было.

Якая ѓдача, што ѓ горад прыязджае такi чалавек, як Дзiк Мурхед. Прыходзячы здалёку, ён, вядома, мог нешта расказаць, i людзi хацелi яго слухаць.

I якая для яго магчымасць. Маючы крыху грошай i будучы паѓднёѓцам, ён, вядома, наняѓ чалавека, якi выконваѓ большую частку яго працы, i падрыхтаваѓся праводзiць свой час, займаючыся забаѓкамi, свайго роду працай, якая больш адпавядала яго працы. Ён купiѓ сабе чорны гарнiтур i цяжкi срэбны гадзiннiк з цяжкiм срэбным ланцужком. Тар Мурхед, сын, убачыѓ гадзiннiк i ланцужок нашмат пазней. Калi для Дзiка наступалi дрэнныя часы, яны былi апошнiмi, што ён адпускаѓ.

Будучы маладым чалавекам i ѓ той час паспяховым, прадавец збруi быѓ улюбёнцам публiкi. Зямля была яшчэ новая, лясы ѓсё яшчэ высякалiся, а апрацоѓваныя палi былi забiтыя пнямi. Уначы рабiць не было чаго. У доѓгiя зiмовыя днi рабiць не было чаго.

Дзiк быѓ улюбёнцам незамужнiх жанчын, але нейкi час засяродзiѓ сваю ѓвагу на мужчынах. У iм была нейкая хiтрасць. "Калi ты надаеш занадта шмат увагi жанчынам, то перш за ѓсё ты ажэнiшся, а потым глядзiш, дзе ты знаходзiшся".

Будучы цёмнавалосым мужчынам, Дзiк адгадаваѓ вусы, i гэта, у спалучэннi з яго густымi чорнымi валасамi, надавала яму нейкi замежны выгляд. Як уражлiва было бачыць, як ён iшоѓ па вулiцы перад крамкамi ѓ акуратным чорным гарнiтуры з цяжкiм срэбным ланцужком для гадзiннiка, якi звiсаѓ на яго тагачаснай тонкай талii.

Ён хадзiѓ. "Ну-ну, дамы i спадары, паглядзiце на мяне. Вось я i прыйшоѓ жыць сярод вас". У глушы штата Агаё таго часу чалавек, якi ѓ буднiя днi насiѓ пашыты на замову гарнiтур i галiѓся кожную ранiцу, устаючы, павiнен быѓ зрабiць глыбокае ѓражанне. У маленькiм гатэлi яму дасталася лепшае месца за сталом i лепшы нумар. Нязграбныя вясковыя дзяѓчынкi, якiя прыехалi ѓ горад на месца прыслугi ѓ гасцiнiцы, дрыжучы ад хвалявання, заходзiлi да яго ѓ пакой заслаць пасцелю i змянiць прасцiны. Мары i аб iх. У горадзе Агаё Дзiк у той час быѓ свайго роду каралём.

Ён пагладжваѓ вусы, ласкава размаѓляѓ з гаспадыняй, з афiцыянткамi i пакаёѓкамi, але пакуль нi з адной жанчынай не даглядаѓ. "Пачакай. Няхай яны даглядаюць мяне. Я чалавек справы. Мне трэба заняцца справай.

У краму Дзiка прыходзiлi фермеры з вупражжам для рамонту, прыходзiлi i хацелi купiць новую вупраж. Прыйшлi гараджане. Там быѓ лекар, два цi тры адвакаты, акруговы суддзя. У горадзе панавала хваляванне. Гэта быѓ час, калi было пра што паразмаѓляць.

Дзiк прыехаѓ у Агаё ѓ 1858 годзе, i гiсторыя яго прыбыцця не падобная на гiсторыю Тара. Аднак у казцы закранаецца, праѓда, крыху цьмяна, i дзяцiнства Блiзкага Захаду.

На самай справе фон - бедная, дрэнна асветленая вёска прыкладна за дваццаць пяць мiляѓ назад ад ракi Агаё ѓ Паѓднёвым Агаё. Сярод узгорыстых узгоркаѓ Агаё была даволi багатая далiна, i там жылi менавiта такiя людзi, якiх можна сустрэць сёння на ѓзгорках Паѓночнай Каралiны, Вiрджынii i Тэнэсi. Яны прыйшлi ѓ краiну i занялi зямлю: больш удачлiвыя - у самой далiне, менш удачлiвыя - на схiлах узгоркаѓ. Доѓгi час яны жылi ѓ асноѓным паляваннем, а затым драѓнiну зрэзалi, перацягвалi праз узгоркi да ракi i сплаѓлялi на поѓдзень для продажу. Гульня паступова знiкла. Добрая сельскагаспадарчая зямля пачала нешта каштаваць, будавалiся чыгункi, з'явiлiся каналы з лодкамi i параходы на рацэ. Цынцынацi i Пiтсбург былi не так далёка. Пачалi распаѓсюджвацца штодзённыя газеты, i хутка з'явiлася тэлеграфная лiнiя.

У гэтай супольнасцi i на гэтым абуджаным фоне Дзiк Мурхед з важным выглядам правёѓ свае некалькi гадоѓ росквiту. Затым прыйшла Грамадзянская вайна i ѓсё знервавала. Гэта былi днi, якiя ён заѓсёды памятаѓ i ѓзнiмаѓ пазней. Ну, ён тады быѓ паспяховым, папулярным, займаѓся бiзнэсам.

Ён жыѓ тады ѓ гарадскiм гатэлi, якiм кiраваѓ невысокi тоѓсты мужчына, якi дазваляѓ сваёй жонцы займацца справамi гатэля, пакуль ён працаваѓ у бары, [i] размаѓляѓ аб скакавых конях i палiтыцы, i менавiта ѓ бары Дзiк правёѓ большую частку часу. яго час. Гэта быѓ час, калi жанчыны працавалi. Яны даiлi кароѓ, мылi, гатавалi ежу, нараджалi дзяцей i шылi для iх адзенне. Пасля таго, як яны пажанiлiся, яны практычна не з'яѓлялiся навiдавоку.

Гэта быѓ такi горад, якi, знаходзячыся ѓ Iлiнойсе, цалкам мог наведаць у днi суда Абрагам Лiнкальн, Дуглас, Дэвiс. У бары, шорнай майстэрнi, канторы гатэля, лiѓрэйнай стайнi ѓвечары сабралiся мужчыны. Была размова. Мужчыны пiлi вiскi, расказвалi гiсторыi, жавалi тытунь i гаварылi пра коней, рэлiгiю i палiтыку, i Дзiк быѓ сярод iх, садзiѓ iх у бар, выказваѓ сваё меркаванне, расказваѓ гiсторыi, адпускаѓ жарты. Увечары, калi настала дзевяць гадзiн, i калi жыхары горада не прыйшлi ѓ яго краму, ён зачынiѓся i накiраваѓся да лiѓрэйнай стайнi, дзе, як ён ведаѓ, iх можна было знайсцi. Што ж, прыйшоѓ час паразмаѓляць, i было пра што пагаварыць асаблiва.

Па-першае, Дзiк быѓ паѓднёѓцам з паѓночнай абшчыны. Гэта адрознiвала яго. Цi быѓ ён верны? Iду ѓ заклад. Ён быѓ паѓднёѓцам i ведаѓ, што негры i негры зараз выйшлi на пярэднi план. Прыйшла газета з Пiтсбурга. Сэмюэл Чэйз з Агаё вымавiѓ прамову, Лiнкальн з Iлiнойса вёѓ дэбаты са Стывенам Дугласам, Сьцюарда з Нью-Ёрка казаѓ пра вайну. Дзiк трымаѓся за Дугласа. Усё гэтае глупства пра неграѓ. Ну ну! Якая iдэя! Паѓднёѓцы ѓ Кангрэсе, Дэвiс, Стывенс, Флойд, былi настолькi сур'ёзныя, Лiнкальн, Чэйз, Сьюард, Самнер i iншыя паѓночнiкi былi настолькi сур'ёзныя. "Калi пачнецца вайна, мы заспеем яе тут, у Паѓднёвым Агаё. Увойдуць Кентукi, Тэнэсi i Вiрджынiя. Горад Цынцынацi не надта лаяльны".

Некаторыя блiжэйшыя мястэчкi былi паѓднёвымi па сваiх адчуваннях, але Дзiк патрапiѓ у месца спякотнае паѓночнае. У першыя днi тут пасялiлася шмат горцаѓ. Гэта была проста яго поспех.

Спачатку ён маѓчаѓ i слухаѓ. Пасля людзi пачалi хацець, каб ён выказаѓся. Вельмi добра, ён бы гэта зрабiѓ. Ён быѓ паѓднёѓцам, толькi што з Поѓдня. - Што ты можаш сказаць? Гэта было заблытанае пытанне.

- Што я магу сказаць, га? Дзiку прыйшлося думаць хутка. "Вайны з-за неграѓ не будзе". Дома, у Паѓночнай Каралiне, у людзей Дзiка былi негры, i iх было некалькi. Яны не займалiся вырошчваннем бавоѓны, а жылi ѓ iншай горнай краiне i вырошчвалi кукурузу i тытунь. - Ну, ты бачыш. Дзiк павагаѓся, а потым нырнуѓ. Якая яму справа да рабства? Для яго гэта нiчога не значыла. Вакол тусуюцца некалькi неграѓ. Яны былi не вельмi добрыя работнiкi. Дома трэба было мець некалькi, каб быць рэспектабельным i не называцца "белым бедняком".

Пакуль ён вагаѓся i маѓчаѓ, перш чым зрабiць рашучы крок i стаць рашучым абалiцыянiстам i паѓночнiкам, Дзiк шмат думаѓ.

Яго бацька некалi быѓ паспяховым чалавекам, атрымаѓ у спадчыну землi, але ён быѓ нядбайным чалавекам, i да таго, як Дзiк пакiнуѓ дом, справы iшлi не занадта добра. Мурхеды не згалелi i не апынулiся ѓ цяжкiм становiшчы, але з двух тысяч акраѓ зямлi iх колькасць скарацiлася да чатырох цi пяцi сотняѓ.

Нешта адбылося. Бацька Дзiка паехаѓ у суседнi горад i купiѓ пару неграѓ, абодвум за шэсцьдзесят. У старой мурынкi не было зубоѓ, а ѓ яе старога негра была хворая нага. Ён мог проста клыпаць.

Чаму Тэд Мурхед купiѓ гэтую пару? Ну, чалавек, якi iмi валодаѓ, быѓ спустошаны i хацеѓ, каб у iх быѓ дом. Тэд Мурхед купiѓ iх, бо ён быѓ Мурхедам. Ён купiѓ iх дваiх за сто долараѓ. Купляць такiх неграѓ было ѓ духу Мурхеда.

Стары негр быѓ сапраѓдным нягоднiкам. Нiякiх малпавых спраѓ з iм з "Хацiны дзядзькi Тома ". Ён валодаѓ далёка на поѓднi, у паѓтузiна месцаѓ, i яму заѓсёды ѓдавалася захоѓваць прыхiльнасць да якой-небудзь мурынкi, якая крала для яго, нараджала ад яго дзяцей, клапацiлася пра яго. На Далёкiм Поѓднi, калi яму належала цукровая плантацыя, ён зрабiѓ сабе набор трысняговых трубак i мог гуляць. Менавiта гульня на дудцы прывабiла Тэда Мурхеда.

Занадта шмат такiх неграѓ.

Калi бацька Дзiка вярнуѓ пажылую пару дадому, яны мала што маглi зрабiць. Жанчына дапамагала некаторым на кухнi, а мужчына рабiѓ выгляд, што працуе з хлопчыкамi Мурхедаѓ у полi.

Стары чарнаскуры мужчына расказваѓ гiсторыi, граѓ на дудцы, а Тэд Мурхед слухаѓ. Знайшоѓшы сабе цянiстае месца пад дрэвам на краi поля, стары чарнаскуры нягоднiк дастаѓ дудку i граѓ цi спяваѓ песнi. Адзiн з хлопчыкаѓ Мурхедаѓ кiраваѓ працай у полi, а Мурхед ёсць Мурхед. Праца пайшла прахам. Усе сабралiся навокал.

Стары чорны мог працягваць гэта ѓвесь дзень i ѓсю ноч. Апавяданнi аб дзiѓных месцах, аб Далёкiм Поѓднi, аб цукровых плантацыях, аб вялiкiх баваѓняных палях, аб тым часе, калi ѓладальнiк здаѓ яго ѓ арэнду ѓ якасцi памагатага на рачным параходзе на Мiсiсiпi. Пасля размовы ѓключаем трубы. Салодкая дзiѓная музыка аддавалася рэхам у лесе на краi поля, паднiмаючыся па схiле найблiзкага ѓзгорка. Часам гэта прымушала птушак пераставаць спяваць ад зайздрасцi. Дзiѓна, што стары мог быць такiм злым i выдаваць такiя салодкiя нябесныя гукi. Гэта прымусiла цябе ѓсумнiцца ѓ каштоѓнасцi дабра i да таго падобнае. Зрэшты, нядзiѓна, што старой чорнай жанчыне спадабаѓся яе мужчына-негр, i яна прывязалася да яго. Праблема заключалася ѓ тым, што ѓсе Мурхеды слухалi, не даючы працы iсцi далей. Вакол заѓсёды занадта шмат такiх неграѓ. Дзякуй богу, конь не ѓмее расказваць казкi, карова не ѓмее iграць на дудцы, калi ёй трэба даваць малако.

Вы плацiце менш за карову цi добрага каня, а карова цi конь не могуць распавядаць дзiѓныя гiсторыi пра далёкiя месцы, не можаце распавядаць гiсторыi маладым людзям, калi iм трэба араць кукурузу цi секчы тытунь, не можаце складаць музыку на трысняговыя трубкi, якiя прымусяць вас забыцца пра неабходнасць выконваць якую-небудзь працу.

Калi Дзiк Мурхед прыняѓ рашэнне, што хоча пачаць сваю кар'еру, стары Тэд проста прадаѓ некалькi [яшчэ] акраѓ зямлi, каб даць яму магчымасць пачаць. Дзiк прапрацаваѓ некалькi гадоѓ чаляднiкам у шорнай майстэрнi ѓ суседнiм горадзе, а затым стары прынёс грошы. "Я думаю, вам лепш адправiцца на поѓнач, гэта больш прадпрымальнае месца", - сказаѓ ён.

Сапраѓды прадпрымальна. Дзiк спрабаваѓ быць прадпрымальным. На поѓначы, асаблiва там, дзе з'явiлiся абалiцыянiсты, яны нiколi не сталi б мiрыцца з марнатраѓнымi неграмi. Выкажам здагадку, стары негр можа гуляць на дудцы датуль, пакуль гэта не прымусiць вас сумаваць, цешыцца i нядбайна ставiцца да выкананай працы. Лепш пакiньце музыку ѓ спакоi. [Сёння тое ж самае можна атрымаць i на размаѓлялай машыне.] [Гэта д'ябальская справа.] Прадпрыемства ёсць прадпрыемства.

Дзiк быѓ з тых, хто верыць у тое, у што вераць навакольныя людзi. У мястэчку Агаё чыталi "Халупу дзядзькi Томса" . Часам ён думаѓ пра чорныя дамы i таемна ѓсмiхаѓся.

"Я патрапiѓ у такое месца, дзе людзi супраць бесталковасцi. Негры нясуць адказнасць". Цяпер ён пачаѓ ненавiдзець рабства. "Гэта новае стагоддзе, новыя часы. Поѓдзень занадта ѓпарты".

Быць прадпрымальным у бiзнэсе, ва ѓсякiм разе ѓ раздробным гандлi, азначала проста быць побач з людзьмi. Вам даводзiлася стаяць побач з людзьмi, каб прывабiць iх у ваш магазiн. Калi вы паѓднёѓец у паѓночнай супольнасцi i пераходзiце на iх пункт гледжання, вы мацней з iмi, чым былi б, калi б вы нарадзiлiся паѓночнiкам. На Нябёсах больш радасцi аб адным грэшнiку i т. д.

Адкуль Дзiк мог сказаць, што ён сам iграе на дудцы?

Дуйце ѓ свае трысняговыя дудачкi, папрасiце жанчыну паклапацiцца пра вашых дзяцей - калi яны ѓ вас ёсць няшчасце, - расказвайце казкi, iдзiце з натоѓпам.

Дзiк перабраѓ. Яго папулярнасць у супольнасцi Агаё дасягнула кропкi кiпення. Усе хацелi купiць яму выпiѓку ѓ бары, увечары яго крама была поѓная мужчын. Цяпер Джэф Дэвiс, Стывенсан з Джорджыi i iншыя прамаѓлялi палымяныя прамовы ѓ Кангрэсе, пагражаючы. Абрагам Лiнкальн з Iлiнойса балатаваѓся на пасаду прэзiдэнта. Усе дэмакраты падзялiлiся, выставiѓшы на полi тры бiлеты. Дурнi!

Дзiк нават далучыѓся да натоѓпу, якi ѓцякаѓ па начах ад неграѓ. Калi ты нечым займаешся, то з такiм жа поспехам можаш iсцi да канца, i ѓ любым выпадку ѓцякаць ад неграѓ было паловай задавальнення ад гульнi. З аднаго боку, гэта было супраць закона - супраць закона i ѓсiх добрых законапаслухмяных грамадзян, нават самых лепшых, якiя ѓ яго ѓваходзiлi.

Весела, так? Шмат хваляванняѓ. Неграѓ ноччу пераправiлi цераз раку Агаё на вёсельнай лодцы. Многiя з iх не мелi б вялiкага значэння для сваiх уладальнiкаѓ, калi б яны засталiся на поѓднi, падумаѓ Дзiк. Ну, ён не быѓ асаблiвым знатаком добрых неграѓ. Тыя, што былi дома ѓ яго бацькi, не мелi асаблiвага значэння. "Калi вы хочаце, каб нiгеры плацiлi, вам трэба валодаць зямлёй у Алабаме цi Мiсiсiпi. Тады вы паставiце добрага наглядчыка i самi будзеце трымацца далей ад палёѓ". Многiя з лепшых наглядчыкаѓ былi мужчынамi з поѓначы i кiроѓцамi-неграмi. "Дробныя ѓласнiкi пацярпелi ад рабаѓладальнiцкага бiзнэсу. У цябе было чатыры, пяць цi нават тузiн неграѓ, i ты пазнаёмiѓся з iмi. Найгорш было тое, што яны з табой пазнаёмiлiся, ведалi твае слабасцi, ведалi, як з табой працаваць". У часы рабства па ѓсiм Поѓднi такiх неграѓ, як гэты стары паветранадзiмалка, больш, чым калi-небудзь мог сабе ѓявiць Поѓнач. Яны жылi даволi лёгка, лiслiвiлi сваiм гаспадарам, лiслiвiлi жанчынам i дзецям. "Пранiклiвыя i хiтрыя людзi, гэтыя негры Поѓдня", - падумаѓ Дзiк.

Дзiк працягваѓ усмiхацца пра сябе, дапамагаючы ѓцякаць па начах неграм, прапаведнiкам паѓночнай метадысцкай i баптысцкай партыi, кiраѓнiкам нядзельных школ, сур'ёзным людзям. Калi яны пераправiлi сваiх неграѓ цераз раку, iх ужо чакалi вазы. Часам неграѓ прымушалi ляжаць на насцiлах вазоѓ i насыпалi на iх салому. У Алабаме была рослая маладая дзяѓчына з двума дзецьмi коштам каля паѓтары тысячы долараѓ (iх было трое) i негр-прапаведнiк, якi хацеѓ пачаць крычаць, пакуль Дзiк не прымусiѓ яго заткнуцца. "Заткнiся, нiгер", - прарычэѓ ён, i тон яго голасу шакiраваѓ некаторых членаѓ вечарынкi.

Дзiк асаблiва не разважаѓ. Збеглых неграѓ адвозiлi ѓ якую-небудзь фермерскую хатку, звычайна на бакавой дарозе, а пасля кармлення хавалi ѓ хляве. На наступную ноч iх адправяць у шлях, у Зэйнсвiл, штат Агаё, у аддаленае месца пад назвай Оберлiн, штат Агаё, месцы, дзе абалiцыянiсты былi густымi. - У любым выпадку, чортаѓ абалiцыянiст. Яны павiнны былi зладзiць Дзiку сапраѓднае пекла.

Часам атрадам, якiя зганялi збеглых неграѓ, даводзiлася хавацца ѓ лесе. Наступны горад на захадзе быѓ гэтак жа моцны ѓ сваiх паѓднёвых пачуццях, як горад Дзiка быѓ у духу адмены смяротнага пакарання. Жыхары двух гарадоѓ ненавiдзелi адзiн аднаго, а суседнi горад арганiзаваѓ атрады, каб злавiць бегуноѓ-неграѓ. Дзiк быѓ бы сярод iх, каб яму пашчасцiла пасялiцца ѓ гэтым горадзе. Для iх гэта таксама была гульня. Нi ѓ кога з натоѓпу не было рабоѓ. Часам раздавалiся выстралы, але нi ѓ адным з гарадоѓ нiхто так i не пацярпеѓ.

Для Дзiка ѓ той час гэта было забаѓкай i хваляваннем. Вылучэнне на фронт у шэрагах абалiцыянiстаѓ зрабiла яго прыкметным чалавекам, выбiтнай фiгурай. Ён нiколi не пiсаѓ лiстоѓ дадому, i яго бацька, вядома, нiчога не ведаѓ аб тым, што ён робiць. Як i ѓсе астатнiя, ён не думаѓ, што вайна сапраѓды пачнецца, а калi i здарыцца, што з гэтага? Поѓнач думаѓ, што зможа адолець Поѓдзень за шэсцьдзесят дзён. Поѓдзень думаѓ, што iм спатрэбiцца трыццаць дзён, каб хвастаць Поѓнач. "Саюз павiнен i будзе захаваны", - сказаѓ Лiнкальн, абраны прэзiдэнтам. У любым выпадку гэта здавалася разумным сэнсам. Ён быѓ хлопец з глушы, гэты Лiнкальн. Дасведчаныя людзi казалi, што ён быѓ высокiм i нязграбным, звычайным вясковым чалавекам. Разумныя хлопцы з Усходу выдатна з iм справяцца. Калi справа дойдзе да вырашальнага супрацьстаяння, альбо Поѓдзень, альбо Поѓнач здадуцца.

Дзiк часам хадзiѓ паглядзець на неграѓ, якiя ѓцяклi, што хавалiся па начах у адрынах. Астатнiя белыя мужчыны былi ѓ фермерскай хаце, а ён быѓ адзiн з двума цi трыма чарнаскурымi. Ён стаяѓ над iмi, гледзячы ѓнiз. Гэта шлях Поѓдня. Прагучала некалькi слоѓ. Негры ведалi, што ён быѓ паѓднёѓцам, усё ѓ парадку. Нешта ѓ яго тоне сказала iм. Ён падумаѓ аб тым, што пачуѓ ад бацькi. "Для дробных белых, простых белых фермераѓ на Поѓднi, было б лепш, калi б нiколi не было нiякага рабства, нiколi не было б нiякiх чорных". Калi яны былi ѓ вас пад рукой, адбывалася тое, што вам у галаву прыходзiла, што вам не трэба працаваць. Да смерцi жонкi ѓ бацькi Дзiка было сем моцных сыноѓ. Насамрэч яны былi бездапаможнымi людзьмi. Сам Дзiк быѓ адзiным, хто меѓ якое-небудзь прадпрыемства i калi-небудзь хацеѓ пайсцi. Калi б неграѓ нiколi не было, яго i ѓсiх яго братоѓ маглi б навучыць працаваць, дом Мурхедаѓ у Паѓночнай Каралiне мог бы нешта значыць.

Адмена, так? Калi б адмена магла толькi адмянiць. Вайна не ѓнясе якiх-небудзь iстотных змен у стаѓленне белых да чорных. Любы чорны мужчына цi жанчына зманiѓ бы беламу мужчыну цi жанчыне. Ён прымусiѓ неграѓ у свiрне расказаць яму, чаму яны збеглi. Яны хлусiлi, вядома. Ён засмяяѓся i вярнуѓся ѓ дом. Калi пачнецца вайна, яго бацька i яго браты ѓвойдуць на паѓднёвы бок [гэтак жа нядбайна, як ён увайшоѓ на паѓночны бок]. Якая iм справа да рабства? Iх сапраѓды турбавала тое, як казалi паѓночнiкi. Поѓнач клапацiѓся аб тым, як казаѓ Поѓдзень. Абодва бакi накiравалi дакладчыкаѓ у Кангрэс. Гэта было натуральна. Дзiк сам быѓ балбатуном, авантурыстам.

А потым пачалася вайна, i ѓ яе ѓвайшоѓ Дзiк Мурхед, бацька Тара. Ён стаѓ капiтанам i насiѓ меч. Цi мог ён гэтаму супрацьстаяць? Цi не Дзiк.

Ён адправiѓся на поѓдзень, у Сярэднi Тэнэсi, служыѓ у войску Роѓзкранса, а затым i ѓ войску Гранта. Яго шорная майстэрня была прададзена. Калi ён расплацiѓся з даѓгамi, ад яго амаль нiчога не засталося. Ён занадта часта ѓладкоѓваѓ iх у карчме ѓ тыя хвалюючыя днi, калi iшоѓ заклiк на ваенную службу.

Якая весялосць падчас прызыву, якое хваляванне. Мiтусяцца жанчыны, мiтусяцца мужчыны i хлопчыкi. Гэта былi вялiкiя днi для Дзiка. Ён быѓ героем горада. У вас не так ужо шмат такiх шанцаѓ у жыццi, калi вы не нарадзiлiся зарабляльнiкам грошай i не можаце заплацiць, каб заняць бачнае становiшча. У мiрны час вы проста хадзiце, распавядаючы гiсторыi, выпiваючы з iншымi мужчынамi ѓ бары, марнуючы грошы на добры гарнiтур i цяжкiя срэбныя гадзiны, адрошчваючы вусы, пагладжваючы iх, размаѓляючы, калi гэтага жадае iншы мужчына. кажы столькi ж, колькi i ты. Пры гэтым ён, магчыма, будзе лепш казаць.

Часам па начах, падчас хвалявання, Дзiк думаѓ пра сваiх братоѓ, якiя адпраѓляюцца ѓ паѓднёвае войска, шмат у чым у тым жа духу, у якiм ён адправiѓся ѓ Паѓночную армiю. Яны слухалi прамовы, жанчыны раёна праводзiлi сходы. Як яны маглi застацца ѓ баку? Яны прыходзiлi сюды, каб утрымаць такiх хлопцаѓ, як гэты нядбайны стары негр, iграючы на сваёй трысняговай дудцы, спяваючы яго песнi, iлгучы аб сваiм мiнулым, забаѓляючы белых, каб яму не даводзiлася працаваць. Дзiк i яго браты, магчыма, калi-небудзь будуць страляць адно ѓ аднаго. Ён адмаѓляѓся думаць аб гэтым баку справы. Думка прыйшла толькi ѓначы. Ён быѓ зроблены ѓ капiтаны i насiѓ меч.

Аднойчы прадставiѓся шанц вызначыцца. Севяране, сярод якiх ён жыѓ i цяпер былi яго супляменнiкамi, былi выдатнымi стрэлкамi з вiнтоѓкi. Яны звалi сябе "стрэлкамi па вавёрках з Агаё" i выхвалялiся тым, што зробяць, калi навядуць прыцэл на Реба. У той час, калi фармавалiся роты, яны праводзiлi стралковыя матчы.

Усё было ѓ парадку. Мужчыны падышлi да краю поля недалёка ад горада i прымацавалi да дрэва невялiкую мiшэнь. Яны стаялi на неверагоднай адлегласцi, i амаль усё патрапiлi ѓ мэту. Калi яны i не патрапiлi ѓ цэнтр мiшэнi, то, прынамсi, прымусiлi кулi рабiць тое, што яны звалi "кусаннем паперы". Ва ѓсiх была iлюзiя, што войны выйграюцца добрымi стрэлкамi.

Дзiк вельмi хацеѓ стрэлiць, але не адважыѓся. Яго абралi капiтанам роты. "Будзь асцярожны", - сказаѓ ён сабе. Аднойчы, калi ѓсе мужчыны разышлiся на стрэльбiшчы, ён узяѓ у рукi вiнтоѓку. У дзяцiнстве ён паляваѓ на некаторых, але нячаста, i нiколi не быѓ добрым стралком.

Цяпер ён стаяѓ з вiнтоѓкай у руках. Маленькая птушка ляцела высока ѓ небе над полем. Зусiм нядбайна ён падняѓ вiнтоѓку, прыцэлiѓся i стрэлiѓ, i птушка апусцiлася амаль да яго ног. Куля была нiбы ѓ галаву. Адзiн з тых дзiѓных здарэнняѓ, якiя трапляюць у гiсторыi, але нiколi не здараюцца насамрэч - калi вы гэтага хочаце.

Дзiк з важным выглядам пакiнуѓ поле i больш не вярнуѓся. Справы ѓ яго iшлi наперакасяк, ён быѓ героем яшчэ да пачатку вайны.

Цудоѓны кiдок, капiтан. Ён ужо ѓзяѓ з сабой шпагу, а на абцасах у яго былi прышпiлены шпоры. Калi ён iшоѓ па вулiцах свайго горада, маладыя жанчыны глядзелi на яго з-за фiранак на вокнах. Амаль кожны вечар праходзiла вечарынка, на якой ён быѓ цэнтральнай фiгурай.

Адкуль яму было ведаць, што пасля вайны яму трэба будзе ажанiцца i нарадзiць шмат дзяцей, што ён нiколi больш не стане героем, што ѓсё астатняе жыццё яму давядзецца будаваць на гэтых днях, ствараючы ва ѓяѓленнi тысячу прыгод, якiя нiколi не было.

Раса апавядальнiкаѓ заѓсёды нешчаслiвая, але, на шчасце, яны нiколi не ѓсведамляюць, наколькi яны няшчасныя. Яны заѓсёды спадзяюцца недзе знайсцi вернiкаѓ, якiя жывуць гэтай надзеяй. Гэта ѓ крывi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ II

ПЯРЭДНЯЯ ГАЛАђКА _ _ _ жыццё пачалося з шэсця дамоѓ. Спачатку яны былi ѓ яго свядомасцi вельмi цьмянымi. Яны маршыравалi. Нават калi ён стаѓ мужчынам, дома мiльгалi ѓ яго ѓяѓленнi, як салдаты на пыльнай дарозе. Як i падчас маршу салдат, некаторыя з iх запомнiлiся вельмi востра.

Дамы былi падобныя на людзей. Пусты дом быѓ падобны да пустога мужчыны цi жанчыны. Былi дамы, пабудаваныя танна, сабраныя разам. Iншыя былi старанна пабудаваны i ѓ iх беражлiва жылi, надаючы iм пiльную i любячую ѓвагу.

Калi вы ѓваходзiлi ѓ пустую хату, адчуваннi часам былi жахлiвымi. Галасы працягвалi тэлефанаваць. Мабыць, гэта былi галасы людзей, якiя там жылi. Аднойчы, калi Тар быѓ хлопчыкам i адправiѓся адзiн за горад збiраць дзiкiя ягады ѓ поле, ён убачыѓ невялiкi пусты дом, якi стаяѓ на кукурузным полi.

Нешта заахвоцiла яго ѓвайсцi. Дзверы былi адчынены, а ѓ вокнах шмат шкла. На падлозе ляжаѓ шэры пыл.

Маленькая птушачка, ластаѓка, заляцела ѓ хату i не змагла выбрацца. У жаху ён ляцеѓ проста на Тар, у дзверы, у вокны. Яго цела стукнулася аб аконную раму, i жах пачаѓ пранiкаць у кроѓ Тара. Тэрор неяк быѓ зьвязаны з пустымi дамамi. Чаму дома павiнны быць пустымi? Ён уцёк, на краi поля азiрнуѓся i ѓбачыѓ, як ластаѓка ѓцякае. Ён лётаѓ весела, радасна, кружачыся над полем. Тар быѓ не ѓ сабе ад жадання пакiнуць зямлю i паляцець па паветры.

Для такога розуму, як Тар, - iсцiна заѓсёды адмытая фарбамi, якiя наносяцца яго фантазiяй, - немагчыма адназначна вызначыць дома, у якiх ён жыѓ у дзяцiнстве. Быѓ адзiн дом (ён быѓ зусiм упэѓнены), у якiм ён нiколi не жыѓ, якi ён вельмi добрае памятаѓ. Дом быѓ нiзкiм i доѓгiм, i ѓ iм жыѓ бакалейшчык з вялiкай сям'ёй. За домам, дах якога амаль дакранаѓся кухонных дзвярэй, знаходзiлася доѓгая нiзкая адрына. Сям'я Тара, вiдаць, жыла недалёка ад гэтага дома, i ён, без сумневу, хацеѓ жыць пад яго дахам. Дзiцяцi заѓсёды хочацца паспрабаваць пажыць у якой-небудзь iншай хаце, акрамя сваёй уласнай.

У доме бакалейшчыка заѓсёды смяялiся. Увечары спявалi песнi. Адна з дачок бакалейшчыка барабанiла па пiянiна, а астатнiя танцавалi. Таксама было багацце ежы. Востры носiк Тара чуѓ пах якая рыхтуецца i якая падаецца стравы. Хiба бакалейшчык не гандляваѓ прадуктамi? Чаму ѓ такой хаце не багацце ежы? Уначы ён ляжаѓ у ложку ѓ сябе дома i марыѓ, што стаѓ сынам бакалейшчыка. Бакалейшчык быѓ моцным мужчынам з чырвонымi шчокамi i белай барадой, i калi ён смяяѓся, сцены яго дома, здавалася, трэслiся. У роспачы Тар сказаѓ сабе, што ён сапраѓды жыве ѓ гэтым доме, што ён сын бакалейшчыка. Тое, пра што ён марыѓ, стала, прынамсi ва ѓяѓленнi, фактам. Так здарылася, што ѓсе дзецi бакалейшчыка былi дочкамi. Чаму б не заняцца гандлем, якi зрабiѓ бы ѓсiх шчаслiвымi? Тар абраѓ дачку бакалейшчыка, якая павiнна была прыехаць i жыць у яго доме, а ён адправiѓся ѓ яе дом як сын. Яна была маленькай i даволi цiхай. Магчыма, яна ня будзе пратэставаць так моцна, як iншыя. Яна не была падобная да пратэстуючай.

Якая слаѓная мара! Паколькi адзiнаму сыну бакалейшчыка Тара давалася права выбару ежы на стале, ён ездзiѓ на канi бакалейшчыка, спяваѓ песнi, танчыѓ, i да яго ставiлiся як да свайго роду прынца. Ён ужо чытаѓ цi чуѓ казкi, у якiх такi прынц, як ён, хацеѓ жыць у такiм месцы. Дом бакалейшчыка быѓ яго замкам. Столькi смеху, столькi песень i ежы. Чаго яшчэ можа жадаць хлопчык?

Тар быѓ трэцiм дзiцем у сям'i з сямi чалавек, пяцёра з якiх былi хлопчыкамi. З самага пачатку сям'я былога салдата Дзiка Мурхеда знаходзiлася ѓ руху, i ѓ адной хаце не нараджалася двое.

А чым не хата для дзiцяцi? Павiнен быць сад з кветкамi, гароднiнай i дрэвамi. Таксама павiнен быць хлеѓ з конямi, якiя стаяць у стойлах, i ззаду хлява пустка, на якой растуць высокiя пустазеллi. Для дзяцей старэй у хаце, вядома, вельмi добра мець аѓтамабiль, але для маленькага дзiцяцi нiшто не заменiць стары ласкавы вараны цi шэры конь. Калi б пазнейшы i дарослы Тар Мурхед нарадзiѓся нанова, ён напэѓна абраѓ бы ѓ якасцi бацькi бакалейшчыка з тоѓстай вясёлай жонкай i не жадаѓ бы, каб у яго быѓ грузавiк для дастаѓкi ежы. Ён хацеѓ бы, каб ён дастаѓляѓ прадукты на конях, а ранiцай Тар хацеѓ бы, каб старэйшыя хлопчыкi прыйшлi ѓ дом i павезлi iх.

Тады Тар мог выбегчы з дому i пакратаць па носе кожнага каня. Хлопчыкi дарылi яму падарункi, яблыкi цi бананы, рэчы, якiя яны купiлi ѓ краме, а пасля гэтага ён снедаѓ з урачыстасцю i iшоѓ праз пустую адрыну гуляць у высокiх пустазеллях. Пустазеллi вырастуць высока над яго галавой, i ён зможа схавацца сярод iх. Там ён мог быць разбойнiкам, чалавекам, якi бясстрашна прабiраецца скрозь цёмныя лясы, - кiм заѓгодна.

У iншых дамах, акрамя тых, у якiх сям'я Тара жыла ѓ раннiм дзяцiнстве, часта на той жа вулiцы, былi ѓсе гэтыя рэчы, у той час як яго дом, здавалася, заѓсёды размяшчаѓся на невялiкiм участку без травы. У хляве за домам суседа стаяѓ конь, часта два конi, i карова.

Ранiцай гукi з суседнiх дамоѓ i з адрын. Некаторыя суседзi трымалi свiней i курэй, якiя жылi ѓ загонах на заднiм двары i кармiлiся аб'едкамi са стала.

Ранiцой рохкалi свiннi, кукарэкалi пеѓнi, цiха кудахталi куры, iржалi конi, раѓлi каровы. Нарадзiлiся цяляты - дзiѓныя чароѓныя iстоты з доѓгiмi нязграбнымi нагамi, на якiх яны адразу i смешна, няѓпэѓнена пачалi хадзiць услед за каровай-маццю па кароѓнiку.

Пазней у памяцi Тара ѓзнiк смутны ѓспамiн аб раннiм ранiцы ѓ ложку, аб яго старэйшых брата i сястры ля акна. У доме Мурхедаѓ у той момант ужо нарадзiлася яшчэ адно дзiця, магчыма, двое дзяцей з часу Тара. Немаѓляты не ѓставалi i не хадзiлi, як цяляты i жарабяты. Яны ляжалi на спiне ѓ пасцелi i спалi, як шчанюкi цi кацяняты, а затым прачыналiся i выдавалi жудасныя гукi.

Дзецi, якiя толькi ѓступаюць у прытомнасць жыцця, якiмi быѓ у той час Тар, не цiкавяцца малодшымi дзецьмi. Кацяняты - гэта нешта, а шчанюкi - iншае. Яны ляжаць у кошыку за кухоннай плiтой. Прыемна сунуць руку ѓ цёплае гняздо, у якiм яны спяць, але iншыя дзецi з уласнай сям'i ѓ хаце дастаѓляюць нязручнасцi.

Наколькi лепш сабака цi кацяня. Каровы i конi - для багатых людзей, але ѓ Мурхедаѓ мог бы быць сабака цi котка. З якой радасцю Тар прамяняѓ бы дзiця на сабаку, а што да каня - добра, што ён не паддаѓся спакусе. Калi б конь быѓ далiкатны i дазваляѓ бы яму катацца на сваёй спiне, або калi б ён мог сядзець адзiн у возе i трымаць павады на спiне каня, як гэта рабiѓ суседскi хлопчык старэй у адным з гарадоѓ, у якiм ён жыѓ, ён мог бы прадаѓ усю сям'ю Мурхедаѓ.

У доме Мурхедаѓ была прымаѓка. "Дзiця вывiхнула табе нос". Якое жудаснае выказванне! Нованароджаны заплакаѓ, i мацi Тара пайшла ѓзяць яго на рукi. Памiж мацi i немаѓлём iснавала нейкая дзiѓная сувязь, якую Тар, якi пачаѓ хадзiць па падлозе, ужо страцiѓ.

Яму было чатыры гады, ягонай старэйшай сястры - сем, а першынцу ѓ сям'i - дзевяць. Цяпер нейкiм дзiѓным i незразумелым чынам ён належаѓ свету сваiх старэйшых брата i сястры, свету суседскiх дзяцей, пярэдняму i задняму двару, куды iншыя дзецi прыходзiлi гуляць з яго братам i сястрой, да малюсенькi кавалачак вялiзнага свету, у якiм яму зараз давядзецца паспрабаваць жыць, зусiм не для сваёй мацi. Яго мацi ѓжо была цёмнай дзiѓнай iстотай, якая знаходзiлася крыху далёка. Ён мог усё яшчэ плакаць, i яна клiкала яго, i ён мог бегчы i пакласцi галаву ёй на каленi, пакуль яна гладзiла яго па валасах, але заѓсёды было гэта пазнейшае дзiця, немаѓля, далёка там, на яе руках. Нос у яго сапраѓды быѓ не ѓ парадку. Што б усё растлумачыла?

Плакаць i заваёѓваць прыхiльнасць такiм чынам ужо было ганебнай выхадкай у вачах старэйшых брата i сястры.

Вядома ж, Тар не хацеѓ заѓсёды заставацца немаѓляткам. Чаго ён хацеѓ?

Як вялiзны свет. Як гэта было дзiѓна i жахлiва. Яго старэйшы брат i сястра, якiя гулялi ѓ двары, былi неверагодна старымi. Калi б яны толькi стаялi на месцы, перасталi расцi, перасталi старэць на два-тры гады. Яны б гэтага не зрабiлi. Нешта падказвала яму, што гэтага не адбудзецца.

I вось слёзы яго спынiлiся, ён ужо забыѓся, што прымушала яго плакаць, як быццам ён быѓ яшчэ немаѓляткам. "А цяпер бяжы i гуляй з астатнiмi", - сказала яго мацi.

Але як цяжка астатнiм! Калi б яны толькi стаялi спакойна, пакуль ён не дагонiць.

Вясновая ранiца ѓ доме на вулiцы сярэднеамерыканскага гарадка. Сям'я Мурхедаѓ мяняла гарады, як дома, апранаючы i здымаючы iх, як апранаюць i здымаюць начную сукенку. Памiж iмi i астатнiмi жыхарамi горада iснавала своеасаблiвая адасобленасць. Былы салдат Дзiк Мурхед так i не змог [зноѓ] асталявацца пасля вайны. Шлюб, магчыма, засмуцiѓ яго. Нетутэйша час стаць самавiтым грамадзянiнам, а ён не быѓ створаны для таго, каб быць самавiтым грамадзянiнам. Гарады i гады выслiзнулi разам. Шэсце домiкаѓ на голых участках без адрын, чарада вулiц, ды i гарадоѓ таксама. Мацi Тара заѓсёды была занятая. Дзяцей было так многа, i яны прыйшлi так хутка.

Дзiк Мурхед не ажанiѓся з багатай жанчынай, як, магчыма, мог бы зрабiць. Ён ажанiѓся з дачкой iтальянскай работнiцы, але яна была прыгожая. Гэта была дзiѓная цёмная прыгажосць, якую можна было знайсцi ѓ горадзе Агаё, дзе ён сустрэѓ яе пасля вайны, i яна зачаравала яго. Гэта заѓсёды зачароѓвала Дзiка i ягоных дзяцей.

Аднак зараз, калi дзецi так хутка наблiжалiся, нiхто не паспеѓ нi ѓздыхнуць, нi вызiрнуць. Пяшчота памiж людзьмi расце марудна.

Вясновая ранiца ѓ доме на вулiцы сярэднеамерыканскага гарадка. Тар, ужо дарослы мужчына i пiсьменнiк, спынiѓся ѓ доме сябра. Жыццё яго сябра была зусiм не падобная на яго ѓласнае. Дом быѓ акружаны невысокай садовай агароджай, i сябар Тара нарадзiѓся ѓ iм i пражыѓ у iм усё сваё жыццё. Ён, як i Тар, быѓ пiсьменнiкам, але якая рознiца ѓ двух жыццях. Сябар Тара напiсаѓ шмат кнiг - усе гiсторыi людзей, якiя жылi ѓ iншую эпоху, - кнiгi аб воiнах, вялiкiх палкаводцах, палiтыках, даследчыках.

Усё жыццё гэтага чалавека было пражыта ѓ кнiгах, а жыццё Тара - у свеце людзей.

Цяпер у сябра з'явiлася жонка, далiкатная жанчына з мяккiм голасам, якую Тар чуѓ, як яна ходзiць па пакоi наверсе дома.

Сябар Тара чытаѓ у сваёй майстэрнi. Ён заѓсёды чытаѓ, а Тар чытаѓ рэдка. Яго дзецi гулялi ѓ садзе. Там было два хлопчыкi i дзяѓчынка, i за iмi прыглядала старая мурынка.

Тар сядзеѓ у куце ганка ззаду дома пад кустамi руж i разважаѓ.

Напярэдаднi ён i яго сябар размаѓлялi. Сябар распавёѓ аб некаторых кнiгах Тара, прыпадняѓшы бровы. "Вы мне падабаецеся, - сказаѓ ён, - але некаторыя людзi, пра якiх вы пiшаце. Я нiколi не бачыѓ нiкога з гэтых людзей. Дзе яны? Такiя думкi, такiя жудасныя людзi".

Тое, што сябар Тара сказаѓ аб яго кнiгах, казалi i iншыя. Ён падумаѓ пра гады, якiя яго сябар правёѓ за кнiгамi, пра жыццё, якое гэты чалавек пражыѓ за садовай агароджай, пакуль Тар бадзяѓся паѓсюль. Нават тады, будучы дарослым чалавекам, у яго не было сваёй хаты. Ён быѓ амерыканцам, заѓсёды жыѓ у Амерыцы, а Амерыка была вялiзнай, але нi адзiн квадратны фут яе нiколi не належаѓ яму. Яго бацька нiколi не валодаѓ нi квадратным футам гэтага дома.

Цыганы, так? Бескарысныя людзi ѓ эпоху ѓласнасцi. Калi хочаш быць кiмсьцi ѓ гэтым свеце, валодай землямi, валодай таварамi.

Калi ён пiсаѓ кнiгi аб людзях, кнiгi часта асуджалiся, як iх асуджаѓ яго сябар, таму што людзi ѓ кнiгах былi звычайнымi, таму што яны часта сапраѓды азначалi банальныя рэчы.

"Але я сам звычайны чалавек", - сказаѓ сабе Тар. "Гэта праѓда, што мой бацька хацеѓ быць выбiтным чалавекам, i ён таксама быѓ апавядальнiкам казак, але казкi, якiя ён расказваѓ, нiколi не вытрымлiвалi нiякай крытыкi.

"Апавяданнi Дзiка Мурхеда падабалiся фермерам i рабочым з фермы, якiя прыходзiлi ѓ яго шорныя майстэрнi, калi ён быѓ маладым чалавекам, але выкажам здагадку, што ён быѓ вымушаны пiсаць iх для людзей - як чалавек, у чыiм доме я зараз знаходжуся. у гасцях, - падумаѓ Тар.

I тут яго думкi вярнулiся ѓ дзяцiнства. "Напэѓна, дзяцiнства заѓсёды адрознiваецца", - сказаѓ ён сабе. "Толькi калi мы вырастаем, мы становiмся пошлымi i пошлымi. Цi было калi-небудзь такое паняцце, як вульгарнае дзiця? Цi можа быць такое?"

Стаѓшы дарослым, Тар шмат думаѓ аб дзяцiнстве i дамах. Ён сядзеѓ у адным з маленькiх здымных пакояѓ, у якiм ён, як мужчына, заѓсёды жыѓ, i яго пяро слiзгала па паперы. Была ранняя вясна, i яму здалося, што пакой дастаткова добры. Адбыѓся пажар.

Ён зноѓ пачаѓ, як пачынаѓ заѓсёды, з тэмы дамоѓ, месцаѓ, у якiх жывуць людзi, куды яны прыходзяць па начах i калi за домам холадна i непагодлiва, - дамоѓ з пакоямi, у якiх людзi спяць, у якiх дзецi спяць i мараць.

Пазнейшы Тар крыху разабраѓся ѓ гэтым пытаннi. Пакой, у якiм ён сядзеѓ, сказаѓ ён сабе, утрымлiваѓ яго цела, але таксама i яго думкi. Думкi былi такiя ж важныя, як i целы. Колькi людзей спрабавалi прымусiць свае думкi размаляваць пакоi, у якiх яны спалi цi елi, колькi спрабавалi зрабiць пакоi часткай сябе. Уначы, калi Тар ляжаѓ у пасцелi i свяцiѓ месяц, на сценах гулялi ценi i гулялi яго фантазii. "Не засмечвай дом, у якiм павiнна жыць дзiця, i памятай, што ты таксама дзiця, заѓсёды будзеш дзiцем", - шаптаѓ ён сабе.

На Усходзе, калi госць прыходзiѓ у дом, яму абмывалi ногi. "Перш чым я запрашу чытача ѓ хату маёй фантазii, я павiнен пераканацца, што падлогi вымытыя, падваконнiкi вымытыя".

Дома нагадвалi людзей, якiя стаялi моѓчкi i па стойцы рахмана на вулiцы.

"Калi вы шануеце i паважаеце мяне i ѓваходзiце ѓ маю хату, прыходзьце цiха. Падумайце на iмгненне аб добрых думках, пакiньце сваркi i пачварнасць свайго жыцця за межамi майго дома".

Ёсць дом, а для дзiцяцi - свет за межамi дома. Якi свет? Якiя людзi? Пажылыя людзi, суседзi, мужчыны i жанчыны, мужчыны i жанчыны, якiя гулялi па тратуары перад домам Мурхедаѓ, калi Тар быѓ маленькiм дзiцем, адразу ж займалiся сваiмi справамi.

Жанчына па iменi мiсiс Уэлiвер накiроѓвалася ѓ загадкава захапляльнае месца, вядомае як "цэнтр горада", з рынкавым кошыкам у руцэ. Тар, дзiця, нiколi не выходзiѓ за межы блiжэйшага кута.

Надышоѓ дзень. Якая падзея! Суседка, якая, мабыць, была багатая, паколькi ѓ яе было два конi ѓ хляве ззаду яе дома, прыехала, каб адвезцi Тара i яго сястру - ["на тры] гады старэйшыя" - пакатацца на возе. Яны мусiлi адправiцца ѓ краiну.

Iм трэба было адправiцца далёка ѓ дзiѓны свет, праз Мэйн-стрыт. Ранiцай iм сказалi, што старэйшы брат Тара, якi не павiнен быѓ iсцi, раззлаваѓся, а Тар узрадаваѓся няшчасцю свайго брата. У старэйшага брата было так шмат рэчаѓ. Ён насiѓ штаны, а Тар усё яшчэ насiѓ спаднiцы. Тады можна было чагосьцi дабiцца, будучы маленькiм i бездапаможным. Як Тар хацеѓ наступiць час штаноѓ. Ён падумаѓ, што ахвотна б прамяняѓ паездку за горад на дадатковыя пяць гадоѓ i штаны брата, але чаму брат павiнен чакаць усяго добрага ѓ гэтым жыццi? Старэйшаму брату хацелася плакаць, бо ён не збiраѓся iсцi, але колькi разоѓ Тару хацелася плакаць з-за таго, што ѓ брата было, чаго ѓ Тара быць не магло.

Яны адправiлiся ѓ дарогу, i Тар быѓ усхваляваны i шчаслiвы. Якi вялiзны дзiѓны свет. Маленькае мястэчка ѓ Агаё здаваѓся Тару велiзарным горадам. Цяпер яны выйшлi на Мэйн-стрыт i ѓбачылi, што да цягнiка прымацаваны лакаматыѓ, вельмi страшная штука. Конь напалову перабег рэйкi перад носам паравоза, зазвiнеѓ звон. Тар чуѓ гэты гук раней - ноччу ѓ пакоi, дзе ён спаѓ - звон маторнага звана ѓдалечынi, крык свiстка, грукат цягнiка, якi iмчыць цераз горад, у цемры i цiшынi, па-за домам, за вокнамi i сцяной пакоя, дзе ён ляжаѓ.

Чым гэты гук адрознiваѓся ад гукаѓ, якiя зыходзiлi ад коней, кароѓ, авечак, свiней i курэй? Цёплыя сяброѓскiя гукi гучаць у астатнiх. Сам Тар плакаѓ, ён крычаѓ, калi злаваѓся. Каровы, конi i свiннi таксама выдавалi гукi. Гукi жывёл належалi свету цяпла i блiзкасцi, тады як iншы гук быѓ дзiѓным, рамантычным i жахлiвым. Калi Тар пачуѓ уначы шум рухавiка, ён падкраѓся блiжэй да сястры i нiчога не сказаѓ. Калi б яна прачнулася, калi б ягоны старэйшы брат прачнуѓся, яны б з яго пасмяялiся. "Гэта ѓсяго толькi цягнiк", - сказалi яны, iх галасы былi поѓныя пагарды. Тару здалося, што нешта [гiганцкае] i жахлiвае вось-вось уварвецца скрозь сцены ѓ пакой.

У дзень яго першага вялiкага падарожжа ѓ свет, калi конь, такая ж iстота з плоцi i крывi, як i ён сам, напалоханая дыханнем вялiзнага жалезнага каня, пранесла мiма фурманкi, якая праносiлася, ён павярнуѓся i паглядзеѓ. З доѓгай задранай насавой часткi рухавiка валiѓ дым, а ѓ вушах звiнеѓ жудасны металiчны звон звана. Мужчына высунуѓ галаву з акна таксi i памахаѓ рукой. Ён размаѓляѓ з iншым мужчынам, якi стаяѓ на зямлi каля рухавiка.

Суседка цягнула штрафы i старалася супакоiць узбуджанага каня, якi заразiѓ Тара сваiм спалохам, а яго сястра, напоѓненая трыма дадатковымi гадамi жыццёвых ведаѓ i крыху пагардлiвая да яго, абняла яго за плечы.

I вось конь паважна iшоѓ рыссю, i ѓсе павярнулiся, каб азiрнуцца назад. Паравоз пачаѓ павольна рухацца, велiчна вабячы за сабой цягнiк з вагонаѓ. Якое шчасце, што яно не вырашыла iсцi па тым шляху, якiм яны пайшлi. Ён перасек дарогу i пайшоѓ прэч, мiма шэрагу маленькiх домiкаѓ да далёкiх палёѓ. Спалох Тара прайшоѓ. У будучынi, калi яго разбудзiць шум цягнiка, якi праходзiць ноччу, ён не будзе баяцца. Калi яго брат, якi быѓ на два гады маладзейшы, падрос на год цi два i пачаѓ палохацца па начах, ён мог гаварыць з iм з пагардай у голасе. "Гэта ѓсяго толькi цягнiк", - мог сказаць ён, пагарджаючы дзяцiнства малодшага брата.

Яны паехалi далей, перасеклi груд i перасеклi мост. На вяршынi ѓзгорка яны спынiлiся, i сястра Тара паказала на цягнiк, якi рухаецца па далiне ѓнiзе. Там, удалечынi, якi сыходзiць цягнiк здаваѓся выдатным, i Тар ад захаплення запляскаѓ у ладкi.

Як было з дзiцем, так i было з мужчынам. Цягнiкi, якiя рухаюцца па далёкiх далiнах, рэкi аѓтамабiляѓ, якiя бягуць па вулiцах сучасных гарадоѓ, эскадрыллi самалётаѓ у небе, усе цуды сучаснай механiчнай эпохi, калi глядзець на iх здалёк, напаѓнялi познi Тар здзiѓленнем i трапятаннем, але калi ён наблiзiѓся да iх, ён. Сiла, схаваная глыбока ва ѓлоннi рухавiка, прымушала яго дрыжаць. Адкуль гэта? Словы "агонь",

"вада,"

"Нафта" былi старымi словамi, якiя абазначалi старыя рэчы, але аб'яднанне гэтых рэчаѓ у жалезных сценах, з якiх пры нацiску кнопкi або рычага ѓзнiкала ѓлада, здавалася справай д'ябла - цi бога. Ён не прыкiдваѓся, што разумее д'яблаѓ цi багоѓ. Мужчынам i жанчынам было дастаткова складана.

Цi быѓ ён старым у новым свеце? Словы i колеры можна камбiнаваць. У навакольным свеце яго ѓяѓленне часам магло пракрасцiся ѓ сiнi колер, якi ѓ спалучэннi з чырвоным рабiѓ нешта дзiѓнае. Словы маглi быць складзеныя разам i складзеныя сказы, i прапановы мелi звышнатуральную сiлу. Прыгаворам можна разбурыць сяброѓства, заваяваць жанчыну, развязаць вайну. Познi Тар бясстрашна хадзiѓ сярод слоѓ, але тое, што адбывалася ѓ вузкiх сталёвых сценах, нiколi не было яму зразумела.

Але цяпер ён быѓ яшчэ дзiцем, яго выганялi ѓ вялiзны свет, i ён ужо быѓ крыху напалоханы i сумаваѓ па хаце. Яго мацi, якая ѓжо занадта моцна была аддзелена ад яго [iншым] iншым [а пазней i дзiцем у яе на руках], тым не менш была скалой, на якой ён спрабаваѓ пабудаваць дом свайго жыцця. Цяпер ён знаходзiѓся на зыбучых пясках. Суседка выглядала дзiѓна i агiдна. Яна была занята кiраваннем канём. Дамы ѓздоѓж дарогi стаялi далёка адна ад адной. Там былi шырокiя адкрытыя прасторы, палi, вялiкiя чырвоныя свiрны, фруктовыя сады. Якi [велiзарны] свет!

Жанчына, якая ѓзяла Тара i яго сястру на шпацыр, павiнна быць, была вельмi багатая. У яе быѓ дом у горадзе з двума канямi ѓ хляве, а таксама была ферма ѓ вёсцы, дзе быѓ дом, два вялiкiя свiрны i незлiчоная колькасць коней, авечак, кароѓ i свiней. Яны павярнулi на пад'язную дарожку з яблыневым садам з аднаго боку i кукурузным полем з другога i ѓвайшлi ѓ двор фермы. Дом здаваѓся Тару за тысячы мiль адсюль. Цi даведаецца ён сваю мацi, калi вернецца? Цi змогуць яны калi-небудзь знайсцi дарогу назад? Яго сястра смяялася i пляскала ѓ ладкi. На лужку перад домам да вяроѓкi было прывязана цяля з хiсткiмi нагамi, i яна паказала на яго. - Глядзi, Тар, - крыкнула яна, i ён паглядзеѓ сур'ёзнымi задуменнымi вачыма. Ён ужо пачаѓ усведамляць крайнюю легкадумнасць жанчын.

Яны знаходзiлiся ѓ двары хлява, насупраць вялiкага чырвонага хлява, з заднiх дзвярэй дома выйшла жанчына, а з хлява выйшлi двое мужчын. Жанчына з фермы мала чым адрознiвалася ад мацi Тара. Яна была высокай, пальцы ѓ яе былi доѓгiя i загрубелыя ад цяжкай працы, як пальцы яго мацi. Двое дзяцей чаплялiся за яе спаднiцу, пакуль яна стаяла каля дзвярэй.

Была размова. Жанчыны заѓсёды размаѓлялi. Якой балбатнёй ужо была яго сястра. Адзiн з хлявоѓ, без сумневу, муж фермеркi i бацька дзiѓных дзяцей, выйшаѓ наперад, але мала што мог сказаць. Жыхары горада выйшлi з каляскi, i мужчына, прамармытаѓшы некалькi слоѓ, зноѓ пайшоѓ у хлеѓ у суправаджэннi аднаго з двух дзяцей, i, пакуль жанчыны працягвалi гаварыць, з дзвярэй хлява выйшла дзiця, хлопчык, падобны на Тара, але на два-тры гады старэйшы, верхам на вялiзным фермерскiм канi, якога вёѓ бацька.

Тар застаѓся з жанчынамi, яго сястрой i яшчэ адным фермерскiм дзiцём, таксама дзяѓчынкай.

Якi заняпад для яго! Дзве жанчыны пайшлi ѓ фермерскi дом, а ён застаѓся з дзвюма дзяѓчатамi. У гэтым новым свеце яму было як дома, ва ѓласным двары. Дома яго бацька ѓвесь дзень адсутнiчаѓ у краме, i старэйшы брат амаль не меѓ патрэбу ѓ iм. Старэйшы брат думаѓ пра яго як пра немаѓля, але Тар ужо не быѓ немаѓляткам. Хiба на руках у мацi не было яшчэ адно дзiця? Аб iм клапацiлася яго сястра. Жанчыны кiравалi ѓсiм. "Ты вазьмi яго i маленькую дзяѓчынку пагуляць з сабой", - сказала фермерша дачкi, паказваючы на Тара. Жанчына дакранулася пальцамi да яго валасоѓ, i дзве жанчыны ѓсмiхнулiся. Якiм далёкiм усё здавалася. Каля дзвярэй адна з жанчын спынiлася, каб даць iншыя ѓказаннi. "Помнi, яно ѓсяго толькi дзiця. Не дазваляй яму пацярпець". Якая iдэя!

Хлопчык з фермы сядзеѓ верхам на канi, а другi мужчына, несумненна, наймiт, выйшаѓ з дзвярэй свiрана, ведучы за сабой другога каня, але не прапанаваѓ Тару ѓзяць на борт. Мужчыны i фермерскi хлопчык пайшлi па сцежцы побач з адрынай да далёкiх палёѓ, хлопчык на канi азiрнуѓся, але не на Тара, а на дзвюх дзяѓчынак.

Дзяѓчынкi, з якiмi застаѓся Тар, пераглянулiся i засмяялiся. Затым яны накiравалiся да хлява. Што ж, сястра Тара была на вышынi. Хiба ён не ведаѓ яе? Ёй хацелася трымаць яго за руку, прыкiдвацца, што яна яго мацi, але ён ёй не дазволiѓ. Гэта было тое, што рабiлi дзяѓчынкi. Яны прыкiдвалiся, што клапоцяцца пра цябе, а насамрэч проста выхвалялiся. Тар рашуча iшоѓ наперад, жадаючы заплакаць, таму што яго раптам кiнулi ѓ вялiзным дзiѓным месцы, але не жадаѓ даваць сваёй сястры, якая была на тры гады старэйшыя за яго, задавальненне ад таго, што выхвалялася перад дзiѓнай дзяѓчынай, клапоцячыся пра яго. Калi б жанчыны клапацiлiся аб мацярынстве таемна, наколькi гэта было б нашмат лепш.

Тар быѓ цяпер зусiм адзiнокi сярод такога вялiзнага, дзiѓнага прыгожага i ѓ той жа час, як цёпла свяцiла сонца. Доѓга-доѓга потым, ох [колькi] шмат разоѓ пасля гэтага яму даводзiлася марыць пра гэтую сцэну, выкарыстоѓваць яе як фон для казак, выкарыстоѓваць яе ѓсё сваё жыццё як фон для нейкай вялiкай мары, якую ён заѓсёды марыѓ аб тым, каб калi-небудзь стаць уладальнiкам свайго ѓласная ферма, месца вялiзных адрын з пафарбаванымi драѓлянымi. жывёл, залiтых сонцам i заснежаных узгоркаѓ i палёѓ i дыму, якi падымаецца з трубы фермы дом у зiмовае неба.

Для Тара гэта мары аб iншым, значна пазнейшым часе. Дзiця, якое iдзе да вялiзных дзвярэй свiрана, яго сястра, якая чаплялася за яго руку, пакуль яна далучалася да патоку размоѓ, якiя яны з фермерскай дзяѓчынай павiнны былi не адставаць, пакуль яны не давялi Тара да паѓвар'яцтва ад адзiноты, не мелi нiякага такiя думкi. У iм няма прытомнасцi свiран i iх паху, высокага кукурузы, якi расце ѓ палях, каласоѓ пшанiцы, якiя стаяць, як вартавыя, на далёкiх узгорках. Быѓ усяго толькi маленькi звярок у кароткiх спаднiчках, з босымi нагамi i ступнямi, сын шорнiка з вёскi ѓ Агаё, якi адчуваѓ сябе закiнутым i самотным у свеце.

Дзве дзяѓчынкi ѓвайшлi ѓ хлеѓ праз шырокiя ворныя дзверы, i сястра Тара паказала на скрыню каля дзвярэй. Гэта была маленькая скрыначка, i ёй прыйшла ѓ галаву iдэя. Яна пазбавiцца ад яго [на час]. Паказаѓшы на скрынку i пераняѓшы, наколькi магла, тон яго мацi, калi яна давала каманду, сястра загадала яму сесцi. "Ты заставайся тут, пакуль я не вярнуся, i не смей сыходзiць", - сказала яна, пагражаючы яму пальцам. Хм! Сапраѓды! Якой маленькай жанчынай яна сябе лiчыла! У яе былi чорныя кучары, яна насiла туфлi, i мацi Тара дазволiла ёй надзець нядзельную сукенку, у той час як фермер i Тар былi босымi. Цяпер яна была вялiкай лэдзi. Калi б яна толькi ведала, як моцна Тар абурыѓся яе тонам. Калi б ён быѓ крыху старэйшы, ён, магчыма, сказаѓ бы ёй, але калi б ён паспрабаваѓ загаварыць менавiта ѓ гэты момант, у яго напэѓна б пацяклi слёзы.

Дзве дзяѓчыны пачалi падымацца па лесвiцы на вышкi наверсе, фермерша iшла наперадзе. Сястра Тара баялася i дрыжала, паднiмаючыся, i ёй хацелася быць гарадской дзяѓчынай i нясмелай, але, узяѓшы на сябе ролю дарослай жанчыны ["з дзiцем], ёй прыйшлося давесцi справу да канца. Яны знiклi ѓ цёмнай дзiрцы наверсе i нейкi час каталiся i кулялiся на сене на гарышчы, смеючыся i крычучы, як гэта робяць у такi час дзяѓчынкi. Потым над свiранам запанавала цiшыня. Цяпер дзяѓчаты схавалiся на гарышчы i, несумненна, гаварылi аб жаночых справах. Пра што кажуць жанчыны, калi застаюцца сам-насам? Тар заѓсёды хацеѓ ведаць гэта. Размаѓляюць дарослыя жанчыны ѓ фермерскай хаце, размаѓляюць дзяѓчыны на гарышчы. Часам ён чуѓ iхнi смех. Чаму ѓсе смяюцца i размаѓляюць?

Жанчыны заѓсёды прыходзiлi да дзвярэй гарадской хаты, каб пагаварыць з яго мацi. Застаѓшыся адна, яна магла б заѓсёды захоѓваць разважлiвае маѓчанне, але яны не пакiдалi яе адну. Жанчыны не маглi пакiнуць адна адну ѓ спакоi, як гэта рабiлi мужчыны. Яны не такiя разумныя i смелыя. Калi б жанчыны i немаѓляты трымалiся далей ад яго мацi, Тар мог бы атрымаць ад яе больш сабе.

Ён сеѓ на скрыню каля дзвярэй хлява. Цi быѓ ён рады застацца адзiн? Адбылася адна з тых дзiѓных рэчаѓ, якiя заѓсёды адбывалiся пазней, калi ён вырастаѓ. Канкрэтная сцэна, якая падымаецца на ѓзгорак прасёлкавая дарога, выгляд з моста ѓ начным горадзе з перавала чыгункi, зарослая травой дарога, якая вядзе ѓ лес, сад закiнутага напаѓразбуранага дома - нейкая сцэна, якая, прынамсi знешне, мела не больш значэння, чым тысяча iншых сцэн, прамiльгнуѓшы з яго драбнюткiмi падрабязнасцямi на сценах яго свядомасцi. У доме ягонага розуму было шмат пакояѓ, i кожны пакой быѓ настроем. На сценах вiселi карцiны. Ён павесiѓ iх там. Чаму? Магчыма, спрацавала нейкае ѓнутранае пачуццё адбору.

Раму для яго карцiны складалi адчыненыя дзверы хлява. Ззаду яго, у падобнага на адрыну ѓваходу ѓ адрыну, з аднаго боку вiднелася глухая сцяна адрыны, па якой усходы паднiмалася на гарышча, вышэй якога паднiмалiся дзяѓчынкi. На сцяне былi драѓляныя калкi, на якiх вiселi працоѓныя збруi, хамуты, шэраг жалезных падкоѓ i сядло, а на супрацьлеглых сценах былi адтулiны, у якiя конi, стоячы ѓ стойлах, маглi прасоѓваць галовы.

Аднекуль невядома адкуль прыйшоѓ пацук, хутка пабег па земляной падлозе i схаваѓся пад фермерскай фурманкай у задняй частцы хлява, а стары шэры конь, высунуѓшы галаву ѓ адну з адтулiн, глядзеѓ на Тара сумнымi абыякавымi вачыма.

I вось ён упершыню выйшаѓ у свет адзiн. Якiм iзаляваным ён сябе адчуваѓ! Яго сястра, нягледзячы на ??ѓсе свае дарослыя матчыны манеры, адмовiлася ад сваёй працы. Ёй сказалi памятаць, што ён быѓ немаѓлём, але яна не памятала.

Што ж, ён ужо не быѓ немаѓляткам i вырашыѓ, што не будзе плакаць. Ён сядзеѓ па-стаiчнаму, гледзячы праз адчыненыя дзверы хлява на сцэну перад iм.

Якая дзiѓная сцэна. Менавiта так, вiдаць, адчуваѓ сябе пазнейшы герой Тара Рабiнзон Круза, апынуѓшыся адзiн на сваёй выспе. У якi вялiзны свет ён трапiѓ! Столькi дрэѓ, узгоркаѓ, палёѓ. Дапусцiм, ён вылезе са сваёй скрынкi i пачне хадзiць. У куце праёму, праз якi ён глядзеѓ, вiдаць была невялiкая частка белага фермерскага дома, куды зайшлi жанчыны. Тар не мог чуць iхнiх галасоѓ. Цяпер ён не мог чуць галасоѓ дзвюх дзяѓчат на гарышчы. Яны знiклi праз цёмную дзiрку над яго галавой. Час ад часу чуѓся гудзеѓ шэпт, а затым дзявочы смех. Гэта было сапраѓды смешна. Магчыма, усе ѓ свеце пайшлi ѓ нейкую дзiѓную цёмную дзiрку, пакiнуѓшы яго сядзець там пасярод вялiзнай пустой прасторы. Жах пачаѓ авалодваць iм. Удалечынi, калi ён глядзеѓ праз дзверы хлява, былi пагоркi, i пакуль ён сядзеѓ, пiльна гледзячы, у небе з'явiлася малюсенькая чорная кропка. Кропка павольна станавiлася ѓсё большай i большай. Мiнула, як яму здавалася, шмат часу, i кропка ператварылася ѓ вялiзную птушку, каршака, якi кружыѓ i кружыѓ у вялiзным небе над яго галавой.

Тар сядзеѓ i глядзеѓ на каршака, якi павольна рухаѓся вялiкiмi кругамi ѓ небе. У хляве за яго спiной галава старога каня то знiкла, то з'явiлася зноѓ. Цяпер конь набраѓ у рот сена i еѓ. Пацук, якi забег у нейкую цёмную нару пад возам у задняй частцы хлява, выйшаѓ i стаѓ паѓзцi да яго. Якiя блiскучыя вочкi! Тар збiраѓся закрычаць, але зараз пацук знайшоѓ тое, што хацеѓ. На падлозе хлява ляжаѓ катах кукурузы, i ён пачаѓ яго грызцi. Яго вострыя маленькiя зубы выдавалi мяккi скрыгочучы гук.

Час iшоѓ павольна, ох як марудна. Якi жарт згуляла з iм сястра Тара. Чаму яна i фермерская дзяѓчына па iменi Эльза зараз так маѓчаць? Яны сышлi? У другой частцы адрыны, дзесьцi ѓ цемры ззаду каня, нешта пачало варушыцца, зашамацела саломай на падлозе адрыны. Старая пуня была поѓная пацукоѓ.

Тар злез са сваёй скрынкi i цiха выйшаѓ праз дзверы хлява на цёплае сонечнае святло да дома. На лузе каля дома пасвiлiся авечкi, i адна з iх падняла галаву, каб паглядзець на яго.

Цяпер усе авечкi глядзелi, глядзелi. У садзе за адрынамi i домам жыла рудая карова, якая таксама ѓзняла галаву i паглядзела. Якiя дзiѓныя безасабовыя вочы.

Тар паспяшаѓся праз двор фермы да дзвярэй, праз якiя выйшлi дзве жанчыны, але яна была зачынена. Унутры дома таксама была цiшыня. Яго пакiнулi аднаго прыкладна на пяць хвiлiн. Яму здалося, што прайшло некалькi гадзiн.

Ён стукаѓ у заднюю дзверы кулакамi, але адказу не было. Жанчыны толькi паднялiся ѓ дом, але яму здалося, што яны, вiдаць, пайшлi далёка - што яго сястра i фермерская дзяѓчына пайшлi далёка.

Усё сышло далёка. Паглядзеѓшы ѓ неба, ён убачыѓ каршака, якi кружыѓ цяпер далёка над галавой. Кругi рабiлiся ѓсё больш i больш, а потым раптоѓна каршак паляцеѓ проста ѓ сiнь. Калi Тар упершыню ѓбачыѓ яго, ён быѓ малюсенькай кропкай, не больш за муху, а цяпер зноѓ станавiѓся такiм. Пакуль ён глядзеѓ, чорная кропка рабiлася ѓсё меншай i меншай. Яно вагалася i танчыла перад яго вачыма, а затым знiкла.

Ён быѓ адзiн у двары фермы. Цяпер авечка i карова ѓжо не глядзелi на яго, а елi траву. Ён падышоѓ да плота i спынiѓся, гледзячы на ??авечак. Якiмi задаволенымi i шчаслiвымi яны здавалiся. Трава, якую яны елi, павiнна быць цудоѓная на смак. Для кожнай авечкi шмат iншых авечак, для каровы цёплы хлеѓ уначы i кампанiя iншых кароѓ. У дзвюх жанчын у доме былi адна адну, у яго сястры Маргарэт была фермерская дзяѓчынка Эльза, у фермерскага хлопчыка быѓ бацька, наёмны работнiк, працоѓныя конi i сабака, якую ён бачыѓ, якi бег па пятах за канямi.

Толькi Тар быѓ адзiн у свеце. Чаму ён не нарадзiѓся авечкай, каб быць з iншымi авечкамi i есцi траву? Цяпер яму не было страшна, толькi самотна i сумна.

Ён павольна прайшоѓ праз двор хлява, а па зялёнай дарожцы пайшлi за iм мужчыны, хлопчыкi i конi. На хаду ён цiха плакаѓ. Трава на алеi была мяккай i прахалоднай пад яго босымi нагамi, а ѓдалечынi ён бачыѓ блакiтныя ѓзгоркi, а за ѓзгоркамi - блакiтнае бясхмарнае неба.

Вулiца, якая ѓ той дзень здалася яму такой доѓгай, аказалася вельмi кароткай. Там быѓ невялiкi лясны ѓчастак, праз якi ён выходзiѓ на палi - палi, якiя ляжалi ѓ доѓгай плоскай далiне, па якой працякаѓ ручай, - а ѓ лесе дрэвы адкiдвалi блакiтныя ценi на пакрытую травой дарогу.

Як халаднавата i цiха ѓ лесе. Запал, якая была ѓ Тары ѓсё яго жыццё, магчыма, пачалася ѓ той дзень. У лесе ён спынiѓся i, як яму здалося, доѓга сядзеѓ на зямлi пад дрэвам. Мурашкi бегалi тут i там, а затым знiкалi ѓ норы ѓ зямлi, птушкi лёталi ѓ галiнах дрэѓ, а два павукi, якiя схавалiся пры яго наблiжэннi, зноѓ вылезлi вонкi i занялiся пляценнем павуцiння.

Калi Тар плакаѓ, калi ѓвайшоѓ у лес, то зараз ён спынiѓся. Яго мацi была вельмi-вельмi далёка. Магчыма, ён нiколi не знойдзе яе зноѓ, але калi ён гэтага не зробiць, то гэта будзе яе ѓласная вiна. Яна вырвала яго са сваiх рук, каб узяць на сябе iншага, маладзейшага чальца сям'i. Суседка, хто яна? Яна сутыкнула яго з сястрой, якая, аддаѓшы недарэчную каманду сесцi на скрыню, тут жа забылася пра яго. Iснаваѓ свет хлопчыкаѓ, але ѓ дадзены момант хлопчыкi мелi на ѓвазе яго старэйшага брата Джона, якi не раз выказваѓ сваю пагарду да грамадства Тара, i такiх людзей, як фермерскi хлопчык, якi з'ехаѓ на канi, не знайшоѓшы час пагаварыць з iм цi нават каб кiнуць на яго развiтальны погляд.

"Ну што ж, - падумаѓ Тар, поѓны горкай крыѓды, - калi мяне адхiляць ад аднаго свету, то з'явiцца iншы".

Мурашкi ля яго ног былi цалкам шчаслiвыя. Якi захапляльны свет той, у якiм яны жылi. Мурашкi выбягалi на святло з нары ѓ зямлi i будавалi горку з пясчынак. Iншыя мурашкi адпраѓлялiся ѓ падарожжа па свеце i вярталiся з цяжарам. Мурашка цягнуѓ па зямлi мёртвую муху. На ягоным шляху стаяла палка, i цяпер крылы мухi ѓчапiлiся за палку, i ён не мог яе ссунуць. Ён бегаѓ як вар'ят, тузаючы то палку, то муху. Птушка зляцела з блiжэйшага дрэва i, асвятляючы ѓпалае бервяно, паглядзела на Тара, а далёка ѓ лесе, праз расколiну памiж дрэвамi, спусцiлася па ствале дрэва вавёрка i пачала бегаць па зямлi.

Птушка глядзела на Тара, вавёрка перастала бегчы i выпрасталася, каб паглядзець, а мурашка, якi не мог ссунуць муху, рабiѓ апантаныя знакi сваiмi малюсенькiмi, падобнымi на валасiнкi вусамi.

Цi быѓ Тар прыняты ѓ свет прыроды? У яго галаве пачалi фармавацца грандыёзныя планы. Ён заѓважыѓ, што авечкi на полi каля фермерскай хаты ахвотна елi траву. Чаму яму нельга есцi траву? Мурашкi жылi ѓ цяпле i ѓтульнасцi ѓ нары ѓ зямлi. У адной сям'i было шмат мурашак, вiдаць, аднаго ѓзросту i памеру, i пасля таго, як Тар знайшоѓ сваю нару i з'еѓ шмат травы, так што стаѓ вялiкiм, як авечка - цi нават як конь цi карова - ён знайшоѓ бы сабе падобных.

Ён не сумняваѓся, што iснуе мова авечак, бялок i мурашак. Цяпер вавёрка пачала балбатаць, i птушка на бервяне паклiкала, i ёй адказала iншая птушка недзе ѓ лесе.

Птушка паляцела. Вавёрка знiкла. Яны пайшлi, каб далучыцца да сваiх таварышаѓ. У аднаго Тара не было таварыша.

Нахiлiѓшыся, ён падняѓ палку, каб яго малюсенькi брат-мурашка мог працягнуць свае справы, а затым, устаѓшы на карачкi, паднёс вуха да мурашнiка, каб паглядзець, цi чуе ён размову.

Ён нiчога не чуѓ. Ну, ён быѓ занадта вялiкi. Удалечынi ад iншых сабе падобных ён здаваѓся сабе вялiкiм i моцным. Ён пайшоѓ па сцежцы, iдучы цяпер карачкамi, як авечка, i дабраѓся да бервяна, дзе ѓсяго iмгненне назад сядзела птушка.

Бярвенне было полым з аднаго канца, i было вiдавочна, што, прыклаѓшы невялiкi высiлак, ён зможа ѓ яго залезцi. Яму будзе куды пайсцi ѓначы. Яму раптам здалося, што ён трапiѓ у свет, у якiм ён можа свабодна перамяшчацца, у якiм ён можа жыць свабодна i шчаслiва.

[Ён] вырашыѓ, што яму пара пайсцi паесцi травы. Iдучы па дарозе праз лес, ён выйшаѓ на сцежку, якая вядзе ѓ далiну. У далёкiм полi двое мужчын, кiруючы двума канямi, кожны з якiх быѓ прывязаны да культыватара, аралi кукурузу. Кукуруза даходзiла коням да каленяѓ. Фермерскi хлопчык ехаѓ на адным з коней. Следам за другiм канём рыссю бег фермерскi сабака. Здалёк Тару здалося, што конi выглядалi не буйнейшымi за тыя авечкi, якiх ён бачыѓ у полi каля дома.

Ён стаяѓ каля плота, гледзячы на людзей i коней у полi i на хлопчыка на канi. Што ж, фермерскi хлопчык вырас - ён пераехаѓ у свет мужчын, а Тар застаѓся на апеку жанчын. Але ён адрокся ад жаночага свету, ён адразу сыдзе ѓ цёплы ѓтульны свет - свет жывёльнага свету.

Зноѓ апусцiѓшыся на карачкi, ён папоѓз па мяккай траве, што расла каля плота каля алеi. Сярод травы расла белая канюшына, i перш за ѓсё яна адкусiла адну з кветак канюшыны. На смак гэта было не так ужо i дрэнна, i ён з'еѓ яшчэ i яшчэ. Колькi яму давядзецца з'есцi, колькi травы яму давядзецца з'есцi, перш чым ён вырасце вялiкiм, як конь цi нават як авечка? Ён працягваѓ поѓзаць, кусаючы траву, але краi травiнак былi вострымi i паранiлi яго вусны. Калi ён [жаваѓ] кавалак травы, яна была дзiѓнай i горкай на смак.

Ён упарцiѓся, але нешта ѓнутры працягвала папярэджваць яго, што тое, што ён робiць, смешна i што, калi б яго сястра цi брат Джон ведалi, што над iм будуць смяяцца, таму час ад часу ён уставаѓ i азiраѓся назад, уздоѓж дарогi праз лес, каб пераканацца ѓ гэтым. нiхто не прыходзiѓ. Затым, зноѓ устаѓшы на карачкi, ён папоѓз па траве. Паколькi было цяжка рваць траву зубамi, ён карыстаѓся рукамi. Траву даводзiлася жаваць да таго часу, пакуль яна не стала мяккай, перш чым яе можна было праглынуць, i наколькi адваротнай яна была на смак.

Як цяжка сталець! Мара Тара аб тым, каб раптоѓна стаць вялiкiм, сiлкуючыся травой, згасла, i ён закрыѓ вочы. З заплюшчанымi вачыма ён мог зрабiць трук, якi часам рабiѓ ноччу ѓ ложку. Ён мог ва ѓяѓленнi ѓзнавiць уласнае цела, зрабiць ногi i рукi доѓгiмi, плечы шырокiмi. З заплюшчанымi вачыма ён мог быць кiм заѓгодна: канём, якi бег рыссю па вулiцах, высокiм чалавекам, якi iдзе па дарозе. Ён мог быць мядзведзем у густым лесе, прынцам, якi жыве ѓ замку з рабамi, якiя прыносiлi яму ежу, мог быць сынам бакалейшчыка i кiраваць жаночым домам.

Ён сядзеѓ на траве з зачыненымi вачамi, цягнуѓ траву i спрабаваѓ яе з'есцi. Зялёны сок травы афарбаваѓ яго вусны i падбародак. Цяпер ён напэѓна пачаѓ расцi больш. Ён ужо з'еѓ два, тры, паѓтузiна глыткоѓ травы. Яшчэ праз два цi тры ён расплюшчыць вочы i ѓбачыць, чаго ён дасягнуѓ. Магчыма, у яго ѓжо былi б конскiя ногi. Гэтая думка крыху напалохала яго, але ён працягнуѓ руку i, адарваѓшы яшчэ крыху травы, паклаѓ яе ѓ рот.

Адбылося нешта жахлiвае. Хутка ѓскочыѓшы на ногi, Тар прабег два-тры крокi i хутка сеѓ. Дацягнуѓшыся да апошняй прыгаршчы травы, ён злавiѓ пчалу, якая высмоктвала мёд з адной з кветак канюшыны, i паднёс яе да вуснаѓ. Пчала ѓкусiла яго ѓ губу, а затым у канвульсiѓным моманце яго рука напалову раздушыла казурка, i яно было адкiнута ѓ бок. Ён бачыѓ, як яно ляжала на траве i з усяе сiлы спрабавала падняцца i паляцець. Яго зламаныя крылы вар'яцка трэслi паветра i выдавалi гучны гудзеѓ гук.

Самы жудасны боль прыйшоѓ да Тара. Ён паднёс руку да губы, перавярнуѓся на спiну, закрыѓ вочы i закрычаѓ. Па меры таго, як боль узмацнялася, яго крыкi станавiлiся ѓсё гучней i гучней.

Чаму ён сышоѓ ад мацi? Неба, у якое ён цяпер глядзеѓ, калi адважыѓся расплюшчыць вочы, было пуста, i ён сышоѓ ад усяго чалавечага ѓ пусты свет. Свет поѓзаючых i лятучых iстот, свет чатырохногiх жывёл, якi ён лiчыѓ такiм цёплым i бяспечным, зараз стаѓ цёмным i пагрозлiвым. Маленькi якi змагаецца крылаты звер на траве непадалёк быѓ усяго толькi адным з велiзарнага войска крылатых iстот, якiя атачалi яго са ѓсiх бакоѓ. Яму хацелася ѓстаць на ногi i бегчы назад праз лес да жанчын у фермерскай хаце, але ён не адважыѓся паварушыцца.

Рабiць не было чаго, акрамя гэтага зневажальнага крыку, i таму, лежачы на спiне ѓ завулку i заплюшчыѓшы вочы, Тар працягваѓ крычаць, як яму здавалася, гадзiнамi. Цяпер яго губа гарэла i станавiлася вялiкай. Ён адчуваѓ, як яно пульсуе i пульсуе пад яго пальцамi. Рост тады быѓ справай жаху i болi. Якi страшны свет, у якiм ён нарадзiѓся.

Тар не хацеѓ вырасцi вялiкiм, як конь цi чалавек. Ён хацеѓ, каб нехта прыйшоѓ. Свет росту быѓ занадта пусты i самотны. Цяпер яго крыкi перарывалiся рыданнямi. Няѓжо нiхто нiколi не прыйдзе?

У завулку пачуѓся гук ног. Двое мужчын у суправаджэннi сабакi i хлопчыка прыйшлi з поля, жанчыны - з дому, а дзяѓчынкi - з хлява. Усе беглi i клiкалi Тара, але ён не смеѓ зiрнуць. Калi жанчына з фермы падышла да яго i ѓзяла яго на рукi, ён усё яшчэ трымаѓ вочы зачыненымi i неѓзабаве перастаѓ крычаць, хоць яго рыданнi сталi мацней, чым калi-небудзь.

Адбылася паспешлiвая нарада, мноства галасоѓ гаварылi адначасова, а затым адзiн з мужчын ступiѓ наперад i, падняѓшы галаву з пляча жанчыны, адсунуѓ руку Тара ад яго асобы.

"Паслухай, - сказаѓ ён, - трусiк еѓ траву, i яго ѓджгнула пчала".

Фермер смяяѓся, наймiт i фермерскi хлопчык смяялiся, а сястра Тара i фермерская дзяѓчынка вiшчалi ад захаплення.

Тар трымаѓ вочы зачыненымi, i яму здавалася, што рыданнi, якiя скалыналi цяпер яго цела, станавiлiся ѓсё глыбей i глыбей. Было месца, глыбока ѓнутры, дзе пачалiся рыданнi, i гэта прычыняла боль мацней, чым яго апухлая губа. Калi б трава, якую ён так балюча праглынуѓ, зараз прымушала нешта ѓнутры яго расцi i гарэць, як вырасла яго губа, як гэта было б жахлiва.

Ён уткнуѓся тварам у плячо фермеркi i адмовiѓся глядзець на мiр. Фермерскi хлопчык знайшоѓ параненую пчалу i паказваѓ яе дзяѓчынкам. "Ён спрабаваѓ гэта зьесьцi. Ён еѓ траву, - прашаптаѓ ён, i дзяѓчынкi зноѓ завiшчалi.

Гэтыя жудасныя жанчыны!

Цяпер яго сястра вернецца ѓ горад i раскажа Джону. Яна расказвала суседскiм дзецям, якiя прыходзiлi пагуляць у двары Мурхеда. Месца ѓнутры Тара балела мацней, чым калi-небудзь.

Невялiкая кампанiя пайшла па сцяжынцы праз лес да дома. Адно толькi вялiкае падарожжа, якое павiнна было поѓнасцю аддзялiць Тар ад чалавецтва, ад свету, якi не мае разумення, было пройдзена ѓсяго за некалькi хвiлiн. Двое фермераѓ i хлопчык вярнулiся ѓ поле, а конь, якая прывезла Тара з горада, была запрэжаная ѓ павозку i стаяла прывязанай да слупа збоку ад дома.

Тару ѓмыюць твар, пасадзяць у багi i адвязуць назад у горад. Фермеры i хлопчык, якога яму больш не давядзецца бачыць. Жанчына з фермы, якая трымала яго на руках, прымусiла яго сястру i дзяѓчыну з фермы перастаць смяяцца, але цi спынiцца яго сястра, калi вернецца ѓ горад да яго брата?

Нажаль, яна была жанчынай, а Тар не верыѓ. Калi б жанчыны маглi быць больш падобнымi да мужчын. Жанчына з фермы адвяла яго ѓ дом, змыла з твару плямы травы i нанесла заспакаяльны ласьён на апухлую губу, але нешта ѓнутры працягвала апухаць i апухаць.

Ва ѓяѓленнi ён чуѓ, як яго сястра, брат i суседскiя дзецi шапталiся i хiхiкалi ѓ двары дома. Адрэзаны ад мацi прысутнасцю малодшага дзiцяцi на яе руках i з двара злымi галасамi, якiя паѓтараюць зноѓ i зноѓ: "Трус спрабаваѓ есцi траву; яго ѓджгнула пчала", куды ён мог звярнуцца?

Тар не ведаѓ i не мог думаць. Ён уткнуѓся тварам у грудзi фермеркi i працягваѓ горка галасiць.

Сталасьць, у любым выпадку, якую ён мог сабе ѓявiць у дадзены момант, здавалася жахлiвай, калi не немагчымай, задачай. На дадзены момант ён быѓ дастаткова рады быць немаѓлём на руках дзiѓнай жанчыны i ѓ месцы, дзе не было iншага немаѓля [чакае, каб адштурхнуць яго].

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ III

МУЖЧЫНЫ ЖЫВУЦЬ _ У адзiн свет, жанчыны ѓ iншым. Калi Тар быѓ маленькiм, людзi ѓвесь час падыходзiлi да кухонных дзвярэй, каб пагаварыць з Мэры Мурхед. Жыѓ-быѓ стары цясляр, у якога была пашкоджана спiна пры падзеннi з будынка i якi часам быѓ [крыху] п'яны. Ён не ѓвайшоѓ у дом, а сядзеѓ на прыступках каля кухонных дзвярэй i размаѓляѓ з жанчынай, пакуль яна працавала над прасавальнай дошкай. Прыйшоѓ i лекар. Гэта быѓ высокi хударлявы мужчына з дзiѓнымi рукамi. Рукi нагадвалi старыя вiнаградныя лазы, якiя чапляюцца за ствалы дрэѓ. Рукi людзей, пакоi ѓ дамах, твары палёѓ - усё гэта дзiця не забывалася. У старога цесляра былi кароткiя, каржакаватыя пальцы. Пазногцi былi чорнымi i зламанымi. Пальцы на руках у доктара былi як у мацi, даволi доѓгiя. Пасля Тар выкарыстоѓваѓ доктара ѓ некалькiх сваiх друкаваных апавяданнях. Калi хлопчык падрос, ён не памятаѓ дакладна, як выглядаѓ стары доктар, але яго ѓяѓленне да таго часу ѓжо прыдумала постаць, якая магла б заняць яго месца. Ад доктара, старога цесляра i некалькiх наведвальнiц ён атрымаѓ пачуццё мяккасцi. Усе яны былi людзьмi, пераможанымi жыццём. Нешта з iмi пайшло не так, як нешта пайшло не так з мацi Тара.

Цi магло гэта быць яе замужжа? Ён задаѓ сабе гэтае пытанне толькi праз шмат часу. Стаѓшы дарослым, Тар знайшоѓ у старым куфры дзённiк, якi яго бацька вёѓ падчас вайны i адразу пасля яе. Нататкi былi кароткiмi. Некалькi дзён нiчога не было напiсана, а потым салдат пiсаѓ старонку за старонкай. У яго таксама была схiльнасць да пiсьменнiцтва.

Усю вайну нешта грызла салдацкае сумленне. Ведаючы, што яго браты будуць залiчаны на паѓднёвы бок, яго адольвала думка, што калi-небудзь ён можа сустрэцца з адным з iх у баi. Тады, калi б не здарылася нiчога горшага, яго знайшлi б. Як ён мог растлумачыць: "Ну, жанчыны апладзiравалi, луналi сцягi, iгралi аркестры". Калi ён рабiѓ стрэл у баi, куля, пралятаючы праз прастору памiж паѓночнiкамi i паѓднёѓцамi, магла затрымацца ѓ грудзях брата цi нават у грудзях яго бацькi. Магчыма, ягоны бацька таксама запiсаѓся на паѓднёвы бок. Сам ён пайшоѓ на вайну без судзiмасцяѓ, амаль выпадкова, бо людзi, што акружалi яго, iшлi дзеля капiтанскага мундзiра i шпагi, якую можна было б павесiць на баку. Калi б чалавек шмат думаѓ пра вайну, ён бы, вядома, у яе не пайшоѓ. Што да неграѓ - яны з'яѓляюцца вольнымi людзьмi цi рабамi... Ён па-ранейшаму прытрымлiваѓся пазiцыi паѓднёѓца. Калi б, шпацыруючы па вулiцы з Дзiкам Мурхедам, вы ѓбачылi б мурынку, па-свойму прыгожую, якая iдзе ѓ лёгкай, бесклапотнай выправе, са скурай прыгожага залацiста-карычневага колеру, i згадалi б факт яе прыгажосць, Дзiк Мурхед паглядзеѓ бы на цябе са здзiѓленнем у вачах. "Прыгожы! Я кажу! Мой дарагi сябар! Яна негр". Гледзячы на неграѓ, Дзiк нiчога не ѓбачыѓ. Калi негр служыѓ сваёй мэты, калi ён быѓ пацешным - вельмi добра. "Я белы чалавек i паѓднёѓец. Я належу да кiруючай расы. У нас дома быѓ стары, мы. паѓднёѓцы, iх разумеем".

Кнiга, якую вёѓ салдат падчас вайны i пазней, была поѓная запiсаѓ, якiя тычацца жанчын. Часам Дзiк Мурхед быѓ рэлiгiйным чалавекам i рэгулярна хадзiѓ у царкву, а часам не. У адным горадзе, дзе ён жыѓ адразу пасля вайны, ён быѓ дырэктарам нядзельнай школы, а ѓ iншым выкладаѓ Бiблiю.

Стаѓшы дарослым, Тар з захапленнем паглядзеѓ на [запiсны] сшытак. Ён зусiм забыѓся, што ягоны бацька быѓ такiм наiѓным, такiм чароѓна чалавечным i зразумелым. "Я быѓ у баптысцкай царкве, i мне ѓдалося забраць Гертруду дадому. Мы прайшлi доѓгi шлях мiма маста i спынiлiся амаль на гадзiну. Я паспрабаваѓ яе пацалаваць, але яна спачатку мне не дазволiла, але потым дазволiла. Цяпер я закаханы ѓ яе".

"У сераду ѓвечары Мэйбл прайшла мiма крамы. Я адразу ж зачынiѓся i рушыѓ услед за ёй да канца Мэйн-стрыт. Гары Томпсан пераследваѓ яе i прымусiѓ свайго боса адпусцiць яго пад нейкай выдуманай падставай. Мы абодва iшлi па вулiцы, але я дабраѓся першы. Я пайшоѓ з ёю дадому, але яе бацька i мацi яшчэ не спалi. Яны сядзелi да таго часу, пакуль мне не трэба было iсцi, так што я нiчога не атрымаѓ. Яе бацька - баязлiвы балбатун. У яго новы ездавы конь, i ён увесь вечар гаварыѓ i выхваляѓся iм. Для мяне вечарына аказалася правальнай".

Нататка за нататкай такога роду ѓ дзённiку, якi малады салдат вёѓ пасля вяртання з вайны i пачала свайго клапатлiвага марша з горада ѓ горад. Нарэшце ён знайшоѓ у адным з гарадоѓ жанчыну Марыю i ажанiѓся з ёю. Жыццё набыло для яго новы густ. Маючы жонку i дзяцей, ён зараз шукаѓ таварыствы мужчын.

У некаторых гарадах, куды Дзiк пераехаѓ пасля вайны, жыццё iшло дастаткова добра, але ѓ iншых ён быѓ нешчаслiвы. Па-першае, хоць ён i ѓступiѓ у вайну на баку Поѓначы, ён не забываѓ таго факту, што ён быѓ паѓднёѓцам i, такiм чынам, дэмакратам. У адным з гарадоѓ жыѓ паѓвар'ят, якога дражнiлi хлапчукi. Вось ён, Дзiк Мурхед, малады гандляр, былы вайсковы афiцэр, якi, якiя б нi былi яго ѓнутраныя пачуццi, тым не менш, змагаѓся за захаванне Саюза, якi дапамог змацаваць гэтыя Злучаныя Штаты, i вось ён на той жа вулiцы быѓ той вар'ят. Вар'ят iшоѓ з разяѓленым ротам i нейкiм дзiѓным пустым позiркам. Зiмой i летам ён не насiѓ палiто, а хадзiѓ у кашулi з рукавамi. Ён жыѓ з сястрой у маленькай хатцы на ѓскраiне горада, i калi ён быѓ дастаткова бяскрыѓдны, але калi маленькiя хлопчыкi, схаваѓшыся за дрэвамi або ѓ дзвярах крам, крычалi, называючы яго "дэмакратам", ён прыходзiѓ у лютасць. . Выбегшы на праезную частку, ён падняѓ камянi i безразважна шпурнуѓ iх. Аднойчы ён разбiѓ акно ѓ вiтрыне, i яго сястры прыйшлося за гэта плацiць.

Цi не было гэта абразай для Дзiка? Сапраѓды дэмакрат! Калi ён пiсаѓ пра гэта ѓ блакноце, у яго дрыжала рука. Быѓшы адзiным сапраѓдным дэмакратам у горадзе, крыкi маленькiх хлопчыкаѓ выклiкалi ѓ яго жаданне бегчы i збiваць iх. Ён захаваѓ годнасць, не выдаѓ сябе, але як толькi змог, прадаѓ сваю краму i пайшоѓ далей.

Што ж, вар'ят у кашулi з рукавамi насамрэч не быѓ дэмакратам, ён не быѓ падобны на Дзiка, прыроджанага паѓднёѓца. Слова, падхопленае хлопчыкамi i паѓтаралася зноѓ i зноѓ, толькi выклiкала яго напаѓпрыхаванае вар'яцтва, але для Дзiка эфект быѓ чымсьцi асаблiвым. Гэта прымусiла яго адчуць, што, хоць ён i ваяваѓ у доѓгай i жорсткай вайне, ён ваяваѓ дарма. "Такiя людзi", - прамармытаѓ ён сам сабе, паспяшаѓшыся прэч. Прадаѓшы сваю краму, яму прыйшлося купiць у суседнiм горадзе краму паменш. Пасля заканчэння вайны i жанiцьбы Дзiк пастаянна скочваѓся з фiнансавага ѓзгорка.

Для дзiцяцi гаспадар дома, бацька - гэта адно, а мацi - зусiм iншае. Мацi - гэта нешта цёплае i бяспечнае, да чаго можа iсцi дзiця, а бацька - гэта той, хто выходзiць у свет. Цяпер ён пачаѓ патроху разумець дом, у якiм жыѓ Тар. Нават калi вы жывяце ѓ многiх дамах у многiх гарадах, дом ёсць дом. Ёсць сцены i пакоi. Вы праходзiце праз дзверы ѓ двор. Ёсць вулiца з iншымi дамамi i iншымi дзецьмi. Вы можаце ѓбачыць доѓгi шлях уздоѓж вулiцы. Часам па суботах увечар суседка, нанятая для гэтай мэты, прыходзiла паклапацiцца аб iншых дзецях, i Тару дазвалялася паехаць у цэнтр горада са сваёй мацi.

Цяпер Тару было пяць, а яго старэйшаму брату Джону - дзесяць. Быѓ Роберт, якому цяпер тры гады, i нованароджанае дзiця, якое заѓсёды ляжыць у ложачку. Хоць малой нiчога не заставалася, як плакаць, у яе ѓжо было iмя. Яго звалi Уiл, i калi яна была дома, ён заѓсёды быѓ на руках у мацi. Якi маленькi шкоднiк! I яшчэ мець iмя, хлапечае iмя! На вулiцы быѓ яшчэ адзiн Уiл, высокi хлопчык з хлапечым тварам, якi часам прыходзiѓ у дом пагуляць з Джонам. Ён называѓ Джона "Джэк", а Джон называѓ яго "Бiл". Ён мог кiнуць мяч, як удар. Джон павесiѓ на дрэве трапецыю, на якой хлопчык па iмi Уiл мог вiсець за пальцы ног. Ён хадзiѓ у школу, як Джон i Маргарэт, i пабiѓся з хлопчыкам на два гады старэйшы за яго. Тар чуѓ, як Джон казаѓ пра гэта. Калi Джона не было побач, ён сам расказаѓ пра гэта Роберту, прыкiнуѓшыся, што бачыѓ бойку. Ну, Бiл ударыѓ хлопчыка, збiѓ яго з ног. Ён даѓ хлопчыку кроѓ з носа. - Ты павiнен быѓ гэта бачыць.

Гэта было нешта правiльнае i дарэчнае, калi такога чалавека клiкалi Уiл i Бiл, але ён быѓ немаѓлём у ложачку, маленькай дзяѓчынкай, заѓсёды на руках у мацi. Якое глупства!

Часам па суботах увечар Тару дазвалялi з'ездзiць з мацi ѓ горад. Яны не маглi пачаць працу, пакуль не загарэлася святло. Спачатку трэба было вымыць посуд, дапамагчы Маргарэт, а потым абкласцi спаць дзiця.

Якую мiтусню ён падняѓ, гэты маленькi нягоднiк. Цяпер, калi ён цалкам мог набыць прыхiльнасць свайго брата [Тара], будучы разумным, ён плакаѓ i плакаѓ. Спачатку Маргарэт павiнна была трымаць яго, а затым мацi Тара павiнна была заняць сваю чаргу. Маргарэт было весела. Яна магла прыкiнуцца жанчынай i дзяѓчынкамi ѓ гэтым родзе. Калi побач няма дзяцей, iх робяць з ануч. Яны размаѓляюць, лаюцца, буркуюць i трымаюць рэчы ѓ руках. Тар ужо быѓ апрануты, як i ягоная мацi. Лепшай часткай паездкi ѓ горад было адчуванне знаходжання з ёй сам-насам. Цяпер такое здараецца рэдка. Дзiця ѓсё псавала. Вельмi хутка iсцi будзе ѓжо позна, магазiны закрыюцца. Тар неспакойна хадзiѓ па двары, жадаючы заплакаць. Калi б ён гэта зрабiѓ, яму б [давялося застацца дома]. Ён павiнен быѓ выглядаць нязмушана i нiчога не казаць.

Прыйшла суседка, i дзiця пайшло спаць. Цяпер яго мацi спынiлася, каб пагаварыць з жанчынай. Яны казалi i казалi. Тар трымаѓ мацi за руку i працягваѓ цягнуць, але яна не зважала. Нарэшце яны выйшлi на вулiцу i пагрузiлiся ѓ цемру.

Тар iшоѓ, трымаючыся за руку мацi, i зрабiѓ дзесяць крокаѓ, дваццаць, сто. Ён i яго мацi прайшлi праз вароты i iшлi па тратуары. Яны абмiнулi дом Масгрэйваѓ, дом Уэлiвера. Калi яны дабяруцца да дома Роджэрсаѓ i згорнуць за вугал, яны будуць у бяспецы. Тады, калi дзiця плакала, мацi Тара не магла чуць.

Ён пачаѓ адчуваць сябе лёгка. Якi час для яго. Цяпер ён выходзiѓ у свет не з сястрой, якая мела свае парадкi i занадта шмат думала пра сябе i свае жаданнi, або з суседкай у калясцы, жанчынай, якая нiчога не разумела, а з яго мацi. . Мэры Мурхед надзела чорную нядзельную сукенку. Гэта было цудоѓна. Калi яна насiла чорную сукенку, яна насiла таксама кавалачак белага карунка на шыi i iншыя дэталi на запясцях. Чорная сукенка рабiла яе маладой i стройнай. Карункi былi тонкiя i белыя. Гэта было падобна на павуцiнне. Тар хацеѓ дакрануцца да яго пальцамi, але не адважыѓся. Ён можа яго парваць.

Яны прайшлi мiма аднаго вулiчнага лiхтара, затым другога. Электрычныя баi яшчэ не пачалiся, i вулiцы мястэчка ѓ Агаё былi асветлены газавымi лямпамi, усталяванымi на слупах. Яны знаходзiлiся далёка адна ад адной, у асноѓным на кутах вулiц, i памiж лiхтарамi панавала цемра.

Як весела гуляць у цемры, адчуваючы сябе ѓ бяспецы. Iсцi куды-небудзь з мацi было для Тара ѓсё роѓна, што быць дома i ѓ той жа час [быць] за мяжой.

Калi ён i яго мацi выйшлi са сваёй вулiцы, пачалася прыгода. У нашы днi Мурхеды заѓсёды жылi ѓ маленькiх хатках на вулiцах на ѓскраiнах гарадоѓ, але калi яны выходзiлi на Мэйн-стрыт, яны iшлi па вулiцах, забудаваных высокiмi хатамi. Дамы стаялi далёка на лужках, а ѓздоѓж тратуараѓ раслi вялiзныя дрэвы. Там быѓ вялiкi белы дом, на шырокiм ганку сядзелi жанчыны i дзецi, i калi Тар i яго мацi праязджалi мiма, на пад'язной дарожцы выехала карэта з неграм-фурманам. Жанчыне i дзiцяцi прыйшлося адысцi ѓбок, каб прапусцiць гэта.

Якое каралеѓскае месца. У белым доме было прынамсi дзесяць пакояѓ, а са столi на ганку звiсалi ѓласныя лямпы. Там была дзяѓчынка прыкладна ѓзросту Маргарэт, апранутая ва ѓсё белае. Карэта, як бачыѓ Тар, ехаѓ негр, магла заехаць проста ѓ хату. Там быѓ порт-кошэр. Яго мацi расказала яму. Якая пышнасць!

[Што за мiр, у якi прыйшоѓ Тар.] Мурхеды былi бедныя i станавiлiся бяднейшымi з кожным годам, але Тар гэтага не ведаѓ. Ён не задаваѓся пытаннем, чаму яго мацi, якая здавалася яму такой прыгожай, насiла толькi адну добрую сукенку i гуляла, пакуль iншая жанчына ехала ѓ карэце, чаму Мурхеды жылi ѓ маленькай хатцы, скрозь шчылiны якога зiмой прасочваѓся снег, а iншыя знаходзiлiся ѓ цёплых, ярка асветленых дамах.

Свет быѓ мiрам, i ён бачыѓ яго, трымаючы руку мацi ѓ сваёй. Яны мiнулi iншыя вулiчныя лiхтары, прайшлi яшчэ некалькi цёмных месцаѓ, i цяпер яны звярнулi за кут i ѓбачылi Мэйн-стрыт.

Цяпер жыццё сапраѓды пачалося. Колькi агнёѓ, колькi людзей! На суботнi вечар у горад з'ехалiся натоѓпы вясковых жыхароѓ, i вулiцы былi запоѓнены канямi, фурманкамi i фурманкамi. [Як шмат усяго можна ѓбачыць.]

Маладыя людзi з чырвонымi тварамi, якiя ѓвесь тыдзень працавалi на кукурузных палях, прыйшлi ѓ горад у сваёй лепшай вопратцы i ѓ белых каѓнерыках. Некаторыя з iх ехалi адны, а з iншымi, больш удачлiвымi, былi дзяѓчаты. Яны прывязалi коней да слупоѓ уздоѓж вулiцы i пайшлi па тратуары. Дарослыя мужчыны з грукатам праносiлiся па вулiцы верхам на канях, а жанчыны стаялi i размаѓлялi каля дзвярэй крам.

Цяпер Мурхеды жылi ѓ даволi вялiкiм горадзе. Гэта быѓ адмiнiстрацыйны цэнтр акругi, i там была плошча i будынак суда, мiма якога праходзiла галоѓная вулiца. Ну, у завулках таксама былi магазiны.

У горад прыехаѓ прадавец патэнтаваных лекаѓ i ѓстанавiѓ на рагу свой стэнд. Ён закрычаѓ гучным голасам, запрашаючы людзей спынiцца i паслухаць яго, i на працягу некалькiх хвiлiн Мэры Мурхед i Тар стаялi на краi натоѓпу. На канцы тычкi гарэла святло паходнi, i двое неграѓ спявалi песнi. Тар успомнiѓ адзiн з вершаѓ. Што гэта значыць?

Белы чалавек, ён жыве ѓ вялiкай цаглянай хаце,

Жоѓты чалавек хоча зрабiць тое ж самае,

Стары чарнаскуры мужчына жыве ѓ акруговай турме,

Але дом у яго ѓсё роѓна цагляны.

Калi чарнаскурыя мужчыны заспявалi куплеты, натоѓп завiшчаѓ ад захаплення, i Тар таксама засмяяѓся. Ну, ён засмяяѓся, таму што быѓ так усхваляваны. Яго вочы свяцiлiся хваляваннем [цяпер]. Калi ён вырас, ён пачаѓ праводзiць увесь свой час сярод натоѓпу. Ён i яго мацi пайшлi па вулiцы, дзiця чаплялася за руку жанчыны. Ён не адважыѓся падмiргнуць, баючыся нешта прапусцiць. [Зноѓ жа] дом Мурхедаѓ здаваѓся далёкiм, у iншым свеце. Цяпер нават дзiця не магло ѓстаць памiж iм i мацi. Маленькi нягоднiк мог плакаць [i плакаць], але [яго гэта не павiнна хваляваць], Джон Мурхед, яго брат, ужо амаль [пасталеѓ]. Па суботах увечары ён прадаваѓ газеты на Мэйн-стрыт. Ён прадаѓ газету пад назвай "Цынцынацi Энкуайрэр" i яшчэ адну "Чыкага Блэйд". У "Блэйда" былi яркiя карцiнкi, i ён прадаваѓся за пяць цэнтаѓ.

Мужчына схiлiѓся над кучай грошай на стале, а iншы мужчына лютага выгляду падкрадаѓся да яго з адкрытым нажом у руцэ.

Жанчына дзiкага выгляду збiралася скiнуць дзiця з [высокага] маста на [] скалы [далёка] унiзе, але хлопчык кiнуѓся наперад i выратаваѓ дзiця.

Цяпер цягнiк iмчаѓся за паваротам у гарах, i чацвёра мужчын на канях i са стрэльбамi ѓ руках чакалi. Яны навалiлi на рэйкi камянi i дрэвы.

Ну, яны мелi намер прымусiць цягнiк спынiцца, а затым абрабаваць яго. Гэта быѓ Джэсi Джэймс i яго група. Тар чуѓ, як яго брат Джон тлумачыѓ хлопчыку Бiлу карцiнкi. Пазней, калi навокал нiкога не было, ён глядзеѓ доѓга i доѓга. Гледзячы на карцiнкi, яму па начах снiлiся дрэнныя сны, але днём [час] яны былi цудоѓна хвалюючымi.

Было весела днём уявiць сябе часткай прыгод, якiя адбываюцца ѓ жыццi, у свеце мужчын. Людзi, якiя набылi паперы Джона, напэѓна атрымалi шмат за пяць цэнтаѓ. Ды можна ж узяць такую сцэну i ѓсё змянiць.

Вы сядзелi на ганку сваёй хаты i зачынялi вочы. Джон i Маргарэт пайшлi ѓ школу, малыш i Роберт абодва спалi. Малая спала дастаткова добра, калi Тар не хацеѓ кудысьцi iсцi з мамай.

Ты села на ганку дома i закрыла вочы. Твая мама гладзiла. Вiльготнае чыстае адзенне, якое гладзiлi, прыемна пахла. Гэты стары, iнвалiд-цясляр, якi больш не мог працаваць, якi быѓ салдатам i атрымлiваѓ так званую "пенсiю", размаѓляѓ на заднiм ганку дома. Ён расказваѓ мацi [Тара] пра будынкi, над якiмi працаваѓ у маладосцi.

Ён расказаѓ пра тое, як будавалi бярвенiстыя хацiны ѓ лесе, калi краiна была маладой, i пра тое, як мужчыны выходзiлi паляваць на дзiкiх iндычак i аленяѓ.

Было дастаткова весела слухаць старыя цяслярскiя размовы, але яшчэ цiкавей складаць свае ѓласныя размовы, будаваць свой уласны свет.

Каляровыя карцiнкi ѓ газетах, якiя Джон прадаваѓ па суботах, сталi сапраѓды жывымi. Ва ѓяѓленнi Тар вырас мужчынам, i якiм адважным. Ён удзельнiчаѓ ва ѓсiх адчайных сцэнах, мяняѓ iх, кiдаѓся ѓ самую гушчу вiру i мiтуснi жыцця.

Свет дарослых людзей, якiя рухаюцца вакол, i Тар Мурхед сярод iх. Недзе ѓ натоѓпе на вулiцы цяпер бегаѓ Джон, прадаючы свае газеты. Ён [падносiѓ] iх людзям пад нос, паказваѓ каляровыя карцiнкi. Як дарослы мужчына, Джон хадзiѓ у салоны, у крамы, у будынак суда.

Хутка Тар сам вырасце. Гэта не магло заняць шмат часу. Якiмi доѓгiмi часам здавалiся днi.

Разам з мацi ён прабiраѓся скрозь натоѓп. Мужчыны i жанчыны размаѓлялi з ягонай мацi. Высокi мужчына не ѓбачыѓ Тара i пастукаѓся па iм. Затым iншы вельмi высокi мужчына з трубкай у роце чаргова адшпiлiѓ яго.

Гэты чалавек быѓ не такi ѓжо мiлы. Ён папрасiѓ прабачэння i даѓ Тару пяць цэнтаѓ, але гэта не прынесла нiякай карысцi. Тое, як ён гэта зрабiѓ, паранiла больш за выбух. Некаторыя мужчыны думаюць, што дзiця - гэта ѓсяго толькi дзiця.

I вось яны звярнулi з Мэйн-стрыт i апынулiся ѓ той, дзе знаходзiлася крама Дзiка. У суботу ѓвечар было шмат людзей. Наадварот стаяѓ двухпавярховы будынак, у якiм праходзiлi танцы. Гэта была кадрыля, i пачуѓся мужчынскi голас. "Рабi-сё-рабi. Спадары, усё вядуць направа. Збалансуйце ѓсё". Скавытыя галасы скрыпак, смех, мноства размаѓлялых галасоѓ.

[Яны ѓвайшлi ѓ краму.] Дзiк Мурхед яшчэ быѓ у стане апрануцца ѓ нейкi стыль. У яго ѓсё яшчэ быѓ гадзiннiк на цяжкiм срэбным ланцужку, а перад суботнiм вечарам ён пагалiѓся i нафарбаваѓ вусы воскам. Маѓклiвы стары, вельмi падобны на цесляра, якi прыйшоѓ наведаць мацi Тара, працаваѓ у майстэрнi i зараз працаваѓ там, седзячы на сваiм драѓляным канi. Ён шыѓ рамень.

Тару здавалася, што жыццё, якое вёѓ яго бацька, было нечым цудоѓным. Калi жанчына з дзiцем увайшлi ѓ краму, Дзiк адразу ж падбег да скрынi i, дастаѓшы жменю грошай, прапанаваѓ iх жонцы. Магчыма, гэта былi ѓсе грошы, якiя ѓ яго былi, але Тар аб гэтым не ведаѓ. Грошы былi нечым, на што вы куплялi рэчы. У вас гэта было цi ѓ вас гэтага не было.

Што да Тара, у яго былi свае грошы. У яго быѓ пяцiцэнтавiк, якi даѓ яму мужчына на вулiцы. Калi мужчына адшпiлiѓ яго i даѓ яму пятак, мацi рэзка спытала: "Ну, Эдгар, што ты скажаш?" i ён адказаѓ, паглядзеѓшы на мужчыну i груба сказаѓшы: "Дай мне яшчэ". Гэта рассмяшыла мужчыну, але Тар не ѓбачыѓ сэнсу яго смеху. Гэты чалавек быѓ грубы, i ён таксама быѓ грубы. Яго мацi пацярпела. Было [вельмi] лёгка паранiць яго мацi.

У краме Тар сядзеѓ на крэсле ззаду, а яго мацi сядзела на iншым крэсле. Яна ѓзяла толькi некалькi манет, прапанаваных Дзiкам.

Зноѓ размовы пайшлi. Дарослыя людзi заѓсёды аддаюцца размовам. У краме знаходзiлася паѓтузiна фермераѓ, i калi Дзiк прапанаваѓ грошы жонцы, ён зрабiѓ гэта з бляскам. Дзiк усё рабiѓ з размахам. Такая была яго прырода. Ён сказаѓ нешта аб кошце жанчын i дзяцей. Ён быѓ грубы, як чалавек з вулiцы, але грубасць Дзiка нiколi не мела значэння. Ён [не] меѓ на ѓвазе тое, што сказаѓ.

[I] у любым выпадку Дзiк быѓ дзелавым чалавекам.

Як ён мiтусiѓся. У краму час ад часу прыходзiлi мужчыны, прыносiлi рамянi бяспекi i з грукатам шпурлялi iх на падлогу. Мужчыны казалi, i Дзiк таксама казаѓ. Ён казаѓ больш за ѓсiх астатнiх. У задняй частцы крамы былi толькi Тар, яго мацi i стары на каню, якi шыѓ рамень. Гэты чалавек быѓ падобны на цесляра i лекара, якiя прыходзiлi ѓ дом, калi Тар быѓ дома. Ён быѓ маленькiм, сарамлiвым i казаѓ нясмела, пытаючыся Мэры Мурхед аб iншых дзецях i дзiцяцi. Неѓзабаве ён устаѓ з лавы запасных i, прыехаѓшы ѓ Тар, даѓ яму яшчэ адзiн пятак. Наколькi багатым стаѓ Тар. На гэты раз ён не чакаѓ, пакуль мацi спытае, а адразу сказаѓ тое, што, як ён ведаѓ, яму трэба было сказаць.

Мацi Тара пайшла i пакiнула яго ѓ магазiне. Мужчыны прыходзiлi i сыходзiлi. Яны казалi. З некалькiмi мужчынамi Дзiк выйшаѓ на вулiцу. Чакаецца, што дзелавы чалавек, якi прыняѓ замову на новую абвязку, наладзiць яе. Кожны раз, калi ён вяртаѓся з такой паездкi, вочы Дзiка ззялi ярчэй, а вусы выступалi прамей. Ён падышоѓ i пагладзiѓ Тара па валасах.

"Ён разумны чалавек", сказаѓ ён. Ну, Дзiк выхваляѓся [зноѓ].

Было лепей, калi ён размаѓляѓ з астатнiмi. Ён расказваѓ анекдоты, i мужчыны смяялiся. Калi мужчыны сагнулiся напалову ад смеху, Тар i стары збруя на канi пераглянулiся i таксама засмяялiся. Быццам стары сказаѓ: "Мы выбралiся з гэтага, мой хлопчык. Ты занадта малады, а я занадта стары". Насамрэч стары нiчога не сказаѓ [наогул]. Гэта ѓсё было прыдумана. Усё самае лепшае для хлопчыка заѓсёды ѓяѓляецца. Вы сядзiце ѓ крэсле ѓ задняй частцы крамы свайго бацькi суботнiм вечарам, пакуль ваша мацi ходзiць па крамах, i ѓ вас узнiкаюць такiя думкi. Чутны гук скрыпкi ѓ танцавальнай зале на вулiцы i прыемны гук мужчынскiх галасоѓ удалечынi. У перадпакоi часткi крамы вiсiць лямпа, а на сценах вiсяць рамянi бяспекi. Усё акуратна i ѓ парадку. На збруях ёсць спражкi сярэбраныя, ёсць спражкi медныя. У Саламона быѓ храм, i ѓ храме былi медныя шчыты. Былi посуд са срэбра i золата. Саламон быѓ наймудрэйшым чалавекам у свеце.

У шорнай майстэрнi суботнiм вечарам злёгку пагойдваюцца алейныя лямпы, якiя звiсаюць са столi. Паѓсюль кавалачкi латунi i срэбра. Лямпы, калi яны пампуюцца, прымушаюць малюсенькiя агеньчыкi з'яѓляцца i знiкаць. Скачуць агнi, чутныя мужчынскiя галасы, чутны смех, гукi скрыпкi. На вулiцы людзi ходзяць узад i ѓперад.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ IV

ДЛЯ _ _ Хлопчык што тычыцца чалавека, то iснуе свет уяѓлення i свет фактаѓ. Часам свет фактаѓ вельмi змрочны.

У Саламона былi срэбныя посуд, у яго былi залатыя посуд, але бацька Тара Мурхеда не быѓ Саламонам. Праз год пасля суботняга вечара, калi Тар сядзеѓ у краме свайго бацькi i бачыѓ яркi бляск спражак у калыхаюцца агнях, крама была прададзеная ѓ кошт выплаты даѓгоѓ Дзiка, i Мурхеды жылi ѓ iншым горадзе.

Усё лета Дзiк працаваѓ маляром, але цяпер надышлi халады, i ён знайшоѓ працу. Цяпер ён быѓ усяго толькi рабочым у шорнай майстэрнi i сядзеѓ на конскiх рамянях, якiя шылi рамянi. Сярэбраны гадзiннiк i ланцужок знiклi.

Мурхеды жылi ва ѓбогай хатцы, i ѓсю восень Тар хварэѓ. Па меры наблiжэння восенi надыходзiѓ час вельмi лядоѓняѓ дзён, а затым надыходзiѓ перыяд мяккiх [цёплых] дзён.

Тар сядзеѓ на ганку, загарнуѓшыся ѓ коѓдру. Цяпер кукуруза на далёкiх палях была ѓ шоку, а астатнiя культуры былi вывезены. На невялiкiм полi непадалёк, дзе ѓраджай кукурузы быѓ дрэнным, фермер выйшаѓ у поле, каб сабраць кукурузу, а затым загнаѓ кароѓ у поле, каб яны грызлi сцеблы. У лесе хутка ападала чырвонае i жоѓтае лiсце. З кожным парывам ветру яны лёталi, як яркiя птушкi, праз поле бачання Тара. На комполе каровы, прабiраючыся сярод сухiх сцеблаѓ кукурузы, выдавалi нiзкi грукат.

У Дзiка Мурхеда былi iмёны, пра якiя Тар нiколi раней не чуѓ. Аднойчы, калi ён сядзеѓ на ганку дома, мужчына з дошкай на плячы прайшоѓ па дарозе мiма дома i, убачыѓшы Дзiка Мурхеда, якi выходзiць з уваходнай дзвярэй, спынiѓся i загаварыѓ з iм. Ён называѓ Дзiка Мурхеда "маёрам".

- Добры дзень, маёр, - крыкнуѓ ён.

Капялюш мужчыны быѓ весела ссунуты набок, i ён палiѓ слухаѓку. Пасля таго як яны з Дзiкам разам пайшлi па дарозе, Тар устаѓ з крэсла. Гэта быѓ адзiн з дзён, калi ён адчуѓ сябе дастаткова моцным. Сонца свяцiла.

Абышоѓшы дом, ён знайшоѓ дошку, якая выпала з плота, i паспрабаваѓ несцi яе, як гэта зрабiѓ мужчына на дарозе, балансуючы на плячы, пакуль ён iшоѓ узад i ѓперад па сцяжынцы на заднiм двары, але яна ѓпала i канец удар трапiѓ яму па галаве, утварыѓшы вялiкi гуз.

Тар вярнуѓся i пасядзеѓ адзiн на ганку. У доме павiнна было з'явiцца нованароджанае дзiця. Ён чуѓ, як яго бацька i мацi казалi пра гэта ноччу. Паколькi ѓ доме было трое дзяцей, якiя былi маладзейшыя за яго самога, прыйшоѓ час яму пасталець.

Яго бацьку звалi "Капiтан" i "Маёр". Мацi Тара часам звала мужа "Рычардам". Як выдатна быць мужчынам i мець столькi iмёнаѓ.

Тар пачаѓ задавацца пытаннем, цi стане ён калi-небудзь мужчынам. Як доѓга чакаць! Як непрыемна хварэць i не мець магчымасцi пайсцi ѓ школу.

Сёння, адразу пасля таго, як ён з'еѓ ежу, Дзiк Мурхед паспяшаѓся прэч з дому. Увечары ён не прыходзiѓ дадому, пакуль усе не ляглi спаць. У новым горадзе ён далучыѓся да духавога аркестра i належаѓ да некалькiх ложам. Калi яму не даводзiлася працаваць у краме па начах, заѓсёды можна было наведаць хатку. Хоць яго адзенне i састарэла, Дзiк насiѓ на лацканах палiто два цi тры яркiя значкi, а ѓ асаблiвыя днi - стракатыя стужкi.

Аднойчы суботнiм вечарам, калi Дзiк вярнуѓся дадому з магазiна, нешта адбылося.

Увесь дом гэта адчуѓ. На вулiцы было цёмна, i вячэру даѓно чакалi. Калi нарэшце дзецi ѓ хаце пачулi крокi бацькi на тратуары, якi вядзе ад варот да ѓваходных дзвярэй, усё замоѓклi.

Як дзiѓна. Крокi пранеслiся па цвёрдай дарозе звонку i спынiлiся перад домам. Цяпер парадная брама адчынiлася, i Дзiк абышоѓ дом да кухонных дзвярэй, дзе сядзелi i чакалi ѓсе астатнiя члены сям'i Мурхедаѓ. Гэта быѓ адзiн з дзён, калi Тар адчуѓ сябе моцным i [ён] падышоѓ да стала. Калi крокi яшчэ раздавалiся на дарозе, яго мацi моѓчкi стаяла пасярод пакоя, але пакуль яны хадзiлi па хаце, яна паспяшалася да печкi. Калi Дзiк падышоѓ да кухонных дзвярэй, яна не зiрнула на яго i на працягу ѓсёй вячэры, паглынутай ежай у дзiѓнай новай цiшынi, не размаѓляла нi з мужам, нi з дзецьмi.

Дзiк пiѓ. Шмат разоѓ, калi ён прыходзiѓ дадому той восенню, ён быѓ п'яны, але дзецi нiколi раней не бачылi яго, калi ён быѓ сапраѓды не ѓ сабе. Калi ён прайшоѓ па дарозе i сцяжынцы, якая вядзе вакол дома, усе дзецi пазналi яго крокi, якiя ѓ той жа час былi i не яго крокамi. Нешта было не так. Усё ѓ доме гэта адчулi. Кожны крок рабiѓся няѓпэѓнена. Гэты чалавек, магчыма, цалкам свядома, аддаѓ частку сябе нейкай знешняй сiле. Ён адмовiѓся ад кантролю над сваiмi здольнасцямi, сваiм розумам, сваiм уяѓленнем, сваёй мовай, цяглiцамi свайго цела. У той час ён быѓ зусiм бездапаможны ѓ руках таго, чаго яго дзецi не маглi зразумець. Гэта быѓ своеасаблiвы напад на дух дома. Каля кухонных дзвярэй ён крыху страцiѓ кантроль над сабой, i яму давялося хутка спахапiцца, упёршыся рукой у дзвярны вушак.

Увайшоѓшы ѓ пакой i адклаѓшы капялюш, ён адразу ж накiраваѓся туды, дзе сядзеѓ Тар. - Ну-ну, як ты, маленькая малпачка? - усклiкнуѓ ён, стоячы перад крэслам Тара i смеючыся крыху дурное. Без сумневу, ён адчуваѓ на сабе погляды ѓсiх астатнiх, адчуваѓ спалоханую цiшыню пакоя.

Каб перадаць гэта, ён узяѓ Тара на рукi i паспрабаваѓ прайсцi да свайго месца на чале стала, сесцi за стол. Ён амаль упаѓ. "Якi вялiкi ты становiшся", - сказаѓ ён Тару. Ён не глядзеѓ на жонку.

Знаходзiцца на руках у бацькi было ѓсё роѓна, што знаходзiцца на вяршынi дрэва, кiнутага ветрам. Калi Дзiку ѓдалося зноѓ здабыць раѓнавагу, ён падышоѓ да крэсла i, прысеѓшы, прыцiснуѓся шчакой да Тара. Некалькi дзён ён не галiѓся, i напалову адрослая барада паранiла твар Тара, а доѓгiя вусы яго бацькi былi мокрымi. Яго дыханне пахла нечым дзiѓным i рэзкiм. Ад паху Тару стала крыху дрэнна, але ён не плакаѓ. Ён быѓ занадта напалоханы, каб плакаць.

Спалох дзiцяцi, усiх дзяцей у пакоi, быѓ нечым асаблiвым. Пачуццё засмучэння, якое месяцамi панавала ѓ хаце, дасягнула апагею. П'янства Дзiка было свайго роду сцвярджэннем. "Ну, жыццё аказалася занадта цяжкiм. Я дазволю ѓсяму iсцi сваёй чаргой. Ува мне ёсць мужчына i ёсць нешта яшчэ. Я спрабаваѓ быць мужчынам, але ѓ мяне не атрымалася. Паглядзi на мяне. Цяпер я стаѓ тым, хто я ёсць. Як вам гэта падабаецца?"

Убачыѓшы свой шанец, Тар выпаѓз з рук бацькi i сеѓ побач з мацi. Усе дзецi ѓ доме iнстынктыѓна падсунулi свае крэслы да падлогi, так што бацька застаѓся зусiм адзiн, з шырокай адкрытай прасторай па абодва бакi. Тар адчуѓ сябе лiхаманкава моцным. Яго мозг ствараѓ дзiѓныя карцiнкi адну за адной.

Ён працягваѓ думаць аб дрэвах. Цяпер яго бацька быѓ падобны да дрэва пасярод вялiкага адкрытага луга, дрэва, кiнутага ветрам, ветрам, якi ѓсе астатнiя, якiя стаялi на краi луга, не маглi адчуць.

Дзiѓны чалавек, якi раптоѓна ѓвайшоѓ у дом, быѓ бацькам Тара i ѓ той жа час не быѓ яго бацькам. Рукi мужчыны працягвалi здзяйсняць няѓпэѓненыя рухi. На вячэру была печаная бульбачка, i ён паспрабаваѓ пачаць абслугоѓваць дзяцей, уваткнуѓшы вiдэлец у бульбу, але прамахнуѓся, i вiдэлец стукнуѓся аб бок стравы. Ён выдаѓ рэзкi металiчны гук. Ён паспрабаваѓ два цi тры разы, а затым Мэры Мурхед, падняѓшыся са свайго месца, абышла стол i забрала страву. Калi ѓсе былi абслужаны, усе моѓчкi прынялiся за ежу.

Цiшыня была невыносная для Дзiка. У гэтым было своеасаблiвае абвiнавачанне. Усё жыццё зараз, калi ён быѓ жанаты i стаѓ бацькам дзяцей, была свайго роду абвiнавачваннем. "Занадта шмат абвiнавачванняѓ. Мужчына такi, якi ён ёсць. Чакаецца, што ты вырасцеш i станеш мужчынам, але што, калi ты не створаны такiм?

Гэта праѓда, што Дзiк пiѓ i не эканомiѓ грошы, але iншыя мужчыны былi такiмi ж. "У гэтым самым горадзе ёсць адвакат, якi напiваецца два-тры разы на тыдзень, але вы паглядзiце на яго. Ён паспяховы. Ён зарабляе грошы i добра апранаецца. У мяне ѓсё ѓ блытанiне. Шчыра кажучы, я зрабiѓ памылку, стаѓшы салдатам i пайшоѓшы супраць бацькi i братоѓ. Я заѓсёды рабiѓ памылкi. Быць мужчынам не так проста, як падаецца.

"Я здзейснiѓ памылку, калi ажанiѓся. Я кахаю сваю жонку, але нiчога не магу для яе зрабiць. Цяпер яна ѓбачыць мяне такiм, якi я ёсць. Мае дзецi ѓбачаць мяне такiм, якi я ёсць. Што мне?"

Дзiк давёѓ сябе да стану. Ён пачаѓ гаварыць, звяртаючыся не да дзяцей i жонкi, а да кухоннай плiты, якая стаяла ѓ куце пакоя. Дзецi елi моѓчкi. Усе збялелi.

Тар павярнуѓся i паглядзеѓ на плiту. Як дзiѓна, падумаѓ ён, што дарослы мужчына размаѓляе з плiтой. Гэта было тое, што магло б зрабiць такое дзiця, як ён, застаючыся адзiн у пакоi, але мужчына ёсць мужчына. Пакуль бацька казаѓ, ён у думках i зусiм выразна бачыѓ твары людзей, якiя з'яѓляюцца i знiкаюць у цемры за печкай. Твары, выклiканыя да жыцця голасам бацькi, зусiм выразна выступiлi з цемры за печкай i затым гэтак жа хутка знiклi. Яны танчылi ѓ паветры, станавiлiся вялiкiмi, а затым маленькiмi.

Дзiк Мурхед гаварыѓ так, нiбы прамаѓляѓ прамову. Былi такiя людзi, якiя, калi ён жыѓ у iншым горадзе i валодаѓ шорнай майстэрняй, калi ён быѓ чалавекам справы, а не простым працоѓным, як зараз, не плацiлi за шорныя вырабы, набытыя ѓ яго краме. "Як я магу жыць, калi яны не плацяць?" - спытаѓ ён услых. Цяпер ён трымаѓ на канцы вiдэльца невялiкую печаную бульбу i пачаѓ iм размахваць. Мацi Тара глядзела на сваю талерку, але яго брат Джон, яго сястра Маргарэт i яго малодшы брат Роберт глядзелi на свайго бацьку вырачанымi вачыма. Што да мацi Тара, то, калi здаралася нешта, чаго яна не [разумела цi не ѓхваляла], яна хадзiла па хаце з дзiѓным страчаным поглядам у вачах. Вочы спалохалiся. Яны напалохалi Дзiка Мурхеда i дзяцей. Усе сталi сарамлiвымi, спалоханымi. Як быццам па ёй ударылi, i, зiрнуѓшы на яе, адразу адчуѓ, што ѓдар нанесла твая рука.

Пакой, у якiм зараз сядзелi Мурхеды, быѓ асветлены толькi маленькай алейнай лямпай на стале i святлом печы. Паколькi было ѓжо позна, настала цемра. У кухоннай печы было шмат шчылiн, праз якiя часам падаѓ попел i кавалкi падпаленага вугалю. Печ была звязана правадамi. Мурхеды сапраѓды ѓ той час знаходзiлiся ѓ вельмi цяжкiм становiшчы. Яны дасягнулi нiжняй стадыi ва ѓсiх успамiнах Тара аб сваiм дзяцiнстве, якiя пасля захаваѓ.

Дзiк Мурхед заявiѓ, што яго становiшча ѓ жыццi жахлiвае. У доме, седзячы за сталом, ён увесь час глядзеѓ у цемру кухоннай плiты i думаѓ пра мужчын, якiя былi вiнныя яму грошай. "Паглядзi на мяне. Я знаходжуся ѓ пэѓным становiшчы. Ну ѓ мяне ёсць жонка i дзецi. Мне трэба кармiць гэтых дзяцей, а мужчыны павiнны мне грошы, але не плацяць. Я ѓ роспачы, i яны смяюцца з мяне. Я хачу выканаць сваю частку працы, як мужчына, але як я змагу гэта зрабiць?"

П'яны мужчына пачаѓ выкрыкваць доѓгi спiс iмёнаѓ людзей, якiя, паводле яго слоѓ, былi вiнныя яму грошы, i Тар слухаѓ, поѓны здзiѓлення. Было дзiѓнай акалiчнасцю, што, калi ён вырас i стаѓ выдумшчыкам казак, Тар успомнiѓ многiя iмёны, вымаѓленыя яго бацькам у той вечар. Многiя з iх пасля былi прымацаваныя да персанажаѓ яго апавяданняѓ.

Яго бацька называѓ iмёны i асуджаѓ людзей, якiя не заплацiлi за збрую, набытую, калi ён быѓ квiтнеючай i валодаѓ уласнай крамай, але Тар пасля не звязваѓ гэтыя iмёны са сваiм бацькам або з якой-небудзь несправядлiвасцю, нанесенай яму.

Нешта здарылася [з Тарам]. [Тар] сядзеѓ на крэсле побач з мацi тварам да печы ѓ куце.

Святло з'яѓлялася i знiкала на сцяне. Пакуль Дзiк казаѓ, ён трымаѓ маленькую печаную бульбу на канцы вiдэльца.

Печаная бульбачка адкiдала танцуючыя ценi на сцяну.

Пачалi праяѓляцца абрысы асоб. Пакуль Дзiк Мурхед казаѓ, у ценi пачаѓся рух.

Адно за адным звалiся iмёны, а затым з'яѓлялiся твары. Дзе Тар бачыѓ гэтыя твары раней? Гэта былi твары людзей, якiх бачылi праязджаючымi мiма дома Мурхедаѓ, твары, убачаныя ѓ цягнiках, твары, убачаныя з сядзення багi ѓ той раз, калi Тар з'яжджаѓ за горад.

Там быѓ чалавек з залатым зубам i стары ѓ капелюшы, насунутым на вочы, за iмi iшлi iншыя. Чалавек, якi трымаѓ дошку на сваiм [плечы] i называѓ бацьку Тара "маёрам", выйшаѓ з ценю i спынiѓся, гледзячы на Тара. Хвароба, ад якой пакутаваѓ Тар i ад якой ён пачаѓ здаравець, зараз вярталася. Расколiны ѓ печы стваралi агеньчыкi на падлозе.

Твары, якiя бачыѓ Тар, з'яѓлялiся так раптоѓна з цемры, а затым так хутка знiкалi, што ён не мог злучыцца са сваiм бацькам. Кожны твар, як здавалася, меѓ для яго сваё жыццё.

Яго бацька працягваѓ гаварыць хрыплым сярдзiтым голасам, а твары то з'яѓлялiся, то знiкалi. Ежа працягвалася, але Тар не еѓ. Асобы, убачаныя ѓ ценi, не спалохалi, яны напоѓнiлi дзiця здзiѓленнем.

Ён сядзеѓ ля стала, час ад часу пазiраючы на ѓгневанага бацьку, а потым на мужчын, якiя таямнiча ѓвайшлi ѓ пакой. Як ён быѓ рады, што яго мацi была тут. Цi бачылi астатнiя тое ж, што i ён?

Твары, якiя танцуюць зараз на сценах пакоя, былi тварамi мужчын. Калi-небудзь ён сам стане мужчынам. Ён глядзеѓ i чакаѓ, але пакуль бацька гаварыѓ, не злучаѓ асобы са словамi асуджэння, якiя зыходзiлi з яго вуснаѓ.

Джым Гiбсан, Керцiс Браѓн, Эндру Хартнет, Джэйкаб Уiлс - мужчыны з сельскай мясцовасцi Агаё, якiя купiлi шлейкi ѓ невялiкага вытворцы, а затым не заплацiлi. Iмёны самi па сабе былi прадметам разважанняѓ. Iмёны былi падобныя да хат, падобныя карцiнкам, якiя людзi вешаюць на сцены пакояѓ. Калi вы бачыце карцiну, вы не бачыце таго, што бачыѓ чалавек, якi намаляваѓ гэтую карцiну. Калi вы ѓваходзiце ѓ дом, вы не адчуваеце таго, што адчуваюць людзi, якiя жывуць у доме.

Названыя iмёны вырабляюць вызначанае ѓражанне. Гукi таксама ствараюць выявы. Занадта шмат фатаграфiй. Калi ты дзiця i хворы, карцiнкi занадта хутка напластоѓваюцца адзiн на аднаго.

Цяпер, калi ён захварэѓ, Тар занадта шмат сядзеѓ адзiн. У дажджлiвыя днi ён сядзеѓ каля акна дома, а ѓ ясныя днi - на крэсле на ганку.

Хвароба прымусiла яго па звычцы маѓчаць. Увесь час яго хваробы старэйшы брат Тара Джон i яго сястра Маргарэт былi добрыя. Джон, у якога цяпер было шмат спраѓ у двары i на дарозе, i якога часта наведвалi iншыя хлопчыкi, прыйшоѓ прынесцi яму шарыкi, а Маргарэт падышла, каб пасядзець з iм i расказаць яму пра падзеi ѓ школе.

Тар сядзеѓ, азiраючыся па баках i нiчога не кажучы. Як ён мог расказаць каму-небудзь пра тое, што адбываецца ѓнутры? Занадта шмат усяго адбывалася ѓсярэдзiне. Са сваiм слабым целам ён нiчога не мог зрабiць, але ѓсярэдзiне яго цела кiпела напружаная дзейнасць.

Унутры было нешта дзiѓнае, нешта ѓвесь час раздзiралася на часткi, а затым зноѓ злучалася. Тар не разумеѓ i нiколi не разумеѓ.

Па-першае, усё працягвала iсцi далёка. На ѓзбочыне дарогi перад домам Мурхедаѓ расло дрэва, якое раз-пораз выходзiла з-пад зямлi i плыло ѓ неба. Мацi Тара прыйшла пасядзець з iм у пакоi. Яна заѓсёды была на працы. Калi яна не схiлялася над пральнай машынай або прасавальнай дошкай, яна шыла. I яна, i крэсла, на якiм сядзела, i нават сцены пакоя нiбыта паплылi. Нешта ѓнутры Тара ѓвесь час змагалася за тое, каб усё вярнуць i расставiць на свае месцы. Калi б усё заставалася на сваiх месцах, якiм спакойным i прыемным было б жыццё.

Тар нiчога не ведаѓ пра смерць, але баяѓся. Тое, што павiнна было быць маленькiм, стала большым, тое, што павiнна было заставацца большым, стала маленькiм. Часта рукi Тара, белыя i маленькiя, здавалася, адрывалiся ад яго рук i сплывалi. Яны плылi над бачнымi ѓ акно вяршынямi дрэѓ, амаль знiкалi ѓ небе.

Задача Тара заключалася ѓ тым, каб не дазволiць усяму знiкнуць. Гэта была праблема, якую ён не мог нiкому растлумачыць, i яна поѓнасцю паглынула яго. Часта якое выйшла з зямлi i якое сплывае дрэва станавiлася проста чорнай кропкай у небе, але яго задачай было не страцiць яе з выгляду. Калi здарылася так, што вы страцiлi з-пад увагi дрэва, вы страцiлi з-пад увагi ѓсё. Тар не ведаѓ, чаму гэта было праѓдай, але гэта было так. Ён змрочна трымаѓся.

Калi б ён утрымаѓся за дрэва, усё вярнулася б назад. Калi-небудзь ён зноѓ прыстасуецца.

Калi Тар вытрымае, усё нарэшце наладзiцца. У гэтым ён быѓ зусiм упэѓнены.

Твары на вулiцы перад дамамi, у якiх жылi Мурхеды, часам усплывалi ва ѓяѓленнi хворага хлопчыка, гэтак жа як зараз на кухнi дома Мурхедаѓ гэтыя твары плавалi на сцяне ззаду печы.

Бацька Тара працягваѓ называць новыя iмёны, i новыя асобы працягвалi прыходзiць. Тар моцна збялеѓ.

Твары на сцяне з'яѓлялiся i знiкалi хутчэй, чым калi-небудзь. Маленькiя белыя рукi Тара ѓчапiлiся ѓ краi яго крэсла.

Калi б для яго стала выпрабаваннем сачыць сваiм уяѓленнем за ѓсiмi асобамi, цi павiнен ён сачыць за iмi, як ён сачыѓ за дрэвамi, калi яны, здавалася, плылi ѓ неба?

Твары ператварылiся ѓ якая кружыцца масу. Голас бацькi здаваѓся далёкiм.

Нешта паслiзнулася. Рукi Тара, якiя так моцна сцiскалi краi яго крэсла, адпусцiлi хватку, i ён з лёгкiм уздыхам саслiзнуѓ з крэсла на падлогу, у цемру.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ V

У Н _ КВАТЭРЫ Раёны амерыканскiх гарадоѓ, сярод беднякоѓ у маленькiх мястэчках - дзiѓныя рэчы, якiя можна ѓбачыць хлопчыку. Большасць дамоѓ у невялiкiх гарадах Сярэдняга Захаду не маюць нiякай добрай якасцi. Яны зроблены танна, сабраны разам. Сцены тонкiя. Усё было зроблена ѓ спешцы. Што адбываецца ѓ адным пакоi, ведае дзiця, якое хворае ѓ суседнiм пакоi. Ну, ён нiчога не ведае. Iншая справа, што ён адчувае. Ён не можа сказаць, што ён адчувае.

Часам Тар абураѓся на свайго бацьку, як i на тое, што ѓ яго ёсць малодшыя дзецi. Хоць ён яшчэ быѓ слабы з-за хваробы, у той раз пасля п'янага эпiзоду яго мацi была цяжарная. Ён не ведаѓ гэтага слова, не ведаѓ напэѓна, што з'явiцца яшчэ адно дзiця. I ѓсё ж ён ведаѓ.

Часам у цёплыя ясныя днi ён сядзеѓ у крэсле-пампавалцы на ганку. Уначы ён ляжаѓ на ложку ѓ пакоi побач з пакоем бацькi i мацi, унiзе. Джон, Маргарэт i Роберт спалi наверсе. Дзiця ляжала ѓ ложку з бацькам i мацi. Там было яшчэ адно дзiця, якое яшчэ не нарадзiлася.

Тар ужо шмат што бачыѓ, чуѓ.

Да таго, як ён захварэѓ, яго мацi была высокай i стройнай. Калi яна працавала на кухнi, на крэсле сярод падушак ляжала дзiця. Некаторы час дзiця кармiлася грудзьмi. Потым пачаѓ кармiць з бутэлечкi.

Якая маленькая свiння! Вочы немаѓляцi былi неяк прыжмураныя. Ён плакаѓ яшчэ да таго, як узяѓ бутэльку, а потым, калi яна патрапiла ѓ рот, адразу спынiѓся. Малюсенькi тварык пачырванеѓ. Калi бутэлечка апусцела, дзiця заснула.

Калi ѓ хаце дзiця, заѓсёды прысутнiчаюць непрыемныя пахi. Жанчыны i дзяѓчаты не супраць.

Калi твая мацi раптоѓна становiцца круглай, як бочка, на тое ёсць прычына. Джон i Маргарэт ведалi. Гэта здаралася раней. Некаторыя дзецi не прымяняюць тое, што яны бачаць i чуюць, што адбываецца вакол, у сваiм [уласным] жыццi. Iншыя робяць. Трое старэйшых дзяцей не гаварылi адно з адным пра тое, што адбывалася ѓ паветры. Роберт быѓ занадта малады, каб ведаць.

Калi вы дзiця i хворыя, як быѓ Тар у той час, у вашым розуме ѓсё чалавечае змешваецца з жывёльным жыццём. Коткi крычалi па начах, каровы раѓлi ѓ адрынах, сабакi зграямi бегалi па дарозе перад домам. Нешта заѓсёды варушыцца - у людзях, жывёлах, дрэвах, кветках, травах. Як вы збiраецеся вызначаць, што агiдна, а што добра? Нарадзiлiся кацяняты, цяляты, жарабяты. Суседскiя жанчыны нарадзiлi дзяцей. У жанчыны, якая жыла недалёка ад Мурхедаѓ, нарадзiлася адразу двое [- блiзнят]. Судзячы па тым, што казалi людзi, цi наѓрад магло адбыцца нешта больш трагiчнае.

Хлопчыкi ѓ маленькiх гарадах, пасля таго як пайшлi ѓ школу, пiшуць на платах мелам, якi яны крадуць з класнага пакоя. Яны робяць малюнкi па баках адрын i на тратуарах.

Яшчэ да таго, як ён пайшоѓ у школу, Тар [ведаѓ тое-сёе]. [Як ён даведаѓся?] Магчыма, яго хвароба зрабiла яго больш [свядомым]. Унутры было дзiѓнае пачуццё - страх рос [у iм]. Яго мацi, яго ѓласная сваячка высокай жанчыны, якая хадзiла па хаце Мурхедаѓ i выконвала працу па хаце, у некаторым родзе была ѓ гэтым замяшаная.

Хвароба Тара ѓскладнiла сiтуацыю. Ён не мог бегаць па двары, гуляць у мяч, адпраѓляцца ѓ авантурныя паездкi на блiжэйшыя палi. Калi дзiця ѓзяла бутэлечку i заснула, мацi прынесла ёй шыццё i села побач з iм. Усё яшчэ было ѓ доме. Калi б усё магло заставацца такiм. Час ад часу яе рука гладзiла яго па валасах, i калi яна спынялася, ён хацеѓ папрасiць яе працягваць рабiць гэта заѓсёды, але не мог прымусiць свае вусны вымавiць словы.

Два гарадскiя хлопчыкi, равеснiкi Джона, аднойчы пайшлi да месца, дзе вулiцу перасякаѓ невялiкi ручай. Там быѓ драѓляны мост са шчылiнамi памiж дошкамi, i хлопчыкi запаѓзлi пад мост i доѓга ляжалi спакойна. Яны хацелi нешта ѓбачыць. Пасля гэтага яны прыйшлi ѓ двор Мурхеда i пагаварылi з Джонам. Iх знаходжанне пад мастом было неяк звязана з пераходам жанчын па мосце. Калi яны прыйшлi ѓ дом Мурхедаѓ, Тар сядзеѓ сярод падушак на сонейку на ганку, а калi яны пачалi размаѓляць, ён прыкiнуѓся спячым. Хлопчык, якi распавёѓ Джону аб прыгодзе, прашаптаѓ, калi той дайшоѓ да самай важнай часткi, але для Тара, якi ляжаѓ на падушках з зачыненымi вачамi, сам гук шэпта хлопчыка быѓ падобны да тканiны, якая рвецца. Гэта было падобна на разрыѓ заслоны, i ты стаiш тварам да чагосьцi? [Магчыма, галiзна. Патрабуецца час i сталасць, каб набрацца сiл супрацьстаяць галечы. Некаторыя нiколi гэтага не разумеюць. Чаму яны мусяць гэта рабiць? Мара можа аказацца важнейшай за факт. Гэта залежыць ад таго, чаго вы хочаце.]

У другi дзень Тар сядзеѓ у тым жа крэсле на ганку, а Роберт гуляѓ на вулiцы [звонку]. Ён пайшоѓ па дарозе туды, дзе было поле, i хутка прыбег назад. У полi ён убачыѓ тое, што хацеѓ паказаць Тару. Ён не мог сказаць, што гэта было, але вочы ѓ яго былi вялiкiя i круглыя, i ён шаптаѓ адно слова зноѓ i зноѓ. - Давай, давай, - прашаптаѓ ён, i Тар устаѓ з крэсла i пайшоѓ з iм.

Тар быѓ у той час настолькi слабы, што, спяшаючыся па пятах за Робертам, яму даводзiлася некалькi разоѓ спыняцца, каб прысесцi ля дарогi. Роберт неспакойна танчыѓ у пыле пасярод дарогi. "Што гэта такое?" Тар працягваѓ пытацца, але ягоны малодшы брат не мог сказаць. Калi б Мэры Мурхед не была так занята ѓжо народжаным дзiцем i дзiцем, якi вось-вось з'явiцца на свет, яна, магчыма, пакiнула б Тара дома. Сярод такой колькасцi дзяцей адно дзiця губляецца.

Двое дзяцей падышлi да краю поля, акружанага агароджай. Памiж плотам i дарогай раслi бузiны i ягадныя кусты, i яны цвiлi. Тар з братам залезлi ѓ кусты i зазiрнулi цераз плот, памiж рэйкамi.

Тое, што яны ѓбачылi, было дастаткова дзiѓным. Нядзiѓна, што Роберт быѓ усхваляваны. Свiнаматка толькi што нарадзiла парасят. Напэѓна, гэта адбылося, калi Роберт бег да дома [каб прывесцi Тара].

Мацi-свiння стаяла тварам да дарогi i да двух дзяцей [з шырока расплюшчанымi вачыма]. Тар мог глядзець ёй проста ѓ вочы. Для яе ѓсё гэта было часткай паѓсядзённай працы, часткай жыцця свiннi. Гэта адбывалася гэтак жа, як дрэвы вясной пакрывалi зялёнае лiсце, гэтак жа, як ягадныя кусты расцвiталi i пазней прыносiлi плён.

Толькi дрэвамi, травой, ягаднымi кустамi рэчы хавалiся з-пад увагi. У дрэѓ i кустоѓ не было вачэй, па якiх мiльгалi ценi болю.

Мацi-свiння пастаяла крыху, а затым легла. Яна ѓсё яшчэ [здавалася, глядзела] прама на Тара. Побач з ёй на траве было нешта - якая выгiнаецца маса жыцця. Таемнае ѓнутранае жыццё свiней адкрывалася [дзецям]. У мамы-свiннi на носе раслi жорсткiя белыя валасы, а вочы былi цяжкiя ад стомы. Часта вочы мацi Тара выглядалi так. Дзецi былi так блiзка да [мацi] свiннi, што Тар мог бы працягнуць руку i дакрануцца да яе валасатай морды. Пасля той ранiцы ён заѓсёды памятаѓ выраз [яе] вачэй, якiя выкручваюцца iстоты побач з ёй. Калi ён вырас i сам стамiѓся цi захварэѓ, ён гуляѓ па вулiцах горада i бачыѓ [многiх] людзей з такiм выразам вачэй. Людзi, якiя тоѓпiлiся на гарадскiх вулiцах, у гарадскiх шматкватэрных дамах, нагадвалi якiя выкручваюцца iстот на траве на краi поля ѓ Агаё. Калi ён звяртаѓ вочы на тратуар або зачыняѓ iх на iмгненне, ён зноѓ бачыѓ свiнню, якая спрабавала ѓстаць на дрыготкiя ногi, клалася на траву i потым стомлена ѓставала.

Iмгненне Тар назiраѓ за тым, што адбываецца перад iм, а затым, лежачы на траве пад старэйшынамi, закрыѓ вочы. Яго брат Роберт сышоѓ. Ён папоѓз туды, дзе кусты сталi гусцейшыя, ужо ѓ пошуках новых прыгод.

Час прайшло. Квiтнеючая ля плота бузiна была вельмi духмянай, i пчолы прыляталi раямi. Яны выдалi гулкi мяккi гук у паветры над галавой Тара. Ён адчуваѓ сябе вельмi слабым i хворым i задавалася пытаннем, цi зможа ён вярнуцца [дадому]. Пакуль ён ляжаѓ так, па дарозе прайшоѓ мужчына i, нiбы адчуѓшы прысутнасць хлопчыка пад кустамi, спынiѓся i спынiѓся, гледзячы на ??яго.

Гэта быѓ прыдуркаваты хлопец, якi жыѓ за некалькi дзвярэй ад Мурхедаѓ на той жа вулiцы. Яму было трыццаць гадоѓ, але ѓ яго быѓ розум чатырохгадовага дзiцяцi. Ва ѓсiх гарадах Сярэдняга Захаду ёсць такiя хлопцы. Усё жыццё яны застаюцца далiкатнымi цi хтосьцi з iх раптам становiцца злосным. У маленькiх гарадах яны жывуць са сваякамi, якiя звычайна працуюць людзьмi, i ѓсе iмi грэбуюць. Людзi даюць iм старое адзенне, занадта вялiкае або занадта маленькае для iх цела.

[Ну, яны бескарысныя. Яны нiчога не зарабляюць. Iх трэба кармiць i мець месца для начлегу, пакуль яны не памруць.]

Прыдуркаваты чалавек не ѓбачыѓ Тара. Магчыма, ён чуѓ, як мацi-свiння ходзiць па полi за кустамi. Цяпер яна ѓстала на ногi, i парасяты - пяцёра - ачышчалiся i рыхтавалiся да жыцця. Яны ѓжо былi занятыя тым, каб iх накармiлi. Пры кармленнi парасяты выдаюць гук, падобны на дзiцячы. Гэтак жа яны жмураць вочы. Iх твары чырванеюць, i пасля таго, як яны накормленыя, яны засынаюць.

Нейкi сэнс кармiць парасят. Яны хутка растуць i могуць быць прададзены за грошы.

Прыдуркаваты мужчына стаяѓ i глядзеѓ у бок поля. Жыццё можа быць камедыяй, якую разумеюць прыдуркаватыя людзi. Мужчына адкрыѓ рот i цiха засмяяѓся. У памяцi Тара гэтая сцэна i гэты момант засталiся ѓнiкальнымi. Яму потым здавалася, што ѓ гэтую хвiлiну неба над галавой, квiтнеючыя кусты, якiя гулi ѓ паветры пчолы, нават зямля, на якой ён ляжаѓ, засмяялiся.

[А потым] нарадзiлася новае дзiця [Мурхеда]. Гэта адбылося ѓначы. Звычайна такiя рэчы робяць. Тар знаходзiѓся ѓ гасцiнай дома [Мурхедаѓ] у поѓнай свядомасцi, але яму ѓдалося стварыць уражанне, што ён спiць.

У тую ноч, калi гэта пачалося, пачуѓся чыйсьцi стогн. Гэта не было падобна на мацi Тара. Яна нiколi не стагнала. Потым нехта неспакойна закруцiѓся на ложку ѓ суседнiм пакоi. Дзiк Мурхед [прачнуѓся]. - Можа, мне лепш устаць? Адказаѓ цiхi голас, i пачуѓся яшчэ адзiн стогн. Дзiк паспяшаѓся апрануцца. Ён увайшоѓ у гасцiную з лямпай у руках i спынiѓся ля ложка Тара. "Ён спiць [тут]. Можа, мне лепей разбудзiць яго i адвесцi наверх? Новыя шэптовыя словы перахоплены [новымi] стогнамi. Лямпа ѓ спальнi пралiвала слабое святло праз адчыненыя дзверы ѓ пакой.

Яны вырашылi дазволiць яму застацца. Дзiк надзеѓ палiто i выйшаѓ праз кухонныя дзверы чорным ходам. Ён надзеѓ палiто, бо iшоѓ дождж. Дождж увесь час барабанiѓ па сцяне дома. Тар чуѓ яго крокi па дошках, якiя вялi вакол дома да галоѓнай брамы. Дошкi проста кiнулi на зямлю, некаторыя з iх састарэлi i пакарабацiлiся. Надыходзячы на iх, трэба было быць асцярожным. У цемры Дзiку не пашанцавала. Пачулася цiхае мармытанне праклёну. Ён стаяѓ там пад дажджом i пацiраѓ галёнку. Тар пачуѓ свае крокi на тратуары звонку, а затым гук стаѓ слабейшы. Яго не было чуваць за роѓным шумам дажджу па бакавых сценах дома.

[ўТар ляжаѓ], напружана прыслухоѓваючыся. Ён быѓ падобны да маладога перапёлкi, якi схаваѓся пад лiсцем, калi сабака гойсае па полi. Нiводны мускул яго цела не варушыѓся. У такой хаце, як у Мурхедаѓ, дзiця не бяжыць iнстынктыѓна да мацi. Каханне, цеплыня, натуральны выраз [пяшчоты], усе падобныя [iмпульсы] пахаваны. Тару прыйшлося жыць сваiм жыццём, ляжаць цiха i чакаць. Большасць сем'яѓ Сярэдняга Захаду [у старыя часы] былi такiмi.

Тар ляжаѓ у ложку i слухаѓ доѓгi час. Яго мацi цiха застагнала. Яна паварушылася ѓ сваёй пасцелi. Што адбывалася?

Тар ведаѓ, таму што бачыѓ свiней, народжаных у полi, [ён] ведаѓ, таму што тое, што адбывалася ѓ доме Мурхедаѓ, заѓсёды адбывалася ѓ якiм-небудзь доме на вулiцы, у якiм жылi Мурхеды. Гэта здаралася i з суседкамi, i з канямi, i з сабакамi, i з каровамi. З яек нараджалiся кураняты, iндыкi i птушкi. Гэта было нашмат лепш. Мацi-птушка не стагнала ад болю [пакуль гэта адбывалася].

Было б лепш, - падумаѓ Тар, - калi б ён не ѓбачыѓ гэтае стварэнне ѓ полi, калi б ён не ѓбачыѓ болю ѓ вачах свiннi. Яго ѓласная хвароба была нечым асаблiвым. Яго цела часам было слабым, але болi не было. Гэта былi мары, скажоныя мары, якiм не было канца. Яму заѓсёды, калi надыходзiлi дрэнныя часы, даводзiлася за нешта трымацца, каб не звалiцца [прорву] у нябыт, у нейкае чорнае халоднае [змрочнае] месца.

Калi б Тар не ѓбачыѓ у полi свiнню-мацi, калi б старэйшыя хлопчыкi не прыйшлi на двор i не пагаварылi [з Джонам]...

У мацi-свiннi, якая стаяла ѓ полi, у вачах чытаѓся боль. Яна выдала гук, падобны на стогн.

На носе ѓ яе былi доѓгiя брудна-белыя валасы.

Гук, якi даносiѓся з суседняга пакоя, падобна, зыходзiѓ не ад мацi Тара. Яна была для яго нечым цудоѓным. [Нараджэнне было выродлiвым i шакавальным. Гэта не магла быць яна.] ["Ён чапляѓся за гэтую думку. Тое, што адбывалася, было шакiруючым. Гэтага не магло здарыцца з ёй.] Гэта была суцяшальная думка [калi яна прыйшла]. Ён утрымаѓ [гэтую думку]. Хвароба навучыла яго аднаму труку. Калi [ён адчуваѓ, што вось-вось упадзе ѓ цемру, у нябыт, [ён] проста трымаѓся. Унутры яго было нешта, што дапамагала.

Аднойчы той ноччу, у перыяд чакання, Тар вылез з ложка. Ён быѓ зусiм упэѓнены, што яго мацi няма ѓ суседнiм пакоi, што гэта не яе стогн ён чуѓ [там], але яму хацелася быць [цалкам упэѓненым]. Ён падкрадаѓся да дзвярэй i глядзеѓ. Калi ён апусцiѓ ногi на падлогу i выпрастаѓся, стогны ѓ пакоi спынiлiся. "Ну, цi бачыш, - сказаѓ ён сабе, - тое, што я чуѓ, было ѓсяго толькi выдумкай". Ён моѓчкi вярнуѓся ѓ ложак, i стогны пачалiся зноѓ.

Ягоны бацька прыйшоѓ з доктарам. Ён нiколi раней не быѓ у гэтым доме. Такiя рэчы здараюцца нечакана. Доктар, да якога вы плануеце звярнуцца, з'ехаѓ з горада. Ён з'ехаѓ да пацыента ѓ вёсцы. Вы робiце ѓсё, што можаце.

Доктар [прыйшоѓ] быѓ буйным мужчынам з гучным голасам. Ён увайшоѓ у дом са сваiм гучным голасам, а таксама прыйшла суседка. Бацька Тара падышоѓ i зачынiѓ дзверы, якiя вялi ѓ спальню.

Ён зноѓ устаѓ з ложка, але не пайшоѓ да дзвярэй, якая вядзе ѓ спальню. Ён апусцiѓся на каленi каля ложка i абмацаѓ яе, пакуль не схапiѓ падушку, а затым закрыѓ твар. Ён прыцiснуѓ падушку да шчок. Такiм чынам, можна было адключыць усе гукi.

Чаго Тар дасягнуѓ [прыцiснуѓшы мяккую падушку да вуха, уткнуѓшыся тварам у зношаную падушку], дык гэта пачуццi блiзкасцi да сваёй мацi. Яна не магла стаяць у суседнiм пакоi i стагнаць. Дзе яна была? Нараджэнне было справай свету свiней, кароѓ i коней [i iншых жанчын]. Тое, што адбывалася ѓ суседнiм пакоi, адбывалася не з iм. Яго ѓласнае дыханне пасля таго, як яго твар на некалькi iмгненняѓ уткнуѓся ѓ падушку, зрабiла яго цёплым месцам. Сумны шум дажджу за домам, гулкi голас доктара, дзiѓны просiць прабачэння голас яго бацькi, голас суседкi - усе гукi былi адключаныя. Яго мацi кудысьцi сышла, але ён мог захаваць свае думкi аб ёй. Гэтаму труку навучыла яго хваробу.

Раз цi два, паколькi ён быѓ дастаткова дарослым, каб усведамляць такiя рэчы, i асаблiва пасля таго, як ён захварэѓ, мацi ѓзяла яго на рукi i прыцiснула яго твар [такiм чынам унiз] да свайго цела. Гэта было ѓ той момант, калi малодшае дзiця ѓ хаце спаѓ. Калi б не было дзяцей, гэта здаралася б часцей.

Закапаѓшыся тварам у падушку i абхапiѓшы яе рукамi, ён дамогся iлюзii.

[Ну, ён] не хацеѓ, каб у яго мацi было яшчэ адно дзiця. Ён не хацеѓ, каб яна ляжала i стагнала ѓ ложку. Ён хацеѓ, каб яна была ѓ цёмным [пярэднiм] пакоi з iм.

Уяѓляючы, ён [мог бы прывесцi] яе туды. Калi ѓ вас ёсць iлюзiя, трымайцеся [за яе].

Тар змрочна трымаѓся. Час прайшло. Калi нарэшце ён падняѓ твар з падушкi, у хаце было цiха. Цiшыня яго крыху палохала. Цяпер ён лiчыѓ сябе цалкам перакананым, што нiчога не адбылося.

Ён цiха падышоѓ да дзвярэй спальнi i цiха адчынiѓ яе.

На стале стаяла лямпа, а яго мацi ляжала на ложку з зачыненымi вачамi. Яна была вельмi белай. Дзiк Мурхед сядзеѓ на кухнi ѓ крэсле ля плiты. Ён прамок, выходзячы пад дождж, сушыѓ адзенне.

У суседкi была вада ѓ рондалi, i яна нешта мыла.

Тар стаяѓ каля дзвярэй, пакуль нованароджанае дзiця не заплакала. Цяпер яго трэба было апрануць. Цяпер яно пачне насiць адзенне. Гэта не было б падобна на парася, шчанюка або кацяняцi. Адзенне на iм не расла. За iм трэба было б даглядаць, апранаць, мыць. Праз некаторы час яно пачало само апранацца, мыцца. Тар ужо зрабiѓ гэта.

Цяпер ён мог прыняць факт нараджэння дзiцяцi. Гэта было пытанне нараджэння, якое ён не мог вынесцi. Цяпер гэта было зроблена. [Цяпер з гэтым нiчога не зробiш.]

Ён стаяѓ ля дзвярэй, калоцячыся, i калi дзiця заплакала, яго мацi расплюшчыла вочы. Яно крычала i раней, але, прыцiснуѓшы падушку да вушаѓ, Тар не пачуѓ. Яго бацька, якi сядзеѓ на кухнi, не паварушыѓся [i не падняѓ вачэй]. Ён сядзеѓ i глядзеѓ на запаленую печ [фiгура збянтэжанага выгляду]. Ад яго мокрай вопраткi паднiмалася пара.

Нiчога не рухалася, акрамя вачэй мацi Тара, i ён не ведаѓ, цi бачыла яна яго стаячым там цi не. Вочы нiбы дакорлiва глядзелi на яго, i ён цiхенька падаѓся з пакоя ѓ цемру.

Ранiцай Тар пайшоѓ у спальню з Джонам, Робертам i Маргарэт. Маргарэт адразу ж адправiлася да нованароджанага. Яна пацалавала яго. Тар не глядзеѓ. Ён, Джон i Роберт стаялi ѓ падножжы ложка i нiчога не казалi. Пад коѓдрай, побач з мацi, нешта варушылася. Iм сказалi, што гэта хлопчык.

Яны выйшлi на вулiцу. Пасля начнога дажджу ранiца была яснай i яснай. На шчасце для Джона, на вулiцы з'явiѓся хлопчык яго ѓзросту, паклiкаѓ яго i паспяшаѓся прэч.

Роберт увайшоѓ у дрывотнi ад за дома. У яго там былi нейкiя справы з драѓлянымi брускамi.

Што ж, з iм усё было ѓ парадку, як i з Тарам. Горшае ѓжо ззаду. Дзiк Мурхед адпраѓляѓся ѓ цэнтр горада i заходзiѓ у салун. Ён перажыѓ цяжкую ноч i хацеѓ выпiць. Пакуль ён пiѓ, ён паведамляѓ бармэну навiны, i той усмiхаѓся. Джон расказаѓ бы суседскаму хлопчыку. Магчыма, ён ужо ведаѓ. Такiя навiны хутка распаѓсюджваюцца ѓ маленькiм мястэчку. [На працягу некалькiх дзён] хлопчыкам i бацьку аднолькава было [полу] сорамна, [з] нейкiм дзiѓным таемным сорамам, а затым гэта праходзiла.

З часам яны [ѓсе] прымуць нованароджанага як свайго.

Тар аслабеѓ пасля начной прыгоды, як i яго мацi. Джон i Роберт адчувалi тое ж самае. [Гэта была дзiѓная цяжкая ноч у доме, i цяпер, калi яна скончылася, Тар адчуѓ палёгку.] Яму не давядзецца думаць пра гэта [зноѓ]. Дзiця - усяго толькi дзiця, але [для хлопчыка] ненароджанае дзiця ѓ доме - гэта нешта [ён рады бачыць, як ён выходзiць на свет].

OceanofPDF.com

ЧАСТКА II

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VI

Энры Фалтон быѓ таѓстаплечы i тупагаловы хлопчык, нашмат буйней Тара. Яны жылi ѓ адной i той жа частцы горада ѓ Агаё, i калi Тар пайшоѓ у школу, яму прыйшлося прайсцi мiма дома Фултанаѓ. На беразе ручая, недалёка ад моста, стаяѓ невялiкi каркасны дом, а за iм, у невялiкай далiне, утворанай ручаём, было кукурузнае поле i зараснiкi непрыбранай зямлi. Мацi Генры была поѓнай чырванатварай жанчынай, якая хадзiла басанож па заднiм двары. Яе муж вадзiѓ воз. Тар мог бы пайсцi ѓ школу iншым спосабам. Ён мог прагуляцца ѓздоѓж чыгуначнага насыпу або абысцi сажалку з гiдратэхнiчнымi збудаваннямi, якая знаходзiцца амаль за паѓмiлi ад дарогi.

На чыгуначным насыпе было весела. Была пэѓная рызыка. Тару прыйшлося перасекчы чыгуначны мост, пабудаваны высока над ручаём, i, апынуѓшыся на яго сярэдзiне, ён паглядзеѓ унiз. Затым ён нервова азiрнуѓся ѓверх i ѓнiз па рэйках, i дрыготка прабегла па яго целе. Што, калi павiнен прыйсцi цягнiк? Ён плянаваѓ, што будзе рабiць. Ну, ён ляжаѓ плазам на пуцях, дазваляючы цягнiку праехаць над iм. Хлопчык у школе расказаѓ яму пра другога хлопчыка, якi зрабiѓ гэта. Кажу вам, гэта запатрабавала нерваѓ. Вы павiнны ляжаць роѓна, як блiн, i не варушыць цяглiцамi.

I вось прыходзiць цягнiк. Машынiст вас бачыць, але не можа спынiць цягнiк. Яно iмчыцца далей. Калi вы захаваеце зараз самавалоданне, якую гiсторыю вам давядзецца расказаць. Не так шмат хлопчыкаѓ былi збiтыя цягнiкамi i не атрымалi нi драпiны. Часам, калi Тар iшоѓ у школу ля чыгуначнага насыпу, яму амаль хацелася, каб прыехаѓ цягнiк. Гэта павiнен быць хуткi пасажырскi цягнiк, якi iдзе з хуткасцю 60 мiль у гадзiну. Ёсць рэч, званая "усмоктваннем", на якую трэба звярнуць увагу. Тар i яго школьны сябар абмяркоѓвалi гэта. "Аднойчы хлопчык стаяѓ побач са шляхамi, калi праходзiѓ цягнiк. Ён падышоѓ заблiзка. Усмоктванне зацягнула яго прама пад цягнiк. Усмоктванне - гэта тое, што вас цягне. У яго няма рук, але табе лепей быць асцярожным.

Чаму Генры Фултан узяѓся за Тара? Джон Мурхед прайшоѓ мiма сваёй хаты, нi пра што не думаючы. Нават маленькi Роберт Мурхед, якi зараз знаходзiѓся ѓ дзiцячым пакоi, у пачатковай школе, пайшоѓ гэтым шляхам, нi пра што не задумваючыся. Пытанне ѓ тым, цi сапраѓды Генры хацеѓ ударыць Тара. Адкуль Тар мог сказаць? Калi Генры ѓбачыѓ Тара, ён закрычаѓ i кiнуѓся да яго. У Генры былi дзiѓныя маленькiя шэрыя вочы. Валасы ѓ яго былi рудыя i стаялi проста на галаве, i калi ён кiнуѓся на Тара, ён засмяяѓся, i ад смеху Тара закалацiла, як быццам ён iшоѓ па чыгуначным мосце.

Пра ѓсмоктванне зараз, калi вас злавiлi на пераходзе чыгуначнага маста. Калi наблiжаецца цягнiк, вам хочацца заправiць кашулю ѓ штаны. Калi канец вашай кашулi тырчыць уверх, ён зачэплiваецца за нейкi якi верцiцца прадмет пад цягнiком, i вас падцягвае ѓверх. Пагаворым аб каѓбасе!

Самае прыемнае - гэта калi цягнiк ужо прайшоѓ. Нарэшце iнжынер заглушыѓ рухавiк. Пасажыры злазяць. Вядома, усе бледныя. Тар некаторы час ляжаѓ нерухома, бо цяпер яму не было страшна. Ён бы iх крыху абдурыѓ, проста дзеля жарту. Калi яны дабiралiся да таго месца, дзе ён быѓ, белыя ѓстрывожаныя людзi, ён ускокваѓ i адыходзiѓ спакойны, як агурок. Гэтая гiсторыя разнясецца па ѓсiм горадзе. Пасля таго, як гэта адбылося, калi б такi хлопчык, як Генры Фултан, рушыѓ услед за iм, побач заѓсёды быѓ бы вялiкi хлопчык, якi мог бы ѓзяць на сябе ролю Тара. "Ну, у яго ёсць маральная мужнасць, вось i ѓсё. Гэта тое, што ёсць у генералаѓ у баi. Яны не б'юцца. Часам гэта маленькiя хлопцы. Амаль можна было б засунуць Напалеона Банапарта ѓ рыльца бутэлькi".

Тар ведаѓ толк у "маральнай мужнасцi", таму што яго бацька часта казаѓ пра яго. Гэта нешта накшталт усмоктвання. Яго немагчыма было апiсаць цi ѓбачыць, але ён быѓ моцны, як конь.

А так Тар мог бы папрасiць Джона Мурхеда выступiць супраць Генры [Фултана], але ѓ рэшце рэшт ён не змог. Нельга расказваць пра такiя рэчы старэйшаму брату.

Быѓ яшчэ адзiн учынак, якi ён мог бы зрабiць, калi б яго збiѓ цягнiк, калi б у яго хапiла смеласцi. Ён мог бы пачакаць, пакуль цягнiк не наблiзiцца да яго. Тады ён мог бы правалiцца памiж двума шпаламi i павiснуць на руках, як кажан. Магчыма, гэта быѓ бы найлепшы спосаб.

Дом, у якiм цяпер жылi Мурхеды, быѓ большы, чым любы iншы ѓ часы Тара. Усё змянiлася. Мацi Тара лашчыла сваiх дзяцей больш, чым раней, яна больш размаѓляла, а Дзiк Мурхед праводзiѓ больш часу дома. Цяпер ён заѓсёды браѓ з сабой каго-небудзь з дзяцей, калi iшоѓ дадому або маляваѓ шыльды па суботах. Ён выпiѓ крыху, але не так шмат, як ён выпiѓ, роѓна настолькi, каб ён мог добра гаварыць. Для гэтага не спатрэбiлася шмат часу.

Што да Тара, то з iм зараз усё ѓ парадку. Ён быѓ у трэцiм пакоi школы. Роберт быѓ на праймерыз. У яе нарадзiлася двое нованароджаных: маленькая Ферн, якая памерла праз месяц пасля яе нараджэння, Уiл, яшчэ амаль дзiця, i Джо. Хоць Тар не ведаѓ, што Ферн павiнна была стаць апошнiм дзiцем, якое нарадзiлася ѓ сям'i. Па нейкай прычыне, хоць ён заѓсёды крыѓдзiѓся на Роберта, з Уiлам i малым Джо было вельмi весела. Тар нават кахаѓ клапацiцца аб Джо, не занадта часта, але час ад часу. Можна было паказытаць яму пальцы на нагах, i ён выдаваѓ самыя смешныя гукi. Табе было смешна думаць, што некалi ты быѓ такi: не мог гаварыць, не мог хадзiць, i табе трэба было, каб цябе нехта кармiѓ.

Вялiкую частку часу хлопчык не мог зразумець пажылых людзей, ды i спрабаваць было бескарысна. Часам бацькi Тара былi па-аднаму, часам па-iншаму. Калi б ён залежаѓ ад сваёй мацi, гэта б не спрацавала. У яе былi дзецi, i ёй даводзiлася думаць аб iх пасля таго, як яны з'явiлiся. Першыя два-тры гады дзiця нiкуды не падыходзiць, а конь, якi б ён нi быѓ вялiкi, ужо ѓ тры гады можа працаваць i ѓсё такое.

Часам з айцом Тара было ѓсё ѓ парадку, а часам ён памыляѓся. Калi Тар i Роберт ездзiлi з iм, малявалi шыльды на платах па суботах, i калi побач не было пажылых людзей, ён быѓ пакiнуты. К. Часам ён расказваѓ пра бiтву пры Вiксбургу. Ён сапраѓды выйграѓ бiтву. Ну, ва ѓсякiм разе, ён сказаѓ генералу Гранту, што рабiць, i ён гэта зрабiѓ, але пасля генерал Грант нiколi не аддаваѓ належнае Дзiку. Справа ѓ тым, што пасля таго, як горад быѓ заваяваны, генерал Грант пакiнуѓ бацьку Тара на Захадзе з акупацыйным войскам, а генерала Шэрмана, Шэрыдана i многiх iншых афiцэраѓ ён узяѓ з сабой на Усход, i даѓ iм шанец, якога ѓ Дзiка нiколi не было. Дзiк нават не атрымаѓ павышэння. Ён быѓ капiтанам да бiтвы пры Вiксбургу i капiтанам пасля гэтага. Было б лепш, каб ён нiколi не казаѓ генералу Гранту, як выйграць бiтву. Калi б Грант павёз Дзiка на Усход, ён бы не стаѓ так доѓга аблiзваць генерала Лi. Дзiк бы прыдумаѓ план. Ён прыдумаѓ адзiн, але нiколi нiкому не расказаѓ.

"Я вам вось што скажу. Калi вы раскажаце iншаму мужчыну, як нешта зрабiць, i ён гэта зробiць, i гэта спрацуе, то пасля вы яму не вельмi спадабаецеся. Ён хоча, каб уся слава належала яму. Як быццам iх было недастаткова, каб абысцi iх. Такiя мужчыны".

Дзiк Мурхед быѓ у парадку, калi побач не было iншых мужчын, але дазволiѓ iншаму мужчыне прыйсцi, i што тады? Казалi i казалi, у асноѓным нi пра што. Вы нiколi не малявалi амаль нiякiх шыльдаѓ.

Лепш за ѓсё, падумаѓ Тар, было б мець сябра, якi быѓ бы яшчэ адным хлопчыкам амаль на дзесяць гадоѓ старэйшым. Тар быѓ разумны. Ён ужо прапусцiѓ цэлы клас у школе i мог бы прапусцiць яшчэ адзiн клас, калi б захацеѓ. Магчыма, ён бы гэта зрабiѓ. Лепш за ѓсё было б мець сябра, якi быѓ бы моцным, як бык, але тупым. Тар будзе атрымлiваць для яго ѓрокi, i ён будзе змагацца за Тара. Ну, ранiцай ён прыходзiѓ да Тара, каб пайсцi з iм у школу. Ён i Тар праходзiлi мiма дома Генры Фултана. Генры лепш трымацца далей ад вачэй.

Пажылым людзям у галаву прыходзяць дзiѓныя iдэi. Калi Тар вучыѓся ѓ першым класе пачатковай школы (ён прабыѓ там усяго два цi тры тыднi, таму што мацi навучыла яго лiсту i чытанню, калi ён у той раз хварэѓ), калi ён вучыѓся ѓ пачатковай школе, Тар зманiѓ. Ён сказаѓ, што не кiдаѓ камень, якi разбiѓ акно ѓ школьным будынку, хаця ѓсе ведалi, што ён гэта зрабiѓ.

Тар сказаѓ, што ён гэтага не рабiѓ, i прытрымлiваѓся хлуснi. Якi шум падняѓся. Настаѓнiца прыйшла ѓ дом Мурхедаѓ, каб пагаварыць з мацi Тара. Усе казалi, што калi ён прызнаецца, прызнаецца, то адчуе сябе лепш.

Тар ужо даѓно вытрымаѓ гэта. Яму не дазвалялi хадзiць у школу тры днi. Як дзiѓна паводзiла сябе яго мацi, так неразумна. Вы не чакалi гэтага ад яе. Ён прыходзiѓ у дом увесь натхнёны, каб паглядзець, цi не забылася яна ѓсю гэтую бессэнсоѓную гiсторыю, але яна нiколi гэтага не рабiла. Яна пагадзiлася з настаѓнiкам, што калi ён прызнаецца, то ѓсё будзе добра. Нават Маргарэт магла так казаць. У Джона было больш здаровага сэнсу. Ён трымаѓся ѓ баку, не сказаѓ нi слова.

I ѓсё гэта было глупствам. Нарэшце Тар прызнаѓся. Праѓда ѓ тым, што да таго часу ѓзнялася такая мiтусня, што ён не мог толкам успомнiць, кiнуѓ ён камень цi не. А што, каб ён гэта зрабiѓ? Што з гэтага? У акне ѓжо было ѓстаѓлена яшчэ адно шкло. Гэта быѓ усяго толькi невялiкi камень. Тар не кiдаѓ у акно. У гэтым увесь сэнс.

Калi б ён прызнаѓся ѓ падобным, то атрымаѓ бы прызнанне за тое, чаго ѓвогуле нiколi не збiраѓся рабiць.

Тар нарэшце прызнаѓся. Вядома, усе гэтыя тры днi ён адчуваѓ сябе дрэнна. Нiхто не ведаѓ, што ён адчуваѓ. У такi час у вас ёсць маральная мужнасць, а гэта тое, чаго людзi не могуць зразумець. Калi ѓсё супраць цябе, што ты будзеш рабiць? Часам тры днi ён плакаѓ, калi нiхто не бачыѓ.

Менавiта мацi прымусiла яго прызнацца. Ён сядзеѓ з ёй на заднiм ганку, i яна зноѓ сказала, што калi ён прызнаецца, то будзе адчуваць сябе добра. Адкуль яна ведала, што ён дрэнна сябе адчувае?

Ён прызнаѓся, раптоѓна, не задумваючыся.

Тады яго мацi была задаволеная, настаѓнiца была задаволеная, усе былi задаволеныя. Пасля таго, як ён распавёѓ тое, што, на iх думку, было праѓдай, ён пайшоѓ у хлеѓ. Яго мацi абняла яго, але ѓ той раз яе рукам было не так добра. Лепш было не казаць яму такога, калi ѓсе ѓзнiмуць такi шум [з гэтай нагоды] [але] пасля таго, як ты гэта расказаѓ... Ва ѓсякiм разе, на працягу трох дзён; усё нешта даведалiся. Тар мог прытрымлiвацца нечага, калi прыняѓ рашэнне.

Самае прыемнае ѓ тым месцы, дзе цяпер жылi Мурхеды, была хлеѓ. Вядома, нi каня, нi каровы не было, але хлеѓ ёсць хлеѓ.

Пасля таго, як Тар прызнаѓся ѓ той раз, ён выйшаѓ у хлеѓ i забраѓся на пустое гарышча. Якое адчуванне пустаты ѓнутры - хлусня сышла. Калi ён стрымлiваѓся, нават Маргарэт, якой даводзiлася iсцi прапаведаваць, адчувала да яго свайго роду захапленне. Калi, калi Тар вырасце, ён калi-небудзь стане вялiкiм злачынцам, як Джэсi Джэймс цi нехта яшчэ, i яго зловяць, яны нiколi не дададуць ад яго нiякага прызнання. Ён так i вырашыѓ. Ён кiне iм усiм выклiк. - Ну, давай, тады павесь мяне. Стоячы на шыбенiцы, ён усмiхаѓся i махаѓ рукой. Калi б яму дазволiлi, ён бы надзеѓ свой нядзельны гарнiтур - увесь белы. "Дамы i спадары, я, праславуты Джэсi Джэймс, хутка памру. Я хачу сёе-тое сказаць. Ты думаеш, што зможаш прымусiць мяне спусцiцца з курасаднi. Ну паспрабуйце.

"Вы ѓсё можаце адправiцца ѓ пекла, вось куды вы можаце адправiцца".

Вось як можна зрабiць нешта падобнае. У дарослых людзей такiя заблытаныя iдэi. Ёсць шмат рэчаѓ, у якiх яны нiколi не разбiраюцца.

Калi ѓ цябе ёсць хлопец на дзесяць гадоѓ старэйшы, поѓны, але тупы, з табой усё ѓ парадку. Жыѓ-быѓ хлопчык па iменi Элмер Коѓлi. Тар думаѓ, што ён мог бы падысцi для гэтага месца, але ён быѓ занадта тупы. I потым, ён нiколi не звяртаѓ увагi на Тара. Ён хацеѓ быць сябрам Джона, але Джон не хацеѓ яго. "Ах, ён дурань", сказаѓ Джон. Калi б ён не быѓ такiм тупым i не выказаѓ меркаванне Тару, магчыма, гэта было б менавiта тое, што патрэбна.

Праблема з такiм хлопчыкам, якi быѓ занадта тупым, заключалася ѓ тым, што ён нiколi не мог зразумець сутнасцi. Хай Генры Фултан пераследуе Тара, калi яны ранiцай збiраюцца ѓ школу, i Элмер, хутчэй за ѓсё, толькi пасмяецца. Калi б Генры сапраѓды пачаѓ бiць Тара, ён мог бы ѓварвацца, але справа была не ѓ гэтым. Стук - гэта не самае горшае. Чаканне, што яго будуць бiць, - гэта горш за ѓсё. Калi хлопчык недастаткова разумны, каб ведаць гэта, якi ад яго толк?

Праблема з абыходам чыгуначнага моста цi сажалкi з гiдратэхнiчнымi збудаваннямi складалася ѓ тым, што Тар апыняѓся баязлiѓцам у адносiнах да самога сябе. Што, каб нiхто не ведаѓ? Якая рознiца?

У Генры Фултана быѓ дар, за якi Тар шмат што б аддаѓ. Хутчэй за ѓсё, ён хацеѓ напалохаць Тара толькi таму, што Тар дагнаѓ яго ѓ школе. Генры быѓ амаль на два гады старэйшы, але яны абодва жылi ѓ адным пакоi i, па няшчасцi, абодва жылi ѓ адным канцы горада.

Аб асаблiвым дары Генры. Ён быѓ прыроджаным "алеем". Некаторыя нараджаюцца такiмi. Тар хацеѓ бы, каб ён быѓ там. Генры мог апусцiць галаву i бегчы супраць чаго заѓгодна, i здавалася, што гэта зусiм не пашкодзiла яго галаву.

У двары школьнага дома быѓ высокi дашчаны плот, i Генры мог адступiць i разбегчыся, стукнуѓшыся з усiх сiл аб плот, а потым толькi ѓсмiхнуцца. Чуваць было, як трашчаць дошкi плота. Аднойчы, дома, у хляве, Тар паспрабаваѓ гэтую справу. Ён не бег на поѓнай хуткасцi i потым быѓ рады, што гэтага не зрабiѓ. Галава i без таго балела. Калi ѓ цябе няма дарунка, значыць, яго няма. Вы маглi б таксама адмовiцца ад гэтай справы.

Адзiным дарам Тара было тое, што ён быѓ разумны. Зусiм нiчога не варта атрымаць такiя ѓрокi, якiя табе даюць у школе. У тваiм класе заѓсёды шмат тупых хлопчыкаѓ i ѓсяму класу даводзiцца iх чакаць. Калi ѓ вас ёсць хоць крыху здаровага сэнсу, вам не давядзецца шмат працаваць. Хаця быць разумным зусiм не весела. Якая карысць ад гэтага?

З такiм хлопчыкам, як Генры Фултан, было весялей, чым з тузiнам разумных хлопчыкаѓ. На перапынку ѓсе астатнiя хлопчыкi сабралiся навокал. Тар трымаѓся ѓ ценi толькi таму, што ѓ Генры ѓзнiкла iдэя рушыць услед яго прыкладу.

У двары школы быѓ высокi плот. На перапынку дзяѓчынкi гулялi па адным боку плота, хлопчыкi па iншым. Маргарэт была там, на другiм баку, з дзяѓчынкамi. На плоце хлопчыкi малявалi карцiнкi. Яны кiдалi камянi, а зiмой i снежкi цераз плот.

Генры Фултан выбiѓ адну з дошак галавой. Некаторыя старэйшыя хлопчыкi падштурхнулi яго да гэтага. Генры быѓ сапраѓды тупым. Ён мог бы стаць добрым сябрам Тара, лепшым у школе, улiчваючы яго талент, але гэтага не адбылося.

Генры на поѓнай хуткасцi пабег да плота, потым пабег зноѓ. Дошка пачала крыху паддавацца. Ён пачаѓ рыпець. Дзяѓчынкi з iх боку ведалi, што адбываецца, i ѓсе хлопчыкi сабралiся навокал. Тар так зайздросцiѓ Генры, што ѓ яго ѓнутры балела.

Бах, галава Генры стукнулася аб плот, затым ён адскочыѓ назад, i Бах, i ѓдар пайшоѓ зноѓ. Ён сказаѓ, што гэта зусiм не балюча. Магчыма, ён зманiѓ, але галава ѓ яго, вiдаць, была моцная. Iншыя хлопчыкi падышлi, каб адчуць гэта. Нiякай гузы ѓвогуле не паднялося.

I тут дошка паддалася. Гэта была шырокая дошка, i Генры выбiѓ яе проста з плота. Ты мог бы прапаѓзцi проста да дзяѓчат.

Пасля гэтага, калi яны вярнулiся ѓ пакой, дырэктар школы падышоѓ да дзвярэй пакоя, у якiм сядзелi Тар i Генры. Ён, суперiнтэндант, быѓ буйным мужчынам з чорнай барадой i захапляѓся Тарам. Усе старэйшыя Мурхеды, Джон, Маргарэт i Тар, адрознiвалiся розумам, i гэта тое, чым ["захапляецца" такi чалавек, як суперiнтэндант).

"Яшчэ адзiн з дзяцей Мэры Мурхед. I ты пераскочыѓ клас. Ну, вы разумныя людзi.

Увесь школьны пакой чуѓ, як ён гэта сказаѓ. Гэта паставiла хлопчыка ѓ дрэннае становiшча. Чаму мужчына не прамаѓчаѓ?

Ён, суперiнтэндант, заѓсёды пазычаѓ кнiгi Джону i Маргарэт. Ён сказаѓ усiм траiм старэйшым дзецям Мурхедаѓ прыходзiць да яго дадому ѓ любы час i браць любую кнiгу, якую яны захочуць.

Так, было весела чытаць кнiгi. Роб Рой, Рабiнзон Круза, Швейцарская сям'я Рабiнзонаѓ. Маргарэт прачытала "Кнiгi Элсi", але не атрымала iх ад дырэктара. Цёмна-бледная жанчына, якая працавала на пошце, пачала пазычаць ёй iх. Яны прымусiлi яе плакаць, але ёй гэта спадабалася. Дзяѓчаты не любяць нiчога лепшага, чым плакаць. У "Кнiгах Элсi" за пiянiна сядзела дзяѓчынка прыкладна таго ж узросту, што i Маргарэт. Яе мацi памерла, i яна баялася, што яе тата ажэнiцца на iншай жанчыне, авантурыстцы, якая сядзела прама ѓ пакоi. Яна, авантурыстка, была з тых жанчын, якiя паднiмалi шум з-за маленькай дзяѓчынкi, цалавалi яе i гладзiлi, калi яе бацька быѓ побач, а затым, магчыма, бiлi яе абоймай па галаве, калi яе тата не глядзеѓ, што гэта значыць пасля таго, як яна выйшла замуж за тату.

Маргарэт прачытала Тару гэтую частку адной з кнiг Элсi. Ёй проста трэба было каму-небудзь гэта прачытаць. "Гэта было так поѓна пачуццяѓ", - сказала яна. Яна плакала, калi чытала гэта.

Кнiгi - гэта добра, але лепш не паказваць iншым хлопчыкам, што яны вам падабаюцца. Быць разумным - гэта нармальна, але калi дырэктар школы выдае цябе прама на вачах ва ѓсiх, што ѓ гэтым цiкавага?

У той дзень, калi Генры Фултан выбiѓ дошку з плота падчас перамены, суперiнтэндант падышоѓ да дзвярэй пакоя з пугай у руцэ i паклiкаѓ Генры Фултана. У пакоi стаяла мёртвая цiшыня.

Генры збiралiся збiць, i Тар быѓ рады. У той жа час ён не быѓ рады.

У вынiку Генры адразу ж сыдзе i паставiцца да гэтага так крута, як вам будзе заѓгодна.

Ён атрымае шмат пахвал, якiх не заслужыѓ. Калi б галава Тара была зроблена так, ён бы таксама мог выбiць дошку з плота. Калi б яны высеклi хлопчыка за тое, што ён разумны, за тое, што ён узяѓ урокi, каб ён мог iх адразу зматаць, ён атрымаѓ бы столькi ж аблiзванняѓ, колькi любы хлопчык у школе.

У класе маѓчала настаѓнiца, усе дзецi маѓчалi, а Генры ѓстаѓ i пайшоѓ да дзвярэй. Ён выдаѓ гучны стук нагамi.

Тар не мог не ненавiдзець яго за тое, што ён быѓ такiм адважным. Яму хацелася нахiлiцца да хлопчыка, якi сядзеѓ на суседнiм сядзеннi, i задаць пытанне. - Вы мяркуеце?

Тое, што Тар жадаѓ спытаць у хлопчыка, было даволi цяжка выказаць словамi. Узнiкла гiпатэтычнае пытанне. "Калi б ты быѓ хлопчыкам, народжаным з тоѓстай галавой i ѓмелым выбiваць дошкi з платоѓ, i калi б цябе пазнаѓ наглядчык (верагодна, таму, што нейкая дзяѓчынка распавяла), i цябе збiралiся адлупцаваць, i ты быѓ бы ѓ калiдоры сам-насам з начальнiкам, Няѓжо тое ж самае нахабства, якое прымусiла цябе не дазволiць цябе, плот, тое самае нахабства, якое ѓ цябе было тады, прымусiла цябе баднуць суперiнтэнданта?

Устаць i проста аблiзаць, не плачучы, - гэта нiчога не значыць. Магчыма, нават Тар змог бы гэта зрабiць.

Цяпер Тар увайшоѓ у перыяд разважанняѓ, у адзiн з перыядаѓ свайго пытання. Адна з прычын, па якой чытаць кнiгi было весела, палягала ѓ тым, што падчас чытання, калi кнiга была хоць колькi-небудзь добрай i ѓ ёй былi нейкiя цiкавыя месцы, вы не думалi i не задавалi пытанняѓ падчас чытання. У iншы час - ды добра.

Тар зараз перажываѓ адны з самых дрэнных часоѓ. У такiя часы ён прымушаѓ сябе рабiць ва ѓяѓленнi тое, чаго ён, магчыма, нiколi б не зрабiѓ, калi б у яго была такая магчымасць. Затым часам яго падманам прымушалi расказваць iншым тое, што ён сабе ѓяѓляѓ як факт. Гэта таксама было нармальна, але амаль кожны раз яго нехта лавiѓ. Гэта было тое, што заѓсёды рабiѓ бацька Тара, але ягоная мацi гэтага не рабiла. Вось чаму амаль усе так паважалi сваю мацi, тады як бацьку кахалi i амаль не паважалi яго. Нават Тар ведаѓ рознiцу.

Тар хацеѓ быць падобным да сваёй мацi, але ѓпотай баяѓся, што з кожным разам становiцца ѓсё больш падобным да свайго бацькi. Часам яму было брыдка ѓсведамляць гэта, але ён усё роѓна заставаѓся такiм, якi быѓ.

Ён рабiѓ гэта зараз. Замест Генры Фултана з пакоя толькi што выйшаѓ ён, Тар Мурхед. Ён не быѓ народжаны для таго, каб быць маслам, як бы ён нi стараѓся, яму нiколi не ѓдавалася выбiць дошку з плота галавой, але тут ён прыкiдваѓся, што можа.

Яму здавалася, што яго толькi што вывелi з класнага пакоя, i ён застаѓся сам-насам з дырэктарам у холе, дзе дзецi развешвалi свае капелюшы i палiто.

Там былi ѓсходы, якiя вялi ѓнiз. Тара знаходзiлася на другiм паверсе.

Суперiнтэндант паводзiѓ сябе настолькi стрымана, наколькi вам будзе заѓгодна. Усё гэта было часткай дзённай працы з iм. Вы злавiлi хлопчыка за нечым i высеклi яго. Калi ён плакаѓ, дык добра. Калi б ён не плакаѓ, быѓ з тых упартых, якiя не плакалi б, вы проста ѓдарылi б яго некалькiмi дадатковымi клiпамi на поспех i адпусцiлi б яго. Што яшчэ вы маглi б зрабiць?

Прама наверсе лесвiцы было вольнае месца. Вось тут начальнiк i зрабiѓ лупцоѓку.

Добра для Генры Фултана, але як наконт Тара?

Калi ён, Тар, уяѓна, быѓ там, якая рознiца. Ён проста iшоѓ, як зрабiѓ бы Генры, але ён думаѓ i планаваѓ. Вось тут i прыходзiць на дапамогу кемлiвасць. Калi ѓ цябе тоѓстая галава, якая выбiвае дошкi з платоѓ, ты атрымлiваеш добрыя адзнакi, але думаць не ѓмееш.

Тар думаѓ аб тым часе, калi суперiнтэндант падышоѓ i звярнуѓ увагу ѓсяго пакоя на яго мурхедскую кемлiвасць. Цяпер прыйшоѓ час адпомсцiць.

Суперiнтэндант увогуле нiчога не чакаѓ ад Мурхеда. Ён бы падумаѓ, бо яны разумныя, яны такiя бабы. Ну, гэта ня так. Магчыма, Маргарэт была адной з iх, але Джон - не. Вы б бачылi, як ён ударыѓ Элмера Коѓлi па падбародку.

Калi вы не можаце бадаць платы, гэта не значыць, што вы не можаце бадаць людзей. Людзi даволi мяккiя, проста пасярэдзiне. Дзiк сказаѓ, што Напалеона Банапарта зрабiла такiм вялiкiм чалавекам тое, што ён заѓсёды рабiѓ тое, чаго нiхто не чакаѓ.

Ва ѓяѓленнi Тара было, што ён прайшоѓ перад кiраѓнiком прама да гэтага месца наверсе лесвiцы. Ён прасунуѓся крыху наперад, роѓна настолькi, каб даць яму магчымасць узляцець, а затым павярнуѓся. Ён выкарыстоѓваѓ толькi тую тэхнiку, якую Генры выкарыстоѓваѓ на платах. Ну, ён глядзеѓ дастаткова часта. Ён ведаѓ, як гэта робiцца.

Ён рэзка стартаваѓ i нацэлiѓся прама на мяккае месца ѓ цэнтры суперiнтэнданта, i таксама патрапiѓ туды.

Ён збiѓ суперiнтэнданта з лесвiцы. Гэта ѓзняло шум. З усiх пакояѓ у залу збеглiся людзi, жанчыны-выкладчыкi i навукоѓцы. Тар дрыжаѓ усiм целам. Людзi з багатым уяѓленнем, калi яны робяць нешта падобнае, заѓсёды потым дрыжаць.

Тар дрыжаѓ, седзячы ѓ школьным пакоi i нiчога не зрабiѓшы. Калi ён дадумаѓся да такой думкi, яго трэсла так, што калi ён спрабаваѓ напiсаць што-небудзь на грыфельнай дошцы, ён не мог. Яго рука дрыжала так, што ён ледзь мог трымаць аловак. Калi нехта i хацеѓ ведаць, чаму яму было так дрэнна ѓ той раз, калi Дзiк прыйшоѓ дадому п'яны, то гэта было так. Калi ты ѓладкованы такiм, то ты ёсць.

Генры Фултан вярнуѓся ѓ пакой настолькi спакойны, наколькi вам будзе заѓгодна. Канечне, усе астатнiя глядзелi на яго.

Што ён зрабiѓ? Ён лiзнуѓ i не заплакаѓ. Людзi лiчылi яго адважным.

Цi збiѓ ён суперiнтэнданта з лесвiцы, як гэта зрабiѓ Тар? Цi выкарыстоѓваѓ ён свае мазгi? Якi сэнс мець галаву, здольную бадаць дошкi з платоѓ, калi ты недастаткова ведаеш, каб у патрэбны момант урэзацца ѓ патрэбную рэч?

OceanofPDF.com

ГЛАВА VII

ШТО БЫЛО _ Сапраѓды Самым цяжкiм i горкiм для Тара было тое, што такi чалавек, як ён, амаль нiколi не ѓвасабляѓ у жыццё нi адзiн са сваiх выдатных планаѓ. Тар зрабiѓ гэта аднойчы.

Ён вяртаѓся дадому са школы, i Роберт быѓ з iм. Была вясна i здарылася паводка. Побач з домам Фултанаѓ ручай быѓ паѓнаводны i прарываѓся пад мост, якi стаяѓ проста каля дома.

Тар не хацеѓ iсцi дадому такiм шляхам, але Роберт быѓ з iм. Немагчыма ѓвесь час тлумачыць.

Два хлопчыкi пайшлi па вулiцы праз невялiкую далiну, якая вяла да той часткi горада, дзе яны жылi, i там быѓ Генры Фултан з двума iншымi хлопчыкамi. Тар не ведаѓ, якiя стаялi на мосце i кiдалi палкi ѓ ручай.

Яны кiнулi iх уверх, а потым пабеглi праз мост, каб убачыць, як яны страляюць. Магчыма, у той раз Генры i не збiраѓся пераследваць Тара i выстаѓляць яго баязлiѓцам.

Хто ведае, што нехта думае, якiя яго намеры? Як вы можаце сказаць?

Тар iшоѓ разам з Робертам так, нiбыта такога чалавека, як Генры, не iснавала. Роберт размаѓляѓ i балбатаѓ. Адзiн з хлопчыкаѓ кiнуѓ у ручай вялiкi кiй, i яна паляцела пад мост. Раптам усе трое хлопчыкаѓ павярнулiся i паглядзелi на Тара i Роберта. Роберт быѓ гатовы далучыцца да весялосцi, узяць некалькi палачак i кiнуць iх.

Тар зноѓ перажыѓ цяжкiя часы. Калi вы з тых, у каго бываюць такiя моманты, вы заѓсёды думаеце: "Цяпер вось такой зробiць тое i тое". Можа быць, iх увогуле няма. Адкуль вы ведаеце? Калi вы такi чалавек, то, на вашую думку, людзi будуць рабiць гэтак жа дрэнна, як i тое, што яны робяць. Генры, калi бачыѓ Тара аднаго, заѓсёды апускаѓ галаву, жмурыѓ вочы i iшоѓ за iм. Тар пабег, як спалоханы кот, а затым Генры спынiѓся i засмяяѓся. Усе, хто гэта бачыѓ, смяялiся. Ён не мог злавiць Тара, якi бег, i ведаѓ, што не зможа.

На ѓскрайку маста Тар спынiѓся. Астатнiя хлопчыкi не глядзелi, i Роберт не звяртаѓ нiякай увагi, але Генры глядзеѓ. Якiя ѓ яго былi пацешныя вочы. Ён прыхiнуѓся да парэнчаѓ маста.

Два хлопчыкi стаялi i глядзелi адзiн на аднаго. Якая сiтуацыя! Тар быѓ тады такiм, якiм быѓ усё сваё жыццё. Пакiньце яго ѓ спакоi, дазвольце яму думаць i фантазiраваць, i ён зможа распрацаваць для вас iдэальны план для чаго заѓгодна. Менавiта гэта пазней дазволiла яму расказваць гiсторыi. Калi вы пiшаце цi распавядаеце гiсторыi, усё можа атрымацца проста выдатна. Як вы думаеце, што б зрабiѓ Дзiк, калi б яму давялося застацца там, дзе знаходзiѓся генерал Грант пасля Грамадзянскай вайны? Гэта магло б сапсаваць яго стыль нечым жахлiвым.

Пiсьменнiк можа пiсаць, а апавядальнiк - расказваць гiсторыi, але што, калi паставiць яго ѓ такое становiшча, калi ён павiнен дзейнiчаць? Такi чалавек заѓсёды робiць альбо правiльныя рэчы ѓ няправiльны час, альбо няправiльныя рэчы ѓ патрэбны час.

Магчыма, тады Генры Фултан не збiраѓся рушыць услед прыкладу Тара i выставiць яго баязлiѓцам перад Робертам i двума дзiѓнымi хлопчыкамi. Магчыма, Генры не думаѓ нi пра што, акрамя як кiдаць палкi ѓ ручай.

Адкуль Тар мог ведаць? Ён думаѓ: "Цяпер ён апусцiць галаву i бадзёне мяне. Калi я выберу Роберта, астатнiя пачнуць смяяцца. Хутчэй за ѓсё, Роберт пойдзе дадому i раскажа Джону. Роберт быѓ даволi добрым гульцом для дзiцяцi, але нельга чакаць, што маладое дзiця будзе дзейнiчаць разумна. Вы не можаце чакаць, што ён будзе ведаць, калi трэба трымаць рот на замку.

Тар зрабiѓ некалькi крокаѓ цераз мост да Генры. Цьфу, цяпер ён зноѓ дрыжаѓ. Што з iм здарылася? Што ён збiраѓся рабiць?

Усё гэта адбылося з-за таго, што ты быѓ разумным i думаѓ, што збiраешся нешта зрабiць, хаця на самой справе гэта не так. У школе Тар думаѓ аб тым слабым месцы сярод людзей, аб тым, як баднуць дырэктара з лесвiцы - на што ѓ яго нiколi б не хапiла смеласцi паспрабаваць зрабiць - i зараз.

Цi збiраѓся ён паспрабаваць бадаць чэмпiёна маслам? Якая дурная iдэя. Тару амаль хацелася пасмяяцца з сябе. Вядома, Генры не чакаѓ нiчога падобнага. Яму трэба было быць вельмi разумным, каб чакаць, што якi-небудзь хлопчык яго бадзее, а ён не быѓ разумны. Гэта была не яго лiнiя.

Яшчэ крок, яшчэ i яшчэ. Тар знаходзiѓся пасярэдзiне маста. Ён хутка нырнуѓ i - вялiкi Скот - зрабiѓ гэта. Ён бадзёнуѓ Генры, ударыѓ яго прама пасярэдзiне.

Горшы час настаѓ, калi гэта было зроблена. Адбылося наступнае: Генры, якi нiчога не чакаѓ, быѓ заспеты знянацку. Ён сагнуѓся напалову i прайшоѓ проста праз парэнчы моста ѓ ручай. Ён знаходзiѓся наверсе па цячэннi моста, i яго цела адразу знiкла. Цi ѓмеѓ ён плаваць цi не, Тар не ведаѓ. Паколькi была паводка, ручай моцна бушаваѓ.

Як аказалася, гэта быѓ адзiн з нямногiх выпадкаѓ у сваiм жыццi, калi Тар рабiѓ нешта, што сапраѓды атрымлiвалася добра. Спачатку ён проста стаяѓ i дрыжаѓ. Усе астатнiя хлопчыкi анямелi ад здзiѓлення i нiчога не зрабiлi. Генры знiк. Магчыма, прайшла ѓсяго толькi секунда, перш чым ён з'явiѓся зноѓ, але Тару падалося, што прайшло некалькi гадзiн. Ён падбег да парэнчаѓ маста, як i ѓсе астатнiя. Адзiн з дзiѓных хлопчыкаѓ пабег да дома Фултанаѓ, каб расказаць пра гэта мацi Генры. Яшчэ праз хвiлiну цi дзве труп Генры выцягнуць на бераг. Мацi Генры схiлялася над iм i плакала.

Што б зрабiѓ Тар? Канешне, гарадскi маршал прыйдзе за iм.

У рэшце рэшт, усё магло б быць не так ужо i дрэнна - калi б ён захаваѓ самавалоданне, не бег i не плакаѓ. Яго павядуць праз увесь горад, усе будуць глядзець, усё паказваць пальцам. - Гэта Тар Мурхед, забойца. Ён забiѓ Генры Фултана, чэмпiёна па алеi. Ён забiѓ яго да смерцi".

Было б не так ужо i дрэнна, калi б не павешанне ѓ канцы.

Адбылося наступнае: Генры выбраѓся з ручая сам. Яно было не такiм глыбокiм, як здавалася, i ён мог плаваць.

Усё б скончылася для Тара добра, калi б ён не дрыжаѓ так. Замест таго, каб заставацца там, дзе два дзiѓныя хлопчыкi маглi бачыць, якi ён круты i сабраны, яму давялося [сысцi].

Яму нават не хацелася быць з Робертам, ва ѓсякiм разе, нейкi час. "Ты бяжыш дадому i трымаеш рот на замку", - паспеѓ ён сказаць. Ён спадзяваѓся, што Роберт не зразумее, як ён засмучаны, не заѓважыць, як дрыжыць яго голас.

Тар падышоѓ да сажалкi з вадаправодам i сеѓ пад дрэвам. Яму было брыдка самому сабе. На твары Генры Фултана быѓ спалоханы выраз, калi ён выпаѓз з раѓчука, i Тар падумаѓ, можа быць, зараз Генры будзе баяцца яго ѓвесь час. Толькi секунду Генры стаяѓ на беразе ручая, гледзячы на Тара. [Тар] не плакаѓ [ва ѓсякiм разе]. Вочы Генры казалi наступнае: "Ты вар'ят. Вядома, я баюся цябе. Ты псiх. Мужчына не можа сказаць, што ты будзеш рабiць.

"Гэта было добра i выгадна", - падумаѓ Тар. З таго часу, як ён пайшоѓ у школу, ён нешта планаваѓ i цяпер ажыццявiѓ гэта.

Калi вы хлопчык i чытаеце, хiба вы не заѓсёды чытаеце пра такiя рэчы? У школе ёсць хулiган i разумны хлопчык, бледны i не вельмi здаровы. Аднойчы, да ѓсеагульнага здзiѓлення, ён аблiзвае школьнага хулiгана. У яго ёсць рэч, званая "маральнай мужнасцю". Гэта нешта накшталт "усмоктвання". Гэта тое, што яго падтрымлiвае. Ён выкарыстоѓвае сваю галаву, вучыцца баксiраваць. Калi два хлопчыкi сустракаюцца, гэтае спаборнiцтва розумаѓ i сiл, i мазгi перамагаюць.

"Усё ѓ парадку", - падумаѓ Тар. Гэта было менавiта тое, што ён заѓжды планаваѓ зрабiць, але нiколi не рабiѓ.

У вынiку ѓсё зводзiлася да наступнага: калi б ён загадзя планаваѓ перайграць Генры Фултана, калi б ён трэнiраваѓся, скажам, на Роберце цi Элмеры Коѓлi, а затым, калi б на вачах ва ѓсiх у школе падчас змены, ён падышоѓ прама да Генры i кiнуѓ яму выклiк...

Якая карысць? Тар пабыѓ ля сажалкi з вадаправодам, пакуль яго нервы не сталi менш трапяткiмi, а затым пайшоѓ дадому. Роберт быѓ там, як i Джон, i Роберт расказаѓ Джону.

Гэта было цалкам нармальна. У рэшце рэшт, Тар быѓ героем. Джон падняѓ вакол яго шум i хацеѓ, каб ён расказаѓ пра гэта, i ён гэта зрабiѓ.

Калi ён сказаѓ, што з iм усё ѓ парадку. Ну, ён мог бы дадаць сякiя-такiя празмернасцi. Думкi, якiя наведвалi яго, калi ён быѓ адзiн, знiклi. Ён мог бы прымусiць гэта гучаць даволi добра.

У рэшце рэшт, гэтая гiсторыя разыдзецца. Калi б Генры Фултан лiчыѓ, што ён, Тар, крыху вар'ят i ѓ роспачы чалавек, ён бы трымаѓся далей. Старэйшыя хлопчыкi, якiя не ведалi таго, што ведаѓ Тар, падумалi б, што ён, Тар, усё гэта спланаваѓ i зрабiѓ усё з стрымана рашучасцю. Старэйшыя хлопчыкi захочуць быць яго сябрамi. Вось такiя хлопчыкi.

У рэшце рэшт, гэта было вельмi добра, падумаѓ Тар i пачаѓ крыху важнiчаць. Ня вельмi шмат. Цяпер яму трэба было быць асцярожным. Джон быѓ даволi хiтры. Калi б ён зайшоѓ занадта далёка, яго б выкрылi.

Рабiць нешта - гэта адно, а расказваць пра гэта - iншае.

Пры гэтым Тар падумаѓ, што ён не такi ѓжо i дрэнны.

У любым выпадку, калi вы расказваеце пра гэта, вы можаце ѓключыць свае мазгi. Праблема з Дзiкам Мурхедам, як ужо тады пачаѓ падазраваць Тар, заключалася ѓ тым, што, калi ён расказваѓ свае гiсторыi, ён перабольшваѓ iх. Лепш дазвольце iншым казаць большую частку часу. Калi iншыя перабольшваюць, як зараз рабiѓ Роберт, пацiснiце плячыма. Адмаѓляць гэта. Прыкiньцеся, што не хочаце нiякiх крэдытаѓ. "Ах, я нiколi нiчога не рабiѓ".

Такi быѓ шлях. Цяпер у Тара з'явiлася зямля пад нагамi. Гiсторыя пра тое, што адбылося на мосце, калi ён зрабiѓ нешта не падумаѓшы, нейкiм вар'яцкiм чынам, пачала складацца ѓ яго ѓяѓленнi. Калi б ён мог нейкi час хаваць праѓду, усё было б у парадку. Ён мог рэканструяваць усё гэта на свой густ.

Баяцца прыходзiлася толькi Джону i яго мацi. Калi б яго мацi пачула пра гэтую гiсторыю, яна, магчыма, усмiхнулася б адной са сваiх усмешак.

Тар думаѓ, што з iм усё будзе ѓ парадку, калi толькi Роберт будзе захоѓваць спакой. Калi б Роберт не занадта хваляваѓся i проста таму, што на нейкi час ён лiчыѓ Тара героем, ён бы не казаѓ занадта шмат.

Што да Джона, то ѓ iм было шмат матчынага. Тое, што ён, здавалася, праглынуѓ гэтую гiсторыю, як яе распавёѓ Роберт, было суцяшэннем для Тара.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ VIII

КАНЬКI РЫСЬЮ _ ВАКОЛ гоначная траса ѓ горадзе Агаё нядзельнай ранiцай, улетку вавёркi бегаюць па верхавiне трухлявага плота, у садах спеюць яблыкi.

Некаторыя дзецi Мурхедаѓ хадзiлi ѓ нядзельную школу па нядзелях, iншыя - не. Калi ѓ Тара быѓ чысты гарнiтур нядзельнага адзення, ён часам хадзiѓ туды. Настаѓнiк расказаѓ пра тое, як Давiд забiѓ Галiяфа i як Ёна ѓцёк ад Госпада i схаваѓся на караблi, якi накiроѓваѓся ѓ Тарсiс.

Якое дзiѓнае месца, вiдаць, гэты Фарсiс. Словы [складаюць] карцiнкi ѓ галаве Тара. Настаѓнiк мала што сказаѓ аб Тарсiсе. Гэта была памылка. Думаючы пра Фарсiса Тару, ён не мог засяродзiцца на астатняй частцы ѓрока. Калi б яго бацька выкладаѓ у класе, ён мог бы раз'ехацца па горадзе, краiне цi чаму б там нi было. Чаму Ёна хацеѓ пайсцi ѓ Тарсiс? Якраз у гэты час Тарам авалодала запал да скакавых коней. Ён у думках убачыѓ дзiкае месца з жоѓтым пяском i кустамi - пранёсся вецер. Мужчыны ганялi коней на беразе мора. Магчыма, ён запазычыѓ гэтую iдэю з кнiжкi з карцiнкамi.

Большасць месцаѓ, дзе можна весела бавiць час, з'яѓляюцца дрэннымi месцамi. Ёна бег ад Госпада. Магчыма, Фарсiс - гэта назва iпадрома. Гэта было б добрае iмя.

У Мурхедаѓ нiколi не было коней i кароѓ, але конi пасвiлiся на полi каля дома Мурхедаѓ.

У каня былi пацешныя тоѓстыя вусны. Калi Тар узяѓ у руку яблык i прасунуѓ руку праз плот, губы каня стулiлiся над яблыкам так далiкатна, што ён амаль нiчога не адчуѓ.

Так, ён зрабiѓ. Пацешныя валасатыя тоѓстыя вусны конi казыталi ѓнутраную частку рукi.

Жывёлы былi забаѓнымi iстотамi, але i людзi таксама. Тар пагаварыѓ са сваiм сябрам Джымам Мурам на тэму сабак. "Дзiѓны сабака, калi ты ѓцячэш ад яго i спалохаешся, пагонiцца за табой i будзе паводзiць сябе так, як быццам збiраецца цябе з'есцi, але калi ты будзеш стаяць на месцы i глядзець яму проста ѓ вочы, ён нiчога не зробiць. Нiводная жывёла не можа вытрымаць пiльны пранiклiвы погляд чалавечага вока". У некаторых людзей больш пранiклiвы погляд, чым у iншых. Гэта добра мець.

Хлопчык у школе расказаѓ Тару, што, калi за табой гонiцца дзiѓны люты сабака, лепш за ѓсё павярнуцца спiной, нахiлiцца i паглядзець на сабаку скрозь ногi. Тар нiколi гэтага не спрабаваѓ, але, пасталеѓшы, прачытаѓ тое ж самае ѓ старой кнiзе. У часы старажытных скандынаѓскiх саг хлопчыкi расказвалi iншым хлопчыкам тую ж самую гiсторыю па дарозе ѓ школу. Тар спытаѓся Джыма, цi спрабаваѓ ён калi-небудзь гэта. Яны абодва пагадзiлiся, што калiсьцi гэта зробяць. Аднак было б недарэчна апынуцца ѓ такой сiтуацыi, калi б яна не спрацавала. Гэта, вядома, было б для сабакi падмогай.

"Лепшая схема - прыкiнуцца, што збiраеш камянi. Калi за вамi гонiцца люты сабака, наѓрад цi калi-небудзь знойдуцца добрыя камянi, але сабаку лёгка падмануць. Лепш прыкiнуцца, што паднiмаеш камень, чым падняць яго насамрэч. Калi ты кiнеш камень i прамахнешся, дзе ты будзеш?

Да людзей у гарадах трэба прывыкнуць. Хтосьцi ѓ адзiн бок, хтосьцi ѓ iншы. Пажылыя людзi паводзяць сябе так дзiѓна.

Калi Тар тым разам захварэѓ, у хату прыходзiѓ стары, лекар. Яму прыйшлося нямала папрацаваць з Мурхедамi. Што было не так з Мэры Мурхед, дык гэта тое, што яна была занадта добрая.

Калi вы занадта добрыя, вы думаеце: "Што ж, я буду цярплiвы i добры. Я не буду лаяць, што б нi здарылася". Часам у салонах, калi Дзiк Мурхед марнаваѓ грошы, якiя яму трэба было ѓзяць дадому, ён чуѓ, як iншыя мужчыны казалi аб тагачасных жонках. Большасць мужчын баяцца сваiх жонак.

Мужчыны казалi розныя рэчы. "Я не хачу, каб старая сядзела ѓ мяне на шыi". Гэта быѓ проста спосаб казаць. Жанчыны насамрэч не садзяцца мужчынам на шыю. Пантэра, пераследуючы аленя, скача ёй на шыю i прыцiскае да зямлi, але мужчына ѓ салоне меѓ на ѓвазе не гэта. Ён меѓ на ѓвазе, што атрымае "Няхай жыве Калумбiя", калi вернецца дадому, а Дзiк амаль нiколi не атрымлiваѓ "Няхай жыве Калумбiя". Доктар Рыфi сказаѓ, што яму трэба хварэць гэтым часцей. Магчыма, ён сам аддаѓ яго Дзiку. Ён мог бы жорстка пагаварыць з Мэры Мурхед. Тар нiколi нiчога пра гэта не чуѓ. Ён мог бы сказаць: "Паслухайце, жанчына, вашаму мужу час ад часу трэба апранаць на яго багор".

У доме Мурхедаѓ усё змянiлася, стала лепш. Не тое каб Дзiк стаѓ добрым. Нiхто гэтага не чакаѓ.

Дзiк больш заставаѓся дома i прывозiѓ дадому больш грошай. Суседзi прыходзiлi яшчэ. Дзiк мог расказваць свае ваенныя гiсторыi на ганку ѓ прысутнасцi якога-небудзь суседа, рамiзнiка, чалавека, якi быѓ начальнiкам участка на чыгунцы Уiлiнг, а дзецi маглi сядзець i слухаць.

Мацi Тара заѓсёды мела звычку выбiваць падпоркi з-пад людзей, часам дробнымi заѓвагамi, але ѓсё больш i больш стрымлiвала сябе. Ёсць людзi, якiя, калi яны ѓсмiхаюцца, прымушаюць усмiхацца ѓвесь [свет]. Калi яны замярзаюць, усё вакол замярзаюць. Роберт Мурхед стаѓ шмат у чым падобны на сваю мацi, калi падрос. Джон i Уiл былi ѓстойлiвымi. Самы малодшы з усiх, маленькi Джо Мурхед, павiнен быѓ стаць сямейным мастаком. Пазней ён стаѓ тым, каго завуць генiем, i яму было цяжка зарабляць на жыццё.

Пасля таго як яго дзяцiнства скончылася i яна памерла, Тар падумаѓ, што яго мацi, вiдаць, была разумнай. Ён быѓ закаханы ѓ яе ѓсё сваё жыццё. Гэты трук з уяѓленнем аб тым, што нехта iдэальны, не дае iм шмат шанцаѓ. Тар заѓсёды, калi вырастаѓ, пакiдаѓ бацьку ѓ спакоi - такiм, якiм ён быѓ. Яму падабалася думаць аб iм як аб мiлым i непрадбачлiвым хлопцу. Магчыма, ён нават пасля прыпiсаѓ Дзiку мноства грахоѓ, якiх той нiколi не ѓчыняѓ.

Дзiк бы не пярэчыѓ. "Ну, звернеце на мяне ѓвагу. Калi ты не можаш зразумець, што я добры, лiчы мяне кепскiм. Што б ты нi рабiѓ, надалi мне крыху ѓвагi. Нешта ѓ гэтым родзе адчуѓ бы Дзiк. Тар заѓсёды быѓ шмат у чым падобны да Дзiка. Яму падабалася iдэя заѓсёды быць у цэнтры ѓвагi, але ён таксама ненавiдзеѓ яе.

Магчыма, вы, хутчэй за ѓсё, пакахаеце кагосьцi, на каго вы не можаце быць падобным. Пасля таго як доктар Рыфi стаѓ прыходзiць у дом Мурхедаѓ, Мэры Мурхед змянiлася, але не так моцна. Пасля таго, як яны леглi спаць, яна пайшла ѓ дзiцячы пакой i пацалавала iх усiх. Яна паводзiла сябе ѓ гэтым як маладая дзяѓчына i, здавалася, не магла лашчыць iх пры дзённым святле. Нiхто з яе дзяцей нiколi не бачыѓ, каб яна цалавала Дзiка, i гэтае вiдовiшча iх напалохала б, нават крыху шакавала.

Калi ѓ вас ёсць такая мацi, як Мэры Мурхед, i на яе прыемна глядзець (цi вы думаеце, што яна такая, што адно i тое ж), i яна памiрае, калi вы маладыя, то ѓсё сваё жыццё потым вы будзеце выкарыстоѓваць яе як матэрыял для мары. Гэта несправядлiва ѓ адносiнах да яе, але ты робiш гэта.

Вельмi верагодна, што вы зробiце яе мiлейшай, чым яна была, дабрэйшай, чым яна была, мудрэйшай, чым яна была. Якая шкода?

Вы заѓсёды хочаце, каб пра кагосьцi амаль iдэальнае думалi, таму што ведаеце, што самi не можаце быць такiм. Калi вы калi-небудзь паспрабуеце, праз некаторы час вы здасцеся.

Маленькая Ферн Мурхед памерла, калi ёй было тры тыднi. У той раз Тар таксама ляжаѓ у ложку. Пасля той ночы, калi нарадзiѓся Джо, у яго паднялася тэмпература. Пасля яшчэ год ён быѓ не вельмi добры. Менавiта гэта прывяло доктара рыфi ѓ дом. Ён быѓ адзiным чалавекам з усiх знаёмых Тара, якi размаѓляѓ з ягонай мацi. Ён прымусiѓ яе плакаць. У доктара былi вялiкiя смешныя рукi. Ён быѓ падобны на фатаграфii Абрагама Лiнкальна.

Калi Ферн памерла, у Тара нават не было магчымасцi пайсцi на пахаванне, але ён не пярэчыѓ, нават быѓ рады. "Калi табе давядзецца памерцi, гэта вельмi дрэнна, але шум, якi падымаюць людзi, жудасны. Гэта робiць усё такiм публiчным i жахлiвым".

Тар пазбег усяго гэтага. Гэта будзе такi час, калi Дзiк будзе ѓ горшым стане, а Дзiк у горшым выпадку будзе вельмi кепскiм.

З-за хваробы Тар сумаваѓ па ѓсiм, i яго сястры Маргарэт прыйшлося заставацца з iм дома, i яна таксама сумавала. Хлопчык заѓсёды атрымлiвае лепшае ад дзяѓчынак i жанчын, калi хварэе. "Гэта iх галоѓны час", - падумаѓ Тар. Часам ён думаѓ аб гэтым у ложку. "Магчыма, таму мужчыны i хлопчыкi заѓсёды хварэюць".

Калi Тар хварэѓ i ѓ яго была лiхаманка, ён нейкi час губляѓ розум, i ѓсё, што ён калi-небудзь ведаѓ пра сваю сястру Ферн, гэта гук, часам па начах у суседнiм пакоi, гук, падобны на гук драѓнянай рапухi. Яно пракралася ѓ яго сны падчас лiхаманкi i засталося ѓ яго снах. Пасля ён падумаѓ, што Ферн была для яго больш рэальнай, чым любы iншы.

Нават калi ён стаѓ мужчынам, Тар гуляѓ па вулiцы, часам думаючы аб ёй. Ён iшоѓ i размаѓляѓ з якiм-небудзь iншым мужчынам, а яна была проста перад iм. Ён бачыѓ яе ѓ кожным цудоѓным жэсце iншых жанчын. Калi, калi ён быѓ маладым чалавекам i вельмi ѓспрымальным да жаночых чар, ён казаѓ якой-небудзь жанчыне: "Вы прымушаеце мяне думаць аб маёй сястры Ферн, якая памерла", гэта быѓ лепшы камплiмент, якi ён мог зрабiць, але жанчына, падобна, не ацанiла яго. гэта. Прыгожыя жанчыны жадаюць стаяць на ѓласных нагах. Яны не жадаюць вам нi аб кiм нагадваць.

Калi ѓ сям'i памiрае дзiця, i вы ведалi дзiця жывым, вы заѓсёды думаеце пра яго такiм, якiм ён быѓ у момант смерцi. Дзiця памiрае ѓ курчах. Страшна аб гэтым думаць.

Але калi вы нiколi не бачылi дзiця.

Тар мог думаць пра Ферн як пра чатырнаццацiгадовае, калi яму было чатырнаццаць. Ён мог думаць пра яе як пра саракагадовую, калi яму было сорак.

Уявiце Тара дарослым чалавекам. Ён пасварыѓся з жонкай i ѓ раздражненнi сыходзiць з дому. Цяпер час падумаць аб Ферн. Яна дарослая жанчына. Трохi зараз ён зблытаѓ яе ѓ сваёй свядомасцi з постаццю сваёй мёртвай мацi.

Калi ён падрос - каля сарака - Тар заѓсёды ѓяѓляѓ сабе Ферн гадоѓ васемнаццацi. Мужчынам старэй падабаецца ѓяѓленне пра жанчыну гадоѓ васемнаццацi, якая валодае саракагадовай мудрасцю, фiзiчнай прыгажосцю i пяшчотай дзявоцтва. Iм падабаецца думаць, што такi чалавек прымацаваны да iх жалезнымi рамянямi. Такiя пажылыя мужчыны.

OceanofPDF.com

ГЛАВА IX

Аб ХIО [IN ТО вясна цi лета,] скакавыя конi бягуць рыссю па iпадроме, кукуруза расце на палях, маленькiя ручаi ѓ вузкiх далiнах, людзi вясной выходзяць араць, восенню арэхi спеюць у лесе каля горада Агаё. У Еѓропе ѓсё прыбiраюць. У iх шмат людзей i не так ужо шмат зямлi. Калi ён стаѓ мужчынам, Тар убачыѓ Еѓропу, i яна яму спадабалася, але ѓвесь час, пакуль ён быѓ там, у яго быѓ амерыканскi голад, i гэта не быѓ голад "Зоркава-паласатага сцяга".

Чаго ён прагнуѓ, дык гэта пустэч i прастора. Яму хацелася бачыць расце пустазелле, закiнутыя старыя сады, пустыя дамы з прывiдамi.

Стары плот з чарвякоѓ, дзе бузiна i ягады растуць у дзiкiм выглядзе, марнуе шмат зямлi, а плот з калючага дроту эканомiць, але гэта прыемна. Гэта месца, дзе хлопчык можа залезцi i схавацца на некаторы час. Мужчына, калi ён хоць колькi добры, нiколi не перастане быць хлопчыкам.

У лясах каля гарадоѓ Сярэдняга Захаду ѓ часы Тара быѓ мiр пустыроѓ. З вяршынi ѓзгорка, дзе жылi Мурхеды, пасля таго як Тар ачуняѓ i пайшоѓ у школу, трэба было ѓсяго толькi прайсцi праз кукурузнае поле i луг, дзе Шэпарды трымалi сваю карову, каб дабрацца да лесу ѓздоѓж Белiцкага ручая. Джон прадаваѓ газеты i быѓ вельмi заняты, так што, магчыма, ён не змог пайсцi, таму што Роберт быѓ занадта малады.

Джым Мур жыѓ далей па дарозе ѓ белай, свежапафарбаванай хаце i амаль заѓсёды мог сысцi. Iншыя хлопчыкi ѓ школе называлi яго "Пi-Вi Мур", а Тар - не. Джым быѓ на год старэйшы i быѓ даволi моцным, але гэта была не адзiная прычына. Тар i Джым прайшлi праз зараснiкi кукурузы i перасеклi луг.

Калi Джым не зможа пайсцi, нiчога страшнага.

Калi Тар iшоѓ адзiн, ён уяѓляѓ розныя рэчы. Яго ѓяѓленне часам палохала яго, часам радавала i радавала.

Кукуруза, калi расла высока, нагадвала лес, пад якiм заѓсёды гарэла дзiѓнае мяккае святло. Пад кукурузай было горача, i Тар пацеѓ. Увечары мацi прымушала яго мыць ногi i рукi перад сном, так што ён пэцкаѓся настолькi, наколькi хацеѓ. Нiшто не было выратавана [шляхам] падтрымання чысцiнi.

Часам ён расцягваѓся на зямлi i падоѓгу ляжаѓ у поце, назiраючы за мурашкамi i жукамi на зямлi пад кукурузай.

У мурашак, конiкаѓ i жукоѓ наогул быѓ свой свет, у птушак - свой свет, у дзiкiх i ручных жывёл - свой свет. Што думае свiння? Ручныя качкi ѓ нечым двары - самыя пацешныя iстоты на свеце. Яны раскiданыя вакол, адзiн з iх выдае сiгнал, i ѓсё пачынаюць бегчы. Задняя частка качкi калыхаецца ѓверх i ѓнiз падчас бегу. Iх плоскiя ступнi выдаюць тупат, тупат, самы смешны гук. А потым яны ѓсё збiраюцца разам, i нiчога асаблiвага не адбываецца. Яны стаяць, гледзячы адзiн на аднаго. "Ну i чаго ты сiгналiѓ? Навошта ты нас паклiкаѓ, дурань?

У лесе ѓздоѓж ручая ѓ закiнутай сельскай мясцовасцi ляжаць гнiлое бярвенне. Спачатку ёсць расчышчанае месца, а затым месца, настолькi зарослае хмызняком i ягаднымi кустамi, што туды нiчога не вiдаць. Гэта добрае месца для трусоѓ цi змей.

У такiм лесе паѓсюль сцяжынкi, якiя вядуць у нiкуды. Вы сядзiце на бервяне. Калi перад вамi ѓ кучы кустоѓя знаходзiцца трусiк, як вы думаеце, пра што ён думае? Ён бачыць цябе, а ты яго не бачыш. Калi ёсць мужчына i трус, што яны гавораць адзiн аднаму? Як вы думаеце, трус калi-небудзь крыху разгарачыцца i прыйдзе дадому, каб сядзець i выхваляцца перад суседзямi тым, як ён служыѓ у войску, а суседзi былi ѓсяго толькi радавымi, пакуль ён быѓ капiтанам? Калi мужчына-трусiк робiць гэта, ён, вядома, гаворыць даволi цiха. Вы не можаце пачуць нi слова, якое ён кажа.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ X

ТАБ ХАД _ АТРЫМАђ праз доктара Рифи, якi прыйшоѓ да яго дадому, калi ён быѓ хворы, сябра-мужчыну. Яго звалi Том Уайтхэд, яму было сорак два гады, ён быѓ тоѓстым, валодаѓ скакавых коней i фермай, меѓ тоѓстую жонку i не меѓ дзяцей.

Ён быѓ сябрам доктара рыфi, у якога таксама не было дзяцей. Доктар ажанiѓся, калi яму было за сорак, на маладой жанчыне дваццацi гадоѓ, але яна пражыла ѓсяго год. Пасля смерцi жонкi i калi ён не быѓ на працы, доктар хадзiѓ з Томам Уайтхедам, са старым гадавальнiкам па iменi Джон Спэнiярд, з суддзёй Блэрам i з маладым тупаватым хлопцам, якi шмат напiваѓся, але гаварыѓ смешныя i саркастычныя рэчы. калi ён быѓ п'яны]. Малады чалавек быѓ сынам сенатара Злучаных Штатаѓ, цяпер памерлага, i яму пакiнулi крыху грошай; усе казалi, што ён дурэе так хутка, як толькi можа.

Усiм мужчынам, якiя былi сябрамi доктара, раптам спадабалiся дзецi Мурхедаѓ, а скакун, падобна, абраѓ Тара.

Астатнiя дапамагалi Джону зарабляць грошы i дарылi падарункi Маргарэт i Роберту. Доктар усё зрабiѓ. Ён справiѓся з усiм без усялякай мiтуснi.

З Тарам здарылася тое, што блiжэй да вечара, цi па суботах, цi часам па нядзелях, Том Уайтхед праязджаѓ па дарозе мiма дома Мурхедаѓ i спыняѓся для яго.

Ён быѓ у бегавой калясцы, а Тар сядзеѓ у яго на каленях.

Спачатку яны пайшлi па пыльнай дарозе мiма сажалкi з гiдратэхнiчнымi збудаваннямi, затым паднялiся на невялiкi ѓзгорак i ѓвайшлi ѓ вароты кiрмаша. У Тома Уайтхеда была стайня побач з кiрмашовай пляцоѓкай i дом побач з ёй, але было весялей пайсцi на сам iпадром.

Не ѓ многiх хлопчыкаѓ былi такiя шанцы, падумаѓ Тар. Джон гэтага не зрабiѓ, таму што яму даводзiлася шмат працаваць, а Джым Мур - не. Джым жыѓ адзiн са сваёй мацi, якая была ѓдавой, i яна шмат з-за яго мiтусiлася. Калi ён куды-небудзь хадзiѓ з Тарам, яго мацi давала яму шмат указанняѓ. "Цяпер ранняя вясна, i зямля вiльготная. Не сядзiце на зямлi.

"Не, табе нельга займацца плаваннем, пакуль не. Я не хачу, каб вы, малыя, хадзiлi купацца, калi побач няма пажылых людзей. У вас могуць узнiкнуць курчы. Не хадзi ѓ лес. Вакол заѓсёды ёсць паляѓнiчыя, якiя страляюць са стрэльбы. Толькi на мiнулым тыднi я ѓ газеце прачытаѓ, што быѓ забiты хлопчык.

Лепш адразу загiнуць, чым увесь час мiтусiцца. Калi ѓ цябе такая мацi, кахаючая i клапатлiвая, табе давядзецца гэта трываць, але гэта няѓдача. Добра, што ѓ Мэры Мурхед было так шмат дзяцей. Гэта займала яе. Яна не магла прыдумаць столькi рэчаѓ, якiя хлопчыку не трэба рабiць.

Джым i Тар абмеркавалi гэта. У Мураѓ было няшмат грошай. Мiсiс Мур валодала фермай. У нейкiм сэнсе быць адзiным дзiцем у жанчыны - гэта нармальна, але ѓ цэлым ад гэтага ты прайграеш. "Тое ж самае i з курыцай i куранятамi", - сказаѓ Тар Джыму, i Джым пагадзiѓся. Джым не ведаѓ, як гэта часам балюча - калi ты хочаш, каб твая мацi мiтусiлася з-за цябе, а яна такая занятая кiмсьцi з iншых дзяцей, што не можа надаць табе нiякай увагi.

Не ѓ шматлiкiх хлопчыкаѓ быѓ такi шанец, як у Тара пасля таго, як Том Уайтхед узяѓ яго на выхаванне. Пасля таго, як Том некалькi разоѓ заходзiѓ да яго, ён не стаѓ чакаць, пакуль яго запросяць, а прыходзiѓ амаль кожны дзень. Калi ён хадзiѓ на стайню, тамака заѓсёды сядзелi мужчыны. У Тома была ферма ѓ вёсцы, дзе ён вырошчваѓ некалькi жарабят, а iншых ён купiѓ падгадаванымi на распродажы ѓ Клiѓлендзе вясной. На такi распродаж iх прыносяць iншыя мужчыны, якiя вырошчваюць гоначных жарабят, i яны прадаюцца на аѓкцыёне. Вы стаiце i робiце стаѓкi. Вось тут-то i спатрэбiцца добрае конскае вока.

Вы купляеце жарабя, якi не прайшоѓ нiякай дрэсiроѓкi, або двух, або чатырох, цi, можа быць, тузiна жарабят. Некаторыя акажуцца коркамi, а некаторыя будуць дубляжамi. Якiм бы добрым вакамер нi быѓ Том Уайтхед, i яго ведалi вершнiкi ѓсяго штата, ён дапусцiѓ масу памылак. Калi жарабя аказалася непрыдатным, ён сказаѓ мужчынам, якiя сядзелi вакол: "Я паслiзгваюся. Я думаѓ, што з гэтай бухтай усё ѓ парадку. У iм добрая кроѓ, але ён нiколi не будзе ехаць хутка. У яго няма нiчога лiшняга. Гэта не ѓ iм. Думаю, мне лепш пайсцi да акулiста i вылечыць вочы. Можа быць, я старэю i крыху аслеп".

У стайнях Уайтхеда было весела, але яшчэ весялей - на кiрмашовых iпадромах, дзе Том трэнiраваѓ сваiх жарабят. У стайню прыйшоѓ i сеѓ доктар Рыфi, прыйшоѓ Уiл Трусдэйл, малады прыгажун, якi быѓ добры да Маргарэт i дарыѓ ёй падарункi, прыйшоѓ суддзя Блэр.

Мноства мужчын сядзяць i размаѓляюць - заѓсёды пра коней. Наперадзе стаяла лаѓка. Суседкi сказалi Мэры Мурхед, што ёй не варта дазваляць свайму хлопчыку складаць такую кампанiю, але яна пайшла далей. Шмат разоѓ Тар не мог зразумець размовы. Мужчыны заѓсёды адпускалi адно аднаму саркастычныя заѓвагi, як яго мацi часам рабiла з людзьмi.

Мужчыны казалi пра рэлiгiю i палiтыку, а таксама пра тое, цi ёсць у чалавека душа, а ѓ каня - не. Хтосьцi прытрымлiваѓся адной думкi, хтосьцi iншага. Лепшае, падумаѓ Тар, - гэта вярнуцца ѓ стайню.

Там была дашчаная падлога i доѓгi рад стойлаѓ з кожнага боку, а перад кожным стойлам была адтулiна з жалезнымi кратамi, так што ён мог глядзець скрозь яго, але конь усярэдзiне не мог выйсцi. Гэта таксама добрая рэч. Тар павольна iшоѓ, зазiраючы ѓнутр.

"Iрландская пакаёѓка Фасiга; Старая Сотня; Типтон Тэн; Гатовы-дагадзiць; Саѓл Першы; Пасажырскi хлопчык; Святая Скумбрыя".

Iмёны былi на маленькiх бiлетыках, прымацаваных да пярэдняй часткi партэра.

Пасажырскi хлопчык быѓ чорным, як чорная котка, i хадзiѓ, як котка, калi ехаѓ хутка. Адзiн з конюхаѓ, Генры Барчар, сказаѓ, што мог бы збiць карону з галавы караля, калi б у яго была такая магчымасць. - Маѓляѓ, ён бы зоркi са сцяга выгнаѓ, з твайго твару бараду скiнуѓ бы. Калi ён скончыць удзельнiчаць у гонках, я прызначу яго цырульнiкам".

На лаѓцы перад стайняй летнiмi днямi, калi на iпадроме не было коней, мужчыны казалi - часам аб жанчынах, часам аб тым, чаму Бог дапускае пэѓныя рэчы, часам аб тым, чаму фермер заѓсёды рыкае. . Тар неѓзабаве стамiѓся ад размоваѓ. "У яго галаве i так зашмат размоваѓ", - падумаѓ ён.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХI

А Т _ адсочваць ранiцай якая рознiца. Цяпер конi трымалi сцэну. "Пасажырскi хлопчык" i "Старая сотня i святая скумбрыя" адсутнiчалi. Тым сам займаѓся стварэннем Passenger Boy. Ён, мерын Holy Mackerel i трохгадовы малыш, якi, на думку Тома, быѓ самым хуткiм з усiх, што ѓ яго былi, збiралiся разам прабегчы мiлю пасля таго, як разагрэюцца.

Пасажырскi хлопчык быѓ стары, чатырнаццацi гадоѓ, але вы б нiколi пра гэта не здагадалiся. У яго была пацешная кацiная манера перамяшчэння - плаѓная, нiзкая i хуткая, калi гэта не здавалася хуткiм.

Тар падышоѓ туды, дзе ѓ цэнтры сцежкi расло некалькi дрэѓ. Часам, калi Том не прыходзiѓ за iм i не звяртаѓ на яго ѓвагi, ён iшоѓ адзiн i прыходзiѓ туды ранiцай. Калi яму давядзецца застацца без сняданку, нiчога страшнага. Вы чакаеце сняданку, i што адбываецца? Твая сястра Маргарэт кажа: "Знайдзi дроѓ у Тары, прынясi вады, наглядзi за домам, пакуль я схаджу ѓ краму".

Старыя конi, такiя як Пасажырскi Хлопчык, падобныя на некаторых старых, Тар зразумеѓ гэта нашмат пазней, калi стаѓ мужчынам. Старыя даводзiцца шмат разаграваць - падштурхоѓваць iх - але калi яны пачнуць працаваць правiльна - хлопчык, сцеражыся. Што вам трэба зрабiць, дык гэта нагрэць iх. Аднойчы ѓ стайнях Тар пачуѓ, як малады Бiл Трусдэйл сказаѓ, што многiя людзi, якiх ён называѓ старажытнымi, паводзiлi сябе такiм жа чынам. "Паглядзеце цяпер на цара Давiда. У iх былi вялiкiя праблемы са спробай разагрэць яго апошнi раз. Людзi i конi мала што мяняюцца.

Уiл Трусдэйл заѓсёды казаѓ аб антычнасцi. Людзi казалi, што ён быѓ прыроджаным навукоѓцам, але яго напампоѓвалi прыкладна тры разы на тыдзень. Ён заявiѓ, што для гэтага iснуе шмат прэцэдэнтаѓ. "Многiя найразумнейшыя людзi, якiх калi-небудзь ведаѓ свет, маглi б засунуць мяне пад стол. У мяне няма таго страѓнiка, якi быѓ у iх".

Такiя размовы, напаѓвясёлыя, напаѓсур'ёзныя, у стайнях, дзе сядзелi мужчыны, а на iпадроме ѓ асноѓным цiшыня. Калi добры конь iмчыцца хутка, нават балбатлiвы чалавек не можа шмат казаць. У самым цэнтры, усярэдзiне авальнай дарожкi, расло вялiкае дрэва, дуб, i калi вы сядзелi пад iм i павольна абыходзiлi вакол, вы маглi бачыць каня на кожным кроку мiлi.

Аднойчы ранiцай Тар падышоѓ туды i сеѓ. Гэта была нядзельная ранiца, i ён падумаѓ, што зараз зручны час, каб пайсцi. Калi б ён застаѓся дома, Маргарэт сказала б: "Табе з такiм жа поспехам можна пайсцi ѓ нядзельную школу". Маргарэт хацела, каб Тар навучыѓся ѓсяму. Яна была для яго амбiцыйнай, але на трасах таксама шмат чаму вучышся.

У нядзелю, калi ты прыбiраешся, тваёй маме потым даводзiцца памыць тваю кашулю. Вы не можаце не выпацкаць яго. У яе i так дастаткова спраѓ.

Калi Тар рана дабраѓся да рэек, Том, яго людзi i конi ѓжо былi там. Адну за адной вывелi коней. Некаторыя працавалi хутка, iншыя проста прабягалi мiлi i мiлi. Гэта было зроблена для таго, каб умацаваць ногi.

Затым з'явiѓся Хлопчык-Пасажыр, спачатку крыху задубелы, але пасля таго, як яго доѓга трэслi, ён усё больш i больш упадаѓ у гэтую лёгкую, кацiную хаду. Святая Скумбрыя ѓзнялася высока i ганарлiва. Бяда з iм была ѓ тым, што, калi ён быѓ на сваёй хуткасцi, ён мог, калi не быць вельмi асцярожным i занадта моцна на яго нацiснуць, зламаць i сапсаваць усё.

Цяпер Тар выдатна ѓсё засвоiѓ: словы аб скачках, слэнг. Ён любiѓ прамаѓляць iмёны коней, гоначныя словы, конскiя словы.

Седзячы вось так, адзiн пад дрэвам, ён працягваѓ цiхiм голасам размаѓляць з канямi. "Лягчэй, хлопчык, зараз... iдзi туды зараз... прывiтанне хлопчык... прывiтанне хлопчык... ["прывiтанне, хлопчык... прывiтанне, хлопчык]"... прыкiдваючыся, што ён за рулём.

"Прывiтанне, хлопчык" чулася, калi вы хацелi, каб конь выраѓняѓся на сваiм кроку.

Калi вы яшчэ не мужчына i не ѓмееце рабiць тое, што робяць мужчыны, вы можаце амаль гэтак жа весела прыкiдвацца, што робiце гэта... калi навокал нiхто не глядзiць i не слухае.

Тар сачыѓ за канямi i аддаваѓся марам аб тым, што калi-небудзь стане наезнiкам. У нядзелю, калi ён выйшаѓ на трасу, нешта здарылася.

Калi ён дабраѓся туды, ранiцай, дзень пачаѓся шэры, як i ѓ многiя нядзелi, i пайшоѓ невялiкi дождж. Спачатку ён падумаѓ, што дождж можа сапсаваць весялосць, але гэта працягвалася нядоѓга. Дождж толькi зацярушыѓ трасу.

Тар пайшоѓ з дому без сняданку, але, паколькi лета наблiжалася да канца i неѓзабаве Тому трэба было адправiць частку сваiх коней на скачкi, некаторыя з яго людзей жылi на шляхах, трымаючы коней там i самi там сiлкуючыся. .

Яны рыхтавалi на вольным паветры i разводзiлi невялiкi агонь. Пасля дажджу дзень напалову праяснiѓся, стварыѓшы мяккае святло.

У нядзелю ранiцай Том убачыѓ Тара, якi ѓваходзiѓ у браму кiрмаша, i, паклiкаѓшы яго, даѓ яму крыху смажанага бекону i хлеба. Як гэта было смачна, так лепш на вольным паветры, чым усё, што Тар мог калi-небудзь атрымаць дома. Магчыма, яго мацi распавяла Тому Уайтхеду, што ён настолькi без розуму ад прагулак па бегавых дарожках, што часта сыходзiѓ з дому без сняданку.

Пасля таго, як ён даѓ Тару бекон i хлеб - Тар ператварыѓ яго ѓ сэндвiч - Том больш не звяртаѓ на яго ѓвагi. Гэта было так добра. Тар не хацеѓ увагi [не ѓ той дзень]. Бываюць днi, калi, калi ѓсё пакiдаюць цябе ѓ спакоi, гэта проста задавальняе. Яны не часта здараюцца ѓ жыццi. Для кагосьцi лепшы дзень - гэта калi яны жэняцца, для кагосьцi - калi яны разбагацеюць, у iх застанецца шмат грошай цi нешта ѓ гэтым родзе.

У любым выпадку, бываюць днi, калi здаецца, што ѓсё iдзе добра i добра, як Святы Макрэль, калi ён не ламаецца на расцяжцы, цi як стары Пасажырскi хлопчык, калi ён нарэшце пераходзiць на сваю мяккую кацiную хаду. Такiя днi гэтак жа рэдкiя, як саспелыя яблыкi на дрэве зiмой.

Як толькi ён схаваѓ бекон i хлеб, Тар падышоѓ да дрэва i мог агледзець дарогу. Трава была мокрая, але пад дрэвам было суха.

Ён быѓ рады, што Джыма Мура не было побач, рады, што яго брата Джона цi Роберта там не было.

Ну, ён хацеѓ пабыць адзiн, вось i ѓсё.

Ранiцай ён вырашыѓ, што не пойдзе дадому ѓвесь дзень, не да вечара.

Ён ляжаѓ на зямлi пад дубам i глядзеѓ, як працуюць конi. Калi Holy Mackerel i Passenger Boy прыступiлi да справы, Том Уайтхед стаяѓ каля судзейскай трыбуны з секундамерам у руцэ i дазваляѓ лягчэйшаму чалавеку весцi машыну, гэта, вядома, было захапляльна. Многiя людзi думаюць, што гэта выдатна, калi адзiн конь кусае iншую прама за дрот, але калi вы наезнiк, вы павiнны добра ведаць, якi конь, хутчэй за ѓсё, кусае iншую. Ён усталяваны не ля дроту, а, верагодна, на заднiм участку, дзе нiкога не вiдаць. Тар ведаѓ, што гэта праѓда, таму што чуѓ, як Том Уайтхэд казаѓ гэта. Шкада, што Том быѓ такi тоѓсты i цяжкi. Ён быѓ бы такiм жа добрым кiроѓцам, як Поп Гiрс або ђолтар Кокс, калi б не быѓ такiм тоѓстым.

На заднiм участку вырашаецца, якi конь якi, таму што ззаду адзiн конь кажа iншы: "Давай, вялiкi дварняк, паглядзiм, што ѓ цябе ёсць". Гонкi выйграюцца за кошт таго, што ѓ вас ёсць цi не чагосьцi лiшняга.

Адбываецца наступнае: гэтыя кусачкi заѓсёды трапляюць у газеты i артыкулы. Ведаеце, газетнаму пiсьменнiку падабаюцца такiя рэчы: "Адчуваеш за дрот, вецер рыдае ѓ магутных лёгкiх", цi ведаеце. Газетчыкам гэта падабаецца, i натоѓпу на скачках гэта падабаецца. [Некаторыя кiроѓцы i гоншчыкi заѓсёды працуюць на трыбунах.] Часам Тар думаѓ, што, калi б ён быѓ кiроѓцам, яго бацька быѓ бы такiм жа добрым, а можа быць, i ён сам, але гэтая думка прымушала яго саромецца.

А часам такi чалавек, як Том Уайтхед, кажа аднаму са сваiх кiроѓцаѓ: Ты дазволiѓ Holy Mackerel сесцi наперадзе. Адвязiце старога Пасажыра крыху назад, у пачатак участку. Тады няхай ён выйдзе".

Вы зразумелi iдэю. Гэта не значыць, што Passenger Boy не мог перамагчы. Гэта азначае, што ён не змог перамагчы, улiчваючы той недахоп, якi ѓ яго быѓ, калi яго забралi назад такiм чынам. Гэта павiнна было даць Holy Macrel звычку прызямляцца наперадзе. Старога Пасажыра, магчыма, гэта не асаблiва хвалявала. Ён ведаѓ, што ѓсё роѓна атрымае авёс. Калi вы шмат разоѓ былi наперадзе i чулi апладысменты i ѓсё такое, якая вам справа?

Калi вы шмат ведаеце пра гонкi цi нешта яшчэ, гэта нешта адымае, але i нешта вы атрымлiваеце. Гэта ѓсё лухта - выйграць штосьцi, калi ты не выйграеш правiльна. "У Агаё каля трох чалавек ведаюць пра гэта, i чацвёра з iх мёртвыя", - аднойчы Тар пачуѓ словы Уiла Трусдэйла. Тар [не зусiм] разумеѓ, што гэта значыць, i ѓсё ж у нейкiм сэнсе ён ведаѓ.

Справа ѓ тым, што тое, як рухаецца конь, - гэта нешта само па сабе.

Як бы там нi было, нядзельнай ранiцай Holy Mackerel перамог пасля таго, як Passenger Boy быѓ адкiнуты назад у пачатку ѓчастку, i Тар убачыѓ, як яго адбiлi, а затым тое, як Passenger Boy з'еѓ прастору памiж iмi i амаль прымусiѓ Holy Mackerel прарвацца на фiнiшы. крытычны момант. Ён мог бы зламацца, калi б Чарлi Фрыдлi, якi кiраваѓ "Пасажырскiм хлопчыкам", у патрэбны момант выдаѓ пэѓны крык, як ён зрабiѓ бы ѓ гонцы.

Ён бачыѓ гэта i рухi коней па ѓсёй дарожцы.

Потым яшчэ некалькi коней, у асноѓным жарабяты, патрэнiравалiся, i наступiѓ поѓдзень i поѓдзень, а Тар не рушыѓ з месца.

Ён адчуваѓ сябе добра. Гэта быѓ дзень, калi ён не хацеѓ нiкога бачыць.

Пасля таго як коннiкi скончылi сваю працу, ён не вярнуѓся туды, дзе былi людзi. Некаторыя з iх сышлi. Яны былi iрландцамi i каталiкамi i, магчыма, маглi б прыйсцi на iмшу.

Тар ляжаѓ на спiне пад дубам. У любога добрага чалавека ѓ свеце быѓ такi дзень. Такiя днi прымушаюць чалавека задумацца, калi яны надыходзяць, чаму iх так мала.

Магчыма, гэта было проста пачуццё спакою. Тар ляжаѓ на спiне пад дрэвам i глядзеѓ у неба. Птушкi ляталi над галавой. Час ад часу на дрэва садзiлася птушка. Нейкi час ён чуѓ галасы людзей, якiя працавалi з канямi, але не мог разабраць нi слова.

"Ну, вялiкае дрэва - гэта нешта само па сабе. Дрэва можа часам смяяцца, часам усмiхацца, часам хмурыцца. Выкажам здагадку, вы вялiкае дрэва i надыходзiць доѓгая засушлiвая пара. Вялiкаму дрэву, мусiць, трэба шмат пiць. Няма горшага пачуцця, чым смага i ѓсведамленне таго, што табе няма чаго выпiць.

"Дрэва - гэта нешта, а трава - гэта нешта iншае. Бываюць днi, калi вы ѓвогуле не галодныя. Пакладзiце перад сабой ежу, i вы яе нават не захочаце. Калi мацi бачыць, што вы проста сядзiце i нiчога не гаворыце [яна, хутчэй за ѓсё, калi ѓ яе не так шмат iншых дзяцей, якiя маглi б заняць яе, пачне мiтусiцца. Вiдаць, гэта не першае, пра што яна думае, гэта ежа. - Табе лепш з'есцi што-небудзь. Мацi Джыма Мура такая. Яна набiвала яго датуль, пакуль ён не стаѓ настолькi тоѓстым, што ледзь мог пералезцi цераз плот".

Тар доѓга заставаѓся пад дрэвам, а затым пачуѓ удалечынi гук, нiзкi гудзеѓ гук, якi час ад часу рабiѓся гучней, а затым зноѓ зацiхаѓ.

Якi пацешны гук для нядзелi!

Тар падумаѓ, што ведае, што гэта такое, i неѓзабаве ѓстаѓ i павольна пайшоѓ цераз поле, пералез цераз плот, перасек рэйкi, а потым пералез цераз другую агароджу. Калi ён пераходзiѓ рэйкi, ён глядзеѓ уверх i ѓнiз. Калi ён стаяѓ на рэйках, яму заѓсёды хацелася стаць канём, маладым, як Святая Скумбрыя, i поѓнай мудрасцi, хуткасцi i подласцi, як Хлопчык-пасажыр.

Тар ужо выйшаѓ за межы гоначнай трасы. Ён перасек каржакаватае поле, пералез праз драцяную агароджу i выехаѓ на дарогу.

Гэта была не вялiкая дарога, а невялiкая прасёлкавая дарога. Такiя дарогi маюць глыбокiя каляiны i часта тырчаць камянi.

А зараз ён ужо з'ехаѓ з горада. Гук, якi ён пачуѓ, стаѓ крыху гучней. Ён мiнуѓ фермерскiя дамы, прайшоѓ праз лес, падняѓся на ѓзгорак.

Неѓзабаве ён убачыѓ гэта. Гэта было тое, аб чым ён думаѓ. Некаторыя мужчыны малацiлi збожжа ѓ полi.

"Якога чорта! У нядзелю!

"Напэѓна, гэта нейкiя замежнiкi, кшталту немцы цi нешта падобнае. Яны не могуць быць вельмi цывiлiзаванымi".

Тар нiколi не быѓ там, i ён не ведаѓ нiкога з мужчын, але пералез цераз плот i пайшоѓ да iх.

Стагi пшанiцы стаялi на ѓзгорку каля лесу. Падышоѓшы блiжэй, ён пайшоѓ павольней.

Ну, вакол стаяла шмат вясковых хлопчыкаѓ прыкладна яго ѓзросту. Хтосьцi быѓ усё апрануты па-нядзельнаму, хтосьцi ѓ паѓсядзённым адзеннi. Усе яны былi чужыя. Мужчыны былi чужымi. Тар прайшоѓ паѓз машыну i паравоз i сеѓ пад дрэвам каля плота. Там сядзеѓ буйны стары з сiвой барадой i палiѓ люльку.

Тар сядзеѓ побач з iм, глядзеѓ на яго, глядзеѓ на мужчын за працай, глядзеѓ на вясковых хлопчыкаѓ свайго ѓзросту, якiя стаяць навокал.

Якое дзiѓнае пачуццё ён адчуѓ. У вас было такое адчуванне. Вы iдзяце па вулiцы, на якой бывалi тысячу разоѓ, i раптоѓна ѓсё становiцца iншым [i новым]. Куды б вы нi пайшлi, людзi нешта робяць. У пэѓныя днi ѓсё, што яны робяць, выклiкае цiкавасць. Калi яны не трэнiруюць жарабят на iпадроме, яны малоцяць пшанiцу.

Вы здзiвiцеся, як пшанiца выцякае з малатарнi, як рака. Пшанiцу перамолваюць у муку i пякуць хлеб. Поле, якое не вельмi вялiкае i па якiм можна хутка прайсцi, прынясе бушэлi [i бушэлi] пшанiцы.

Калi людзi малоцяць пшанiцу, яны паводзяць сябе гэтак жа, як калi трэнiруюць жарабят для скачак. Яны робяць забаѓныя заѓвагi. Нейкi час яны працуюць як чэрцi, а потым адпачываюць i, магчыма, змагаюцца.

Тар убачыѓ, як адзiн малады чалавек, якi працаваѓ над стогам пшанiцы, сутыкнуѓ другога на зямлю. Затым ён папоѓз назад, i яны абодва адклалi вiдэльцы i пачалi дужацца. На ѓзвышшы стаяѓ мужчына, якi падаваѓ пшанiцу ѓ сепаратар, i пачаѓ танчыць. Ён узяѓ у рукi пучок пшанiцы, патрос яго ѓ паветры, зрабiѓ рух, як птушка, якая спрабуе лётаць, але не ѓмее лётаць, а затым зноѓ пачаѓ танчыць.

Двое мужчын у стозе змагалiся з усяе сiлы, увесь час смеючыся, а стары каля плота каля Тара рыкаѓ на iх, але было вiдаць, што ён не меѓ на ѓвазе тое, што сказаѓ.

Уся праца па малацьбе спынiлася. Усе былi сканцэнтраваны на тым, каб назiраць за барацьбой на стозе, пакуль адзiн хлопец не павалiѓ другога на зямлю.

Некалькi жанчын прайшлi па дарожцы з кошыкамi, а ѓсе мужчыны адышлi ад машыны i селi ля плота. Гэта было ѓ сярэдзiне дня, але ѓ вёсцы, калi iдзе малацьба, людзi так робяць. Яны ядуць i ядуць, у любы час. Тар чуѓ, як пра гэта казаѓ ягоны бацька. Дзiку падабалася фарбаваць загарадную хату, калi прыходзiлi малатарнi. Тады многiя падавалi вiно, некаторыя з iх рабiлi самi. Добры нямецкi фермер быѓ найлепшым. "Немцам трэба есцi i пiць", - часта гаварыѓ Дзiк. Дзiк не быѓ такi тоѓсты, як ён мог есцi, калi быѓ удалечынi ад дома, i мог гэта атрымаць.

Калi жыхары фермы, прыезджыя малатарнi i суседзi, якiя прыйшлi на дапамогу, сядзелi ля плота i елi i пiлi, яны працягвалi прапаноѓваць Тару няшмат, але ён не браѓ. Чаму ён не ведаѓ. I не таму, што была нядзеля i было дзiѓна бачыць людзей на працы. Для яго гэта быѓ дзiѓны дзень, бязглузды дзень. Адзiн з фермерскiх хлопчыкаѓ, прыкладна яго ѓзросту, падышоѓ i сеѓ побач з iм, трымаючы ѓ руцэ вялiкi сэндвiч. Тар нiчога не еѓ са сняданку на бегавой дарожцы, а было гэта рана, каля шасцi гадзiн. Яны заѓсёды працуюць з канямi як мага раней. Было ѓжо далёка за чатыры гадзiны дня.

Тар i дзiѓны хлопчык сядзелi ля старога пня, якi быѓ пустым, i ѓ iм павук сплёѓ сваё павуцiнне. Вялiкi мурашка запаѓз па назе фермерскага хлопчыка i, калi ён збiѓ яго, упаѓ у павуцiнне. Яно люта змагалася. Калi прыгледзецца да павуцiння, то можна было ѓбачыць у нейкiм конусападобным месцы старога тоѓстага павука, якi выглядае вонкi.

Тар i дзiѓны хлопчык паглядзелi на павука, на якi змагаецца мурашкi, паглядзелi адзiн на аднаго. Дзiѓна, што ѓ некаторыя днi ты не можаш паразмаѓляць, каб выратавацца. "Ён скончаны", - сказаѓ фермерскi хлопчык, паказваючы на мурашку, якая змагаецца. - Iду ѓ заклад, - сказаѓ Тар.

Мужчыны вярнулiся да працы, а хлопчык знiк. Стары, якi сядзеѓ каля плота i курыѓ люльку, пайшоѓ на працу. Запалкi ён пакiнуѓ ляжаць на зямлi.

Тар пайшоѓ i ѓзяѓ iх. Ён сабраѓ саломiнку i засунуѓ яе за кашулю. Навошта яму патрэбны былi запалкi i саломiнка, ён не ведаѓ. Часам хлопчыку проста падабаецца памацаць рэчы. Ён збiрае камянi i носiць iх, калi яны яму зусiм не патрэбны.

"Бываюць днi, калi табе ѓсё падабаецца, i днi, калi не. Iншыя людзi амаль нiколi не даведаюцца, што вы адчуваеце".

Дзягоць адышоѓ ад малатарнi, скацiѓся ѓздоѓж плота i трапiѓ на луг унiзе. Цяпер ён мог бачыць фермерскi дом. У фермерскi дом, калi ёсць малатарнi, прыходзiць шмат суседак. Прыходзiць больш, чым трэба. Яны шмат рыхтуюць, але i шмат дурэюць. Што iм падабаецца рабiць, дык гэта казаць. Такой балбатнi вы нiколi не чулi.

Хаця было пацешна, што яны робяць гэта ѓ нядзелю.

Тар перасек луг, а затым перасёк ручай па ѓпалым бярве. Ён у агульных рысах ведаѓ, у якiм напрамку знаходзiцца горад i дом Мурхедаѓ. Што падумае ягоная мацi, калi яго не будзе цэлы дзень? Выкажам здагадку, што ѓсё павернецца гэтак жа, як Рып Ван Вiнкль, i ён пайшоѓ на доѓгiя гады. Звычайна, калi ён рана ранiцай сыходзiѓ на гоначную трасу адзiн, ён вяртаѓся дадому да дзесяцi. Калi гэта была субота, заѓжды было шмат спраѓ. У суботу ѓ Джона быѓ вялiкi папяровы дзень, i Тар павiнен быѓ быць заняты.

Яму прыйшлося раскалоць i прывезцi дровы, набраць вады, схадзiць у краму.

У рэшце рэшт, у нядзелю было нашмат лепш. Для яго гэта быѓ дзiѓны дзень, выключны дзень. Калi надыходзiць выключны дзень, трэба рабiць толькi тое, што прыходзiць у галаву. Калi гэтага не зрабiць, усё будзе сапсавана. Хочаш есцi - ясi, не хочаш - не ясi. Iншыя людзi i тое, што яны жадаюць, не ѓ рахунак, не ѓ гэты дзень.

Тар падняѓся на невялiкi ѓзгорак i сеѓ ля iншага плота ѓ лесе. Выйшаѓшы з лесу, ён убачыѓ кiрмашовую агароджу i зразумеѓ, што праз дзесяць-пятнаццаць хвiлiн зможа вярнуцца дадому - калi захоча. Ён гэтага не зрабiѓ.

Чаго ён хацеѓ? Было ѓжо позна. Мабыць, ён прабыѓ у лесе не менш як дзве гадзiны. Як хутка iшоѓ час - часам.

Ён спусцiѓся з узгорка i падышоѓ да ручая, якi вядзе да сажалкi з гiдратэхнiчнымi збудаваннямi. На сажалцы пабудавалi дамбу i падтрымалi ваду. Побач са сажалкай размяшчалася машыннае аддзяленне, якое працавала на поѓную магутнасць, калi ѓ горадзе здараѓся пажар, а таксама забяспечвала горад электрычным асвятленнем. Калi было святло месяца, яны не ѓключалi святло. Дзiк Мурхед заѓсёды бурчаѓ з гэтай нагоды. Ён не плацiѓ нiякiх падаткаѓ, а чалавек, якi не плацiць нiякiх падаткаѓ, заѓсёды самы бурклiвы. Дзiк заѓсёды казаѓ, што падаткаплацельшчыкi таксама павiнны падаць школьныя падручнiкi. "Салдат служыць сваёй краiне, i гэта кампенсуе нявыплату падаткаѓ", - сказаѓ Дзiк. Тар часам задаваѓся пытаннем, што б зрабiѓ Дзiк, калi б у яго не было шанцу стаць салдатам. Гэта дало яму столькi нагодаѓ бурчэць, выхваляцца i казаць. Яму таксама падабалася быць салдатам. "Гэта было жыццё, створанае спецыяльна для мяне. Калi б я быѓ у Вест-Пойнце, я б застаѓся ѓ войску. Калi ты не чалавек з Вест-Пойнта, астатнiя глядзяць на цябе пагардлiва", - сказаѓ Дзiк.

У машынным аддзяленнi вадаправоднай станцыi быѓ рухавiк з колам у два разы вышэйшы за галаву. Ён кружыѓся i кружыѓся так хутка, што спiцы ледзь можна было разгледзець. Iнжынер нiчога не сказаѓ. Калi вы падышлi да дзвярэй i спынiлiся, гледзячы ѓнутр, ён нiколi на вас не паглядзеѓ. Вы нiколi не бачылi чалавека з такой колькасцю тлушчу на адной пары штаноѓ.

Вышэй па ручаi, у тым месцы, куды зараз прыйшоѓ Тар, калiсьцi стаяѓ дом, але ён згарэѓ. Там быѓ стары яблыневы сад, дрэвы ѓсё ѓпалi, з галiн вырасла так шмат маленькiх уцёкаѓ, што ледзь можна было падняцца. Фруктовы сад размяшчаѓся на схiле ѓзгорка, якi вядзе прама да ручая. Побач было кукурузнае поле.

Тар сеѓ ля ручая, на краi кукурузнага поля i саду. Калi ён там доѓга сядзеѓ, сурок на супрацьлеглым беразе ручая выйшаѓ са сваёй нары, устаѓ на заднiя лапы i паглядзеѓ на Тара.

Тар не рушыѓ з месца. Гэта была дзiѓная думка - цягаць саломiнку пад кашуляй. Гэта казытала.

Ён дастаѓ яго, i сурок знiк у сваёй нары. Ужо цямнела. Вельмi хутка яму давядзецца вярнуцца дадому. Нядзеля выдалася забаѓнай: адны людзi хадзiлi ѓ царкву, iншыя заставалiся дома.

Тыя, хто застаѓся дома, усё роѓна прыбралiся.

Тару сказалi, што сёння Божы дзень. Ён сабраѓ некалькi сухога лiсця ѓздоѓж плота каля саду, а затым крыху прасунуѓся да кукурузы. Калi кукуруза амаль саспела, заѓсёды застаюцца некаторыя вонкавыя лiсце, якiя высахлi i завялi.

"Бясплодны кiм робiць хлеб горкiм". Тар пачуѓ, як Уiл Трусдэйл аднойчы сказаѓ гэта, калi сядзеѓ з iншымi мужчынамi на лаѓцы перад стайняй Тома Уайтхеда. Ён задавалася пытаннем, што гэта значыць. Гэта былi вершы, якiя цытаваѓ Уiл. Было б нядрэнна атрымаць такую ж адукацыю, як Уiл, але не быць сапёрам, i ведаць усе iснуючыя словы i iх значэння. Калi вы злучыце словы пэѓным чынам, яны будуць гучаць прыгожа, нават калi вы не ведаеце, што яны азначаюць. Яны добра спалучаюцца сябар з сябрам, як i некаторыя людзi. Пасля гэтага вы iдзяце адзiн i прамаѓляеце словы пра сябе, атрымлiваючы асалоду ад гукам, якi яны выдаюць.

Прыемныя гукi ноччу ѓ старога фруктовага саду i палi сувязi, мабыць, лепшы гук, якi вы можаце пачуць. Гэта робяць цвыркуны, жабы i конiкi.

Дзягоць асвятлiѓ невялiкую кучку лiсця, сухога кукурузнага лiсця i саломы. Затым ён прыклаѓ некалькi палачак. Лiсце было не вельмi сухiм. Вялiкага хуткага агню не было, толькi цiхi, з белым дымам. Дым вiѓся праз галiнкi адной са старых яблынь у садзе, якую пасадзiѓ нейкi мужчына, думаючы, што пабудуе там дом ля ручая. "Ён стамiѓся цi расчараваѓся, - падумаѓ Тар, - i пасля таго, як яго хата згарэла, з'ехаѓ. Людзi ѓвесь час пакiдалi адно месца i пераязджалi ѓ iншае.

Дым лянiва падымаѓся ѓгору, у галiны дрэѓ. Калi падзьмуѓ лёгкi ветрык, частка яго пранеслася праз кукурузу.

Людзi казалi аб Богу. У галаве Тара не было нiчога вызначанага. Часта вы робiце нешта - напрыклад, увесь дзень носiце саломiнку з малацьбы за кашуляй (вас казыча) - i не ведаеце, чаму вы гэта робiце.

Ёсць аб чым падумаць, аб чым вы нiколi не зможаце падумаць. Калi вы загаворыце з хлопчыкам пра Бога, ён усё заблытаецца. Аднойчы дзецi гаварылi пра смерць, i Джым Мур сказаѓ, што, калi ён памрэ, ён хоча, каб яны праспявалi на яго пахаваннi песню пад назвай "Паедзем на кiрмаш у аѓтамабiлi", i вялiкi хлопчык, якi стаяѓ побач, засмяяѓся, гатовы забiць. .

У яго не хапiла здаровага сэнсу зразумець, што Джым не меѓ на ѓвазе тое, што сказаѓ. Ён меѓ на ѓвазе, што яму падабаецца гук. Магчыма, ён чуѓ, як нехта спяваѓ гэтую песню, у каго быѓ прыемны голас.

Прапаведнiк, якi аднойчы прыйшоѓ у дом Мурхедаѓ i шмат казаѓ пра Бога i пекле, напалохаѓ Тара i раззлаваѓ Мэры Мурхед. Якi сэнс так нервавацца?

Калi вы сядзiце на краi кукурузнага поля i фруктовага саду, i ѓ вас гарыць невялiкае вогнiшча, i ѓжо амаль ноч, i ёсць кукурузнае поле, i дым лянiва i павольна паднiмаецца да неба, i вы глядзiце ѓверх...

Тар пачакаѓ, пакуль агонь дагарыць, i пайшоѓ дадому.

Калi ён дабраѓся туды, было цёмна. Калi ѓ тваёй мацi ёсць хоць крыху здаровага сэнсу, яна ведае дастаткова, каб зразумець, што пэѓныя днi - гэта пэѓныя днi. Калi ѓ такi дзень ты зробiш тое, чаго яна не чакае, яна нiколi не скажа нi слова.

Мацi Тара нiчога не сказала. Калi ён вярнуѓся дадому, яго бацька пайшоѓ, як i Джон. Вячэра скончылася, але мацi прынесла яму няшмат. Маргарэт размаѓляла з суседскай дзяѓчынай на заднiм двары, а Роберт проста сядзеѓ без справы. Дзiця спаѓ.

Пасля вячэры Тар проста сядзеѓ на ганку са сваёй мацi. Яна сядзела побач i час ад часу кранала яго пальцамi. [Ён адчуваѓ сябе так, нiбы праходзiѓ нейкую цырымонiю. Проста таму, што ѓ цэлым пакуль усё так добра i ѓсё добра. У бiблейскiя часы iм падабалася разводзiць агонь i глядзець, як падымаецца дым. Гэта было даѓно. Калi ѓ цябе такое вогнiшча, адно, i дым паднiмаецца, лянiва, скрозь галiнкi старых яблынь i сярод кукурузы, якая вырасла вышэй за тваю галаву, i калi ты падымаеш вочы, ужо позна вечар, амаль цёмна, да неба, дзе зоркi, далекавата, добра.

OceanofPDF.com

ЧАСТКА III

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XII

ЁН БЫђ _ старай i жыла на ферме недалёка ад горада, у якiм жылi Мурхеды. Усе вясковыя i гарадскiя жыхары бачылi такiх старых, але мала хто пра iх ведае. Такая старая прыязджае ѓ горад на старога, змучанага каня або прыходзiць пешшу з кошыкам. У яе можа быць некалькi курэй i яйкi на продаж. Яна прыносiць iх у кошык i адносiць у бакалейную лаѓку. Тамака яна iх прадае. Атрымлiвае крыху салёнай свiнiны i крыху бабоѓ. Затым яна бярэ фунт-другi цукру i крыху мукi.

Пасля гэтага яна iдзе да мяснiка i просiць крыху сабачага мяса. Яна можа выдаткаваць дзесяць цi пятнаццаць цэнтаѓ, але калi марнуе, тое просiць што-небудзь. У часы Тара мяснiкi давалi печань кожнаму, хто хацеѓ яе панесцi. У сям'i Мурхедаѓ такое заѓсёды было. [Аднойчы] адзiн з братоѓ Тара выцягнуѓ цэлую каровiна печань на бойнi каля фан-пляцоѓкi. Ён, хiстаючыся, вярнуѓся з iм дадому, а потым ён дастаѓся Мурхедам, пакуль iм гэта не надакучыла. Гэта нiколi не каштавала нi цэнта. Тар ненавiдзеѓ гэтую думку ѓсё астатняе жыццё.

Старая з фермы прынесла ёй крыху печанi i суповую косць. Яна нiколi нi ѓ кога не была ѓ гасцях i, як толькi атрымлiвала тое, што хацела, адпраѓлялася дадому. Для такога старога цела гэта была дастаткова вялiкая нагрузка. Яе нiхто не падвёз. Людзi едуць проста па дарозе i не заѓважаюць такую бабульку.

Улетку i ѓвосень, калi Тар хварэѓ, старая прыходзiла ѓ горад мiма хаты Мурхедаѓ. Пазней яна пайшла дадому з цяжкiм рукзаком на спiне. Дзве цi тры вялiкiя, змардаваныя на выгляд сабакi iшлi за iм па пятах.

Ну, у ёй не было нiчога асаблiвага. Яна была з тых, каго мала хто ведае, але яна пранiкла ѓ думкi Тара. Яе звалi Граймс, i яна жыла з мужам i сынам у маленькай непафарбаванай хаце на беразе невялiкага ручая ѓ чатырох мiлях ад горада.

Муж i сын былi няпростай парай. Хаця сыну было ѓсяго дваццаць адзiн год, ён ужо адседзеѓ тэрмiн у турме. Хадзiлi чуткi, што муж жанчыны скраѓ коней i сагнаѓ iх у нейкi iншы павет. Час ад часу, калi знiкаѓ конь, знiкаѓ i мужчына. Яго нiхто так i не злавiѓ.

Аднойчы пазней, калi Тар бадзяѓся па хляве Тома Уайтхеда, мужчына падышоѓ туды i сеѓ на лаѓку наперадзе. Суддзя Блэр i яшчэ два цi тры мужчыны былi там, але нiхто з iм не размаѓляѓ. Ён пасядзеѓ некалькi хвiлiн, а затым устаѓ i пайшоѓ. Iдучы, ён павярнуѓся i паглядзеѓ на мужчын. У яго вачах было выраз выклiку. "Ну, я стараѓся быць прыязным. Ты не хочаш размаѓляць са мной. Так было заѓжды, дзе б я нi быѓ у гэтым горадзе. Калi аднойчы адзiн з тваiх цудоѓных коней прападзе, ну, што тады?

Насамрэч ён нiчога не сказаѓ. "Я хацеѓ бы разбiць скiвiцу аднаму з вас", - вось што сказалi яго вочы. Пазней Тар успамiнаѓ, як ад гэтага погляду ѓ яго па спiне прабегла дрыготку.

Мужчына належаѓ да сям'i, у якой некалi былi грошы. Яго бацька Джон Граймс валодаѓ пiльнi, калi краiна была маладой, i зарабляѓ грошы. Пасля ён пачаѓ пiць i бегаць за жанчынамi. Калi ён памёр, ад яго засталося мала.

Джэйк Граймс падарваѓ астатняе. Даволi хутка пiламатэрыялаѓ ужо не было, i яго зямля амаль поѓнасцю знiкла.

Жонку ён узяѓ у нямецкага фермера, куды ѓ адзiн чэрвеньскi дзень пайшоѓ працаваць на збор пшанiцы. Тады яна была маладая i напалохана да смерцi.

Цi бачыце, фермер нешта задумаѓ з дзяѓчынай, якую звалi "звязанай дзяѓчынай", i ѓ яго жонкi былi падазроны. Яна спаганяла гэта на дзяѓчыне, калi мужчыны не было побач. Затым, калi жонцы прыйшлося адправiцца ѓ горад за харчамi, фермер рушыѓ услед за ёй. Яна сказала юнаму Джэйку, што на самой справе нiчога не адбылося, але ён не ведаѓ, верыць ёй цi не.

Ён сам даволi лёгка займеѓ яе, калi ѓпершыню быѓ з ёй. Што ж, ён бы не ажанiѓся з ёю, калi б нямецкi фермер не паспрабаваѓ паказаць яму, дзе выйсцi. Аднойчы ѓвечары Джэйк угаварыѓ яе пакатацца з iм на яго калёсах, калi ён малацiѓ зямлю, а затым прыйшоѓ за ёй у наступную нядзелю ѓвечары.

Ёй удалося выбрацца з дому так, каб яе не ѓбачыѓ працадаѓца, а затым, калi яна садзiлася ѓ багi, з'явiѓся ён. Было амаль цёмна, i ён раптоѓна з'явiѓся ѓ галавы каня. Ён схапiѓ каня пад аброць, i Джэйк дастаѓ сваю пугу.

У iх гэта было проста там. Немец быѓ моцны чалавек. Магчыма, яму было ѓсё роѓна, цi ведае яго жонка. Джэйк ударыѓ яго пугай па твары i плячах, але конь пачала капрызiць, i яму прыйшлося вылезцi.

Тады двое мужчын пайшлi на гэта. Дзяѓчына гэтага не бачыла. Конь пачала ѓцякаць i прайшла амаль мiлю па дарозе, перш чым дзяѓчына спынiла яе. Затым ёй [удалося] прывязаць яго да дрэва каля дарогi. Пазней Тар даведаѓся пра гэта ѓсё. Напэѓна, гэта запомнiлася яму з гiсторый з маленькага мястэчка, пачутых iм, калi ён бадзяѓся па месцах, дзе размаѓлялi мужчыны. Джэйк знайшоѓ яе пасля таго, як расправiѓся з немцам. Яна скруцiлася ѓ крэсле каляскi i плакала, да смерцi напалоханая. Яна шмат чаго распавяла Джэйк: як немец спрабаваѓ яе схапiць, як аднойчы ён пераследваѓ яе ѓ хляве, як у iншы раз, калi яны апынулiся ѓдваiх у доме, ён разарваѓ на ёй сукенка прама перад уваходам. . Немец, сказала яна, мог бы схапiць яе тады, калi б не пачуѓ, як яго старая ѓехала ѓ браму. Жонка з'ехала ѓ горад па харчы. Ну, яна змесцiць каня ѓ хлеѓ. Немцу ѓдалося незаѓважна выслiзнуць у поле. Ён сказаѓ дзяѓчыне, што заб'е яе, калi яна раскажа. Што яна магла зрабiць? Яна зманiла аб тым, што парвала сукенку ѓ свiрне, калi кармiла пагалоѓе. Яна была звязанай дзяѓчынкай i не ведала, хто i дзе яе бацька i мацi. Можа, у яе не было бацькi. Чытач зразумее.

Яна выйшла замуж за Джэйка i нарадзiла ад яго сына i дачку, але дачка памерла малады.

Затым жанчына прынялася кармiць жывёлу. Гэта была яе праца. У немца яна прыгатавала ежу для немца i яго жонкi. Жонка немца была моцнай жанчынай з вялiкiмi сцёгнамi i большую частку часу працавала ѓ полi разам з мужам. [Дзяѓчынка] кармiла iх i кармiла кароѓ у кароѓнiку, кармiла сьвiней, коней i курэй. У дзяцiнстве кожнае iмгненне кожнага дня было выдаткавана на нешта кармленне.

Потым яна выйшла замуж за Джэйка Граймса, i яго трэба было кармiць. Яна была невялiкага росту, i калi яна пражыла ѓ шлюбе тры цi чатыры гады i пасля нараджэння дваiх дзяцей, яе стройныя плечы горбiлiся.

У доме Джэйка заѓсёды было шмат вялiкiх сабак, якiя стаялi каля закiнутай старой пiльнi каля ручая. Ён заѓсёды гандляваѓ канямi, калi нiчога не краѓ, i ѓ яго было шмат бедных кашчавых коней. Таксама ён трымаѓ трох цi чатырох свiней i карову. Усе яны пасвiлiся на некалькiх акрах зямлi, якiя засталiся ад дома Граймса, i Джэйк амаль нiчога не рабiѓ.

Ён улез у даѓгi за малатарню i ѓтрымлiваѓ яе некалькi гадоѓ, але яна не акупiлася. Людзi не давяралi яму. Баялiся, што ён уначы выкрадзе збожжа. Яму прыйшлося далёка ехаць, каб знайсцi працу, i дарога туды каштавала занадта дорага. Зiмой ён паляваѓ i нарыхтоѓваѓ крыху дроѓ для продажу ѓ якiм-небудзь найблiжэйшым горадзе. Калi яго хлопчык вырас, ён быѓ такiм жа, як ягоны бацька. Яны напiлiся разам. Калi ѓ хаце не было чаго есцi, калi яны прыходзiлi дадому, стары бiѓ старую па галаве. У яе было некалькi ѓласных курэй, i адну з iх ёй прыйшлося ѓ спешцы забiць. Калi iх усiх пераб'юць, у яе не будзе яек на продаж, калi яна паедзе ѓ горад, i што тады яна будзе рабiць?

Ёй прыйшлося ѓсё жыццё будаваць планы аб тым, як накармiць жывёл, накармiць свiней, каб яны разжырэлi i iх можна было забiць восенню. Калi iх зарэзалi, яе муж павёз большую частку мяса ѓ горад i прадаѓ. Калi ён не зрабiѓ гэтага першым, гэта зрабiѓ хлопчык. Часам яны сварылiся, i калi сварылiся, старая стаяла збоку, дрыжучы.

У яе i так была звычка маѓчаць - гэта было выпраѓлена.

Часам, калi яна пачынала старэць - ёй яшчэ не было i сарака - i калi муж i сын сыходзiлi гандляваць канямi, або пiць, або паляваць, або красцi, яна хадзiла па хаце i па свiрне, мармычучы пра сябе.

Як яна будзе ѓсiх кармiць - гэта была яе праблема. Сабак трэба было кармiць. У хляве не хапiла сена для коней i каровы. Калi б яна не кармiла курэй, як бы яны маглi несцi яйкi? Не маючы яйкаѓ на продаж, як яна магла набываць у горадзе рэчы, неабходныя для падтрымання жыцця гэтага месца? Дзякуй богу, ёй не прыйшлося кармiць мужа вызначанай выявай. Гэта працягвалася нядоѓга пасля iх вяселля i нараджэннi дзяцей. Куды ён адпраѓляѓся ѓ свае далёкiя вандраваннi, яна не ведала. Часам яго не было дома на некалькi тыдняѓ, а калi хлопчык падрастаѓ, яны з'яжджалi разам.

Яны пакiнулi ѓсе дамы на яе меркаванне, а грошай у яе не было. Яна нiкога не ведала. З ёй нiхто нiколi не размаѓляѓ. Узiмку ёй даводзiлася збiраць дровы для вогнiшча, iмкнуцца забяспечыць пагалоѓе вельмi невялiкай колькасцю збожжа, вельмi невялiкай колькасцю сена.

Пагалоѓе ѓ хляве прагна крычала ёй, сабакi хадзiлi за ёю. Зiмой куры неслi дастаткова яек. Яны тулiлiся па кутах хлява, i яна працягвала назiраць за iмi. Калi курыца зiмой знясе яйка ѓ хляве i вы яго не знойдзеце, яно змерзне i разаб'ецца.

Аднойчы зiмой старая пайшла ѓ горад з некалькiмi яйкамi, i сабакi пайшлi за ёй. Яна не прыступiла да працы амаль да трох гадзiн, i пайшоѓ моцны снег. Яна ѓжо некалькi дзён адчувала сябе не вельмi добра i таму iшла, мармычучы, напаѓголыя, ссутулiѓшы плечы. У яе быѓ стары мяшок для збожжа, у якiм яна насiла яйкi, схаваныя на дне. Iх было няшмат, але зiмой яйкi даражэюць. Яна атрымае крыху мяса [у абмен на яйкi], крыху салёнай свiнiны, крыху цукру i, магчыма, кава. Магчыма, мяснiк дасць ёй кавалак печанi.

Калi яна прыехала ѓ горад i гандлявала яйкамi, сабакi ляжалi ля дзвярэй знадворку. Яна атрымала поспех, атрымала ѓсё неабходнае, нават больш, чым спадзявалася. Потым яна пайшла да мяснiка, i ён даѓ ёй крыху печанi i сабачага мяса.

Упершыню за доѓгi час з ёй па-сяброѓску загаварылi. Калi яна ѓвайшла, мяснiк быѓ адзiн у сваёй краме, i яго раздражняла думка аб тым, што ѓ такi дзень выйдзе такая хворая на выгляд старая. Было вельмi холадна, i снег, якi сцiшыѓся ѓ другой палове дня, зноѓ падаѓ. Мяснiк нешта сказаѓ пра яе мужа i сына, аблаяѓ iх, а старая ѓтаропiлася на яго з лёгкiм здзiѓленнем у вачах. Ён сказаѓ, што калi муж цi сын забяруць печань цi цяжкiя косткi з кавалкамi мяса, якiя на iх вiсяць, якiя ён паклаѓ у мех са збожжам, ён першым убачыць, як [ён] памрэ ад голаду.

Галадаць, так? Што ж, трэба было кармiць. Людзей трэба было кармiць, i коней, якiя нiкуды не падыходзяць, але, магчыма, iх можна абмяняць, i бедную худую карову, якая не давала малака ѓжо тры месяцы.

Конi, каровы, свiннi, сабакi, людзi.

Старая павiнна была вярнуцца дадому да наступлення цемры, калi б магла. Сабакi iшлi за iм па пятах, абнюхваючы цяжкi мяшок са збожжам, якi яна замацавала на спiне. Дабраѓшыся да ѓскраiны горада, яна спынiлася каля плота i прывязала сумку да спiны кавалкам вяроѓкi, якi спецыяльна для гэтай мэты насiла ѓ кiшэнi сукенкi. Гэта быѓ прасцейшы спосаб несцi яго. Рукi ѓ яе хварэлi. Цяжка ёй прыйшлося пералазiць праз платы, а аднойчы яна ѓпала i прызямлiлася на снег. Сабакi пачалi гарэзаваць. Ёй прыйшлося з цяжкасцю падняцца на ногi, але яна зладзiлася. Сэнс пералажэння праз плот заключаѓся ѓ тым, што быѓ кароткi шлях праз узгорак i лес. Яна магла б абысцi дарогу, але шлях туды быѓ на мiлю далей. Яна баялася, што не зможа гэтага зрабiць. А потым яшчэ i пагалоѓе трэба было кармiць. Засталося крыху сена, крыху кукурузы. Магчыма, яе муж i сын прынясуць што-небудзь дадому, калi прыедуць. Яны паехалi на адзiнай калясцы, якая была ѓ сям'i Граймсаѓ, хiсткай машыне: да калясцы быѓ прывязаны хiсткi конь, а яшчэ два хiсткiя конi вялi павадамi. Яны збiралiся абмяняць коней i атрымаць крыху грошай, калi змогуць. Яны могуць прыйсцi дадому п'янымi. Было б добра мець што-небудзь у доме, калi яны вернуцца.

У сына быѓ раман з жанчынай у акруговым цэнтры, за пятнаццаць мiляѓ адсюль. Яна была дрэннай жанчынай, жорсткай. Аднойчы ѓлетку сын прывёѓ яе ѓ хату. I яна, i сын пiлi. Джэйка Граймса не было, i сын i яго жанчына камандавалi старой, як прыслугай. Яна не асаблiва пярэчыла, прывыкла да гэтага. Што б нi здарылася, яна нiколi нiчога не казала. Гэта быѓ яе спосаб ладзiць. Ёй гэта ѓдавалася, калi яна была маладой дзяѓчынай у немца, i з таго часу, як выйшла замуж за Джэйка. У той раз яе сын прывёѓ сваю жанчыну ѓ дом, i яны засталiся на ѓсю ноч, спалi разам, як быццам яны былi жанатыя. Гэта не надта шакавала старую. Яна пераадолела шок у раннiм узросце.

З рукзаком за спiной яна з цяжкасцю прайшла праз адкрытае поле, прабiраючыся па глыбокiм снезе, i дабралася да лесу. Ёй прыйшлося падняцца на невялiкi груд. У лесе снега было не так шмат.

Дарога была, але iсцi па ёй было цяжка. Адразу за вяршыняй узгорка, дзе лес быѓ самым густым, была невялiкая паляна. Цi думаѓ хто-небудзь калi-небудзь пабудаваць там дом? Паляна была такой жа вялiкай, як будаѓнiчы ѓчастак у горадзе, дастаткова вялiкi для дома i саду. Сцежка iшла ѓздоѓж паляны, i калi яна дабралася да месца, старая села адпачыць ля падножжа дрэва.

Гэта было недарэчна. Калi яна ѓладкавалася, прыцiснуѓшы заплечнiк да ствала дрэва, гэта было прыемна, але як наконт таго, каб зноѓ устаць? Яна на iмгненне занепакоiлася пра гэта, а затым закрыла вочы.

Мабыць, яна нейкi час спала. Калi табе так холадна, халадней ужо не стане. Дзень стаѓ крыху цяплейшы, i снег пайшоѓ мацней, чым калi-небудзь. Потым праз некаторы час надвор'е праяснiлася. Месяц нават выйшаѓ.

За мiсiс Граймс у горад рушылi ѓслед чатыры сабакi Граймса, усе высокiя, хударлявыя хлопцы. Такiя людзi, як Джэйк Граймс i яго сын, заѓсёды трымаюць менавiта такiх сабак. Яны штурхаюць i абражаюць iх, але яны застаюцца. Сабакам Граймса, каб не памерцi з голаду, даводзiлася шмат здабываць сабе ежу, i яны займалiся гэтым, пакуль старая спала спiной да дрэва на краi паляны. Яны ганялiся за трусамi ѓ лесе i на прылеглых палях i падабралi яшчэ трох фермерскiх сабак.

Праз некаторы час усе сабакi вярнулiся на паляну. Яны былi нечым усхваляваныя. Такiя ночы, халодныя, ясныя i з месяцам, робяць нешта з сабакамi. Магчыма, да iх вяртаецца нейкi стары iнстынкт, успадкаваны ад тых часоѓ, калi яны былi ваѓкамi i зiмовымi начамi шнырылi па лесе зграямi.

Сабакi на паляне раней за старую злавiлi двух-трох трусоѓ, i iх неадкладны голад быѓ спатолены. Яны пачалi гуляць, бегаючы кругамi па паляне. Яны бегалi па крузе, нос кожнага сабакi ѓпiраѓся ѓ хвост наступнага сабакi. На паляне, пад заснежанымi дрэвамi i пад зiмовым месяцам, яны ѓяѓлялi дзiѓную карцiну, бясшумна бегаючы па крузе, прабiтым iх бегам у мяккiм снезе. Сабакi не здалёк нi гуку. Яны беглi i беглi па крузе.

Магчыма, старая бачыла, як яны гэта рабiлi, перад сваёй смерцю. Магчыма, яна прачыналася адзiн цi два разы i глядзела на дзiѓнае вiдовiшча цьмянымi старымi вачыма.

Цяпер ёй не было б вельмi холадна, проста хацелася спаць. Жыццё цягнецца надоѓга. Магчыма, старая сышла з розуму. Яна, можа, марыла пра сваё дзявоцтва ѓ немца, а да таго, як яна была дзiцем, i да таго, як мацi кiнула яе i кiнула.

Яе сны не маглi быць надта прыемнымi. Зь ёй адбылося не так шмат прыемных рэчаѓ. Час ад часу адна з сабак Граймса пакiдала бегавы круг i спынялася перад ёй. Сабака наблiзiѓ да яе морду. Яго чырвоная мова высунулася.

Бег з сабакамi мог быць свайго роду цырымонiяй смерцi. Магчыма, першабытны ваѓчыны iнстынкт, якi абудзiѓся ѓ сабак уначы i бегам, прымусiѓ iх спалохацца.

"Цяпер мы больш не ваѓкi. Мы сабакi, слугi людзей. Жывi, чувак. Калi чалавек памiрае, мы зноѓ становiмся ваѓкамi".

Калi адзiн з сабак падышоѓ да таго месца, дзе старая сядзела спiной да дрэва i прыцiснулася носам да яе твару, ён, здавалася, быѓ задаволены i пайшоѓ назад, каб бегчы з чародай. Усе сабакi Граймс зрабiлi гэта некалi ѓвечары, перад яе смерцю. Тар Мурхед усё даведаѓся пра гэта пазней, калi стаѓ мужчынам, таму што аднойчы ѓ лесе другой зiмовай ноччу ён убачыѓ, як зграя сабак паводзiць сябе менавiта так. Сабакi чакалi яго смерцi, як яны чакалi старую ѓ тую ноч, калi ён быѓ дзiцем, але калi гэта здарылася з iм, ён быѓ маладым чалавекам i не збiраѓся памiраць.

Старая памерла цiха i цiха. Калi яна памерла i калi адна з сабак Граймса падышла да яе i знайшла яе мёртвай, усе сабакi перасталi бегчы.

Яны сабралiся вакол яе.

Ну, зараз яна была мёртвая. Яна кармiла сабак Граймсаѓ, калi была жывая, а што наконт зараз?

На яе спiне ляжаѓ заплечнiк, мех са збожжам, у якiм ляжаѓ кавалак салёнай свiнiны, печань, якую даѓ ёй мяснiк, сабачае мяса i супавыя косцi. Гарадскi мяснiк, раптоѓна ахоплены пачуццём жалю, цяжка нагрузiѓ яе мяшок са збожжам. Для старой гэта быѓ вялiкi ѓлоѓ.

Цяпер вялiкi ѓлоѓ для сабак.

Адзiн з сабак Граймса раптам выскачыѓ з натоѓпу i пачаѓ церабiць зграю на спiне старой. Калi б сабакi сапраѓды былi ваѓкамi, адзiн з iх быѓ бы важаком зграi. Тое, што ён зрабiѓ, зрабiлi i ѓсе астатнiя.

Усе ѓсадзiлi зубы ѓ мяшок са збожжам, якi старая прывязала вяроѓкамi да спiны.

Цела старой выцягнулi на адкрытую паляну. Зношаная старая сукенка хутка сарвалася з яе плячэй. Калi яе знайшлi праз дзень цi два, сукенка была сарвана з яе цела да сцёгнаѓ, але сабакi не дакранулiся да цела. Яны дасталi мяса з мяшка са збожжам, вось i ѓсё. Калi яе знайшлi, яе цела змерзла, плечы былi такiмi вузкiмi, а цела такiм далiкатным, што пасля смерцi яно нагадвала цела маладой дзяѓчыны.

Падобныя рэчы адбывалiся ѓ гарадах Сярэдняга Захаду, на фермах недалёка ад горада, калi Тар Мурхед быѓ дзiцем. Паляѓнiчы за трусамi знайшоѓ цела старой i не крануѓ яго. Нешта, пракладзеная круглая сцежка на невялiкай заснежанай паляне, цiшыня месца, месца, дзе сабакi турбавалi цела, якое спрабуе выцягнуць мяшок са збожжам або разарваць яго, - нешта спалохала чалавека, i ён паспяшаѓся прэч. у горад.

Тар быѓ на Мэйн-стрыт са сваiм братам Джонам, якi разносiѓ дзённыя газеты па крамах. Была амаль ноч.

Паляѓнiчы зайшоѓ у прадуктовую краму i распавёѓ сваю гiсторыю. Затым ён пайшоѓ у будаѓнiчую краму i ѓ аптэку. Мужчыны пачалi збiрацца на ходнiках. Пасля яны рушылi па дарозе да месца ѓ лесе.

Вядома, Джону Мурхеду варта было б працягваць займацца сваёй справай па распаѓсюджваннi газет, але ён гэтага не зрабiѓ. Усе збiралiся ѓ лес. Пайшлi трунар i гарадскi маршал. Некалькi чалавек селi ѓ калёсы i паехалi туды, дзе сцежка адыходзiла ад дарогi, але конi былi не занадта падкаваныя i слiзгалi па слiзкай дарозе. Яны правялi час не лепш, чым тыя, хто iшоѓ пешшу.

Гарадскi маршал быѓ буйным мужчынам, чыя нага была паранена падчас Грамадзянскай вайны. Ён нёс цяжкi кiёк i хутка кульгаѓ па дарозе. Джон i Тар Мурхед iшлi за iм па пятах, i па меры iх прасоѓвання да натоѓпу далучалiся iншыя хлопчыкi i мужчыны.

Калi яны дабралiся да таго месца, дзе старая павярнула з дарогi, ужо сцямнела, але ѓзышоѓ месяц. Маршал падумаѓ, што магло адбыцца забойства. Ён працягваѓ задаваць паляѓнiчаму пытаннi. Паляѓнiчы iшоѓ са стрэльбай на плячы, за iм па пятах iшоѓ сабака. Нячаста паляѓнiчаму на трусоѓ выпадае шанец быць настолькi прыкметным. Ён гэтым скарыстаѓся ѓ поѓнай меры, узначалiѓшы працэсiю разам з гарадскiм маршалам. "Я не бачыѓ нiякiх ран. Яна была маладой дзяѓчынай. Яе твар быѓ закапаны снегам. Не, я яе не ведаѓ". Насамрэч паляѓнiчы не прыглядаѓся да цела. Ён быѓ напалоханы. Яе маглi забiць, а нехта мог выскачыць з-за дрэва i забiць яго. У лесе, блiжэй да вечара, калi дрэвы ѓсё голыя, а на зямлi ляжыць белы снег, калi ѓсё цiха, нешта жудаснае паѓзе па целе. Калi ѓ суседняй турме адбылося нешта дзiѓнае цi звышнатуральнае, вы думаеце пра тое, як мага хутчэй сысцi адтуль.

Натоѓп мужчын i хлопчыкаѓ дабраѓся да месца, дзе старая перасекла поле, i пайшоѓ услед за маршалам i паляѓнiчым уверх па невялiкiм схiле ѓ лес.

Тар i Джон Мурхед маѓчалi. У Джона праз плячо вiсеѓ пачак папер у сумцы. Калi ён вернецца ѓ горад, яму давядзецца працягнуць раздачу сваiх папер, перш чым ён пойдзе дадому вячэраць. Калi Тар пойдзе з iм, як Джон, несумненна, ужо вырашыѓ, яны абодва спазняцца. Або мацi Тара, або яго сястры прыйдзецца разаграваць iм вячэру.

Ну, iм было б што расказаць. Хлопчыку не часта выпадаѓ такi шанц. Пашанцавала, што яны якраз апынулiся ѓ прадуктовай краме, калi ѓвайшоѓ паляѓнiчы. Паляѓнiчы быѓ вясковым хлопцам. Нiводны з хлопчыкаѓ нiколi раней яго не бачыѓ.

Цяпер натоѓп мужчын i хлопчыкаѓ дабраѓся да паляны. У такiя зiмовыя ночы цемра надыходзiць хутка, але поѓня ѓсё растлумачыла. Двое хлопчыкаѓ Мурхеда стаялi каля дрэва, пад якiм памерла старая.

Яна не выглядала старой, лежачы там, змёрзлая, не пры такiм святле. Адзiн з мужчын перавярнуѓ яе ѓ снезе, i Тар усё ѓбачыѓ. Яго цела дрыжала, як i цела ягонага брата. Магчыма, гэта быѓ холад.

Нiводны з iх нiколi раней не бачыѓ жаночага цела. Магчыма, снег, якi прылiп да змёрзлага цела, рабiѓ яе такой белай, такой падобнай на мармур. З кампанiяй з горада не прыйшла нi адна жанчына, але адзiн з мужчын, гарадскi каваль, зняѓ палiто i накрыѓ яго ёю. Затым ён узяѓ яе на рукi i адправiѓся ѓ горад, усе астатнiя моѓчкi рушылi ѓслед за iм. На той час нiхто не ведаѓ, хто яна такая.

Тар бачыѓ усё, бачыѓ круглую [трасу] на снезе, падобную на мiнiяцюрную iпадром, дзе ѓ сабак былi вобада, бачыѓ, як людзi былi збянтэжаныя, бачыѓ белыя аголеныя маладыя плечы, чуѓ шэпт каментары мужчын.

Мужчыны былi проста збянтэжаныя. Яны аднеслi цела трунару, а калi каваль, паляѓнiчы, маршал i яшчэ некалькi чалавек увайшлi ѓнутр, яны зачынiлi дзверы. Калi б Дзiк Мурхед быѓ там, магчыма, ён змог бы ѓвайсцi i ѓсё ѓбачыць i пачуць, але [два] хлопчыка Мурхеда не змаглi.

Тар пайшоѓ са сваiм братам Джонам, каб раздаць [астатнiя] паперы, i калi яны вярнулiся дадому, менавiта Джон расказаѓ гэтую гiсторыю.

Тар прамаѓчаѓ i рана лёг спаць. Магчыма, яго не задаволiла тое, як Джон расказаѓ гэтую гiсторыю.

Пазней, у горадзе, ён, вiдаць, пачуѓ i iншыя фрагменты апавядання старой. Ён успомнiѓ, як яна праходзiла мiма дома Мурхедаѓ, калi ён быѓ хворы. На наступны дзень яе апазналi, i было праведзенае расследаванне. Мужа i сына недзе знайшлi i прывезлi ѓ горад, iх спрабавалi звязаць са смерцю жанчыны, але гэта не спрацавала. У iх было дастаткова цудоѓнае алiбi.

Аднак горад быѓ супраць iх. Iм прыйшлося выбрацца. Куды яны пайшлi, Тар нiколi не чуѓ.

Ён памятаѓ толькi карцiну там, у лесе, мужчын, якiя стаяць навокал, аголеную, дзявоцкую постаць, што ляжыць тварам унiз на снезе, круг, адукаваны сабакамi, якiя беглi, i чыстае халоднае зiмовае неба над галавой. Па небе плылi белыя фрагменты аблокаѓ. Яны iмчалiся па невялiкай адкрытай прасторы сярод дрэѓ.

Сцэна ѓ лесе стала для Тара, без яго ведама, асновай гiсторыi, якую дзiця не магло зразумець i якая патрабавала разумення. Доѓгi час фрагменты даводзiлася марудна збiраць.

Нешта здарылася. Калi Тар быѓ малады чалавек, ён пайшоѓ працаваць на ферму немца. Была нанятая дзяѓчына i яна баялася свайго працадаѓцы. Жонка фермера ненавiдзела яе.

Тар бачыѓ сёе-тое ѓ гэтым месцы. Аднойчы пазней, зiмовай ноччу, у ясную месячную ноч з iм адбылося паѓжудаснае, мiстычнае прыгода з сабакамi ѓ лесе. Калi ён быѓ школьнiкам, у летнi дзень ён пайшоѓ з прыяцелем уздоѓж ручая ѓ некалькiх мiлях ад горада i прыйшоѓ да дома, дзе жыла старая. Пасля яе смерцi ѓ хаце нiхто не жыѓ. Дзверы былi сарваныя з завес, лiхтары ѓ вокнах усё разбiты. Калi хлопчык i Тар стаялi на дарозе каля дома, з-за вугла дома выбеглi два сабакi, без сумневу, проста якiя блукаюць з фермы сабакi. Сабакi былi высокiмi, хударлявымi хлопцамi, падышлi да плота i пiльна паглядзелi на хлопчыкаѓ, якiя стаялi на дарозе.

Уся гэтая гiсторыя, гiсторыя смерцi старой, была для Тара, калi ён стаѓ старэйшым, як музыка, пачутая здалёк. Пераклад: даводзiлася паднiмаць павольна, па адной. Трэба было нешта зразумець.

Загiнулая жанчына была адной з тых, хто кормiць [жывёл]. З дзяцiнства яна кармiла жывёл: людзей, кароѓ, курэй, свiней, коней, сабак. Яна правяла сваё жыццё, кормячы разнастайных [жывёл]. Досвед з яе мужам быѓ чыста жывёльным досведам. Нараджэнне дзяцей было для яе жывёльным досведам. Дачка яе памерла ѓ дзяцiнстве, i з адзiным сынам у яе, вiдаць, не было нiякiх чалавечых адносiн. Яна кармiла яго, як кармiла мужа. Калi яе сын падрос, ён прывёѓ у дом жанчыну, i старая iх кармiла, нiчога не кажучы. У ноч смерцi яна спяшалася дадому, несучы на сваiм целе ежу для жывёл.

Яна памерла на паляне ѓ лесе i нават пасля смерцi працягвала кармiць жывёл сабак, якiя выбеглi з горада па яе пятах.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XIII

ШТО-ТО БЫЛО БЫђ турбаваѓ Тара доѓгi час. Улетку, калi яму выканаѓся трынаццаты год, сiтуацыя пагоршылася. Яго мацi доѓгi час адчувала сябе не вельмi добра, але тым летам ёй, здаецца, стала лепш. [Цяпер паперы прадаваѓ Тар, а не Джон], але гэта не заняло шмат часу. Паколькi яго мацi была не вельмi здаровая i ѓ яе былi iншыя дзецi малодшага ѓзросту, якiя не спяшалiся, яна не магла надаваць [Тару] шмат увагi.

Пасля абеду яны з Джымам Мурам адпраѓлялiся ѓ лес. Часам яны проста лайдачылi, а часам хадзiлi на рыбалку або купанне. Уздоѓж ручая фермеры працавалi на палях. Калi яны хадзiлi купацца ѓ месца пад назвай "Нора мамы Калвер", прыходзiлi iншыя хлопчыкi з горада. Маладыя людзi часам спускалiся праз палi да ручая. Быѓ адзiн малады чалавек, у якога былi прыпадкi. Яго бацька быѓ гарадскiм кавалём [якi вынес мёртвую жанчыну з лесу]. Ён займаѓся плаваннем, як i ѓсе астатнiя, але хтосьцi павiнен быѓ за iм прыглядаць. Аднойчы ѓ яго здарыѓся прыпадак у вадзе, i яго прыйшлося выцягваць, каб ён не патануѓ. Тар убачыѓ гэта, убачыѓ аголенага чалавека, якi ляжыць на беразе ручая, убачыѓ дзiѓны позiрк яго вачэй, дзiѓныя сутаргавыя рухi яго ног, рук i цела.

Мужчына прамармытаѓ словы, якiх Тар не мог зразумець. Гэта магло быць падобна на дрэнны сон, якi снiцца вам часам па начах. [Ён] паглядзеѓ толькi на iмгненне. Даволi хутка мужчына ѓстаѓ i апрануѓся. Ён паволi хадзiѓ па полi, апусцiѓшы галаву, сеѓ, прыхiнуѓшыся спiной да дрэва. Якiм ён быѓ бледным.

Калi старэйшыя хлопчыкi i маладыя людзi прыйшлi да купальнi, Тар i Джым Мур загарэлiся. Старэйшыя хлопчыкi ѓ такiх месцах любяць спаганяць зло на малодшых. Яны палiваюць брудам целы маленькiх хлопчыкаѓ пасля таго, як яны выходзяць з купання i часткова апранутыя. Калi ён дагонiць вас, вам давядзецца пайсцi i зноѓ памыцца. Часам яны робяць гэта дзясяткi разоѓ.

Затым хаваюць вашу вопратку цi акунаюць яе ѓ ваду i завязваюць вузлы ѓ рукаве кашулi. Калi хочаш апрануцца i пайсцi, ты не можаш.

[Пяшчотная кампанiя - хлопчыкi з маленькага мястэчка - часам.]

Бяруць рукаѓ кашулi i акунаюць яго ѓ ваду. Затым яны завязваюць тугi вузел i цягнуць з усiх сiл, i хлопчыку цяжка яго развязаць. Калi яму давядзецца ѓзяцца за справу, старэйшыя хлопчыкi ѓ вадзе смяюцца i крычаць. Пра гэта ёсць песня, поѓная слоѓ горш, чым можна пачуць у любой лiѓрэйнай стайнi. "Еш ялавiчыну", - крычаць старэйшыя хлопчыкi. Пасля яны выкрыкваюць песню. Усё гэта звiнiць ад гэтага. Гэта не нейкi незвычайны спеѓ.

Тое, што непакоiла Тара, непакоiла i Джыма Мура. Часам, калi яны заставалiся ѓдваiх у лесе, ля ручая, за звычайным месцам для купання, яны заходзiлi туды разам. Потым яны выйшлi i ляжалi аголеныя на беразе ручая на траве пад сонцам. Гэта было прыемна.

[Затым] яны пачалi расказваць пра тое, што чулi ѓ школе сярод маладых людзей ля купальнi.

"Дапусцiм, у цябе калi-небудзь з'явiцца шанц пазнаёмiцца з дзяѓчынай, што тады?" Можа быць, маленькiя дзяѓчынкi, якiя iдуць разам са школы дадому, без хлопчыкаѓ, гавораць аднолькава.

"О, у мяне не будзе такога шанцу. Напэѓна, я б спалохаѓся, а ты?

"Думаю, ты пераадолееш страх. Пойдзем."

Вы можаце гаварыць i думаць пра многае, а потым, калi вы вернецеся дадому, дзе вашыя мацi i сястра, гэта, здаецца, не будзе мець для вас вялiкага значэння. Калi б у вас быѓ шанец i вы нешта зрабiлi, усё магло б быць па-iншаму.

Часам, калi Тар i Джым ляжалi вось так на беразе ручая, адзiн з iх дакранаѓся да цела iншага. Гэта было дзiѓнае пачуццё. Калi гэта адбылося, яны абодва ѓскочылi i пачалi бегаць. Некалькi маладых дрэѓ раслi на беразе ручая ѓ тым напрамку i караскалiся па дрэвах. Дрэвы былi маленькiя, гладкiя i стройныя, i хлопчыкi прыкiдвалiся малпамi цi нейкiмi iншымi дзiкiмi жывёламi. Яны працягвалi гэта рабiць доѓгi час, абодва паводзiлi сябе даволi вар'яцка.

Аднойчы, калi яны гэта рабiлi, падышоѓ мужчына, i iм прыйшлося бегчы i хавацца ѓ кустах. Яны знаходзiлiся ѓ цесным месцы, i iм даводзiлася трымацца блiзка адно да аднаго. Пасля таго, як мужчына сышоѓ, яны адразу ж пайшлi за сваiм адзеннем, абодва адчувалi сябе дзiѓна.

Дзiѓна пра што? Ну i як ты скажаш? Усе хлопчыкi часам бываюць такiмi.

Быѓ хлопчык, якога ведалi Джым i Тар, i ѓ якога хапiла смеласцi зрабiць што заѓгодна. Аднойчы ён быѓ з дзяѓчынай i яны зайшлi ѓ хлеѓ. Мацi дзяѓчынкi ѓбачыла, як яны ѓвайшлi, i рушыла ѓслед за ёй. Дзяѓчына атрымала лупцоѓку. Нi Тар, нi Джым не думалi, што нешта сапраѓды адбылося, але хлопчык сказаѓ, што гэта адбылося. Ён выхваляѓся гэтым. "Гэта не першы раз".

Такiя размовы. Тар i Джым падумалi, што хлопчык зманiѓ. - Як ты думаеш, у яго не хапiла б смеласцi?

Яны казалi пра такiя рэчы больш, чым хацелi. Яны нiчога не маглi з гэтым зрабiць. Калi яны шмат казалi, iм абодвум было не па сабе. Ну i як ты збiраешся што-небудзь даведацца? Калi мужчыны гавораць, ты слухаеш усё, што можаш. Калi мужчыны ѓбачаць, што вы тырчыце паблiзу, яны скажуць вам пайсцi.

Тар бачыѓ рэчы, разносячы ѓвечар паперы па хатах. Раней прыходзiѓ мужчына на канi i павозцы i чакаѓ у пэѓным месцы на цёмнай вулiцы, а праз некаторы час да яго далучылася жанчына. Жанчына была замужам, i мужчына таксама. Перш чым прыйшла жанчына, мужчына зашмаргнуѓ бакавыя шторкi сваёй каляскi. Яны з'ехалi разам.

Тар ведаѓ, хто яны такiя, i празь некаторы час мужчына зразумеѓ, што ён ведае. Аднойчы ён сустрэѓ Тара на вулiцы. Мужчына спынiѓся. Ён купiѓ газету. Затым ён стаяѓ i глядзеѓ на Тара, засунуѓшы рукi ѓ кiшэнi. У гэтага чалавека была вялiкая ферма ѓ некалькiх мiлях ад горада, там жылi яго жонка i дзецi, але ён амаль увесь час быѓ у горадзе. Ён быѓ скупшчыкам сельскагаспадарчай прадукцыi i адпраѓляѓ яе ѓ блiжэйшыя гарады. Жанчына, якую Тар бачыѓ якая садзiлася ѓ багi, была жонкай гандляра.

Мужчына ѓклаѓ Тару ѓ руку пяцiдоларавую купюру. "Думаю, ты ведаеш дастаткова, каб трымаць рот на замку", - сказаѓ ён. Гэта ѓсё.

Сказаѓшы гэта, мужчына прыручыѓся i пайшоѓ. У Тара нiколi не было столькi грошай, нiколi раней не было грошай, якiя ён не чакаѓ даць справаздачу. Гэта быѓ просты спосаб атрымаць гэта. Калi хто-небудзь з дзяцей Мурхедаѓ зарабляѓ грошы, яны аддавалi iх сваёй мацi. Яна нiколi не пыталася нiчога падобнага. Гэта здавалася натуральным.

Тар купiѓ сабе цукерак на чвэрць, купiѓ пачак цыгарэт Sweet Caporal. Ён i Джым Мур паспрабавалi б выкурыць iх калi-небудзь, калi былi ѓ лесе. Пасля ён купiѓ шыкоѓны гальштук за пяцьдзесят цэнтаѓ.

Усё было ѓ парадку. У кiшэнi ѓ яго было крыху больш за чатыры даляраѓ. Рэшту ён атрымаѓ сярэбранымi далярамi. Эрнэст Райт, якi валодаѓ невялiкiм гатэлем у горадзе, заѓсёды стаяѓ перад сваёй гасцiнiцай з пачкам сярэбраных даляраѓ у руках i гуляѓ iмi. На кiрмашы восенню, калi на кiрмаш прыязджала шмат махляроѓ з iншых гарадоѓ, ставiлi кiёскi для азартных гульняѓ. Вы можаце атрымаць кiй, накiнуѓшы на яе кольца, або залатыя гадзiннiк, або рэвальвер, выбраѓшы правiльны лiк на коле. Такiх месцаѓ было шмат. Аднойчы Дзiк Мурхед, застаѓшыся без працы, уладкаваѓся на працу ѓ адзiн з iх.

Ва ѓсiх такiх месцах былi складзены купкi срэбных долараѓ на бачным месцы. Дзiк Мурхед сказаѓ, што ѓ фермера або наёмнага работнiка прыкладна столькi ж шанцаѓ выйграць грошы, колькi ѓ снежнага кома ѓ пекле.

Аднак было прыемна бачыць груду срэбных даляраѓ, прыемна бачыць, як Эрнэст Райт пабразгваѓ срэбнымi далярамi ѓ руках, стоячы на тратуары перад сваiм гатэлем.

Прыемна, што ѓ Тара было чатыры вялiкiя срэбныя даляры, за якiя ён не адчуваѓ неабходнасцi даваць справаздачу. Яны толькi што спусцiлiся да яго ѓ руку, нiбы з неба. Цукеркi, якiя ён мог з'есцi, цыгарэты, якiя яны з Джымам Мурам калi-небудзь у блiжэйшы час паспрабуюць курыць. Новы гальштук будзе крыху цяжкiм. Дзе ён скажа астатнiм дома, што атрымаѓ яго? Большасць хлопчыкаѓ яго ѓзросту ѓ горадзе нiколi не атрымлiвалi гальштукаѓ за пяцьдзесят цэнтаѓ. Дзiк атрымлiваѓ не больш за два новыя за год - калi быѓ з'езд ВАР цi нешта падобнае. Тар мог бы сказаць, што знайшоѓ яго, а таксама знайшоѓ чатыры сярэбраныя даляры. Тады ён мог бы аддаць грошы мацi i забыцца пра iх. Было прыемна адчуваць у кiшэнi цяжкiя сярэбраныя даляры, але яны дасталiся яму дзiѓным чынам. Срэбра значна лепш мець, чым купюры. Такое адчуванне, што большае.

Калi мужчына жанаты, вы бачыце яго з жонкай i нiчога не думаеце [пра гэта], але вось такi мужчына чакае ѓ калясцы на завулку, а потым iдзе жанчына, якая спрабуе паводзiць сябе так, як быццам яна збiраюся зайсцi да якой-небудзь суседкi - ужо вечар, вячэра скончыѓся, i яе муж вярнуѓся ѓ сваю краму. Затым жанчына агледзелася i хутка забралася ѓ багi. Яны з'яжджаюць, зашмаргнуѓшы шторы.

Мноства мадам Бавары ѓ амерыканскiх мястэчках - што!

Тар хацеѓ расказаць пра гэта Джыму Муру, але не адважыѓся. Памiж iм i чалавекам, у якога ён узяѓ пяць даляраѓ, iснавала своеасаблiвая дамова.

Жанчына ведала, што ён ведае гэтак жа добра, як i мужчына. Ён выйшаѓ з завулка босы, бясшумны, з пачкам папер пад пахай i выскачыѓ прама на iх.

Магчыма, ён зрабiѓ гэта наѓмысна.

Муж жанчыны ѓзяѓ у сябе ѓ магазiне ранiшнюю газету, а дзённую газету даставiлi яму дадому. Было пацешна потым зайсцi ѓ яго краму i ѓбачыць яго тамака, якi размаѓляе з нейкiм мужчынам, нiчога не дасведчаным, Тарам, усяго толькi дзiцем, дасведчаным так шмат.

Ну i што ён ведаѓ?

Бяда ѓ тым, што такiя рэчы прымушаюць хлопчыка задумацца. Вы хочаце шмат чаго ѓбачыць, i калi вы нешта бачыце, гэта вас хвалюе i прымушае вас амаль шкадаваць, што вы гэтага не зрабiлi. Жанчына, калi Тар прынёс газету да сябе дадому, нiчога не паказала. У яе былi ѓсе нервы.

Чаму яны ѓцяклi менавiта такiм чынам? Хлопчык ведае, але не ведае. Калi б Тар мог абмеркаваць гэта толькi з Джонам цi Джымам Мурам, гэта было б палёгкай. Вы не можаце казаць аб такiх рэчах з кiмсьцi са сваёй сям'i. Вам трэба выйсцi на вулiцу.

Тар бачыѓ i iншыя рэчы. Уiн Конэл, якi працаваѓ у аптэцы Кэры, ажанiѓся з мiсiс Грэй пасля смерцi яе першага мужа.

Яна была вышэй за яго. Яны знялi дом i абставiлi яго мэбляй першага мужа. Аднойчы вечарам, калi iшоѓ дождж i было цёмна, усяго каля сямi гадзiн, Тар iшоѓ па разносе газет ззаду iх дома, i яны забылiся зачынiць жалюзi на вокнах. Нi на адным з iх не было нiчога, i ён ганяѓся за ёй паѓсюль. Нiколi б не падумаѓ, што дарослыя людзi могуць так сябе паводзiць.

Тар знаходзiѓся ѓ завулку, як i ѓ той раз, калi ѓбачыѓ людзей у багi. Праходзячы завулкi, вы эканомiце час [дастаѓляючы дакументы], калi цягнiк спазняецца. Ён стаяѓ, трымаючы свае паперы пад палiто, каб яны не намоклi, i побач з iм былi два дарослыя чалавекi, якiя паводзiлi сябе так.

Там было нешта накшталт гасцiнай i лесвiца, якая вядзе наверх, а затым яшчэ некалькi пакояѓ на першым паверсе, у якiх не было нiякага святла.

Першым, што ѓбачыѓ Тар, была жанчына, якая бегла вось так, без адзення, праз пакой, а яе муж - за ёй. Гэта рассмяшыла Тара. Яны былi падобны на малпаѓ. Жанчына пабегла наверх, а ён за ёй. Потым яна зноѓ спусцiлася ѓнiз. Яны нырнулi ѓ цёмныя пакоi, а потым зноѓ выйшлi. Часам ён лавiѓ яе, але яна, вiдаць, была слiзкай. Яна кожны раз сыходзiла. Яны працягвалi i працягвалi гэта рабiць. Такое вар'яцтва бачыць. У пакоi, на якi глядзеѓ Тар, стаяла канапа, i як толькi яна села за яго, ён апынуѓся наперадзе. Ён паклаѓ рукi на спiнку канапы i саскочыѓ з яго. Вы б не падумалi, што [прадавец наркотыкаѓ] зможа гэта зрабiць.

Затым ён пагнаѓся за ёй у адзiн з цёмных пакояѓ. Тар чакаѓ i чакаѓ, але яны не выйшлi.

Такому хлопцу, як Уiн Конэл, даводзiлася пасля вячэры працаваць у краме. Ён апрануѓся i пайшоѓ туды. Людзi прыходзяць па рэцэпты, можа быць, купiць цыгару. Вiн стаiць за прылаѓкам i ѓсмiхаецца. "Цi ёсць яшчэ што-небудзь? Вядома, калi нешта нездавальняюча, вярнiце яго назад. Мы iмкнемся, каб дагадзiць."

Тар сыходзiць з дарогi, прыходзiць да вячэры пазней, чым калi-небудзь, каб прайсцi мiма аптэкi Кэры i зазiрнуць туды, каб убачыць там Уiна, як i любы iншы чалавек, якi робiць тое, што ён рабiѓ увесь час, кожны дзень. I менш за гадзiну таму....

Уiн быѓ яшчэ не такi ѓжо стары, але ѓжо быѓ лысым.

Свет пажылых людзей паступова адчыняецца перад хлопчыкам, якiя ходзяць са сваiмi паперамi. Некаторыя пажылыя людзi, здавалася, валодалi вялiкай добрай якасцю. Iншыя гэтага не зрабiлi. Хлопчыкi, равеснiкi Тара, мелi таемныя заганы. Некаторыя хлопчыкi ѓ купальнi нешта рабiлi, нешта казалi. Калi мужчыны становяцца старэйшымi, яны сентыментальна ставяцца да старой купальнi. Яны памятаюць толькi прыемнае, што адбылося. Ёсць хiтрасць розуму, якая прымушае забыць [непрыемныя] [рэчы]. Гэта да лепшага. Калi б вы маглi бачыць жыццё ясна i прама, магчыма, вы б не змаглi жыць.

Хлопчык ходзiць па горадзе, поѓны цiкаѓнасцi. Ён ведае, дзе злыя сабакi, што людзi гавораць з iм ласкава. Усюды ёсць болькi. Ад iх нiчога не даб'ешся. Калi газета спазняецца на гадзiну, яны рыкаюць i мiтусяцца на вас. Якога чорта. Вы не кiруеце чыгункай. Калi цягнiк спазняецца, гэта не ваша вiна.

Гэты Вiн Конэл робiць гэта. Тар часам смяяѓся над гэтым па начах у ложку. Колькi яшчэ людзей рэжа разнастайныя каперсы за жалюзi дамоѓ? У некаторых дамах мужчыны i жанчыны ѓвесь час сварылiся. Тар прайшоѓ па вулiцы i, адчынiѓшы вароты, увайшоѓ у двор. Ён збiраѓся пакласцi газету пад заднюю дзверы. Некаторыя хацелi, каб гэта было там. Калi ён абышоѓ дом, унутры пачулiся гукi сваркi. "Я таксама гэтага не рабiѓ. Ты хлус. Я знясу табе чортаву галаву. Паспрабуйце адзiн раз". Нiзкi рыкаючы голас мужчыны, рэзкi рэжучы голас угневанай жанчыны.

Тар пастукаѓ у заднюю дзверы. Магчыма, гэта вечар яго збору. I мужчына, i жанчына падышлi да дзвярэй. Яны абодва падумалi, што гэта мог быць нейкi сусед i што iх заспелi ѓ сварцы. ["Ну, гэта ѓсяго толькi хлопчык".] Калi яны ѓбачылi, гэта было ѓсяго толькi выраз палягчэння на тварах [Смала]. Мужчына заплацiѓ Тару рыкам. "Ты спазнiѓся двойчы на гэтым тыднi. Я хачу, каб мая газета была тут, калi я вярнуся дадому".

Дзверы зачынiлiся, i Тар на iмгненне затрымаѓся. Няѓжо яны зноѓ пачнуць сварыцца? Яны зрабiлi. Магчыма, iм гэта спадабалася.

Начныя вулiцы дамоѓ з зачыненымi жалюзi. Мужчыны выходзяць з парадных дзвярэй, каб адправiцца ѓ цэнтр горада. Яны хадзiлi ѓ салоны, у аптэку, у цырульню цi ѓ тытунёвую краму. Там яны сядзелi, часам выхваляючыся, часам проста маѓчалi. Дзiк Мурхед не сварыѓся з жонкай, але ѓсё роѓна адно было дома, а другое, калi ён гуляѓ увечары сярод мужчын. Тар праслiзнуѓ сярод груп людзей, калi яго бацька казаѓ. Ён выслiзнуѓ даволi хутка. Дома Дзiку даводзiлася спяваць даволi цiха. Тар задавалася пытаннем, чаму. Гэта адбылося не таму, што Мэры Мурхед аблаяла яго.

Амаль у кожным доме, якi ён наведаѓ, або мужчына, або жанчына кiравалi курасаднiкам. У цэнтры горада, сярод iншых мужчын, [мужчына] заѓсёды спрабаваѓ стварыць уражанне, што [ён] бос. "Я сказаѓ сваёй старой - глядзi сюды, я сказаѓ - ты робiш тое i тое. Iду ѓ заклад, што яна гэта зрабiла.

Зрабiѓ гэта, а? У большасцi дамоѓ, якiя наведваѓ Тар, было тое ж самае, што i ѓ доме Мурхедаѓ - жанчыны былi моцнымi. Часам яны кiравалi горкiмi словамi, часам слязамi, часам маѓчаннем. Маѓчанне было звычкай Мэры Мурхед.

OceanofPDF.com

ЧАСТКА IV

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XIV

ТУТ БЫЛО _ А Дзяѓчына, равеснiца Тара, прыйшла наведаць дом палкоѓнiка Фарлi на Мамi-стрыт. Вулiца выходзiла за дом Фарлi i заканчвалася на гарадскiх могiлках. "Фарлi-плэйс" быѓ перадапошнiм на вулiцы, старым [хiсткiм] домам, дзе жылi Томпсаны.

Дом Фарлi быѓ вялiкiм i меѓ купал наверсе. Перад домам, звернутым да дарогi, была нiзкая жывая загарадзь, а збоку - яблыневы сад. За яблыневым садам стаяла вялiкая чырвоная адрына. Гэта было адно з самых раскошных месцаѓ у горадзе.

Фарлi былi людзьмi, якiя заѓсёды былi ветлiвыя з Тарам пасля таго, як ён пачаѓ прадаваць газеты, але ён бачыѓ iх нячаста. Палкоѓнiк Фарлi ѓдзельнiчаѓ у вайне, як i бацька Тара, i быѓ жанатым чалавекам, калi паступiѓ на вайну. У яго было два сыны, абодва з якiх вучылiся ѓ каледжы. Потым яны паехалi жыць у якi-небудзь горад i, вiдаць, разбагацелi. Некаторыя казалi, што жанiлiся на багатых жанчынах. Яны адправiлi дадому палкоѓнiку i яго жонцы грошы, прычым у вялiкай колькасцi. Палкоѓнiк быѓ юрыстам, але практыкi ѓ яго было мала - ён проста дурэѓ, атрымлiваючы пенсii для старых салдат i таму падобнае. Часам ён цэлы дзень не хадзiѓ у свой офiс. Тар убачыѓ яго, хто сядзеѓ на ганку дома i чытаѓ кнiгу. Яго жонка сядзела за шыццём. Яна была маленькай i тоѓстай. Калi ён збiраѓ грошы за газету, палкоѓнiк заѓсёды даваѓ Тару дадатковы пятак. З такiмi людзьмi, падумаѓ Тар, усё ѓ парадку.

З iмi жыла яшчэ адна пажылая пара. Мужчына клапацiѓся аб iх экiпажы i ѓ пагодлiвыя днi вазiѓ палкоѓнiка i яго жонку, а жанчына рыхтавала i выконвала працу па хаце. У гэтай хаце ѓсiм было даволi мякка, падумаѓ Тар.

Яны мала былi падобныя на Томпсанаѓ, якiя жылi за iмi на той вулiцы, прама ѓ брамы могiлак.

Томпсаны былi няпростай камандай. Было трое дарослых сыноѓ i дзяѓчынка ѓзросту Тара. Тар амаль нiколi не бачыѓ старога боса Томпсана цi хлопчыкаѓ. Кожнае лета яны ездзiлi ѓ цырк цi на вулiчны кiрмаш. Аднойчы ѓ таварным вагоне ѓ iх было пудзiла кiта.

Яны акружылi яго палатном, хадзiлi па гарадах i бралi дзесяць цэнтаѓ, каб паглядзець на яго.

Калi яны былi дома, Томпсаны, бацька i сыны, бадзялiся па салонах i выхвалялiся. У старога боса Томпсана заѓсёды было шмат грошай, але ён прымушаѓ сваiх жанчын жыць як сабакi. У яго старой нiколi не было новай сукенкi, i яна выглядала ѓся зношанай, у той час як стары i хлопчыкi заѓсёды з важным выглядам разгульвалi па Мэйн-стрыт. У тым годзе стары кiт Томпсан насiѓ капялюш i заѓсёды быѓ у моднай камiзэльцы. Яму падабалася заходзiць у салон цi краму i даставаць вялiкi пачак купюр. Калi ѓ яго ѓ кiшэнi была пяцiцэнтавая манета, калi ён хацеѓ пiва, ён нiколi яе не паказваѓ. Ён дастаѓ дзесяцiдоларавую купюру, аддзялiѓ яе ад вялiкага рулона i кiнуѓ на стойку. Некаторыя мужчыны сказалi, што большая частка рулона складалася з аднадоларавых купюр. Хлопчыкi былi такiмi ж, але ѓ iх не было столькi грошай, каб фарсiць з важным выглядам. Стары ѓсё пакiнуѓ сабе.

Дзяѓчына, якая прыехала летам у госцi да Фарлi, была дачкой iх сына. Яе бацька i мацi з'ехалi ѓ Еѓропу, таму яна збiралася застацца да iх вяртання. Тар пачуѓ пра гэта яшчэ да яе прыезду - падобныя рэчы распаѓсюджваюцца па горадзе даволi хутка - i [вось ён] быѓ на вакзале, каб забраць свой пачак папер, калi ён увайшоѓ.

З ёй было ѓсё ѓ парадку. Ну, у яе былi блакiтныя вочы i жоѓтыя валасы, яна была апранута ѓ белую сукенку i белыя панчохi. Палкоѓнiк з жонкай i стары, якi кiраваѓ карэтай, сустрэлi яе на вакзале.

Тар атрымаѓ свае дакументы - багажнiк заѓсёды скiдаѓ iх на станцыйную платформу ля яго ног - i паспяшаѓся паглядзець, цi нельга прадаць iх людзям, якiя выходзяць з цягнiка i садзяцца ѓ яго. Калi дзяѓчына выйшла - яе даручылi кандуктару, i ён перадаѓ яе сам, - палкоѓнiк падышоѓ да Тара i папрасiѓ яго газету. "З такiм жа поспехам я магу выратаваць вас, калi вы пойдзеце з нашага шляху", - сказаѓ ён. Ён трымаѓ дзяѓчыну за руку. "Гэта мая [унучка], мiс Эстэр Фарлi", - сказаѓ ён. Тар пачырванеѓ. Гэта быѓ першы раз, калi нехта прадставiѓ яго даме. Ён не ведаѓ, што рабiць, таму зняѓ кепку, але не сказаѓ нi слова.

Дзяѓчына нават не пачырванела. Яна проста глядзела на яго.

"Госпадзе", - падумаѓ Тар. Ён не хацеѓ чакаць, каб убачыць яе зноѓ, пакуль на наступны дзень яму не давядзецца аднесцi газету да Фарлi, таму ён пайшоѓ туды днём, але так нiчога i не ѓбачыѓ. Горш за ѓсё было тое, што, праходзячы мiма дома Фарлi, яму прыйшлося зрабiць адно з двух. Вулiца нiкуды не вяла, проста дайшла да брамы могiлак i спынiлася, i яму прыйшлося iсцi далей на могiлкi, праз яго i праз плот [i] на iншую вулiцу, цi зноѓ вяртацца мiма Фарлi. Што ж, ён не хацеѓ, каб палкоѓнiк, яго жонка цi дзяѓчына думалi, што ён бадзяецца паблiзу.

Дзяѓчына адразу ж яго разбудзiла. Такое адбылося ѓпершыню. Яна снiлася яму па начах i нават не адважваѓся казаць пра яе Джыму Муру. Аднойчы Джым нешта сказаѓ пра яе. Тар пачырванеѓ. Яму прыйшлося [хутка] пачаць казаць пра нешта iншае. Ён не мог прыдумаць, што сказаць.

[Тар] пачаѓ сыходзiць сам. Калi ён адышоѓ ад чыгуначных шляхоѓ на мiлю - у бок маленькага мястэчка Грынвiл - затым павярнуѓ праз палi i падышоѓ да раѓчука, якi наогул не працякаѓ праз [яго] горад.

Калi б ён захацеѓ, ён мог бы прайсцi прама да Грынвiля. Аднойчы ён гэта зрабiѓ. Гэта было ѓсяго пяць мiль. Прыемна было аказацца ѓ горадзе, дзе не ведаѓ нi душы. Галоѓная вулiца была ѓдвая даѓжэйшай, чым у яго ѓласным горадзе. У дзвярах крамы стаялi людзi, якiх ён нiколi не бачыѓ, дзiѓныя людзi, якiя гулялi па вулiцах. Яны глядзелi на яго з цiкаѓнасцю ѓ вачах. У сваiм горадзе ён цяпер стаѓ звыклай постаццю, якая насiлася з газетамi па ранiцах i вечарам.

Чыннiк, па якой ён кахаѓ з'яжджаць тым летам адзiн, складалася ѓ тым, што, калi ён заставаѓся адзiн, яму здавалася, што з iм новенькая. Часам, калi ён браѓ газету, ён бачыѓ яе ѓ доме Фарлi. Яна нават выходзiла часам браць у яго газету i рабiла гэта са стрыманай усмешкай на твары. Калi ён i быѓ збянтэжаны ѓ яе прысутнасцi, то не.

Яна сказала яму "добрай ранiцы", i ѓсё, што ён мог зрабiць, гэта прамармытаць нешта, чаго яна не пачула. Часта, калi ён днём гуляѓ з газетамi, ён бачыѓ, як яна ехала верхам з дзядулем i бабуляй. Усе загаварылi з iм, i ён нiякавата зняѓ шапку.

У рэшце рэшт, яна была ѓсяго толькi дзяѓчынай, як i яго сястра Маргарэт.

Калi ён з'яжджаѓ з горада адзiн летнiмi днямi, ён мог уявiць, што яна была з iм. Ён узяѓ яе за руку, пакуль яны iшлi. Тады ён не баяѓся.

Лепш за ѓсё адправiцца ѓ букавы лес прыкладна за паѓмiлi ад шляхоѓ.

Букавыя дрэвы раслi ѓ невялiкiм, зарослым травой яры, якi вёѓ да ручая i да ѓзгорка наверсе. Ранняй увесну ѓ яры iшоѓ рукаѓ раѓчука, але ѓлетку ён перасох.

"Няма такога лесу, як букавы", - падумаѓ Тар. Пад дрэвамi зямля была чыстай, дробных кустоѓ не расло, а сярод вялiкiх каранёѓ, якiя тырчалi з зямлi, былi месцы, дзе ён мог ляжаць, як у ложку. Паѓсюль насiлiся вавёркi i бурундукi. Калi ён быѓ яшчэ доѓгi час, яны падышлi [даволi] блiзка. Тым летам Тар мог застрэлiць любую колькасць бялок, i, магчыма, калi б ён гэта зрабiѓ i аднёс iх дадому прыгатаваць, гэта вельмi дапамагло б Мурхедам, але ён нiколi не браѓ [з сабой] стрэльбы.

У Джона быѓ адзiн. Ён купiѓ яго за бясцэнак, ужываным. Тар мог бы лёгка пазычыць яго. Ён не хацеѓ.

Яму хацелася пайсцi ѓ букавы лес, таму што ён хацеѓ марыць аб новай дзяѓчыне ѓ горадзе, хацеѓ прыкiдвацца, што яна з iм. Дабраѓшыся да месца, ён уладкаваѓся на зручным месцы сярод каранёѓ i закрыѓ вочы.

Побач з iм ва ѓяѓленнi [вядома] была дзяѓчына. Ён мала размаѓляѓ [з ёй]. Што трэба было сказаць? Ён узяѓ яе руку ѓ сваю, прыцiснуѓ яе далонь да сваёй шчакi. Яе пальцы былi такiмi мяккiмi i маленькiмi, што, калi ён трымаѓ яе руку, яго ѓласная выглядала вялiкай, як рука мужчыны.

Ён збiраѓся ажанiцца на дзяѓчыне Фарлi, калi вырасце. Гэта ён вырашыѓ. Ён не ведаѓ, што такое шлюб. Так, ён зрабiѓ. Прычына, па якой яму было так сорамна i чырванець, калi ён падыходзiѓ да яе, заключалася ѓ тым, што ѓ яго заѓсёды былi такiя думкi, калi яе не было побач. Спачатку яму давядзецца пасталець i з'ехаць у горад. Яму давядзецца стаць такiм жа багатым, як яна. Гэта зойме час, але не так ужо i шмат. Тар зарабляѓ чатыры даляры ѓ тыдзень, прадаючы газеты. Ён быѓ у горадзе, дзе было ня так шмат людзей. Калi б горад быѓ удвая большы, ён зарабляѓ бы ѓ два разы больш, калi б у чатыры разы больш - у чатыры разы больш. Чатыры разы чатыры - шаснаццаць. У годзе пяцьдзесят два тыднi. Чатыры разы пяцьдзесят два - дзвесце восем даляраѓ. Госпадзi, гэта вельмi шмат.

I ён не будзе прадаваць толькi паперы. Магчыма, ён купiць яму краму. Тады ён дастане яму карэту цi аѓтамабiль. Ён пад'язджаѓ да яе дома.

Тар паспрабаваѓ уявiць, якiм мог бы быць гарадскi дом, у якiм жыла дзяѓчына, калi яна была дома. Дом Фарлi на Мамi-стрыт быѓ цi не самым велiчным месцам у горадзе, але багацце палкоѓнiка Фарлi не раѓнялася багаццю яго сыноѓ у горадзе. Усё ѓ горадзе так казалi.

У букавым лесе летнiмi днямi Тар заплюшчваѓ вочы i некалькi гадзiн марыѓ аб сваiх марах. Часам ён клаѓся спаць. Цяпер ён заѓсёды не спаѓ па начах у ложку. У лесе ён ледзь мог адрознiць сон ад няспання. Усё гэтае лета нiхто з чальцоѓ яго сям'i, здавалася, не звяртаѓ на яго нiякай увагi. Ён проста прыходзiѓ i сыходзiѓ у хату Мурхедаѓ, па большай частцы моѓчкi. Часам з iм размаѓлялi Джон цi Маргарэт. - Што з табой?

"Ах, нiчога". Магчыма, яго мацi была крыху збянтэжаная яго станам. Аднак яна нiчога не сказала. Тар быѓ рады гэтаму.

У букавым лесе ён лёг на спiну i заплюшчыѓ вочы. Затым ён павольна адкрыѓ iх. Букавыя дрэвы ѓ падножжа цяснiны былi масiѓнымi вялiкiмi рабятамi. Iх поѓсць была спярэшчаная каляровымi плямамi: белая кара чаргавалася з iрванымi карычневымi месцамi. На схiле ѓзгорка ѓ адным месцы расла група маладых букаѓ. Тар мог уявiць сабе, што лес над галавой працягваецца бясконца.

У кнiгах падзеi заѓсёды адбывалiся ѓ лесе. У такiм месцы заблудзiлася маладая дзяѓчына. Яна была вельмi прыгожая, як новая дзяѓчына ѓ горадзе. Ну, вось яна была ѓ лесе адна, i настала ноч. Ёй даводзiлася спаць у дупле дрэва цi ѓ месцы сярод каранёѓ дрэѓ. Калi яна ляжала там i калi наступала цемра, яна нешта ѓбачыла. Некалькi мужчын заехалi ѓ лес i спынiлiся каля яе. Яна трымалася вельмi цiха. Адзiн з мужчын злез з каня i вымавiѓ дзiѓныя словы: "Адкрый Сезам" - i зямля ѓ яго пад нагамi раскрылася. Там былi вялiзныя дзверы, так па-майстэрску засыпаныя лiсцем, камянямi i зямлёй, што нi за што не здагадаешся, што яны там.

Мужчыны спусцiлiся па лесвiцы i заставалiся тамака доѓгi час. Калi яны выйшлi, яны селi на коней, i правадыр - незвычайна прыгожы мужчына - менавiта такiм чалавекам, якiм, на яго думку, быѓ Тар, калi вырасце, - сказаѓ яшчэ некалькi дзiѓных слоѓ. "Зачынi, Сезам", - сказаѓ ён, i дзверы зачынiлiся, i ѓсё стала па-ранейшаму.

Тады дзяѓчынка паспрабавала. Яна падышла да месца i вымавiла словы, i дзверы адчынiлiся. За гэтым рушыла ѓслед мноства дзiѓных прыгод. Тар цьмяна памятаѓ iх па кнiзе, якую Дзiк Мурхед чытаѓ дзецям услых зiмовымi вечарамi.

Былi i iншыя гiсторыi, у лясах заѓсёды адбывалiся iншыя рэчы. Часам хлопчыкi цi дзяѓчынкi ператваралiся ѓ птушак, дрэвы цi жывёл. Маладыя букi, якiя раслi на схiле яра, мелi целы, падобныя на целы маладых дзяѓчат. Калi дзьмуѓ невялiкi вецер, яны злёгку пагойдвалiся. Тару, калi ён трымаѓ вочы зачыненымi, здавалася, што дрэвы вабяць яго. Быѓ адзiн малады [бук] - ён так i не зразумеѓ, чаму вылучыѓ менавiта яго - магчыма, гэта была ѓнучка палкоѓнiка Фарлi.

Аднойчы Тар падышоѓ да таго месца, дзе яно стаяла, i дакрануѓся да яго пальцам. Адчуванне, якое ён адчуѓ у той момант, было настолькi рэальным, што ён пачырванеѓ, калi гэта зрабiѓ.

Ён стаѓ апантаны iдэяй выйсцi ѓначы ѓ букавы гай, i аднойчы ѓначы ён зрабiѓ гэта.

Ён абраѓ месяцовую ноч. Ну, сусед быѓ у Мурхедаѓ, а Дзiк размаѓляѓ на ганку. Мэры Мурхед была там, але, як звычайна, нiчога не казала. Усе паперы Тара былi прададзены. Калi б ён нейкi час адсутнiчаѓ, яго мацi было б усё роѓна. Яна моѓчкi сядзела ѓ крэсле-пампавалцы. Усе слухалi Дзiка. Звычайна яму ѓдавалася прымусiць iх гэта зрабiць.

Тар звярнуѓ на чорны ход i паспяшаѓся па закутках да чыгуначных пуцей. Калi ён з'ехаѓ з горада, падышоѓ таварны цягнiк. У пустым вагоне з вуглём сядзела мноства валацуг. Тар бачыѓ iх ясна, як дзень. Адзiн з iх спяваѓ.

Ён дабраѓся да месца, дзе яму прыйшлося звярнуць са шляхоѓ, i без працы знайшоѓ дарогу да букавага гаю.

[Усё было iнакш, чым днём.] [Усё было дзiѓна.] Усё было цiха i жудасна. Ён знайшоѓ месца, дзе можна было зручна легчы, i пачаѓ чакаць.

[За што?] Чаго ён чакаѓ? Ён не ведаѓ. Магчыма, ён думаѓ, што дзяѓчына магла прыйсцi да яго, што яна заблудзiлася i будзе недзе ѓ лесе, калi ён туды дабярэцца. У цемры ён не будзе так бянтэжыцца, калi яна апынецца побач.

Яе тамака, вядома, не было. [Ён на самой справе гэтага не чакаѓ.] Там нiкога не было. Нiякiя рабаѓнiкi вярхом не прыехалi, нiчога не адбылося. Ён доѓга заставаѓся зусiм нерухомым, i не было чуваць нi гуку.

Пасля пачалiся цiхiя гукi. Ён мог бачыць рэчы ясней, калi яго вочы прывыклi да цьмянага святла. Па дне яра бегла вавёрка або трус. Ён убачыѓ выблiск чагосьцi белага. За яго спiной пачуѓся гук, адзiн з цiхiх гукаѓ, якiя выдаюцца малюсенькiмi жывёламi, калi яны перасоѓваюцца па начах. Яго цела дрыжала. Як быццам нешта бегала па яго целе, пад вопраткай.

Магчыма, гэта была мурашка. Ён задавалася пытаннем, цi выходзяць мурашы па начах.

Вецер дзьмуѓ усё мацней i яшчэ мацней - не штармавы, проста дзьмуѓ раѓнамерна, уверх па цяснiне ад ручая. Ён чуѓ цурчанне ручая. Побач было месца, дзе яму прыйшлося наязджаць на камянi.

Тар закрыѓ вочы i доѓга трымаѓ iх зачыненымi. Потым ён задаваѓся пытаннем, цi спаѓ ён. Калi б ён гэта зрабiѓ, гэта не магло заняць шмат часу.

Калi ён зноѓ расплюшчыѓ вочы, ён глядзеѓ проста на тое месца, дзе раслi маладыя букi. Ён убачыѓ адзiнае маладое букавае дрэва, да якога ён тады перасек цяснiну, каб дакрануцца да яе, якая вылучаецца сярод усiх астатнiх.

У той час, калi ён хварэѓ, рэчы - дрэвы, дамы i людзi - увесь час адрывалiся ад зямлi i сплывалi ад яго. Яму трэба было трымаць нешта ѓнутры сябе. Калi б ён гэтага не зрабiѓ, ён мог бы памерцi. Нiхто больш гэтага не разумеѓ, апроч яго.

Цяпер белы малады бук наблiжаѓся да яго. Магчыма, гэта было неяк звязана са святлом, подыхам ветру i разгойдваннем на ветры маладых букавых дрэѓ.

Ён не ведаѓ. Адно дрэва, здавалася, проста пакiнула астатнiя i накiравалася да яго. Ён быѓ гэтак жа напалоханы, як калi ѓнучка палкоѓнiка Фарлi загаварыла з iм, калi ён прынёс газету да iх дадому, але па-iншаму.

Ён быѓ такi напалоханы, што ѓскочыѓ i пабег, а калi пабег, спалохаѓся яшчэ болей. Ён так i не даведаѓся, як яму ѓдалося выбрацца з лесу i вярнуцца на чыгуначныя пуцi, не атрымаѓшы траѓмаѓ. Ён працягваѓ бегчы пасля таго, як выйшаѓ на рэйкi. Ён хадзiѓ басанож, i вуголле балела, i аднойчы ён ударыѓ палец на назе так, што пайшла кроѓ, але ён не пераставаѓ бегчы i баяцца, пакуль не вярнуѓся ѓ горад i не вярнуѓся ѓ свой дом.

Ён не мог адсутнiчаць доѓга. Калi ён вярнуѓся, Дзiк усё яшчэ працаваѓ на ганку, а астатнiя ѓсё яшчэ слухалi. Тар доѓга стаяѓ ля дрывотнi, каб перавесцi дух i дазволiць сэрцу перастаць бiцца. Затым яму давялося вымыць ногi i сцерцi засохлую кроѓ з пашкоджанага пальца, перш чым ён пракраѓся наверх i пайшоѓ спаць. Ён не хацеѓ, каб прасцiны выпацкалiся крывёй.

I пасля таго, як ён падняѓся наверх i лёг у ложак, i пасля таго, як суседзi пайшлi дадому, а яго мацi паднялася наверх, каб праверыць, цi ѓсё ѓ парадку з iм i астатнiмi, ён не мог заснуць.

Тым летам было шмат начэй, калi Тар не мог доѓга спаць.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XV

IНШАЕ ДЫМАННЕ _ З зусiм iншая справа аднойчы днём таго ж лета. Тар не мог трымацца далей ад Мамi-стрыт. Ранiцай а дзевятай гадзiне ён скончыѓ продаж сваiх папер. Часам у яго была праца - касiць чыйсьцi газон. Пасля такой працы было шмат iншых хлопчыкаѓ. Яны не атрымалiся занадта тоѓстымi.

Нядобра дурэць дома. Калi Тар быѓ тым летам са сваiм сябрам Джымам Мурам, ён, хутчэй за ѓсё, маѓчаѓ. Джыму гэта не спадабалася, i ён знайшоѓ каго-небудзь iншага [з кiм адправiцца ѓ падарожжа] у лес або да купальнi.

Тар пайшоѓ на кiрмашовую пляцоѓку i назiраѓ, як людзi працуюць са скакавымi канямi, ён бадзяѓся вакол хлява Уайтхеда.

У дрывяным хляве дома заѓсёды ляжалi старыя непрададзеныя газеты. Тар узяѓ некалькi штук пад паху i пайшоѓ па Мамi-стрыт, каб прайсцi мiма дома Фарлi. Часам ён бачыѓ дзяѓчыну, часам не. Калi ён гэта рабiѓ, калi яна была на ганку з бабуляй, у двары цi ѓ садзе, ён не смеѓ зiрнуць.

Паперы пад пахай павiнны былi стварыць уражанне, што ён вёѓ справы такiм чынам.

Ён быѓ даволi тонкiм. Хто тамака мог выцягнуць паперу такiм чынам? Нiхто, акрамя Томпсанаѓ.

Бяруць паперку - ага!

Цяпер стары Бос Томпсан i хлопчыкi былi недзе ѓ цырку. Было б весела зрабiць гэта, калi [Тар] вырасце, але цыркi, вядома, везлi з сабой нямала мужчын. Калi ѓ горад, дзе жыѓ Тар, прыехаѓ цырк, ён устаѓ рана, спусцiѓся на зямлю i ѓбачыѓ усё, з самага пачатку, убачыѓ, як паднiмаецца палатка, як кормяцца жывёлы, усё. Ён бачыѓ, як мужчыны рыхтавалiся да параду на Мэйн-стрыт. Яны надзелi ярка-чырвоныя i фiялетавыя палiто проста па-над сваiм старым конскiм, прасякнутым гноем адзення. Мужчыны нават не знайшлi час вымыць рукi i асобы. На некаторых з iх глядзелi, хаця яны нiколi не мылiся.

Жанчыны ѓ цырку i дзецi-акцёры паводзiлi сябе прыкладна аднолькава. На парадзе яны выглядалi цудоѓна, але варта паглядзець, як яны жывуць. [Жанчыны] Томпсанаѓ нiколi не былi ѓ цырку, якi прыязджаѓ у iх горад, але [яны былi такiмi].

Тар падумаѓ, што з таго часу, як у горад прыехала дзяѓчынка Фарлi, ён сёе-тое ведае пра тое, як выглядае сапраѓдная шышка. Яна заѓсёды была апранута ѓ чыстае адзенне, незалежна ад таго, у якi час сутак Тар яе бачыѓ. Ён гатовы быѓ паспрачацца на што заѓгодна, што яе кожны дзень вымываюць свежай вадой. Магчыма, яна прымала ванну паѓсюль, кожны дзень. У Фарлi была ванна, адна з нямногiх у горадзе.

Мурхеды былi даволi ахайнымi, асаблiва Маргарэт, але не варта чакаць занадта шмат чаго. Узiмку ѓвесь час мыцца - гэта вельмi клапотна.

Але прыемна, калi ты бачыш, як гэта робiць нехта iншы, асаблiва дзяѓчына, ад якой ты без розуму.

Проста цуд, што Мэйм Томпсан, адзiная дачка старога боса Томпсана, не пайшла ѓ цырк са сваiм бацькам i братамi. Магчыма, яна навучылася ездзiць на канi стоячы цi выступаць на трапецыi. Маладых дзяѓчын, якiя рабiлi падобныя рэчы ѓ цырках, было не так ужо i шмат. Ну, яны ехалi на канi стоячы. Што з гэтага? Звычайна гэта быѓ стары ѓстойлiвы конь, на якiм мог ездзiць кожны. Хэлу Брауну, у бацькi якога была прадуктовая крама i каровы ѓ хляве, даводзiлася кожную ноч хадзiць у поле за каровамi. Ён быѓ сябрам Тара, i часам Тар хадзiѓ з iм, а пазней ён хадзiѓ з Тарам i дастаѓляѓ паперы. Хэл мог ездзiць на канi стоячы. Ён мог так ездзiць на карове. Ён рабiѓ гэта шмат разоѓ.

Тар пачаѓ думаць пра Мэйм Томпсан, прыкладна ѓ той жа час яна пачала звяртаць на яго ѓвагу. [Ён], магчыма, быѓ для яе тым жа, чым была для яго дзяѓчына Фарлi, чалавекам, пра якога трэба было думаць. Томпсаны, нягледзячы на тое, што стары бос Томпсан марнаваѓ грошы i выхваляѓся сваiмi грашыма, у горадзе карысталiся не вельмi добрай рэпутацыяй. Старая амаль нiкуды не хадзiла. Яна засталася дома, як мацi Тара, але не з той жа прычыны. У Мэры Мурхед было шмат спраѓ, столькi дзяцей, але што заставалася рабiць старой мiсiс Томпсан? Усё лета дома нiкога не было, акрамя дзяѓчынкi Мэйм, i яна была дастаткова дарослай, каб дапамагаць з працай. Старая Томпсан выглядала змардаванай. Яна заѓсёды была ѓ бруднай вопратцы, як i Мэйм, калi была дома.

Тар пачаѓ часта з ёю сустракацца. Два цi тры разы на тыдзень, а часам i кожны дзень, ён выслiзгваѓ гэтым шляхам i не мог не прайсцi мiма Фарлi да iх дома.

Калi ён праехаѓ мiма дома Фарлi, дарога ѓбачыла абрыѓ i мост праз канаву, якая была сухi ѓсё лета. Затым ён прыйшоѓ у хлеѓ Томпсанаѓ. Ён стаяѓ недалёка ад дарогi, а дом быѓ на супрацьлеглым баку [дарогi], крыху далей, проста каля брамы могiлак.

У iх на могiлках пахавалi генерала i паставiлi мураваны помнiк. Ён стаяѓ, паставiѓшы адну нагу на гармату i паказаѓшы пальцам прама на [дом Томпсанаѓ].

Можна было б падумаць, што горад, калi б яго так вiнавацiлi ѓ гонары за свайго мёртвага генерала, падстроiѓ бы для яго што-небудзь прыгажэйшае, на што можна было б паказаць.

Дом быѓ невялiкi, непафарбаваны, з вялiкай часткай чарапiцы, якая адарвалася ад даху. Ён быѓ падобны на Старога Гары. Раней тут быѓ ганак, але большая частка падлогi згнiла.

У Томпсанаѓ была хлеѓ, але не было нi каня, нi нават каровы. Наверсе было толькi старое паѓгнiлае сена, а ѓнiзе варушылiся кураняты. Сена, вiдаць, даѓно праляжала ѓ хляве. Некаторыя з iх тырчалi праз адчыненыя дзверы. Усё было чорным i цвiлым.

Мэйм Томпсан была на год цi два старэйшыя за Тара. У яе было больш досведу. Спачатку, калi ён пачаѓ так выходзiць, Тар увогуле пра яе не думаѓ, а потым успомнiѓ. Яна пачала яго заѓважаць.

Яна пачала задавацца пытаннем, што ён задумаѓ, заѓсёды выдаючы сябе такiм чынам. Ён не вiнавацiѓ яе, але што яму было рабiць? Ён мог бы павярнуць назад ля моста, але калi б ён пайшоѓ па вулiцы, гэта не мела б нiякага сэнсу. Для блефа ён заѓсёды насiѓ з сабой некалькi папер. Што ж, ён [думаѓ, што] павiнен быѓ працягваць блефаваць, калi мог.

У Мэйм было такое: калi яна бачыла яго наблiжэнне, яна пераходзiла дарогу i стаяла каля адчыненых дзвярэй хлява. Тар амаль нiколi не бачыѓ старую мiсiс Томпсан. Яму прыйшлося прайсцi мiма хлява або павярнуць назад. За дзвярыма хлява стаяла Мэйм i рабiла выгляд, што не бачыць яго, гэтак жа, як ён заѓсёды рабiѓ выгляд, што не бачыць яе.

Станавiлася ѓсё горш i горш.

Мэйм не была стройнай, як дзяѓчынка Фарлi. Яна была крыху тоѓстай i з вялiкiмi нагамi. Амаль заѓсёды на ёй была брудная сукенка, а часам яе твар быѓ брудным. Валасы ѓ яе былi рудыя, а на твары былi вяснушкi.

Iншы хлопчык у горадзе, па iмi Пiт Уэлш, зайшоѓ прама ѓ адрыну разам з дзяѓчынкай. Ён распавёѓ пра гэта Тару i Джыму Мурам i выхваляѓся гэтым.

Насуперак свайму жаданню Тар пачаѓ думаць аб Мэйм Томпсан. Гэта было цудоѓнае ѓчынак, але як ён мог з гэтым зрабiць? У некаторых хлопчыкаѓ у школе былi дзяѓчынкi. Яны давалi iм рэчы, i калi яны iшлi дадому са школы, некаторыя са смелых нават крыху прагулялiся са сваiмi дзяѓчынкамi. Гэта запатрабавала нерваѓ. Калi гэта рабiѓ хлопчык, астатнiя iшлi за iм, крычучы i насмiхаючыся.

Тар мог бы зрабiць тое ж самае з дзяѓчынай Фарлi, калi б у яго была такая магчымасць. Ён нiколi б гэтага не зрабiѓ. Па-першае, яна сыйдзе да пачатку заняткаѓ, а нават калi застанецца, магчыма, ён ёй не спатрэбiцца.

Ён бы не адважыѓся паведамiць пра гэта, калi б здарылася так, што Мэйм Томпсан стала яго дзяѓчынай. Якi iдэал. Гэта было б проста вар'яцтвам для Пiта Уэлша, Хэла Браѓна i Джыма Мура. Яны нiколi не здадуцца.

О, спадар. Тар пачаѓ цяпер па начах думаць пра Мэйм Томпсан, змяшаѓ яе са сваiмi думкамi аб дзяѓчыне Фарлi, але яго думкi аб ёй не змешвалiся нi з букавымi дрэвамi, нi з аблокамi ѓ небе, нi з чымсьцi ѓ гэтым родзе. .

Часам ягоныя думкi станавiлiся даволi пэѓнымi. Цi хопiць яму калi-небудзь смеласцi? О, спадар. Якое пытанне задаць сабе. Канешне, ён бы не стаѓ.

У рэшце рэшт, яна была не так ужо i дрэнная. Яму прыйшлося паглядзець на яе, калi ён праходзiѓ мiма. Часам яна закрывала твар рукамi i хiхiкала, а часам рабiла выгляд, што не бачыць яго.

Аднойчы гэта адбылося. Ну, ён нiколi не збiраѓся гэтага рабiць. Ён дабраѓся да хлява i не бачыѓ яе. Магчыма, яна сышла. Дом Томпсанаѓ насупраць выглядаѓ як заѓсёды: зачынены i цёмны, у двары не вiсела бялiзна, вакол не было катоѓ i сабак, не паднiмаѓся дым з кухоннай трубы. Можна было падумаць, што, пакуль старога i хлопчыкаѓ не было дома, старая мiсiс Томпсан i Мэйм нiколi не елi i не мылiся.

Тар не бачыѓ Мэйм, калi iшоѓ па дарозе i цераз мост. Яна заѓсёды стаяла ѓ хляве i рабiла выгляд, што нешта там робiць. Што яна рабiла?

Ён спынiѓся каля дзвярэй хлява i зазiрнуѓ. Потым, нiчога не чуючы i не бачачы, увайшоѓ. Што прымусiла яго гэта зрабiць, ён не ведаѓ. Ён прайшоѓ палову шляху ѓ адрыну, а затым, калi павярнуѓся, каб выйсцi [зноѓ], там была яна. Яна хавалася за дзвярыма [цi чымсьцi яшчэ].

Яна нiчога не сказала, i Тар таксама. Яны стаялi i глядзелi адзiн на аднаго, а затым яна падышла да хiсткай старой лесвiцы, якая вядзе на гарышча.

Ад Тара залежала, рушыць услед ён за iм цi не. Вось што яна мела на ѓвазе, добра, добра. Калi яна амаль паднялася, яна павярнулася i паглядзела на яго, але нiчога не сказала. Нешта было ѓ яе вачах. О, Лордзi.

Тар нiколi не думаѓ, што можа быць такiм смелым. Ну, ён не быѓ смелым. Дрыготкiмi нагамi ён прайшоѓ праз хлеѓ да падножжа лесвiцы. Здавалася, у ягоных руках i нагах не хапала сiлы, каб падняцца. У такой сiтуацыi хлопчык жудасна напалоханы.] Могуць быць хлопчыкi, якiя ад прыроды смелыя, як сказаѓ Пiт Уэлш, i якiх гэта не хвалюе. Усё, што iм трэба, гэта шанц. Тар быѓ не такi.

Ён адчуваѓ сябе так, нiбы памёр. Гэта не мог быць ён сам, Тар Мурхед, якi рабiѓ тое, што рабiѓ. Гэта было занадта смела i жахлiва - але i выдатна.

Калi Тар падняѓся на гарышча хлява, на маленькай кучцы старога чорнага сена каля дзвярэй сядзела Мэйм. Дзверы гарышча былi адчынены. Вы маглi бачыць доѓгiя шляхi. Тар мог бачыць дарогу прама ѓ двор дома Фарлi. Ногi ѓ яго так аслаблi, што ён адразу сеѓ, проста каля дзяѓчыны, але не зiрнуѓ на яе, не адважыѓся. Ён выглянуѓ праз дзверы хлява. Хлопчык з бакалейнай крамы прынёс рэчы для Фарлi. Ён абышоѓ дом да задняй дзверы з кошыкам у руцэ. Калi ён вярнуѓся вакол дома, ён разгарнуѓ каня i з'ехаѓ. Гэта быѓ Кэл Слешынгер, якi вадзiѓ фургон для дастаѓкi ѓ краму Вагнера. У яго былi рудыя валасы.

Мэйм таксама. Ну, яе валасы былi не зусiм рудымi. Гэта было пясчанае месца. Яе бровы таксама былi пясочнага колеру.

Цяпер Тар не думаѓ пра тое, што яе сукенка была бруднай, пальцы бруднымi i, магчыма, твар брудным. Ён не адважыѓся зiрнуць на яе. Ён думаѓ. Аб чым ён думаѓ?

"Калi б вы ѓбачылi мяне на Мэйн-стрыт, iду ѓ заклад, што вы б са мной не загаварылi. Ты занадта зацыклены.

Мэйм хацела, каб яе супакоiлi. Тар хацеѓ адказаць, але не здолеѓ. Ён быѓ зусiм побач з ёй, мог працягнуць руку i дакрануцца да яе.

Яна сказала адну цi дзве рэчы. "Чаму ты працягваеш так казаць, калi ты так зацыклены на сабе?" Яе голас быѓ крыху рэзкiм [цяпер].

Было вiдавочна, што яна не ведала аб Тары i дзяѓчыне Фарлi, не звязвала iх у сваiх думках. Яна думала, што ён прыйшоѓ сюды, каб убачыць яе.

У той раз Пiт Уэлш увайшоѓ у хлеѓ з дзяѓчынай, да якой прыйшла яе мацi. Пiт пабег, i дзяѓчыну адлупцавалi. Тар падумаѓ, цi не паднялiся яны на гарышча. Ён паглядзеѓ унiз праз дзверы гарышча, каб убачыць, як далёка яму давядзецца скокнуць. Пiт нiчога не сказаѓ аб скачках. Ён толькi што пахвалiѓся. Джым Мур працягваѓ паѓтараць: "Трымаю ѓ заклад, што ты нiколi гэтага не рабiѓ. Магу паспрачацца, што ты нiколi гэтага не рабiѓ", i Пiт рэзка адказаѓ: "Мы таксама. Я гавару вам, што мы гэта зрабiлi.

Тар мог бы, магчыма, калi б у яго хапiла смеласцi. Калi ѓ вас аднойчы хапiла нахабства, магчыма, наступным разам яна ѓ вас з'явiцца натуральным шляхам. Некаторыя хлопчыкi нараджаюцца нервовымi, а iншыя не. Для iх усё лёгка.

[Цяпер] Маѓчанне i страх Тара заразiлi Мэйм. Яны сядзелi i глядзелi скрозь дзверы хлява.

Нешта [яшчэ] адбылося. Старая мiсiс Томпсан увайшла ѓ хлеѓ i паклiкала Мэйм. Цi бачыла яна, як увайшоѓ Тар? Абое дзiця сядзелi моѓчкi. Старая стаяла ѓнiзе. Томпсаны трымалi некалькi курэй. Мэйм супакоiла Тара. - Яна шукае яйкi, - цiха прашаптала яна. Тар ледзь мог чуць яе голас.

Яны [абодва] зноѓ маѓчалi, i калi старая выйшла з хлява, Мэйм паднялася i пачала паѓзцi па лесвiцы.

Магчыма, яна стала пагарджаць Тара. Яна не глядзела на яго, калi спускалася, а калi яна пайшла, i калi Тар пачуѓ, як яна выйшла з хлява, ён некалькi хвiлiн сядзеѓ i глядзеѓ праз дзверы на гарышча.

Яму хацелася плакаць.

Горш за ѓсё было тое, што дзяѓчына Фарлi выйшла з дому Фарлi i спынiлася, гледзячы на ??дарогу [у бок хлява]. Яна магла глядзець у акно i бачыць, як ён i Мэйм увайшлi ѓ хлеѓ. Цяпер, калi б у Тара была такая магчымасць, ён бы нiколi з ёй не загаварыѓ, не адважыѓся б апынуцца там, дзе яна.

Ён нiколi не атрымае нiводную дзяѓчыну. Вось так усё i абернецца, калi ѓ цябе няма смеласцi. Яму хацелася пабiць сябе, як-небудзь паранiць сябе.

Калi дзяѓчына Фарлi вярнулася ѓ дом, ён падышоѓ да дзвярэй гарышча i апусцiѓся настолькi далёка, наколькi мог, а затым упаѓ. Дзеля свайго блефа ён прынёс з сабой некалькi старых газет i пакiнуѓ iх на гарышчы.

Аб Божа. Не было iншага спосабу выбрацца з ямы, у якой ён знаходзiѓся [цяпер], акрамя як перасекчы ѓчастак. Уздоѓж невялiкага сухога рова была нiзiна, дзе можна было правалiцца амаль па калена. Цяпер гэта быѓ адзiны шлях, па якiм [ён] мог iсцi, не праходзячы мiма нi Томпсанаѓ, нi Фарлi.

Тар пайшоѓ туды, правальваючыся ѓ мяккi бруд. Затым яму прыйшлося iсцi праз зараснiкi ягад, дзе шыпшына рваѓ яму ногi.

Ён быѓ гэтаму вельмi рады. Хворыя месцы адчувалi сябе амаль добра.

О, спадар! [Нiхто не ведае, што часам адчувае хлопчык, якi саромеецца ѓсяго.] Калi б у яго хапiла смеласцi. [Калi б у яго толькi хапiла смеласцi.]

Тар не мог не задацца пытаннем, як бы ѓсё было, калi б...

О, спадар!

Пасля гэтага пайсцi дадому i ѓбачыць Маргарэт, яго мацi i ѓсiх астатнiх. Калi ён быѓ сам-насам з Джымам Мурам, [магчыма] ён мог задаваць пытаннi, але адказаѓ, якiя ён атрымаѓ, [верагодна] было б няшмат. "Калi б у цябе быѓ шанец... Калi б ты быѓ у хляве з такой дзяѓчынай, як Пiт, гэта было б у той час..."

Якi сэнс задаваць пытаннi? Джым Мур толькi пасмяяѓся б. "Ах, у мяне нiколi не будзе такога шанцу. Магу паспрачацца, што Пiт гэтага не зрабiѓ. Магу паспрачацца, што ён проста хлус.

Самае горшае для Тара было не дома. Нiхто нiчога не ведаѓ. Магчыма, дзiѓная дзяѓчына ѓ горадзе, дзяѓчына Фарлi, ведала. Тар не мог сказаць. Магчыма, яна думала пра многiя рэчы, якiя не былi праѓдай. [Нiчога не адбылося.] Нiколi не ведаеш, пра што падумае такая добрая дзяѓчынка.

Горш за ѓсё для Тара было б, калi ён убачыѓ на вулiцы Фарлi, якiя едуць у карэце, i якая сядзiць з iмi дзяѓчыну. Калi б гэта было на Мэйн-стрыт, ён [мог] зайсцi ѓ краму, [а] калi на жылой вулiцы, зайсцi проста ѓ чыйсьцi двор. [Ён заходзiѓ прама ѓ любы двор] з сабакам цi без сабакi. "Лепш быць укушаным сабакам, чым сустрэцца з iм твар у твар зараз", - падумаѓ ён.

Ён не адносiѓ газету да Фарлi да наступлення цемры i дазваляѓ палкоѓнiку заплацiць яму, калi яны сустрэлiся на Мэйн-стрыт.

Што ж, палкоѓнiк можа скардзiцца. "Раней ты быѓ такiм хуткiм. Цягнiк не можа спазняцца кожны дзень.

Тар працягваѓ спазняцца з газетай i пракрадвацца ѓ самы непрыдатны час, пакуль не настала восень i дзiѓная дзяѓчына не вярнулася ѓ горад. Тады з iм усё будзе добра. [Ён меркаваѓ] што зможа ухiлiцца ад Мэйм Томпсан. Яна нячаста прыязджала ѓ горад, i калi пачнецца школа, яна пяройдзе ѓ iншы клас.

З ёй было б усё ѓ парадку, таму што, магчыма, ёй таксама было сорамна.

Магчыма, часам, калi яны сустракалiся, калi яны абодва станавiлiся старэйшымi, яна смяялася над iм. Гэта была амаль невыносная думка [для Тара, але ён адклаѓ яе ѓ бок. Яно магло вярнуцца ноччу - на нейкi час] [але гэта адбывалася не часта. Калi яно прыйшло, гэта было ѓ асноѓным ноччу, калi ён быѓ у ложку.]

[Магчыма, пачуццё сораму працягнецца нядоѓга. Калi надыходзiла ноч, ён неѓзабаве засынаѓ цi пачынаѓ думаць пра што-небудзь iншае.

[Цяпер ён думаѓ аб тым, што магло б здарыцца, калi б у яго хапiла смеласцi. Калi гэтая думка прыходзiла ноччу, яму патрабавалася значна больш часу, каб заснуць.

OceanofPDF.com

ЧАСТКА V

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XVI

ДНI _ _ СНЕГ за якiм рушыѓ услед дождж з глыбокiм брудам на грунтавых вулiцах горада Тар у Агаё. У сакавiку заѓжды некалькi цёплых дзён. Тар з Джымам Мурам, Хэлам Браѓнам i яшчэ некалькiмi накiравалiся да купальнi. Вада была высокай. На беразе ручая цвiлi вербы. Хлопчыкам здавалася, што ѓся прырода крычыць: "Вясна прыйшла, вясна прыйшла". Як весела здымаць цяжкiя палiто, цяжкiя чаравiкi. Хлопчыкам Мурхеда прыйшлося насiць танныя чаравiкi, якiя да сакавiка сталi дзiравымi. У халодныя днi снег прабiваѓ зламаныя падэшвы.

Хлопчыкi стаялi на беразе ручая i глядзелi адно на аднаго. Некалькi казурак знiкла. Мiма асобы Тара праляцела пчала. "Госпадзе! Паспрабуйце! Ты ѓвайдзi, i я ѓвайду".

Хлопчыкi распранулiся i нырнулi ѓ ваду. Якое расчараванне! Як ледзяна хуткая вада! Яны хутка выбралiся i апранулiся, дрыжучы.

Затое весела блукаць па берагах раѓчукоѓ, па безлiсцевых палосах лесу, пад пякучым ясным сонцам. Вялiкi дзень, каб прагуляць школу. Выкажам здагадку, хлопчык хаваецца ад суперiнтэнданта. Якiя адрозненнi?

У халодныя зiмовыя месяцы бацьку Тара ѓдавалася часта знаходзiцца ѓдалечынi ад дома. Стройная дзяѓчына, на якой ён ажанiѓся, была мацi семярых дзяцей. Ты ведаеш, што гэта робiць з жанчынай. Калi ёй не вельмi добра, яна падобная да д'ябла. Змардаваныя шчокi, сутулыя плечы, якiя пастаянна калоцяцца рукi.

Такiя людзi, як бацька Тара, прымаюць жыццё такiм, якое яно ёсць. Жыццё скочваецца з iх, як вада з гусiнай спiны. Якi сэнс тырчаць там, дзе ѓ паветры лунае смутак, праблемы, якiя ты не можаш вырашыць, будучы тым, хто ты ёсць?

Дзiк Мурхед любiѓ людзей, i людзi любiлi яго. Ён расказваѓ гiсторыi, пiѓ моцны сiдр на фермах. Усё сваё жыццё пасля Тар успамiнаѓ некалькi паездак за горад, якiя ён здзейснiѓ з Дзiкам.

У адным доме ён убачыѓ дзвюх вялiкiх нямецкiх жанчын: адну замужнюю, другую самотную i якая жыве са сваёй сястрой. Муж немкi таксама быѓ буйны. У iх была цэлая бочачка разлiѓнога пiва, на стале акiяны ежы. Дзiк здаваѓся там больш дома, чым у горадзе, у доме Мурхедаѓ. Увечар прыйшлi суседзi i ѓсё танчылi. Дзiк быѓ падобны на дзiця, якое разгойдвала вялiкiх дзяѓчынак. Ён умеѓ так жартаваць, што ѓсе мужчыны смяялiся, а жанчыны хiхiкалi i чырванелi. Тар не мог зразумець жартаѓ. Ён сядзеѓ у куце i глядзеѓ.

Другi раз летам у вёсцы мноства мужчын разбiлi лагер у лесе на беразе ручая. Яны былi былымi салдатамi i ѓчынiлi з гэтага ноч.

I зноѓ, з надыходам цемры, прыйшлi жанчыны. Менавiта тады Дзiк пачаѓ ззяць. Людзям ён падабаѓся, бо рабiѓ усё жывым. Той ноччу ля вогнiшча, калi ѓсе думалi, што Тар спiць, i мужчыны, i жанчыны крыху загарэлiся. Дзiк пайшоѓ з жанчынай назад у цемру. Немагчыма было сказаць, хто былi жанчыны, а хто мужчыны. Дзiк ведаѓ самых розных людзей. У яго было адно жыццё дома, у горадзе, i другое, калi ён быѓ за мяжой. Навошта ён браѓ сына ѓ такiя экспедыцыi? Магчыма, Мэры Мурхед папрасiла яго забраць хлопчыка, а ён не ведаѓ, як ад гэтага адмовiцца. Тар не мог заставацца ѓбаку доѓга. Яму трэба было вярнуцца ѓ горад i заняцца сваiмi паперамi. Абодва разы яны з'язджалi з горада ѓвечары, i Дзiк прывозiѓ яго назад на наступны дзень. Затым Дзiк зноѓ адключыѓся, застаѓшыся адзiн. Два тыпы жыцця, якiя вёѓ чалавек, якi быѓ бацькам Тара, два тыпы жыцця, якiя вялi многiя, здавалася б, цiхiя жыхары горада.

Тар павольна разбiраѓся ѓ шматлiкiх рэчах. Калi ты хлопчык, ты не ходзiш прадаваць газеты з зачыненымi вачамi. Чым больш вы бачыце, тым больш вам падабаецца.

Магчыма, пазней вы самi павядзеце некалькi вiдаѓ пяцёрак. Сёння ты адно, а заѓтра iншае, мяняешся, як надвор'е.

Ёсць самавiтыя людзi i людзi не вельмi. У цэлым весялей не быць занадта цвёрдым. Самавiтыя добрыя людзi шматлiкае прапускаюць.

Магчыма, мацi Тара ведала рэчы, пра якiя нiколi не паказвала. Тое, што яна ведала цi не ведала, прымусiла Тара задумацца i задумацца ѓсё астатняе жыццё. Прыйшла нянавiсць да бацькi, а затым, праз доѓгi час, [пачатак прыходзiць] разуменне. Многiя жанчыны для сваiх мужоѓ як мацi. Яны мусяць быць. Некаторыя мужчыны не могуць пасталець. У жанчыны шмат дзяцей i яна атрымлiвае тое i тое. Тое, што яна хацела ад мужчыны, спачатку яна больш не жадае. Лепш адпусцi яго i займiся сваёй справай. Жыццё не такое вясёлае для любога з нас, нават калi мы бедныя. Надыходзiць момант, калi жанчына хоча, каб у яе дзяцей быѓ шанц, i гэта ѓсё, пра што яна просiць. Ёй хацелася б пражыць дастаткова доѓга, каб убачыць, як гэта адбудзецца, i тады...

Мацi Тара, вiдаць, была рада, што большасць яе дзяцей былi хлопчыкамi. Карты складзены лепш для хлопчыкаѓ. Не адмаѓляю гэтага.

Дом Мурхедаѓ, дзе мацi Тара зараз заѓсёды напалову хворая i ѓвесь час слабее, не быѓ месцам для такога чалавека, як Дзiк. Цяпер гаспадыня дома жыла на нервах. Яна жыла, таму што не хацела памiраць, пакуль.

Такая жанчына вырастае вельмi рашучай i маѓклiвай. Муж больш, чым дзецi, успрымае яе маѓчанне як свайго роду папрок. Божа, што можа зрабiць чалавек?

Нейкая незразумелая хвароба пажырае цела Мэры Мурхед. Яна выконвала сваю працу па хаце з дапамогай Маргарэт i па-ранейшаму сцiрала бялiзну, але ѓвесь час бляднела, а рукi яе дрыжалi ѓсё мацней i мацней. Джон кожны дзень працаваѓ на фабрыцы. Ён таксама стаѓ звыкла маѓчаць. Магчыма, праца аказалася занадта цяжкай для яго маладога арганiзма. У дзяцiнстве Тара нiхто не казаѓ аб законах аб дзецях на фабрыках.

Тонкiя, доѓгiя, загрубелыя пальцы мацi Тара зачаравалi яго. Ён выразна памятаѓ iх нашмат пазней, калi яе постаць пачала сцiрацца ѓ яго памяцi. Магчыма, менавiта ѓспамiны аб руках мацi прымусiлi яго так шмат думаць аб руках iншых людзей. Рукамi юныя закаханыя далiкатна дакраналiся адзiн да аднаго, мастакi доѓгiя гады навучалi рукi прытрымлiвацца загадам сваёй фантазii, мужчыны ѓ майстэрнях хапалi рукамi iнструменты. Рукi маладыя i моцныя, бескасцёвыя мяккiя рукi на канцах рук бескасцёвых мяккiх людзей, рукi байцоѓ, якiя збiваюць з ног iншых людзей, устойлiвыя цiхiя рукi iнжынераѓ-чыгуначнiкаѓ на дроселях вялiзных паравозаѓ, мяккiя рукi, якiя паѓзуць да цел у ночы. рукi пачынаюць старэць, дрыжаць, рукi мацi, якая датыкаецца да немаѓля, рукi мацi, якiя ясна памятаецца, рукi бацькi, забытыя. Бацька ѓспамiнаѓ паѓбунтуючага мужчыну, якi расказваѓ казкi, смела хапаѓ вялiзных нямецкiх жанчын, хапаѓ усё, што траплялася пад руку, i iшоѓ наперад. Ну а што ѓвогуле рабiць мужчыну?

За зiму, пасля лета, праведзенага ѓ лазнi з Мэйм Томпсан, Тар зненавiдзеѓ мноства рэчаѓ i людзей, пра якiх раней нiколi асаблiва не задумваѓся.

Часам ён ненавiдзеѓ свайго бацьку, часам чалавека па iменi Хокiнс. Часам гэта быѓ падарожнiк, якi жыѓ у горадзе, але вяртаѓся дадому толькi раз на месяц. Часам гэта быѓ чалавек на iмя Уэйлi, якi быѓ юрыстам, але, на думку Тара, гэта было бескарысна.

Нянавiсць Тара амаль поѓнасцю была звязана з грашыма. Яго мучыла грашовая смага, якая раздзiрала яго дзень i ноч. Гэтае пачуццё ѓзмацнiлася ѓ iм з-за хваробы мацi. Калi б у Мурхедаѓ былi грошы, калi б у iх быѓ вялiкi цёплы дом, калi б у яго мацi было цёплае адзенне, прычым шмат, як у некаторых жанчын, да якiх ён хадзiѓ з газетамi...

Што ж, бацька Тара мог быць чалавекам iншага кшталту. Геi добрыя, калi яны вам не патрэбныя нi для чаго асаблiвага, а проста хочуць пацешыцца. Яны могуць прымусiць вас смяяцца.

Дапусцiм, вам не вельмi хочацца смяяцца.

Зiмой, пасля таго як Джон пайшоѓ на фабрыку, ён вярнуѓся дадому пасля наступлення цемры. Тар разносiѓ газеты ѓ цемры. Маргарэт паспяшалася дадому са школы i дапамагла мацi. Маргарэт была а. Да.

Тар шмат думаѓ аб грошах. Ён думаѓ аб ежы i вопратцы. Прыехаѓ мужчына з горада i паехаѓ катацца на вадаёме. Ён быѓ бацькам дзяѓчыны, якая прыехала наведаць палкоѓнiка Фарлi. Тар вельмi нерваваѓся, думаючы, можа, яму ѓдасца зблiзiцца з такой дзяѓчынай з такой сям'i. Мiстэр Фарлi катаѓся на каньках па сажалцы i папрасiѓ Тара патрымаць яго палiто. Калi ён прыйшоѓ за iм, ён даѓ Тару пяцьдзесят цэнтаѓ. Ён не ведаѓ, хто такi Тар, як калi б ён быѓ слупам, на якi павесiѓ сваё палiто.

Палiто, якое Тар трымаѓ хвiлiн дваццаць, было падбiта футрам. Ён быѓ зроблены з такой тканiны, якой Тар нiколi раней не бачыѓ. Такi чалавек, хоць яму было столькi ж гадоѓ, колькi бацьку Тара, быѓ падобны на хлопчыка. Усё адзенне, якое ён насiѓ, было такое, што i радасна, i сумна. Такое палiто мог насiць кароль. "Калi ѓ цябе дастаткова грошай, ты дзейнiчаеш як кароль, i табе няма пра што турбавацца", - падумаѓ Тар.

Калi б у мацi Тара было такое палiто. Якi сэнс думаць? Вы пачынаеце думаць, i вам становiцца ѓсё сумней i сумней. Якая карысць ад гэтага? Калi будзеш працягваць у тым жа духу, магчыма, табе ѓдасца згуляць дзiця. Падыходзiць iншае дзiця i кажа: "У чым справа, Тар?" Што ты збiраешся адказаць?

Тар гадзiнамi спрабаваѓ прыдумаць новыя спосабы зарабiць грошы. У горадзе ёсць праца, але за ёй палюе шмат хлопчыкаѓ. Ён бачыѓ, як вандроѓныя мужчыны выходзiлi з цягнiкоѓ у прыгожым цёплым адзеннi, а жанчыны цёпла апранутымi. Падарожнiк, якi жыѓ у горадзе, прыйшоѓ дадому, каб убачыць сваю жонку. Ён стаяѓ у бары Шутэра i пiѓ з двума iншымi мужчынамi, i калi Тар схапiѓ яго за грошы, якiя ён павiнен быѓ за газету, ён выцягнуѓ з кiшэнi вялiкi пачак банкнот.

- Ох, чорт, чувак, у мяне няма здачы. Пакiнь гэта да наступнага разу.

Сапраѓды, адпусцi! Такi чалавек не ведае, што такое сорак цэнтаѓ. Вось такiя хлопцы, якiя расхаджваюць з чужымi грашыма ѓ кiшэнях! Калi вы будзеце раздражняцца i настойваць, яны спыняць выпуск газеты. Вы не можаце дазволiць сабе губляць клiентаѓ.

Аднойчы ѓвечары Тар чакаѓ дзве гадзiны ѓ офiсе адваката Уэйлi, спрабуючы атрымаць крыху грошай. Наблiжалiся Каляды. Адвакат Уэйлi павiнен быѓ яму пяцьдзесят цэнтаѓ. Ён убачыѓ мужчыну, якi падымаѓся па лесвiцы ѓ офiс адваката, i выказаѓ меркаванне, што, магчыма, гэты мужчына быѓ клiентам. Яму даводзiлася вельмi ѓважлiва сачыць за такiмi хлопцамi [як адвакат Уэйлi]. [Ён] быѓ павiнен грошы ѓсяму гораду. Такi чалавек, калi ѓ яго ёсць грошы, будзе iх выграбаць, але яны дастаюцца яму нячаста. Вы павiнны быць на месцы.

У той вечар, за тыдзень да Калядаѓ, Тар убачыѓ, як мужчына, фермер, падышоѓ да офiса, i, паколькi яго цягнiк з паперамi спазняѓся, пайшоѓ адразу за iм. Там быѓ невялiкi цёмны вонкавы кабiнет i ѓнутраны з камiнам, дзе сядзеѓ адвакат.

Калi табе прыйшлося чакаць звонку, ты, вядома, застудзiѓся. Два-тры танныя крэслы, нейкi ейны шчуплы танны стол. Нават часопiса няма, каб паглядзець. Каб ён i быѓ, то было б так цёмна, што нiчога не было вiдаць.

Тар сядзеѓ у офiсе i чакаѓ, поѓны пагарды. Ён падумаѓ пра iншых адвакатаѓ у горадзе. Быѓ у Юрыста Кiнга вялiкi, прыгожы i акуратны кабiнет. Людзi казалi, што ён забаѓляѓся з чужымi жонкамi. Ну, ён быѓ кемлiвым чалавекам, меѓ практычна ѓсю добрую практыку ѓ горадзе. Калi такi чалавек быѓ вiнаваты вам грошай, вы не сталi б хвалявацца. Аднойчы вы сустрэлi яго на вулiцы, i ён заплацiѓ вам, не сказаѓшы нi слова, сам дадумаѓся i быццам бы не даѓ вам чацверта лiшняга. На Каляды такi чалавек каштаваѓ даляр. Калi прайшло два тыднi пасля Калядаѓ, перш чым ён падумаѓ пра гэта, ён адмовiѓся ад гэтага адразу, як толькi ѓбачыѓ цябе.

Такi мужчына можа быць вольны з чужымi жонкамi, ён можа быць гатовы да вывастранай практыцы. Магчыма, iншыя адвакаты сказалi, што ён так зрабiѓ, толькi таму, што яны раѓнавалi, ды i ѓвогуле яго жонка паводзiла сябе даволi нядбайна. Часам, калi Тар хадзiла з дзённай газетай, яна нават не ѓкладвала валасы. Траву ѓ двары нiколi не падстрыгалi, нi за чым не даглядалi, але адвакат Кiнг кампенсаваѓ гэта тым, як ён уладкаваѓ свой офiс. Магчыма, менавiта яго схiльнасць заставацца ѓ офiсе, а не дома, зрабiла яго такiм добрым юрыстам.

Тар доѓга прасядзеѓ у кабiнеце адваката Уэйлi. Унутры ён мог чуць галасы. Калi нарэшце фермер пачаѓ выходзiць, двое мужчын на iмгненне пастаялi ля вонкавых дзвярэй, а затым фермер дастаѓ з кiшэнi крыху грошай i аддаѓ iх адвакату. Сыходзячы, ён ледзь не звалiѓся на Тара, якi думаѓ, што, калi ѓ яго ёсць якая-небудзь юрыдычная справа, ён аднясе яго адвакату Кiнгу, а не такому чалавеку, як Уэйлi.

Ён устаѓ i ѓвайшоѓ у кабiнет адваката Уэйлi. "Няма нiякiх шанцаѓ, што ён загадвае мне пачакаць да якога-небудзь iншага дня". Мужчына стаяѓ каля акна, усё яшчэ трымаючы ѓ руцэ грошы.

Ён ведаѓ, чаго хацеѓ Тар. "Колькi я вам вiнен?" ён спытаѓ. Гэта было пяцьдзесят цэнтаѓ. Ён выцягнуѓ двухдоларавую купюру, i Тару прыйшлося хутка думаць. Калi хлопчыку пашчасцiла злавiць яго на змыве, такi мужчына мог падарыць даляр на Каляды, а мог увогуле нiчога не падарыць. Тар вырашыѓ сказаць, што ѓ яго няма рэшты. Мужчына мог падумаць аб наблiжэннi Калядаѓ i даць яму дадатковыя пяцьдзесят цэнтаѓ або сказаць: "Ну, прыходзь на наступным тыднi", i Тару прыйшлося б чакаць дарма. Яму давядзецца зрабiць гэта зноѓ.

- У мяне няма рэшты, - сказаѓ Тар. Так цi iнакш, ён зрабiѓ рашучы крок. Мужчына на iмгненне завагаѓся. У яго вачах гарэла няѓпэѓненае святло. Калi хлопчыку, як Тару, патрэбны грошы, ён вучыцца глядзець людзям у вочы. У рэшце рэшт, у адваката Уэйлi было трое цi чацвёра дзяцей, i клiент у яго з'яѓляѓся нячаста. Магчыма, ён думаѓ аб Ражджастве для сваiх дзяцей.

Калi такi чалавек не можа прыняць рашэнне, ён, хутчэй за ѓсё, зробiць якое-небудзь глупства. Вось што робiць яго такiм, якi ён ёсць. Тар стаяѓ з двухдоларавай купюрай у руцэ i чакаѓ, не прапануючы вярнуць яе, i мужчына не ведаѓ, што рабiць. Спачатку ён зрабiѓ невялiкi рух рукой, не вельмi моцны, а потым узмацнiѓ.

Ён зрабiѓ рашучы крок. Тару стала крыху сорамна i крыху ганарлiва. Ён правiльна зладзiѓся з гэтым чалавекам. "Ах, пакiньце рэшту. Гэта на Каляды", - сказаѓ мужчына. Тар быѓ так здзiѓлены, атрымаѓшы такiм чынам цэлых паѓтара даляра дадаткова, што не змог адказаць. Выйшаѓшы на вулiцу, ён зразумеѓ, што нават не падзякаваѓ адвакату Уэйлi. Яму хацелася вярнуцца i пакласцi лiшнi даляр на стол адваката. - Пяцьдзесят цэнтаѓ дастаткова на Каляды ад такога чалавека, як ты. Хутчэй за ѓсё, калi надыдзе час Калядаѓ, у яго не будзе нi цэнта, каб купiць падарункi сваiм дзецям. На адвакаце было чорнае палiто, усё да бляску, i невялiкi чорны гальштук, таксама блiскучы. Тар не хацеѓ вяртацца i хацеѓ пакiнуць грошы. Ён не ведаѓ, што рабiць. Ён правёѓ з гэтым чалавекам гульню, сказаѓшы, што ѓ яго не было рэшты, калi яна ѓ яго была, i гульня спрацавала занадта добра. Калi б ён атрымаѓ хаця б пяцьдзесят цэнтаѓ, як ён планаваѓ, усё было б у парадку.

Паѓтара даляра ён пакiнуѓ сабе, занёс дадому мацi, але на працягу некалькiх дзён кожны раз, калi ён думаѓ пра гэтае здарэнне, яму было сорамна.

Так ужо склалiся справы. Вы прыдумляеце хiтрую схему, каб атрымаць нешта дарма, i атрымлiваеце гэта, [а] затым, калi вы гэта атрымлiваеце, гэта i напалову не так добра, як вы спадзявалiся.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХVII

УСЕ ЕЖЫЦЬ Ежа. [Тар Мурхед шмат думаѓ пра ежу.] Дзiк Мурхед, калi з'ехаѓ за горад, адчуваѓ сябе нядрэнна. Многiя людзi выказалiся нармальна наконт ежы. Некаторыя жанчыны ад прыроды былi добрымi кухарамi, iншыя - не. Бакалейшчык прадаваѓ ежу ѓ сваёй краме i мог прыносiць яе дадому. Джону, якi працуе на фабрыцы, трэба было мець нешта iстотнае. Ён ужо вырас i выглядаѓ амаль як мужчына. Калi ён быѓ дома, па начах i па нядзелях, ён маѓчаѓ, як мацi. Магчыма, гэта адбылося таму, што ён хваляваѓся, магчыма, яму давялося зашмат працаваць. Ён працаваѓ там, дзе рабiлi веласiпеды, але ѓ яго iх не было. Дзягоць часта праходзiѓ мiма доѓгага цагельнi. Зiмой усе вокны былi зачынены, а на вокнах былi жалезныя рашоткi. Гэта было зроблена для таго, каб прадухiлiць пранiкненне злодзеяѓ уначы, але з-за гэтага будынак выглядаѓ як гарадская турма, толькi нашмат больш. Праз некаторы час Тару [давядзецца] паехаць туды на працу, а Роберт паклапоцiцца аб продажы газет. Час амаль нетутэйша.

Тар баяѓся думкi аб тым, што настане час, калi ён стане працоѓным на фабрыцы. Яму сняцца дзiѓныя сны. Дапусцiм, апынецца, што ён наогул не быѓ Мурхедам. Ён мог быць сынам багатага чалавека, якi з'яжджаѓ за мяжу. Мужчына прыйшоѓ да сваёй мацi i сказаѓ: "Вось маё дзiця. Яго мацi памерла, i мне давядзецца з'ехаць за мяжу. Калi я не вярнуся, вы можаце пакiнуць яго сабе як уласнае дзiця. Нiколi не паведамляйце яму пра гэта. Калi-небудзь я вярнуся, i тады мы ѓбачым тое, што ѓбачым".

Калi яму прыснiѓся такi сон, Тар уважлiва паглядзеѓ на сваю мацi. Ён паглядзеѓ на свайго бацьку, на Джона, Роберта i Маргарэт. Ну, ён паспрабаваѓ уявiць, што не падобны на астатнiх. Гэты сон прымусiѓ яго адчуць сябе крыху няверным. Ён абмацаѓ нос пальцамi. Гэта была не тая форма носа, што ѓ Джона або Маргарэт.

Калi нарэшце стала вядома, што ён належыць да iншага паходжання, ён нiколi не стаѓ бы выкарыстоѓваць iншых у сваiх iнтарэсах. У яго будуць грошы, безлiч iх, i з усiмi Мурхедамi будуць абыходзiцца так, як калi б яны былi яму роѓнымi. Магчыма, ён пайшоѓ бы да сваёй мацi i сказаѓ: "Не дазваляй iншым ведаць. Таямнiца пахаваная ѓ маiх грудзях. Яно застанецца там запячатаным назаѓжды. Джон паступiць у каледж, Маргарэт будзе мець прыгожую вопратку, а Роберт - ровар ".

Падобныя думкi прымусiлi Тара вельмi далiкатна ставiцца да ѓсiх астатнiх Мурхедаѓ. Якiя цудоѓныя рэчы ён купiѓ бы для сваёй мацi. Яму прыйшлося ѓсмiхнуцца пры думцы аб тым, як Дзiк Мурхед будзе хадзiць па горадзе, пракладваючы валкi. У яго маглi б быць модныя камiзэлькi, футравае палiто. Яму не прыйшлося б працаваць, ён мог бы проста правесцi час у якасцi лiдэра гарадскога аркестра цi нешта падобнае.

Вядома, Джон i Маргарэт засмяялiся б, калi б даведалiся, што адбываецца ѓ галаве Тара, але нiкому пра гэта ведаць не абавязкова. Вядома, гэта была няпраѓда, проста пра што можна было думаць па начах пасля таго, як ён клаѓся спаць, i калi ён зiмовымi вечарамi iшоѓ па цёмных завулках са сваiмi паперамi.

Часам, калi добра апрануты мужчына выходзiѓ з цягнiка, Тару амаль здавалася, што яго мара вось-вось спраѓдзiцца. Калi б мужчына падышоѓ проста да яго i сказаѓ: "Сыне мой, сыне мой. Я твой бацька. Я быѓ у замежных краiнах i назапасiѓ вялiзны стан. Цяпер я прыйшоѓ зрабiць цябе багатым. Ты атрымаеш усё, што пажадае тваё сэрца". Калi нешта падобнае адбудзецца, Тар думаѓ, што не надта здзiвiцца. Ён у любым выпадку быѓ гатовы да гэтага, усё прадумаѓ.

Мацi Тара i яго сястры Маргарэт заѓсёды даводзiлася думаць аб ежы. Трохразовае харчаванне для галодных хлопчыкаѓ. Рэчы, якiя трэба прыбраць. Часам, калi Дзiк падоѓгу з'яжджаѓ за горад, ён прыходзiѓ дадому з вялiкай колькасцю вясковай каѓбасы цi свiнiны.

У iншых выпадках, асаблiва зiмой, Мурхеды падалi даволi нiзка. Мяса яны елi толькi раз на тыдзень, нi масла, нi пiрагоѓ, нават у нядзелю. Iм пяклi кукурузную муку ѓ аладкi i капусту з плаваючымi ѓ ёй кавалачкамi тоѓстай свiнiны. У гэтым можна прахарчаваць хлеб.

Мэры Мурхед узяла кавалачкi салёнай свiнiны i падсмажыла на ёй тлушч. Затым яна прыгатавала падлiѓку. Гэта было добра для хлеба. Фасоль мае вялiкае значэнне. Вы рыхтуеце рагу з салёнай свiнiнай. У любым выпадку, гэта не так ужо дрэнна i напаѓняе вас.

Хэл Браѓн i Джым Мур часам угаворвалi Тара пайсцi з iмi дадому паесцi. Жыхары маленькiх гарадоѓ заѓсёды так робяць. Магчыма, Тар дапамагаѓ Хэлу рабiць працу па хаце, i Хэл пайшоѓ з iм па разносе газет. Час ад часу можна заходзiць у чужую хату, але калi вы робiце гэта часта, у вас павiнна быць магчымасць запрасiць iх да сябе дадому. У крайнiм выпадку падыдзе кукурузная каша або капусту, але не варта прасiць госця сесцi за яе. Калi вы бедныя i маеце патрэбу, вы не хочаце, каб увесь горад ведаѓ i казаѓ пра гэта.

Фасоль або рагу з капусты, з'едзеныя, можа быць, за сталом на кухнi ѓ кухоннай плiты, а! Часам зiмой Мурхеды не маглi дазволiць сабе развесцi больш за адно вогнiшча. Iм трэба было есцi, рабiць урокi, распранацца перад сном, рабiць усё на кухнi. Калi яны елi, мацi Тара папрасiла Маргарэт прынесцi ежу. Гэта было зроблена для таго, каб дзецi не бачылi, як моцна трэслiся яе рукi пасля дзённага мыцця.

У Браунаѓ, калi туды паехаѓ Тар, такое багацце. Вы б не падумалi, што ѓ свеце ёсць так шмат усяго. Калi б вы ѓзялi ѓсё, што маглi, нiхто б гэтага не заѓважыѓ. Ад аднаго позiрку на стол у цябе балелi вочы.

У iх былi вялiкiя талеркi з бульбяным пюрэ, смажаная курыца з добрай падлiѓкай - можа быць, у ёй плавалi маленькiя кавалачкi добрага мяса - таксама не тонкае - тузiн вiдаѓ джэмаѓ i жэле ѓ шклянках - гэта выглядала так прыгожа, так прыгожа, што немагчыма было з цяжкасцю магу ѓзяць запечаны ѓ карычневым цукры - цукар растае i ѓтварае на iм густую лядзяш - вялiкiя мiскi, поѓныя яблыкаѓ, бананаѓ i апельсiнаѓ, фасолi, запечаных у вялiкай страве - усё карычневы зверху - iндычка часам, калi гэта не Каляды, Дзень Падзякi або нешта ѓ гэтым родзе, тры цi чатыры вiды . пластамi - белая глазура зверху, часам з захраснулi ѓ ёй чырвонымi цукеркамi - яблычныя клёцкi.

Кожны раз, калi Тар прыходзiѓ, на стале ляжалi розныя рэчы - шмат i заѓсёды добрыя. Дзiѓна, што Хэл Браѓн не стаѓ тоѓшчы. Ён быѓ такiм жа худым, як Тар.

Калi мама Браѓн не рыхтавала, гэта рабiла адна з вялiкiх дзяѓчынак Браѓн. Усе яны былi добрымi кухарамi. Тар гатовы быѓ паспрачацца, што Маргарэт, калi б у яе была такая магчымасць, таксама магла б выдатна гатаваць. У вас павiнна быць усё, што можна прыгатаваць, i ѓ вялiкай колькасцi.

Як бы нi холадна, пасля такога кармлення пачуваешся ѓсiм цёпла. Вы можаце хадзiць па вулiцы ѓ расшпiленым палiто. Вы амаль пацееце, нават на вулiцы i ѓ нулявое надвор'е.

Хэл Браун быѓ равеснiкам Тара i жыѓ у сям'i, дзе ѓсе астатнiя выраслi. Дзяѓчынкi Браѓн, Кейт, Сью, Салi, Джэйн i Мэры, былi вялiкiмi, моцнымi дзяѓчынкамi - iх пяцёра - i быѓ старэйшы брат, якi працаваѓ у цэнтры горада ѓ краме Браунаѓ. Яго звалi маляня Браѓн, таму што ён быѓ такiм доѓгiм i вялiкiм. Ну, яго рост быѓ шэсць футаѓ тры цалi. Карычневы стыль харчавання, так, яго падтрымаѓ. Ён мог адной рукой ухапiцца за каѓнер палiто Хэла, а другой - за каѓнер Тара, i мог падняць iх абодвух з падлогi, зрабiѓшы гэта без нiякiх намаганняѓ.

Ма Браѓн была не такой ужо вялiкай. Яна была не такой высокай, як мацi Тара. Вы нiколi не маглi сабе ѓявiць, як у яе мог быць такi сын, як Шорт, або такiя дочкi, як яна. Тар i Джым Мур часам казалi пра гэта. "Ну i справы, здаецца, гэта немагчыма зрабiць", - сказаѓ Джым.

У Карантышкi Браѓна былi плечы, як у каня. Магчыма, справа была ѓ ежы. Магчыма, Хэл калi-небудзь стане такiм. Тым не менш, Муры нядрэнна харчавалiся, а Джым быѓ не такiм высокiм, як Тар, хоць i быѓ крыху таѓсцей. Ма Браун ела тую ж ежу, што i астатнiя. Паглядзi на яе.

Тата Браѓн i дзяѓчынкi былi вялiкiя. Калi ён быѓ дома, Па Браѓн - яго называлi Кэлам - амаль нiколi не прамаѓляѓ нi слова. У доме шумелi дзяѓчынкi, а таксама Маляня, Хэл i мацi. Мацi ѓвесь час лаяла, але яна нiчога не мела на ѓвазе, i нiхто не звяртаѓ на яе нiякай увагi. Дзецi смяялiся i адпускалi жарты, а часам пасля вячэры ѓсе дзяѓчынкi кiдалiся на маляня i спрабавалi павалiць яго на падлогу. Калi яны разбiвалi страву цi два, Ма Браѓн лаяла iх, але гэта нiкога не хвалявала. Калi яны гэтым займалiся, Хэл спрабаваѓ дапамагчы старэйшаму брату, але той не ѓ рахунак. Гэта было вiдовiшча, якое трэба ѓбачыць. Калi ѓ дзяѓчынак парвуць сукенкi, гэта не мае значэння. Нiхто не раззлаваѓся.

Кэл Браѓн, павячэраѓшы, увайшоѓ у гасцiную i сеѓ чытаць кнiгу. Ён заѓсёды чытаѓ такiя кнiгi, як "Бэн Гур", "Рамола" i "Складаннi Дзiкенса", i калi адна з дзяѓчынак прыходзiла i пастукала па пiянiна, ён адразу ж працягваѓ.

Такi чалавек, якi заѓсёды трымае ѓ руцэ кнiгу, калi ён дома! Ён валодаѓ найбуйнейшай крамай мужчынскага адзення ѓ горадзе. Мусiць, на доѓгiх сталах ляжала тысяча касцюмаѓ. Вы маглi б атрымаць касцюм за пяць даляраѓ наперад i даляр у тыдзень. Такiм чынам Тар, Джон i Роберт атрымалi сваё.

Калi зiмовым вечарам пасля вячэры ѓ доме Браунаѓ рабiлася пекла, Ма Браун працягвала крычаць i казаць: "Цяпер паводзьце сябе прыстойна. Хiба ты не бачыш, як чытае твой тата? але нiхто не звярнуѓ увагi. Кэла Браѓна, падобна, гэта не хвалявала. "Ах, пакiньце iх у спакоi", - казаѓ ён, калi казаѓ што-небудзь. Часцей за ѓсё ён нават гэтага не заѓважаѓ.

Тар стаяѓ крыху ѓбаку, спрабуючы схавацца. Было прыемна прыйсцi ѓ [хата] Браунаѓ паесцi, але ён не мог рабiць гэта занадта часта. Мець такога бацьку, як Дзiк Мурхед, i такую мацi, як Мэры Мурхед, было зусiм не падобна на прыналежнасць да такой сям'i, як Брауны.

Ён не мог запрасiць Хэла Браѓна або Джыма Мура прыйсцi да Мурхедаѓ i з'есцi капусту.

Ну, ежа - гэта не адзiнае. Джыму цi Хэлу можа быць усё роѓна. А вось Мэры Мурхед, старэйшы брат Тара Джон, Маргарэт зрабiлi б гэта. Мурхеды ганарылiся гэтым. У доме Тара ѓсё было схавана. Вы ляжыце ѓ ложку, i ваш брат Джон ляжыць побач з вамi ѓ тым жа ложку. У суседнiм пакоi спiць Маргарэт. Ёй патрэбны асобны пакой. Гэта таму, што яна дзяѓчынка.

Вы ляжыце ѓ ложку i думаеце. Джон, магчыма, робiць тое ж самае, Маргарэт, магчыма, робiць тое ж самае. Мурхед у такi час нiчога не сказаѓ.

Схаваѓшыся ѓ сваiм куце вялiкай сталовай [у Браунаѓ], Тар назiраѓ за бацькам Хэла Браѓна. Мужчына пастарэѓ i пасiвеѓ. Вакол вачэй у яго былi невялiкiя маршчынкi. Калi ён чытаѓ кнiгу, ён апранаѓ акуляры. Прадавец адзення быѓ сынам паспяховага буйнога фермера. Ён ажанiѓся з дачкой iншага [паспяховага] фермера. Затым ён прыехаѓ у горад i адчынiѓ краму. Калi ягоны бацька памёр, яму дасталася ферма, а пазней i яго жонка таксама атрымала грошы.

Такiя людзi заѓсёды жылi ѓ адным месцы. Тут заѓсёды было шмат ежы, адзення, цёплых дамоѓ. Яны не бадзялiся па месцах, жылi ѓ маленькiх убогiх хатках i раптам з'яжджалi, таму што наблiжаѓся тэрмiн арэнды, а яны не маглi яе заплацiць.

Яны не ганарылiся, iм не трэба было ганарыцца.

У доме Браунаѓ адчуванне цёплай бяспекi. Выдатныя моцныя дзяѓчаты змагаюцца са сваiм высокiм братам на падлозе. Сукенкi рвуцца. -

Дзяѓчынкi Браѓн умелi даiць кароѓ, гатаваць, рабiць што заѓгодна. Яны пайшлi з маладымi людзьмi на танцы. Часам у доме, у прысутнасцi Тара i свайго малодшага брата, яны гаварылi такiя рэчы пра мужчын, жанчын i жывёл, што Тар чырванеѓ. Калi, калi дзяѓчынкi так гарэзавалi, iх бацька быѓ побач, ён нават не загаварыѓ.

Ён i Тар былi адзiнымi маѓклiвымi людзьмi ѓ доме Браунаѓ.

Цi было гэта таму, што Тар не хацеѓ, каб хто-небудзь з Браунаѓ ведаѓ, як ён рады знаходзiцца ѓ iх доме, быць такiм цёплым, бачыць усю весялосць i быць такой сытай ежай?

За сталом, калi хтосьцi прасiѓ яго даць яшчэ порцыю, ён заѓсёды круцiѓ галавой i гаварыѓ слабым голасам "Не", але Кэл Браѓн, якi абслугоѓваѓ, не звяртаѓ увагi. "Перадай яго талерку", - сказаѓ ён адной з дзяѓчын, i яна вярнулася да Тара з поѓнай навалам. Яшчэ смажаная курыца, падлiѓка, яшчэ адна вялiзная куча бульбянога пюрэ, яшчэ адзiн кавалак пiрага. Вялiкiя дзяѓчынкi Браѓн i Карантышка [Браѓн] паглядзелi адна на адну i ѓсмiхнулiся.

Часам адна з дзяѓчынак Браѓн пачынала абдымаць i цалаваць Тара прама на вачах у астатнiх. Гэта было пасля таго, як яны ѓсё ѓсталi з-за стала i калi Тар спрабаваѓ схавацца, забiѓшыся ѓ кут. Калi яму ѓдавалася гэта зрабiць, ён маѓчаѓ i назiраѓ, бачыѓ маршчынкi пад вачыма Кэла Браѓна, пакуль той чытаѓ кнiгу. У вачах купца заѓсёды было нешта смешнае, але ён нiколi не смяяѓся ѓголас.

Тар спадзяваѓся, што памiж Шорт i дзяѓчынкамi пачнецца барацьбiтаѓскi паядынак. Тады яны ѓсё захапяцца i пакiнуць яго ѓ спакоi.

Ён не мог занадта часта хадзiць да Браунаѓ цi да Джыма Мура, таму што яму не хацелася прасiць iх прыйсцi да яго дадому i з'есцi хоць бы адну страву з кухоннага стала, дзiця, магчыма, плакала.

Калi адной з дзяѓчын захацелася пацалаваць яго, ён не змог стрымаць пачырванення, i гэта рассмяшыла астатнiх. Вялiкая дзяѓчынка, амаль жанчына, зрабiла гэта, каб падражнiць яго. Ва ѓсiх дзяѓчынак Браѓна былi моцныя рукi i велiзарныя матчыныя грудзi. Той, хто яго дражнiѓ, моцна абняѓ яго, а затым, падняѓшы твар, пацалаваѓ яго, пакуль ён супрацiѓляѓся. Хэл Браун вылiѓся смехам. Яны нiколi не спрабавалi пацалаваць Хэла, таму што ён не чырванеѓ. Тар хацеѓ бы, каб ён не зрабiѓ гэтага. Ён нiчога не мог з гэтым зрабiць.

Дзiк Мурхед зiмой заѓсёды хадзiѓ па фермерскiх дамах, робячы выгляд, што шукае працу па маляваннi i развешваннi папер. Можа, так яно i было. Калi б вялiкая дзяѓчынка з якога-небудзь фермерскага дома, якая-небудзь дзяѓчынка накшталт адной з дзяѓчынак Браѓн, паспрабавала яго пацалаваць, ён бы нiколi не пачырванеѓ. Яму б гэта спадабалася. Дзiк не быѓ такi чырванелы. Тар бачыѓ дастаткова, каб зразумець гэта.

Дзяѓчынкi Браѓн i маляня Браѓн не былi такiмi чырванелымi, але яны не былi падобныя на Дзiка.

У Дзiка, якi з'ехаѓ за горад, заѓсёды было ѓдосталь ежы. Людзям ён падабаѓся, бо ён быѓ цiкавы. Тара запрасiлi да Мураѓ i Браѓна. У Джона i Маргарэт былi сябры. Iх таксама запрасiлi. Мэры Мурхед засталася дома.

Жанчыне, калi ѓ яе ёсць дзецi, калi яе мужчына не вельмi добры кармiцель, прыходзiцца горш за ѓсё, так. Мацi Тара была такой жа чырванелай, як i Тар. Калi Тар падрасце, магчыма, ён зладзiцца з гэтым. Такiя жанчыны, як яго мацi, нiколi не былi.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХVIII

ТУТ БЫЛО _ А чалавек у горадзе - Хог Хокiнс. Людзi называлi яго гэтым iмем проста ѓ твар. Ён даставiѓ рабятам Мурхедаѓ шмат клопатаѓ.

Ранiшнiя газеты Клiѓленда каштавалi па два цэнты кожная, але калi вам дастаѓлялi газету на хату цi ѓ краму, вы атрымлiвалi яе за дзесяць цэнтаѓ на працягу шасцi дзён. Нядзельныя газеты былi асаблiвымi i прадавалiся па пяць цэнтаѓ. Людзi ѓ сябе дома звычайна бралi вячэрнiя газеты, але крамы, некалькi юрыстаѓ ды iншыя, хацелi ранiшнюю газету. Ранiшняя газета прыйшла а восьмай гадзiне. Самы час пабегаць з паперамi i дабрацца да школы. Мноства людзей падышло да цягнiка, каб забраць газету [там].

Хог Хокiнс заѓсёды так рабiѓ. Яму патрэбна была газета, бо ён гандляваѓ свiннямi, купляѓ iх у фермераѓ i адпраѓляѓ на гарадскiя рынкi. Яму трэба было ведаць рынкавыя кошты горада.

Калi Джон прадаваѓ газеты, Хог Хокiнс аднойчы быѓ вiнен яму сорак цэнтаѓ, i ён сказаѓ, што заплацiѓ iх, хоць не заплацiѓ. Адбылася сварка, i ён напiсаѓ у рэдакцыю гарадской газеты i паспрабаваѓ адабраць агенцтва Джона. У лiсце ён сказаѓ, што Джон быѓ несумленным i дзёрзкiм чалавекам.

Гэта выклiкала шмат праблем. Джону прыйшлося прымусiць адваката Кiнга i трох цi чатырох гандляроѓ напiсаць, што ён сышоѓ. К. Не вельмi прыемна пытацца. Джон ненавiдзеѓ гэта.

Затым Джон захацеѓ паквiтацца з Хог Хокiнсам i зрабiѓ гэта. Гэты чалавек мог бы зэканомiць два цэнты на тыдзень, калi б у яго ѓсё было ѓ парадку, i ѓсе ведалi, што два цэнты значаць для такога чалавека вельмi шмат, але Джон прымусiѓ яго плацiць гатоѓкай кожны дзень [пасля гэтага]. Калi б ён заплацiѓ за тыдзень наперад, Джон б дабiѓся пагашэння старога доѓгу. Хог Хокiнс нiколi б не даверыѓ яму свае дзесяць цэнтаѓ. Ён ведаѓ гэта лепш за ѓсё.

Спачатку Хог увогуле спрабаваѓ наогул не купляць паперу. Яны ѓзялi яго ѓ цырульнi i ѓ гатэлi, i ён валяѓся паѓсюль, i ён зайшоѓ у адно з двух месцаѓ i сядзеѓ, гледзячы на ??яго некалькi дзён па ранiцах, але гэта не магло працягвацца доѓга. У старога пакупнiка свiней была маленькая брудная белая барада, якую ён нiколi не стрыг, i ён быѓ лысы.

Няма грошай у такога чалавека на цырульнiка. У цырульнi яны пачалi хаваць газету, калi ѓбачылi, што ён наблiжаецца, i служачы ѓ гатэлi зрабiѓ тое ж самае. Нiхто не хацеѓ, каб ён быѓ побач. Ён адчуѓ нешта жудаснае.

Калi ѓ Джона Мурхеда з'явiлася перхаць, яго немагчыма было зрушыць з месца, як цагляную сцяну. Ён мала што казаѓ, але [упэѓнены] мог стаяць на месцы. Калi Хог Хокiнс хацеѓ атрымаць газету, яму даводзiлася бегчы на станцыю з двума цэнтамi ѓ руцэ. Калi ён знаходзiѓся праз дарогу i крычаѓ, Джон не зважаѓ. Людзям даводзiлася ѓсмiхацца, калi яны бачылi гэта. Стары заѓсёды цягнуѓся за паперай, перш чым даць Джону два цэнты, але Джон хаваѓ паперу за спiну. Часам яны проста стаялi так, гледзячы сябар на сябра, i тады стары здаваѓся. Калi гэта адбывалася на станцыi, багажнiк, кур'ер i чыгуначная брыгада смяялiся. Яны шапталiся з Джонам, калi Хог паварочваѓся спiной. "Не здавайся", - сказалi яны. Мала [дастаткова] шанцаѓ на гэта.

Неѓзабаве [амаль] усе былi ѓ захапленнi ад Хога. Ён падмануѓ многiх людзей i быѓ настолькi скупы, што амаль не марнаваѓ нi цэнта. Ён жыѓ адзiн у невялiкiм цагляным доме на вулiцы за могiлкамi, i амаль заѓсёды ѓ двары выпускалi свiней. У спякотнае надвор'е пах гэтага месца можна было адчуць за паѓмiлi. Людзi спрабавалi арыштаваць яго за тое, што ён трымае гэтае месца такiм брудным, але ён нейкiм чынам пазбег гэтага. Калi б яны прынялi закон, нiхто не мог бы трымаць свiней у горадзе, гэта пазбавiла б многiх iншых людзей магчымасцi ѓтрымлiваць [дастаткова чыстых] свiней, а яны гэтага не хацелi. Свiнню можна ѓтрымоѓваць у чысцiнi гэтак жа, як сабаку цi котку, але такi чалавек нiколi не будзе ѓтрымоѓваць нiчога ѓ чысцiнi. У маладосцi ён быѓ жанаты на дачцы фермера, але ѓ яе так i не было дзяцей, i яна памерла праз тры цi чатыры гады. Некаторыя казалi, што, калi яго жонка была жывая, ён быѓ не такi ѓжо дрэнны.

Калi Тар пачаѓ прадаваць газеты, варожасць памiж Хог Хокiнсам i Мурхедамi працягвалася.

Тар не быѓ такiм хiтрым, як Джон. Ён дазволiѓ Хогу ѓвайсцi ѓ яго адразу за дзесяць цэнтаѓ, i гэта даставiла старому вялiкае задавальненне. Гэта была перамога. Метад Джона заѓсёды складаѓся ѓ тым, каб нiколi не казаць нi словы. Ён стаяѓ, трымаючы газету за спiной, i чакаѓ. "Нi грошай, нi паперы". Гэта была яго лiнiя.

Тар паспрабаваѓ аблаяць [Хога], спрабуючы вярнуць свае дзесяць цэнтаѓ, i гэта дало старому магчымасць пасмяяцца [над iм]. У часы Джона смех быѓ па iншым боку плота.

[I] потым нешта адбылося. Прыйшла вясна, i быѓ доѓгi дажджлiвы час. Аднойчы ноччу на ѓсход ад горада мост быѓ размыты, i ранiшнi цягнiк не прыйшоѓ. На вакзале было адзначана спазненне спачатку на тры гадзiны, а потым на пяць. Дзённы цягнiк павiнен быѓ прыбыць у чатыры трыццаць, а ѓ канцы сакавiцкага дня ѓ Агаё, калi iдзе дождж i нiзкiя аблокi, да пяцi ѓжо амаль сцямнела.

У шэсць Тар спусцiѓся паглядзець цягнiкi, а потым пайшоѓ дадому вячэраць. Ён пайшоѓ зноѓ у сем i ѓ дзевяць. Цягнiкоѓ няма ѓвесь дзень. Тэлеграфiст сказаѓ яму, што яму лепш пайсцi дадому i забыцца пра гэта, i ён пайшоѓ дадому, думаючы, што пойдзе спаць, але Маргарэт напала ёй на вуха.

Што з ёю было, Тар не ведаѓ. Звычайна яна паводзiла сябе не так, як у тую ноч. Джон прыйшоѓ дадому з працы стомлены i лёг спаць. Мэры Мурхед, бледная i хворая, рана лягла спаць. Было не вельмi холадна, але дождж iшоѓ увесь час, i на вулiцы было цёмна як смоль. Магчыма, каляндар казаѓ, што гэта павiнна была быць месячная ноч. Ва ѓсiм горадзе было выключана электрычнае асвятленне.

Справа не ѓ тым, што Маргарэт спрабавала сказаць Тару, што яму трэба рабiць са сваёй працай. Яна проста нервавалася i хвалявалася без якой-небудзь прычыны i сказала, што ведае, што калi яна ляжа спаць, то не зможа заснуць. У дзяѓчынак часам так бывае. Магчыма, гэта была вясна. "Ах, давай пасядзiм, пакуль не прыйдзе цягнiк, а потым разнясём паперы", - працягвала яна казаць. Яны былi на кухнi, а мацi, вiдаць, пайшла спаць у свой пакой. Яна не сказала нi слова. Маргарэт надзела плашч Джона i гумовыя боты. На Тары быѓ пончон. Ён мог бы пакласцi пад яго свае паперы i захаваць iх сухiмi.

У той вечар яны пайшлi на вакзал а дзесятай i зноѓ у адзiнаццаць.

На Мэйн-стрыт не было нi душы. Нават начны вартаѓнiк схаваѓся. [Гэта была ноч, калi нават злодзей не выходзiѓ з дому.] Тэлеграфiсту давялося застацца, але ён бурчаѓ. Пасля таго як Тар тры цi чатыры разы спытаѓся ѓ яго пра цягнiк, ён не адказаѓ. Ну, ён хацеѓ быць дома ѓ ложку. Усё зрабiлi, акрамя Маргарэт. Яна заразiла Тара сваёй нервовасцю [i хваляваннем].

Прыйдучы на вакзал у адзiнаццаць, яны вырашылi застацца. "Калi мы зноѓ пойдзем дадому, мы, хутчэй за ѓсё, разбудзiм маму", - сказала Маргарэт. На вакзале на лаѓцы сядзела тоѓстая вясковая жанчына i спала з адкрытым ротам. Яны пакiнулi палаючае святло [там], але яно было даволi цьмяным. Такая жанчына збiралася наведаць сваю дачку ѓ iншым горадзе, дачку, якая захварэла, цi збiралася нарадзiць дзiця, цi нешта падобнае. Вясковыя жыхары мала падарожнiчаюць. Калi яны прымуць рашэнне, яны вытрымаюць усё. Запусцiце iх, i вы не зможаце iх спынiць. У горадзе Тара была жанчына, якая паехала ѓ Канзас наведаць сваю дачку, узяла з сабой усю сваю ежу i ѓсю дарогу прасядзела ѓ дзённай карэце. Тар пачуѓ, як яна расказвала пра гэта аднойчы ѓ магазiне, калi вярнулася дадому.

Цягнiк прыбыѓ а палове другой. Багажнiк i бiлецёр пайшлi дадому, а тэлеграфiстка зрабiла сваю працу. У любым выпадку яму прыйшлося застацца. Ён думаѓ, што Тар i яго сястра звар'яцелi. "Гэй, вы, вар'яты дзецi. Якая рознiца, цi атрымаюць яны газету на гэты раз увечары цi не? Вас трэба отшлепать i адправiць спаць, вас абодвух. Тэлеграфiстка ѓ той вечар бурчэла [ну добра].

З Маргарэт усё было ѓ парадку, i Тар таксама. Цяпер, калi ён увайшоѓ у гэтую справу, Тару падабалася не спаць гэтак жа, як i яго сястры. У такую ноч табе хочацца спаць i спаць, таму ты думаеш, што не вытрымаеш нi хвiлiны, а потым раптам зусiм не хочацца спаць. Гэта падобна на другое дыханне падчас забегу.

Начны горад, далёка за поѓнач i калi iдзе дождж, адрознiваецца ад горада днём цi раннiм вечарам, калi цёмна, але ѓсе людзi ѓ дамах не спяць. Калi Тар хадзiѓ са сваiмi паперамi ѓ звычайныя вечарыны, у яго заѓсёды было мноства кароткiх шляхоѓ. Ну, ён ведаѓ, дзе ѓ iх ёсць сабакi, умеѓ эканомiць шмат зямлi. Ён хадзiѓ па завулках, пералазiѓ цераз платы. Большасцi людзей было ѓсё роѓна. Калi хлопчык iшоѓ туды, ён бачыѓ шмат усяго, што адбывалася. Тар бачыѓ i iншыя рэчы, акрамя таго выпадку, калi ён убачыѓ, як Уiн Конэл i яго новая жонка парэзалiся.

У тую ноч разам з Маргарэт ён задавалася пытаннем, пойдзе ён сваёй звычайнай дарогай цi застанецца iсцi па тратуары. Нiбы адчуѓшы, што адбываецца ѓ яго галаве, Маргарэт хацела пайсцi найкароткiм i цёмным шляхам.

Было весела лужыць пад дажджом i ѓ цемры, падыходзiць да цёмных хат, прасоѓваць паперу пад дзверы цi за жалюзi. Старая мiсiс Стывенс жыла адна i баялася хвароб. У яе было крыху грошай, i ѓ яе працавала яшчэ адна пажылая жанчына. Яна заѓсёды баялася застудзiцца, а калi надыходзiла зiма цi халоднае надвор'е, яна плацiла Тару дадатковыя пяць цэнтаѓ у тыдзень, i ён браѓ газету на кухнi i трымаѓ яе над кухоннай плiтой. Калi стала цёпла i суха, бабулька, якая працавала на кухнi, пабегла з iм у прыхожую. Каля ѓваходных дзвярэй стаяла скрыня, каб папера заставалася сухой у сырое надвор'е. Тар распавёѓ пра гэта Маргарэт, i яна засмяялася.

У горадзе былi самыя розныя людзi, мелi самыя розныя ѓяѓленнi, а зараз усе яны спалi. Калi яны падышлi да дома, Маргарэт стаяла звонку, а Тар падкраѓся i паклаѓ газету ѓ самае сухое месца, якое змог знайсцi. Ён ведаѓ большасць сабак [i ѓ любым выпадку] у тую ноч выродлiвыя былi ѓнутры, далей ад дажджу.

Усе схавалiся ад дажджу, акрамя Тара i Маргарэт, якiя спалi, скруцiѓшыся на ложках. Калi вы дазволiце сабе сысцi, вы зможаце ѓявiць, як яны выглядалi. Калi Тар хадзiѓ адзiн, ён часта бавiѓ час, спрабуючы ѓявiць, што адбываецца ѓ дамах. Ён мог прыкiнуцца, што ѓ дамоѓ няма муроѓ. Гэта быѓ добры спосаб правесцi час.

Сцены дамоѓ не маглi схаваць ад яго нiчога больш, чым такую цёмную ноч. Калi Тар вярнуѓся з газетай у дом i калi Маргарэт чакала звонку, ён не мог яе бачыць. Часам яна хавалася за дрэвам. Ён паклiкаѓ яе гучным шэптам. Потым яна выйшла, i яны засмяялiся.

Яны падышлi да кароткага шляху, якiм Тар амаль нiколi не хадзiѓ уначы, за выключэннем тых выпадкаѓ, калi было цёпла i ясна. Гэта было проста праз могiлкi, не з боку Фарлi-Томпсана, а ѓ другi бок.

Ты пералез цераз плот i пайшоѓ мiж магiламi. Затым вы пералезлi праз iншы плот, праз фруктовы сад i апынулiся на iншай вулiцы.

Тар распавёѓ Маргарэт аб кароткiм шляху да могiлак, проста каб падражнiць яе. Яна была такой смелай, хацела зрабiць усё. Ён проста вырашыѓ паспрабаваць яе i быѓ здзiѓлены i крыху засмучаны, калi яна ѓзялася за яго.

"Ой, давай. Давайце зробiм гэта", - сказала яна. Пасля гэтага Тар больш нiчога не мог зрабiць.

Яны знайшлi гэтае месца, пералезлi цераз плот i апынулiся проста сярод магiл. Яны працягвалi спатыкацца аб камянi, але ѓжо не смяялiся. Маргарэт пашкадавала, што паступiла так смела. Яна падкралася да Тару i ѓзяла яго за руку. Станавiлася ѓсё цямней i цямней. Яны не маглi бачыць нават белых надмагiльных помнiкаѓ.

Вось дзе гэта адбылося. Хог Хокiнс так i жыѓ. Яго свiнарнiк прымыкаѓ да фруктовага саду, якi iм давялося перасекчы, выйшаѓшы з могiлак.

Яны амаль прайшлi, i Тар iшоѓ наперад, трымаючыся за руку Маргарэт i спрабуючы знайсцi дарогу, калi яны ледзь не ѓпалi на Хога, якi стаiць на каленях над магiлай.

Спачатку яны не ведалi, хто гэта быѓ. Калi яны ѓжо былi амаль над iм, ён застагнаѓ, i яны спынiлiся. Спачатку яны падумалi, што гэта прывiд. Чаму яны не рвалiся i не ѓцяклi, яны так i не пазналi. Яны былi занадта напалоханыя [магчыма].

Яны абодва стаялi, дрыжачы, прыцiснуѓшыся адзiн да аднаго, i тут стукнула маланка, i Тар убачыѓ, хто гэта быѓ. Гэта быѓ адзiны ѓдар маланкi ѓ тую ноч, i пасля таго, як ён прайшоѓ, грому амаль не было, толькi цiхi грукат.

Нiзкi грукат недзе ѓ цемры i стогн чалавека, якi стаiць на каленях ля магiлы, амаль ля ног Тара. Стары пакупнiк свiней у тую ноч не змог заснуць i прыйшоѓ на могiлкi, да магiлы сваёй жонкi, памалiцца. Магчыма, ён рабiѓ гэта кожную ноч, калi не мог заснуць. Магчыма, менавiта таму ён жыѓ у доме так блiзка ад могiлак.

Такi чалавек, якi нiколi не любiѓ толькi аднаго чалавека, нiколi не падабаѓся толькi аднаму чалавеку. Яны пажанiлiся, а потым яна памерла. Пасля гэтага нiчога, акрамя [самотнасцi]. У яго дайшло да таго, што ён ненавiдзеѓ людзей i хацеѓ памерцi. Ну, ён быѓ амаль упэѓнены, што яго жонка патрапiла ѓ рай. Ён хацеѓ бы патрапiць туды [таксама], калi б мог. Калi б яна была на Нябёсах, яна магла б сказаць яму слова. Ён быѓ амаль упэѓнены, што яна гэта зробiць.

Дапусцiм, ён памёр аднойчы ноччу ѓ сваiм доме, а вакол не засталося нiводнай жывой iстоты, акрамя некалькiх свiней. У горадзе адбылася гiсторыя. Усё гэта казалi. Фермер прыехаѓ у горад у пошуках пакупнiка свiней. Ён сустрэѓ Чарлi Дарлама, паштмайстра, якi паказаѓ на дом. "Вы знойдзеце яго там. Яго можна адрознiць ад свiней, таму што ён носiць капялюш".

Могiлкi ператварылiся ѓ царкву пакупнiка свiней, куды ён хадзiѓ па начах. Прыналежнасць да звычайнай царквы мела на ѓвазе нейкае ѓзаемаразуменне з iншымi людзьмi. Яму давядзецца час ад часу даваць грошы. Нiчога не варта было пайсцi ѓначы на могiлкi.

Тар i Маргарэт цiха выйшлi з прысутнасцi мужчыны, якi стаяѓ на каленях. Пасля адзiнага выблiску маланкi стала цёмна, але Тару атрымалася знайсцi шлях да плота i даставiць Маргарэт у сад. Неѓзабаве яны выйшлi на iншую вулiцу, узрушаныя i спалоханыя. З вулiцы даносiѓся стогнучы голас пакупнiка свiней, якi даносiѓся з цемры.

Яны паспяшалiся прайсцi астатнюю частку маршруту Тара, прытрымлiваючыся вулiц i тратуараѓ. Цяпер Маргарэт не была такой жвавай. Калi яны дабралiся да дома Мурхедаѓ, [яна] паспрабавала патушыць лямпу на кухнi, i яе рукi дрыжалi. Тару прыйшлося ѓзяць запалку i выканаць працу. Маргарэт была бледная. Тар, магчыма, пасмяяѓся б з яе, але не быѓ упэѓнены, як ён выглядае сам. Калi яны паднялiся наверх i ляглi спаць, Тар доѓга не спаѓ. Было прыемна легчы ѓ ложак з Джонам, у якога была цёплая пасцеля i якi так i не прачнуѓся.

Тар нешта задумаѓ, але вырашыѓ, што лепш не казаць аб гэтым Джону. Бiтва, якую Мурхеды вялi з Хог Хокiнсам, была бiтвай Джона, а не яго. Яму не хапiла дзесяцi цэнтаѓ, але што такое дзесяць цэнтаѓ?

Ён не хацеѓ, каб пра гэта даведаѓся багажнiк, не хацеѓ, каб экспрэс цi хто-небудзь з людзей, якiя звычайна бадзялiся вакол вакзала, калi прыходзiѓ цягнiк, ведалi, што ён здаѓся.

Ён вырашыѓ пагаварыць з Хог Хокiнсам на наступны дзень i зрабiѓ гэта. Ён пачакаѓ, пакуль нiхто не будзе глядзець, а потым падышоѓ да таго месца, дзе стаяѓ i чакаѓ мужчына.

Тар выцягнуѓ газету, i Хог Хокiнс схапiѓ яе. Ён блефаваѓ, вывуджваючы кiшэнi ѓ пошуках грошаѓ, але, вядома, не знайшоѓ [нiводнага]. Ён не збiраѓся ѓпускаць такi шанц. - Ну-ну, я забыѓся рэшту. Вам давядзецца пачакаць." Калi ён гэта сказаѓ, ён усмiхнуѓся. Яму было шкада, што нiхто з супрацоѓнiкаѓ станцыi не бачыѓ, што адбылося, i як ён заспеѓ знянацку аднаго з хлопчыкаѓ Мурхеда.

Што ж, перамога ёсць перамога.

Ён пайшоѓ па вулiцы, сцiскаючы ѓ руках газету i пасмейваючыся. Тар стаяѓ i назiраѓ.

Калi б Тар губляѓ па два цэнты ѓ дзень тры цi чатыры разы на тыдзень, гэта было б не так ужо i шмат. Час ад часу якi-небудзь падарожнiк выходзiѓ з цягнiка i даваѓ яму пятак, кажучы: "Рашту пакiньце сабе". Два цэнты ѓ дзень - гэта не так ужо i шмат. Тар думаѓ, што здолее гэта вытрымаць. Ён падумаѓ аб тым, як Хог Хокiнс атрымлiваѓ свае маленькiя хвiлiны задавальнення, выбiваючы ѓ яго паперы, i вырашыѓ, што дазволiць яму.

[Гэта значыць] ён бы зрабiѓ гэта, [думаѓ ён], калi вакол было не занадта шмат людзей.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХIХ

[Х ОЙ З'ЯђЛЯЕЦЦА А хлопчык, каб ва ѓсiм разабрацца? Тое, што адбываецца ѓ горадзе Тара, як i ва ѓсiм горадзе.] Цяпер [Тар] стаѓ вялiкiм, высокiм i даѓганогiм. Калi ён быѓ дзiцем, людзi менш звярталi на яго ѓвагi. Ён хадзiѓ на гульнi з мячом, на паказы ѓ оперным тэатры.

За межамi яго горада кiпела жыццё. Цягнiк, якi прывёз паперы з усходу, адправiѓся далей на захад.

Жыццё ѓ горадзе была простай. Багатых людзей не было. Улетку ѓвечар ён убачыѓ якiя гуляюць пад дрэвамi пары. Гэта былi маладыя мужчыны i жанчыны, амаль дарослыя. Часам яны цалавалiся. Калi Тар убачыѓ гэта, ён прыйшоѓ у захапленне.

У горадзе не было дрэнных жанчын, хiба што...

На ѓсходзе Клiѓленд, Пiтсбург, Бостан, Нью-Ёрк. На захад Чыкага.

Негр, сын адзiнага негра ѓ горадзе, прыехаѓ наведаць свайго бацьку. Ён размаѓляѓ у цырульнi - у лiѓрэйным хляве. Была вясна, i ѓсю зiму ён пражыѓ у Спрынгфiлдзе, штат Агаё.

Падчас Грамадзянскай вайны Спрынгфiлд быѓ адной са станцый падземнай чыгункi - абалiцыянiсты ганялi неграѓ. Бацька Тара ведаѓ пра гэта ѓсё. Iншым быѓ Зэйнсвiлль i Оберлiн недалёка ад Клiѓленда.

Ва ѓсiх такiх месцах яшчэ былi негры, i iх было шмат.

У Спрынгфiлдзе было месца пад назвай "дамба". У асноѓным негры-прастытуткi. Пра гэта ѓ лiѓрэйнай стайнi распавёѓ негр, якi прыехаѓ у горад у госцi да бацькi. Гэта быѓ моцны малады чалавек, якi насiѓ яркую яркую вопратку. Усю зiму ён пражыѓ у Спрынгфiлдзе, i яго ѓтрымлiвалi дзве мурынкi. Яны выходзiлi на вулiцы, зараблялi грошы i прыносiлi iх яму.

"Лепей бы iм было. Я не трываю нiякага глупства.

"Збi iх. Звяртайцеся з iмi груба. Гэта мой шлях."

Бацька маладога негра быѓ такiм шаноѓным старым. Нават Дзiк Мурхед, якi ѓсё жыццё захоѓваѓ стаѓленне паѓднёѓца да неграм, казаѓ: "Са старым Пiтам усё ѓ парадку - калi ён негр".

Стары негр шмат працаваѓ, як i яго маленькая, высмаглая жонка. Усе iх дзецi пайшлi i адправiлiся падарожнiчаць туды, дзе былi iншыя негры. Яны рэдка прыходзiлi дадому, каб наведаць пажылую пару, а калi хто-небудзь прыходзiѓ, ён заставаѓся нядоѓга.

Яркi негр таксама доѓга не затрымаѓся. Ён так i сказаѓ. "У гэтым горадзе няма нiчога для такога негра, як я. Гэта спорт, я ёсць".

Дзiѓная рэч - такiя адносiны памiж мужчынам i жанчынай - нават для неграѓ - жанчыны такiм чынам падтрымлiваюць мужчыну. Адзiн з мужчын, якiя працавалi ѓ лiѓрэйнай хляве, сказаѓ, што белыя мужчыны i жанчыны часам рабiлi тое ж самае. Мужчыны ѓ хляве i некаторыя ѓ цырульнi зайздросцiлi. "Мужчыне не абавязкова працаваць. Грошы паступаюць".

Усякiя рэчы адбываюцца ѓ гарадах i пасёлках, адкуль прыйшлi цягнiкi, у гарадах, у якiя адпраѓляюцца цягнiкi, якiя iдуць на захад.

Стары Пiт, бацька маладога негрыцянскага спорту, бялiѓ, працаваѓ у садах, яго жонка сцiрала гэтак жа, як Мэры Мурхед. Амаль у любы дзень можна было ѓбачыць старога, якi iшоѓ па Мэйн-стрыт з вядром для пабелу i пэндзлямi. Ён нiколi не лаяѓся, не пiѓ, не краѓ. Ён заѓсёды быѓ вясёлы, усмiхаѓся, здымаѓ капялюш перад белымi людзьмi. Па нядзелях ён i яго старая жонка апраналi сваё лепшае адзенне i хадзiлi ѓ метадысцкую царкву. У iх абодвух былi белыя кучаравыя валасы. Час ад часу, калi iшла малiтва, можна было пачуць голас старца. "О, Госпадзе, выратуй мяне", - прастагнаѓ ён. "Так, Госпадзе, выратуй мяне", - паѓтарыла жонка.

Зусiм не падобны на свайго сына, гэтага старога чарнаскурага. Калi ён быѓ у той час у горадзе [трымаю заклад], яркi малады чарнаскуры нiколi не падыходзiѓ нi да адной царквы.

У метадысцкай царкве нядзельныя вечары - выходзяць дзяѓчаты, маладыя людзi чакаюць, каб праводзiць iх дадому.

- Магу я ѓбачыць вас сёння ѓвечары дома, мiс Смiт? Спрабую быць вельмi ветлiвым - кажу цiха i цiха.

Часам малады чалавек атрымлiваѓ тую дзяѓчыну, якую хацеѓ, часам не. Калi ён пацярпеѓ няѓдачу, яго паклiкалi маленькiя хлопчыкi, якiя стаялi побач. "Йi! Йi! Яна не дазволiла б табе! Йi! Йi!"

Дзецi ѓзросту Джона i ѓзросту Маргарэт былi прамежкавымi. Яны не маглi чакаць у цемры, каб накрычаць на старэйшых хлопчыкаѓ, i не маглi пакуль устаць перад усiмi астатнiмi i папрасiць якую-небудзь дзяѓчынку дазволiць iм праводзiць яе дадому, калi iх папрасiѓ нейкi малады чалавек.

Для Маргарэт гэта можа здарыцца ѓжо хутка. Неѓзабаве Джон устаѓ у чаргу перад дзвярыма царквы разам з iншымi маладымi людзьмi.

Лепш быць [дзiцём], чым памiж i памiж.

Часам, калi хлопчык крычаѓ: "Йi! Йi!" ён трапiѓся. Старэйшы хлопчык пагнаѓся за iм i злавiѓ яго на цёмнай дарозе - усе астатнiя смяялiся - i ѓдарыѓ яго па галаве. Ну i што з гэтага? Галоѓнае было прыняць гэта без слёз.

Тады пачакай.

Калi [старэйшы хлопчык] адышоѓ даволi далёка - i вы былi амаль упэѓнены, што ён не зможа вас зноѓ злавiць - вы заплацiлi яму. "Йi! Йi! Яна не дазволiла б табе. Пайшоѓ, цi не так? Йi! Йi!"

Тар не хацеѓ быць "памiж" i "памiж". Калi ён падрос, яму захацелася вырасцi раптам - легчы спаць хлопчыкам, а прачнуцца мужчынам, вялiкiм i моцным. Часам яму гэта снiлася.

Ён мог бы нядрэнна гуляць у мяч, калi б у яго было больш часу для трэнiровак, мог бы ѓтрымлiваць другую базу. Праблема была ѓ тым, што асноѓная каманда - яго ѓзросту - заѓсёды гуляла па суботах. У суботу днём ён быѓ заняты продажам нядзельных газет. Нядзельная газета каштавала пяць цэнтаѓ. Вы зарабiлi больш, чым у iншыя днi.

Бiл Макарцi прыйшоѓ працаваць у стайню МакГаверна. Ён быѓ прафесiйным баксёрам, звычайным, але зараз ён быѓ у заняпадзе.

Занадта шмат вiна i жанчын. Ён сказаѓ гэта сам.

Ну, ён ведаѓ сёе-тое. Ён мог навучыць хлопчыкаѓ баксiраваць, навучыць iх каманднаму майстэрству на рынгу. Калiсьцi ён быѓ спарынг-партнёрам Кiда Макалiстара - Непараѓнальна. Хлопчыку нячаста выпадае шанец быць побач з такiм мужчынам - не так ужо i часта ѓ жыццi.

Бiл устаѓ на ѓрок. Пяць урокаѓ каштавалi тры даляры, i Тар узяѓ. Бiл прымусiѓ усiх хлопчыкаѓ унесцi перадаплату. Дашлi дзесяць хлопчыкаѓ. Гэта павiнны былi быць прыватныя ѓрокi, па адным хлопчыку, наверсе ѓ хляве.

Яны ѓсё атрымалi тое ж, што i Тар. Гэта быѓ брудны трук. Бiл нейкi час сварыѓся з кожным хлопчыкам, а затым - ён зрабiѓ выгляд, што выпусцiѓ руку - выпадкова.

На першым уроку хлопчык атрымаѓ сiняк пад вокам цi нешта падобнае. Нiхто не вярнуѓся за вялiкiм. Тар гэтага не зрабiѓ. Для Бiла гэта быѓ просты шлях. Вы б'еце хлопчыка па галаве, шпурляеце яго па падлозе хлява i атрымлiваеце тры даляры - вам не трэба турбавацца аб астатнiх [чатырох] уроках.

Былы баец, якi займаѓся гэтым, i малады спартыѓны негр, якi зарабляе такiм чынам на жыццё на дамбе ѓ Спрынгфiлдзе, прыйшлi да Тару прыкладна да аднаго i таго ж.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XX

[ УСЕ РЭЧЫ Змяшаны ѓ свядомасцi хлопчыка. Што такое грэх? Вы чуеце, як людзi размаѓляюць. Некаторыя з тых, хто больш за ѓсё гаворыць пра Бога, больш за ѓсё ашукваюць у крамах i на гандлi канямi.] [У горадзе Тар многiя] людзi, такiя як адвакат Кiнг i суддзя Блэр, не хадзiлi ѓ царкву. Доктар Рыфi так i не пайшоѓ. Яны былi на пляцы. Iм можна было давяраць.

У часы Тара ѓ горад прыехала "дрэнная" жанчына. Усе казалi, што яна дрэнная. Нiводная добрая жанчына ѓ горадзе не стане мець з ёй нiчога агульнага.

Яна жыла з мужчынам i не была замужам [за iм]. Магчыма, у яго была iншая жонка - недзе. Нiхто не ведаѓ.

Яны прыехалi ѓ горад у суботу, i Тар прадаваѓ газеты на вакзале. Затым яны пайшлi ѓ гатэль, а затым у лiѓрэйную адрыну, дзе ѓзялi каня i павозку.

Яны пакаталiся па горадзе, а затым арандавалi дом Вудхаѓса. Гэта было вялiкае старое памяшканне, якое доѓгi час пуставала. Усе Вудхаѓсы памерлi або з'ехалi. Адвакат Кiнг быѓ агентам. Вядома, ён дазволiѓ iм гэта атрымаць.

Iм трэба было купiць мэблю, рэчы для кухнi i ѓсё такое.

Адкуль усе ведалi, што гэтая жанчына дрэнная, Тар не ведаѓ. Яны проста зрабiлi.

Вядома, усе гандляры прадавалi iм [хуткiя] рэчы, дастаткова хутка. Мужчына раскiдаѓ свае грошы. Старая мiсiс Кроѓлi працавала ѓ iх на кухнi. Ёй было ѓсё роѓна. Калi жанчына такая старая i бедная, ёй не абавязкова быць [такiм] прыдзiрлiвым.

Тар таксама не рабiѓ гэтага, а хлопчык гэтага не робiць. Ён чуѓ размовы мужчын - на вакзале, у лiѓрэi, у цырульнi, у гатэлi.

Мужчына купiѓ усё, што хацела жанчына, а потым пайшоѓ. Пасля гэтага ён [толькi] прыходзiѓ па выходных, прыкладна два разы на месяц. Яны ѓзялi ранiшнiя i дзённыя газэты, а таксама нядзельную газэту.

Якая справа Тару? Яго стамляла тое, як людзi казалi.

Нават дзецi, дзяѓчынкi i хлопчыкi, якiя прыходзяць дадому са школы, зрабiлi гэтае месца своеасаблiвай святыняй. Яны знарок пайшлi туды i, падышоѓшы да дома - ён быѓ акружаны высокай жывой загараддзю, - усе раптам замоѓклi.

Як быццам там некага забiлi. Тар адразу ѓвайшоѓ - з паперамi.

Людзi казалi, што яна прыехала ѓ горад, каб нарадзiць дзiця. Яна не была замужам за мужчынам, якi быѓ старэйшы за яе. Ён быѓ гараджанiнам i багатым. Ён марнаваѓ грошы як багаты чалавек. Яна таксама.

Дома - у горадзе, дзе жыѓ мужчына, - у яго была добрапрыстойная жонка i дзецi. Усё так казалi. Магчыма, ён належаѓ да царквы, але час ад часу - па выходных - ён выслiзгваѓ у маленькае мястэчка Тара. Ён утрымлiваѓ жанчыну.

У любым выпадку яна была прыгожай i самотнай.

Старая мiсiс Кроѓлi, якая ѓ яе працавала, была невялiкая. Яе муж быѓ рамiзнiкам i памёр. Яна была адной з бурклiвых i сярдзiтых старых, але рыхтавала нядрэнна.

Жанчына - "дрэнная" жанчына - пачала звяртаць увагу на Тара. Калi ён прынёс газету, яна пачала з iм размаѓляць. Гэта было не таму, што ён быѓ нечым асаблiвым. Гэта быѓ яе адзiны шанц.

Яна задавала яму пытаннi пра яго мацi i бацьку, пра Джона, Роберта i дзяцей. Ёй было самотна. Тар сядзеѓ на заднiм ганку дома Вудхаѓс i размаѓляѓ з ёй. У двары працаваѓ чалавек па iменi Смокi Пiт. Да яе прыходу ѓ яго нiколi не было сталай працы, вечна бадзяѓся па салонах i чысцiѓ плявальнiцы для выпiѓкi - праца ѓ такiм родзе.

Яна заплацiла яму столькi, як быццам ён быѓ хоць колькi-небудзь добры. Дапусцiм, у канцы тыдня, калi яна разлiчыцца з Тарам, яна завiнавацiлася яму дваццаць пяць цэнтаѓ.

Яна дала яму паѓдолара. Ну, яна б дала яму даляр, але баялася, што гэта будзе зашмат. Яна баялася, што яму будзе сорамна або закранута яго гонар, i не прыняла гэтага.

Яны сядзелi на заднiм ганку дома i размаѓлялi. Нi адна жанчына ѓ горадзе не прыйшла да яе. Усе казалi, што яна прыехала ѓ горад толькi для таго, каб нарадзiць дзiця ад мужчыны, за якога яна не была замужам, але, хоць ён i ѓважлiва сачыѓ, Тар не заѓважыѓ нiякiх прыкмет.

"Я не веру ѓ гэта. Яна звычайнага памеру, стройная, калi ѓжо на тое пайшло, - сказаѓ ён Хэлу Брауну.

Затым ёй прыйшлося браць каня i воз з лiѓрэйнай пунi пасля абеду i браць з сабой Тара. - Думаеш, тваёй мацi будзе цiкава? яна спытала. Тар сказаѓ: "Не".

Яны паехалi ѓ вёску i купiлi кветкi, акiяны кветак. У асноѓным яна сядзела ѓ багi, а Тар збiраѓ кветкi, караскаючыся па схiлах узгоркаѓ i спускаючыся ѓ яры.

Калi яны вярнулiся дадому, яна дала яму чацвяртак. Часам ён дапамагаѓ ёй несцi кветкi ѓ хату. Аднойчы ён зайшоѓ да яе ѓ спальню. Такiя сукенкi, тонкiя, тонкiя рэчы. Ён стаяѓ i глядзеѓ, жадаючы пайсцi i пакратаць, як яму заѓсёды хацелася пакратаць карункi, якiя яго мацi насiла на сваёй адзiнай добрай чорнай нядзельнай сукенцы, калi ён быѓ маленькiм. У яго мацi яшчэ была такая ж добрая сукенка. Жанчына - дрэнная - убачыла выраз яго вачэй i, дастаѓшы ѓсе сукенкi з вялiкага грузавiка, расклала iх на ложку. Мусiць, iх было дваццаць. Тар нiколi не думаѓ, што ѓ свеце могуць быць такiя прыгожыя [цудоѓныя] рэчы.

У той дзень, калi Тар сыходзiѓ, жанчына пацалавала яго. Гэта быѓ адзiны раз, калi яна гэта зрабiла.

Дрэнная жанчына пакiнула горад Тара гэтак жа раптоѓна, як i прыйшла. Нiхто не ведаѓ, куды яна пайшла. Днём яна атрымала тэлеграму i з'ехала начным цягнiком. Усе хацелi ведаць, што было ѓ тэлеграме, але тэлеграфiст Уош Уiльямс, вядома, нiчога не расказаѓ. Што ѓ тэлеграме - сакрэт. Ты не смееш расказваць. Аператару гэта забаронена, але Уош Уiльямс усё роѓна быѓ незадаволеным. Магчыма, ён крыху злiѓ iнфармацыю, але яму падабалася, калi ѓсе намякалi, а потым не казалi нi слова.

Што да Тара, то ён атрымаѓ запiску ад жанчыны. Яго пакiнулi мiсiс Кроѓлi, i ѓ iм было пяць даляраѓ.

Тар быѓ вельмi засмучаны, калi яна пайшла такiм чынам. Усе яе рэчы павiнны былi адправiць па адрасе ѓ Клiѓлендзе. У запiсцы было напiсана: "Да спаткання, ты добры хлопчык", i не больш за тое.

Потым праз тыднi праз два прыйшла пасылка з горада. У iм было сёе-тое з адзення для Маргарэт, Роберта i Уiла, а таксама новы швэдар для яго самога. Нiчога болей. Экспрэс быѓ аплачаны загадзя.

[Месяц праз аднойчы суседка прыйшла наведаць мацi Тара, калi ён быѓ дома. Было яшчэ больш "дрэнных" жаночых гутарак, i Тар гэта пачуѓ. Ён быѓ у суседнiм пакоi. Суседка сказала, наколькi дрэннай была гэтая дзiѓная жанчына, i абвiнавацiла Мэры Мурхед у тым, што яна дазволiла Тару быць з ёй. Яна сказала, што нiколi б не дазволiла свайму сыну наблiзiцца да такога чалавека.

[Мэры Мурхед, вядома, нiчога не сказала.

[Падобныя размовы маглi працягвацца ѓсё лета. Двое цi трое мужчын спрабавалi дапытаць Тара. "Што яна табе гаворыць? Пра што ты кажаш?"

["Не ваша справа."

[Калi яго дапыталi, ён нiчога не сказаѓ i паспяшаѓся прэч.

[Яго мацi проста змянiла тэму, перавяла размову на нешта iншае. Гэта быѓ бы яе шлях.

[Тар крыху паслухаѓ, а затым на дыбачках выйшаѓ з дому.

[Ён быѓ чамусьцi рады, але не ведаѓ, чаму менавiта. Магчыма, ён быѓ рады, што яму прадставiѓся шанц пазнаёмiцца з дрэннай жанчынай.

[Магчыма, ён проста быѓ рады, што ѓ яго мацi хапiла здаровага сэнсу пакiнуць яго ѓ спакоi.]

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ XXI

ПРЫХОДЗIЦЦА _ _ З Смерць мацi Тара Мурхеда не мела асаблiвага драматычнага напалу. Яна памерла ноччу, i з ёй у пакоi быѓ толькi доктар Рыфi. Не было сцэны на смяротным ложы, вакол сабралiся муж i дзецi, некалькi апошнiх мужных слоѓ, плач дзяцей, барацьба, а затым душа паляцела. Доктар Рыфi ѓжо даѓно чакаѓ яе смерцi i не здзiвiѓся. Калi яго выклiкалi ѓ хату i адправiлi дзяцей наверх спаць, ён сёлаѓ пагаварыць з мацi.

Былi сказаны словы, якiя Тар, якi ляжаѓ без сну ѓ пакоi наверсе, не мог пачуць. Стаѓшы пасля пiсьменнiкам, ён часта рэканструяваѓ у сваiм уяѓленнi сцэну, якая адбываецца ѓ пакоi ѓнiзе. Была сцэна ѓ апавяданнi Чэхава-Рускага. Чытачы памятаюць гэта - сцэну ѓ рускай фермерскай хаце, устрывожанага вясковага лекара, якая памiрае жанчыну, якая прагне кахання перад смерцю. Што ж, памiж доктарам Рыфi i яго мацi заѓсёды было нейкае паразуменне. Гэты чалавек так i не стаѓ яго ѓласным сябрам, нiколi не размаѓляѓ з iм па душах, як гэта зрабiѓ пазней суддзя Блэр, але яму падабалася думаць, што апошняя размова мужчыны i жанчыны ѓ маленькай каркаснай хатцы ѓ мястэчку Агаё быѓ поѓны значэння для iх абодвух. Пазней Тар даведаѓся, што менавiта ѓ сваiх блiзкiх адносiнах жывуць людзi. Ён хацеѓ такiх адносiн для сваёй мацi. У жыццi яна здавалася такой iзаляванай фiгурай. Магчыма, ён недаацанiѓ свайго бацьку. Фiгура яго мацi, якой яна пазней жыла ѓ яго ѓяѓленнi, здавалася такой далiкатна ѓраѓнаважанай, здольнай на хуткiя ѓспышкi пачуццяѓ. Калi вы не ѓсталёѓваеце хуткую i цесную сувязь з жыццём, якое адбываецца ѓ iншых людзях, вы ѓвогуле не жывяце. Гэта цяжкая задача, i яна прыносiць большую частку непрыемнасцяѓ у жыццi, але вы павiнны працягваць спробы. Гэта ваша праца, i калi вы ѓхiляецеся ад яе, вы ѓхiляецеся ад жыцця [цалкам].

Пазней падобныя думкi ѓ Тары, якiя тычацца самога сябе, часта пераносiлiся на постаць яго мацi.

Галасы ѓ пакоi ѓнiзе невялiкай каркаснай хаты. Дзiк Мурхед, муж, з'ехаѓ за горад, працаваѓ маляром. Пра што гавораць у такi час два дарослыя чалавекi? Мужчына i жанчына ѓ пакоi ѓнiзе цiха засмяялiся. Пасля таго, як Доктар пабыѓ там некаторы час, Мэры Мурхед заснула. Яна памерла ѓ сне.

Калi яна памерла, доктар не стаѓ будзiць дзяцей, а выйшаѓ з дому i папрасiѓ суседа з'ехаць за Дзiкам за горад, а затым, вярнуѓшыся, сеѓ. Там было некалькi кнiг. Некалькi разоѓ, падчас доѓгiх зiм, калi ѓ Дзiка не было грошай, ён станавiѓся кнiжным агентам - гэта дазваляла яму бываць за мяжой, пераходзячы ад дома да дома ѓ вёсцы, дзе яму ѓдавалася аказаць сабе гасцiннасць, хаця ён прадаваѓ толькi некалькi кнiг. Натуральна, кнiгi, якiя ён спрабаваѓ прадаць, былi прысвечаны ѓ асноѓным грамадзянскай вайне.

Будзе кнiга пра персанажа на iмя "Капрал Сi Клег", якi пайшоѓ на вайну зялёным вясковым хлопчыкам i стаѓ капралам. Сi быѓ поѓны наiѓнасцi вольнага амерыканскага вясковага хлопца, якi нiколi раней не падпарадкоѓваѓся загадам. Аднак ён апынуѓся досыць адважным. Кнiга захапiла Дзiка, i ён прачытаѓ яе дзецям услых.

Былi i iншыя кнiгi, больш тэхнiчныя, таксама прысвечаныя вайне. Цi быѓ генерал Грант п'яны ѓ першы дзень бiтвы пры Шайла? Чаму генерал Мiд не пераследваѓ Цi пасля перамогi пры Гетысбергу? Цi сапраѓды Макклелан хацеѓ, каб Поѓдзень аблiзалi? Мемуары Гранта.

Марк Твен, пiсьменнiк, стаѓ выдаѓцом i апублiкаваѓ "Мемуары Гранта". Усе кнiгi Марка Твэна прадавалiся агентамi, якiя хадзiлi па дамах. Там быѓ асобнiк спецыяльнага агента з пустымi разлiнаванымi старонкамi спераду. Там Дзiк запiсаѓ iмёны людзей, якiя пагадзiлiся ѓзяць адну з кнiг, калi яна выйдзе. Дзiк мог бы прадаць больш кнiг, калi б не трацiѓ на кожны продаж столькi часу. Часта ён спыняѓся ѓ якой-небудзь фермерскай хаце на некалькi дзён. Увечары ѓся сям'я сабралася вакол, i Дзiк чытаѓ услых. Ён казаѓ. Было пацешна яго слухаць, калi ты не залежаѓ ад яго ѓ плане жыцця.

Доктар Рыфi сядзеѓ у доме Мурхедаѓ, а мёртвая жанчына ѓ суседнiм пакоi i чытаѓ адну з кнiг Дзiка. Урачы бачаць большую частку смерцяѓ на свае вочы. Яны ведаюць, што ѓсе людзi мусяць памерцi. Кнiга ѓ яго руцэ, у простай тканкавай вокладцы, у скуры, напалову мараканскай, i нават больш. У маленькiм мястэчку не прадасi шмат модных вокладак. "Мемуары Гранта" прадаць было прасцей за ѓсё. Кожная сям'я на Поѓначы лiчыла, што яна мусiць быць у iх. Як заѓсёды падкрэслiваѓ Дзiк, гэта быѓ маральны абавязак.

Доктар Рыфi сядзеѓ i чытаѓ адну з кнiг, а сам ён быѓ на вайне. Як i Уолт ђiтмэн, ён быѓ медсястрой. Ён нiколi нi ѓ кога не страляѓ, нiколi нi ѓ кога не страляѓ. Што падумаѓ лекар[? Цi думаѓ ён пра вайну, пра Дзiку, пра Мэры Мурхед? Ён ажанiѓся з маладой дзяѓчынай, калi сам быѓ амаль старым. Ёсць людзi, з якiмi ты крыху знаёмiшся ѓ дзяцiнстве, пра якiх ты ламаеш галаву ѓсё сваё жыццё i не можаш iх разабраць. У пiсьменнiкаѓ ёсць маленькая хiтрасць. Людзi думаюць, што пiсьменнiкi бяруць сваiх персанажаѓ з жыцця. Яны не. Што яны робяць, дык гэта знаходзяць мужчыну цi жанчыну, якiя па нейкiм незразумелым чыннiку выклiкаюць у iх цiкавасць. Такi мужчына цi жанчына неацэнныя для пiсьменнiка. Ён бярэ тыя нямногiя факты, якiя ведае, i спрабуе пабудаваць цэлае жыццё. Людзi становяцца для яго адпраѓнымi кропкамi, i калi ён дасягае мэты, тое, што бывае дастаткова часта, вынiкi маюць мала цi ѓвогуле нiякага дачынення да чалавека, з якога ён пачаѓ.

Мэры Мурхед памерла восеньскай ноччу. Тар тады прадаваѓ газеты, а Джон пайшоѓ на фабрыку. Калi Тар вярнуѓся дадому раннiм вечарам у той дзень, яго мацi не было за сталом, i Маргарэт сказала, што адчувае сябе дрэнна. На вулiцы iшоѓ дождж. Дзецi елi моѓчкi, дэпрэсiя, якая заѓсёды суправаджала мацi ѓ цяжкiя часы, навiсла над домам. Дэпрэсiя - гэта тое, чым сiлкуецца ѓяѓленне. Калi ежа скончылася, Тар дапамог Маргарэт вымыць посуд.

Дзецi сядзелi вакол. Мацi сказала, што не хоча нiчога есцi. Джон [рана] пайшоѓ спаць, як i Роберт, [Уiл i Джо]. На фабрыцы Джон працаваѓ на здзельнай працы. Як толькi вы набярэце хуткасць i зможаце зарабляць даволi добры заробак, у вас усё зменiцца. Замест сарака цэнтаѓ за палiроѓку рамы разы яны знiжаюць кошт да трыццацi двух. Чым ты плануеш заняцца? Табе [павiнна] быць праца.

Нi Тар, нi Маргарэт не хацелi спаць. Маргарэт прымусiла астатнiх цiха падняцца наверх, каб не патрывожыць мацi - калi яна спiць. Двое дзяцей пайшлi ѓ школу, затым Маргарэт прачытала кнiгу. Гэта быѓ новы падарунак, якi ёй падарыла жанчына, якая працавала на пошце. Калi вы так сядзiце, лепш за ѓсё думаць пра што-небудзь па-за домам. Толькi ѓ той дзень Тар пасварыѓся з Джымам Мурам i яшчэ адным хлопчыкам наконт бейсбольнай падачы. [Джым] сказаѓ, што Айк Фрыр быѓ лепшым пiтчарам у горадзе, таму што ѓ яго была самая вялiкая хуткасць i лепшыя павароты, а Тар сказаѓ, што Гары Грын быѓ лепшым. Абодва, будучы членамi гарадской каманды, вядома, не выступалi адзiн супраць аднаго, так што нельга сказаць напэѓна. Судзiць даводзiлася па тым, што вы бачылi i адчувалi. Гэта праѓда, што ѓ Гары не было такой хуткасцi, але калi ён рабiѓ падачу, ты адчуваѓ сябе больш упэѓненым у нечым. Ну, у яго былi мазгi. Калi ён зразумеѓ, што ён не такi добры, ён так i сказаѓ i дазволiѓ Айку ѓвайсцi, але калi Айк быѓ не такi добры, ён станавiѓся ѓпартым, а калi яго вымаць, яму рабiлася балюча.

Тар прыдумаѓ мноства аргументаѓ, якiя можна было б выказаць Джыму Муру, калi ён убачыць яго на наступны дзень, а затым пайшоѓ i ѓзяѓ дамiно.

Дамiно бясшумна слiзгала па дошках стала. Маргарэт адклала кнiгу ѓ бок. Двое дзяцей знаходзiлiся на кухнi, якая адначасова служыла сталовай, а на стале стаяла алейная лямпа.

У гульню тыпу дамiно можна гуляць доѓга i нi пра што асоба не думаць.

Калi ѓ Мэры Мурхед былi цяжкiя часы, яна дыхала няроѓна. Яе спальня знаходзiлася побач з кухняй, а ѓ пярэдняй частцы дома размяшчалася гасцёѓня, дзе пасля адбылося пахаванне. Калi вы хацелi падняцца наверх i легчы спаць, вам даводзiлася iсцi прама праз спальню мацi, але ѓ сцяне быѓ выступ, i калi вы былi асцярожныя, вы маглi падняцца наверх незаѓважаным. Дрэнныя часы для Мэры Мурхед наступалi ѓсё часцей i часцей. Дзецi ѓжо амаль да iх абвыклi. Калi Маргарэт вярнулася дадому са школы, мацi ляжала ѓ ложку i выглядала вельмi бледнай i слабой, i Маргарэт хацела адправiць Роберта за лекарам, але мацi сказала: "Пакуль няма".

Такi дарослы чалавек i твая мацi... Калi яны скажуць "не", што ты будзеш рабiць?

Тар працягваѓ расштурхоѓваць дамiно па стале i час ад часу пазiраѓ на сястру. Думкi працягвалi прыходзiць. "У Гары Грына, магчыма, не такая хуткасць, як у Айка Фрыра, але ѓ яго ёсць галава. У канчатковым рахунку добрая галава ѓсё скажа. Мне падабаецца, калi мужчына ведае, што ён робiць. Я думаю, што ѓ вышэйшай лiзе ёсць гульцы з мячом, якiя, вядома, тупагаловыя, але гэта не мае значэння. Вы бераце чалавека, якi можа шмат зрабiць з тым нямногiм, што ѓ яго ёсць. Мне падабаецца адзiн хлопец.

Дзiк быѓ у вёсцы, фарбаваѓ унутраную частку новага дома, якi пабудаваѓ Гары Фiтцысiманс. Ён уладкаваѓся на працу па кантракце. Калi Дзiк уладкаваѓся на працу па кантракце, ён амаль нiколi не зарабляѓ грошай.

Ён не мог зразумець [шмат чаго].

У любым выпадку, гэта займала яго.

У такую ноч ты сядзiш дома i гуляеш у дамiно са сваёй сястрой. Якая рознiца, хто пераможа?

Час ад часу Маргарэт цi Тар хадзiлi пакласцi ѓ печ дровы. За домам iшоѓ дождж, i вецер пранiкаѓ праз шчылiну пад дзвярыма. У дамах, дзе жылi Мурхеды, заѓсёды былi такiя дзiркi. У шчылiне можна было кiнуць котку. Узiмку мацi, Тар i Джон хадзiлi вакол i прыбiвалi шчылiны драѓлянымi палосамi i кавалкамi тканiны. Гэта баранiла ад холаду.

Мiнуѓ час, мусiць, гадзiна. Здавалася, даѓжэйшы. Асцярогi, якiя Тар адчуваѓ на працягу года, былi ѓ Джона i Маргарэт. Вы працягваеце думаць, што вы адзiны, хто думае i адчувае нешта, але калi вы гэта робiце, вы дурань. Iншыя думаюць аб тых жа думках. У "Мемуарах" генерала Гранта распавядаецца, як, калi чалавек спытаѓся ѓ яго, цi баiцца ён, збiраючыся ѓ бой, ён адказаѓ: "Так, але я ведаю, што iншы чалавек таксама баiцца". Тар мала што памятаѓ пра генерала Гранта, але гэта ён памятаѓ.

Раптам, у тую ноч, калi памерла Мэры Мурхед, Маргарэт нешта зрабiла. Пакуль яны сядзелi i гулялi ѓ дамiно, яны чулi, як мацi няроѓна дыхае ѓ суседнiм пакоi. Гук быѓ мяккiм i перарывiстым. Маргарэт ѓстала пасярод гульнi i на дыбачках цiхенька падышла да дзвярэй. Некаторы час яна слухала, схаваѓшыся так, каб мацi не магла бачыць, потым вярнулася на кухню i падала знак Тару.

Яна была вельмi ѓсхваляваная, проста седзячы там. Вось i ѓсё.

На вулiцы iшоѓ дождж, i яе палiто i капялюш ляжалi наверсе, але ён не паспрабаваѓ iх дастаць. Тар хацеѓ, каб яна ѓзяла ягоную шапку, але яна адмовiлася.

Двое дзяцей выйшлi з дому, i Тар адразу зразумеѓ, у чым справа. Яны пайшлi па вулiцы да кабiнета доктара рыфi, не кажучы адзiн аднаму нi слова.

Дактары Рыфi там не было. На дзвярах была дошчачка, на якой было напiсана: "Вярнуся ѓ 10 гадзiн". Магчыма, яно прастаяла там два цi тры днi. Такi лекар, у якога мала практыкi i шмат чаго не жадае, даволi нядбайны.

- Магчыма, ён у суддзi Блэра, - сказаѓ Тар, i яны пайшлi туды.

У такi момант, калi вы баiцеся, што нешта адбудзецца, вы павiнны ѓспомнiць iншыя выпадкi, калi вам было страшна, i ѓсё абышлося. Гэта найлепшы спосаб.

Такiм чынам, вы iдзяце да лекара, i ваша мацi памрэ, хаця вы яшчэ гэтага не ведаеце. Iншыя людзi, якiх вы сустракаеце на вулiцы, паводзяць сябе гэтак жа, як i заѓсёды. Вы не можаце вiнавацiць iх.

Тар i Маргарэт падышлi да дома суддзi Блэра, абедзве мокрыя, Маргарэт была без палiто i капялюшы. У аптэцы Цiфанi нешта купляѓ мужчына. Iншы мужчына iшоѓ разам з рыдлёѓкай на плячы. Як вы думаеце, што ён капаѓ у такую ноч? У калiдоры мэрыi паспрачалiся двое мужчын. Яны выйшлi ѓ калiдор, каб застацца сухiмi. "Я сказаѓ, што гэта адбылося на Вялiкдзень. Ён гэта адмаѓляѓ. Ён не чытае Бiблiю".

Пра што яны казалi?

"Прычына, па якой Гары Грын з'яѓляецца лепшым бейсбольным пiтчарам, чым Айк Фрыр, заключаецца ѓ тым, што ён большы за мужчыну. Некаторыя мужчыны проста нараджаюцца моцнымi. У вышэйшай лiзе былi знакамiтыя пiтчары, у якiх таксама не было асаблiвай хуткасцi або паваротаѓ. Яны проста стаялi i елi локшыну, i гэта працягвалася доѓгi час. Яны пратрымалiся ѓдвая даѓжэй, чым тыя, у каго не было нiчога, акрамя сiлы". -

Лепшымi пiсьменнiкамi, [якiх можна было знайсцi] у газетах, якiя прадаваѓ Тар, былi тыя, хто пiсаѓ аб гульцах у мяч i спорце. Iм было што сказаць. Калi вы чытаеце iх кожны дзень, вы нечаму навучылiся.

Маргарэт прамокла наскрозь. Калi б яе мацi даведалася, што яна выйшла вось так, без палiто i капелюша, яна б занепакоiлася. Людзi iдуць пад парасонiкамi. Здавалася, прайшло шмат часу з таго часу, як Тар вярнуѓся дадому пасля таго, як забраѓ свае паперы. Часам у цябе ѓзнiкае такое пачуццё. Некаторыя днi пралятаюць як адзiн стрэл. Часам за дзесяць хвiлiнаѓ адбываецца столькi падзеяѓ, што здаецца, што прайшло некалькi гадзiнаѓ. Так бывае, калi два скакавыя конi б'юцца на ѓчастку, падчас гульнi з мячом, калi хтосьцi б'е бiтай, двое мужчын па-за гульнёй, двое мужчын, можа быць, на базах.

Маргарэт i Тар дабралiся да дома суддзi Блэра, i доктар, вядома ж, быѓ там. Унутры было цёпла i светла, але яны не ѓвайшлi. Суддзя падышоѓ да дзвярэй, i Маргарэт сказала: "Скажыце доктару, калi ласка, што мацi хворая", i ледзь паспела яна вымавiць гэтыя словы, як выйшаѓ доктар. Ён пайшоѓ разам з двума дзецьмi, i калi яны выходзiлi з дому суддзi, суддзя падышоѓ i паляпаѓ Тара па спiне. "Ты прамокла", - сказаѓ ён. Ён наогул нiколi не размаѓляѓ з Маргарэт.

Дзецi забралi дактары з сабой дадому, а потым паднялiся наверх. Хацелi перад мацi зрабiць выгляд, што лекар прыйшоѓ выпадкова - патэлефанаваць.

Яны паднялiся па лесвiцы як мага цiшэй, i калi Тар увайшоѓ у пакой, дзе спаѓ з Джонам i Робертам, ён распрануѓся i надзеѓ сухое адзенне. Ён апрануѓ свой нядзельны касцюм. Гэта быѓ адзiны, якi ѓ яго быѓ сухi.

Унiзе ён чуѓ, як размаѓляюць яго мацi i лекар. Ён не ведаѓ, што доктар расказваѓ яго мацi пра паездку пад дажджом. Здарылася наступнае: доктар Рыфi падышоѓ да лесвiцы i паклiкаѓ яго ѓнiз. Без сумневу, ён меѓ намер патэлефанаваць абодвум дзецям. Ён выдаѓ цiхi свiст, i Маргарэт выйшла са свайго пакоя, апранутая ѓ сухое адзенне, як i Тар. Ёй таксама прыйшлося надзець сваё лепшае адзенне. Нiхто з iншых дзяцей не пачуѓ званка доктара.

Яны спусцiлiся i спынiлiся каля ложка, i iх мацi крыху пагаварыла. "Я ѓ парадку. Нiчога не адбудзецца. Не хвалюйцеся", - сказала яна. Яна таксама гэта мела на ѓвазе. Вiдаць, яна да апошняга думала, што з ёй усё ѓ парадку. Добра, што калi ёй трэба было iсцi, то яна магла пайсцi вось так, проста выслiзнуць падчас сну.

Яна сказала, што не памрэ, але яна памерла. Калi яна сказала дзецям некалькi слоѓ, яны вярнулiся наверх, але Тар доѓга не спаѓ. Маргарэт таксама. Пасля гэтага Тар нiколi не пытаѓся ѓ яе пра гэта, але ведаѓ, што яна гэтага не рабiла.

Калi ты ѓ такiм стане, ты не можаш спаць, што ты робiш? Нехта спрабуе адно, нехта iншае. Тар чуѓ аб схемах падлiку авечак i часам спрабаваѓ гэта рабiць, калi быѓ занадта ѓсхваляваны [або засмучаны], каб спаць, але ѓ яго гэта не атрымлiвалася. Ён спрабаваѓ шмат чаго iншага.

Вы можаце ѓявiць, што вы выраслi i сталi тым, кiм хацелi б быць. Вы можаце ѓявiць сябе пiтчарам бейсбольнай лiгi, iнжынерам чыгункi або гоншчыкам на аѓтадроме. Вы iнжынер, цёмна i дождж, а ваш паравоз разгойдваецца па рэйках. Лепш не ѓяѓляць сябе героем няшчаснага выпадку цi нечага яшчэ. Проста засяродзьце погляд на рэйках наперадзе. Вы праразаеце сцяну цемры. Цяпер вы сярод дрэѓ, зараз на адкрытай мясцовасцi. Вядома, калi ты такi iнжынер, ты заѓсёды водзiш хуткi пасажырскi цягнiк. Не хочацца важдацца з грузам.

Вы думаеце пра гэта i многае iншае. У тую ноч Тар час ад часу чуѓ размовы мацi i доктара. Часам здавалася, што яны смяюцца. Ён не мог проста сказаць. Магчыма, гэта быѓ усяго толькi вецер за межамi дома. Аднойчы ён быѓ зусiм упэѓнены, што пачуѓ, як доктар бегае па кухоннай падлозе. Затым яму здалося, што ён пачуѓ, як дзверы мякка адчынiлiся i зачынiлiся.

Магчыма, ён увогуле нiчога не чуѓ.

Горш за ѓсё для Тара, Маргарэт, Джона i ѓсiх iх быѓ наступны дзень, наступны i наступны. Дом, поѓны людзей, пропаведзь, якую трэба вымавiць, чалавек, якi iдзе з труной, паездка на могiлкi. Маргарэт выйшла з гэтага лепш за ѓсiх. Яна працавала па хаце. Яны не маглi прымусiць яе спынiцца. Жанчына сказала: "Не, дазвольце мне зрабiць гэта", але Маргарэт не адказала. Яна была белай i трымала вусны шчыльна сцiснутымi. Яна пайшла i зрабiла гэта сама.

У дом, якога Тар нiколi не бачыѓ, прыходзiлi людзi, цэлыя светы людзей.

OceanofPDF.com

РАЗДЗЕЛ ХХII

САМЫ дзiѓны _ рэч тое, што адбылося на наступны дзень пасля пахавання. Тар iшоѓ па вулiцы, вяртаючыся са школы. Школа скончылася ѓ чатыры, а цягнiк з паперамi прыйшоѓ толькi ѓ пяць. Ён iшоѓ па вулiцы i мiнуѓ пустку каля хлява Уайлдэра, i там, на стаянцы, некалькi гарадскiх хлапчукоѓ гулялi ѓ мяч. Там быѓ Кларк Уайлдэр, хлопец з Рычманда i многiя iншыя. Калi твая мацi памiрае, ты доѓга не гуляеш у мяч. Гэта не праява належнай павагi. Тар ведаѓ гэта. Астатнiя ведалi [таксама].

Тар спынiѓся. Дзiѓна было тое, што ѓ той дзень ён гуляѓ у мяч, нiбы нiчога не адбылося. Ну не зусiм так. Ён нiколi не збiраѓся гуляць. Тое, што ён зрабiѓ, здзiвiла яго i астатнiх. Усе яны ведалi аб смерцi яго мацi.

Хлопчыкi гулялi ѓ "Тры старыя ката", а Боб Ман падаваѓ мяч. У яго была даволi добрая крывая выхаду, пападанне ѓ кiдок i выдатная хуткасць для дванаццацiгадовага падлетка.

Тар пералез цераз плот, прайшоѓ цераз поле, падышоѓ проста да таго, хто адбiваѓ, i выхапiѓ бiту проста з яго рук. У любы iншы час здарыѓся б скандал. Калi вы гуляеце ѓ "Тры старых ката", вам трэба спачатку выйсцi на поле, затым утрымлiваць базу, затым падаваць i лавiць мяч, перш чым вы зможаце адбiць мяч.

Тара гэта не хвалявала. Ён узяѓ бiту з рук Кларка Уайлдэра i ѓстаѓ ля талеркi. Ён пачаѓ кпiць з Боба Манна. - Паглядзiм, як ты яе пакладзеш. Давайце паглядзiм, што ѓ вас ёсць. Працягваць. Загонiце iх.

Боб кiнуѓ адзiн, потым другi, а Тар замачыѓ другi. Гэта быѓ хоѓмран, i калi ён абышоѓ базы, ён адразу ж узяѓ бiту i замачыѓ яшчэ адну, хоць зараз была не яго чарга. Астатнiя дазволiлi яму. Яны не сказалi нi слова.

Тар крычаѓ, здзекаваѓся з астатнiх, паводзiѓ сябе як вар'ят, але нiкога гэта не хвалявала. Пратрымаѓшы гэта хвiлiн пяць, ён пайшоѓ гэтак жа раптоѓна, як i прыйшоѓ.

Пасля такога ѓчынку ён накiраваѓся на вакзал у той самы дзень пасля пахавання мацi. Ну, цягнiка не было.

На чыгунцы каля лiфта Сiда Грэя каля станцыi стаяла некалькi пустых таварных вагонаѓ, i Тар залез у адзiн з вагонаѓ.

Спачатку ён думаѓ, што хацеѓ бы апынуцца на такой машыне i панесцiся, яму было ѓсё роѓна куды. Потым ён падумаѓ аб нечым iншым. Машыны павiнны былi [загрузiць збожжам]. Яны стаялi прама каля элеватара i каля хлява, у якiм стаяѓ стары сляпы конь, якi хадзiѓ па крузе, каб падтрымлiваць працу механiзмаѓ, якiя падымалi збожжа на верх будынка.

Збожжа паднiмалася ѓверх, а затым па жолабе пападала ѓ машыны. Яны маглi запоѓнiць машыну ѓ найкарацейшыя тэрмiны. Усё, што iм трэба было зрабiць, гэта пацягнуць за рычаг, i зерне ѓпала ѓнiз.

Было б выдатна, падумаѓ Тар, застацца ѓ машыне i быць пахаваным пад зернем. Гэта не тое самае, што быць пахаваным пад халоднай зямлёй. Збожжа было добрым матэрыялам, яго прыемна было трымаць у руцэ. Гэта было залацiста-жоѓтае рэчыва, яно сцякала, як дождж, i пахавала вас глыбока там, дзе вы не маглi дыхаць, i вы б памерлi.

Тар, як яму здалося, доѓга ляжаѓ на падлозе машыны, думаючы аб такой смерцi для сябе, а затым, перавярнуѓшыся на бок, убачыѓ у сваiм хляве стары каня. Конь глядзеѓ на яго сляпымi вачыма.

Тар паглядзеѓ на каня, i конь паглядзела на яго. Ён пачуѓ, як падышоѓ цягнiк, якi прывёз яго паперы, але не паварушыѓся. Цяпер ён плакаѓ так, што сам амаль аслеп. "Добра, - падумаѓ ён, - плакаць там, дзе не ѓбачаць нi iншыя дзецi Мурхедаѓ, нi хлопчыкi ѓ горадзе". Усе дзецi Мурхедаѓ адчувалi нешта падобнае. У такi час нельга выстаѓляць сябе напаказ.

Тар праляжаѓ у вагоне, пакуль цягнiк не прыйшоѓ i не сышоѓ, а затым, выцiраючы вочы, выпаѓз.

Людзi, якiя выйшлi сустракаць цягнiк, iшлi па вулiцы. Цяпер, у доме Мурхедаѓ, Маргарэт вернецца са школы i будзе рабiць працу па хаце. Джон быѓ на фабрыцы. Джону гэта не давала асаблiвага задавальнення, але ён усё роѓна працягваѓ займацца сваёй працай. Справы мусiлi працягвацца.

Часам трэба было проста iсцi далей, не ведаючы чаму, як сляпы стары конь, якi падымае збожжа ѓ будынак.

Што да людзей, якiя сыходзяць па вулiцы, магчыма, камусьцi з iх спатрэбiцца газета.

Хлопчык, калi ён хоць колькi добры, павiнен добра выконваць сваю працу. Яму трэба ѓстаць i паспяшацца. Калi яны чакалi пахавання, Маргарэт не хацела выстаѓляць сябе напаказ, таму шчыльна сцiснула вусны i пачала працаваць. Добра, што Тар не мог трэсцiся, лежачы ѓ пустым таварным вагоне. Што яму трэба было зрабiць, дык гэта прынесцi ѓ сям'ю ѓсе грошы, якiя ён мог. Бог ведае, iм спатрэбiцца ѓсё гэта. Яму трэба было заняцца сваёй працай.

Гэтыя думкi круцiлiся ѓ галаве Тара Мурхеда, калi ён схапiѓ пачак газет i, выцершы вочы тыльным бокам далонi, панёсся па вулiцы.

Хоць ён i не ведаѓ пра гэта, Тар, магчыма, у той самы момант выносiѓся прэч са свайго дзяцiнства.

КАНЕЦ

OceanofPDF.com

За межамi жадання

Апублiкаваная ѓ 1932 годзе кнiга "За межамi жадання" прыцягвае ѓвагу да цяжкага становiшча працоѓных на поѓднi Амерыкi, адлюстроѓваючы суровыя ѓмовы, у якiх жывуць мужчыны, жанчыны i дзецi, якiя працуюць на тэкстыльнай фабрыцы. Раман параѓноѓваюць з працамi Генры Рота i Джона Стэйнбека, якiя аналагiчным чынам падкрэслiвалi сацыяльную i эканамiчную няроѓнасць, якая прывяла да цяжкiх цяжкасцяѓ для працоѓнага класа Амерыкi, i аналагiчным чынам абаранялi камунiзм як магчымае выйсце з гэтай барацьбы, асаблiва ѓ святле Вялiкая дэпрэсiя, якая рушыла за крахам фондавага рынка ѓ 1929.

OceanofPDF.com

Вокладка першага выдання

OceanofPDF.com

УТРЫМАННЕ

КНIГА ПЕРШАЯ. Маладосць

КНIГА ДРУГАЯ. Млыны дзяѓчыны

КНIГА ТРЭЦЯЯ. Эцель

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ. ЗА МЕЖамi ЖАДАННЯ

OceanofPDF.com

Элеанора Глэдзiс Капенхейвер, з якой Андэрсан ажанiѓся ѓ 1933 годзе. Ёй прысвечаны фiльм "За межамi жадання".

OceanofPDF.com

Да

ЭЛЕНАР

OceanofPDF.com

КНIГА ПЕРШАЯ. Маладосць

OceanofPDF.com

Н ЭIЛ БРЭДЛI НАПIСАђ лiсты свайму сябру Рэду Олiверу. Нiл сказаѓ, што збiраецца жанiцца на жанчыне з Канзас-Сiцi. Яна была рэвалюцыянеркай, i Нiл, калi ѓпершыню сустрэѓ яе, не ведаѓ, цi быѓ ён такiм цi не. Ён сказаѓ:

"Справа вось у чым, Рэд. Вы памятаеце тое пачуццё пустаты, якое мы адчувалi, калi разам вучылiся ѓ школе. Я не думаю, што табе гэта падабалася, калi ты быѓ тут, але ѓ мяне было. Гэта было ѓ мяне ѓвесь час, пакуль я вучыѓся ѓ каледжы, i пасля таго, як вярнуѓся дадому. Я не магу шмат казаць аб гэтым з бацькам i мацi. Яны не зразумеюць. Гэта пашкодзiць iм.

"Думаю, - сказаѓ Нiл, - што ва ѓсiх нас, маладых мужчын i жанчын, у якiх ёсць хоць нейкае жыццё, цяпер ёсць гэта".

Нiл казаѓ у сваiм лiсце Божым. "Гэта было крыху дзiѓна", - падумаѓ Рэд у вуснах Нiла. Вiдаць, ён атрымаѓ гэта ад сваёй жанчыны. "Мы не можам чуць Яго голас або адчуваць Яго на зямлi", - сказаѓ ён. Ён падумаѓ, што, магчыма, у ранейшых мужчын i жанчын у Амерыцы было нешта, чаго iм з Рэдам не хапала. У iх быѓ "Бог", што б гэта для iх нi значыла. Першыя жыхары Новай Англii, якiя былi настолькi iнтэлектуальна дамiнуючымi i якiя так моцна паѓплывалi на мысленне ѓсёй краiны, мусiць, думалi, што ѓ iх сапраѓды ёсць Бог.

Калi б у iх i было тое, што ѓ iх было, то Нiл i Рэд у нейкiм сэнсе былi б у значнай ступенi аслабленыя i вымытыя. Нiл так i думаѓ. Рэлiгiя, сказаѓ ён, цяпер ператварылася ѓ старую вопратку, схуднелую i з вымытымi ѓсiмi фарбамi. Людзi ѓсё яшчэ насiлi старыя сукенкi, але яны ѓжо не сагравалi iх. Людзям трэба цёпла, думаѓ Нiл, iм патрэбная рамантыка i, перш за ѓсё, рамантыка пачуццяѓ, думак аб тым, што яны спрабуюць кудысьцi пайсцi.

Людзям, паводле яго слоѓ, неабходна чуць галасы, якiя зыходзяць звонку.

Навука таксама выклiкала пекла, а танныя папулярныя веды... цi тое, што называлася веданнем... якiя распаѓсюдзiлiся зараз паѓсюль, выклiкалi яшчэ большае пекла.

Занадта шмат пустэчы было ѓ справах, у цэрквах, ва ѓрадзе, сказаѓ ён у адным зь лiстоѓ.

Ферма Брэдлi знаходзiлася недалёка ад Канзас-Сiцi, i Нiл часта бываѓ у горадзе. Ён сустрэѓ жанчыну, з якой збiраѓся ажанiцца. Ён паспрабаваѓ апiсаць яе Рэду, але яму гэта не ѓдалося. Ён апiсаѓ яе як поѓную энергii. Яна была школьнай настаѓнiцай i пачала чытаць кнiгi. Яна стала спачатку сацыялiсткай, а потым камунiсткай. У яе былi iдэi.

Па-першае, ёй i Нiлу варта нейкi час пажыць разам, перш чым яны вырашаць ажанiцца. Яна думала, што iм трэба спаць разам, прывыкнуць адно да аднаго. Такiм чынам, Нiл, малады фермер, якi жыве на ферме свайго бацькi ѓ Канзасе, стаѓ патаемна жыць з ёй. Яна была маленькай i цёмнавалосай, зразумеѓ Рэд. "Ёй здаецца крыху несправядлiвым гаварыць аб ёй з табой, з iншым мужчынам ... магчыма, ты калi-небудзь сустрэнеш яе i падумаеш аб маiх словах", - сказаѓ ён у адным са сваiх лiстоѓ. "Але я адчуваю, што павiнен", - сказаѓ ён. Нiл быѓ адным з таварыскiх. Ён мог быць больш адкрытым i таварыскiм у лiстах, чым Рэд, i менш саромеѓся распавядаць аб сваiх пачуццях.

Ён казаѓ пра ѓсё. Жанчына, з якой ён пазнаёмiѓся, пасялiлася ѓ нейкай хаце, якая належала вельмi самавiтым, даволi заможным людзям у горадзе. Мужчына быѓ скарбнiкам невялiкай вытворчай кампанii. Яны ѓзялi да сябе школьнага настаѓнiка. Яна засталася тамака на лета, пакуль школы не было. Яна сказала: "Першыя два цi тры гады павiнны паказаць". Яна хацела прайсцi праз iх з Нiлам без шлюбу.

"Вядома, мы не можам там спаць разам", - сказаѓ Нiл, маючы на ѓвазе дом, у якiм яна жыла. Калi ён прыехаѓ у горад, у Канзас-Сiцi - ферма яго бацькi была дастаткова блiзка, каб ён мог даехаць да горада за гадзiну, - Нiл адправiѓся ѓ дом скарбнiка. У лiстах Нiлу, якiя распавядаюць аб такiх вечарах, было нешта накшталт смеху.

У гэтым доме была жанчына, маленькая i цёмнавалосая, сапраѓдная рэвалюцыянерка. Яна была падобная на Нiла, сына фермера, якi вучыѓся ѓ каледжы на Усходзе, i на Рэда Олiвера. Яна паходзiла з рэспектабельнай царкоѓнай сям'i з маленькага мястэчка Канзас. Яна скончыла сярэднюю школу, а потым пайшла ѓ звычайную школу. "Большасць маладых жанчын такога тыпу дастаткова сумныя", - сказаѓ Нiл, але гэтая - не. З самага пачатку яна адчула, што ёй трэба сутыкнуцца не толькi з праблемай асобнай жанчыны, але i з сацыяльнай праблемай. З лiстоѓ Нiла Рэд склала, што яна была пiльная i напружаная. "У яе прыгожае маленькае цела", - сказаѓ ён у лiсце Рэду. "Я прызнаю, - сказаѓ ён, - што, калi я пiшу такiя словы iншаму чалавеку, яны нiчога не значаць".

Ён сказаѓ, што, на яго думку, цела любой жанчыны становiцца цудоѓным для мужчыны, якi яе любiць. Ён пачаѓ чапаць яе цела, i яна дазволiла яму гэта зрабiць. Сучасныя дзяѓчыны часам захадзiлi з маладымi мужчынамi даволi далёка. Гэта быѓ спосаб атрымаць адукацыю. Рукi на iх целах. Тое, што падобныя рэчы адбываюцца, было амаль агульнапрызнаным фактам паѓсюль, нават сярод пажылых i больш напалоханых бацькоѓ i мацi. Малады чалавек паспрабаваѓ гэта з маладой жанчынай, а затым, магчыма, кiнуѓ яе, i яна, магчыма, таксама паспрабавала некалькi разоѓ.

Нiл адправiѓся ѓ дом, дзе жыѓ школьны настаѓнiк у Канзас-Сiцi. Хата знаходзiлася на ѓскраiне горада, так што Нiлу, якi прыязджаѓ наведаць сваю жанчыну, не даводзiлася ехаць праз горад. Чатыры чалавекi - ён, школьны настаѓнiк, скарбнiк i яго жонка - нейкi час сядзелi на ганку дома.

Дажджлiвымi начамi яны сядзелi, гулялi ѓ карты цi размаѓлялi - скарбнiк сваiх спраѓ i Нiл - фермера. Казначэй быѓ даволi iнтэлектуальным чалавекам ... "старога гатунку", - сказаѓ Нiл. Такiя людзi могуць быць нават лiберальнымi, вельмi лiберальнымi... у iх разуменнi, а не насамрэч. Калi б яны гэта ведалi, часам пасля таго, як клалiся спаць... на ганку дома цi ѓнутры, на канапе. "Яна сядзiць на краi невысокага ганка, а я схiляю каленi на траве ѓ боку ганка... Яна падобная расчыненай кветцы".

Яна сказала Нiлу: "Я не магу пачаць жыць, думаць i ведаць, чаго я хачу акрамя мужчыны, пакуль у мяне не будзе свайго мужчыны". Рэд зразумеѓ, што маленькi цёмны школьны настаѓнiк, якога знайшоѓ Нiл, прыналежыѓ да нейкага новага мiру, у якi ён сам жадаѓ патрапiць. Лiсты Нiла аб ёй... нягледзячы на тое, што часам яны былi вельмi асабiстымi... Нiл нават спрабаваѓ апiсаць адчуваннi ѓ сваiх пальцах, калi ён дакранаѓся да яе цела, цеплыня яе цела, яе саладосць для яго. Сам Рэд усёй сваёй iстотай прагнуѓ знайсцi сабе такую жанчыну, але так i не зрабiѓ гэтага. Лiсты Нiла прымусiлi яго прагнуць нейкiх адносiн з жыццём, якiя былi б пачуццёвымi i цялеснымi, але якiя выходзяць за рамкi простай плоцi. Нiл спрабаваѓ выказаць гэта ѓ лiстах, якiя ён пiсаѓ свайму сябру.

У Рэда былi сябры i сярод мужчын. Мужчыны прыходзiлi да яго, часам i раней, пралiваючыся яму. У рэшце рэшт ён падумаѓ, што ѓ яго самога нiколi не было жанчыны, насамрэч.

Быѓ Нiл на ферме ѓ Канзасе цi ѓвечары адправiѓся ѓ горад наведаць сваю жанчыну. Ён здаваѓся поѓным жыцця, багатым на жыццё. Ён працаваѓ на ферме свайго бацьку. Бацька старэѓ. Неѓзабаве ён памрэ цi выйдзе на пенсiю, i ферма будзе належаць Нiлу. Гэта была прыемная ферма ѓ багатай i прыемнай краiне. Фермеры, якiмi быѓ бацька Нiла i якiмi будзе Нiл, зараблялi мала грошай, але жылi добра. Бацьку ѓдалося адправiць Нiла Iста ѓ каледж, дзе ён сустрэѓ Рэда Олiвера. Гэтыя двое гулялi ѓ адной бейсбольнай камандзе каледжа: Нiл на другой базе, а Рэд на шорт-стопе. Олiвер, Брэдлi i Смiт. Зiп! Разам яны былi добрай парай для падвойнай гульнi.

Рэд з'ехаѓ на ферму ѓ Канзасе i прабыѓ тамака некалькi тыдняѓ. Гэта было да таго, як Нiл сустрэѓ школьнага настаѓнiка ѓ горадзе.

Нiл тады быѓ радыкалам. У яго былi радыкальныя думкi. Аднойчы Рэд спытаѓся ѓ яго: "Ты збiраешся стаць фермерам, як твой бацька?"

"Так."

"Вы б адмовiлiся ад валодання гэтым?" - спытаѓ Рэд. У той дзень яны стаялi на краi кукурузнага поля. Вось такую цудоѓную кукурузу выгадавалi на той ферме. Бацька Нiла трымаѓ жывёлу. Увосень ён вырошчваѓ кукурузу i складваѓ яе ѓ вялiкiя ложачкi. Затым ён адправiѓся на Захад i купiѓ бычкоѓ, якiх прывёз на ферму для адкорму зiмой. Кукурузу не вывозiлi з фермы на продаж, а скормлiвалi скацiне, а багаты гной, якi назапасiѓся за зiму, затым вывозiлi i раскiдвалi па зямлi. "Вы б адмовiлiся ад валодання ѓсiм гэтым?"

"Так, я думаю", - сказаѓ Нiл. Ён засмяяѓся: "Гэта праѓда, што iм, магчыма, давядзецца адабраць гэта ѓ мяне", - сказаѓ ён.

Ужо тады Нiлу ѓ галаву дашлi iдэi. Ён не стаѓ бы тады называць сябе адкрыта камунiстам, як рабiѓ гэта пасля ѓ лiстах, пад уплывам гэтай жанчыны.

Не тое каб ён баяѓся.

Але так, ён баяѓся. Нават пасля таго, як ён сустрэѓ школьнага настаѓнiка i напiсаѓ Рэду лiста, ён баяѓся прычынiць шкоду бацьку i мацi. Рэд не вiнавацiѓ яго за гэта. Ён памятаѓ бацьку i мацi Нiла як добрых, сумленных i добрых людзей. У Нiла была сястра, старэйшая за яго, якая выйшла замуж за маладога суседскага фермера. Яна была вялiкай, моцнай i добрай жанчынай, як i яе мацi, вельмi любiла Нiла i ганарылася iм. Калi Рэд была тым летам у Канзасе, яна аднойчы прыехала з мужам, каб правесцi выходныя дамы, i паразмаѓляла з Рэдам пра Нiлу. "Я рада, што ён вучыѓся ѓ каледжы i атрымаѓ адукацыю", - сказала яна. Яна таксама была рада, што яе брат, нягледзячы на ??сваю адукацыю, захацеѓ вярнуцца дадому i стаць простым фермерам, як i ѓсе яны. Паводле яе слоѓ, яна думала, што Нiл разумнейшы за ѓсiх астатнiх i мае больш шырокi кругагляд.

Нiл сказаѓ, кажучы аб ферме, якую ён калi-небудзь успадкуе: "Так, думаю, я б адмовiѓся ад яе такiм чынам", - сказаѓ ён. "Думаю, я стану добрым фермерам. Мне падабаецца займацца сельскай гаспадаркай". Ён сказаѓ, што часам па начах яму снiлiся палi яго бацькi. "Я заѓсёды планую i планую", - сказаѓ ён. Па ягоных словах, тое, што ён будзе рабiць з кожным полем, было запланавана на гады наперад. "Я адмовiѓся б ад гэтага, таму што не магу адмовiцца", - сказаѓ ён. "Людзi нiколi не змогуць пакiнуць зямлю". Ён меѓ на ѓвазе, што мае намер стаць вельмi здольным фермерам. "Якая рознiца будзе для такiх людзей, як я, калi зямля нарэшце пяройдзе ва ѓласнасць дзяржавы? Iм спатрэбяцца такiя людзi, якiмi я збiраюся iх зрабiць".

У гэтым раёне былi i iншыя фермеры, не такiя здольныя, як ён. Якая рознiца? "Было б цудоѓна разгарнуцца", - сказаѓ Нiл. "Я б ня стаѓ патрабаваць нiякай аплаты, калi б мне дазволiлi гэта зрабiць. Усё, што я прашу, - гэта жыццё".

- Аднак яны не дазволiлi б табе гэтага зрабiць, - сказаѓ Рэд.

"I калi-небудзь нам давядзецца прымусiць iх дазволiць нам гэта зрабiць", - адказаѓ Нiл. Нiл, вiдаць, тады быѓ камунiстам i нават не ведаѓ пра гэта.

Вiдавочна, жанчына, якую ён знайшоѓ, дала яму нешта ведаць. Яны нешта прыдумалi разам. Нiл у сваiх лiстах аб ёй i сваiх адносiнах з ёй расказваѓ аб тым, што яны рабiлi. Часам жанчына хлусiла скарбнiку i яго жонцы, з якой яна жыла. Яна сказала Нiлу, што жадае правесцi з iм ноч.

Затым яна прыдумала лухту аб тым, як адправiлася на ноч дадому ѓ свой горад у Канзасе. Яна сабрала сумку, сустрэла Нiла ѓ горадзе, села ѓ яго машыну, i яны паехалi ѓ нейкi горад. Яны зарэгiстравалiся ѓ тым самым маленькiм гатэлi, што i муж i жонка. Яны яшчэ не ажанiлiся, сказаѓ Нiл, таму што iм абодвум хацелася пераканацца. "Я не хачу, каб гэта прымусiла цябе супакоiцца, i я не хачу супакойвацца сама", - сказала яна Нiлу. Яна баялася, што ён можа здавольвацца тым, што ён усяго толькi даволi паспяховы фермер са Сярэдняга Захаду... не лепш гандляра... не лепш банкiра або любога чалавека, якi прагне грошай, сказала яна. Яна сказала Нiлу, што спрабавала яшчэ дваiх мужчын, перш чым прыйшла да яго. "Увесь шлях?" ён спытаѓся ѓ яе. "Вядома", - сказала яна. "Калi б, - казала яна, - мужчына быѓ паглынуты толькi шчасцем валодання жанчынай, якую ён любiѓ, цi яна аддавалася толькi яму i нараджэнню дзяцей ..."

Яна стала шчырай Чырвонай. Яна думала, што ёсць нешта акрамя жадання, але што спачатку трэба задаволiць жаданне, зразумець i ацанiць цуды жадання. Вам трэба было ѓбачыць, цi зможа яно вас скарыць, прымусiць забыцца пра ѓсё астатняе.

Аднак спачатку трэба было знайсцi гэта салодкiм i ведаць, што гэта салодка. Калi б ты не змог вынесцi саладосць гэтага i iсцi далей, ты быѓ бы бескарысны.

Павiнны былi быць выключныя людзi. Жанчына працягвала казаць гэта Нiлу. Яна думала, што прыйшоѓ новы час. Свет чакаѓ новых людзей, новага тыпу людзей. Яна не хацела, каб Нiл i яна сама былi вялiкiмi людзьмi. Мiру, сказала яна яму, цяпер патрэбны вялiкiя маленькiя людзi, iх шмат. Паводле яе слоѓ, такiя людзi былi заѓсёды, але iм давялося зараз пачаць выказвацца, самасцвярджацца.

Яна аддалася Нiлу i назiрала за iм, i, як зразумеѓ Рэд, ён рабiѓ з ёй нешта ѓ гэтым родзе. Рэд даведаѓся пра гэта з лiстоѓ Нiла. Яны раз'язджалiся па гатэлях, каб пакачацца ѓ абдымках адзiн аднаго. Калi iхнiя целы супакойвалiся, яны размаѓлялi. "Думаю, мы пажэнiмся", - сказаѓ Нiл у лiсце Рэду Олiверу. "Чаму не?" ён спытаѓ. Ён сказаѓ, што людзi мусяць пачаць рыхтавацца. Рэвалюцыя наблiжалася. Калi гэта адбудзецца, запатрабуюцца моцныя i цiхiя людзi, ахвотнiкi працаваць, а не проста шумныя i дрэнна падрыхтаваныя людзi. Ён лiчыѓ, што кожная жанчына павiнна пачаць з пошуку свайго мужчыны любой цаной, а кожны мужчына павiнен заняцца пошукамi сваёй жанчыны.

"Гэта трэба было зрабiць па-новаму, - падумаѓ Нiл, - больш бясстрашна, чым па-старому". Новыя мужчыны i жанчыны, якiя павiнны былi пачаць з'яѓляцца, калi свет калi-небудзь зноѓ стане салодкiм, павiнны былi найперш навучыцца быць бясстрашнымi i нават безразважнымi. Яны павiнны былi быць аматарамi жыцця, гатовымi ѓключыць у гульню нават само жыццё.

Машыны на баваѓнянай фабрыцы ѓ Лэнгдане, штат Джорджыя, выдавалi цiхiя гукi. Там працаваѓ малады Рэд Олiвер. Увесь тыдзень гук не спыняѓся нi ѓначы, нi днём. Уначы млын быѓ ярка асветлены. Над невялiкiм плато, на якiм стаяѓ млын, знаходзiлася мястэчка Лэнгдон, даволi трухлявае мястэчка. Ён не быѓ такiм убогiм, як раней, да з'яѓлення млына, калi Руды Олiвер быѓ маленькiм хлопчыкам, але хлопчык цi ледзь ведае, калi горад убогi.

Адкуль яму ведаць? Калi ён гарадскi хлопчык, то горад - яго свет. Ён не ведаѓ iншага свету, не рабiѓ нiякiх параѓнанняѓ. Руды Олiвер быѓ даволi самотным хлопцам. Яго бацька быѓ лекарам у Лэнгдоне, i яго дзядуля да яго таксама быѓ там лекарам, але бацька Рэда атрымаѓ поспех не вельмi добра. Ён пабляк, стаѓ даволi нясвежым, калi быѓ яшчэ маладым чалавекам. У той час стаць урачом было не так складана, як потым. Бацька Рэда скончыѓ вучобу i пачаѓ сваю практыку. Ён практыкаваѓ са сваiм бацькам i жыѓ з iм. Калi памёр бацька - памiраюць i лекары, - ён жыѓ у старым медычным доме, якi дастаѓся яму ѓ спадчыну, даволi яркiм старым каркасным доме з шырокiм ганкам перад iм. Ганак падтрымлiваѓся высокiмi драѓлянымi калонамi, першапачаткова выкананымi пад камень. У часы Рэда яны не выглядалi каменнымi. У старым дрэве былi вялiкiя расколiны, а дом даѓно не быѓ пафарбаваны. Было тое, што на Поѓднi называецца "сабачай прабежкай" праз дом, i, стоячы на вулiцы перад фасадам, можна было ѓ летнi, вясновы цi восеньскi дзень глядзець прама скрозь дом i праз гарачыя нерухомыя баваѓняныя палi, каб убачыць Пагоркi Джорджыi ѓдалечынi.

У старога лекара быѓ невялiкi каркасны кабiнет у куце двара побач з вулiцай, але малады лекар адмовiѓся ад яго як кабiнета. У яго быѓ офiс наверсе ѓ адным з будынкаѓ на Мэйн-стрыт. Цяпер стары офiс зарос вiнаграднымi лозамi i прыйшоѓ у заняпад. Ён не выкарыстоѓваѓся, i дзверы былi знятыя. Там стаяла старое крэсла з вывернутым дном. Яго было вiдаць з вулiцы, калi ён сядзеѓ там, у змрочным святле за вiнаграднымi лозамi.

Рэд прыехаѓ на лета ѓ Лэнгдан са школы на Поѓначы, якую ён наведваѓ. У школе ён ведаѓ маладога чалавека Нiла Брэдлi, якi пазней пiсаѓ яму лiсты. Тым летам ён працаваѓ простым чорнарабочым на млыне.

Яго бацька памёр зiмой, калi Рэд вучыѓся на першым курсе Паѓночнага каледжа.

На момант смерцi бацька Рэда быѓ ужо немалады. Ён не ажанiѓся, пакуль не дасягнуѓ сярэдняга ѓзросту, а затым ажанiѓся на медсястры. У горадзе казалi, шапталiся па горадзе, што жанчына, на якой ажанiѓся доктар, мацi Рэда, была не з вельмi добрай сям'i. Яна была з Атланты i прыехала ѓ Лэнгдон, дзе сустрэла доктара Олiвера па важнай справе. У той час у Лэнгдане не было навучаных медсясцёр. Мужчына, прэзiдэнт мясцовага банка, чалавек, якi пазней стаѓ прэзiдэнтам кампанii Langdon Cotton Mill, у той час малады чалавек, сур'ёзна захварэѓ. Паслалi па медсястру, i яна прыйшла. Доктар Олiвер займаѓся гэтай справай. Гэта быѓ не ягоны выпадак, але яго выклiкалi на кансультацыю. У акрузе тады было ѓсяго чатыры лекары i ѓсiх iх выклiкалi.

Доктар Олiвер сустрэѓ медсястру, i яны пажанiлiся. Жыхары горада паднялi бровы. - Цi было гэта неабходна? яны спыталi. Вiдавочна, гэта было не так. Малады Рэд Олiвер нарадзiѓся толькi праз тры гады. Аказалася, што ён павiнен быѓ быць адзiным дзiцем у шлюбе. Аднак у горадзе хадзiлi чуткi. "Напэѓна, яна прымусiла яго паверыць у тое, што гэта неабходна". Падобныя гiсторыi шэпчуцца на вулiцах i ѓ дамах паѓднёвых гарадоѓ, а таксама ѓ гарадах Усходу, Сярэдняга Захаду i Далёкага Захаду.

На вулiцах i ѓ дамах паѓднёвых гарадоѓ заѓсёды ходзяць iншыя чуткi. Многае залежыць ад сям'i. "Якая сям'я ѓ яе цi ѓ яго?" Як усiм вядома, у паѓднёвыя штаты, у старыя амерыканскiя рабаѓладальнiцкiя штаты, нiколi не было вялiкай iмiграцыi. Сем'i проста працягвалiся i працягвалiся.

Многiя сем'i прыйшлi ѓ заняпад, распалiся. У дзiѓнай колькасцi старых паѓднёвых селiшчаѓ, дзе не з'явiлася нiякай прамысловасцi, як гэта адбылося ѓ Лэнгдоне i ѓ шматлiкiх iншых паѓднёвых гарадах за апошнiя дваццаць пяць цi трыццаць гадоѓ, не засталося мужчын. Вельмi верагодна, што ѓ такой сям'i не застанецца нiкога, акрамя двух-трох дзiѓных клапатлiвых старых. Некалькi гадоѓ таму яны б увесь час казалi пра днi Грамадзянскай вайны цi пра днi, якiя папярэднiчалi Грамадзянскай вайне, пра старыя добрыя часы, калi Поѓдзень сапраѓды быѓ кiмсьцi. Яны б расказалi вам гiсторыi пра паѓночных генералаѓ, якiя выносiлi iх срэбныя лыжкi i iншымi спосабамi былi з iмi жорсткiмi i жорсткiмi. Такая старая паѓднёвая жанчына ѓжо практычна вымерла. Тыя, хто застаѓся, жывуць дзе-небудзь у горадзе цi за горадам, у старым доме. Калiсьцi гэта была вялiкая хата, цi, ва ѓсякiм разе, хата, якi на Поѓднi ѓ ранейшыя часы лiчыѓся велiчным. Перад домам Олiвера драѓляныя калоны падтрымлiваюць ганак. Там жывуць дзве цi тры бабулькi. Без сумневу, пасля Грамадзянскай вайны з Поѓднем адбылося тое ж самае, што адбылося з Новай Англiяй. Больш за энергiчныя маладыя людзi сышлi. Пасля Грамадзянскай вайны людзi, якiя знаходзiлiся ва ѓладзе на Поѓначы, людзi, якiя прыйшлi да ѓлады пасля смерцi Лiнкальна i пасля таго, як Эндру Джонсан быѓ прыбраны з дарогi, баялiся страцiць сваю ѓладу. Яны прынялi законы, якiя даюць права голасу неграм, спадзеючыся кантраляваць iх. Нейкi час яны кантралявалi сiтуацыю. Быѓ так званы перыяд аднаѓлення, якi насамрэч быѓ часам разбурэння, больш горкiм, чым гады вайны.

Але зараз кожны, хто чытаѓ пра амерыканскую гiсторыю, ведае пра гэта. Нацыi жывуць, як людзi. Магчыма, лепш не ѓнiкаць занадта ѓважлiва ѓ жыццё большасцi людзей. Нават Эндру Джонсан зараз карыстаецца добразычлiвасцю гiсторыкаѓ. У Ноксвiле, штат Тэнэсi, дзе яго калiсьцi ненавiдзелi i высмейвалi, зараз у яго гонар названы вялiкi гатэль. Яго больш не лiчаць проста п'яным здраднiкам, якi выпадкова абраны i прапрацаваѓ некалькi гадоѓ на пасадзе прэзiдэнта, пакуль не быѓ прызначаны сапраѓдны прэзiдэнт.

На Поѓднi таксама, нягледзячы на даволi пацешную iдэю грэцкай культуры, несумненна, падхопленую таму, што i грэцкая, i паѓднёвая культуры былi заснаваны на рабстве, культуры, якая на Поѓднi нiколi не ператваралася ѓ мастацтва, як у старой Грэцыi, але заставалася проста пустым заявай у вуснах некаторых урачыстых паѓднёѓцаѓ з доѓгiм палiтам, паѓднёѓца, паѓстала, верагодна, як аднойчы заявiѓ Марк Твен, ад занадта вялiкага чытання сэра Вальтэра Скота... пра гэтыя рэчы на Поѓднi балбаталi i балбочуць мовы. Робяцца невялiкiя ѓдары нажом. Як мяркуецца, гэта цывiлiзацыя, у якой вялiкая ѓвага надаецца сям'i, i гэтае ѓразлiвае месца. "У такой сям'i ёсць налёт смалянага чыгуна". Галовы вiляюць.

Яны вiлялi на маладога доктара Олiвера, а затым i на доктара Олiвера сярэднiх гадоѓ, якi раптам ажанiѓся на медсястры. У Лэнгдоне жыла адна каляровая жанчына, якая настаяла на тым, каб мець дзяцей. Малодшы Олiвер быѓ яе лекарам. Ён часта, на працягу некалькiх гадоѓ, прыязджаѓ да яе дадому, у маленькую хацiну на прасёлкавай дарозе за домам Олiвера. Дом Олiвера калiсьцi стаяѓ на лепшай вулiцы Лэнгдана. Гэта была апошняя хата да таго, як пачалiся баваѓняныя палi, але пазней, пасля таго, як была пабудавана баваѓняная фабрыка, пасля таго, як пачалi прыходзiць новыя людзi, пасля таго, як на Мэйн-стрыт былi пабудаваны новыя будынкi i новыя крамы, лепшыя людзi пачалi будаваць на iншым канцы. гарады.

Каляровая жанчына, высокая, прамая, жоѓтая жанчына з цудоѓнымi плячыма i прамой галавой, не працавала. Людзi казалi, што яна была мурынкай негра, а не мурынкай белага чалавека. Калiсьцi яна была замужам за маладым неграм, але ён знiк. Магчыма, яна яго прагнала.

Доктар часта прыходзiѓ да яе ѓ хатку. Яна не працавала. Яна жыла проста, але жыла. Машыну доктара час ад часу бачылi якая стаiць на дарозе перад яе домам, нават позна ноччу.

Яна была хворая? Людзi ѓсмiхалiся. Паѓднёѓцы не вельмi любяць казаць пра такiя рэчы, асаблiва калi побач знаходзяцца староннiя. Памiж сабой... - Ну, вы ведаеце. Словы разносiлiся. Адзiн з дзяцей жоѓтай жанчыны быѓ амаль белы. Гэта быѓ хлопчык, якi знiк пазней, пасля таго часу, пра якi мы зараз пiшам, калi Рэд Олiвер таксама быѓ маленькiм хлопчыкам. З усiх гэтых ранейшых калыханняѓ галовамi, як мужчынскiх, так i жаночых, шэптам летнiх начэй, доктар бачыѓ, як ён выязджаѓ туды, нават пасля таго, як абзавёѓся жонкай i нарадзiѓся сын... з усiх гэтых iнсiнуацый нож - выпады супраць свайго бацькi ѓ горадзе Лэнгдон, Рэд Олiвер нiчога не ведаѓ.

Магчыма, жонка доктара Олiвера, мацi Рэда, ведала. Магчыма, яна вырашыла нiчога не казаць. У яе быѓ брат у Атланце, якi праз год пасля таго, як яна выйшла замуж за доктара Олiвера, патрапiѓ у бяду. Ён працаваѓ у банку, скраѓ крыху грошай i сышоѓ з замужняй жанчынай. Яны злавiлi яго пазней. Яго iмя i фатаграфiя былi ѓ газетах Атланты, якiя распаѓсюджвалiся ѓ Лэнгдане. Праѓда, iмя сястры не згадвалася. Калi доктар Олiвер i бачыѓ гэты прадмет, ён нiчога не сказаѓ, i яна нiчога не сказала. Па натуры яна была даволi маѓклiвай жанчынай, а пасля замужжа стала яшчэ больш цiхай i стрыманай.

Затым раптоѓна яна пачала рэгулярна хадзiць у царкву. Яна звярнулася. Аднойчы ѓвечары, калi Рэд была старшакласнiцай, яна пайшла адна ѓ царкву. У горадзе быѓ актывiст адраджэння, метадысцкi актывiст адраджэння. Рэд заѓсёды памятаѓ той вечар.

Гэта быѓ вечар позняй восенi, i наступнай вясной Рэду трэба было скончыць гарадскую сярэднюю школу. У той вечар яго запрасiлi на вечарынку, i ён мусiѓ суправаджаць маладую жанчыну. Ён апрануѓся рана i пайшоѓ за ёй. Яго адносiны з гэтай канкрэтнай маладой жанчынай былi мiмалётнымi i нiколi не мелi нiякага значэння. Яго бацькi не было дома. Пасля жанiцьбы ён пачаѓ пiць.

Ён быѓ з тых людзей, якiя п'юць паасобку. Ён не напiваѓся бездапаможна, але, напiѓшыся да некаторай бязладнасцi i схiльнасцi спатыкацца пры хадзе, насiѓ з сабой бутэльку, цiшком выпiваючы, i часта заставаѓся ѓ такiм стане па тыднi. У маладосцi ён быѓ у цэлым даволi гаманкiм чалавекам, нядбайна ставяцца да адзежы, якога любiлi як чалавека, але не занадта паважалi як лекара, чалавека навукi... якому, каб дамагчыся сапраѓднага поспеху, магчыма, заѓсёды варта быць трохi ѓрачыстым на выгляд i трохi сумным... лекары, каб дамагчыся сапраѓднага поспеху, павiнны з раннiх гадоѓ жыцця выпрацаваць вызначанае казаць... людзям падабаецца падвергнуцца невялiкаму здзеку са боку лекараѓ... Доктар Олiвер не рабiѓ такiх рэчаѓ. Дапусцiм, адбыѓся выпадак, якi яго крыху збянтэжыѓ. Ён пайшоѓ наведаць хворага мужчыну цi жанчыну. Ён увайшоѓ да яе.

Калi ён выйшаѓ, там былi сваякi хворай жанчыны. Унутры нешта было не так. Ёй было балюча, у яе была высокая тэмпература. Яе людзi былi ѓстрывожаныя i засмучаныя. Бог ведае, на што спадзявалiся. Яны, магчыма, спадзявалiся, што яна паправiцца, але з iншага боку...

Бескарысна ѓдавацца ѓ гэта. Людзi ёсць людзi. Яны сабралiся вакол доктара. "Што такое, доктар? Цi ачуняе яна? Яна вельмi дрэнная?"

"Так. Так." Доктар Олiвер, магчыма, усмiхнуѓся. Ён быѓ збянтэжаны. "Я ня ведаю, што здарылася з гэтай жанчынай. Адкуль мне, чорт вазьмi, ведаць?

Часам ён нават смяяѓся ѓ самыя твары вакол устрывожаных людзей. Гэта адбылося таму, што ён быѓ крыху збянтэжаны. Ён заѓсёды смяяѓся цi хмурыѓся ѓ непрыдатны момант. Пасля таго як ён ажанiѓся i пачаѓ пiць, ён нават часам хiхiкаѓ у самой прысутнасцi хворых. Ён не хацеѓ. Доктар не быѓ дурнем. Напрыклад, гутарачы з парафiянамi, ён не зваѓ хваробы звыклымi для староннiх iмёнамi. Яму ѓдавалася запамiнаць назвы нават самых распаѓсюджаных хвароб, пра якiя нiхто не ведаѓ. Заѓсёды ёсць доѓгiя складаныя iмёны, якiя адбываюцца звычайна ад латынi. Ён памятаѓ iх. Ён атрымаѓ iх у школе.

Але нават з доктарам Олiверам былi людзi, з якiмi ён вельмi добра ладзiѓ. Яго зразумелi некалькi чалавек у Лэнгдоне. Пасля таго, як ён станавiѓся ѓсё больш i больш няѓдачлiвым i ѓсё часцей быѓ напаѓп'яным, да яго далучылiся некалькi мужчын i жанчын. Аднак яны хутчэй за ѓсё былi вельмi беднымi людзьмi i звычайна былi дзiѓнымi. Было нават некалькi мужчын i пажылых жанчын, якiм ён казаѓ аб сваёй няѓдачы. "Я не добры. Я не разумею, навошта мяне нехта наймае", - сказаѓ ён. Калi ён гэта сказаѓ, ён паспрабаваѓ засмяяцца, але беспаспяхова. "Гасподзь Бог Усемагутны, ты гэта бачыѓ? Я ледзь не расплакалася. Я станаѓлюся сентыментальным у адносiнах да сябе. Я напаѓняюся з сябе. кiм-небудзь, каму ён спачуваѓ; такiм чынам ён хутчэй адпусцiѓ сiтуацыю.

Увечары, калi малады Рэд Олiвер, тады яшчэ школьнiк, пайшоѓ на вечарынку, суправаджаючы юную старшакласнiцу, сiмпотную дзяѓчыну з доѓгiм стройным маладым целам ... у яе былi мяккiя светлыя валасы i грудзi, якая толькi пачынала распускацца, грудзi. толькi што бачыѓ, як яна расшпiльвала мяккую, аблiпальную летнюю сукенку, якую яна насiла... яе сцягна былi вельмi тонкiмi, як сцягна хлопчыка... у той вечар ён спусцiѓся са свайго пакоя наверсе ѓ доме Олiвера, i там была яго апранутая мацi ѓсё ѓ чорным. Ён нiколi раней не бачыѓ яе такой апранутай. Гэта была новая сукенка.

Бывалi днi, калi мацi Рэда, высокая, моцная жанчына з выцягнутым сумным тварам, амаль не размаѓляла нi з сынам, нi з мужам. У яе быѓ пэѓны выгляд. Яна нiбы сказала ѓслых: "Ну, я ѓвязалася ѓ гэта. Я прыехаѓ у гэты горад, не разлiчваючы тут застацца, i сустрэѓ гэтага лекара. Ён быѓ нашмат старэйшы за мяне. Я выйшла за яго замуж.

"Маiх людзей можа быць ня так шмат. У мяне быѓ брат, якi патрапiѓ у бяду i патрапiѓ у турму. Цяпер у мяне ёсць сын.

"Я ѓцягнуѓся ѓ гэта i цяпер буду рабiць сваю працу як мага лепей. Я пастараюся ѓстаць на ногi. Я нi ѓ кога нiчога не прашу".

Глеба ѓ двары дома Олiвера была даволi пясчанай, i на ёй мала што расло, але пасля таго, як жонка доктара Олiвера пераехала да яго, яна заѓсёды спрабавала вырошчваць кветкi. Кожны год ёй гэта не ѓдавалася, але з надыходам новага года яна паспрабавала зноѓ.

Стары доктар Олiвер заѓсёды належаѓ да прэсвiтэрыянскай царквы ѓ Лэнгдоне, i хоць малодшы, бацька Рэда, нiколi не хадзiѓ у царкву, калi б яго спыталi пра яго царкоѓныя сувязi, ён бы назваѓ сябе прэсвiтэрыянцам.

- Ты iдзеш, мама? - Спытаѓ яе ѓ той вечар Рэд, спусцiѓшыся з верхняга паверха i ѓбачыѓшы яе ѓ такiм выглядзе. "Так, - сказала яна, - я iду ѓ царкву". Яна не прасiла яго пайсцi з ёй i не пыталася, куды ён iдзе. Яна бачыла яго апранутым з нагоды. Калi ёй было цiкава, яна душыла сваю цiкаѓнасць.

У той вечар яна пайшла адна ѓ метадысцкую царкву, дзе iшло абуджэнне. Рэд прайшоѓ мiма царквы з маладой жанчынай, якую ён узяѓ на вечарынку. Яна была дачкой адной з так званых "сапраѓдных сем'яѓ" горада, стройная маладая жанчына i, як ужо гаварылася, даволi панадлiвая. Рэд быѓ усхваляваны проста тым, што быѓ з ёй. Ён не быѓ закаханы i, па сутнасцi, нiколi не быѓ з гэтай маладой жанчынай пасля таго вечара. Аднак ён адчуваѓ нешта ѓнутры сябе, дробныя мiмалётныя думкi, напаѓжадання, абуджаны голад. Пасля, калi ён вярнуѓся з каледжа, каб працаваць на баваѓнянай фабрыцы ѓ Лэнгдоне простым чорнарабочым, пасля смерцi яго бацькi i стану сям'i Алiвера, ён наѓрад цi чакаѓ, што яго папросяць суправаджаць гэтага асаблiвая маладая жанчына на вечарынку. Па выпадковасцi яна апынулася дачкой таго самага чалавека, чыя хвароба прывяла яго мацi ѓ Лэнгдон, таго самага чалавека, якi пазней стаѓ прэзiдэнтам Лэнгдонскага млына, дзе Рэд стаѓ працоѓным. У той вечар ён iшоѓ разам з ёй, iдучы на вечарынку, прачакаѓшы паѓгадзiны на прыступках перад домам яе бацькi, пакуль яна ѓ апошнюю хвiлiну рабiла некаторыя жаночыя прывядзеннi ѓ парадак, i яны прайшлi мiма метадысцкай царквы, дзе праводзiѓся сход абуджэння. Там быѓ прапаведнiк, незнаёмы з горада, прывезены ѓ горад для абуджэння, даволi вульгарнага выгляду чалавек з лысай галавой i вялiкiмi чорнымi вусамi, i ён ужо пачаѓ прапаведаваць. Ён сапраѓды крычаѓ. Метадысты ѓ Лэнгдоне зрабiлi гэта. Яны крычалi. "Як негры", - сказала Рэду ѓ той вечар дзяѓчына, з якой ён быѓ. Яна гэтага не сказала. "Як негры", - вось што яна сказала. "Паслухайце iх", - сказала яна. У яе голасе была пагарда. Яна не хадзiла ѓ сярэднюю школу ѓ Лэнгдоне, а наведвала жаночую семiнарыю недзе недалёка ад Атланты. Яна была дома ѓ гасцях, таму што яе мацi захварэла. Рэд не ведаѓ, чаму яго папрасiлi суправадзiць яе на вечарынку. Ён падумаѓ: "Напэѓна, я мог бы папрасiць бацьку даць мне ягоную машыну". Ён нiколi не прасiѓ аб гэтым. Машына доктара была таннай i даволi старой.

Белыя людзi ѓ маленькай каркаснай царкве на бакавой вулiцы слухаюць прапаведнiка, якi крычыць: "Атрымайце Бога, кажу вам, вы знiклi, калi не здабудзеце Бога.

"Гэта ваш шанец. Не адкладайце гэта.

"Ты няшчасны. Калi ѓ вас няма Бога, вы страчаныя. Што ты атрымлiваеш ад жыцця? Атрымайце Бога, кажу вам".

У тую ноч гэты голас раздаѓся ѓ вушах Рэда. Пасля ён заѓсёды, па нейкiм незразумелым чыннiку, успамiнаѓ маленькую вулачку паѓднёвага мястэчка i шпацыр да хаты, дзе ѓ той вечар праходзiла вечарынка, ён вадзiѓ на вечарынку маладую жанчыну, а потым праводзiѓ яе дадому. Пазней ён успамiнаѓ, як з палёгкай выйшаѓ з маленькай вулачкi, на якой стаяла метадысцкая царква. У той вечар нi ѓ адной iншай царкве горада службы не праводзiлiся. Мусiць, туды зайшла яго ѓласная мацi.

Большасць метадыстаѓ той канкрэтнай метадысцкай царквы ѓ Лэнгдане былi белымi беднякамi. Людзi, якiя працавалi на баваѓнянай фабрыцы, хадзiлi туды ѓ царкву. У самой вёсцы, дзе знаходзiлася фабрыка, не было царквы, але царква стаяла на тэрыторыi, якая належыць фабрыцы, хаця i знаходзiлася за межамi вёскi, i зусiм побач з домам прэзiдэнта фабрыкi. Млын унёс большую частку грошай на будаѓнiцтва царквы, але жыхары горада маглi зусiм свабодна хадзiць туды. Млын нават плацiѓ палову заробку звычайнаму прапаведнiку. Рэд прайшоѓ мiма царквы з дзяѓчынай па Мэйн-стрыт. Людзi размаѓлялi з Рэдам. Мужчыны, якiх ён сустракаѓ, з вельмi вытанчанай цырымонiяй кланялiся маладой дзяѓчыне, з якой ён быѓ.

Рэд, ужо высокi хлопчык i тады яшчэ хутка якi расце, быѓ у новым капелюшы i новым гарнiтуры. Яму было нiякавата i крыху сорамна за нешта. Гэта ён успамiнаѓ потым як змяшанае ѓ iм з пачуццём сораму за тое, што яму сорамна. Ён працягваѓ праходзiць мiма людзей, якiх ведаѓ. Пад яркiм святлом па Мэйн-стрыт ехаѓ мужчына на муле. "Прывiтанне, Рэд", - паклiкаѓ ён. "Якая абсурднасць", - падумаѓ Рэд. "Я нават не ведаю гэтага чалавека. Мяркую, гэта нейкi разумнiк убачыѓ, як я гуляю ѓ бейсбол.

Ён быѓ сарамлiвы i сарамлiва падымаѓ капялюш перад людзьмi. Валасы ѓ яго былi вогненна-рудыя, i ён выгадаваѓ iх занадта доѓга. "Трэба было падстрыгчыся", - падумаѓ ён. На носе i шчоках у яго былi буйныя вяснушкi, такiя вяснушкi, якiя часта бываюць у рудавалосых юнакоѓ.

Сапраѓды, Рэд быѓ папулярны ѓ горадзе, больш папулярны, чым ён думаѓ. Тады ён быѓ у школьнай бейсбольнай камандзе i быѓ найлепшым гульцом каманды. Яму падабалася гуляць у бейсбол, але ён ненавiдзеѓ, як i заѓсёды потым, шумiху, якая падымаецца вакол бейсбола людзьмi, якiя не гулялi. Калi ён гуляѓ у бейсбол i наносiѓ доѓгi ѓдар, магчыма, дасягаючы трэцяй базы, побач былi людзi, звычайна дастаткова цiхiя людзi, якiя бегалi ѓверх i ѓнiз па базавых лiнiях i крычалi. Ён стаяѓ на трэцяй базе, i людзi нават падыходзiлi i пляскалi яго па плячы. "Праклятыя дурнi", - падумаѓ ён. Яму падабалася, як вакол яго паднiмаюць шум, i ён ненавiдзеѓ гэта.

Гэтак жа сама, як яму падабалася быць з гэтай дзяѓчынай i ѓ той жа час хацелася б не быць з ёй. Узнiкла няёмкае пачуццё, якое сапраѓды працягвалася ѓвесь вечар, пакуль ён не даставiѓ яе дадому з вечарынкi ѓ цэласцi i захаванасцi ѓ яе ѓласным доме. Калi б мужчына мог так дакранацца да дзяѓчыны. Рэд у той час нiколi такога не рабiѓ.

Чаму яго мацi раптам захацелася пайсцi ѓ гэтую царкву? Дзяѓчына, з якой ён быѓ, пагарджала людзьмi, якiя хадзiлi ѓ царкву. "Яны крычаць, як негры, цi не так", - сказала яна. Яны таксама гэта зрабiлi. Ён выразна чуѓ голас прапаведнiка, якi даносiѓся да Мэйн-стрыт. Хлопчыка паставiлi ѓ дзiѓнае становiшча. Ён не мог пагарджаць сваёй мацi. Дзiѓна было, што яна вырашыла пайсцi ѓ гэтую царкву. Магчыма, падумаѓ ён, яна пайшла проста з цiкаѓнасцi цi таму, што ёй раптам стала самотна.

ЯНА гэтага не зрабiла. Рэд даведаѓся пра гэта пазней тым жа вечарам. Нарэшце ён вярнуѓ гэтую маладую жанчыну дадому з вечарыны. Яно праходзiла ѓ доме дробнага чыноѓнiка камбiната, сыны i дачкi якога таксама вучылiся ѓ гарадской сярэдняй школе. Рэд адвёѓ маладую жанчыну дадому, i яны на iмгненне пастаялi разам каля ѓваходных дзвярэй дома чалавека, якi калiсьцi быѓ банкiрам, а зараз стаѓ паспяховым прэзiдэнтам млына. Гэта быѓ самы вялiкi дом у Лэнгдоне.

Там быѓ вялiкi двор, заценены дрэвамi i засаджаны хмызнякамi. Маладая жанчына, з якой ён быѓ, сапраѓды была iм задаволеная, але ён гэтага не ведаѓ. Яна думала, што ён быѓ самы прыгожы малады чалавек на вечарыне. Ён быѓ вялiкiм i моцным.

Аднак яна ставiлася да яго несур'ёзна. Яна крыху патрэнiравалася на iм, як гэта робяць маладыя жанчыны; нават яго збянтэжанасць побач з ёй было прыемным, падумала яна. Яна выкарыстоѓвала свае вочы. Ёсць некаторыя тонкiя рэчы, якiя маладая жанчына можа рабiць са сваiм целам. Гэта дазволена. Яна ведае як. Вам не абавязкова вучыць яе гэтаму мастацтву.

Рэд увайшла ѓ двор дома свайго бацькi i нейкi час стаяла побач з ёй, спрабуючы пажадаць дабранач. Нарэшце ён вымавiѓ няёмкую прамову. Яе вочы глядзелi на яго. Яны сталi мяккiмi.

"Гэта глупства. Я б ёй не цiкавiѓся", - падумаѓ ён. Яе гэта асаблiва не цiкавiла. Яна стаяла на нiжняй прыступцы дома свайго бацькi, злёгку закiнуѓшы галаву, затым апусцiѓшы галаву, i яе погляд сустрэѓся з яго позiркам. Выступала маленькая неразвiтая грудзi. Рэд пацёр пальцамi больш штаны. схапiць бейсбольны мяч. Яны маглi зрабiць мяч крутым.

Бескарысна пра гэта думаць. "Дабранач. У мяне быѓ спякотны час", - сказаѓ ён. Якое слова я ѓжыѓ! Ён наогул не вельмi добра правёѓ час. Ён пайшоѓ дадому.

Ён вярнуѓся дадому i лёг у ложак, калi нешта здарылася. Хаця ён i не ведаѓ пра гэта, яго бацька яшчэ не вярнуѓся дадому.

Рэд цiхенька ѓвайшоѓ у дом, падняѓся наверх i распрануѓся, думаючы аб гэтай дзяѓчыне. Пасля той ночы ён нiколi пра яе не думаѓ. Пасля гэтага да яго дашлi iншыя дзяѓчыны i жанчыны, каб зрабiць з iм тое ж, што i яна. Яна не збiралася, прынамсi неѓсвядомлена, штосьцi з iм рабiць.

Ён ляжаѓ на ложку i раптам звёѓ разам пальцы сваiх даволi буйных рук у кулак. Ён круцiѓся ѓ ложку. "Госпадзе, мне б хацелася... Хто б не..."

Яна была такой гнуткай, зусiм неразвiтай iстотай, гэтая дзяѓчынка. Мужчына мог бы ѓзяць такi.

"Выкажам здагадку, мужчына мог бы зрабiць з яе жанчыну. Як гэта робiцца?

"Як абсурдна насамрэч. Хто я такi, каб называць сябе мужчынам?" Без сумневу, у Рэда не было такiх пэѓных думак, як выкладзеныя тут. Ён ляжаѓ у ложку, даволi напружаны, будучы мужчынам, будучы маладым, будучы з маладой жанчынай са стройнай фiгурай у мяккай сукенцы ... вочы, якiя маглi раптам стаць мяккiмi ... маленькiя цвёрдыя грудзей, якiя высоѓваюцца вонкi.

Рэд пачуѓ голас мацi. Нiколi яшчэ ѓ доме Олiвера не было такога гуку. Яна малiлася, выдаючы цiхiя рыданнi. Чырвоны пачуѓ словы.

Устаѓшы з пасцелi, ён цiхенька падышоѓ да лесвiцы, якая вяла на паверх нiжэй, на паверх, на якiм спалi яго бацька i мацi. Яны спалi там разам з таго часу, як ён наогул штосьцi памятаѓ. Пасля той ночы яны перасталi гэта рабiць. Пасля гэтага бацька Рэда, як i ён, спаѓ у пакоi наверсе. Цi сказала яго мацi бацьку пасля той ночы: "Iдзi. Я не хачу больш з табой спаць", - Рудая, вядома, не ведала.

Ён спусцiѓся па лесвiцы i прыслухаѓся да голасу знiзу. Не было сумневаѓ, што гэта быѓ голас ягонай мацi. Яна плакала, нават плакала. Яна малiлася. Словы зыходзiлi ад яе. Словы пранеслiся па цiхiм доме. "Ён мае рацыю. Жыццё такое, як ён кажа. Жанчына нiчога не атрымлiвае. Я не буду працягваць.

"Мяне не хвалюе, што яны гавораць. Я далучаюся да iх. Яны мае людзi.

"Божа, Ты дапамагаеш мне. Госпадзе, дапамажы мне. Езу, Ты дапамажы мне".

Такiя словы вымавiла мацi Рэда Олiвера. Яна была ѓ гэтай царкве i прыняла рэлiгiю.

Ёй было сорамна паведамiць iм у царкве, як яна была кранута. Цяпер яна была ѓ бяспецы ѓ сваiм уласным доме. Яна ведала, што яе муж не вярнуѓся дадому, не ведала аб прыездзе Рэда, не чула, як ён увайшоѓ. яе браты, яна хадзiла ѓ нядзельную школу. "Езус, - сказала яна нiзкiм напружаным голасам, - я ведаю пра Цябе. Кажуць, Ты сеѓ з мытарамi i грэшнiкамi. Сядай са мной.

Насамрэч у тым, як мацi Рэда так фамiльярна размаѓляла з Богам, было нешта ад неграѓ.

"Iдзi i сядзь сюды са мной. Я хачу Цябе, Iсусе". Прысуды перарывалiся стогнамi i рыданнямi. Яна працягвала гэта доѓга, а яе сын сядзеѓ у цемры на лесвiцы i слухаѓ. Яго не асаблiва кранулi яе словы, i ён нават засаромеѓся, падумаѓшы: "Калi яна хацела такога дабiцца, чаму не пайшла да прэсвiтэрыянаѓ?" Але апроч гэтага пачуцця было яшчэ адно. Ён напоѓнiѓся хлапечым смуткам i забыѓся на маладую жанчыну, якая ѓсяго некалькi хвiлiн таму назад паглынула яго думкi. Ён думаѓ толькi аб сваёй мацi, раптам пакахаѓшы яе. Яму б хацелася пайсцi да яе.

Седзячы ѓ той вечар басанож i ѓ пiжаме на прыступках Рэда, ён пачуѓ, як машына яго бацькi спынiлася на вулiцы перад домам. Ён пакiдаѓ машыну так кожную ноч, стоячы на вулiцы. Ён падышоѓ да дома. Рэд не мог бачыць яго ѓ цемры, але мог чуць. Доктар, верагодна, быѓ крыху п'яны. Ён спатыкнуѓся на прыступках, якiя вядуць на ганак.

Калi б мацi Рэда прыняла рэлiгiю, яна б паступiла гэтак жа, як вырошчвала кветкi на пясчанай глебе пярэдняга двара Алiвера. Магчыма, ёй не ѓдасца прымусiць Iсуса прыйсцi i сесцi з ёй, як яна прасiла, але яна будзе працягваць спробы. Яна была рашучай жанчынай. Так яно i аказалася на самой справе. Прапаведнiк адраджэння пасля прыйшоѓ у дом i памалiѓся разам з ёй, але калi гэта адбылося, Рэд саступiѓ дарогу. Ён бачыѓ надыходзячага чалавека.

Той ноччу ён доѓгiя хвiлiны сядзеѓ у цемры на лесвiцы i прыслухоѓваѓся. Дрыготка прабегла па яго целе. Яго бацька адчынiѓ дзверы, якiя вялi з вулiцы, i ѓстаѓ з ручкай у руцэ. Ён таксама слухаѓ; хвiлiны, здавалася, цягнулiся ѓсё павольней i павольней. Муж, вiдаць, быѓ здзiѓлены i шакiраваны, як i сын. Калi ён прачынiѓ дзверы, з вулiцы пранiкла крыху святла. Рэд мог бачыць постаць свайго бацькi, цьмяна акрэсленую там унiзе. Затым, праз, здавалася, доѓгi час, дзверы цiха зачынiлiся. Ён пачуѓ цiхi гук бацькавых крокаѓ на ганку. Доктар, вiдаць, упаѓ, калi спрабаваѓ спусцiцца з ганка на двор. "Чорт вазьмi", - сказаѓ ён. Рэд пачуѓ гэтыя словы вельмi выразна. Яго мацi працягвала малiцца. Ён пачуѓ, як завялася машына бацькi. Ён iшоѓ кудысьцi на ноч. "Божа, гэта занадта для мяне", - магчыма, думаѓ ён. Руды пра гэта не ведаѓ. Некаторы час ён сядзеѓ i прыслухоѓваѓся, яго цела дрыжала, а затым голас з пакоя яго мацi зацiх. Ён зноѓ моѓчкi падняѓся па лесвiцы, прайшоѓ у свой пакой i лёг у ложак. Яго босыя ногi не выдавалi нi гуку. Ён больш не думаѓ аб дзяѓчыне, з якой быѓ гэтым вечарам. Ён думаѓ замест мацi. Там яна была там, адна, як i ён. У iм было нейкае дзiѓнае далiкатнае пачуццё. Ён нiколi раней не адчуваѓ сябе так. Яму вельмi хацелася плакаць, як маленькаму дзiцяцi, але замест гэтага ён проста ляжаѓ на ложку, гледзячы ѓ цемру свайго пакоя ѓ доме Олiвера.

OceanofPDF.com

Рэд Олiвер Меѓ атрымаѓ новую сiмпатыю да сваёй мацi i, магчыма, новае разуменне яе. Магчыма, дапамагла праца першы раз на фабрыцы. На яго мацi, без сумневу, глядзелi пагардлiва людзi, якiх называлi "лепшымi людзьмi" Лэнгдона, i пасля таго, як яна прыняла рэлiгiю i далучылася да царквы, куды хадзiлi працоѓныя фабрыкi, крыклiвыя метадысты, стогне метадысты, Акцыi Джорджыi Крэкерс, якая цяпер працавала на млынах горадам, яе акцыi не выраслi.

Рэд пачаѓ працаваць простым чорнарабочым на млыне. Калi ён пайшоѓ да прэзiдэнта завода, каб падаць заяву аб прыёме на працу, той, здавалася, быѓ задаволены. "Гэта дакладна. Не бойцеся пачынаць з самых нiзоѓ", - сказаѓ ён. Ён выклiкаѓ начальнiка млына. "Дайце гэтаму маладому чалавеку месца", - сказаѓ ён. Начальнiк крыху запярэчыѓ. "Але нам не патрэбныя нiякiя мужчыны".

"Я ведаю. Вы знойдзеце для яго месца. Ты возьмеш яго на сябе.

Прэзiдэнт завода вымавiѓ невялiкую прамову. "Бо майце гэта на ѓвазе; у рэшце рэшт, ён хлопчык з Поѓдня". Кiраѓнiк фабрыкай, высокi сутулы мужчына, якi прыехаѓ у Лэнгдон са штата Новай Англii, не зусiм улавiѓ значэння гэтага. Магчыма, ён нават казаѓ сабе: "Ну i што з гэтага?" Паѓночнiкам, якiя прыязджаюць жыць на Поѓдзень, надакучаюць паѓднёвыя размовы. "Ён хлопчык з Поѓдня. Якога чорта? Якая рознiца? Я кiрую крамай. Мужчына ёсць мужчына. Ён робiць сваю працу так, каб я ѓладкоѓваѓ яе, цi не. Што мне да таго, кiм былi яго бацькi i дзе ён нарадзiѓся?

"У Новай Англii, адкуль я родам, не кажуць: "Будзьце асцярожныя з гэтым далiкатным маленькiм парасткам". Ён жыхар Новай Англii.

"На Блiзкiм Захадзе падобныя рэчы таксама не выходзяць з-пад кантролю. "Яго дзядуля быѓ вось такiм або яго бабуля была вось такой".

"Да рысу яго дзядулю цi бабулю.

"Вы прасiце мяне дабiцца вынiкаѓ. Я заѓважыѓ, што вы, паѓднёѓцы, нягледзячы на ѓсе вашы гучныя размовы, хочаце вынiкаѓ. Вы хочаце прыбылi. Будзь асцярожны. Не смей нацкоѓваць на мяне сваiх стрыечных братоѓ з Поѓдня або iншых бедных сваякоѓ.

"Калi хочаш наняць iх, трымай iх тут, у сваiм чортавым офiсе".

Кiраѓнiк крамай у Лэнгдоне, калi Рэд упершыню ѓладкаваѓся туды на працу, магчыма, думаѓ прыкладна так. Як вы, чытач, маглi здагадацца, нiчога падобнага ѓслых ён не сказаѓ. Гэта быѓ чалавек з даволi безасабовым тварам, поѓны энтузiязму. Ён кахаѓ машыны, кахаѓ iх амаль далiкатна. У Амерыцы расце колькасць такiх людзей.

У гэтага чалавека былi вочы незвычайнага, даволi цьмянага блакiтнага колеру, вельмi падобныя на блакiтныя кветкi кукурузы, якiя масава растуць уздоѓж прасёлкавых дарог у шматлiкiх амерыканскiх штатах Сярэдняга Захаду. Дзяжурачы на млыне, ён хадзiѓ, злёгку сагнуѓшы доѓгiя ногi i выставiѓшы галаву наперад. Ён не ѓсмiхаѓся i нiколi не падвышаѓ галасы. Пасля, калi Рэд пачаѓ працаваць на млыне, ён зацiкавiѓся гэтым чалавекам i крыху спалохаѓся яго. Вы бачылi малiнаѓку, якая стаiць на зялёным лужку пасля дажджу. Назiраць за iм. Яго галава злёгку павернута ѓ бок. Раптам ён скача наперад. Ён хутка ѓторкнуѓ сваю дзюбу ѓ мяккую зямлю. Выходзiць вуглаваты чарвяк.

Цi чуѓ ён, як чарвяк рухаецца там, пад паверхняй зямлi? Гэта здаецца немагчымым.

Кутнi чарвяк - такая мяккая, вiльготная, слiзкая штука. Магчыма, рухi чарвяка пад зямлёй злёгку патрывожылi некалькi зерняѓ павярхоѓнай глебы.

У цэху ѓ Лэнгдоне дырэктар фабрыкi хадзiѓ туды-сюды. Ён быѓ на адным са складоѓ - то глядзеѓ, як бавоѓну выгружаюць каля брамы фабрыкi, то ѓ прадзiльнай, то ѓ ткацкай. Ён стаяѓ каля акна, якое выходзiла на раку, што цякла пад млыном. Раптам яго галава павярнулася. Як ён цяпер быѓ падобны на малiнаѓку. Ён кiнуѓся ѓ нейкую частку пакоя. Нейкая дэталь у нейкай машыне пайшла не так. Ён ведаѓ. Ён паляцеѓ туды.

Для яго людзi, вiдаць, не мелi значэння. "Вось ты. Як цябе клiчуць?" казаѓ ён рабочаму, працаѓнiцы цi дзiцяцi. На гэтым млыне працавала нямала дзяцей. Ён нiколi гэтага не заѓважаѓ. На працягу тыдня ён некалькi разоѓ пытаѓся iмя аднаго i таго ж працоѓнага. Часам ён звальняѓ мужчыну цi жанчыну. "Вось ты. Вы тут больш не патрэбныя. Прэч." Работнiк млына ведаѓ, што гэта значыць. Слых аб млыне хадзiлi шэптам даволi часта. Рабочы хутка пайшоѓ. Ён схаваѓся. Iншыя дапамаглi. Неѓзабаве ён вярнуѓся на сваё ранейшае месца. Начальнiк не заѓважыѓ, а калi i заѓважыѓ, то нiчога не сказаѓ.

Увечары, калi яго дзённая праца была скончана, ён пайшоѓ дадому. Ён жыѓ у самым вялiкiм доме млынавага сяла. Наведвальнiкi туды прыходзiлi рэдка. Ён сеѓ у крэсла i, паклаѓшы ногi ѓ панчохах на iншае крэсла, загаварыѓ з жонкай. "Дзе папера?" ён спытаѓ. Яго жонка атрымала гэта. Гэта было пасля вячэры, i праз некалькi хвiлiн ён заснуѓ. Ён устаѓ i пайшоѓ спаць. Яго розум усё яшчэ быѓ у млыне. Яно бегла. "Цiкава, што там адбываецца?" - думаѓ ён. Яго жонка i дзецi таксама баялiся яго, хоць ён рэдка гаварыѓ з iмi груба. Ён увогуле рэдка размаѓляѓ. "Навошта марнаваць словы?" магчыма, ён падумаѓ.

У прэзiдэнта завода была iдэя, прынамсi, ён так думаѓ. У гэты час ён успамiнаѓ бацьку i дзядулю Рэда. Дзядуля Рэда быѓ сямейным лекарам у яго сям'i, калi ён быѓ дзiцем. Ён падумаѓ: "Нешматлiкiя маладыя паѓднёѓцы з якой-небудзь сям'ёй наогул паступiлi б так, як паступiѓ гэты хлопчык. Ён добры хлопчык." Рэд толькi што прыйшоѓ у офiс млына. "Цi магу я атрымаць працу, мiстэр Шоу?" - сказаѓ ён прэзiдэнту фабрыкi, пасля таго як яго пасля дзесяцiхвiлiннага чакання дапусцiлi да мiстэра Шоу.

"Цi магу я атрымаць працу?"

На твары прэзiдэнта млына мiльганула лёгкая ѓсмешка. Хто не хацеѓ бы стаць прэзiдэнтам завода? Ён можа даць працу.

У кожнай сiтуацыi ёсць гэтыя адценнi. Бацька Рэда, якога ѓ рэшце рэшт так добра ведаѓ прэзiдэнт завода, не дабiѓся поспеху. Ён быѓ лекарам. Як i ѓ iншых людзей, якiя адправiлiся ѓ шлях па жыццi, у яго быѓ шанец. Так што ён ня стаѓ займацца сваёй практыкай, а замест гэтага пачаѓ пiць. Хадзiлi чуткi аб яго маральнасцi. У вёсцы была тая жоѓтая жанчына. Да прэзiдэнта завода таксама даходзiлi чуткi аб гэтым.

А потым казалi, што ён ажанiѓся з жанчынай, якая была нiжэй за яго. Так казалi людзi ѓ Лэнгдоне. Казалi, што яна паходзiла з людзей даволi нiзкага саслоѓя. Казалi, што яе бацька нiчога не значыѓ. Ён трымаѓ невялiкую ѓнiверсальную краму ѓ працоѓным прыгарадзе Атланты, а яе брата пасадзiлi ѓ турму за крадзеж.

"Усё ж няма чаго вiнавацiць ва ѓсiм гэтага хлопчыка", - падумаѓ прэзiдэнт завода. Якiм добрым i справядлiвым ён сябе адчуваѓ, думаючы пра гэта. Ён усмiхнуѓся. - Што вы хочаце зрабiць, малады чалавек? ён спытаѓ. -

"Мне ѓсё роѓна. Я зраблю ѓсё, што змагу". Вось так i трэба было казаць. Усё гэта адбылося ѓ спякотны чэрвеньскi дзень, як i меркавалася пасля першага года навучання Рэда ѓ школе на Поѓначы. Рэд раптам прыйшоѓ да рашэння. "Я проста пагляджу, цi змагу я знайсцi працу", - падумаѓ ён. Ён нi з кiм не падумаѓ. отца. Отец Рэда в то время умер совсем недавно. Жарким утром он спустился в контору фабрики. Когда он прошел, воздух был тяжелым и все еще стоял на Мейн-стрит. В такие моменты можно забеременеть мальчиком или молодым человеком. Он собирается работать впервые. Берегись, мальчик. Вы начинаете. Как, когда и где вы остановитесь? Этот момент может иметь такое же значение в вашей жизни, как рождение, свадьба або смерць. У дзвярах магазiнаѓ на галоѓнай вулiцы Лэнгдана стаялi гандляры i клеркi.

Улетку мужчыны ѓ Лэнгдоне насiлi лёгкае льняное адзенне. Такое адзенне пры забруджваннi прыходзiлася адпраѓляць у мыццё. Улетку ѓ Джорджыi днi былi такiмi гарачымi, што якiя перасоѓваюцца людзi неѓзабаве пакрывалiся потым. Iльняныя касцюмы, якiя яны насiлi, неѓзабаве абвiслi ѓ локцях i каленях. Яны хутка забруджвалiся.

Падобна, для шматлiкiх жыхароѓ Лэнгдона гэта не мела значэння. Некаторыя з iх насiлi такi брудны гарнiтур тыднямi.

Памiж сцэнай на Мэйн-стрыт i офiсам млына ѓзнiк рэзкi кантраст. Кантора фабрыкi ѓ Лэнгдоне знаходзiлася не на самой фабрыцы, а стаяла асобна. Гэта быѓ новы цагляны будынак з зялёным лужком перад домам i квiтнеючымi кустамi каля ѓваходных дзвярэй.

Млын быѓ цалкам сучасным. Адна з прычын, па якой так шмат паѓднёвых заводаѓ дабiлiся поспеху, хутка выцеснiѓшы заводы Новай Англii, так што пасля прамысловага ѓздыму Поѓдня ѓ Новай Англii адбыѓся рэзкi прамысловы спад, заключалася ѓ тым, што паѓднёвыя заводы, будучы нядаѓна пабудаванымi, усталяваѓ найноѓшае абсталяванне. У Амерыцы, калi справа тычылася машын... машына магла быць самай апошняй рэччу, самай эфектыѓнай, а потым... пяць, дзесяць цi, самае позняе, праз дваццаць гадоѓ...

Вядома, Рэд не ведаѓ аб такiх рэчах. Ён нешта ведаѓ цьмяна. Ён быѓ дзiцем, калi быѓ пабудаваны млын у Лэнгдоне. Гэта было амаль паѓрэлiгiйнае мерапрыемства. Раптам на галоѓнай вулiцы маленькага соннага паѓднёвага мястэчка пачулiся размовы. Размовы чулi на вулiцах, у цэрквах i нават у школах. Калi гэта адбылося, Рэд быѓ маленькiм дзiцем i вучыѓся ѓ адным з малодшых класаѓ гарадской школы. Ён усё гэта памятаѓ, але цьмяна. Чалавек, якi зараз быѓ прэзiдэнтам фабрыкi i якi ѓ той час быѓ касiрам маленькага мясцовага банка... яго бацька, Джон Шоу, будучы прэзiдэнтам... малады касiр пачаѓ усё гэта.

У той час ён быѓ фiзiчна даволi маленькiм маладым чалавекам з крохкiм целам. Аднак ён быѓ здольны праяѓляць энтузiязм i натхняць iншых. Тое, што адбылося на Поѓначы i, у прыватнасцi, на вялiкiм амерыканскiм Сярэднiм Захадзе, нават у тыя самыя гады, калi iшла Грамадзянская вайна, пачало адбывацца i на Поѓднi. Малады Том Шоу пачаѓ бегаць па маленькiм паѓднёвым мястэчку i размаѓляць. "Паглядзiце, - сказаѓ ён, - што адбываецца паѓсюль, па ѓсiм Поѓднi. Паглядзiце на Паѓночную Каралiну i Паѓднёвую Каралiну". Гэта праѓда, што сёе-тое адбылося. У той час у Атланце жыѓ чалавек, рэдактар мясцовай газеты "Дэйлi Канстыцюшн", чалавек па iменi Грэйдзi, якi раптоѓна стаѓ новым Майсеем Поѓдня. Ён ездзiѓ з прамовамi як на Поѓначы, так i на Поѓднi. Ён пiсаѓ рэдакцыйныя артыкулы. Поѓдзень да гэтага часу памятае гэтага чалавека. Яго статуя стаiць на грамадскай вулiцы каля офiса Канстытуцыi ѓ Атланце. Акрамя таго, калi верыць статуi, ён быѓ даволi невысокiм чалавекам з некалькi далiкатным целам i, як Том Шоу, з круглым пульхным тварам.

Малады Шоу прачытаѓ свайго Генры Грэйдзi. Ён пачаѓ гаварыць. Ён адразу ж прыцягнуѓ на свой бок царквы. "Справа не толькi ѓ грошах", - працягваѓ ён казаць людзям. "Давайце забудземся на час аб грошах.

"Поѓдзень разбураны", - заявiѓ ён. Здарылася так, што якраз у той час, калi людзi ѓ Лэнгдоне пачалi гаварыць аб будаѓнiцтве баваѓнянай фабрыкi, як гэта рабiлi iншыя гарады па ѓсiм Поѓднi, у Лэнгдан прыехаѓ прапаведнiк адраджэння. Як i прыхiльнiк адраджэння, якi пасля звярнуѓ у веру мацi Рэда Олiвера, ён быѓ метадыстам.

Ён быѓ чалавекам, якi валодаѓ уладай прапаведнiка. Як i пазнейшы дзеяч адраджэння, якi прыйшоѓ, калi Рэд вучыѓся ѓ старэйшай школе, ён быѓ буйным мужчынам з вусамi i гучным голасам. Таѓ Шоу пайшоѓ наведаць яго. Двое мужчын размаѓлялi. Уся гэтая частка Грузii практычна не вырошчвала нiчога, акрамя бавоѓны. Да Грамадзянскай вайны палi апрацоѓвалiся пад бавоѓну i працягваюць апрацоѓвацца да гэтага часу. Яны хутка зношвалiся. "Цяпер вы паглядзiце на гэта, - сказаѓ Том Шоу, звяртаючыся да прапаведнiка, - наш народ з кожным годам становiцца ѓсё бядней i бядней".

Том Шоу быѓ на Поѓначы, ён хадзiѓ у школу на Поѓначы. Здарылася так, што прыхiльнiк адраджэння, з якiм ён тады размаѓляѓ... двое мужчын правялi некалькi дзён разам, замкнуѓшыся ѓ маленькiм пакойчыку ашчаднага банка Лэнгдона, банка, якi тады ненадзейна размяшчаѓся ѓ старым каркасным будынку на Мэйн-стрыт... прыхiльнiк адраджэння прапаведнiк, з якiм ён размаѓляѓ, быѓ чалавек. Ён ледзь умеѓ чытаць, але Том Шоу лiчыѓ само сабой якiя разумеюцца, што ён жадае, як Том зваѓ, паѓнавартаснага жыцця. "Я кажу вам, - сказаѓ ён тады прапаведнiку, яго твар пачырванеѓ, i ѓ iм прабягаѓ нейкi святы энтузiязм, - я кажу вам...

"Вы калi-небудзь былi на Поѓначы цi на Усходзе?"

Прапаведнiк сказаѓ, што не. Ён быѓ сынам беднага фермера, якi на самой справе сам быѓ крэкерам з Джорджыi. Ён сказаѓ аб гэтым Тому Шоу. "Я проста ѓзломшчык", сказаѓ ён. "Мне не сорамна за гэта". Ён быѓ схiльны адысцi ад гэтай тэмы.

Спачатку ён падазраваѓ Тома Шоу. "Гэтыя старыя паѓднёѓцы. Гэтыя арыстакраты, - падумаѓ ён. Чаго банкiр ад яго хацеѓ? Банкiр спытаѓся ѓ яго, цi ёсць у яго дзецi. Ну, ён гэта зрабiѓ. Ён рана ажанiѓся, i з таго часу яго жонка нараджала новае дзiця амаль кожны год. Цяпер яму было трыццаць пяць гадоѓ. Ён наѓрад цi ведаѓ, колькi ѓ яго дзяцей. Iх была цэлая кампанiя, танканогiя дзецi, якiя жылi ѓ маленькай старой каркаснай хатцы ѓ iншым мястэчку Джорджыi, вельмi падобным на Лэнгдон, трухлявым мястэчку. Ён так сказаѓ. Заробак прапаведнiка, якi дзейнiчаѓ як прыхiльнiк адраджэння, быѓ дастаткова бедным. "У мяне шмат дзяцей", - сказаѓ ён.

Ён не сказаѓ, колькi менавiта, а Том Шоу не стаѓ настойваць на гэтым.

Ён кудысьцi ехаѓ. "Нам, жыхарам Поѓдня, усiм пара прыступiць да працы", - увесь час казаѓ ён у тыя днi. "Давайце пакладзем канец усёй гэтай жалобе па старым Поѓднi. Давай прыступiм да працы."

Калi мужчына, такi чалавек, як той прапаведнiк, дастаткова звычайны чалавек... Амаль любы мужчына, калi б у яго былi дзецi...

"Мы павiнны думаць пра дзяцей Поѓдня", - заѓсёды казаѓ Том. Часам ён крыху блытаѓ рэчы. "У дзецях Поѓдня ляжыць чэрава будучынi", - сказаѓ ён.

У такога чалавека, як гэты прапаведнiк, могуць быць i ня вельмi высокiя асабiстыя амбiцыi. Ён мог бы быць задаволены, проста гуляючы i крычучы мноству белых беднякоѓ пра Бога... тым не менш... калi б у мужчыны былi дзецi... Жонка прапаведнiка паходзiла з сям'i бедных белых белых паѓднёѓцаѓ, як i ён сам. Яна ѓжо схуднела i пажаѓцела.

Было нешта прыемнае ѓ тым, што я прапаведнiк адраджэння. Мужчыну не заѓсёды даводзiлася заставацца дома. Ён хадзiѓ па месцах. Жанчыны тоѓпiлiся вакол яго. Некаторыя жанчыны-метадысткi былi мiлымi. Былi сярод iх i прыгажуны. Сярод iх ён быѓ буйным чалавекам.

Ён схiлiѓ каленi побач з такiм чалавекам у малiтве. Якую палкасць ён укладваѓ у свае малiтвы!

Том Шоу i прапаведнiк сабралiся разам. У горадзе i ѓ сельскiх абшчынах вакол Лэнгдона адбылося новае абуджэнне. Неѓзабаве прыхiльнiк адраджэння адкiнуѓ усё астатняе i замест таго, каб казаць аб жыццi пасля смерцi, казаѓ толькi аб сапраѓдным... аб новай яркай выяве жыцця, якi ѓжо iснаваѓ у шматлiкiх гарадах Усходу i Сярэдняга Захаду i якi, па iм словам, можа а таксама жыць на поѓднi, у Лэнгдоне. Як сказаѓ некалькi цынiчны жыхар Лэнгдона, пазней успамiнаѓ тыя днi: "Можна было падумаць, што прапаведнiк усё сваё жыццё быѓ падарожнiкам i не выязджаѓ за межы паѓтузiна акруг Джорджыi". Прапаведнiк пачаѓ насiць лепшае адзенне i праводзiць усё больш часу ѓ размовах з Томам Шоу. "Мы, паѓднёѓцы, павiнны прачнуцца", - крычаѓ ён. Ён апiсаѓ гарады Усходу i Сярэдняга Захаду. "Грамадзяне, - усклiкнуѓ ён, - вам трэба зрабiць туды вiзiт". Цяпер ён апiсваѓ горад у Агаё. Гэта было маленькае, нiкому не вядомае соннае мястэчка, якiм i застаецца Лэнгдан у Джорджыi. Гэта было ѓсяго толькi маленькае мястэчка на скрыжаваннi. Некалькi бедных фермераѓ прыехалi сюды гандляваць, як i ѓ Лэнгдан.

Пасля была пабудавана чыгунка, а неѓзабаве з'явiѓся завод. За iм рушылi ѓслед i iншыя заводы. Сiтуацыя пачала мяняцца з неверагоднай хуткасцю. "Мы, паѓднёѓцы, не ведаем, што такое такое жыццё", - заявiѓ прапаведнiк.

Ён аб'ездзiѓ усю акругу, прамаѓляючы гаворкi; ён выступаѓ у будынку суда ѓ Лэнгдоне i ва ѓсiх гарадскiх цэрквах. Ён заявiѓ, што на Поѓначы i на Усходзе горада зведалi змены. Горад на Поѓначы, Усходзе цi Сярэднiм Захадзе быѓ крыху сонным месцам, а потым раптам з'явiлiся фабрыкi. Людзi, якiя засталiся без працы, многiя людзi, у якiх нiколi не было нi цэнта на рахунку, раптоѓна пачалi атрымлiваць заробак.

Як хутка ѓсё змянiлася! "Вы павiнны гэта ѓбачыць", - усклiкнуѓ прапаведнiк. Яго захапiла. Энтузiязм калацiѓ яго вялiкае цела. Ён стукаѓ па кафедрах. Калi ён прыехаѓ у горад некалькiмi тыднямi раней, яму ѓдалося выклiкаць толькi слабы энтузiязм сярод некалькiх бедных метадыстаѓ. Цяпер усе прыйшлi паслухаць. Была вялiкая блытанiна. Хоць у прапаведнiка з'явiлася новая тэма, ён казаѓ цяпер пра новыя Нябёсы, у якiя людзi могуць увайсцi, i яму не трэба было чакаць, пакуль смерць увойдзе, ён усё яшчэ выкарыстоѓваѓ тон чалавека, якi прамаѓляе пропаведзь, i, пакуль ён казаѓ, часта пастукваѓ нейкiмi словамi. кафедры i бегаючы ѓзад i наперад перад аѓдыторыяй, публiка прыйшла ѓ замяшанне. На сходах млына раздавалiся крыкi i стогны, як i на рэлiгiйным сходзе. "Так, Божа, гэта праѓда", - крыкнуѓ голас. Прапаведнiк сказаѓ, што дзякуючы цудоѓнаму новаму жыццю, якое фабрыкi прынеслi ѓ многiя гарады Усходу i Сярэдняга Захаду, кожны з iх раптоѓна стаѓ квiтнеючай. Жыццё напоѓнiлася новымi радасцямi. Цяпер у такiх гарадах любы мужчына мог мець аѓтамабiль. "Вы б паглядзелi, як там жывуць людзi. Я маю на ѓвазе не багатых людзей, а такiх беднякоѓ, як я".

"Так, Божа", - горача сказаѓ нехта з аѓдыторыi.

Я хачу каб. Я хачу гэта. Я хачу гэтага, - крычаѓ жаночы голас. Гэта быѓ рэзкi жаласны голас.

У паѓночных i заходнiх гарадах, пра якiя апiсваѓ прапаведнiк, ва ѓсiх людзей, паводле яго слоѓ, былi фанографы; у iх былi аѓтамабiлi. Яны маглi пачуць лепшую музыку ѓ свеце. Iх дамы дзень i ноч былi напоѓнены музыкай.

"Залатыя вулiцы", - крыкнуѓ голас. Незнаёмы, якi прыехаѓ у Лэнгдон, калi вялася папярэдняя праца па продажы акцый новай баваѓнянай фабрыкi, мог бы падумаць, што галасы народа, адгукаючыся на голас прапаведнiка, сапраѓды смяюцца над iм. Ён бы памылiѓся. Гэта праѓда, што ѓ горадзе было некалькi жыхароѓ горада, некалькi старых паѓднёѓцаѓ i адзiн цi два старыя, якiя сказалi: "Мы не хочам нiякай гэтай лухты янкi", - сказалi яны, але такiя галасы па большай частцы былi нячутыя. .

"Яны будуюць новыя дамы i новыя крамы. Ва ѓсiх дамах ёсць санвузлы.

"Ёсць людзi, простыя людзi накшталт мяне, а не багатыя людзi, заѓважце, якiя ходзяць па каменных паверхах".

Голас: "Вы сказалi, ванная?"

"Амiн!"

"Гэта новае жыццё. Мы павiнны пабудаваць баваѓняную фабрыку тут, у Лэнгдане. Поѓдзень памёр занадта даѓно.

"Занадта шмат бедных людзей. Нашы фермеры не зарабляюць грошы. Што мы, беднякi Поѓдня, атрымлiваем?

"Амiн. Блаславi Бога".

"Кожны мужчына i кожная жанчына павiнны зараз залезцi глыбока ѓ сваю кiшэню. Калi ѓ вас ёсць крыху уласнасцi, схадзiце ѓ банк i пазычыце пад яе крыху грошай. Купiце акцыi завода.

"Так, Божа. Выратуй нас, Божа".

"Вашыя дзецi напалову галадаюць. У iх рахiт. Для iх няма школаѓ. Яны растуць невуцкiмi".

Прапаведнiк у Лэнгдоне часам станавiѓся пакорным падчас размовы. "Паглядзiце на мяне", - сказаѓ ён людзям. Ён успомнiѓ сваю хатнюю жонку, жанчыну, якая яшчэ зусiм нядаѓна была прыгожай маладой дзяѓчынай. Цяпер яна была бяззубай, змучанай старой. Было нявесела быць з ёю, быць побач з ёю. Яна заѓсёды была занадта стомленай.

Уначы, калi да яе падышоѓ мужчына...

Лепш было прапаведаваць. "Я сам невуцкi чалавек", - пакорлiва сказаѓ ён. "Аднак Бог заклiкаѓ мяне выканаць гэтую працу. Мае людзi калiсьцi былi ганарлiвымi людзьмi тут, на Поѓднi.

"Цяпер у мяне шмат дзяцей. Я не магу iх навучаць. Я не магу кармiць iх так, як iх трэба кармiць. Я б з радасцю змясцiѓ iх на баваѓняную фабрыку".

"Так, Божа. Гэта праѓда. Гэта праѓда, Божа".

Кампанiя, праведзеная прапаведнiкам адраджэння ѓ Лэнгдоне, увянчалася поспехам. Пакуль прапаведнiк выступаѓ публiчна, Том Шоѓ спакойна i энергiчна працаваѓ. Грошы былi атрыманы. Млын у Лэнгдоне быѓ пабудаваны.

Гэта праѓда, што некаторы капiтал прыйшлося заняць на Поѓначы; тэхнiку даводзiлася купляць у крэдыт; бывалi змрочныя гады, калi здавалася, што млын абрынецца. Неѓзабаве людзi больш не малiлiся аб поспеху.

Аднак надышлi лепшыя гады.

Млынавая вёска ѓ Лэнгдоне была паспешна знесена. Выкарыстоѓвалася танная драѓнiна. Да сусветнай вайны дамы ѓ млынавым пасёлку засталiся неафарбаванымi. Там стаялi рады каркасных домiкаѓ, у якiя прыязджалi жыць працоѓныя. Па большай частцы гэта былi беднякi з маленькiх трухлявых ферм Джорджыi. Яны прыйшлi сюды, калi млын пабудавалi. Спачатку прыйшло ѓ чатыры-пяць разоѓ больш людзей, чым можна было працаѓладкаваць. Дамоѓ было пабудавана не так ужо i шмат. Спачатку патрабавалiся грошы на будаѓнiцтва найлепшых дамоѓ. Дамы былi перапоѓнены людзьмi.

Аднак чалавек, якiм быѓ гэты прапаведнiк, у якога было шмат дзяцей, мог атрымаць поспех. У Грузii было дастаткова мала законаѓ, якiя тычацца працуючых дзяцей. Млын працаваѓ дзень i ноч, калi працаваѓ. Дзецi дванаццацi, трынаццацi i чатырнаццацi гадоѓ пайшлi працаваць у млын. Было лёгка схлусiць аб тваiм узросце. Маленькiя дзецi ѓ млынавай вёсцы ѓ Лэнгдане амаль усе былi двухгадовага ѓзросту. - Колькi табе гадоѓ, дзiця маё?

"Што вы маеце на ѓвазе, мой сапраѓдны ѓзрост цi мой узрост?"

- Калi ласка, будзь асцярожная, дзiця. Што ты маеш на ѓвазе, кажучы так? Мы, фабрыканты, мы, мулаткi... нас так называюць, гараджане, самi ведаеце... не балбачце так. Па нейкiм дзiѓным чыннiку залатыя вулiцы i выдатнае жыццё працоѓных, намаляваныя прапаведнiкам да таго, як быѓ пабудаваны млын у Лэнгдоне, не матэрыялiзавалiся. Дамы засталiся такiмi, якiмi былi пабудаваны: маленькiя адрыны, летам горача, а зiмой вельмi холадна. На лужках перад дамамi не расла трава. Ззаду хат стаялi шэрагi напаѓразбураных прыбiральняѓ.

Аднак мужчына, у якога былi дзецi, мог бы нядрэнна справiцца. Часта яму не даводзiлася працаваць. Да сусветнай вайны i вялiкага буму ѓ вёсцы баваѓнянай фабрыкi ѓ Лэнгдоне было дастаткова фабрыкантаѓ, людзей, мала чым адрозных ад прапаведнiка-адраджэнца.

Млын у Лэнгдоне зачынены па суботах пасля абеду i па нядзелях. Ён пачаѓся зноѓ апоѓначы нядзелi i працягваѓся стабiльна, дзень i ноч, да наступнага суботняга поѓдня.

Пасля таго, як ён стаѓ супрацоѓнiкам млына, Рэд аднойчы ѓ нядзелю днём схадзiѓ туды. Ён пайшоѓ па галоѓнай вулiцы Лэнгдона да млынавай вёскi.

У Лэнгдоне галоѓная вулiца была мёртвая i цiхая. У тую ранiцу Рэд доѓга ляжаѓ у ложку. Нягрыцянка, якая жыла ѓ доме з таго часу, як Рэд быѓ немаѓлём, прынесла яму сняданак наверх. Яна вырасла сярэднiх гадоѓ i цяпер уяѓляла сабой буйную смуглую жанчыну з вялiзнымi сцёгнамi i грудзьмi. Яна па-мацярынску ставiлася да Рэда. З ёй ён мог размаѓляць больш свабодна, чым са сваёй мацi. "Навошта ты хочаш працаваць там, на гэтым млыне?" - спытала яна, калi ён пайшоѓ на працу. "Вы не бедны белы", - сказала яна. Рэд пасмяяѓся над ёй. "Твайму бацьку не спадабалася б, што ты робiш тое, што робiш", - сказала яна. У ложку Рэд ляжаѓ i чытаѓ адну з кнiг, якiя ён прынёс дадому з каледжа. Малады прафесар англiйскай мовы, якую ён прывабiѓ, набiѓ стары запас кнiгамi i прапанаваѓ яму чытаць iх летам. Ён не апранаѓся да таго часу, пакуль яго мацi не пайшла з дому ѓ царкву.

Затым ён выйшаѓ. Яго шпацыр мiнуѓ маленькай царквы, якую наведвала яго мацi, на ѓскраiне млынавай вёскi. Ён чуѓ спевы там i чуѓ спевы ѓ iншых цэрквах, калi iшоѓ па горадзе. Якi сумны, цягучы i цяжкi быѓ спеѓ! Вiдавочна, людзi ѓ Лэнгдоне не вельмi атрымлiвалi асалоду ад сваiм Богам. Яны не аддавалiся Богу з радасцю, як негры. На Мэйн-стрыт усе крамы былi зачыненыя. Нават аптэкi, дзе можна было купiць кока-колу, гэты ѓнiверсальны напой Поѓдня, былi зачыненыя. Жыхары горада атрымлiвалi какаiн пасля царквы. Тады адкрыюцца аптэкi, каб яны маглi напiцца. Рэд мiнуѓ гарадскую турму, стоячы ззаду будынка суда. Там пасялiлiся маладыя самагоншчыкi з узгоркаѓ Паѓночнай Джорджыi, i яны таксама спявалi. Яны праспявалi баладу:

Хiба ты не ведаеш, што я вандроѓны чалавек?

Бачыць Бог, я вандроѓны чалавек.

Свежыя маладыя галасы з захапленнем спяваюць песню. У млынавай вёсцы, якая знаходзiлася адразу за межамi карпарацыi, некалькi маладых мужчын i жанчын шпацыравалi цi сядзелi групамi на верандах перад хатамi. Яны былi апрануты ѓ свае нядзельныя ѓборы, дзяѓчаты - у яркiя колеры. Хоць ён працаваѓ на млыне, усе яны ведалi, што Рэд быѓ не адзiн з iх. Была млыновая вёска, а потым млын з млынавым дваром. Двор млына быѓ акружаны высокiм драцяным плотам. Вы ѓвайшлi з вёскi праз вароты.

Каля варот заѓсёды стаяѓ чалавек, стары з кульгавай нагой, якi пазнаваѓ Чырвонага, але не пускаѓ яго ѓ млын. - Навошта табе туды? ён спытаѓ. Руды не ведаѓ. "О, я не ведаю", сказаѓ ён. - Я проста глядзеѓ. Ён толькi што выйшаѓ на прагулку. Цi быѓ ён зачараваны млыном? Як i iншыя маладыя людзi, ён ненавiдзеѓ асаблiвую змярцвеласць амерыканскiх гарадоѓ па нядзелях. Яму хацелася, каб каманда млына, да якой ён далучыѓся, зладзiла сёння гульню з мячом, але ён таксама ведаѓ, што Том Шоу не дазволiѓ бы гэтага. Млын, калi ён працаваѓ, усё абсталяванне лётала, было нечым асаблiвым. Мужчына ля варот паглядзеѓ на Рэда без усмешкi i сышоѓ. Ён прайшоѓ мiма высокай драцяной агароджы вакол млына i спусцiѓся на бераг ракi. Чыгунка, якая вядзе ѓ Лэнгдон, iшла ѓздоѓж ракi, а да млына вяла галiнка. Рэд не ведаѓ, чаму ён тут. Магчыма, ён пайшоѓ з дому, бо ведаѓ, што, калi яго мацi вернецца з царквы, ён адчуе вiну за тое, што не пайшоѓ з ёю.

У горадзе было некалькi бедных белых сем'яѓ, сем'яѓ працоѓных, якiя хадзiлi ѓ тую ж царкву, што i яго мацi. У верхняй частцы горада была яшчэ адна метадысцкая царква i негрыцянская метадысцкая царква. Том Шоу, прэзiдэнт млына, быѓ прэсвiтэрыянiнам.

Iснавала прэсвiтэрыянская царква i баптысцкая царква. Былi негрыцянскiя цэрквы, а таксама невялiкiя негрыцянскiя секты. У Лэнгдане не было каталiкоѓ. Пасля сусветнай вайны там быѓ моцны Ку-клукс-клан.

Некаторыя хлопцы з фабрыкi ѓ Лэнгдоне арганiзавалi бейсбольную каманду. У горадзе паѓстала пытанне: "Цi збiраецца Рэд Олiвер гуляць з iмi?" Была гарадская каманда. У яе склад увайшлi маладыя людзi горада, прадавец у магазiне, мужчына, якi працаваѓ на пошце, малады ѓрач i iншыя. Малады лекар прыйшоѓ да Рэда. "Я бачу, - сказаѓ ён, - што вы атрымалi працу на фабрыцы. Ты збiраешся гуляць у камандзе завода?" Ён усмiхнуѓся, калi сказаѓ гэта. - Мяркую, табе давядзецца гэта зрабiць, калi ты хочаш захаваць сваю працу, а? Ён гэтага не казаѓ. У горад толькi што прыехаѓ новы прапаведнiк, малады прэзбiтэрыянскi прапаведнiк, якi, калi спатрэбiцца, мог бы заняць месца Рэда ѓ гарадской камандзе. Завадская каманда i гарадская каманда не гулялi сябар з сябрам. Каманда завода гуляла з iншымi камандамi завода з iншых гарадоѓ Джорджыi i Паѓднёвай Каралiны, дзе былi заводы, а каманда горада гуляла з гарадскiмi камандамi з найблiжэйшых гарадоѓ. Для гарадской каманды гуляць з "хлопчыкамi з фабрыкi" было амаль тое ж самае, што гуляць з неграмi. Яны б гэтага не сказалi, але яны гэта адчулi. Быѓ спосаб, якiм яны данеслi да Рэда тое, што яны адчувалi. Ён ведаѓ.

Гэты малады прапаведнiк мог бы заняць месца Рэда ѓ гарадской камандзе. Ён здаваѓся разумным i ѓважлiвым маладым чалавекам. Ён заѓчасна аблысеѓ. У каледжы ён гуляѓ у бейсбол.

Такi малады хлопец прыехаѓ у горад, каб стаць прапаведнiкам. Рэду было цiкава. Ён не быѓ падобны на прыхiльнiка адраджэння, якi звярнуѓ мацi Рэда, цi на таго, хто аднойчы дапамог Тому Шоу прадаць акцыi фабрыкi. Гэты больш быѓ падобны на самога Рэда. Ён вучыѓся ѓ каледжы i чытаѓ кнiгi. Яго мэтай было стаць культурным маладым чалавекам.

Рэд не ведаѓ, хоча ён гэтага цi не. У той час ён яшчэ не ведаѓ, чаго жадае. У Лэнгдоне ён заѓсёды адчуваѓ сябе крыху адзiнокiм i адасобленым, магчыма, з-за стаѓлення гараджан да яго мацi i бацьку; i пасля таго, як ён пайшоѓ працаваць у млын, гэтае пачуццё ѓзмацнiлася.

Малады прапаведнiк меѓ намер пракрасцiся ѓ жыццё Лэнгдона. Хоць ён i не ѓхваляѓ Ку-клукс-клан, ён публiчна нiчога не выказваѓ супраць яго. Нiводны з прапаведнiкаѓ у Лэнгдоне гэтага не зрабiѓ. Казалi, што некаторыя вядомыя людзi горада, вядомыя ѓ цэрквах, былi членамi клана. Малады прапаведнiк выказаѓся супраць гэтага сам-насам з двума цi трыма людзьмi, якiх ён добра ведаѓ. "Я лiчу, што мужчына павiнен аддаваць сябе служэнню, а не насiллю", - сказаѓ ён. "Гэта тое, што я хачу зрабiць". Ён уступiѓ у арганiзацыю ѓ Лэнгдоне пад назвай "Клуб Кiванiс". Том Шоу належаѓ да яго, хаця бываѓ там рэдка. На Каляды, калi трэба было знайсцi падарункi для дзяцей з бедных сем'яѓ горада, малады прапаведнiк гойсаѓ у пошуках падарункаѓ. У першы год, калi Рэд быѓ на Поѓначы, пакуль ён вучыѓся ѓ каледжы, у горадзе адбылося нешта жудаснае. У горадзе быѓ мужчына, якога падазравалi.

Ён быѓ маладым прадаѓцом, якi падпiсваѓ часопiс для жанчын з Поѓдня.

Было сказана, што ён...

У горадзе была маладая белая дзяѓчына, звычайная шлюха, як казалi людзi.

Маладога адваката па падпiсцы, як i айца Рэда, напаiлi. Калi ён выпiѓ, ён стаѓ сварлiвым. Спачатку гаварылася, што ён збiѓ жонку, калi быѓ п'яны. Людзi чулi, як яна плакала ноччу ѓ сваёй хаце. Затым яго, як паведамляецца, бачылi iдучым да дома гэтай жанчыны. Жанчына, якая мела такую дрэнную рэпутацыю, жыла са сваёй мацi ѓ маленькай каркаснай хаце недалёка ад Мэйн-стрыт, у нiжняй частцы горада, на тым канцы горада, дзе размяшчалiся таннейшыя крамы i крамы, якiя заступаюцца неграмi. Казалi, што яе мацi прадавала напоi.

Было заѓважана, як малады адвакат уваходзiѓ i выходзiѓ з дому. У яго было трое дзяцей. Ён пайшоѓ туды, а потым пайшоѓ дадому, каб збiць жонку. Аднойчы ноччу нейкiя людзi ѓ масках прыйшлi i схапiлi яго. Яны таксама схапiлi маладую дзяѓчыну, з якой ён быѓ, i iх абодвух вывелi на пустынную дарогу, за некалькi мiляѓ ад горада, i прывязалi да дрэѓ. Iх хвасталi пугамi. Жанчыну схапiлi, апранутую толькi ѓ тонкую сукенку, i, калi абодва чалавекi былi старанна збiтыя, мужчыну адпусцiлi, каб ён мог як мага лепш дабрацца да горада. Жанчыну, цяпер амаль аголеную, у разарванай i разарванай тонкай сукенцы, бледную i маѓклiвую, адвялi да ѓваходных дзвярэй дома яе мацi i выштурхалi з машыны. Як яна крычала! "Сука!" Мужчына прыняѓ гэта ѓ змрочным маѓчаннi. Былi некаторыя асцярогi, што дзяѓчынка можа памерцi, але яна паправiлася. Былi зроблены спробы знайсцi i высячы i мацi, але яна знiкла. Пасля гэтага яна з'явiлася зноѓ i працягнула прадаваць напоi мужчынам горада, а яе дачка працягвала сустракацца з мужчынамi. Казалi, што туды пабывала больш мужчын, чым калi-небудзь. Малады адвакат па падпiсцы, якi меѓ машыну, забраѓ жонку i дзяцей i з'ехаѓ. Ён нават не вярнуѓся за сваёй мэбляй, i больш яго ѓ Лэнгдане нiхто не бачыѓ. Калi гэтая падзея адбылася, малады прэзбiтэрыянскi прапаведнiк толькi што прыбыѓ у горад. Адна з газет Атланты ѓзняла гэтае пытанне. Рэпарцёр прыехаѓ у Лэнгдан, каб узяць iнтэрв'ю ѓ некалькiх вядомых людзей. Сярод iншых ён звярнуѓся да маладога прапаведнiка.

Ён загаварыѓ з iм на вулiцы перад аптэкай, i там стаяла некалькi мужчын. "Яны атрымалi тое, што заслужылi", - сказалi большасць мужчын Лэнгдона. "Мяне там не было, але мне б хацелася там быць", - сказаѓ аптэкар. Хтосьцi з натоѓпу прашаптаѓ: "У гэтым горадзе ёсць i iншыя людзi, з якiмi даѓно павiнна было здарыцца тое ж самае".

"А як наконт Жоржа Рыкара i гэтай яго жанчыны... вы разумееце, пра што я кажу". Рэпарцёр газеты Атланты не пачуѓ гэтых слоѓ. Ён працягваѓ надакучаць маладому прапаведнiку. "Што вы думаеце?" ён спытаѓ. "Што вы думаеце?"

"Я думаю, што нiводзiн з лепшых людзей горада наогул не мог бы там пабываць", - сказаѓ прапаведнiк.

"Але што вы думаеце пра iдэю, якая стаiць за гэтым? Што Вы думаеце аб гэтым?"

"Пачакайце хвiлiнку", - сказаѓ малады прапаведнiк. "Я хутка вярнуся", - сказаѓ ён. Ён зайшоѓ у аптэку, але не выйшаѓ. Ён не быѓ жанаты i трымаѓ сваю машыну ѓ гаражы ѓ завулку. Ён сеѓ у машыну i з'ехаѓ з горада. У той вечар ён патэлефанаваѓ у дом, у якiм пасялiѓся. - Сёння ѓвечары мяне не будзе дома, - сказаѓ ён. Ён сказаѓ, што быѓ з хворай жанчынай i баяѓся, што хворая жанчына можа памерцi ноччу. "Ёй можа спатрэбiцца духоѓны настаѓнiк", - сказаѓ ён. Ён падумаѓ, што яму лепей застацца на ноч.

Было крыху дзiѓна, падумаѓ Руды Олiвер, выявiць у нядзелю на млыне ѓ Лэнгдоне такую цiшыню. Гэта не было падобна на той жа самы млын. У тую нядзелю, калi ён прыехаѓ туды, ён ужо некалькi тыдняѓ працаваѓ у млыне. Малады прэзбiтэрыянскi прапаведнiк таксама спытаѓся ѓ яго пра гульню ѓ камандзе млына. Гэта адбылося неѓзабаве пасля таго, як Рэд пайшоѓ на працу ѓ млын. Прапаведнiк ведаѓ, што мацi Рэда ходзiць у царкву, куды ходзяць у асноѓным людзi з заводаѓ. Яму было шкада Рэда. Яго ѓласны бацька з iншага паѓднёвага горада не прылiчаѓся да лепшых людзей. У яго была невялiкая крамка, дзе гандлявалi негры. Прапаведнiк вучыѓся ѓ школе па-свойму. "Я нiхто пасля цябе як гулец", - сказаѓ ён Рэду. Ён задаѓ пытанне: "Цi далучаецеся вы да якой-небудзь царквы?" Рэд сказаѓ, што не. "Што ж, вы можаце прыйсцi i пакланiцца нам разам".

Рабяты з завода не згадвалi пра гульню Рэда з iмi на працягу тыдня цi двух пасля таго, як ён пайшоѓ на млын працаваць, а затым, калi ён ведаѓ, што Рэд перастаѓ гуляць у гарадской камандзе, з iм загаварыѓ малады брыгадзiр. "Ты збiраешся гуляць у камандзе тут, на млыне?" ён спытаѓ. Пытанне было зададзена ѓмоѓна. Некаторыя члены брыгады пагаварылi з брыгадзiрам. Гэта быѓ малады чалавек з завадской сям'i, якi пачаѓ прасовацца па кар'ернай лесвiцы. Можа быць, такi чалавек, якi iдзе ѓверх, заѓсёды павiнен мець у сабе павагу. Гэты чалавек вельмi паважаѓ лепшых людзей Лэнгдана. У рэшце рэшт, калi б бацька Рэда не быѓ такiм важным чалавекам у горадзе, то яго дзядуля быѓ бы iм. Яго ѓсё паважалi.

Стары доктар Олiвер быѓ хiрургам у войску Канфедэрацыi падчас Грамадзянскай вайны. Казалi, што ён быѓ сваяком Аляксандра Стывенсана, якi быѓ вiцэ-прэзiдэнтам Паѓднёвай Канфедэрацыi. - Хлопцы гуляюць не вельмi добра, - сказаѓ Рэду брыгадзiр. Рэд быѓ зорным iграком у гарадской сярэдняй школе i ѓжо прыцягнуѓ увагу каманды першакурснiкаѓ каледжа.

"Нашы хлопцы гуляюць не вельмi добра".

Малады майстар, хоць Руды быѓ усяго толькi звычайным працоѓным у падпарадкаваным яму цэху... Руды пачаѓ працу на заводзе падмятальнiкам... ён падмятаѓ падлогi... малады майстар, вядома, паводзiѓ сябе досыць паважлiва. "Калi б вы хацелi пагуляць... Хлопчыкi былi б вам удзячныя. Яны б гэта ацанiлi. Ён нiбы сказаѓ: "Вы акажаце iм дабрыню". Па нейкай прычыне нешта ѓ голасе мужчыны прымусiла Рэда пакурчыцца.

"Вядома", - сказаѓ ён.

Тым не менш... у той раз Рэд адправiѓся на шпацыр у нядзелю i наведаѓ цiхi млын, шпацыруючы па млынавай вёсцы... гэта было позна ранiцай... людзi хутка выйдуць з царквы... яны будуць збiраюся на нядзельныя вячэры.

Быць у бейсбольнай камандзе разам са звычайнымi людзьмi - гэта адно. Iншая справа - пайсцi ѓ гэтую царкву з мацi.

Ён некалькi разоѓ хадзiѓ у царкву са сваёй мацi. У рэшце рэшт, ён наведаѓ з ёй дастаткова мала месцаѓ. З таго часу, пасля яе звароту, калi ён чуѓ, як яна молiцца ѓ доме, ён увесь час жадаѓ для яе чагосьцi, чаго яна, здавалася, не мела i нiколi не атрымлiвала ад жыцця.

Цi атрымала яна нешта ад рэлiгii? Пасля яе першага хвалявання, калi прапаведнiк-адраджэнец прыйшоѓ у дом Олiвера, каб памалiцца разам з ёй, Рэд больш не чула, як яна малiлася ѓслых. Яна рашуча хадзiла ѓ царкву двойчы кожную нядзелю i на малiтоѓныя сходы на працягу тыдня. У царкве яна заѓсёды сядзела на адным месцы. Яна сядзела адна. Сябры царквы часта хвалявалiся падчас цырымонiй. Ад iх зыходзiлi цiхiя невыразныя словы. Асаблiва гэта адбывалася падчас малiтваѓ. Мiнiстр, маленькi чалавек з чырвоным тварам, устаѓ перад людзьмi i зачынiѓ вочы. Ён гучна малiѓся. "О, Госпадзе, дай нам зламаныя сэрцы. Трымайце нас сцiплымi".

Амаль усе прыхаджане былi пажылымi людзьмi з млыноѓ. Рэд падумаѓ, што яны напэѓна дастаткова пакорлiвыя ... "Так, Лорд. Амiн. Дапамажы нам, Госпадзе, - вымавiлi цiхiя галасы. Галасы даносiлiся з залы. Часам члена царквы прасiлi ѓзначалiць малiтву. Мацi Рэда не спыталi. Ад яе не зыходзiла нi слова. Яна апусцiла плечы i працягвала глядзець у падлогу. Рэду, якi прыйшоѓ з ёй у царкву не таму, што яму хацелася пайсцi, а таму, што ён адчуваѓ сябе вiнаватым, бачачы, як яна заѓсёды ходзiць у царкву адна, яму здалося, што ён убачыѓ, як дрыжаць яе плечы. Што да яго самога, ён не ведаѓ, што рабiць. Першы раз ён пайшоѓ са сваёй мацi, i калi прыйшоѓ час малiтвы, ён схiлiѓ галаву, як яна, а наступным разам сеѓ з паднятай галавой. "Я не маю права прыкiдвацца, што адчуваю сябе пакорлiвым або рэлiгiйным, хоць насамрэч гэта не так", - думаѓ ён.

Руды прайшоѓ мiма млына i сеѓ на чыгуначныя пуцi. Да ракi спускаѓся круты бераг, а на беразе ракi расло некалькi дрэѓ. Двое неграѓ лавiлi рыбу, схаваѓшыся пад стромкiм берагам, каб парыбачыць у нядзелю. Яны не звярнулi на Рэда нiякай увагi, магчыма, не заѓважылi яго. Памiж iм i рыбакамi было невялiкае дрэва. Ён сядзеѓ на выступальным канцы чыгуначнай шпалы.

У той дзень ён не пайшоѓ дадому вячэраць. Ён трапiѓ у дзiѓнае становiшча ѓ горадзе i пачаѓ востра гэта адчуваць, знаходзячыся напалову адарваным ад жыцця iншых маладых людзей свайго ѓзросту, сярод якiх ён некалi карыстаѓся вялiкай папулярнасцю, i яго па-сапраѓднаму не дапускалi ѓ горад. жыцця працоѓных завода. Цi хацеѓ ён увайсцi ѓ iх лiк?

Рабяты з фабрыкi, з якiмi ён гуляѓ у бейсбол, былi досыць мiлымi. Усе працоѓныя завода ставiлiся да яго добра, як i жыхары горада. "Што я штурхаю?" - спытаѓ ён сябе ѓ тую нядзелю. Часам у суботу днём каманда завода ездзiла на аѓтобусе гуляць у iншым горадзе з iншай камандай завода, i Рэд ехаѓ з iмi. Калi ён добра гуляѓ цi наносiѓ добры ѓдар, маладыя людзi яго каманды пляскалi ѓ ладкi i крычалi ад захаплення. "Добра", - крычалi яны. Не было сумневаѓ, што яго прысутнасць умацавала каманду.

I ѓсё ж, калi пасля гульнi яны ехалi дадому... яны пакiнулi Рэда сядзець аднаго ѓ канцы аѓтобуса, нанятага з гэтай нагоды, бо яго мацi сядзела адна ѓ сваёй царкве i не звярталася да яго напрамую. Часам, калi ён iшоѓ да млына ранiцай або адыходзiѓ ад яго ноччу, ён даходзiѓ да млынавай вёскi з якiм-небудзь мужчынам або з невялiкай групай мужчын. Яны размаѓлялi свабодна, пакуль ён не далучыѓся да iх, а затым раптам размова спынiлася. Словы, здавалася, застылi на вуснах мужчын.

З дзяѓчатамi на фабрыцы, падумаѓ Рэд, было крыху лепш. Час ад часу адна з дзяѓчын кiдала на яго погляд. У тое першае лета ён мала з iмi размаѓляѓ. "Цiкава, цi з'яѓляецца мой паход на працу ѓ млын чымсьцi накшталт далучэння мацi да царквы?" ён думаѓ. Ён мог бы папрасiць працу ѓ канторы млына. Большасць гараджан, якiя працавалi на млыне, працавалi ѓ канторы. Калi была гульня з мячом, яны дашлi паглядзець, але не гулялi. Рэд не хацеѓ такой працы. Ён не ведаѓ чаму.

Цi заѓсёды ѓ адносiнах да яго ѓ горадзе было нешта з-за яго мацi?

У ягоным бацьку была нейкая загадка. Рэд не ведаѓ гэтай гiсторыi. Калi ён гуляѓ у мяч у школьнай камандзе, у апошнi год навучання ѓ старэйшай школе ён саслiзнуѓ на другую базу i выпадкова парэзаѓ шыпамi гульца процiлеглай каманды. Ён быѓ iграком сярэдняй школы з суседняга горада. Ён раззлаваѓся. "Гэта нiгерскiя штучкi", - злосна сказаѓ ён Рэду. Ён рушыѓ да Рэда, як быццам хацеѓ бiцца. Рэд спрабаваѓ папрасiць прабачэння. - Што ты маеш на ѓвазе пад "негрыцянскiмi штучкамi"? ён спытаѓ.

- О, я думаю, ты ведаеш, - сказаѓ хлопчык. Гэта ѓсё. Больш нiчога не было сказанае. Некаторыя iншыя гульцы прыбеглi. Здарэнне было забыта. Аднойчы, стоячы ѓ краме, ён пачуѓ, як нейкiя мужчыны казалi аб яго бацьку. "Ён такi добры", - сказаѓ голас, кажучы пра доктара Олiвера.

"Ён любiць нiзкагатунковыя, нiзкагатунковыя белыя i чорныя". Гэта было ѓсё. Рэд тады быѓ яшчэ хлопчыкам. Мужчыны не бачылi, як ён стаяѓ у краме, i ён пайшоѓ незаѓважаным. У нядзелю, калi ён сядзеѓ на чыгуначных пуцях, пагружаны ѓ свае думкi, ён успомнiѓ выпадкова пачутую даѓным-даѓно фразу. Ён успомнiѓ, як быѓ злы. Што яны мелi на ѓвазе, кажучы так пра яго бацьку? У ноч пасля iнцыдэнту ён быѓ задуменны i даволi засмучаны, калi клаѓся спаць, але пазней забыѓся пра гэта. Цяпер яно вярнулася.

Магчыма, у Рэда проста быѓ прыпадак суму. У маладых людзей ёсць блюз, як i ѓ пажылых мужчын. Ён ненавiдзеѓ iсцi дадому. Падышоѓ таварны цягнiк, i ён лёг ляжаць на высокай траве на схiле, якi вядзе да ручая. Цяпер ён быѓ зусiм схаваны. Рыбакi-негры пайшлi, а ѓ другой палове дня некалькi маладых людзей з млыновай вёскi прыйшлi да ракi купацца. Двое з iх доѓга гулялi. Яны апранулiся i сышлi.

Ён рос блiжэй да вечара. Якi дзiѓны дзень выдаѓся для Рэда! Па шляхах iшла група маладых дзяѓчат, таксама з млынавай вёскi. Яны смяялiся i размаѓлялi. Дзве з iх былi вельмi прыгожымi дзяѓчынамi, падумаѓ Рэд. Многiя з пажылых людзей, якiя працавалi на млыне на працягу многiх гадоѓ, былi не вельмi моцнымi, а многiя дзецi былi далiкатнымi i балючымi. Жыхары горада казалi, што гэта адбылося таму, што яны не ведалi, як паклапацiцца пра сябе. "Мацi не ведаюць, як клапацiцца пра сваiх дзяцей. Яны невуцкiя", - заявiлi жыхары Лэнгдона.

Яны заѓсёды казалi аб невуцтве i дурасцi завадчан. Дзяѓчыны з фабрыкi, якiх Рэд убачыѓ у той дзень, не выглядалi дурное. Яны яму падабалiся. Яны пайшлi па сцежцы i спынiлiся каля таго месца, дзе ён ляжаѓ у высокай траве. Сярод iх была адна дзяѓчына, якую Рэд заѓважыѓ на млыне. Яна была адной з тых дзяѓчат, якiя, падумаѓ ён, падарылi яму вока. Яна была маленькай, з кароткiм целам i вялiкай галавой, i Рудая думала, што ѓ яе прыгожыя вочы. У яе былi тоѓстыя вусны, амаль як вусны негра.

Яна, вiдавочна, была лiдарам сярод працаѓнiц. Яны сабралiся вакол яе. Яны спынiлiся ѓсяго за некалькi футаѓ ад месца, дзе ляжаѓ Рэд. "Давай жа. Ты навучы нас той новай песнi, якая ѓ цябе ёсць, - сказаѓ адзiн з iх таѓстагубай дзяѓчыне.

"Клара кажа, што ѓ цябе новы", - настойвала адна з дзяѓчынак. "Яна кажа, што гэта гарачая штучка". Таѓстагубая дзяѓчына падрыхтавалася спяваць. "Вы ѓсе павiнны дапамагчы. Вы ѓсе павiнны далучыцца да хору", - сказала яна.

"Гаворка iдзе пра водную хатку", - сказала яна. Рэд усмiхнулася, схаваѓшыся ѓ траве. Ён ведаѓ, што на млыне дзяѓчынкi называлi прыбiральнi воданагравальнiкамi.

Брыгадзiра прадзiльнай фабрыкi, таго самага маладога чалавека, якi пытаѓся Рэда аб гульнi з камандай па вытворчасцi мячоѓ, звалi Льюiс.

На млыне ѓ спякотныя днi гараджанам дазвалялася праехаць праз млын з маленькай цялежкай. Ён прадаваѓ бутэлькi кока-колы i танныя цукеркi. Быѓ адзiн вiд танных цукерак, вялiкi мяккi кавалак таннай цукеркi, якi называѓся "Млечны Шлях".

Песня, якую спявалi дзяѓчыны, датычылася жыцця на млыне. Рэд раптам успомнiѓ, што чуѓ, як Люiс i iншыя брыгадзiры скардзiлiся, што дзяѓчыны занадта часта ходзяць у прыбiральню. Калi яны стамлялiся, доѓгiмi спякотнымi днямi, яны прыходзiлi туды адпачыць. Аб гэтым спявала дзяѓчына на трасе.

"Вы можаце пачуць, як гэтыя сабачыя рукi-прыбiральнiкi кажуць", - праспявала яна, закiнуѓшы галаву.

Дайце мне Кока-Колу i Млечны Шлях.

Двойчы на дзень.

Дайце мне Кока-Колу i Млечны Шлях.

Разам з ёй спявалi i iншыя дзяѓчынкi. Яны смяялiся.

Дайце мне Кока-Колу i Млечны Шлях.

Мы iдзём па пакоi чатыры на чатыры,

Тварам да дзвярэй воданагравальнiка.

Дайце мне Кока-Колу i Млечны Шлях.

Стары Люiс клянуся, стары Люiс стукае,

Я б хацеѓ ударыць яго каменем.

Дзяѓчынкi пайшлi па рэйках. Яны крычалi ад смеху. Рэд доѓга чуѓ, як яны спяваюць, пакуль яны iдуць.

Кока-Кола i Млечны Шлях.

Пiлiн у воданапорную хатку.

Вунь з воднай хаты.

У дзверы воданагравальнiка.

Вiдавочна, на млыне ѓ Лэнгдоне iснавала жыццё, пра якое Рэд Олiвер нiчога не ведаѓ. З якiм задавальненнем гэтая таѓстагубая дзяѓчынка спявала на млыне сваю песню жыцця! Якое пачуццё ёй удалося ѓкласцi ѓ гэтыя грубыя словы. У Лэнгдоне ѓвесь час хадзiлi размовы аб стаѓленнi працоѓных да Тому Шоу. "Паглядзiце, што ён для iх зрабiѓ", - казалi людзi. Рэд усё сваё жыццё чуѓ падобныя размовы на вулiцах Лэнгдона.

Лiчылася, што завадчане былi яму ѓдзячныя. Чаму б i не? Многiя з iх не ѓмелi чытаць i пiсаць, калi прыйшлi ѓ млын. Няѓжо некаторыя з лепшых жанчын горада не адпраѓлялiся ѓначы ѓ вёску з млыном, каб навучыць iх чытаць i пiсаць?

Яны жылi ѓ лепшых дамах, чым тыя, якiя яны ведалi, калi вярнулiся на раѓнiны i пагоркi Джорджыi. Жылi яны тады ѓ такiх халупах.

Цяпер iм была аказана медыцынская дапамога. У iх было ѓсё.

Вiдавочна, яны былi незадаволены. Нешта было не так. Рэд ляжаѓ на траве, думаючы аб тым, што пачуѓ. Ён заставаѓся там, на схiле ля ракi, за млыном i чыгуначнымi пуцямi, пакуль не наступiла цемра. -

Стары Люiс клянуся, стары Люiс стукае,

Я б хацеѓ ударыць яго каменем.

Напэѓна, гэта Люiс, брыгадзiр прадзiльнага цэха, стукаѓ у дзверы туалета, спрабуючы загнаць дзяѓчынак назад на працу. У галасах дзяѓчын, якiя спявалi грубыя радкi, была яд. "Цiкава, - падумаѓ Рэд, - цiкава, цi хопiць у гэтага Люiса на гэта смеласцi". Льюiс быѓ вельмi ѓважлiвы, калi гаварыѓ з Рэдам аб гульнi ѓ камандзе з хлопцамi з завода.

Доѓгiя шэрагi верацёнаѓ у прадзiльным цэху фабрыкi ляцелi з жахлiвай хуткасцю. Якая чысцiня i парадак у вялiкiх пакоях! Так было на працягу ѓсяго млына. Усе машыны, якiя рухалiся з такой хуткасцю i выконвалi сваю працу з такой дакладнасцю, заставалiся яркiмi i зiготкiмi. Аб гэтым паклапацiѓся суперiнтэндант. Яго вочы заѓсёды былi прыкаваныя да машын. Столi, сцены i падлогi ѓ пакоях былi чыстымi. Млын рэзка кантраставала з жыццём мястэчка Лэнгдон, з жыццём у хатах, на вулiцах i ѓ крамах. Усё было ѓпарадкавана, усё рухалася з упарадкаванай хуткасцю да аднаго канца - вырабу тканiны.

Машыны ведалi, што iм трэба рабiць. Вам не абавязкова было iм казаць. Яны не спынiлiся i не вагалiся. Увесь дзень яны, напяваючы i напяваючы, выконвалi свае заданнi.

Сталёвыя пальцы рушылi. На фабрыцы працавалi сотнi тысяч маленькiх сталёвых пальцаѓ, якiя працавалi з нiткамi, з бавоѓнай, каб зрабiць нiтку, з нiткай, каб сплесцi з яе тканiну. У вялiзным ткацкiм цэху фабрыкi былi пражы самых розных колераѓ. Маленькiя сталёвыя пальчыкi падабралi нiтку патрэбнага колеру, каб стварыць узор на тканiне. Рэд адчуѓ у пакоях нейкае ѓзбуджэнне. Ён адчуваѓ гэта ѓ прадзiльных цэхах. Там у паветры танчылi нiткi; у суседнiм пакоi былi намотчыкi i наноѓнiкi. Былi выдатныя барабаны. Дэфармавальныя машыны зачаравалi яго. Нiткi спускалiся з сотняѓ шпулек на вялiзны скрутак, кожная нiтка была на сваiм месцы. Яго будуць запрагаць у ткацкiя станкi з вялiзных рулонаѓ.

На млыне, як нiколi раней у сваiм маладым жыццi, Рэд адчуѓ, як чалавечы розум робiць нешта вызначанае i спарадкаванае. Былi вялiзныя машыны, якiя апрацоѓвалi бавоѓну ѓ тым выглядзе, у якiм ён паступаѓ з ачышчальнiкаѓ. Яны расчэсвалi i лашчылi малюсенькiя валокны бавоѓны, укладваючы iх прамымi паралельнымi лiнiямi i скручваючы ѓ нiткi. Бавоѓна выходзiла з вялiзных машын белым, тонкiм шырокiм вэлюмам.

Было нешта радаснае ѓ Рэдзе, якi працаваѓ у гэтым месцы. У некаторыя днi здавалася, што ѓсе нервы яго цела танчаць i працуюць разам з механiзмамi. Не ведаючы, што з iм адбываецца, ён патрапiѓ на шлях амерыканскага генiя. За некалькi пакаленняѓ да яго лепшыя розумы Амерыкi працавалi над стварэннем машын, якiя ён знайшоѓ у млыне.

Былi i iншыя цудоѓныя, амаль звышчалавечыя машыны на буйных аѓтамабiльных заводах, на сталелiцейных заводах, на заводах, дзе прадукты расфасоѓвалi ѓ кансервавыя слоiкi, на заводах, дзе выраблялi сталь. Рэд быѓ рады, што не падаѓ заяву аб прыёме на працу ѓ кантору камбiната. Хто захоча быць захавальнiкам кнiг: пакупнiк цi прадавец? Сам таго не ѓсведамляючы, Рэд нанёс удар па Амерыцы ѓ яе лепшых праявах.

О, вялiзныя светлыя пакоi, спяваючыя машыны, крыклiвыя танцуючыя машыны!

Паглядзiце на iх на фоне неба ѓ гарадах! Паглядзiце на машыны, якiя працуюць на тысячах млыноѓ!

У глыбiнi душы Рэд сiлкаваѓ велiзарнае захапленне дзённым наглядчыкам млына, чалавекам, якi ведаѓ кожную машыну на заводзе, сапраѓды ведаѓ, што яна павiнна рабiць, якi так уважлiва сачыѓ за сваiмi машынамi. Чаму, па меры таго як яго захапленне гэтым чалавекам расло, у iм расла i свайго роду пагарда да Тома Шоу i працаѓнiкам фабрыкi? Ён дрэнна ведаѓ Тома Шоу, але ведаѓ, што ѓ нейкiм сэнсе ён заѓсёды выхваляѓся. Ён думаѓ, што сам зрабiѓ тое, што Рэд зараз убачыѓ упершыню. Тое, што ён убачыѓ, мусiць, сапраѓды было зроблена рабочымi, такiмi, як гэты суперiнтэндант. На заводзе таксама былi майстры па рамонце машын: людзi, якiя чысцiлi машыны i рамантавалi машыны, якiя выйшлi са строю. На вулiцах горада мужчыны заѓсёды выхвалялiся. Кожны мужчына, здавалася, спрабаваѓ выглядаць больш, чым нехта iншы. На заводзе такога хвальба не было. Рэд ведаѓ, што высокi сутулы начальнiк млына нiколi не стане хвалько. Як мог чалавек, якi апынуѓся ѓ прысутнасцi такiх машын, быць хвалько, калi ён адчуваѓ машыны?

Мусiць, такiя людзi, як Том Шоу... Рэд не часта бачыѓ Тома Шоу пасля таго, як атрымаѓ працу... ён рэдка прыходзiѓ на фабрыку. "Чаму я думаю пра яго?" - спытаѓ сябе Рэд. Ён быѓ у гэтым цудоѓным, светлым i чыстым месцы. Ён дапамагаѓ падтрымлiваць чысцiню. Ён стаѓ дворнiкам.

Гэта праѓда, што ѓ паветры лунае ворс. Ён вiсеѓ у паветры, як дробны белы пыл, ледзь бачны. Над столлю вiдаць былi плоскiя дыскi, з якiх падалi дробныя белыя пырскi. Часам спрэй быѓ сiнiм. Рэд падумаѓ, што ён, вiдаць, здаваѓся сiнiм, таму што на столi былi цяжкiя папярочныя бэлькi, пафарбаваныя ѓ сiнi колер. Сцены пакоя былi белымi. Было нават адценне чырвонага. Дзве маладыя дзяѓчыны, якiя працавалi ѓ прадзiльнай майстэрнi, былi апрануты ѓ чырвоныя баваѓняныя сукенкi.

На млыне было жыццё. Усе дзяѓчаты ѓ прадзiльнай майстэрнi былi маладыя. Тамака трэба было дзейнiчаць хутка. Яны жавалi жуйку. Некаторыя з iх жавалi тытунь. У кутках рота ѓтварылiся цёмныя, абясколераныя месцы. Там была дзяѓчына з вялiкiм ротам i вялiкiм носам, якую Рэд бачыѓ з iншымi дзяѓчынамi, якiя iшлi па чыгуначных шляхах, тая, якая складала песнi. Яна паглядзела на Рэда. У яе вачах было нешта правакацыйнае. Яны кiнулi выклiк. Рэд не мог зразумець, чаму. Яна не была прыгожай. Калi ён наблiзiѓся да яе, яго ахапiла дрыготку, i потым яна снiлася яму па начах.

Гэта былi жаночыя мары маладога чалавека. "Чаму адзiн з iх мяне так раздражняе, а iншы не?" Гэта была смешная i гаваркая дзяѓчына. Калi б сярод жанчын на гэтай фабрыцы калi-небудзь узнiклi працоѓныя праблемы, яна была б лiдэрам. Як i iншыя, яна бегала ѓзад i наперад памiж доѓгiмi шэрагамi машын, якiя злучаюць падраную нiтку. Для гэтай мэты яна насiла на руцэ мудрагелiстую маленькую машынку для вязання. Рэд сачыѓ за рукамi ѓсiх дзяѓчынак. "Якiя добрыя рукi ѓ працоѓных", - падумаѓ ён. Рукi дзяѓчынак прарабiлi невялiкую працу па звязваннi падраных нiтак так хутка, што вока не магло ѓсачыць. Часам дзяѓчынкi павольна хадзiлi ѓзад i ѓперад, а часам беглi. Нядзiѓна, што яны стамiлiся i пайшлi да вадаёмаѓ адпачыць. Рэду снiлася, што ён бегаѓ узад i наперад памiж шэрагамi машын за балбатiстай дзяѓчынкай. Яна працягвала бегаць да iншых дзяѓчынак i нешта шаптацца з iмi. Яна хадзiла вакол, смеючыся з яго. У яе было моцнае маленькае цела з доѓгай талiяй. Ён мог бачыць яе пругкiя маладыя грудзi, яе формы, якiя праступаюць скрозь тонкую сукенку, якое яна насiла. Калi ѓ сне ён пераследваѓ яе, яна была падобная птушцы ѓ сваёй шпаркасцi. Яе рукi былi як крылы. Ён нiколi не мог яе злавiць.

Памiж дзяѓчынамi ѓ прадзiльнай майстэрнi i машынамi, якiх яны даглядалi, нават iснавала пэѓная блiзкасць, падумала Рэд. Часам iм падавалася, што яны сталi адным цэлым. Маладыя дзяѓчыны, амаль дзецi, якiя наведвалi лятальныя апараты, здавалiся маленькiмi матулямi. Машыны былi дзецьмi, якiя мелi патрэбу ѓ сталай увазе. Улетку паветра ѓ пакоi было задушлiвым. Паветра заставалася вiльготным дзякуючы лятаючым зверху пырскам. На паверхнi тонкiх сукенак выступiлi цёмныя плямы. Цэлы дзень дзяѓчынкi неспакойна бегалi ѓзад i ѓперад. Да канца першага лета працы Рэда ѓ якасцi працоѓнага яго перавялi ѓ начную змену. Днём ён мог атрымаць некаторую палёгку ад пачуцця напругi, заѓсёды пранiзлiвага млын, адчуваннi чагосьцi якi ляцiць, што ляцiць, што ляцiць, напругi ѓ паветры. Там былi вокны, праз якiя ён мог глядзець. Ён мог бачыць млыновую вёску цi, з другога боку пакоя, раку i чыгуначныя пуцi. Часам праязджаѓ цягнiк. За акном было iншае жыццё. Былi лясы i рэкi. Дзецi гулялi на голых вулiцах суседняй млынавай вёскi.

Уначы ѓсё было па-iншаму. Сцены млына наблiжалiся да Рэда. Ён адчуваѓ, што апускаецца, апускаецца, унiз, унiз - у што? Ён цалкам пагрузiѓся ѓ дзiѓны свет святла i рухi. Мiзiнцы, здавалася, заѓсёды iгралi яму на нервы. Якiя доѓгiя былi ночы! Часам ён моцна стамляѓся. Справа не ѓ тым, што ён стамiѓся фiзiчна. Яго цела было моцным. Стомленасць узнiкла ад простага назiрання за няспыннай хуткасцю машын i рухамi тых, хто абслугоѓваѓ машыны. У тым пакоi быѓ малады чалавек, якi гуляѓ на трэцяй базе ѓ камандзе "Мiлбол" i быѓ наймальнiкам. Ён дастаѓ з машыны шпулькi з нiткамi i ѓставiѓ голыя. Ён рухаѓся так хутка, што часам проста назiраць за iм жудасна стамляла Рэда i ѓ той жа час крыху палохала яго.

Наступалi дзiѓныя моманты спалоху. Ён займаѓся сваёй працай. Раптам ён спынiѓся. Ён стаяѓ i глядзеѓ на нейкую машыну. Як неверагодна хутка ён бег! У адным пакоi працавалi тысячы верацёнаѓ. Былi мужчыны, якiя абслугоѓвалi машыны. Кiраѓнiк моѓчкi хадзiѓ па пакоях. Ён быѓ маладзейшы за дзённага чалавека, i гэты таксама прыйшоѓ з Поѓначы.

Цяжка было спаць днём, пасля ночы ѓ млыне. Рэд працягваѓ раптоѓна прачынацца. Ён сеѓ на ложку. Ён зноѓ заснуѓ i ѓ сне пагрузiѓся ѓ свет руху. У сне таксама былi лятаючыя стужкi, ткацкiя станкi танчылi, выдаючы пры танцы грукат. Малюсенькiя сталёвыя пальчыкi танчылi на ткацкiх станках. Боббiнсы ляцелi ѓ прадзiльнай майстэрнi. Малюсенькiя сталёвыя пальцы калупалiся ѓ валасах Рэда. З гэтага таксама ткалi тканiну. Часта да таго часу, калi Рэд сапраѓды супакойваѓся, надышоѓ час уставаць i зноѓ iсцi на млын.

Як iшлi справы з дзяѓчынамi, жанчынамi i маладымi хлопчыкамi, якiя працавалi круглы год, шматлiкiя з якiх прапрацавалi на млыне ѓсё сваё жыццё? Цi было так з iмi? Рэду хацелася б спытаць. Ён па-ранейшаму саромеѓся iх, як i яны яго.

У кожным памяшканнi млына быѓ брыгадзiр. У пакоях, дзе бавоѓна ѓпершыню пачала рухацца наперад па шляху ператварэння ѓ тканiну, у пакоях каля платформы, дзе цюкi з бавоѓнай забiралi з машын, здаравенныя негры, якiя працуюць з цюкамi, дзе яго разбiвалi i чысцiлi, пыл у паветра быѓ густым. Вялiзныя машыны апрацоѓвалi бавоѓну ѓ гэтым пакоi. Яны выцягнулi яго з цюкоѓ, каталi i кулялi. Негрыцянскiя мужчыны i жанчыны даглядалi машыны. Яно пераходзiла ад адной велiзарнай машыны да iншай. Пыл ператварыѓся ѓ воблака. Кучаравыя валасы мужчын i жанчын, якiя працавалi ѓ гэтым пакоi, пасiвелi. Твары былi шэрыя. Нехта сказаѓ Рэду, што многiя негры, якiя працуюць на баваѓняных фабрыках, памерлi маладымi ад туберкулёзу. Яны былi неграмi. Чалавек, якi распавёѓ Рэду, засмяяѓся. "Што гэта значыць? Так менш неграѓ", - сказаѓ ён. Ва ѓсiх астатнiх пакоях працоѓныя былi белымi.

Рэд пазнаёмiѓся з начальнiкам начной змены. Нейкiм чынам ён даведаѓся, што Рэд быѓ не з фабрычнага пасёлка, а з горада, што мiнулым летам ён вучыѓся ѓ паѓночным каледжы i збiраѓся вярнуцца ѓ каледж. Начны наглядчык быѓ маладым чалавекам гадоѓ дваццацi сямi цi васьмi гадоѓ, з маленькiм целам i незвычайна вялiкай галавой, пакрытай тонкiмi жоѓтымi валасамi, коратка падстрыжанымi. Ён прыйшоѓ на завод з Паѓночнага тэхнiкума.

Ён адчуваѓ сябе самотным у Лэнгдоне. Поѓдзень збянтэжыѓ яго. Паѓднёвая цывiлiзацыя складана. Iснуюць разнастайныя крыжаваныя плынi. Жыхары Поѓдня кажуць: "Нi адзiн паѓночнiк не можа зразумець. Як ён можа? Ёсць дзiѓны факт жыцця неграѓ, гэтак цесна звязанай з жыццём белых, гэтак адарваным ад яе. Маленькiя прыдзiркi ѓзнiкаюць i становяцца надзвычай важнымi. "Вы не павiнны называць негра спадаром цi мурынку мiсiс. Нават газеты, якiя жадаюць негрыцянскага тыражу, павiнны быць асцярожныя. Выкарыстоѓваюцца разнастайныя дзiѓныя хiтрыкi. Жыццё памiж карычневымi i белымi становiцца нечакана iнтымным. Ён рэзка разыходзiцца наконт самых нечаканых падрабязнасцей паѓсядзённага жыцця. Узнiкае блытанiна. У гэтыя апошнiя гады з'яѓляецца прамысловасць, белыя беднякi раптоѓна, рэзка i раптоѓна ѓцягваюцца ѓ сучаснае iндустрыяльнае жыццё...

Машына не робiць адрозненняѓ.

Белы прадавец можа ѓстаць на каленi перад каляровай жанчынай у абутковым магазiне, каб прадаць ёй пару туфляѓ. Усё ѓ парадку. Калi б ён спытаѓ: "Мiс Грейсан, вам падабаюцца туфлi?" Ён выкарыстоѓваѓ слова "мiс". Белы паѓднёѓец кажа: "Я б адрэзаѓ сабе руку, перш чым зрабiць гэта".

Грошы не робяць адрозненняѓ. Ёсць абутак на продаж. Мужчыны жывуць продажам абутку.

Памiж мужчынам i жанчынай iснуюць больш iнтымныя адносiны. Лепш прамаѓчы аб гэтым.

Калi б чалавек мог скарацiць усё, дабiцца якасцi жыцця... Малады начальнiк млына, з якiм сустрэѓся Рэд, задаваѓ яму пытаннi. Для Рэда ён быѓ новым чалавекам. Ён жыѓ у гатэлi ѓ горадзе.

Ён сышоѓ з млына ѓ тую ж гадзiну, што i Рэд. Калi Рэд пачаѓ працаваць па начах, яны сышлi з млына ѓ той жа час ранiцай.

"Значыць, вы працуеце простым чорнарабочым?" Ён лiчыѓ само сабой якiя разумеюцца, што тое, што рабiѓ Рэд, было ѓсяго толькi часовай з'явай. "Пакуль у цябе вакацыi, а?" ён сказаѓ. Рэд не ведаѓ. "Так, я думаю", - сказаѓ ён. Ён спытаѓ Рэда, чым ён збiраецца займацца ѓ жыццi, i Рэд не змог адказаць. "Я не ведаю", сказаѓ ён, i малады чалавек утаропiѓся на яго. Аднойчы ён запрасiѓ Рэда да сябе ѓ нумар у гатэлi. "Прыходзьце сёння днём, калi выспiцеся", - сказаѓ ён.

Ён быѓ як дзённы суперiнтэндант у тым, што машыны былi важнай рэччу ѓ ягоным жыццi. "Што яны маюць на ѓвазе тут, на Поѓднi, калi кажуць тое i тое? Да чаго яны хiляць?

Нават у прэзiдэнце фабрыкi Томе Шоу ён адчуваѓ нейкую дзiѓную сарамлiвасць у адносiнах да працоѓных. "Чаму, - спытаѓ малады паѓночнiк, - ён заѓсёды кажа аб "маiм народзе"? У якiм сэнсе яны "яго людзi"? Яны мужчыны i жанчыны, цi не так? Яны добра выконваюць сваю працу цi не.

"Чаму ѓ адным пакоi працуюць каляровыя, а ѓ iншым - белыя?" Малады чалавек быѓ падобны на дзённага суперiнтэнданта. Ён быѓ чалавекам-машынай. Калi Рэд быѓ у той дзень у сябе ѓ пакоi, ён дастаѓ каталог, выпушчаны машынабудаѓнiком з Поѓначы. Была машына, якую ён спрабаваѓ прымусiць фабрыку ѓкаранiць. У мужчыны былi маленькiя i далiкатныя белыя пальцы. Яго валасы былi тонкiмi i бледна-пясочна-жоѓтымi. У маленькiм нумары паѓднёвага гатэля было горача, i ён быѓ у рукавах кашулi.

Ён паклаѓ каталог на ложак i паказваѓ яго Рэду. Белыя пальцы поѓна глыбокай пашаны раскрывалi старонкi. "Бачыш", - усклiкнуѓ ён. Ён прыйшоѓ на Паѓднёвы млын прыкладна ѓ той час, калi Рэд атрымаѓ працу, замянiѓшы iншага чалавека, якi раптам памёр, i з таго часу, як ён прыйшоѓ, сярод працоѓных узнiкла пагроза непрыемнасцяѓ. Рэд мала што ведаѓ аб гэтым. Нiхто з мужчын, з якiмi ён гуляѓ у мяч або бачыѓся ѓ млыне, не казаѓ яму пра гэта. Зарплату скарацiлi на дзесяць працэнтаѓ, i чулася незадаволенасць. Начальнiк млына ведаѓ. Яму расказаѓ брыгадзiр на заводзе. Было нават сярод працаѓнiкоѓ завода некалькi агiтатараѓ-аматараѓ.

Суперiнтэндант паказаѓ Рэду фатаграфiю вялiзнай i складанай машыны. Яго пальцы дрыжалi ад захаплення, паказваючы на яго i спрабуючы растлумачыць, як ён працуе. "Паглядзiце", - сказаѓ ён. "Ён выконвае працу, якую зараз выконваюць дваццаць цi трыццаць чалавек, i робiць гэта аѓтаматычна".

Аднойчы ранiцай Руды iшоѓ ад млына ѓ горад з маладым чалавекам з поѓначы. Яны прайшлi праз вёску. Мужчыны i жанчыны дзённай змены ѓжо былi ѓ млыне, а работнiкi начной змены выходзiлi. Рэд i суперiнтэндант iшлi памiж iмi. Ён выкарыстоѓваѓ словы, якiя Рэд не мог зразумець. Яны выйшлi на дарогу. Пакуль яны iшлi, кiраѓнiк казаѓ аб людзях з завода. "Яны даволi дурныя, цi не так?" ён спытаѓ. Магчыма, ён думаѓ, што Рэд таксама дурны. Спынiѓшыся на дарозе, ён паказаѓ на млын. "Гэта не палова таго, што будзе", - сказаѓ ён. Ён iшоѓ i размаѓляѓ па дарозе. Прэзiдэнт завода, паводле яго слоѓ, пагадзiѓся купiць новую машыну, выява якой ён паказаѓ Рэду. Гэта быѓ той самы, пра якога Рэд нiчога не чуѓ. Была спроба ѓкаранення на лепшых заводах. "Машыны будуць станавiцца ѓсё больш аѓтаматычнымi", - сказаѓ ён.

Ён зноѓ загаварыѓ аб наспяваюць на фабрыцы праблемах сярод працоѓных, пра якiя Рэд нiчога не чуѓ. Паводле яго слоѓ, робяцца спробы аб'яднаць паѓднёвыя заводы ѓ прафсаюзы. "Iм лепш адмовiцца ад гэтага", - сказаѓ ён.

"Вельмi хутка iм пашанцуе, калi нехта з iх знойдзе працу.

"Мы збiраемся кiраваць заводамi з меншай i меншай колькасцю людзей, з выкарыстаннем усё большай i большай колькасцi аѓтаматычнага абсталявання. Прыйдзе час, калi ѓсе млыны стануць аѓтаматычнымi". Ён меркаваѓ, што ѓ Рэда ёсць свой пункт гледжання. "Ты працуеш на млыне, але ты адзiн з нас", - мелi на ѓвазе яго голас i манера паводзiн. Рабочыя для яго былi нiкiм. Ён расказаѓ пра паѓночныя млыны, на якiх ён працаваѓ. Некаторыя з яго сяброѓ, такiх жа маладых тэхнiкаѓ, як i ён сам, працавалi на iншых заводах, на аѓтамабiльных заводах i сталелiцейных заводах.

"На Поѓначы, - сказаѓ ён, - на фабрыках Поѓначы ѓмеюць звяртацца з працоѓнай сiлай". Са з'яѓленнем аѓтаматычнага абсталявання заѓсёды з'яѓлялася ѓсё больш i больш залiшняй працоѓнай сiлы. "Неабходна, - сказаѓ ён, - захаваць дастатковую колькасць залiшняй працоѓнай сiлы. Тады вы зможаце знiзiць заработную плату, калi захочаце. Вы можаце рабiць тое, што хочаце", - сказаѓ ён.

OceanofPDF.com

я Н ТО Млын заѓсёды было адчуванне парадку, руху рэчаѓ да спарадкаванага завяршэння, а яшчэ было жыццё ѓ доме Олiвера.

Вялiкi стары дом Олiвера ѓжо прыйшоѓ у заняпад. Яго пабудаваѓ дзядуля Рэда, хiрург Канфедэрацыi, i ягоны бацька жыѓ i памёр там. Вялiкiя людзi старога Поѓдня шчодра будавалi. Дом быѓ занадта вялiкi для Рэда i яго мацi. Было шмат пустых пакояѓ. Адразу за домам, якая прымыкала да яго крытым пераходам, размяшчалася вялiкая кухня. Яна была дастаткова вялiкай для кухнi гатэля. Тоѓстая старая мурынка рыхтавала для Алiверы.

У дзяцiнстве Рэда была яшчэ адна мурынка, якая запраѓляла ложкi i падмятала падлогi ѓ хаце. Яна клапацiлася аб Рэдзе, калi ён быѓ маленькiм дзiцем, а яе мацi была рабыняй, якая належала старому доктару Олiверу.

Стары доктар у свой час быѓ выдатным чытачом. У гасцiнай хаты ѓнiзе стаялi шэрагi старых кнiг у зашклёных i зараз трухлявых кнiжных шафах, а ѓ адным з пустых пакояѓ стаялi скрынкi з кнiгамi. Бацька Рэда нiколi не адчыняѓ кнiгу. На працягу многiх гадоѓ, пасля таго як ён стаѓ лекарам, ён браѓ з сабой медыцынскi часопiс, але рэдка вымаѓ яго з абгорткi. Невялiкi стос гэтых часопiсаѓ быѓ кiнуты на падлогу наверсе ѓ адным з пустых пакояѓ.

Мацi Рэда спрабавала нешта зрабiць са старым домам пасля таго, як выйшла замуж за маладога доктара, але дабiлася нязначнага прагрэсу. Дактары не цiкавiлi яе намаганнi, а тое, што яна спрабавала зрабiць, раздражняла слуг.

Яна зрабiла новыя запавесы для некаторых вокнаѓ. Старыя крэслы, якiя зламалiся цi з якiх выпалi сядзеннi i якiя неѓзаметку стаялi па кутах з часу смерцi старога доктара, былi вывезены i папраѓлены. Грошай на марнаваннi было не так шмат, але мiсiс Олiвер наняла ѓ дапамогу вынаходлiвага маладога негра з горада. Ён прыйшоѓ з цвiкамi i малатком. Яна стала спрабаваць прагнаць сваiх слуг. У вынiку не так ужо шмат чаго ѓдалося дабiцца.

Негрыцянка, якая ѓжо працавала ѓ хаце, калi малады лекар ажанiѓся, не кахала яго жонку. Абодва яны тады былi яшчэ маладыя, хоць кухар быѓ жанаты. Пазней яе муж знiк, i яна моцна патаѓсцела. Яна спала ѓ маленькiм пакоi побач з кухняй. Дзве мурынкi пагарджалi новай белай жанчынай. Яны не хацелi, не смелi сказаць ёй: "Не. Я не буду гэта рабiць." Негры не так рабiлi з белымi.

"Так, на самай справе. Так, мiс Сьюзен. Так, сапраѓды, мiс Сьюзан, - сказалi яны. Памiж дзвюма каляровымi жанчынамi i белай жанчынай пачалася барацьба, якая доѓжылася некалькi гадоѓ. Жонка доктара не была прама перакрэслена. Яна не магла сказаць: "Гэта было зроблена для таго, каб разбурыць маю мэту".

Крэсла паправiлi i паставiлi ѓ гасцiную. Нейкай загадкавай выявай яно патрапiла ѓ перадпакой, i доктар, прыйдучы позна ѓвечар дадому, спатыкнуѓся аб яго i звалiѓся. Крэсла зноѓ быѓ зламаны. Калi белая жанчына пажалiлася мужу, ён усмiхнуѓся. Ён любiѓ неграѓ, яны яму падабалiся. "Яны былi тут, калi мама была жывая. Iх людзi належалi нам да вайны", - сказаѓ ён. Нават дзiця ѓ доме пазней зразумела, што нешта адбываецца. Калi белая жанчына па нейкай прычыне выйшла з дому, уся атмасфера змянiлася. Негрыцянскi смех разнёсся па хаце. У дзяцiнстве Рэду больш за ѓсё падабалася, калi яго мацi не было дома. Негрыцянкi смяялiся над мацi Рэда. Ён гэтага не ведаѓ, быѓ занадта малады, каб ведаць. Калi яго мацi не было дома, у яго прабралiся iншыя слугi-негры з суседнiх дамоѓ. Мацi Рэда сама займалася маркетынгам. Яна была адной з нямногiх белых жанчын з вышэйшага класа, якiя рабiлi гэта. Часам яна хадзiла па вулiцах з кошыкам прадуктаѓ у руцэ. Негрыцянкi сабралiся на кухнi. "Дзе мiс Сьюзан? Куды яна сышла?" - спытала адна з жанчын. Якая казала жанчына бачыла, як мiсiс Олiвер сышла. Яна ведала. "Хiба яна не вялiкая лэдзi?" - сказала яна. "Малады доктар Олiвер напэѓна атрымаѓ поспех, цi не так?"

"Яна пайшла на рынак. Яна пайшла ѓ краму".

Жанчына, якая была медсястрой Рэда, дзяѓчына наверсе, узяла кошык i пайшла па кухоннай падлозе. У хадзе мацi Рэда заѓсёды было нешта выклiкальнае. Яна цвёрда трымала галаву ѓ вертыкальным становiшчы. Яна крыху нахмурылася, i вакол яе рота ѓтварылася напружаная лiнiя.

Негрыцянка магла iмiтаваць хаду. Усе негрыцянкi, якiя прыйшлi, трэслiся ад смеху, i нават дзiця смяялася, калi маладая негрыцянка з кошыкам на руцэ i з такой нерухомай галавой хадзiла ѓзад i ѓперад. Рэд, дзiця, не ведаѓ, чаму ён засмяяѓся. Ён засмяяѓся, таму што астатнiя таксама. Ён крычаѓ ад захаплення. Для дзвюх мурынак мiсiс Олiвер была чымсьцi асаблiвым. Яна была Беднай Уайт. Яна была Беднай Белай Адкiдай. Жанчыны не сказалi гэтага ѓ прысутнасцi дзiцяцi. Мацi Рэда павесiла новыя белыя шторы на некаторых вокнах унiзе. Адна са штор згарэла.

Пасля мыцця яго гладзiлi, а на iм стаяѓ гарачы прас. Гэта была адна з тых рэчаѓ, якiя працягвалi адбывацца. Там была выпалена вялiзная дзiрка. У гэтым не было нiчыёй вiны. Рэд застаѓся адзiн на падлозе ѓ холе дома. З'явiѓся сабака i ён заплакаѓ. Да яго падбегла кухарка, якая гладзiла. Гэта было iдэальнае тлумачэнне таго, што адбылося. Фiранка была адна з трох, набытых для сталовай дома. Калi мацi Рэда пайшла за тканiнай, каб пашыць новую, каб замянiць яе, уся гэтая тканiна была прададзена.

Часам, будучы маленькiм дзiцем, Рэд плакала па начах. Была нейкая дзiцячая хвароба. У яго хварэѓ жывот. Яго мацi прыбегла наверх, але перш чым яна паспела дабрацца да дзiцяцi, ужо стаяла каляровая жанчына, прыцiскаючы да грудзей Рудую. "З iм зараз усё ѓ парадку", сказала яна. Яна не аддала дзiця мацi, i мацi вагалася. Яе грудзi хварэла ад жадання трымаць дзiця i суцяшаць яго. Дзве каляровыя жанчыны ѓ хаце ѓвесь час казалi аб тым, як iшлi справы ѓ хаце, калi быѓ жывы стары доктар i яго жонка. Канешне, яны самi былi дзецьмi. I ѓсё ж яны памяталi. Нешта мелася на ѓвазе. "Сапраѓдная паѓднёвая жанчына, лэдзi, робiць тое i тое". Мiсiс Олiвер выйшла з пакоя i вярнулася да свайго ложка, не дакрануѓшыся да дзiцяцi.

Дзiця прыцiснулася да цёплых карычневых грудзей. Яго маленькiя рукi пацягнулiся ѓверх i абмацалi цёплыя карычневыя грудзi. Пры ягоным бацьку да яго ѓсё магло быць менавiта так. Жанчыны Поѓдня, старога Поѓдня, у часы старога доктара Олiвера, былi лэдзi. Белыя людзi Поѓдня, якiя належаць да класа рабаѓладальнiкаѓ, шмат казалi пра гэта. "Я не хачу, каб мая жонка пэцкала рукi". Жанчыны старога Поѓдня павiнны былi заѓсёды заставацца бездакорнымi белымi.

Моцная асмуглая жанчына, якая была медсястрой Рэда, калi ён быѓ маленькiм, адкiнула покрыва свайго ложка. Яна ѓзяла дзiця i занесла яго ѓ сваю пасцелю. Яна агалiла грудзi. Малака не было, але яна дазволiла дзiцяцi пасмактаць свае грудзi. Яе вялiкiя цёплыя вусны цалавалi белае цела белага дзiцяцi. Гэтага было болей, чым ведала белая жанчына.

Было шмат такога, чаго Сьюзан Олiвер нiколi не ведала. Калi Рэд быѓ маленькiм, яго бацьку часта выклiкалi па начах. Пасля смерцi бацькi ѓ яго нейкi час была даволi шырокая практыка. Ён ездзiѓ на канi, i ѓ стайнi ззаду дома, стайнi, якая пасля стала гаражом, утрымлiвалася тры конi. Жыѓ-быѓ малады негр, якi даглядаѓ коней. Ён спаѓ у стайнi.

Наступiлi ясныя гарачыя летнiя ночы Джорджыi. На вокнах i дзвярах дома Олiвера не было кратаѓ. Уваходныя дзверы старой хаты засталiся адчыненымi, як i заднiя дзверы. Прама праз хату iшоѓ калiдор, яго звалi "сабачым бегам". Дзверы пакiдалi адчыненымi, каб дзьмуѓ ветрык.... калi дзьмуѓ ветрык.

Вандроѓныя сабакi сапраѓды бегалi па хаце ѓначы. Коткi прабеглi мiма. Час ад часу чулiся дзiѓныя, страшныя гукi. "Што гэта такое?" Мацi Рэда ѓ сваiм пакоi ѓнiзе села на ложку. Словы вырвалiся з яе. Яны празвiнелi па хаце.

Кухарка-негр, якая ѓжо пачала таѓсцець, сядзела ѓ сваiм пакоi побач з кухняй. Яна ляжала на спiне ѓ сваiм ложку i смяялася. Яе пакой i кухня былi аддзеленыя ад асноѓнай хаты, але ѓ сталовую вёѓ крыты калiдор, так што ѓзiмку цi падчас дажджоѓ можна было прыносiць ежу, не намакнуѓшы. Дзверы памiж галоѓным домам i пакоем повара былi адчынены. "Што гэта такое?" Мацi Рэда нервавалася. Яна была нервовай жанчынай. У кухара быѓ гучны голас. "Гэта ѓсяго толькi сабака, мiс Сьюзан. Гэта ѓсяго толькi сабака. Ён паляваѓ за кошкай. Белая жанчына хацела падняцца наверх i забраць дзiця, але па нейкай прычыне не хапiла смеласцi. Чаму спатрэбiлася мужнасць, каб пайсцi за ѓласным дзiцем? Яна часта задавала сабе гэтае пытанне, але не магла адказаць. Яна супакоiлася, але ѓсё яшчэ нервавалася i гадзiнамi ляжала без сну, чуючы дзiѓныя гукi i ѓяѓляючы розныя рэчы. Яна працягвала задаваць сабе пытаннi аб дзiцяцi. "Гэта маё дзiця. Я хачу гэта. Чаму б мне не пайсцi на гэта?" Яна вымаѓляла гэтыя словы ѓголас, так што дзве негрыцянкi, якiя слухалi яе, часта чулi цiхi шэпт слоѓ з яе пакоя. "Гэта маё дзiця. Чаму б i не?" Яна казала зноѓ i зноѓ.

Негрыцянка наверсе завалодала дзiцем. Белая жанчына баялася яе i кухары. Яна баялася свайго мужа, белых жыхароѓ мястэчка Лэнгдон, якiя ведалi яе мужа да яго вяселля, i бацькi мужа. Яна нiколi не прызнавалася сабе, што баiцца. Часта па начах, калi Рэд быѓ маленькiм дзiцем, яго мацi ляжала ѓ ложку, дрыжучы, пакуль дзiця спаѓ. Яна цiха плакала. Рэд нiколi пра гэта не ведаѓ. Яго бацька не ведаѓ.

Гарачымi летнiмi начамi ѓ Джорджыi звонку i ѓнутры дома даносiлася спевы насякомых. Песня то паднiмалася, то падала. У пакоi заляцелi вялiзныя начныя матылькi. Дом быѓ апошнi на вулiцы, а за iм пачыналiся палi. Нехта iшоѓ па прасёлкавай дарозе i раптам закрычаѓ. Загаѓкаѓ сабака. Пачуѓся стук конскiх капытоѓ у пыле. Ложак Рэда была пакрыта белай маскiтнай сеткай. Усе ложкi ѓ доме былi засланыя. Ложкi для дарослых мелi слупкi i балдахiны, а белая маскiтная сетка звiсала, як фiранкi.

У хаце не было ѓбудаваных шаф. Амаль усе старыя паѓднёвыя дамы былi пабудаваны без камор, i ѓ кожнай спальнi стаяла вялiкая шафа з чырвонага дрэва, якая стаяла ля сцяны. Шафа была велiзарнай i даходзiла да столi.

Наступiла месячная ноч. На другi паверх дома вяла знешняя чорная лесвiца. Часам, калi Рэд быѓ маленькiм дзiцем i калi яго бацькi выклiкалi ноччу, а яго конь з грукатам сыходзiла па вулiцы, малады смуглы чалавек са стайнi басанож падымаѓся па лесвiцы.

Ён увайшоѓ у пакой, дзе ляжалi маладая асмуглая жанчына i немаѓля. Ён пракраѓся пад белы навес да карычневай жанчыны. Там былi гукi. Адбылася бойка. Карычневая жанчына цiха хiхiкнула. Двойчы мацi Рэда ледзь не злавiла маладога чалавека ѓ пакоi.

Яна ѓвайшла ѓ пакой без папярэджання. Яна вырашыла адвесцi дзiця ѓ свой пакой унiзе i, увайшоѓшы, выцягнула Рэда з ложачка. Ён пачаѓ плакаць. Ён працягваѓ плакаць.

Асмуглая жанчына ѓстала з ложка, яе каханы ляжаѓ моѓчкi. Ён быѓ схаваны пад прасцiнамi. Дзiця працягвала плакаць, пакуль карычневая жанчына не забрала яго ѓ мацi, пасля чаго ён замоѓк. Белая жанчына пайшла.

Калi ѓ наступны раз прыйшла мацi Рэда, негр ужо ѓстаѓ з ложка, але не паспеѓ дайсцi да дзвярэй, якая вядзе на вонкавыя ѓсходы. Ён увайшоѓ у шафу. Яна была дастаткова высокай, каб дазволiць яму стаяць прама, i ён мякка зачынiѓ дзверы. Ён быѓ амаль аголены, i частка яго адзення валялася на падлозе пакоя. Мацi Рэда гэтага не заѓважыла.

Негр быѓ моцным мужчынам з шырокiмi плячыма. Менавiта ён навучыѓ Рэда катацца на канi. Аднойчы ноччу, калi ён ляжаѓ у ложку з карычневай жанчынай, яму ѓ галаву прыйшла iдэя. Ён устаѓ з ложка i ѓзяѓ дзiця ѓ ложак да сябе i жанчыны. Чырвоны тады быѓ зусiм малы. Пасля гэтага ён цьмяна памятаѓ. Была ясная, яшчэ месячная ноч. Негр адкiнуѓ белую сетку, якая адлучала ложак ад адчыненага акна, i бруiнае месячнае святло падала на яго цела i на цела жанчыны. Рэд успомнiѓ тую ноч.

Двое карычневых людзей гулялi з белым дзiцем. Карычневы мужчына падкiнуѓ Рэда ѓ паветра i злавiѓ яго, калi ён падаѓ. Ён цiха засмяяѓся. Негр схапiѓ маленькiя белыя ручкi Рэда i сваiмi вялiзнымi чорнымi рукамi прымусiѓ яго прайсцi ѓверх па шырокiм плоскiм карычневым жываце. Ён дазволiѓ яму прайсцiся па целе жанчыны.

Два чалавекi пачалi разгойдваць дзiця ѓзад i ѓперад. Рэду спадабалася гульня. Ён працягваѓ малiць, каб гэта працягвалася. Яму гэта здавалася цудоѓным. Калi iм надакучыла гуляць, ён прапоѓз па двух целах, па шырокiх загарэлых плячах мужчыны i па грудзях асмуглай жанчыны. Яго вусны шукалi круглявыя, якiя ѓзвышаюцца грудзей жанчыны. Ён заснуѓ у яе на грудзях.

Рэд памятаѓ гэтыя ночы, як успамiнаюць фрагмент сну, злоѓлены i ѓтрыманы. Ён успомнiѓ смех двух карычневых людзей у месячным святле, калi яны гулялi з iм, цiхi смех, якога не было чуваць за межамi пакоя. Яны смяялiся з яго мацi. Магчыма, яны смяялiся з белай расы. Бываюць выпадкi, калi негры робяць нешта падобнае.

OceanofPDF.com

КНIГА ДРУГАЯ. Млыны дзяѓчыны

OceanofPDF.com

Дорыс ХОФМАН, СААЗ працавала ѓ прадзiльным цэху баваѓнянай фабрыкi Лэнгдона ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, i мела смутную, але пастаяннае свядомасць свету за межамi баваѓнянай фабрыкi, дзе яна працавала, i вёскi баваѓнянай фабрыкi, дзе яна жыла Эдам Ходам. Яна ѓспамiнала аѓтамабiлi, пасажырскiя цягнiкi, якiя час ад часу бачылi ѓ вокнах, якiя праносiлiся мiма млына (не марнуйце зараз час на вокны, у наш час марнатраѓцаѓ часу звальняюць), фiльмы, раскошнае жаночае адзенне. магчыма, аб галасах, якiя даносяцца па радыё. У доме Хофманаѓ не было радыё. У iх яго не было. Яна вельмi добрае ставiлася да людзей. На млыне ёй часам хацелася згуляць д'ябла. Ёй бы хацелася гуляць з iншымi дзяѓчынкамi ѓ прадзiльнай майстэрнi, танчыць з iмi, спяваць разам з iмi. Давай, давай праспяем. Давайце патанцуем. Яна была маладая. Часам яна складала песнi. Яна была разумнай i хуткай працаѓнiцай. Ёй падабалiся мужчыны. Яе муж Эд Хофман не быѓ вельмi моцным чалавекам. Ёй бы спадабаѓся моцны малады чалавек.

I ѓсё ж яна б не вярнулася да Эда Хофмана, не яна. Яна ведала гэта, i Эд ведаѓ гэта.

У некаторыя днi да Дорыс нельга было дакрануцца. Эд не мог дакрануцца да яе. Яна была зачыненай, цiхай i цёплай. Яна была падобная на дрэва або на ѓзгорак, якi нерухома ляжыць пад цёплым сонечным святлом. Яна працавала зусiм аѓтаматычна ѓ вялiкай светлай прадзiльнай майстэрнi Лэнгдонскай баваѓнянай фабрыкi, пакоi з агнямi, лятальнымi машынамi, тонкiмi зменлiвымi лятаючымi формамi - у такiя днi да яе нельга было дакрануцца, але сваю працу яна рабiла добра. . Яна заѓсёды магла зрабiць больш, чым ёй належыць.

Аднойчы восенню ѓ суботу ѓ Лэнгдоне праходзiѓ кiрмаш. Гэта было не ля баваѓнянай фабрыкi i не ѓ горадзе. Гэта было на пустым полi каля ракi, за баваѓнянай фабрыкай i горадам, дзе выраблялiся баваѓняныя тканiны. Людзi з Лэнгдона, калi i выязджалi туды, то ѓ асноѓным на машынах. Кiрмаш iшоѓ увесь тыдзень, i на яго выйшла нямала людзей з Лэнгдона. Поле было асветлена электрычнымi лiхтарамi, каб можна было праводзiць уяѓленнi ѓначы.

Гэта быѓ не конны кiрмаш. Гэта быѓ кiрмаш уяѓленняѓ. Там было i кола агляду, i карусель, i кiёскi для продажу рэчаѓ, i месцы для кальца кiй, i бясплатнае шоу на платформе. Былi месцы для танцаѓ: адно для белых, другое для неграѓ. Субота, апошнi дзень кiрмашу, была днём працоѓных з фабрык, бедных белых фермераѓ i ѓ асноѓным неграѓ. У той дзень на iмпрэзу амаль нiхто з гараджан не пайшоѓ. Нiякiх боек, п'яных цi чагосьцi яшчэ амаль не было. Каб займець працаѓнiкоѓ завода, было вырашана, што бейсбольная каманда завода павiнна згуляць гульню з камандай завода з Уiлфарда, штат Джорджыя. Фабрыка ѓ Уiлфардзе была маленькай, усяго толькi маленькай фабрыкай па вытворчасцi пражы. Было цалкам вiдавочна, што камандзе Лэнгдана Мiля ѓсё будзе лёгка. Яны былi б амаль упэѓненыя ѓ перамозе.

Увесь тыдзень Дорыс Хофман думала пра кiрмаш. Усе дзяѓчыны ѓ яе пакоi на млыне ѓсведамлялi гэта. Млын у Лэнгдоне працаваѓ дзень i ноч. Вы працуеце пяць дзесяцiгадзiнных змен i адну пяцiгадзiнную змену. У вас быѓ выходны з поѓдня суботы да дванаццацi вечара нядзелi, калi начная змена пачынала новы тыдзень.

Дорыс была моцнай. Яна магла хадзiць куды заѓгодна i рабiць тое, чаго не мог зрабiць яе муж Эд, i iсцi туды. Ён заѓсёды адчуваѓ сябе стомленым, i яму даводзiлася прылегчы. Яна пайшла на кiрмаш з трыма дзяѓчынамi з фабрыкi па iменi Грэйс, Нэлi i Фанi. Было б прасцей i карацей iсцi па чыгуначных шляхах, але Нэлi, якая таксама была моцнай дзяѓчынай, як i Дорыс, сказала: "Пойдзем праз горад", i ѓсе яны так i зрабiлi. Грэйс, якая была слабой, iшла доѓгi шлях, было не так прыемна, але яна нiчога не сказала. Назад яны вярнулiся кароткiм шляхам, па чыгуначных шляхах, якiя iдуць уздоѓж звiлiстай ракi. Яны дайшлi да Лэнгдан-Мэйн-стрыт i павярнулi направа. Пасля яны прайшлi па прыгожых вулiцах. Далей быѓ доѓгi шлях па грунтавай дарозе. Было даволi пыльна.

Рака, якая працякала пад млыном, i чыгуначныя пуцi вiлiся вакол. Вы маглi б пайсцi на Мэйн-стрыт у Лэнгдоне, павярнуць направа i выйсцi на дарогу, якая вядзе да кiрмашу. Вы iшлi па вулiцы з прыгожымi дамамi, не ѓсе аднолькавымi, як у млынавай вёсцы, але ѓсе розныя, з дварамi, травой, кветкамi i дзяѓчатамi, якiя сядзяць на ганку, не старэйшыя за самую Дорыс, але не замужнiмi, не з мужчына, i дзiця, i хворая цешча, i вы выйшлi на раѓнiну ѓ той самай ракi, якая.

Грэйс хутка вячэрала пасля дня, праведзенага на млыне, i хутка прыбiралася. Калi вы ясьце ѓ адзiночку, вы хутка пачынаеце ёсць. Вам усё роѓна, што вы ясьце. Яна хутка прыбiралася i мыла посуд. Яна стамiлася. Яна паспяшалася. Потым яна выйшла на ганак i зняла туфлi. Яна кахала ляжаць на спiне.

Там не было вулiчнага лiхтара. Гэта было добра. Дорыс прыйшлося даѓжэй прыбiрацца, ды i да таго ж ёй трэба было кармiць дзiця грудзьмi i ѓкладваць яго спаць. Пашанцавала, што дзiця было здаровае i добра спала. Гэта было падобна на Дорыс. Гэта было натуральна моцна. Дорыс расказала Грэйс аб сваёй свякрухi. Яна заѓсёды называла яе "мiсiс". Хофман". Яна сказала: "Мiсiс. Хофману сёння горш", цi "ёй лепш", цi "ѓ яе крыху пайшла кроѓ".

Ёй не падабалася класцi дзiця ѓ гасцiную чатырохпакаёвага дома, дзе ѓсе чацвёра Хофманаѓ елi i сядзелi па нядзелях i дзе мiсiс Хофман ляжала, калi яна клалася, але яна не хацела, каб мiсiс Хофман ляжала там, дзе яна ляжала. Хофману ведаць, што яна гэтага не хацела. Гэта закранула б яе пачуццi. Эд пабудаваѓ для сваёй мацi нешта накшталт нiзкай кушэткi, на якой можна было ляжаць. Ён быѓ зручны. Яна магла лёгка легчы i лёгка ѓстаць. Дорыс не падабалася класцi туды сваё дзiця. Яна баялася, што дзiця заразiцца. Яна сказала аб гэтым Грэйс. "Я ѓвесь час баюся, што ён гэта зразумее", - сказала яна Грэйс. Яна паклала сваё дзiця, калi ён быѓ выкормлены i гатовы да сну, у ложак, дзе спалi яны з Эдам, у iншым пакоi. Днём Эд спаѓ у адным i тым жа ложку, але, прачнуѓшыся днём, ён заслаѓ ложак для Дорыс. Эд быѓ такiм. У гэтым сэнсе ён быѓ добры.

У некаторых рэчах Эд быѓ амаль як дзяѓчынка.

У Дорыс былi вялiкiя грудзi, а ѓ Грэйс яе наогул не было. Магчыма, гэта адбылося таму, што ѓ Дорыс было дзiця. Не, гэта не так. Да гэтага ѓ яе былi вялiкiя грудзi, яшчэ да таго, як яна выйшла замуж.

Дорыс хадзiла на вечары Грэйс. На фабрыцы яны з Грэйс працавалi ѓ адной i той жа вялiкай, светлай i доѓгай прадзiльнай майстэрнi памiж радамi бабiн. Яны бегалi ѓзад i ѓперад, або хадзiлi ѓзад i ѓперад, або спынялiся на хвiлiнку, каб пагаварыць. Калi ты працуеш з кiмсьцi такiм чынам увесь дзень кожны дзень, ты не можаш не пакахаць яе. Ты пакахаеш яе. Гэта амаль як быць жанатым. Ты ведаеш, калi яна стамiлася, таму што ты стамiѓся. Калi ѓ цябе баляць ногi, ты ведаеш, што i ѓ яе таксама. Вы не можаце гэтага сказаць, проста шпацыруючы па месцы i бачачы якiя працуюць людзей, як гэта рабiлi Дорыс i Грэйс. Вы не ведаеце. Вы гэтага не адчуваеце.

Сярод прадзiльнага цэха пасярод ранiцы i сярод дня праходзiѓ чалавек, прадаючы рэчы. Яны дазволiлi яму. Ён прадаѓ вялiкую порцыю мяккiх цукерак пад назвай "Млечны шлях" i прадаѓ кока-калу. Яны дазволiлi яму. Ты патрацiѓ дзесяць цэнтаѓ. Было балюча ѓзарваць гэта, але ты гэта зрабiѓ. У цябе з'явiлася звычка, i ты гэта зрабiѓ. Гэта надало вам моцы. Грэйс з цяжкасцю магла чакаць, калi працавала. Яна хацела свой "Млечны Шлях", яна хацела свой какаiн. Да таго часу, як яна, Дорыс, Фанi i Нэлi адправiлiся на кiрмаш, яе звольнiлi. Былi цяжкiя часы. Многiя былi звольненыя.

Зразумела, яны заѓсёды бралi слабейшых. Яны ѓсё ведалi. Дзяѓчыне не казалi: "Табе гэта трэба?" Яны сказалi: "Некаторы час ты нам не спатрэбiшся". Грэйс мела патрэбу ѓ гэтым, але не так моцна, як некаторыя. У яе працавалi Том Масгрэйв i яе мацi.

Таму яны яе звольнiлi. Гэта былi цяжкiя часы, а не часы росквiту. Гэта была цяжэйшая праца. Яны зрабiлi бок Дорыс даѓжэй. Наступным яны звольняць Эда. Без гэтага было дастаткова цяжка.

Яны зрэзалi заробак Эду, Тому Масгрэйву i яго мацi.

Столькi ж яны бралi за арэнду дома i ѓсё астатняе. За рэчы даводзiлася плацiць прыкладна столькi ж. Яны сказалi, што ты гэтага не зрабiѓ, але ты зрабiѓ. Прыкладна ѓ той час, калi яна пайшла на кiрмаш з Грэйс, Фанi i Нэлi, у Дорыс заѓсёды гарэѓ агонь гневу. Яна пайшла больш за ѓсё таму, што хацела, каб Грэйс пайшла, павесялiѓся, забылася пра гэта i выкiнула ѓсё з галавы. Грэйс не сышла б, калi б не сышла Дорыс. Яна пайшла б куды заѓгодна, куды б нi пайшла Дорыс. Яны яшчэ не звольнiлi Нэлi i Фанi.

Калi Дорыс пайшла да Грэйс, калi яны абодва яшчэ працавалi, да таго, як цяжкiя часы наступiлi так дрэнна, да таго, як яны настолькi надтачылi бок Дорыс i далi Эду, Тому i маме Масгрэйву яшчэ столькi ткацкiх станкоѓ... Эд сказаѓ, што гэта захавала ён зараз скача, таму не можа думаць... ён сказаѓ, што; i ён паглядзеѓ ... Сама Дорыс працягвала працаваць, сказала яна, амаль у два разы хутчэй ... да ѓсяго гэтага, яшчэ ѓ добрыя часы, яна бывала так хадзiла па начах да Грэйс.

Грэйс так стамiлася, лежачы на ганку. Асаблiва ѓ гарачыя ночы яна так стамлялася. На вулiцы млынавай вёскi, магчыма, i былi нейкiя людзi, такiя ж людзi з фабрыкi, як i яны самi, але iх было няшмат. Побач з домам Масгрэйв-Хофман не было вулiчнага лiхтара.

Яны маглi ляжаць у цемры побач адзiн з адным. Грэйс была падобная на Эда, мужа Дорыс. Днём яна амаль не размаѓляла, але ѓначы, калi было цёмна i горача, яна размаѓляла. Эд быѓ такiм. Грэйс не была падобная на Дорыс, якая вырасла ѓ завадскiм мястэчку. Яна, яе брат Том, а таксама яе тата i мама выраслi на ферме сярод узгоркаѓ Паѓночнай Джорджыi. "Гэта не вельмi падобна на ферму", - сказала Грэйс. "Наѓрад цi можна нешта падняць", - сказала Грэйс, але гэта было прыемна. Яна сказала, што, магчыма, яны б i засталiся там, толькi яе бацька памёр. У iх была запазычанасць, ферму прыйшлося прадаць, а Том не мог знайсцi працу; таму яны прыехалi ѓ Лэнгдан.

Калi ѓ iх была ферма, каля iх фермы быѓ свайго роду вадаспад. "Гэта быѓ не зусiм вадаспад", - сказала Грэйс. Гэта павiнна было быць ноччу, да таго, як Грэйс звольнiлi, калi яна так стамiлася ноччу i ляжала на ганку. Дорыс прыходзiла да яе, садзiлася побач або клалася i казала не гучна, а шэптам.

Грэйс здыме туфлi. Сукенка ѓ яе будзе шырока расшпiлена да шыi. "Здымi панчохi, Грэйс", - шаптала Дорыс.

Быѓ кiрмаш. Гэта было ѓ кастрычнiку 1930 гады. Млын зачынiѓся апоѓднi. Муж Дорыс ляжаѓ дома. Яна пакiнула дзiця са свякрухай. Яна бачыла шмат усяго. Там было кола агляду i доѓгае, падобнае на вулiцу месца з транспарантамi i фатаграфiямi ... тоѓстая жанчына i жанчына са змеямi на шыi, двухгаловы мужчына i жанчына на дрэве з павойнымi валасамi i Нэлi. сказаѓ: "Бог ведае што яшчэ", i мужчына на скрынi казаѓ пра ѓсё гэта. Былi нейкiя дзяѓчыны ѓ трыко, не вельмi чыстыя. Яны i мужчыны ѓсе разам крычалi: "Так, так, так", каб прымусiць людзей прыйсцi.

Там было шмат неграѓ, здаецца, шмат, гарадскiх неграѓ i вясковых неграѓ, здаецца, iх былi тысячы.

Было шмат вясковых жыхароѓ, белых людзей. У асноѓным яны прыязджалi ѓ хiсткiх калёсах, запрэжаных муламi. Кiрмаш працягваѓся ѓвесь тыдзень, але галоѓным днём стала субота. На вялiкiм полi, дзе праходзiѓ кiрмаш, трава ѓся выгарэла. Уся гэтая частка Джорджыi, калi не было травы, была чырвонай. Яно было чырвоным, як кроѓ. Звычайна гэтае месца, удалечынi, амаль у мiлi ад галоѓнай вулiцы Лэнгдона i не менш за ѓ паѓтары мiлях ад вёскi баваѓнянай фабрыкi Лэнгдона, дзе працавалi i жылi Дорыс, Нэл, Грэйс i Фанi, было запоѓнена высокiмi пустазелля i трава. Хто б нi валодаѓ iм, ён не мог саджаць на iм бавоѓна, таму што, калi рака паднялася, яго разлiло. У любы момант пасля дажджоѓ на ѓзгорках на поѓнач ад Лэнгдона яго можа затапiць.

Зямля была багатая. Пустазеллi i трава раслi там высокiмi i густымi. Той, хто валодаѓ гэтай зямлёй, здаѓ яе ѓ арэнду цудоѓным людзям. Яны прыехалi на грузавiках, каб прывезцi сюды кiрмаш. Было начное шоу i дзённае шоу.

За ѓваход не плацiлi. У той дзень, калi Дорыс пайшла на кiрмаш з Нэл, Грэйс i Фанi, быѓ бясплатны бейсбольны матч, а на сцэне пасярод кiрмаша павiнна было адбыцца бясплатны паказ артыстаѓ. . Дорыс адчувала сябе крыху вiнаватай, калi яе муж Эд не змог пайсцi, яму не хацелася, але ён працягваѓ казаць: "Давай, Дорыс, iдзi з дзяѓчынкамi. Працягвай з дзяѓчынкамi.

Фанi i Нэлi працягвалi казаць: "Ах, ды добра". Грэйс нiчога не сказала. Яна нiколi гэтага не рабiла.

Дорыс адчувала матчыну любоѓ да Грэйс. Грэйс заѓсёды вельмi стамлялася пасля дня, праведзенага на млыне. Пасля дня, праведзенага на млыне, калi настала ноч, Грэйс сказала: "Я так стамiлася". У яе былi цёмныя кругi пад вачыма. Муж Дорыс, Эд Хофман, працаваѓ па начах на фабрыцы... даволi разумны чалавек, але не моцны.

Такiм чынам, у звычайныя ночы, калi Дорыс вярталася дадому з млына i калi яе муж Эд сыходзiѓ на працу, ён працаваѓ па начах, а яна працавала днём, так што яны былi разам толькi ѓ суботу днём i ѓвечары, а таксама ѓ нядзелю i нядзелю ѓвечары да дванаццацi. ...яны звычайна хадзiлi ѓ царкву па нядзелях увечары, узяѓшы з сабой мацi Эда... яна хадзiла ѓ царкву, калi не магла набрацца сiл, каб пайсцi куды-небудзь яшчэ...

Звычайнымi начамi, калi доѓгi дзень на млыне падыходзiѓ да канца, калi Дорыс выканала ѓсю астатнюю працу па хаце, выкармiла дзiця, i ён пайшоѓ спаць, а яе свякроѓ ляжала ѓнiз, яна выйшла на вулiцу. Свякруха прыгатавала вячэру для Эда, а затым ён сышоѓ, а Дорыс прыйшла i паела, i трэба было мыць посуд. "Ты стамiлася, - сказала свякроѓ, - я iх зраблю".

- Не, не будзеш, - сказала Дорыс. У яе была такая манера казаць, што людзi не зважалi на яе словы. Яны зрабiлi тое, што яна iм сказала.

Грэйс будзе чакаць Дорыс звонку. Калi б ноч была гарачай, яна б ляжала на ганку.

Дом Хофмана ѓвогуле не быѓ домам Хофмана. Гэта быѓ вясковы дом-млын. Гэта быѓ падвойны дом. На той вулiцы ѓ млынавым пасёлку было сорак такiх самых дамоѓ. Дорыс, Эд i мацi Эда, Ма Хофман, якая захварэла на туберкулёз i больш не магла працаваць, жылi з аднаго боку, а Грэйс Масгрэйв, яе брат Том i iх мацi, Ма Масгрэйв, жылi з другога. Том не быѓ жанаты. Памiж iмi была толькi тонкая сцяна. Уваходныя дзверы былi дзве, але ганак быѓ толькi адзiн, вузкi, якi праходзiць праз пярэднюю частку дома. Том Масгрэйв i мама Масгрэйв, як i Эд, працавалi па начах. Грэйс ноччу была адна на сваёй палове дома. Яна не баялася. Яна сказала Дорыс: "Я не баюся. Ты так блiзка. Ма Масгрэйв павячэрала ѓ гэтым доме, а затым яны з Томам Масгрэйвам сышлi. Яны пакiнулi дастаткова для Грэйс. Яна мыла посуд, як гэта рабiла Дорыс. Яны пайшлi адначасова з Эдам Хофманам. Яны пайшлi разам.

Трэба было прыйсцi ѓ час, каб зарэгiстравацца i падрыхтавацца. Калi вы працавалi днi, вам даводзiлася заставацца на працы да моманту звальнення, а затым прыбiрацца. Дорыс i Грэйс працавалi ѓ прадзiльным цэху на фабрыцы, а Эд i Том Масгрэйвы займалiся рамонтам ткацкiх станкоѓ. Ма Масгрэйв была ткачыхай.

Уначы, калi Дорыс скончыла сваю працу i выкармiла дзiця, i ён заснуѓ, а Грэйс скончыла сваю працу, Дорыс выйшла да Грэйс. Грэйс была адной з тых, хто будзе працаваць i працаваць i не здавацца, як i Дорыс.

Толькi Грэйс не была такой моцнай, як Дорыс. Яна была далiкатнай, у яе былi чорныя валасы i цёмна-карыя вочы, якiя выглядалi ненатуральна вялiкiмi на яе тонкiм маленькiм твары, i ѓ яе быѓ маленькi рот. У Дорыс быѓ вялiкi рот, нос i вялiкая галава. Яе цела было доѓгiм, але ногi кароткiмi. Хаця яны былi моцнымi. Ногi Грэйс былi круглымi i прыгожымi. Яны былi падобныя на мужчынскiя ногi дзяѓчыны, а ѓ яе былi даволi маленькiя ступнi, але яны не былi моцнымi. Яны не вытрымалi шуму. "Я не здзiѓляюся, - сказала Дорыс, - яны такiя маленькiя i такiя прыгожанькiя". Пасля дня, праведзенага на млыне... увесь дзень на нагах, бегаючы ѓверх i ѓнiз, у цела баляць ногi. Ногi Дорыс хварэлi, але не так, як у Грэйс. "Iм так балюча", - сказала Грэйс. Калi яна казала гэта, яна заѓсёды мела на ѓвазе свае ногi. "Здымi панчохi".

"Не, ты пачакай. Я здыму iх для цябе".

Дорыс зняла iх дзеля Грэйс.

- Цяпер ты ляжыш спакойна.

Яна шаравала Грэйс паѓсюль. Яна яе не зусiм адчувала. Усе казалi, што ведалi, што Дорыс добра пацiрае рукi. У яе былi моцныя хуткiя рукi. Гэта былi жывыя рукi. Тое ж, што яна зрабiла з Грэйс, яна зрабiла i з Эдам, сваiм мужам, калi ён пайшоѓ у суботу ѓвечары, i яны спалi разам. Яму ѓсё гэта было патрэбна. Яна церла ступнi Грэйс, яе ногi, плечы, шыю i ѓсё астатняе. Яна пачала зверху, а затым пачала знiзу. "Цяпер перавярнiся", - сказала яна. Яна доѓга церла спiну. Яна зрабiла тое ж самае i з Эдам. "Як прыемна, - падумала яна, - абмацваць людзей i церцi iх, моцна, але не надта моцна".

Было б прыемна, каб людзi, якiх ты пацёр, былi мiлыя. Грэйс была мiлай, i Эд Хофман быѓ мiлым. Яны не адчувалi таго ж. "Думаю, целы двух людзей не адчуваюцца аднолькава", - падумала Грэйс. Цела Грэйс было мякчэй i не такое жылiстае, як у Эда.

Ты пацёр яе некаторы час, а потым яна загаварыла. Яна пачала гаварыць. Эд заѓсёды пачынаѓ казаць, калi Дорыс яго так гладзiла. Яны казалi не аб адным i тым жа. Эд быѓ чалавекам iдэй. Ён умеѓ чытаць i пiсаць, а Дорыс i Грэйс - не. Калi ён меѓ час для чытання, ён чытаѓ i газеты, i кнiгi. Грэйс умела чытаць i пiсаць не больш, чым Дорыс. Яны не былi да гэтага гатовы. Эд хацеѓ стаць прапаведнiкам, але гэта не атрымалася. Ён бы зладзiѓся, калi б не быѓ настолькi сарамлiвы, што не мог устаць перад людзьмi i пагаварыць.

Калi б яго бацька быѓ жывы, ён, магчыма, набраѓся б смеласцi i выжыѓ бы. Ягоны бацька, калi ён быѓ жывы, хацеѓ, каб ён гэта зрабiѓ. Ён выратаваѓ i адправiѓ яго ѓ школу. Дорыс магла б напiсаць сваё iмя i вымавiць некалькi слоѓ, калi б паспрабавала, але Грэйс не змагла зрабiць нават гэтага. Калi Дорыс гладзiла Эда сваiмi моцнымi рукамi, якiя, здавалася, нiколi не стамлялiся, ён казаѓ пра iдэi. Яму ѓбiла ѓ галаву, што ён хацеѓ бы стаць чалавекам, якi зможа стварыць прафсаюз.

Ён убiѓ сабе ѓ галаву, што людзi могуць стварыць прафсаюз i забаставаць. Ён казаѓ пра гэта. Часам, калi Дорыс доѓга яго церла, ён пачынаѓ смяяцца i смяяѓся над сабой.

Ён сказаѓ: "Я кажу аб тым, як я ѓступаю ѓ прафсаюз". Аднойчы, яшчэ да таго, як Дорыс пазнаёмiлася з iм, ён працаваѓ на млыне ѓ iншым горадзе, дзе ѓ iх быѓ прафсаюз. У iх таксама была забастоѓка, i iх лiзнулi. Эд сказаѓ, што яму ѓсё роѓна. Ён сказаѓ, што гэта былi добрыя часы. Тады ён быѓ яшчэ зусiм маленькiм дзiцем. Гэта было да таго, як Дорыс сустрэла яго i выйшла за яго замуж, да таго, як ён прыехаѓ у Лэнгдан. Тады яго бацька быѓ жывы. Ён засмяяѓся i сказаѓ: "У мяне ёсць iдэi, але няма смеласцi. Я хацеѓ бы стварыць тут прафсаюз, але ѓ мяне не хапае смеласцi". Ён так смяяѓся з сябе.

Грэйс, калi Дорыс гладзiла яе па начах, калi Грэйс так стамiлася, калi яе цела станавiлася ѓсё мякчэй i мякчэй, усё прыемней i прыемней пад рукамi Дорыс, яна нiколi не казала пра iдэi.

Ёй падабалася апiсваць месцы. Побач з фермай, дзе яна жыла да таго, як памёр яе бацька, i яна, яе брат Том i яе мацi пераехалi ѓ Лэнгдон i сталi працаваць на заводзе, у невялiкiм ручаi з кустамi быѓ невялiкi вадаспад. Вадаспад быѓ не адзiн, а вялiкi. Адзiн быѓ над камянямi, потым яшчэ адзiн, яшчэ i яшчэ. Была прахалода, цянiстае месца з камянямi i кустамi. Там была вада, сказала Грэйс, робячы выгляд, што яна жывая. "Здавалася, што ён прашаптаѓ, а затым загаварыѓ", - сказала яна. Калi прайсцi крыху шляху, гэта будзе падобна на бег каня. Паводле яе слоѓ, пад кожным вадаспадам была невялiкая лужына.

Яна хадзiла туды, калi была дзiцем. У лужынах вадзiлася рыба, але, калi заставацца нерухомым, праз некаторы час яна ѓжо не звяртала ѓвагi. Бацька Грэйс памёр, калi яна i яе брат Том былi яшчэ дзецьмi, але ферму iм прыйшлося прадаваць не адразу, не праз год цi два; таму яны ѓвесь час туды хадзiлi.

Гэта было недалёка ад iх дома.

Было цудоѓна чуць, як Грэйс кажа пра гэта. Дорыс падумала, што ѓ гарачую ноч, калi яна сама стамiлася i ѓ яе балелi ногi, гэта было самае прыемнае, што яна калi-небудзь ведала. У гарачым мястэчку баваѓняных фабрык у Джорджыi, дзе ночы такiя цiхiя i гарачыя, калi Дорыс нарэшце абклала дзiця спаць, расцiрала Грэйс i расцiрала яе, пакуль Грэйс не сказала, што стомленасць цалкам пакiнула яе. ступнi, i рукi, i ногi, i паленне, i напружанне, i ѓсё такое...

Вы нiколi б не падумалi, што брат Грэйс, Том Масгрэйв, якi быѓ такiм несамавiтым, высокiм мужчынам, нiколi не быѓ жанаты, у якога ѓсе зубы былi такiмi чорнымi i ѓ якога было такое вялiкае кадык... вы нiколi б не падумалi, што такi мужчына, калi быѓ маленькiм хлопчыкам, быѓ бы так мiлы са сваёй малодшай сястрой.

Вадзiѓ яе ѓ басейны, на вадаспады i на рыбалку.

Ён быѓ настолькi несамавiтым, што вы нiколi б не падумалi, што ён наогул можа быць братам Грэйс.

Вы б нiколi не падумалi, што такая дзяѓчына, як Грэйс, якая заѓсёды так лёгка стамлялася, якая звычайна была такой маѓклiвай i якая, пакуль яшчэ працавала на фабрыцы, заѓсёды глядзела так, быццам вось-вось упадзе ѓ прытомнасць цi нешта ѓ гэтым родзе ... ты б нiколi не падумаѓ, што калi ты цёр яе i цёр яе, так гэта рабiла нiколi не падумаѓ, што яна можа так казаць пра месцы i рэчы.

OceanofPDF.com

ТЁН СПРАВЯДЛIВЫ ђ Лэнгдан, штат Джорджыя, меѓ прытомнасць Дорыс Хофман аб мiрах за межамi яе ѓласнага свету, звязанага з фабрыкай. Гэта быѓ свет Грэйс, Эда, мiсiс Хофман i Нэл, вытворчасцi нiтак, лятучых машын, заработнай платы i размоѓ аб новай сiстэме расцяжэння, уведзенай на фабрыцы, i заѓсёды аб заработнай плаце, гадзiнах i таму падобным. Яно было недастаткова разнастайным. Гэта было занадта шмат, заѓсёды адно i тое ж. Дорыс не ѓмела чытаць. Пра кiрмаш можна было расказаць Эду потым, вечарам у ложку. Грэйс таксама было прыемна сысцi. Здаецца, яна не так ужо стамiлася. На кiрмашы было шматлюдна, абутак пыльны, уяѓленнi былi ѓбогiмi i шумнымi, але Дорыс гэтага не ведала.

Шоу, каруселi i кола агляду прыйшлi з нейкага далёкага знешняга свету. Там былi артысты, якiя крычалi перад намётамi, i дзяѓчаты ѓ трыко, якiя, магчыма, нiколi не былi нi на адным млыне, але падарожнiчалi паѓсюль. Былi мужчыны, якiя гандлююць каштоѓнасцямi, мужчыны з вострымi вачыма, у якiх хапала нахабства сказаць што-небудзь целу. Магчыма, яны i iх шоу праходзiлi на Поѓначы i на Захадзе, дзе былi каѓбоi, i на Брадвеi, у Нью-Йорку i паѓсюль. Дорыс ведала пра ѓсе гэтыя рэчы, таму што даволi часта хадзiла ѓ кiно.

Быць простым рабочым на фабрыцы, прыроджаным, было ѓсё роѓна, што заѓжды заставацца палонным. Ты не мог не ведаць гэтага. Цябе змясцiлi, заткнiся. Людзi, староннiя людзi, а не працоѓныя з завода, думалi, што ты iншы. Яны глядзелi на цябе звысоку. Яны нiчога не маглi з гэтым зрабiць. Яны не маглi ведаць, як часам можна ѓзарвацца, ненавiдзячы ѓсiх i ѓся. Калi ты дайшоѓ да гэтага, табе прыйшлося трымацца мацней i заткнуцца. Гэта быѓ найлепшы спосаб.

Удзельнiкi шоу разышлiся па месцах. Яны прабылi ѓ Лэнгдане, штат Джорджыя, тыдзень, а затым знiклi. Нэл, Фанi i Дорыс падумалi пра адно i тое ж у той дзень, калi ѓпершыню прыйшлi на кiрмаш i пачалi аглядацца, але не казалi пра гэта. Магчыма, Грэйс не адчувала таго, што адчувалi астатнiя. Яна стала мякчэйшай i стомленай. Яна была б хатнiм целам, калi б на ёй ажанiѓся якi-небудзь мужчына. Дорыс не разумела, чаму нейкi мужчына гэтага не зрабiѓ. Можа быць, дзяѓчаты з шоу ѓ палатцы знеслаѓленне-хула былi не такiмi мiлымi, у трыко i з аголенымi нагамi, але ѓ любым выпадку яны не былi фабрыкантамi. Асаблiва бунтавала Нэлi. Яна была амаль заѓсёды. Нэла магла лаяцца, як мужчына. Ёй было напляваць. "Божа, я б сама паспрабавала", - думала яна ѓ той дзень, калi чацвёра ѓпершыню трапiлi на кiрмаш.

Да таго, як у яе нарадзiлася дзiця, Дорыс i Эд, яе муж, часта хадзiлi ѓ кiно. Было весела, было пра што паразмаѓляць; ёй гэта падабалася, асаблiва Чарлi Чаплiн i вестэрны. Ёй падабалiся фiльмы пра махляроѓ i людзей, якiя трапляюць у цяжкадаступныя месцы, б'юцца i страляюць. Гэта прымусiла яе нервы паколваць. Там былi фатаграфii аб багатых людзях, аб тым, як яны жылi i г. д. Яны насiлi цудоѓныя сукенкi.

Яны хадзiлi на вечарынкi i танцы. Былi маладыя дзяѓчыны i яны згалелi. Вы бачылi сцэну ѓ кiно ѓ садзе. Там быѓ высокi каменны плот з вiнаграднай лазой. Быѓ месяц.

Там была прыгожая трава, клумбы i маленькiя домiкi з вiнаграднымi лозамi i сядзеннямi ѓнутры.

Маладая дзяѓчына выйшла з дому праз бакавыя дзверы разам з мужчынам, нашмат старэйшым за iх. Яна была прыгожа апранутая. На ёй была сукенка з глыбокiм выразам. Гэта тое, што вы насiлi на вечарынках сярод шляхетных людзей. Ён размаѓляѓ з ёй. Ён узяѓ яе на рукi i пацалаваѓ. У яго былi сiвыя вусы. Ён адвёѓ яе да месца ѓ маленькай адкрытай хатцы ѓ двары.

Быѓ малады чалавек, якi хацеѓ на ёй ажанiцца. У яго не было грошай. Багаты чалавек атрымаѓ яе. Ён здрадзiѓ яе. Ён загубiѓ яе. Такiя п'есы ѓ кiно выклiкалi ѓ Дорыс дзiѓнае пачуццё ѓнутры. Яна iшла з Эдам дадому да млына ѓ млынавай вёсцы, дзе яны жылi, i яны не размаѓлялi. Было б пацешна, калi б Эд захацеѓ хаця б на нейкi час стаць багатым, жыць у такiм доме i разбурыць такую маладую дзяѓчыну. калi i ведаѓ, дык не казаѓ гэтага. Дорыс чагосьцi жадала. Убачыѓшы часам такое вiдовiшча, ёй захацелася, каб якi-небудзь багаты злыдзень прыйшоѓ i разарыѓ яе хоць бы раз, не назаѓжды, а хоць бы раз, у такiм садзе, за такой хатай... так цiха i свецiць месяц... ты ведаеш, што табе не трэба ѓставаць, снедаць i спяшацца на млын у палове да палове... цябе была пышная бялiзна i ты была прыгожая.

Вестэрны былi добрыя. Там заѓсёды былi мужчыны, якiя ездзiлi на канях, са стрэльбамi i стралялi сябар у сябра. Яны заѓсёды сварылiся з-за нейкай жанчыны. "Не мой тып", - падумала Дорыс. Нават каѓбой не быѓ бы такiм дурнем з-за дзяѓчынкi з млына. Дорыс была цiкаѓная, нешта ѓ ёй увесь час накiроѓвалася да месцаѓ i людзям, насцярожана. "Нават калi б у мяне былi грошы, адзенне, нiжняя бялiзна i шаѓковыя панчохi, якiя я магла б насiць кожны дзень, я думаю, я б не стала такой шыкоѓнай", - падумала яна. Яна была невысокага росту i з моцнымi грудзьмi. Галава ѓ яе была вялiкая, рот таксама. У яе быѓ вялiкi нос i моцныя белыя зубы. У большасцi фабрыкантак былi дрэнныя зубы. Калi заѓсёды было схаванае пачуццё прыгажосцi, якое сачыла за яе моцнай маленькай фiгуркай, як цень, iшло кожны дзень з ёй у млын, вярталася дадому, суправаджала яго, калi яна кудысьцi iшла з iншымi фабрыканткамi, то гэта было не вельмi вiдавочна. Не шмат людзей гэта бачылi.

Ёй раптам усё стала смешна i смешна. Гэта можа здарыцца ѓ любы момант. Ёй хацелася крычаць i танчыць. Ёй прыйшлося ѓзяць сябе ѓ рукi. Калi ты станеш занадта вясёлым на млыне, сыходзь. Тады дзе ты?

Быѓ Том Шоу, прэзiдэнт завода ѓ Лэнгдоне, тамтэйшай вялiкай гарматы. Ён не часта заходзiѓ у млын - заставаѓся ѓ канторы - але час ад часу заходзiѓ. Ён iшоѓ, глядзеѓ цi праводзiѓ нейкiх наведвальнiкаѓ. Ён быѓ такiм пацешным i самазадаволеным чалавечкам, што Дорыс хацелася над iм пасмяяцца, але яна гэтага не зрабiла. Калi ён праходзiѓ мiма яе, цi праходзiѓ мiма, цi прыходзiѓ брыгадзiр цi суперiнтэндант, да таго, як Грэйс звольнiлi, яна заѓсёды баялася. У асноѓным аб Грэйс. Грэйс амаль нiколi не паднiмала бок.

Калi б ты не трымаѓ бок прама, калi б хто-небудзь падышоѓ i спынiѓ занадта шмат тваiх шпуль...

Нiтку намотвалi на бабiны ѓ прадзiльным цэху фабрыкi. Бок уяѓляѓ сабой адзiн бок доѓгага вузкага калiдора памiж радамi лятучых шпулек. Тысячы асобных нiтак спускалiся зверху кудысьцi для намотвання, кожная на сваёй шпульцы, i калi яна парвалася, шпулька спынялася. Проста зiрнуѓшы, можна было сказаць, колькi людзей спынiлася адначасова. Катушка стаяла нерухома. Яно чакала, што ты хутка прыйдзеш i зноѓ завяжаш абарваную нiтку. На адным канцы вашага боку могуць быць спынены чатыры катушкi, i ѓ той жа час, на другiм канцы, падчас доѓгай прагулкi, могуць быць спынены яшчэ тры. Нiтка, якая прыходзiць на катушкi, каб яны маглi пайсцi ѓ ткацкую, усё прыходзiла i прыходзiла. "Калi б гэта спынiлася хаця б на гадзiну", - думала Дорыс часам, але не часта. Калi б дзяѓчыне не даводзiлася ѓвесь дзень бачыць, як гэта наблiжаецца, або калi б яна была ѓ начной змене ѓсю ноч напралёт. Яно працягвалася ѓвесь дзень, усю ноч. Яго наматалi на бабiны, якiя павiнны былi адправiць у ткацкi станок, дзе працавалi Эд, Том Масгрэйв i Ма Масгрэйв. Калi шпулькi на вашым баку былi поѓныя, прыйшоѓ чалавек, якога звалi "здымнiкам", i забраѓ поѓныя шпулькi. Ён дастаѓ поѓныя катушкi i ѓставiѓ пустыя. Ён штурхнуѓ перад сабой маленькую цялежку, i яе павезлi, напоѓненую нагружанымi бабiнамi.

Трэба было запоѓнiць мiльёны i мiльёны бабiн.

У iх нiколi не сканчалiся пустыя шпулькi. Здавалася, iх павiнны быць сотнi мiльёнаѓ, як зоркi, цi як кроплi вады ѓ рацэ, цi як пясчынкi ѓ полi. Справа ѓ тым, каб час ад часу выбiрацца ѓ такое месца, як гэты кiрмаш, дзе былi прадстаѓленнi, i людзi, якiх вы нiколi не бачылi, i размаѓлялi, i смяюцца негры, i сотнi iншых працоѓных з фабрыкi, такiх як яна, Грэйс, Нэлi i Фанi, не на фабрыцы. зараз, але звонку, гэта было велiзарнае палягчэнне. Нiткi i шпулькi ѓсё роѓна на нейкi час вылецелi з галавы.

Яны не так шмат круцiлiся ѓ галаве Дорыс, калi яна не працавала на фабрыцы. Яны зрабiлi гэта ѓ галаве Грэйс. Дорыс не вельмi добра ведала, як iдуць справы з Фанi i Нэлi.

На кiрмашы мужчына выступаѓ бясплатна на трапецыi. Ён быѓ пацешным. Нават Грэйс смяялася над iм. Нэл i Фанi гучна засмяялiся, як i Дорыс. Нэлi, паколькi Грэйс звольнiлi, заняла месца Грэйс на млыне побач з Дорыс. Яна не наѓмысна заняла месца Грэйс. Яна нiчога не магла з гэтым зрабiць. Гэта была высокая дзяѓчына з жоѓтымi валасамi i доѓгiмi нагамi. Мужчыны ѓлюблялiся ѓ яе. Яна магла нацкаваць пчол на мужчын. Яна ѓсё роѓна была на плошчы.

Мужчынам яна падабалася. Майстар прадзiльнага цэха, малады, але лысы i жанаты чалавек, вельмi хацеѓ займець Нэлi. Ён быѓ не адзiным. Нават на кiрмашы на яго больш за ѓсё глядзелi шоумены i iншыя людзi, якiя не ведалi чатырох дзяѓчат. Яны далi ёй расколiну. Яны сталi надта разумнымi. Нэла магла лаяцца, як мужчына. Яна пайшла ѓ царкву, але паклялася. Ёй было ѓсё роѓна, што яна сказала. Калi Грэйс звольнiлi, калi наступiлi цяжкiя часы, Нэла, якую паставiлi на яе бок Дорыс, сказала:

- Гэтыя брудныя скунсы звольнiлi Грэйс. Яна ѓвайшла туды, дзе Дорыс працавала, з высока паднятай галавой. Яна заѓсёды насiла яго з сабой... - Па-чартоѓску пашанцавала, што ѓ яе працуюць Том i яе мацi, - сказала яна Дорыс. "Можа быць, ёй удасца выжыць, калi Том i яе мацi будуць працаваць, калi iх не звольняць", - сказала яна.

- Ёй нi ѓ якiм разе нельга тут працаваць. Вы так не думаеце? Дорыс сапраѓды так думала. Яна любiла Нэлi i захаплялася ёю, але не так, як Грэйс. Ёй падабалася ѓ Нэлi гэта "к чорту ѓсё". "Хацеѓ бы я мець гэта", - думала яна часам. Нэлi праклiнала б брыгадзiра i супервайзера, калi iх не было побач, але калi яны прыходзiлi... вядома, яна не была дурнiцай. Яна дала iм вока. Iм спадабалася. Яе вочы, здавалася, казалi мужчынам: "Хiба вы не выдатныя?" Яна не гэта мела на ѓвазе. Здавалася, яе вочы заѓсёды нешта казалi мужчынам. "Усё ѓ парадку. Дастань мяне, калi зможаш", - сказалi яны. "Я даступны", - сказалi яны. - Калi ты дастаткова мужчына.

Нэл не была замужам, але на фабрыцы працавала тузiн мужчын, жанатых i халастых, якiя спрабавалi яе прымусiць. Маладыя незамужнiя азначалi шлюб. Нэл сказала: "Ты павiнен з iмi папрацаваць. Вы павiнны прымусiць iх варажыць, але не паддавайцеся iм, пакуль яны не прымусяць вас. Прымусь iх думаць, што ты лiчыш iх крутымi ", - сказала яна.

"Да рысу iхняй душы", - гаварыла яна часам.

Малады чалавек, нежанаты, якi быѓ зрушаны з iх боку, на баку Грэйс i Дорыс, а затым Нэлi i Дорыс, пасля таго як Грэйс звольнiлi, звычайна мала казаѓ, калi прыходзiѓ, калi Грэйс была там. Яму было шкада Грэйс. Грэйс нiколi не магла трымацца на сваiм узроѓнi. Дорыс заѓсёды даводзiлася пакiдаць свой бок i працаваць на баку Грэйс, каб Грэйс не з'яѓлялася. Ён ведаѓ гэта. Часам ён шаптаѓ Дорыс: "Беднае дзiця", - казаѓ ён. "Калi Джым Льюiс нападзе на яе, яе звольняць". Джым Люiс быѓ брыгадзiрам. Ён быѓ тым, хто горача ставiѓся да Нэлi. Гэта быѓ лысы мужчына гадоѓ трыццацi, з жонкай i двума дзецьмi. Калi Нэлi ѓстала на бок Грэйс, малады чалавек, якога там адправiлi, змянiѓся.

Ён заѓсёды жартаваѓ над Нэлi, спрабуючы з ёй сустракацца. Ён называѓ яе "ножкi".

"Прывiтанне, ногi", - сказаѓ ён. "Што наконт гэтага? А як наконт спаткання? А як наконт кiно сёння ѓвечары? Яго нервы.

"Давай, - сказаѓ ён, - я цябе вазьму".

- Не сёння, - сказала яна. "Мы падумаем", - сказала яна.

Яна працягвала глядзець на яго, не адпускаючы яго.

"Не сёння ноччу. Я заняты сёння вечарам. Можна было б падумаць, што ѓ яе быѓ мужчына, якi сустракаѓся амаль кожную ноч у тыдзень. Яна гэтага не зрабiла. Яна нiколi не выходзiла адна з мужчынамi, не гуляла з iмi i не размаѓляла з iмi за межамi млына. Яна прылiпала да iншых дзяѓчат. "Яны мне падабаюцца больш. - Коткi, але ѓ iх больш мужнасцi, чым у мужчынах " Яна досыць груба адклiкалася аб маладым наймальнiк, калi яму прыйшлося пакiнуць iх бок i перайсцi на iншы бок.

На кiрмашы была адкрытая прастора, проста ѓ цэнтры поля, дзе праходзiлi ѓсе дзесяцiцэнтавыя паказы i была бясплатная iмпрэза. Там былi мужчына i жанчына, якiя танчылi на ролiкавых каньках i выконвалi трукi, i маленькая дзяѓчынка ѓ трыко, якая танчыла, i двое мужчын, якiя кулялiся адзiн праз аднаго, праз крэслы, сталы i ѓсё такое. Там утрымлiваѓся мужчына; выходзячы на платформу. У яго быѓ мегафон. "Прафесар Мэцьюз. Дзе прафесар Мэцьюз? ён працягваѓ тэлефанаваць праз мегафон.

"Прафесар Мэцьюз. Прафесар Мэцьюз.

Прафесар Мэцьюз павiнен быѓ выступаць на трапецыi. Ён мусiѓ стаць лепшым на бясплатным шоѓ. Пра гэта гаварылася ѓ выпушчаных iмi рэкламных лiстках.

Чаканне было доѓгiм. Была субота, i на кiрмашы было не так ужо шмат гараджан з Лэнгдона, амаль нiхто, а можа, i ѓвогуле нiхто... Дорыс не думаю, што яна бачыла кагосьцi падобнага на гэта. Калi яны i былi там, то дашлi ѓ пачатку гэтага тыдня. Гэта быѓ дзень неграѓ. Гэта быѓ дзень працоѓных з млыноѓ i шматлiкiх бедных фермераѓ з муламi i iх сем'ямi.

Негры трымалiся асабняком. Звычайна яны гэта рабiлi. Для iх былi асобныя стэнды, дзе яны маглi паесцi. Паѓсюль было чуваць, як яны смяюцца i размаѓляюць. Там былi тоѓстыя старыя негрыцянкi са сваiмi негрыцянскiмi мужчынамi i маладыя негрыцянскiя дзяѓчыны ѓ яркiх сукенках, а за iмi iшлi маладыя самцы.

Гэта быѓ спякотны восеньскi дзень. Там быѓ натоѓп людзей. Чатыры дзяѓчыны трымалiся ѓ баку. Гэта быѓ спякотны дзень.

Поле было ѓсё зарасло пустазеллем i высокай травой, а зараз усё вытаптана. Iх амаль не было. У асноѓным там быѓ пыл i голыя месцы, i ѓсё было чырвоным. Дорыс упала ѓ нейкi са сваiх настрояѓ. Яна была ѓ настроi "не чапай мяне". Яна змоѓкла.

Грэйс прыцiснулася да яе. Яна засталася зусiм побач. Ёй не вельмi спадабалася прысутнасць Нэлi i Фанi. Фанi была невысокая i тоѓстая, з кароткiмi тоѓстымi пальцамi.

Нэл распавяла пра яе - не на кiрмашы, а перад гэтым, на млыне - яна сказала: "Фаннi пашанцавала. У яе ёсць мужчына i няма дзяцей. Дорыс не ведала дакладна, як яна ставiлася да свайго дзiцяцi. Гэта было дома са свякрухай, мацi Эда.

Эд ляжаѓ. Ён праляжаѓ увесь дзень. "Працягвай", - сказаѓ ён Дорыс, калi дзяѓчаты прыйшлi за ёй. Ён браѓ газету цi кнiгу i ѓвесь дзень ляжаѓ на ложку. Ён здымаѓ кашулю i туфлi. У Хофманаѓ не было нiякiх кнiг, акрамя Бiблii i некалькiх дзiцячых кнiг, якiя Эд пакiнуѓ з дзяцiнства, але ён мог браць кнiгi ѓ бiблiятэцы. У млынавай вёсцы быѓ фiлiял гарадской бiблiятэкi Лэнгдона.

Быѓ чалавек па мянушцы "супрацоѓнiк сацыяльнага забеспячэння", якi працаваѓ на фабрыках Лэнгдона. У яго быѓ дом на лепшай вулiцы вёскi, вулiцы, дзе жылi дзённы наглядчык i яшчэ некалькi высокапастаѓленых асоб. Там жылi некаторыя майстры. Майстар прадзiльнага цэха так i зрабiѓ.

Начны наглядчык быѓ маладым чалавекам з Поѓначы i нежанатым. Ён жыѓ у гатэлi ѓ Лэнгдане. Дорыс нiколi яго не бачыла.

Супрацоѓнiка службы сацыяльнага забеспячэння клiкалi мiстэр Смiт. Пярэднi пакой яго дома ператварылi ѓ фiлiял бiблiятэкi. Яго жонка захоѓвала яго. Пасля таго як Дорыс сыдзе, Эд надзене сваё добрае адзенне i пойдзе за кнiгай. Ён забярэ кнiгу, якую атрымаѓ на мiнулым тыднi, i возьме iншую. Жонка сацыяльнага работнiка была б з iм мiлая. Яна думала: "Ён мiлы. Яго клапоцяць больш высокiя рэчы". Яму падабалiся гiсторыi пра мужчын, людзей, якiя сапраѓды жылi i былi вялiкiмi людзьмi. Ён чытаѓ пра такiх буйных людзей, як Напалеон Банапарт, генерал Лi, лорд Велiнгтон i Дызраэлi. Увесь тыдзень ён чытаѓ кнiгi днём, пасля таго як прачнуѓся. Ён расказаѓ пра iх Дорыс.

Пасля таго, як у той дзень на кiрмашы Дорыс прыйшла ѓ настрой "не дакранайся да мяне" i прабыла ѓ такiм стане некаторы час, астатнiя заѓважылi, як яна сябе адчувае. Грэйс першай заѓважыла гэта, але нiчога не сказала. - Што, чорт вазьмi, здарылася? - сказала Нэл. "У мяне адурманенасць", - сказала Дорыс. У яе ѓвогуле не было нiякiх галавакружэнняѓ. У яе не было блюзу. Гэта было не тое.

Часам з чалавекам бывае так: месца, дзе ты знаходзiшся, ёсць, а яго няма. Калi вы на кiрмашы, дык гэта менавiта так. Калi вы працуеце на млыне, то менавiта так.

Вы чуеце рэчы. Вы чапаеце рэчы. Вы не ведаеце.

Вы робiце, i вы не робiце. Вы не можаце растлумачыць. Магчыма, Дорыс нават знаходзiцца ѓ ложку з Эдам. Яны любiлi падоѓгу ляжаць без сну ѓ суботу ѓвечары. Гэта была адзiная ноч, якая ѓ iх была. Ранiцай яны маглi паспаць. Ты быѓ там i цябе там не было. Дорыс была не адзiнай, хто часам паводзiѓ сябе так. Эд часам быѓ. Вы размаѓлялi з iм, i ён адказаѓ, але ён быѓ недзе далёка. Магчыма, гэта былi кнiгi з Эдам. Ён мог быць дзе-небудзь з Напалеонам Банапартам, або з лордам Велiнгтонам, або з кiмсьцi ѓ гэтым родзе. Ён мог бы сам быць вялiкiм жуком, а не проста працоѓным на заводзе. Вы не маглi сказаць, кiм ён быѓ.

Вы маглi адчуваць пах гэтага; вы маглi паспрабаваць гэта; вы маглi гэта бачыць. Вас гэта не закранула.

На кiрмашы было кола агляду... дзесяць цэнтаѓ. Была карусель... дзесяць цэнтаѓ. На кiрмашы на стэндах прадавалiся хот-догi, кока-кола, лiманад i "Млечны шлях".

Былi маленькiя колы, на якiх можна было зрабiць стаѓку. Рабочы з фабрыкi ѓ Лэнгдоне, у той дзень, калi Дорыс пайшла з Грэйс, Нэл i Фанi, страцiѓ дваццаць сем долараѓ. Ён назапасiѓ iх. Дзяѓчынкi даведалiся пра гэта толькi ѓ панядзелак у млыне. - Чортаѓ дурань, - сказала Нэл Дорыс, - хiба гэты чортаѓ дурань не ведае, што ты не зможаш перамагчы iх у iх жа гульнi? Калi б яны не iмкнулiся схапiць цябе, для чаго б яны былi тут? яна спытала. Там было маленькае яркае блiскучае кола са стрэлкай, якая круцiлася. Ён спынiѓся на лiчбах. Работнiк фабрыкi страцiѓ долар, а потым яшчэ адзiн. Ён расхваляваѓся. Ён кiнуѓ дзесяць долараѓ. Ён падумаѓ: "Я буду трымацца, пакуль не адпомшчу".

- Чортаѓ дурань, - сказала Нэл Дорыс.

Нэл ставiлася да такой гульнi, яна адчувала: "Ты не зможаш перамагчы яе". Да мужчын яна ставiлася: "Гэта немагчыма перамагчы". Дорыс падабалася Нэлi. Яна думала пра яе. "Калi яна калi-небудзь здасца, дык здасца цяжка", - падумала яна. "Гэта было б не зусiм так, як яна i яе муж Эд", - падумала яна. Эд пытаецца ѓ яе. Яна падумала: "Думаю, я таксама магла б. Жанчына з тым жа поспехам магла б мець сабе мужчыну. Калi Нэлi калi-небудзь здасца мужчыну, гэта будзе правалам.

"ПРАФЕСАР МЭЦЮС. Прафесар Мэцьюз. Прафесар Мэцьюз.

Яго там не было. Яны не змаглi яго знайсцi. Гэта была субота. Магчыма, ён напiѓся. - Iду ѓ заклад, што ён кудысьцi п'яны, - сказала Фанi Нэл. Фанi стаяла побач з Нэлай. Увесь той дзень Грэйс заставалася побач з Дорыс. Не кажучы нi словы з цяжкасцю. Яна была маленькай i бледнай. Калi Нэл i Фанi iшлi да месца, дзе павiнна было адбыцца бясплатнае прадстаѓленне, над iмi пасмяяѓся мужчына. Ён смяяѓся над тым, як Нэл i Фанi iшлi разам. Ён быѓ шоуменам. "Добры дзень, - сказаѓ ён iншаму мужчыну, - вось i ѓсё". Iншы мужчына засмяяѓся. "Iдзi да д'ябла", - сказала Нэл. Чатыры дзяѓчыны стаялi побач i назiралi за выступам на трапецыi. "Яны бясплатна рэкламуюць выступленне на трапецыi, а потым яго няма", - сказала Нэл. - Ён п'яны, - сказала Фанi. Там быѓ мужчына, якога напампавалi. Ён выйшаѓ наперад з натоѓпу. Гэта быѓ чалавек, падобны да фермера. У яго былi рудыя валасы i без капелюша. Ён выйшаѓ наперад з натоѓпу. Ён пахiснуѓся. Ён ледзь мог устаць. На iм быѓ сiнi камбiнезон. У яго было вялiкае кадык. - Хiба тут няма вашага прафесара Мэцьюза? яму ѓдалося спытаць чалавека на платформе, таго, у якога быѓ мегафон. "Я выступаю на трапецыi", - сказаѓ ён. Мужчына, якi быѓ на платформе, засмяяѓся. Ён паклаѓ мегафон пад паху.

Неба над кiрмашовым пляцам у Лэнгдоне, штат Джорджыя, у той дзень было блакiтным. Гэта быѓ чысты светла-блакiтны колер. Было горача. Усе дзяѓчаты ѓ бандзе Дорыс былi ѓ тонкiх сукенках. "Неба ѓ той дзень было самым сiнiм, якое яна калi-небудзь бачыла", - падумала Дорыс.

П'яны мужчына сказаѓ: "Калi вы не можаце знайсцi свайго прафесара Мэцьюза, я магу гэта зрабiць".

"Ты можаш?" У вачах чалавека на платформе было здзiѓленне, весялосць i сумнеѓ.

- Ты страшэнна мае рацыю, я магу. Я янкi, так.

Мужчыну прыйшлося трымацца за край платформы. Ён амаль упаѓ. Ён упаѓ назад i ѓпаѓ наперад. Ён мог проста стаяць.

"Ты можаш?"

"Так, я магу."

- Дзе ты вучыѓся?

"Я вучыѓся на Поѓначы. Я янкi. Я вучыѓся на галiнцы яблынi на поѓначы".

"Янкi Дудл", - крыкнуѓ мужчына. Ён шырока адкрыѓ рот i крыкнуѓ: "Янкi Дудл".

Вось якiмi былi янкi. Дорыс нiколi раней не бачыла янкi - не ведаючы, што ён янкi! Нэл i Фанi засмяялiся.

Натоѓпы неграѓ смяялiся. Натоѓпы млынароѓ, стоячы i гледзячы, смяялiся. Мужчыну на платформе прыйшлося падняць п'янага мужчыну. Аднойчы ён амаль падняѓ яго, а затым дазволiѓ яму ѓпасцi, проста каб выставiць яго дурнем. Пры наступнай спробе ён падняѓ яго. "Як дурань. Прама як дурань, - сказала Нэл.

У рэшце рэшт, мужчына выступiѓ добра. Спачатку ён гэтага не зрабiѓ. Ён падаѓ i падаѓ. Ён уставаѓ на трапецыю, а затым падаѓ на платформу. Ён упаѓ на твар, на шыю, на галаву, на спiну.

Людзi смяялiся i смяялiся. Пасля гэтага Нэла сказала: "Я зламала сабе чортавы бакi, смеючыся над гэтым чортавым дурнем". Фанi таксама гучна засмяялася. Нават Грэйс крыху засмяялася. Дорыс гэтага не зрабiла. Гэта быѓ не яе дзень смеху. Яна адчувала сябе добра, але гэта быѓ не дзень яе смеху. Мужчына на трапецыi падаѓ i падаѓ, а потым, здаецца, працверазеѓ. Ён выступiѓ добра. Ён выступiѓ добра.

У дзяѓчынак была кока-кола. У iх быѓ "Млечны Шлях". Яны пакаталiся на коле агляду. Там былi маленькiя сядзеннi, так што можна было сядзець па дваiх. Грэйс сядзела з Дорыс, а Нэлi з Фанi. Нэл аддала перавагу б быць з Дорыс. Яна пакiнула Грэйс у спакоi. Грэйс не задавальняла iх, як iншыя: адну "Кока-колу", iншую "Млечны Шлях" i трэцюю паездку на коле агляду, як гэта зрабiлi астатнiя. Яна не магла. Яна была спустошана. Яе звольнiлi.

Бываюць днi, калi нiшто не можа цябе закрануць. Калi вы проста працаѓнiца фабрыкi на паѓднёвай баваѓнянай фабрыцы, гэта не мае значэння. Унутры вас жыве нешта, што глядзiць i бачыць. Што для цябе мае значэнне? Дзiѓна ѓ такiя днi. Машыны на заводзе часам вельмi дзейнiчаюць на нервы, але ѓ такiя днi гэта не так. У такiя днi ты знаходзiшся далёка ад людзей, гэта дзiѓна, часам менавiта тады ты для iх найболей прывабны. Яны ѓсё жадаюць сабрацца блiжэй. "Даваць. Дай мне. Дай мне."

"Даць што?"

У цябе нiчога няма. Вы менавiта такi. "А вось i я. Ты не можаш мяне крануць".

Дорыс была на коле агляду з Грэйс. Грэйс спалохалася. Ёй не хацелася паднiмацца наверх, але калi яна ѓбачыла, што Дорыс збiраецца, яна села ѓнутр. Яна ѓчапiлася ѓ Дорыс.

Кола пайшло ѓверх i ѓверх, а затым унiз i ѓнiз... вялiкае кола. Быѓ горад, вялiкае кола. Дорыс убачыла горад Лэнгдон, будынак суда, некалькi офiсных будынкаѓ i прэсвiтэрыянскую царкву. За схiлам узгорка яна ѓбачыла дымавую трубу млына. Яна не магла бачыць млыновую вёску.

Там, дзе быѓ горад, яна бачыла дрэвы, шмат дрэѓ. Перад хатамi ѓ горадзе стаялi цянiстыя дрэвы, перад хатамi людзей, якiя працавалi не на млынах, а ѓ крамах або канторах. Цi хто былi лекарамi, юрыстамi цi, можа, суддзямi. Нiякай карысцi ад людзей з млыноѓ. Яна бачыла, як рака цягнецца ѓ бок, агiнаючы горад Лэнгдон. Рака заѓсёды была жоѓтай. Здавалася, гэта так i не высветлiлася. Ён быѓ залацiста- жоѓтым. Яно было залацiста-жоѓтым на фоне блакiтнага неба. Гэта было супраць дрэѓ i кустоѓ. Гэта была павольная рака.

Горад Лэнгдан знаходзiѓся не на ѓзгорку. Гэта было якраз на ѓзвышшы. Рака не абышла ѓсё навокал. Яно iшло з паѓднёвага боку.

На паѓночным баку, далёка, былi ѓзгоркi... Гэта было далёка-далёка, там, дзе жыла Грэйс, калi яна была маленькай дзяѓчынкай. Дзе былi вадаспады.

Дорыс магла бачыць людзей, якiя глядзяць на iх зверху. Яна магла бачыць шмат людзей. Ногi ѓ iх пайшлi дзiѓным чынам. Яны гулялi па кiрмашовай плошчы.

У рацэ, якая працякала мiма Лэнгдона, вадзiѓся сом.

Iх лавiлi негры. Iм спадабалася. Цi наѓрад хтосьцi яшчэ зрабiѓ гэта. Белыя амаль нiколi гэтага не рабiлi.

У Лэнгдоне, прама ѓ самым ажыѓленым раёне, недалёка ад лепшых крам, былi негрыцянскiя вулiцы. Нiхто, акрамя неграѓ, туды не хадзiѓ. Калi б ты быѓ белым, ты б не пайшоѓ. Белыя людзi кiравалi крамамi на негрыцянскiх вулiцах, але белыя туды не хадзiлi.

Дорыс хацелася б убачыць адтуль вулiцы сваёй фабрычна-завадской вёскi. Яна не магла. Плячо зямлi зрабiла гэта немагчымым. Кола агляду ѓпала. Яна падумала: "Мне хацелася б паглядзець, дзе я жыву, з вышынi".

Нельга з поѓнай падставай сказаць, што такiя людзi, як Дорыс, Нэлi, Грэйс i Фанi, жылi ѓ сваiх дамах. Яны жылi ѓ млыне. Увесь тыдзень амаль увесь час iх няспання яны праводзiлi на млыне.

Зiмой яны хадзiлi, калi было цёмна. Яны сышлi ѓначы, калi было цёмна. Iх жыццё было замуравана, зачынена. Як мог ведаць хто-небудзь, каго не злавiлi i не ѓтрымлiвалi з дзяцiнства, праз юныя дзявочыя гады i аж да жаноцкасцi. Тое самае было i з фабрыкантамi. Гэта былi асаблiвыя людзi.

Iх жыццё праходзiла ѓ пакоях. Жыццё Нэл i Дорыс у прадзiльнай фабрыцы Лэнгдона праходзiла ѓ пакоi. Гэта быѓ вялiкi светлы пакой.

Гэта не было пачварнае. Ён быѓ вялiкi i светлы. Гэта было цудоѓна.

Iх жыццё працякала ѓ маленькiм вузкiм калiдоры ѓнутры вялiкага пакоя. Сцены калiдора былi машынамi. Святло падала зверху. Зверху даляцеѓ дробны, мяккi струмень вады, насамрэч туман. Гэта было зроблена для таго, каб ляцяць нiтку заставалася мяккай i гнуткай для машын.

Якiя лётаюць машыны. Якiя спяваюць машыны. Машыны будуюць сцены маленькага жывога калiдора ѓ вялiкiм пакоi.

Калiдор быѓ вузкiм. Дорыс нiколi не вымярала яго шырыню.

Вы пачалi яшчэ дзiцем. Ты заставаѓся там да таго часу, пакуль не састарэѓ або не выматаѓся. Машыны падымалiся ѓверх i ѓверх. Нiтка спускалася i апускалася. Яно трымцела. Трэба было трымаць яго вiльготным. Яно трымцела. Калi б вы не трымалi яго вiльготным, ён бы заѓсёды ламаѓся. Гарачым летам волкасць прымушала пацець усё больш i больш. Гэта прымусiла цябе пацець мацней. Гэта прымушала цябе мокреть ад поту.

Нэла сказала: "Каму на нас напляваць? Мы самi ѓсяго толькi машыны. Каму на нас напляваць? У некаторыя днi Нэла рыкала. Яна паклялася. Яна сказала: "Мы шыем тканiну. Каму напляваць? Якая-небудзь шлюха, можа, купiць ёй новую сукенку ѓ якога-небудзь багатага чалавека. Нэла казала адкрыта. Яна паклялася. Яна ненавiдзела.

"Якая рознiца, каго гэта хвалюе? Хто хоча, каб iм было напляваць?

У паветры вiсеѓ ворс, дробны плавае ворс. Некаторыя казалi, што менавiта гэта выклiкала ѓ некаторых людзей сухоты. Ён мог бы аддаць яго мацi Эда, Ма Хофман, якая ляжала на канапе, зробленым Эдам, i кашляла. Яна кашляла, калi Дорыс была побач ноччу, калi Эд быѓ побач днём, днём, калi ён ляжаѓ у сваёй пасцелi, калi ён чытаѓ пра генерала Лi, генерала Гранта або Напалеона Банапарта. Дорыс спадзявалася, што яе дзiця гэтага не зразумее.

Нэл сказала: "Мы працуем ад таго, каб бачыць, да таго, каб не бачыць. Яны нас злавiлi. Яны на нас напалi. Яны гэта ведаюць. Яны нас звязалi. Мы працуем ад бачнага да нябачнага". Нэла была высокай, самазадаволенай i няветлiвай. Грудзi ѓ яе не была вялiкай, як у Дорыс - амаль занадта вялiкi - цi як у Фанi, цi занадта маленькай, проста нiчога, плоскае месца, як у мужчыны, як у Грэйс. Яны былi самы раз: не занадта вялiкiя i не занадта маленькiя.

Калi б мужчына калi-небудзь набыѓ Нэлi, ён бы ёй жорстка дастаѓся. Дорыс ведала гэта. Яна гэта адчула. Яна не ведала, адкуль яна гэта ведае, але яна ведала. Нэл будзе бiцца, лаяцца i бiцца. "Не, ты не разумееш. Будзь ты пракляты. Я не такi. Iдзi да чорта."

Калi яна здавалася, яна плакала, як дзiця.

Калi б яна дасталася мужчыну, ён бы яе атрымаѓ. Яна будзе яго. Яна не стала б шмат пра гэта казаць, але ... калi мужчына займее яе, яна стане яго. Думаючы пра Нэлi, Дорыс амаль хацелася, каб яна была мужчынам, з якiм можна было б паспрабаваць.

Дзяѓчына думала пра такiя рэчы. Яна павiнна была аб нечым думаць. Цэлы дзень, кожны дзень, нiтка, нiтка, нiтка. Ляцiць, ламаецца, ляцiць, ламаецца. Часам Дорыс хацелася лаяцца, як Нэл. Часам ёй хацелася быць такой жа, як Нэлi, а не сабе падобных. Грэйс распавяла, што калi яна працавала на млыне на тым баку, дзе цяпер працавала Нэлi, аднойчы ноччу, пасля таго як яна вярнулася дадому... гарачая ноч... яна сказала...

Дорыс масiраваная Грэйс рукамi, мякка i моцна, так, як яна ѓмела, не занадта моцна i не занадта мякка. Яна пацерла яе ѓсю. Грэйс гэта так падабалася. Яна так стамiлася. У той вечар яна ледзь магла мыць посуд. Яна сказала: "У мяне ѓ мозгу нiтку. Патрыце гэта там. У мяне ѓ галаве нiтку. Яна працягвала дзякаваць Дорыс за тое, што яна яе пацерла. "Дзякуй. О, дзякуй, Дорыс, - сказала яна.

На коле агляду Грэйс спалохалася, калi яно паднялося. Яна прыцiснулася да Дорыс i закрыла вочы. Дорыс трымала сваю шырока адчыненай. Яна не хацела нiчога прапусцiць.

Нэла паглядзела б у вочы Iсусу Хрысту. Яна б паглядзела ѓ вочы Напалеону Банапарту або Роберту Э. Лi.

Муж Дорыс думаѓ, што Дорыс таксама такая, але яна была не такой, якой думаѓ яе муж. Яна ведала гэта. Аднойчы Эд размаѓляѓ са сваёй мацi аб Дорыс. Дорыс гэтага не чула. Гэта было днём, калi Эд прачнуѓся, а Дорыс была на працы. Ён сказаѓ: "Калi б у яе былi думкi супраць мяне, яна б гэта сказала. Калi б у яе была хаця б думка пра iншага мужчыну, яна б мне распавяла". Гэта была няпраѓда. Калi б Дорыс гэта пачула, яна б засмяялася. "Ён мяне няправiльна зразумеѓ", - сказала б яна.

Ты мог бы знаходзiцца ѓ пакоi з Дорыс, i яна была б там, а не там. Яна нiколi не будзе дзейнiчаць табе на нервы. Нэла сказала гэта аднойчы Фанi, i гэта была праѓда. -

Яна не сказала: "Глядзi. А вось i я. Я Дорыс. Звярнiце на мяне ѓвагу". Ёй было ѓсё роѓна, звернеце вы ѓвагу цi не.

Яе муж Эд можа быць у пакоi. Ён мог бы чытаць там у нядзелю. Дорыс таксама магла б ляжаць на тым жа ложку побач з Эдам. Мацi Эда магла б ляжаць на ганку на канапе, якi Эд зрабiѓ для яе. Эд выставiѓ бы гэта для яе, каб яна магла падыхаць паветрам.

Лета можа быць гарачым.

Дзiця можа гуляць на ганку. Ён мог поѓзаць вакол. Эд зрабiѓ невялiкi плот, каб ён не мог спаѓзцi з ганка. Мацi Эда магла назiраць за ёй. Кашаль не даваѓ ёй спаць.

Эд мог бы ляжаць на ложку побач з Дорыс. Ён мог думаць аб людзях з кнiгi, якую чытаѓ. Калi б ён быѓ пiсьменнiкам, ён мог бы ляжаць на ложку побач з Дорыс i пiсаць свае кнiгi. Нiшто ѓ ёй не казала: "Паглядзi на мяне. Звярнiце на мяне ѓвагу". Нiколi гэтага не адбывалася.

Нэла сказала: "Яна iдзе да цябе. Яна цёпла адносiцца да цябе. Калi б Нэлi была мужчынам, яна б палявала за Дорыс. Аднойчы яна сказала Фанi: "Я буду за ёй. Я б хацеѓ яе.

Дорыс нiколi нiкога не ненавiдзела. Яна нiколi нiчога не ненавiдзела.

Дорыс умела ѓлiваць у людзей цеплыню. Яна магла рукамi ѓцiраць людзям паслабленне. Часам, калi яна стаяла ѓ прадзiльным цэху на фабрыцы, трымаючыся на баку, у яе хварэлi грудзi. Пасля таго, як яна нарадзiла Эда i дзiця, яна пакармiла дзiця рана, калi прачнулася. Яе дзiця прачнулася рана. Перш чым пайсцi на працу, яна зноѓ дала яму крыху цёплага напою.

Апоѓднi яна пайшла дадому i зноѓ пакармiла дзiця. Уначы яна кармiла яго. Суботнiмi вечарамi малая спала з ёй i Эдам.

Эд адчуваѓ прыемныя пачуццi. Да таго, як яна выйшла за яго замуж, калi яны збiралiся разам... яны абодва тады таксама працавалi на млыне... У Эда тады была падпрацоѓка... Эд гуляѓ з ёю. Ён сядзеѓ з ёй у доме мацi i бацькi Дорыс па начах у цемры.

Дорыс працавала на фабрыцы, у прадзiльнай майстэрнi з дванаццацi гадоѓ. Гэтак жа, як i Эд. Ён працаваѓ на ткацкiм станку з пятнаццацi гадоѓ.

У той дзень, калi Дорыс была ѓ коле агляду з Грэйс... Грэйс чаплялася за яе... Грэйс закрывала вочы, таму што баялася... Фанi i Нэлi сядзелi на суседнiм месцы ѓнiзе... Фанi крычала ад смеху. .. Нэлi закрычала.

Дорыс працягвала бачыць розныя рэчы.

Удалечынi яна ѓбачыла двух тоѓстых мурынак, якiя лавiлi рыбу ѓ рацэ.

Яна ѓбачыла ѓдалечынi баваѓняныя палi.

На дарозе памiж баваѓнянымi палямi ехаѓ мужчына на аѓтамабiлi. Ён стварыѓ чырвоны пыл.

Яна ѓбачыла некаторыя будынкi горада Лэнгдон i дымавую трубу баваѓнянай фабрыкi, дзе яна працавала.

У полi недалёка ад таго месца, дзе праходзiѓ кiрмаш, прадаваѓ патэнтаваныя лекi. Дорыс убачыла яго. Вакол яго сабралiся толькi негры. Ён знаходзiѓся ѓ кузаве грузавiка. Ён прадаваѓ патэнтаваныя лекi неграм.

Яна ѓбачыла натоѓп, якi расце натоѓп на кiрмашовай плошчы: неграѓ i белых, лайдакоѓ (работнiкаѓ баваѓнянай фабрыкi) i неграѓ. Большасць працаѓнiц фабрыкi ненавiдзелi неграѓ. Дорыс гэтага не зрабiла.

Яна ѓбачыла знаёмага ёй маладога чалавека. Гэта быѓ моцны на выгляд рудавалосы малады гараджанiн, якi атрымаѓ працу на фабрыцы.

Ён двойчы працаваѓ там. Аднойчы ѓлетку ён прыехаѓ, а на наступнае лета зноѓ вярнуѓся. Ён быѓ дворнiкам. Дзяѓчынкi на фабрыцы сказалi: "Трымаю ѓ заклад, што ён шпiён. Якi ён яшчэ? Калi б ён не быѓ шпiёнам, навошта б яму быць тут?

Спачатку ён працаваѓ у млыне. Дорыс тады не была замужам. Потым ён пайшоѓ, i нехта сказаѓ, што паступiѓ у каледж. Наступным летам Дорыс выйшла замуж за Эда.

Пасля ён вярнуѓся. Гэта былi цяжкiя часы, калi людзей звальнялi, але ён зноѓку атрымаѓ працу. Яны працягнулi працу, звальнялi людзей, i пайшлi размовы аб прафсаюзе. "Давайце створым прафсаюз".

"Мiстэр. Шоу гэтага не пацерпiць. Супер не пацерпiць гэтага.

"Мне ѓсё роѓна. Давайце створым прафсаюз".

Дорыс не звольнiлi. Ёй прыйшлося працаваць даѓжэйшым бокам. Эду прыйшлося зрабiць больш. Ён наѓрад цi мог рабiць тое, што рабiѓ раней. Калi той малады чалавек з рудымi валасамi... яны назвалi яго "Рыжы"... калi ён вярнуѓся, усе сказалi, што ён, вiдаць, шпiён.

У горад прыехала жанчына, дзiѓная жанчына, звязалася з Нэл i сказала ёй, каму напiсаць аб саюзе, а Нэл прыйшла ноччу, у суботу ѓвечары, у дом Хофмана i сказала Дорыс: Я размаѓляю з Эдам, Дорыс? I Дорыс сказала: "Так". Яна хацела, каб Эд напiсаѓ некаторым людзям, каб яны заключылi прафсаюз, даслалi каго-небудзь. "Спадзяюся, камунiстычны", - сказала яна. Яна чула, што гэта найгоршы варыянт. Яна хацела горшага. Эд баяѓся. Спачатку ён не стаѓ бы. "Гэта цяжкiя часы, - сказаѓ ён, - гэта часы Гувера". Ён сказаѓ, што спачатку ня будзе.

"Не час", - сказаѓ ён. Ён быѓ напалоханы. "Мяне звольняць або звольняць", - сказаѓ ён, але Дорыс сказала: "Ах, давай", а Нэла сказала: "Ах, давай", i ён так i зрабiѓ.

Нэл сказала: "Нiкому не кажы. Нi чорта не кажы. Гэта было захапляльна.

Руды малады чалавек вярнуѓся працаваць у млын. Яго Попi працаваѓ лекарам у Лэнгдоне i лячыѓ хворых з фабрыкi, але памёр. Ён быѓ на плошчы.

Яго сын быѓ проста дворнiкам на млыне. Ён гуляѓ у камандзе Mill Ball i быѓ выдатным гульцом. У той дзень, калi Дорыс была на кiрмашы, у коле агляду, яна ѓбачыла яго. Каманда млына звычайна гуляла ѓ мяч на мячным полi, якое належыла млыну, прама каля млына, але ѓ той дзень яны гулялi прама каля кiрмаша. Гэта быѓ важны дзень для завадчан.

У той вечар на кiрмашы на вялiкай платформе павiнны былi быць танцы - дзесяць цэнтаѓ. Недалёка стаялi дзве платформы: адна для неграѓ, другая для белых. Грэйс, Нэл i Дорыс не збiралiся заставацца. Дорыс не магла. Фанi засталася. Муж прыйшоѓ, а яна засталася.

Пасля бейсбольнага матча павiнна была быць злоѓленая тоѓстая свiння. Яны засталiся не дзеля гэтага. Пасля паездкi на коле агляду яны пайшлi дадому.

Нэл сказала, кажучы аб маладым рудым мужчыну з горада, якi гуляѓ у камандзе "Мiлбол": "Трымаю ѓ заклад, што ён шпiён", - сказала яна. - Чортавы пацук, - сказала яна, - скунс. Магу паспрачацца, што ён шпiён.

Яны фармавалi прафсаюз. Эд атрымаѓ лiсты. Ён баяѓся, што яны нападуць на яго кожны раз, калi ён атрымае лiст. "Што ѓ ёй?" - Спытала Дорыс. Гэта было захапляльна. Ён атрымаѓ карткi для рэгiстрацыi на ѓступленне ѓ прафсаюз. Прыходзiѓ мужчына. Павiнен быѓ адбыцца вялiкi прафсаюзны сход, якi мусiѓ стаць адкрытым, як толькi набярэцца дастатковая колькасць удзельнiкаѓ. Гэта не было камунiстычным. У гэтым Нэлi памылялася. Гэта быѓ проста саюз, не самы горшы. Нэла сказала Эду: "Яны не могуць цябе за гэта звольнiць".

"Так, яны могуць. Чорт вазьмi, яны не могуць. Ён быѓ напалоханы. Нэл сказала, што гатова паспрачацца, што малады Руды Олiвер быѓ па-чартоѓску шпiёнам. Эд сказаѓ: "Трымаю ѓ заклад, што так".

Дорыс ведала, што гэта не так. Яна сказала, што гэта ня так.

"Адкуль вы ведаеце?"

"Я проста ведаю."

Калi яна працавала ѓ прадзiльным цэху фабрыкi, днём яна магла бачыць у доѓгiм калiдоры, усеяным абапал лятаючымi бабiнамi, маленькi кавалачак неба. Недзе далёка, можа, каля ракi, быѓ маленькi кавалачак дрэва, галiна дрэва, - яго не заѓсёды можна было ѓбачыць, толькi калi дзьмуѓ вецер. Павеяѓ вецер i разгайдаѓ яго, а затым, калi вы ѓ гэты момант паднялi галаву, вы ѓбачылi гэта. Яна назiрала гэта з дванаццацi год. Шмат разоѓ яна думала: "Калi я калi-небудзь выйду на вулiцу, я пагляджу i ѓбачу, дзе гэтае дрэва", але калi яна выйшла на вулiцу, яна не магла сказаць. Яна назiрала гэта з дванаццацi год. Цяпер ёй было васямнаццаць. У яе галаве не было нiякiх нiтак. У яе нагах не засталося нiтак ад таго, што яна так доѓга стаяла там, дзе была зроблена нiтку.

Гэты малады чалавек, гэты рудавалосы малады чалавек глядзеѓ на яе. Грэйс, калi ён быѓ там упершыню, не ведаѓ пра гэта, i Нэл не ведала. Яна не была замужам за Эдам першы раз. Эд не ведаѓ.

Ён абыходзiѓ гэты шлях, калi мог. Ён падышоѓ i паглядзеѓ на яе. Яна паглядзела на яго вось так.

Калi яна збiралася з Эдам, яны з Эдам не зрабiлi нiчога, завошта iм потым было б сорамна.

Раней яна дазваляла яму чапаць розныя месцы ѓ цемры. Яна дазволiла яму.

Пасля таго, як яна выйшла за яго замуж i нарадзiла дзiця, ён больш гэтага не рабiѓ. Магчыма, ён падумаѓ, што гэта будзе дрэнна. Ён не сказаѓ.

Грудзi Дорыс захварэла блiжэй да вечара, калi яна была на млыне. Яны пачалi ѓвесь час хварэць яшчэ да заканчэння часу, калi яна нарадзiла дзiця i яшчэ не адабрала яго ад грудзей. Яна адбiрала яго ад грудзей, але не адвучыла яго ад грудзей. Калi яна была на млыне, да таго, як выйшла замуж за Эда, i калi той рудавалосы малады чалавек падышоѓ i паглядзеѓ на яе, ёй стала смешна. Тады ѓ яе крыху захварэлi грудзi. У той дзень, калi яна была на коле агляду i ѓбачыла Рэда Олiвера, якi гуляе ѓ бейсбол з камандай завода, i глядзела на яго, ён быѓ у бiце, моцна ѓдарыѓ па мячы i пабег.

Было прыемна бачыць, як ён бяжыць. Ён быѓ малады i моцны. Ён яе, вядома, не бачыѓ. Яе грудзi пачала хварэць. Калi паездка на коле агляду скончылася, яны спусцiлiся i выйшлi, яна сказала астатнiм, што, на яе думку, ёй давядзецца вярнуцца дадому. "Мне пара дадому", - сказала яна. "Трэба няньчыцца з дзiцем".

Нэл i Грэйс пайшлi з ёй. Яны вярнулiся дадому па чыгуначных пуцях. Гэта быѓ карацейшы шлях. Фанi пачала з iмi, але сустрэла свайго мужа, i ён сказаѓ: "Давай застанемся", i яна засталася.

OceanofPDF.com

КНIГА ТРЭЦЯЯ. Эцель

OceanofPDF.com

Э ЦЕЛЬ Доѓгi, З Лэнгдон, штат Джорджыя, дакладна не была сапраѓднай паѓднёвай жанчынай. Яна не належала да сапраѓднай традыцыi паѓднёвых жанчын, прынамсi да старой традыцыi. Яе людзi былi цалкам рэспектабельныя, яе бацька вельмi рэспектабельны. Канешне, яе бацька чакаѓ, што яго дачка будзе тым, кiм яна не была. Яна ведала гэта. Яна ѓсмiхнулася, ведаючы гэта, хоць гэтая ѓсмешка не прызначалася для таго, каб яе бацька ѓбачыѓ яе. Прынамсi, ён не ведаѓ. Яна нi завошта не знервавала б яго больш, чым ён ужо знерваваѓся. "Бедны стары тата". "Яе бацьку прыйшлося нялёгка", - падумала яна. "Жыццё было для яго апантаным мустангам". Была мара аб бездакорнай белай паѓднёвай жанчыне. Яна сама цалкам разбурыла гэты мiф. Вядома, ён не ведаѓ i не хацеѓ бы ведаць. Этэль думала, што ведае, адкуль узялася гэтая мара бездакорнай белай паѓднёвай жанчыны. Яна нарадзiлася ѓ Лэнгдоне, у Джорджыi, i, прынамсi, ёй здавалася, што ѓ яе заѓсёды былi адкрыты вочы. Яна была цынiчная ѓ адносiнах да мужчын, асаблiва да паѓднёѓцаѓ. "Iм даволi лёгка казаць пра бездакорную белую жаноцкасць, якая пастаянна атрымлiвае тое, што яны хочуць, так, як яны гэта атрымлiваюць, звычайна ад карычневых, прымаючы на сябе мала рызыкi.

"Я хацеѓ бы паказаць адзiн з iх.

"Але, чорт вазьмi, чаму я павiнен турбавацца?"

Этэль не думала аб сваiм бацьку, калi думала пра гэта. Яе бацька быѓ добрым чалавекам. Сама яна не была добрай. Яна не была маральнай. Яна думала пра ѓсё сённяшняе стаѓленне белых людзей Поѓдня, пра тое, як пурытанства пасля Грамадзянскай вайны распаѓсюдзiлася на поѓдзень. "Бiблейскi пояс", - назваѓ яго Генры Менкен ѓ сваiм "Меркурыi". У iм удзельнiчалi разнастайныя уродства: белыя беднякi, негры, белыя прадстаѓнiкi вышэйшага саслоѓя, трохi звар'яцелыя, спрабуючы ѓтрымаць нешта страчанае.

Надыходзiць iндустрыялiзм у яго самай пачварнай форме... усё гэта змяшалася ѓ людзях з рэлiгiяй... прэтэнзii, глупства... усё роѓна фiзiчна гэта была цудоѓная краiна.

Белыя i чорныя ѓ амаль немагчымых адносiнах адзiн з адным... мужчыны i жанчыны хлусяць самi сабе.

I ѓсё гэта ѓ цёплай салодкай краiне. Этэль не асаблiва, нават не ѓсведамляла, што такое прырода Поѓдня ... дарогi з чырвонага пяску, глiняныя дарогi, хваёвыя лясы, персiкавых сады Джорджыi, квiтнеючыя вясной. Яна ясна ведала, што гэта магла быць самая мiлая зямля ва ѓсёй Амерыцы, але гэта не так. Найрэдкая магчымасць, якую белыя людзi ѓпусцiлi за ѓвесь час адсутнасцi пажару ѓ Амерыцы... на Поѓднi... як гэта магло б быць цудоѓна!

Этэль была сучаснiцай. Гэтыя старыя размовы аб высокай, цудоѓнай паѓднёвай цывiлiзацыi... ствараць джэнтльменаѓ, ствараць лэдзi... яна сама не хацела быць лэдзi... "Гэтыя старыя рэчы больш не актуальныя", - часам казала яна сабе, - думаючы аб стандартах жыцця яе бацькi, стандартах, якiя ён так хацеѓ навязаць ёй. Магчыма, ён думаѓ, што прыцiснуѓ iх. Этэль усмiхнулася. У яе свядомасцi даволi трывала ѓкаранiлася меркаванне, што для такой жанчыны, як яна, ужо немаладой... ёй было дваццаць дзевяць гадоѓ... што ёй лепш паспрабаваць выпрацаваць, калi яна зможа, пэѓны стыль у зносiнах. жыццё. Лепш было нават быць крыху цвёрдым. "Не аддавай сябе занадта танна, што б ты нi рабiла", - кахала казаць яна сабе. Раней у ёй бывала часам... настрой мог у любы момант вярнуцца... ёй жа было ѓсяго дваццаць дзевяць, даволi спелы ѓзрост для жывой жанчыны... яна выдатна ведала, што яна была далёка не без небяспекi... раней у ёй бывала часам даволi дзiкае i вар'яцкае жаданне аддаваць.

Сама... безразважна аддаваць.

Якая рознiца, хто гэта быѓ?

Сам акт дарэння быѓ бы нечым. Ёсць плот, праз якi хацелася б пералезцi. Якая рознiца, што за межамi? Пераадолець гэта нешта.

Жыць безразважна.

"Пачакай хвiлiнку", - сказала сабе Этэль. Яна ѓсмiхнулася, кажучы гэта. Не тое каб яна не спрабавала гэтага безразважнага дарэння. Гэта не спрацавала.

I ѓсё ж яна можа паспрабаваць яшчэ раз. "Калi б ён толькi быѓ добрым". Яна адчувала, што ѓ будучынi тое, што яна лiчыла ветлiвасцю, будзе для яе вельмi, вельмi важна.

Наступным разам ён увогуле не будзе даваць. Гэта было б капiтуляцыяй. Цi тое, цi нiчога.

"Навошта?

Жанчыны, якiя не аддаюцца сабе поѓнасцю, высыхаюць. У iх перасыхаюць вусны, сохне ѓнутры.

Калi яны дадуць, то атрымаюць дастатковае пакаранне.

"Але, магчыма, мы хочам пакарання".

Бiць мяне. Бiць мяне. Зрабi мне прыемна. Хоць на iмгненне зрабi мяне прыгожай.

"Прымусь мяне расцвiсцi. Прымусь мяне квiтнець".

Гэтым летам Этэль зноѓ зацiкавiлася. Гэта было даволi прыемна. Там было двое мужчын, адзiн нашмат маладзейшы за яе, iншы нашмат старэй. Якая жанчына не будзе рада, калi яе жадаюць двое мужчын... або, калi ѓжо на тое пайшло, трое, цi тузiн? Яна была рада. Жыццё ѓ Лэнгдоне, калi б не двое мужчын, якiя жадаюць яе, была б, у рэшце рэшт, даволi сумным. Было даволi шкада, што малодшы з двух мужчын, якiмi яна раптам зацiкавiлася i якiя зацiкавiлiся ёю, быѓ такiм маладым, нашмат маладзейшы за яе самую, сапраѓды няспелым, але не было нiякiх сумневаѓ у тым, што ён ёй цiкавы. . Ён паварушыѓ яе. Яна хацела, каб ён быѓ побач. "Я хацеѓ бы..."

Думкi плывуць. Думкi хвалююць. Думкi небяспечныя i прыемныя. Часам думкi падобныя да дотыкаѓ рук там, дзе хочацца, каб да цябе дакранулiся.

"Дакранiцеся да мяне, думкi. Падыдзi блiжэй. Падыдзi блiжэй."

Думкi плывуць. Думкi хвалююць. Думкi аб жанчыне ѓ мужчыны.

"Цi хочам мы рэальнасцi?

"Калi б мы маглi вырашыць, мы маглi б вырашыць усё".

Магчыма, гэта стагоддзе слепаты i ѓтрапёнасцi ад рэальнасцi - тэхнiкi, навукi. Такiя жанчыны, як Этэль Лонг з Лэнгдона, штат Джорджыя, чытаюць кнiгi i думаюць цi спрабуюць думаць, часам мараць аб новай свабодзе, асобнай ад свабоды мужчыны.

Мужчына пацярпеѓ няѓдачу ѓ Амерыцы, жанчыны зараз нешта спрабуюць. Цi былi яны на самой справе?

У рэшце рэшт, Этэль была не проста прадуктам Лэнгдана, штат Джорджыя. Яна вучылася ѓ Паѓночным каледжы i размаѓляла з амерыканскiмi iнтэлектуаламi. Да яе прывязалiся паѓднёвыя ѓспамiны.

Адчуваннi карычневых жанчын i дзяѓчынак аб тым, калi яна была дзiцем i калi яна, прайшоѓшы шлях ад дзявоцтва да сталасцi, ператварылася ѓ жанчыну.

Белыя жанчыны Поѓдня, сталыя, заѓсёды свядомыя, у нейкiм тонкiм сэнсе карычневыя жанчыны... жанчыны з вялiкiмi сцёгнамi, амаральныя, шырокагрудыя жанчыны, сялянкi, асмуглыя целы...

У iх ёсць нешта i для мужчын, як для карычневых, так i для белых...

Пастаяннае адмаѓленне фактаѓ...

Смуглыя жанчыны ѓ палях, якiя працуюць на палях... асмуглыя жанчыны ѓ гарадах, у якасцi служанак... у дамах... асмуглыя жанчыны, якiя iдуць па вулiцах з цяжкiмi кошыкамi на галовах... хiстаюцца сцягна.

Гарачы поѓдзень...

Адмаѓленне. Адмаѓленне.

"Белая жанчына можа быць дурнiцай, якая вечна чытае цi думае". Яна нiчога не можа з гэтым зрабiць.

"Ды я не так ужо i шмат зрабiла", - сказала сабе Этэль.

Маладога чалавека, якiм яна раптам зацiкавiлася, звалi Олiвер, i ён вярнуѓся ѓ Лэнгдон з поѓначы, дзе таксама вучыѓся ѓ каледжы. Ён прыйшоѓ не на пачатку канiкулаѓ, а даволi позна, у канцы лiпеня. У мясцовай газеце паведамлялася, што ён быѓ на Захадзе са школьным сябрам i зараз вярнуѓся дадому. Ён пачаѓ прыходзiць у публiчную бiблiятэку Лэнгдона, дзе працавала Этэль. Яна была бiблiятэкарам новай публiчнай бiблiятэкi ѓ Лэнгдане. Яго адкрылi мiнулай зiмой.

Яна падумала пра маладога Рэда Олiвера. Без сумневу, з таго моманту, як яна ѓпершыню ѓбачыла яго, калi ён вярнуѓся ѓ Лэнгдон тым летам, яна была ѓсхваляваная iм. Хваляванне прыняло для яе новы абарот. Нiколi раней яна не адчувала нiчога падобнага ѓ адносiнах да мужчыны. "Думаю, я пачынаю праяѓляць мацярынства", - падумала яна. У яе ѓвайшло ѓ звычку аналiзаваць уласныя думкi i эмоцыi. Ёй спадабалася. Гэта прымусiла яе адчуць сябе спелай. "Цяжкi час у жыццi такому маладому чалавеку", - падумала яна. Прынамсi, малады Рэд Олiвер не быѓ падобны на iншых маладых людзей Лэнгдона. Ён здаваѓся збянтэжаным. А якiм фiзiчна моцным ён выглядаѓ! Ён прабыѓ на заходняй ферме некалькi тыдняѓ. Ён быѓ карычневым i здаровым на выгляд. Ён прыехаѓ дадому ѓ Лэнгдан, каб правесцi некаторы час з мацi, перш чым зноѓ адправiцца ѓ школу.

"Можа быць, я цiкаѓлюся iм таму, што сама крыху нясвежая", - падумала Этэль.

"Я крыху прагны. Ён як цвёрды свежы фрукт, якi хочацца адкусiць".

Мацi маладога чалавека, па меркаваннi Этэль, была даволi дзiѓнай жанчынай. Яна ведала аб мацi Рэда. Пра яе ведаѓ увесь горад. Яна ведала, што, калi Рэд быѓ дома годам раней, пасля першага года навучання ѓ Паѓночнай школе i пасля смерцi яго бацькi, доктара Олiвера, ён працаваѓ на баваѓнянай фабрыцы Лэнгдана. Бацька Этэль ведаѓ бацьку Рэда i нават ведаѓ дзядулю Рэда. За сталом у Доѓгiм доме ён распавёѓ аб вяртаннi Рэда ѓ горад. "Я бачу дом таго маладога Олiвера. Я спадзяюся, што ён больш падобны да свайго дзядулi, чым да бацькi цi мацi".

У бiблiятэцы, калi Рэд заходзiѓ туды, часам увечар, Этэль аглядала яго. Ён ужо быѓ моцным чалавекам. Якiя ѓ яго былi вялiкiя плечы! У яго была даволi вялiкая галава, пакрытая рудымi валасамi.

Вiдавочна, ён быѓ малады чалавек, якi даволi сур'ёзна ставiѓся да жыцця. Этэль думала, што ёй падабаецца такi тып.

"Можа, так, а можа, i не". Тым летам яна стала вельмi сарамлiвай. Ёй не падабалася гэтая рыса ѓ сабе, ёй хацелася быць больш простай, нават прымiтыѓнай... цi паганскай.

"Можа быць, гэта таму, што мне хутка трыццаць". Яна ѓбiла сабе ѓ галаву, што для жанчыны трыццацiгоддзе - пераломны момант.

Гэтае паданне магло таксама прыйсцi з яе чытання. Джордж Мур... цi Бальзак.

Iдэя... "Яна ѓжо саспела. Яна цудоѓная, цудоѓная.

"Выдзернi яе. Укусi яе. З'еш яе. Прычыняць ёй боль.

Гэта было сфармулявана не зусiм так. Гэтае паняцце было ѓцягнута ѓ гэта. Гэта мела на ѓвазе амерыканскiх мужчын, здольных гэта зрабiць, якiя адважылiся паспрабаваць гэта зрабiць.

Нядобрасумленныя мужчыны. Смелыя мужчыны. Мужныя мужчыны.

"Гэта ѓсё гэта чортава чытанне... жанчыны спрабуюць падняцца, узяць жыццё ѓ свае рукi. Культура, так?

Стары Поѓдзень, дзядуля Этэль i дзядуля Рэда Олiвера, не чыталi. Яны гаварылi пра Грэцыю, i ѓ iх дамах былi грэчаскiя кнiгi, але гэта былi надзейныя кнiгi. Iх нiхто не чытаѓ. Навошта чытаць, калi можна раз'яжджаць па палях i камандаваць рабамi? Ты прынц. Навошта прынцу чытаць?

Стары Поѓдзень быѓ мёртвы, але ён, вядома, не памёр каралеѓскай смерцю. Калiсьцi яна мела глыбокую, княскую пагарду да паѓночных гандляроѓ, мянялаѓ, фабрыкантаѓ, а цяпер сама ѓся цягнулася да фабрык, да грошай, да лавачнiцтва.

Ненавiдзець i пераймаць. Заблытаѓся вядома.

"Мне стала лепш?" Этэль прыйшлося спытаць сябе. Вiдаць, думала яна, думаючы аб маладым чалавеку, у яго ёсць жаданне завалодаць жыццём. "Бог ведае, i я таксама". Пасля таго, як Рэд Олiвер вярнуѓся дадому i пачаѓ часта прыходзiць у бiблiятэку, i пасля таго, як яна з iм пазнаёмiлася - ёй самой гэта ѓдалося, - яна дайшла да таго, што ён часам нешта пiсаѓ на паперках. Ён пiсаѓ вершы, якiя пасаромеѓся б паказаць ёй, калi б яна яго папрасiла. Яна не пыталася. Бiблiятэка была адкрыта па вечарах тры вечары на тыдзень, i ѓ такiя вечары ён амаль заѓсёды прыходзiѓ.

Ён растлумачыѓ, крыху няёмка, што хоча пачытаць, але Этэль думала, што яна зразумела. Гэта адбылося таму, што, як i яна сама, ён не адчуваѓ сябе часткай горада. У ягоным выпадку гэта магло быць, прынамсi часткова, з-за яго мацi.

"Ён адчувае сябе тут не ѓ сваёй талерцы, i я таксама", - падумала Этэль. Пра яго пiсьменнiцтва яна ведала таму, што ѓначы, калi ён прыйшоѓ у бiблiятэку i ѓзяѓ з палiцы кнiгу, ён сеѓ за стол i, не гледзячы на кнiгу, пачаѓ пiсаць. Ён прынёс з сабой планшэт для лiста.

Этэль гуляла па маленькай чытальнай зале бiблiятэкi. Было месца, дзе яна магла стаяць, сярод палiц з кнiгамi, i глядзець праз яго плячо. Ён напiсаѓ сябру на Захадзе, сябру-мужчыну. Ён спрабаваѓ свае сiлы ѓ вершах. "Яны не асаблiва выйшлi", - падумала Этэль. Яна бачыла толькi адну цi дзве слабыя спробы.

Калi ён упершыню вярнуѓся дадому тым летам - пасля вiзiту да сябра з Захаду - хлопца, якi разам з iм вучыѓся ѓ каледжы, як распавёѓ ёй Рэд, - ён час ад часу размаѓляѓ з ёй, сарамлiва, энергiчна, з хлапечым запалам маладога чалавека з жанчына, у прысутнасцi якой ён расчулены, але ѓ пачуццях. бейсбольнай камандзе каледжа. Рэд працаваѓ у пачатку лета на ферме ѓ Канзасе, якая належала яго бацьку... Ён вярнуѓся дадому ѓ Лэнгдон з абпаленай шыяй i рукамi палявым сонцам... гэта таксама прыемна. Этэль... калi ён упершыню вярнуѓся дадому, ён не адразу знайшоѓ працу. Надвор'е было вельмi гарачым, але ѓ бiблiятэцы было халаднавата. У будынку была невялiкая прыбiральня. Ён увайшоѓ туды. Ён i Этэль былi адны ѓ будынку. Яна пабегла i прачытала тое, што ён пiсаѓ.

Быѓ панядзелак, i ён блукаѓ адзiн "у нядзелю". Ён напiсаѓ лiст. Каму? Нiкому. "Дарагi невядомы", - напiсаѓ ён, i Этэль прачытала словы i ѓсмiхнулася. Сэрца ѓ яе сцiснулася. "Ён хоча нейкую жанчыну. Мяркую, кожны мужчына так робiць.

Якiя дзiѓныя iдэi былi ѓ мужчын, то бок добрыя. Было шмат iншых вiдаѓ. Этэль таксама ведала аб iх. У гэтай маладой iстоты былi тугi. Яны спрабавалi да нечага звярнуцца. Такi чалавек заѓсёды адчуваѓ нейкi ѓнутраны голад. Ён спадзяваѓся, што якая-небудзь жанчына здолее задаволiць яго. Калi ѓ яго не было жанчыны, ён спрабаваѓ стварыць яе па сваiм меркаваннi.

Рэд спрабаваѓ гэта зрабiць. "Дарагi Невядомы". Ён распавёѓ невядомаму аб сваёй адзiнокай нядзелi. Этэль чытала хутка. Каб вярнуцца з туалета, у якi ён зайшоѓ, яму давядзецца прайсцi па кароткiм калiдоры. Яна пачуе яго крокi. Яна магла б уцячы. Было весела такiм чынам падглядваць за жыццём хлопчыка. У рэшце рэшт, ён быѓ усяго толькi хлопчыкам.

Ён напiсаѓ невядомаму пра свой дзень, дзень адзiноты; Сама Этэль ненавiдзела нядзелi ѓ горадзе Джорджыя. Яна хадзiла ѓ царкву, але ненавiдзела туды хадзiць. Прапаведнiк быѓ дурны, падумала яна.

Яна ѓсё гэта абдумала. "Калi б людзi, якiя хадзiлi тут па нядзелях у царкву, былi б сапраѓды рэлiгiйнымi", - падумала яна. Гэта ня так. Магчыма, гэта быѓ яе бацька. Яе бацька быѓ суддзёй акругi Джорджыя i па нядзелях выкладаѓ у нядзельнай школе. Па суботах увечары ён заѓсёды быѓ заняты ѓрокамi нядзельнай школы. Ён заняѓся гэтым, як хлопчык, якi рыхтуецца да iспыту ѓ школе. Этэль сотнi разоѓ думала: "Па нядзелях у паветры горада лунае ѓся гэтая фальш аб рэлiгii". Па нядзелях у паветры горада Джорджыi было нешта цяжкае i халоднае, асаблiва сярод белых. Яна падумала, можа, з неграмi ѓсё ѓ парадку. Iх рэлiгiя, амерыканская пратэстанцкая рэлiгiя, якую яны перанялi ад белых... магчыма, яны нешта з гэтага зрабiлi.

Ня белыя. Чым бы Поѓдзень калiсьцi нi быѓ, са з'яѓленнем баваѓняных фабрык ён стаѓ - такiя гарады, як Лэнгдон, штат Джорджыя, - гарадамi янкi. З Богам была заключана свайго роду здзелка. "Добра, мы дамо вам адзiн дзень тыдня. Мы пойдзем у царкву. Мы ѓкладзем дастаткова грошай, каб цэрквы працягвалi iснаваць.

"У абмен на гэта вы даяце нам рай, калi мы пражывем гэтае жыццё тут, гэтае жыццё кiравання гэтай баваѓнянай фабрыкай, цi гэтай крамай, цi гэтай адвакацкай канторай...

"Цi быць шэрыфам, цi намеснiкам шэрыфа, цi займацца нерухомасцю.

"Ты даеш нам рай, калi мы з усiм гэтым справiмся, i мы выканаем сваю задачу".

Этэль Лонг здавалася, што ѓ нядзелю ѓ паветры горада нешта лунае. Гэта паранiла адчувальнага чалавека. Этэль думала, што яна адчувальная. Не разумею, як атрымлiваецца, што я ѓсё яшчэ адчувальная, але я веру, што так", - думала яна. Ёй здавалася, што ѓ нядзелю па горадзе пануе нейкая затхласць. Ён пракраѓся ѓ сцены будынкаѓ. Ён уварваѓся ѓ дамы. Гэта прычыняла Этэль боль, прычыняла ёй боль.

У яе быѓ досвед зносiн з бацькам. Калiсьцi, калi ён быѓ маладым чалавекам, ён быѓ вельмi энергiчным чалавекам. Ён чытаѓ кнiгi i хацеѓ, каб iншыя чыталi кнiгi. Раптам ён перастаѓ чытаць. Ён нiбы перастаѓ думаць, не хацеѓ думаць. Гэта быѓ адзiн са спосабаѓ, якiм Поѓдзень, хоць паѓднёѓцы нiколi гэтага не прызнавалi, зблiзiѓся з Поѓначчу. Не думаць, замест гэтага чытаць газеты, рэгулярна хадзiць у царкву... перастаць быць па-сапраѓднаму рэлiгiйным... слухаць радыё... уступiць у цывiльны клуб... стымул для росту.

"Не думайце... Вы можаце пачаць думаць, што гэта на самой справе азначае".

А пакуль няхай паѓднёвая зямля пойдзе ѓ чыгун.

"Вы, паѓднёѓцы, здраджваеце свае ѓласныя паѓднёвыя палi... старую полудикую дзiѓную прыгажосць зямлi i гарадоѓ.

"Не думай. Не смей думаць.

"Будзьце як янкi, чытачы газет, радыёслухачы.

"Рэклама. Не думай".

Айцец Этэль настаяѓ на тым, каб Этэль хадзiла ѓ царкву па нядзелях. Але ж гэта была не зусiм настойлiвасць. Гэта была напаѓжаданая iмiтацыя настойлiвасцi. - Табе лепш, - сказаѓ ён з выглядам канчатковасцi. Ён заѓсёды стараѓся быць канчатковым. Гэта адбылося таму, што яе пасада гарадскога бiблiятэкара была напаѓдзяржаѓнай. "Што скажуць людзi, калi ты гэтага не зробiш?" Менавiта гэта меѓ на ѓвазе яе бацька.

"Госпадзе", - падумала яна. Тым не менш яна пайшла.

Яна прынесла дадому шмат сваiх кнiг.

Калi яна была маладзейшая, яе бацька, магчыма, знайшоѓ з ёй iнтэлектуальную сувязь. Ён не мог зараз. З iм здарылася тое, што, як яна ведала, здаралася са шматлiкiмi амерыканскiмi мужчынамi, магчыма, з большасцю амерыканскiх мужчын. Наступiѓ пэѓны момант у жыццi амерыканца, калi ён спынiѓся як укапаны. Па нейкiм дзiѓным чыннiку ѓ iм памерла ѓся iнтэлектуальнасць.

Пасля гэтага ён думаѓ толькi аб тым, каб зарабiць грошы, або аб тым, каб быць рэспектабельным, або, калi ён быѓ юрлiвым чалавекам, аб тым, каб заваяваць жанчын або жыць у раскошы.

Незлiчоныя кнiгi, напiсаныя ѓ Амерыцы, былi менавiта такога кшталту, як i большасць п'ес i фiльмаѓ. Амаль усе яны выкладалi нейкую жыццёвую праблему, часта цiкавую. Яны зайшлi так далёка, а затым спынiлiся як укапаныя. Яны заявiлi аб праблеме, з якой самi не сутыкнулiся б, а затым раптоѓна пачалi лавiць ракаѓ. Яны выйшлi з гэтага, раптоѓна стаѓшы вясёлымi або аптымiстычнымi ѓ адносiнах да жыцця, нешта ѓ гэтым родзе.

Айцец Этэль быѓ амаль упэѓнены наконт Нябёсаѓ. Прынамсi, ён хацеѓ гэтага. Ён быѓ поѓны рашучасцi. Этэль прывезла з сабой дадому, сярод iншых сваiх кнiг, кнiгу Джорджа Мура пад назвай "Струмой Керыт".

"Гэта гiсторыя пра Хрыста, кранальная i пяшчотная гiсторыя", - падумала яна. Гэта кранула яе.

Хрыстос засаромеѓся таго, што зрабiѓ. Хрыстос узнёсся ѓ свет, а затым сышоѓ. Ён пачаѓ жыццё бедным хлопчыкам-пастушком i пасля таго жудаснага часу, калi ён абвясцiѓ сябе Богам, калi ён хадзiѓ, збiваючы людзей са шляху, калi ён крычаѓ: "Iдзiце за мной. Iдзi па маiх слядах", пасля таго як людзi павесiлi яго на крыж, каб памерцi...

У цудоѓнай кнiзе Джорджа Мура ён не памёр. Багаты юнак пакахаѓ яго i зняѓ з крыжа, яшчэ жывога, але жудасна скалечанага. Мужчына выходжваѓ яго, вярнуѓ да жыцця. Ён упоѓз далей ад людзей i зноѓ стаѓ пастырам.

Яму было сорамна за тое, што ён зрабiѓ. Ён цьмяна бачыѓ далёкую будучыню. Сорам патрос яго. Ён убачыѓ, гледзячы далёка ѓ будучыню, тое, што пачаѓ. Ён бачыѓ Лэнгдана, штат Джорджыя, Тома Шоу, уладальнiка млына ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя... ён бачыѓ войны, якiя вядуцца ѓ iмя Яго, камерцыялiзаваныя цэрквы, цэрквы, як i прамысловасць, кантраляваныя грашыма, цэрквы, якiя адвярнулiся ад простых людзей, якiя адвярнулiся ад iх спiной. па працы. Ён бачыѓ, як нянавiсць i тупасць ахапiлi свет.

"З-за мяне. Я даѓ чалавецтву гэтую абсурдную мару аб Нябёсах, адвярнуѓшы iх вочы ад зямлi".

Хрыстос вярнуѓся i зноѓ стаѓ простым невядомым пастырам сярод бясплодных узгоркаѓ. Ён быѓ добры пастыр. Статак быѓ знясiлены, таму што не было добрага барана, i ён пайшоѓ шукаць барана. Страляць, каб удыхнуць новае жыццё ѓ старых мацi-авечак. Якая гэта была дзiѓна моцная, мiлая чалавечая гiсторыя. "Калi б мая ѓласная фантазiя магла так шырока i свабодна развiвацца", - падумала Этэль. Аднойчы, калi яна толькi што вярнулася дадому ѓ дом свайго бацькi, праз два цi тры гады адсутнасцi, i перачытвала кнiгу, Этэль раптам пачала казаць аб ёй свайму бацьку. У яе было нейкае жаданне зблiзiцца з iм. Яна хацела расказаць яму гэтую гiсторыю. Яна спрабавала.

Яна не хутка забудзецца гэты досвед. Раптам яму прыйшла ѓ галаву iдэя. "I аѓтар кажа, што Ён не памёр на крыжы".

"Так. Здаецца, на Усходзе ёсць старая гiсторыя такога роду, расказаная на Усходзе. Пiсьменнiк Джордж Мур, iрландзец, узяѓ гэта i развiѓ на гэтым".

"Ён не памёр i не нарадзiѓся звыш?"

"Не, не ѓ плоцi. Ён не нарадзiѓся звыш".

Бацька Этэль устаѓ з крэсла. Быѓ вечар, бацька i дачка сядзелi разам на ганку дома. Ён збялеѓ. "Этэль." Яго голас быѓ рэзкiм.

"Нiколi больш не кажы пра гэта", - сказаѓ ён.

"Чаму?"

"Чаму? Божа мой", - сказаѓ ён. "Надзеi няма. Калi Хрыстос не ѓваскрэс у плоцi, надзеi няма".

Ён меѓ на ѓвазе... вядома, ён не абдумаѓ, што меѓ на ѓвазе... гэтае маё жыццё, якое я пражыѓ тут, на гэтай зямлi, тут, у гэтым горадзе, такая дзiѓная, салодкая вылечваючая рэч, што я не магу вынесцi гэтай думкi. пра тое, што яна згасне цалкам i канчаткова, як згасае свечка.

Якi ашаламляльны эгаiзм, i тым больш дзiѓны, што бацька Этэль наогул не быѓ эгаiстычным чалавекам. Ён быѓ сапраѓды сцiплым чалавекам, занадта сцiплым.

Такiм чынам, у Рэда Олiвера была нядзеля. Этэль прачытала тое, што ён напiсаѓ, пакуль ён заставаѓся ѓ туалеце бiблiятэкi. Яна прачытала гэта спехам. Ён проста адышоѓ ад горада на некалькi мiль па чыгунцы, якая iдзе ѓздоѓж ракi. Пасля ён напiсаѓ пра гэта, звяртаючыся да нейкай чыста выдуманай жанчыны, бо жанчыны ѓ яго не было. Ён хацеѓ расказаць пра гэта нейкай жанчыне.

Ён адчуѓ тое ж, што i яна ѓ нядзелю ѓ Лэнгдане. "Я трываць не мог горад", - пiсаѓ ён. "У буднiя днi лепш, калi людзi шчырыя".

Значыць, ён таксама быѓ бунтаѓшчыком.

"Калi яны хлусяць адзiн аднаму i падманваюць адзiн аднаго, гэта лепш".

Ён казаѓ аб вялiкiм чалавеку горада, аб Томе Шоу, уладальнiку млына. "Мацi пайшла ѓ сваю царкву, i я адчуѓ, што павiнен прапанаваць пайсцi з ёй, але не змог", - напiсаѓ ён. Ён пачакаѓ у ложку, пакуль яна пайшла з дому, а затым пайшоѓ адзiн. Ён бачыѓ, як Том Шоу i яго жонка ехалi ѓ прэсвiтэрыянскую царкву на сваёй вялiкай машыне. Гэта была царква, да якой належаѓ айцец Этэль, i ѓ якой ён выкладаѓ у нядзельнай школе. "Кажуць, Том Шоу разбагацеѓ тут на працы беднякоѓ. Лепш бачыць, як ён намышляе стаць багацей. Лепш бачыць, як ён хлусiць сабе аб тым, што ён робiць для людзей, чым бачыць яго такiм, хто iдзе ѓ царкву".

Прынамсi, бацька Этэль нiколi б не падвергнуѓ сумневу новых багоѓ амерыканскай сцэны, новай iндустрыялiзаванай сцэны Паѓднёвай Амерыкi. Ён бы не адважыѓся на гэта нават перад самiм сабой.

Малады чалавек выехаѓ за горад па чыгуначных пуцях, павярнуѓ са шляхоѓ за некалькi мiляѓ ад горада i патрапiѓ у хваёвы лес. Ён напiсаѓ словы аб лесе i аб чырвонай зямлi Джорджыi, бачнай за хваёвым лесам скрозь дрэвы. Гэта быѓ просты маленькi раздзел пра мужчыну, маладога чалавека, якi застаѓся сам-насам з прыродай у нядзелю, калi ѓвесь астатнi горад быѓ у царкве. Этэль была ѓ царкве. Ёй хацелася б быць з Рэдам.

Аднак, каб яна была з iм... Нешта варухнулася ѓ яе думках пра гэта. Яна адклала лiсты таннага алоѓкавага планшэта, на якiм ён пiсаѓ, i вярнулася да свайго стала. Руды выйшаѓ з прыбiральнi. Ён знаходзiѓся там ужо пяць хвiлiн. Калi б яна была з iм у сасновым лесе, калi б тая невядомая жанчына, якой ён пiсаѓ, жанчына, якой, вiдаць, не iснавала ѓ рэчаiснасцi, калi б гэта была яна сама. Магчыма, яна зробiць гэта сама. "Я мог бы быць вельмi, вельмi мiлым".

Тады, магчыма, пра гэта i не было б напiсана. Не было нiякiх сумневаѓ у тым, што ѓ надрапаных на планшэце словах ён перадаѓ нейкае рэальнае адчуванне таго месца, у якiм ён знаходзiѓся.

Калi б яна была там з iм, ляжала побач з iм на сасновых iголках у сасновым лесе, ён, магчыма, дакранаѓся б да яе рукамi. Пры думцы аб гэтым па яе целе прабегла лёгкая дрыготка. "Цiкава, цi хачу я яго?" спытала яна сябе ѓ той дзень. "Гэта здаецца крыху абсурдным", - сказала яна сабе. Ён зноѓ сядзеѓ за сталом у пiсьмовым пакоi i зноѓ пiсаѓ. Час ад часу ён глядзеѓ угору, у яе бок, але яе вочы пазбягалi глядзець на яго, пакуль ён глядзеѓ. У яе быѓ свой жаночы спосаб зладзiцца з гэтым. "Я пакуль не гатовы нiчога вам сказаць. Дык вы ж прыходзьце сюды менш за тыдзень.

Калi б яна была з iм i займела яго, а яна ѓжо адчувала, што магла б займець яго, калi б вырашыла паспрабаваць, ён бы не думаѓ нi аб дрэвах, i небе, i чырвоных палях за дрэвамi, нi аб Томе Шоу. мiльянер з баваѓнянай фабрыкi ехаѓ у царкву на сваёй вялiкай машыне i казаѓ сабе, што едзе туды пакланяцца беднаму i пакорлiваму Хрысту.

"Ён бы думаѓ пра мяне", - падумала Этэль. Гэтая думка ѓзрадавала i ѓ той жа час, магчыма, таму, што ён быѓ нашмат маладзейшы за яе, пацешыла i яе.

Вярнуѓшыся тым летам дадому, Рэд уладкаваѓся на часовую працу ѓ мясцовую краму. Ён не прабыѓ тамака так доѓга. "Я не хачу быць клеркам", - сказаѓ ён сабе. Ён вярнуѓся ѓ млын i, хоць людзi iм былi непатрэбныя, яго зноѓ узялi на працу.

Там было лепей. Магчыма, на млыне думалi: "У выпадку бяды ён будзе на правым баку". З акна бiблiятэкi, якая размяшчалася ѓ старым цагляным будынку, якраз там, дзе сканчаѓся раён крам, Этэль часам бачыла ѓвечар Рэда, якi iшоѓ па Мэйн-стрыт. Ад млына да дома Олiвера быѓ доѓгi шлях. Этэль ужо паабедала. Чырвоны насiѓ камбiнезон. Ён насiѓ цяжкi працоѓны абутак. Калi каманда млына гуляла ѓ мяч, ёй захацелася пайсцi. Ён быѓ, падумала яна, дзiѓнай iзаляванай фiгурай у горадзе. "Як i я", - падумала яна. Ён быѓ часткай горада, але не яго часткай.

Было нешта прыемнае ѓ целе Рэда. Этэль падабалася, калi яго цела свабодна разгойдвалася. Яно заставалася, нават калi ён стамляѓся пасля працоѓнага дня. Ёй падабалiся яго вочы. У яе ѓвайшло ѓ звычку стаяць каля акна бiблiятэкi, калi ён увечар вяртаѓся дадому з працы. Яе вочы ацэньвалi маладога чалавека, якi iшоѓ такiм чынам па гарачай вулiцы паѓднёвага горада. Шчыра кажучы, яна думала аб яго целе ѓ сувязi з целам сваёй жанчыны. Магчыма, гэта тое, чаго я хачу. Калi б ён быѓ хоць крыху старэйшы. У ёй было жаданне. Жаданне ѓварвалася ѓ яе цела. Яна ведала гэтае пачуццё. Раней я не вельмi добра спраѓлялася з падобнымi рэчамi", - падумала яна. "Цi магу я рызыкнуць з iм? Я змагу схапiць яго, калi пайду за iм. Ёй было крыху сорамна за свой ашчадны розум. "Калi справа дойдзе да шлюбу. Нешта ѓ гэтым родзе. Ён нашмат маладзейшы за мяне. Гэта не спрацуе". Гэта было абсурдна. Яму было не больш за дваццаць, хлопчык, падумала яна. -

Ён быѓ амаль упэѓнены, што ѓ рэшце рэшт даведаецца, што яна з iм зрабiла. - Гэтак сама, як я мог бы, калi б паспрабаваѓ. Амаль кожны вечар, пасля працы i калi бiблiятэка была адчынена, ён прыходзiѓ туды. Калi ён пачаѓ думаць пра яе, гэта адбылося, калi ён зноѓ працаваѓ на фабрыцы тыдзень... яму трэба было прабыць у горадзе яшчэ тыдняѓ шэсць-восем, перш чым ён вернецца ѓ школу... ужо, хаця, магчыма, ён не зусiм разумеѓ, што з iм зрабiлi, ён увесь гарэѓ думкамi пра яе... - А калi б я паспрабаваѓ? Было вiдавочна, што нiводная жанчына не атрымала яго. Этэль ведала, што такога маладога самотнага чалавека заѓсёды знойдзецца разумная жанчына. Яна лiчыла сябе даволi разумнай. "Я не ведаю, што такога ѓ маiм мiнулым паслужным спiсе, што прымусiла мяне думаць, што я разумная, але я, вiдавочна, так думаю", - думала яна, стоячы каля акна бiблiятэкi, калi мiма праходзiѓ Рэд Олiвер, бачачы, але не бачачы. "Жанчына, калi яна хоць колькi-небудзь добрая, можа атрымаць любога мужчыну, якога яшчэ не ѓцанiла iншая жанчына". Ёй было напалову сорамна за свае думкi аб маленькiм хлопчыку. Яе забаѓлялi ѓласныя думкi.

OceanofPDF.com

Э ЦЕЛЬ ЛОНГ _ Вочы былi збянтэжанымi. Яны былi зелянява-блакiтнымi i цвёрдымi. Тады яны былi далiкатна-блакiтнымi. Яна не была асаблiва пачуццёвай. Яна магла быць страшэнна халоднай. Часам ёй хацелася быць мяккай i падатлiвай. Калi вы бачылi яе ѓ пакоi, высокую, стройную, добра складзеную, яе валасы здавалiся каштанавымi. Калi святло прайшло, яно стала чырвоным. У юнацтве яна была нязграбным хлопчыкам, даволi ѓзбудлiвым i запальчывым дзiцем. Калi яна падрасла, у яе з'явiлася запал да адзення. Ёй заѓсёды хацелася насiць адзенне лепей, чым яно магло сабе дазволiць. Часам ёй хацелася стаць дызайнерам адзення. "Я магла б дабiцца поспеху", - падумала яна. Большасць людзей яе крыху баялiся. Калi яна не хацела, каб яны наблiжалiся, у яе быѓ свой уласны спосаб стрымаць iх. Некаторыя з мужчын, якiх яна вабiла i якiя не дабiлiся прагрэсу, лiчылi яе чымсьцi накшталт змеi. "У яе змяiныя вочы", - падумалi яны. Калi мужчына, прыцягнуты ёю, быѓ хоць колькi-небудзь адчувальным, ёй было лёгка яго знерваваць. Гэта яе таксама крыху раздражняла. "Думаю, мне патрэбен грубы мужчына, якi не будзе звяртаць увагi на мае капрызе", - сказала яна сабе. Часта ѓ тое лета, пасля таго як Рэд Олiвер панадзiѓся пры кожным зручным выпадку хадзiць у бiблiятэку i пачаѓ думаць аб ёй у дачыненнi да сябе, ён думаѓ, ловячы яе погляд, якi глядзiць на яго, што яны запрасiлi ѓсё.

Ён быѓ на Захадзе з маладым чалавекам, сябрам, якi працаваѓ у пачатку лета на ферме бацькi сябра ѓ Канзасе, i, як гэта звычайна бывае з маладымi людзьмi, было шмат размоѓ пра жанчын. Размовы пра жанчын змешвалiся з размовамi аб тым, што маладым людзям трэба рабiць са сваiм жыццём. Абодва маладыя чалавекi былi крануты сучасным радыкалiзмам. Яны атрымалi гэта ѓ каледжы.

Яны былi ѓсхваляваныя. Быѓ адзiн малады прафесар - ён асаблiва любiѓ Рэда - якi шмат казаѓ. Ён пазычыѓ яму кнiгi - марксiсцкiя кнiгi, анархiсцкiя кнiгi. Ён быѓ прыхiльнiкам амерыканскай анархiсткi Эмы Гольдман. "Я бачыѓ яе аднойчы", - сказаѓ ён.

Ён апiсаѓ сустрэчу ѓ невялiкiм прамысловым мястэчку Блiзкага Захаду, дзе мясцовая iнтэлiгенцыя сабралася ѓ маленькай цёмнай залi.

Эма Голдман прамаѓляе прамову. Пасля гэтага Бэн Рэйтман, буйны, развязны з выгляду шумны мужчына, прайшоѓ скрозь аѓдыторыю i прадаваѓ кнiгi. Публiка была крыху ѓсхваляваная, крыху напалохана смелымi прамовамi жанчыны, яе смелымi iдэямi. У хол вяла цёмная драѓляная лесвiца, i нехта прынёс туды цэглу i кiнуѓ яе ѓнiз.

Яно пакацiлася ѓнiз па ѓсходах - бум, бум, а публiка ѓ маленькай зале...

Мужчыны i жанчыны ѓ зале ѓскокваюць на ногi. Бледныя твары, дрыготкiя вусны. Яны думалi, што залу ѓзарвалi. Прафесар, тады яшчэ студэнт, купiѓ адну з кнiг Эмы Гольдман i падарыѓ Рэду.

- Яны клiчуць цябе "Рыжы", так? Гэтае значнае iмя. Чаму б табе не стаць рэвалюцыянерам?" ён спытаѓ. Ён задаваѓ такiя пытаннi, а потым смяяѓся.

"Нашы каледжы ѓжо выпусцiлi занадта шмат маладых прадаѓцоѓ аблiгацый, занадта шмат юрыстаѓ i ѓрачоѓ". Калi яму сказалi, што Рэд мiнулым летам працаваѓ простым чорнарабочым на баваѓнянай фабрыцы на поѓднi, ён быѓ усхваляваны. Ён лiчыѓ, што абодва маладыя чалавекi - Рэд i яго сябар Нiл Брэдлi, малады заходнi фермер - павiнны прысвяцiць сябе нейкiм намаганням па перабудове грамадства, быць адкрытымi сацыялiстамi цi нават камунiстамi, i ён хацеѓ, каб Рэд, калi ён скончыць школу, заставацца чорнарабочым.

"Не рабiце гэтага з-за якой-небудзь карысцi, якую, на вашу думку, вы можаце прынесцi чалавецтву", - сказаѓ ён. "Чалавечнасцi не iснуе. Ёсць толькi ѓсе гэтыя мiльёны асоб у дзiѓнай невытлумачальнай сiтуацыi.

"Я раю вам быць радыкалам, таму што быць радыкалам у Амерыцы крыху небяспечна i будзе станавiцца ѓсё больш небяспечным. Гэта прыгода. Жыццё тут занадта бяспечнае. Гэта занадта сумна".

Ён даведаѓся, што ѓ Рэда было таемнае жаданне пiсаць. - Добра, - весела сказаѓ ён, - заставайся чорнарабочым. Гэта можа быць найвялiкшым прыгодай у вялiкай краiне сярэдняга класа - застацца бедным, свядома выбраць быць звычайным чалавекам, працоѓным, а не нейкiм вялiкiм жуком ... пакупнiком або прадаѓцом ". Малады прафесар, якi зрабiѓ даволi глыбокае ѓражанне на розум двух маладых людзей, сам быѓ на выгляд амаль дзявочым. Магчыма, у iм было нешта дзявочае, але калi гэта i было праѓдай, то ён добра гэта хаваѓ. Ён сам быѓ бедным маладым чалавекам, але казаѓ, што нiколi не быѓ дастаткова моцным, каб стаць працоѓным. "Мне прыйшлося быць клеркам, - сказаѓ ён, - я спрабаваѓ быць працоѓным. Аднойчы я ѓладкаваѓся на працу капаць каналiзацыю ѓ горадзе на Сярэднiм Захадзе, але не вытрымаѓ". Ён захапляѓся целам Рэда i часам, выказваючы сваё захапленне, ставiѓ Рэда ѓ няёмкае становiшча. "Гэта прыгажосць", - сказаѓ ён, дакранаючыся спiны Рэда. Ён меѓ на ѓвазе цела Рэда, незвычайную глыбiню i шырыню грудзей. Сам ён быѓ маленькiм i стройным, з вострымi птушынымi вачыма.

Калi Рэд быѓ на ферме Вестэрн раней тым летам, ён i яго сябар Нiл Брэдлi, таксама гулец у мяч, часам увечар ездзiлi ѓ Канзас-Сiцi. У Нiла яшчэ не было школьнага настаѓнiка.

Пасля ѓ яго з'явiѓся адзiн, школьны настаѓнiк. Ён пiсаѓ чырвоныя лiсты, апiсваючы сваю блiзкасць да яе. Ён прымусiѓ Рэда задумацца аб жанчынах, жадаючы жанчыну так, як нiколi раней. Ён паглядзеѓ на Этэль Лонг. Як добра яе галава сядзела на плячах! Плечы былi невялiкiмi, але добра сфармiраванымi. Шыя ѓ яе была доѓгая i тонкая, i ад маленькай галоѓкi ѓздоѓж шыi спускалася лiнiя, якая гублялася пад сукенкай, i яго рука хацела iсцi за ёй. Яна была крыху вышэй за яго, так як ён быѓ схiльны да паѓнаты. У Рэда былi шырокiя плечы. З пункту гледжання мужчынскай прыгажосцi яны былi занадта шырокiя. Ён не думаѓ пра сябе ѓ сувязi з паняццем мужчынскай прыгажосцi, хоць той прафесар каледжа, той, хто казаѓ пра прыгажосць свайго цела, той, хто надаваѓ адмысловую ѓвагу развiццю яго i яго сябра Нiла Брэдлi... Магчыма, ён быѓ крыху дзiѓным. Нi Рэд, нi Нiл нiколi пра гэта не казалi. Здавалася, ён заѓсёды збiраѓся пагладзiць Рэда рукамi. Калi яны заставалiся сам-насам, ён заѓсёды запрашаѓ Рэда зайсцi да яго ѓ офiс у будынку каледжа. Ён наблiзiѓся. Ён сядзеѓ за сталом на крэсле, але ѓстаѓ. Вочы яго, перш за такiя птушыныя, вострыя i безасабовыя, раптам, як нi дзiѓна, сталi, як жаночыя вочы, вачыма закаханай жанчыны. Часам у прысутнасцi гэтага чалавека ѓ Рэда ѓзнiкала дзiѓнае пачуццё няѓпэѓненасцi. Нiчога не здарылася. Нiколi нiчога не было сказанае.

Рэд пачаѓ наведваць бiблiятэку ѓ Лэнгдоне. Тым летам было шмат гарачых цiхiх вечароѓ. Часам, прыйшоѓшы з працы ѓ млыне i з'еѓшы абед, ён спяшаѓся патрэнiравацца ѓ гульнi з мячом разам з завадской камандай, але працаѓнiкi млына пасля працоѓнага дня стамлялiся i не маглi доѓга вытрымаць гэты занятак. I вось Рэд, апрануты ѓ бейсбольную форму, вярнуѓся ѓ горад i пайшоѓ у бiблiятэку. Тры вечары на тыдзень бiблiятэка працавала да дзесяцi, хаця народу прыходзiла мала. Часта бiблiятэкар сядзеѓ адзiн.

Ён ведаѓ, што iншы мужчына ѓ горадзе, пажылы мужчына, юрыст, палюе за Этэль Лонг. Гэта яго непакоiла, крыху палохала. Ён падумаѓ аб лiстах, якiя Нiл Брэдлi пiсаѓ яму зараз. Нiл пазнаёмiѓся з жанчынай старэйшыя за яго, i амаль адразу ѓ яго пачалася блiзкасць. "Гэта было нешта цудоѓнае, дзеля чаго варта жыць", - сказаѓ Нiл. Цi была ѓ яго магчымасць яшчэ адной такой блiзкасцi з гэтай жанчынай?

Гэтая думка прывяла Рэда ѓ шаленства. Гэта таксама напалохала яго. Хоць тады ён гэтага не ведаѓ, паколькi мацi Этэль памерла, а яе сястра, старэйшыя за яе, выйшла замуж i пераехала ѓ iншы паѓднёвы горад, а яе бацька ажанiѓся з другой жонкай, ёй, як i Рэду, было не занадта камфортна дома.

Ёй хацелася б, каб ёй не прыйшлося жыць у Лэнгдане, каб яна не вярнулася туды. Яна i другая жонка яе бацькi былi амаль аднаго ѓзросту.

Мачыха ѓ доме Лонгаѓ была бледнай, бледнай бландзiнкай. Хоць Руды Олiвер гэтага не ведаѓ, Этэль Лонг таксама была гатова да прыгод. Калi хлопчык сядзеѓ часам увечары ѓ бiблiятэцы, крыху стомлены, прыкiдваючыся, што чытае або пiша, крадком гледзячы на яе, крадком марачы аб валоданнi ёю, яна глядзела на яго.

Яна ѓзважвала магчымасцi прыгоды з маладым чалавекам, якi для яе быѓ усяго толькi хлопчыкам, i iншага тыпу прыгод з мужчынам значна старэйшыя i зусiм iншага тыпу.

Мачыха пасля замужжа хацела мець уласнае дзiця, але яно не з'явiлася. Яна вiнавацiла ѓ гэтым свайго мужа, бацьку Этэль.

Яна лаялася на мужа. Этэль часам па начах, лежачы ѓ сваёй пасцелi, чула, як яе новая мацi - думка пра яе як аб мацi была абсурднай - мiтусiлiся на бацьку. Часам па вечарах Этэль рана сыходзiла ѓ свой пакой. Там былi мужчына i жонка, жанчына лаялася. Яна рэзка аддавала загады: "Зрабi гэта... зрабi тое".

Бацька быѓ высокi мужчына з чорнымi валасамi, якiя цяпер сядзелi. Ад першага шлюбу ѓ яго было два сыны i дзве дачкi, але абодва сыны памерлi: адзiн дома, дарослым мужчынам, старэйшы за Этэль, а другi, малодшы з яго дзяцей, салдатам, афiцэрам. у Сусветнай вайне.

Старэйшы з двух сыноѓ быѓ хворы. Гэта быѓ бледны адчувальны чалавек, якi хацеѓ стаць вучоным, але з-за хваробы так i не скончыѓ каледж. Ён раптоѓна памёр ад сардэчнай недастатковасцi. Малодшы сын быѓ падобны на Этэль, высокi i стройны. Ён быѓ гонарам свайго бацькi. У бацькi былi вусы i невялiкая вострая бародка, якая, як i яго валасы, ужо пачала сiвець, але ён яе трымаѓ у колеры, звычайна вельмi добра яе афарбоѓваючы. Часам ён цярпеѓ няѓдачу цi быѓ неасцярожны. Аднойчы людзi сустрэлi яго на вулiцы, i вусы пасiвелi, а на наступны дзень, калi яны сустрэлi яго, яны зноѓ сталi чорнымi i блiскучымi.

Яго жонка раскрытыкавала яго з-за яго ѓзросту. Гэта быѓ яе шлях. "Ты павiнен памятаць, што старэеш", - рэзка сказала яна. Часам яна казала гэта з добрым выглядам, але ён ведаѓ, i яна ведала, што яна не праяѓляе дабрынi. "Мне трэба сёе-тое, i я думаю, ты занадта стары, каб даць мне", - думала яна.

"Я хачу квiтнець. Вось я бледная жанчына, не дужа здаровая. Я хачу быць распраѓленай, патоѓшчанай i пашыранай, калi хочаце, пераѓтворанай у сапраѓдную жанчыну. Я думаю, ты не зможаш зрабiць гэта са мной, чорт цябе пабяры. Ты недастаткова мужчына.

Яна гэтага не сказала. Мужчына таксама нечага хацеѓ. Ад сваёй першай жонкi, якая ѓжо памерла, ён стаѓ бацькам чатырох дзяцей, двое з якiх былi сынамi, але абодва сыны ѓжо памерлi. Ён хацеѓ яшчэ аднаго сына.

Ён адчуѓ сябе крыху напалоханым, калi прывёѓ сваю новую жонку да сябе дадому i да сваёй дачкi, сястры Этэль, якая тады не была замужам. Дома ён нiчога не расказаѓ дачкi аб сваiх планах, i ѓ тым жа годзе яна сама выйшла замуж. Аднойчы ѓвечар ён i новая жанчына з'ехалi разам у iншы горад Джорджыi, нiчога не сказаѓшы нi аб адным са сваiх планаѓ, i, калi яны пажанiлiся, ён прывёз яе дадому. Яго дом, як i дом Олiвера, знаходзiѓся на ѓскраiне горада, у канцы вулiцы. Там стаяѓ вялiкi стары паѓднёвы каркасны дом, а за домам, якi належаѓ яму, быѓ пакаты луг. Ён трымаѓ карову на лузе.

Калi ѓсё гэта адбылося, Этэль не было дома ѓ школе. Пасля яна прыехала дадому на летнiя вакацыi. У доме пачала разыгрывацца дзiѓная драма.

Этэль i новая жонка яе бацькi, маладая бландынка з рэзкiм голасам, на некалькi гадоѓ старэйшыя за яе, падобна, сталi сябрамi.

Дружба была прытворствам. Гэта была гульня, у якую яны гулялi. Этэль ведала, i новая жонка ведала. Чатыры людзi хадзiлi разам. Малодшая сястра, тая самая, якая выйшла замуж неѓзабаве пасля таго, як усё пачалося (так, думала Этэль, выбiраючыся з гэтага), не зразумела. У хаце як быццам утварылiся дзве фракцыi: Этэль, высокая, выпешчаная, некалькi вытанчаная, i новая бледная бландынка, жонка яе бацькi ѓ адной фракцыi, i бацька з мужам з малодшай дачкой у iншы. iншы.

Аб каханне,

Маленькае аголенае дзiця з лукам i калчанам стрэл.

Не адзiн мудрэц смяяѓся над каханнем. "Такога не iснуе. Гэта ѓсё глупства". Гэта казалi мудрацы, заваёѓнiкi, iмператары, каралi, мастакi.

Часам чацвёра выходзiлi разам. У нядзелю часам яны ѓсе разам хадзiлi ѓ прэсвiтэрыянскую царкву, разам гуляючы там па гарачай нядзельнай ранiцай вулiцах. Прэзбiтэрыянскi прапаведнiк у Лэнгдоне быѓ чалавекам з сутулымi плячыма i вялiкiмi рукамi. Яго розум быѓ бясконца тупым. Калi ѓ буднiя днi ён гуляѓ па гарадскiх вулiцах, ён высоѓваѓ галаву наперад i трымаѓ рукi за спiной. Ён быѓ падобны на чалавека, якi iдзе наперад супраць моцнага ветру. Ветру не было. Здавалася, ён вось-вось упадзе наперад i пагрузiцца ѓ глыбокiя разважаннi. Яго пропаведзi былi доѓгiмi i вельмi сумнымi. Пазней, калi ѓ Лэнгдоне ѓзнiклi праблемы з працоѓнымi i двое працоѓных у млынавай вёсцы на ѓскраiне горада былi забiтыя намеснiкамi шэрыфа, ён сказаѓ: "Нiводзiн хрысцiянскi служыцель не павiнен праводзiць за iх цырымонiю пахавання. Iх трэба хаваць, як мёртвых мулаѓ". Калi сям'я Лонг хадзiла ѓ царкву, Этэль iшла з новай мачахай, а малодшая сястра iшла з бацькам. Дзве жанчыны iшлi наперадзе астатнiх, ажыѓлена размаѓляючы. "Ты так любiш хадзiць. Твайму бацьку прыемна, што ты пайшоѓ, - сказала бландынка.

"Пасля школьнага жыцця, у горадзе, у Чыкага... вярнуцца дадому сюды... быць такiм мiлым з усiмi намi".

Этэль усмiхнулася. Ёй напалову падабалася бледная хударлявая жанчына, новая жонка яе бацькi. "Цiкава, чаму бацька хацеѓ яе?" Яе бацька ѓсё яшчэ быѓ моцным чалавекам. Гэта быѓ буйны, высокi мужчына.

Новая жонка была злой. "Якая яна добрая маленькая ненавiснiца", - падумала Этэль. Ва ѓсякiм разе, Этэль было не сумна з ёй. Ёй спадабалася.

Усё гэта адбылося да таго, як Рэд Олiвер пайшоѓ у школу, калi ён яшчэ вучыѓся ѓ старэйшай школе.

Прайшло тры гады пасля вяселля яе бацькi, а затым вяселля яе малодшай сястры, калi Этэль не вярталася дадому. Два гады яна працавала, а трэцяе лета наведвала летнюю школу. Яна атрымала адукацыю ѓ Чыкагскiм унiверсiтэце.

Яна атрымала ступень бакалаѓра ва ѓнiверсiтэце, а потым прайшла курс бiблiятэчнай справы. У горадзе Лэнгдон была замацавана новая бiблiятэка Карнегi. Быѓ яшчэ адзiн стары горад, але ѓсе казалi, што ён занадта малы i няварты горада.

Бландынка-жонка па iменi Бланш падбухторвала мужа з нагоды бiблiятэкi.

Яна працягвала прыставаць да мужа, прымушаючы яго выступаць перад зборамi гарадскiх грамадскiх клубаѓ. Хаця ён больш не чытаѓ кнiг, ён усё яшчэ меѓ рэпутацыю iнтэлектуала. Iснавалi клуб Кiванiс i Ротары-клуб. Сама яна пайшла да рэдактара гарадскога штотыднёвiка i напiсала для яго артыкулы. Яе муж быѓ збянтэжаны. - Чаму яна так на гэта настроена? - спытаѓ ён сябе. Ён не разумеѓ i нават саромеѓся. Ён ведаѓ, што яна задумала: уладкавалася бiблiятэкарам у новую бiблiятэку для яго дачкi Этэль, i яе цiкавасць да яго дачкi, амаль равеснiцы яе, збянтэжыѓ яго. Яму гэта здалося крыху дзiѓным, нават ненатуральным. Цi марыѓ ён пра нейкае цiхае хатняе жыццё са сваёй новай жанчынай, пра суцяшаную ёю старасць? У яго была iлюзiя, што яны стануць iнтэлектуальнымi таварышамi, што яна зразумее ѓсе яго думкi, усе яго парывы. - Мы не можам гэтага зрабiць, - сказаѓ ён ёй амаль з ноткай роспачы ѓ голасе.

"Мы не можам зрабiць што?" Бледныя вочы Бланш маглi быць абсалютна безасабовымi. Яна размаѓляла з iм як з незнаёмцам цi як са слугой.

У яго заѓсёды была манера казаць пра рэчы з выглядам канчатковасцi, якая не была канчатковай. Гэта быѓ блеф у дачыненнi да канчатковасцi, надзея на завершанасць, якой з ёй так i не ѓдалося дасягнуць. "Мы не можам працаваць вось так, так адкрыта, так вiдавочна, каб пабудаваць гэтую бiблiятэку, просячы горад унесцi свой уклад, просячы падаткаплацельшчыкаѓ плацiць грошы за гэтую вялiкую бiблiятэку i ѓвесь час - вы разумееце... вы самi прапанавалi даручыць гэтую працу Этэль.

"Гэта будзе занадта падобна на гатовую рэч".

Яму хацелася б нiколi не ѓвязвацца ѓ барацьбу за новую бiблiятэку. "Якая мне справа?" - спытаѓ ён сябе. Яго вяла i падштурхоѓвала да гэтага яго новая жонка. Упершыню з таго часу, як ён ажанiѓся з ёй, яна праявiла цiкавасць да культурнага жыцця горада.

"Мы не можам гэтага зрабiць. Гэта будзе выглядаць як гатовая рэч.

- Так, мая дарагая, гэта ѓжо адрамантавалi. Бланш смяялася над мужам. Пасля замужжа яе голас стаѓ вастрэй. Яна заѓсёды была жанчынай без асаблiвай чырванi на твары, але да замужжа карысталася румянымi.

Пасля замужжа яна не турбавалася. "Якi сэнс?" яна быццам бы казала. У яе былi даволi салодкiя вусны, як у дзiцяцi, але пасля замужжа яе вусны, здавалася, перасохлi. Было нешта пасля замужжа ва ѓсёй яе iстоце, што наводзiла на думку... быццам яна належала не да жывёлы, а да раслiннага царства. Яе сарвалi. Яе нядбайна паклалi ѓбок, на сонца i ветры. Яна высыхала. Вы гэта адчулi.

Яна таксама гэта адчула. Яна не хацела быць тым, чым была, тым, чым рабiлася. Яна не хацела быць непрыемнай мужу. "Цi ненавiджу я яго?" - Спытала яна сябе. Яе муж быѓ добрым чалавекам, якi займаѓ ганаровае становiшча ѓ горадзе i акрузе. Ён быѓ скрупулёзна сумленны, рэгулярна хадзiѓ у царкву, шчыра верыѓ у Бога. Яна назiрала за iншымi жанчынамi, якiя выйшлi замуж. Яна працавала школьнай настаѓнiцай у Лэнгдоне i прыехала туды з iншага горада Джорджыi, каб працаваць настаѓнiцай. У некаторых iншых школьных настаѓнiкаѓ былi мужыкi. Пасля вяселля яна наведвала некаторых з iх у iх дамах i падтрымлiвала з iмi сувязь. У iх нарадзiлiся дзецi, i пасля гэтага мужыкi звалi iх "мацi". Гэта былi свайго роду адносiны мацi i дзiцяцi, дарослага дзiцяцi, якi спаѓ з табой. Мужчына выйшаѓ i паспяшаѓся. Ён зарабляѓ грошы.

Яна не магла гэтага зрабiць, не магла так ставiцца да мужа. Ён быѓ нашмат старэйшы за яе. Яна працягвала заяѓляць аб сваёй адданасцi дачкi мужа Этэль. Яна станавiлася ѓсё больш рашучай, халоднай i рашучай. "Як вы думаеце, што я задумаѓ наконт гэтай бiблiятэкi, набываючы гэтую бiблiятэку?" - спытала яна мужа. Яе тон напалохаѓ i збянтэжыѓ яго. Калi яна гаварыла такiм тонам, яго свет заѓсёды, здавалася, разбураѓся ѓ яго ѓ вушах. "О, я ведаю, пра што ты думаеш", - сказала яна. "Вы думаеце аб сваiм гонары, аб сваiм становiшчы ѓ вачах паважаных людзей гэтага горада. Гэта таму, што вы суддзя Лонг. Ён думаѓ менавiта аб гэтым.

Яна ѓзмацнiлася жорсткасць. "Да чорта горад". Да таго, як ён ажанiѓся на ёй, яна нiколi б не вымавiла ѓ яго прысутнасцi такога слова. Да замужжа яна заѓсёды ставiлася да яго вельмi паважлiва. Ён лiчыѓ яе сцiплай, цiхай, далiкатнай малечай. Да жанiцьбы ён вельмi турбаваѓся, хоць нiчога не сказаѓ ёй аб тым, што ѓ яго ѓ галаве. Ён турбаваѓся аб сваёй годнасцi. Ён адчуваѓ, што яго жанiцьба на жанчыне, нашмат маладзейшы за яго, выклiча размовы. Часта ён дрыжаѓ, думаючы пра гэта. Мужчыны стаяць перад аптэкай у Лэнгдоне i размаѓляюць. Ён думаѓ аб гараджанах, аб Эдзе Грэйѓсе, Томе Макнайце, Уiле Фэлакрафце. Нехта з iх можа сарвацца на пасяджэннi Ротары-клуба, сказаць што-небудзь публiчна. Яны заѓсёды старалiся быць вясёлымi i паважанымi хлопцамi ѓ клубе. За некалькi тыдняѓ да вяселля ён не адважыѓся пайсцi на збор клуба.

Ён хацеѓ сына. У яго было два сыны, i абодва яны памерлi. Гэта магла быць смерць малодшага сына i працяглая хвароба старэйшага, хвароба, якая пачалася яшчэ ѓ дзяцiнстве, i выклiкала ѓ яго ѓласную глыбокую цiкавасць да дзяцей. У яго ѓзнiкла запал да дзяцей, асаблiва да хлопчыкаѓ. Гэта прывяло да таго, што ён атрымаѓ месца ѓ акруговай школьнай радзе. Дзецi горада, гэта значыць дзецi найбольш рэспектабельных белых, i асаблiва сыны такiх сем'яѓ, усе ведалi яго i захаплялiся iм. Ён ведаѓ дзясяткi хлопчыкаѓ па iмёнах. Некалькi пажылых людзей, якiя вучылiся ѓ Лэнгдоне школьнiкам, выраслi i з'ехалi жыць кудысьцi яшчэ, вярнулiся ѓ Лэнгдон. Такi чалавек амаль заѓсёды прыходзiѓ да суддзi. Яго называлi "Суддзя".

- Прывiтанне, суддзя. Якая сардэчнасць, такая добразычлiвасць была ѓ галасах. Такi сказаѓ яму: "Паглядзi сюды, - сказаѓ ён, - я хачу табе сёе-тое сказаць".

Магчыма, ён казаѓ аб тым, што суддзя зрабiѓ для яго. "У рэшце рэшт, мужчына хоча быць высакародным чалавекам".

Мужчына расказаѓ пра тое, што адбылося, калi ён быѓ школьнiкам. "Ты сказаѓ мне тое i тое. Кажу вам, гэта запомнiлася мне".

Суддзя, магчыма, зацiкавiѓся хлопчыкам i ѓ цяжкую хвiлiну адшукаѓ яго, спрабуючы дапамагчы. Гэта быѓ найлепшы бок суддзi.

"Ты не дазволiш мне быць дурнем. Ты памятаеш? Я раззлаваѓся на бацьку i вырашыѓ уцячы з дому. Ты выцягнуѓ гэта з мяне. Памятаеш, як ты размаѓляѓ? -

Суддзя не памятаѓ. Яго заѓсёды цiкавiлi хлопчыкi, ён зрабiѓ хлопчыкаѓ сваiм хобi. Бацькi горада ведалi гэта. У яго была такая рэпутацыя. Калi ён быѓ маладым юрыстам, перш чым стаць суддзёй, ён арганiзаваѓ атрад байскаѓт. Ён быѓ майстрам разведкi. З чужымi сынамi ён заѓсёды быѓ цярплiвейшы i дабрэйшы, чым са сваiмi, быѓ даволi строгi з уласнымi сынамi. Ён так i думаѓ.

"Памятаеш, калi Джордж Грэй, Том Эклз i я напiлiся? Была ноч, я скраѓ у бацькi каня i павозку, i мы паехалi ѓ Тэйларвiл.

"Мы патрапiлi ѓ пераробку. Мне да гэтага часу сорамна думаць пра гэта. Нас ледзь не арыштавалi. Мы збiралiся прывезцi нам некалькi дзяѓчынак-неграѓ. Нас арыштавалi п'янымi i шумнымi. Якiмi маладымi жывёламi мы былi!

"Ведаючы пра ѓсё гэта, ты не пайшоѓ паразмаѓляць з нашымi бацькамi, як зрабiла б большасць мужчын. Вы размаѓлялi з намi. Вы запрасiлi нас у свой офiс аднаго за iншым i пагаварылi з намi. Па-першае, я нiколi не забудуся на тое, што ты сказаѓ.

Значыць, ён iх выцягнуѓ, замяѓ.

"Вы прымусiлi мяне адчуць сур'ёзнасьць жыцьця. Я амаль магу сказаць, што ты быѓ для мяне большы, чым мой бацька.

Суддзя быѓ глыбока занепакоены i раззлаваны пытаннем аб новай бiблiятэцы. "Што падумае горад?"

Гэтае пытанне нiколi не выходзiла ѓ яго з галавы. Для яго было справай гонару нiколi не цiснуць нi на сябе, нi на сваю сям'ю. "У рэшце рэшт, - падумаѓ ён, - я джэнтльмен з Поѓдня, а джэнтльмен з Поѓдня не робiць такiх рэчаѓ. Гэтыя жанчыны!" Ён думаѓ аб сваёй малодшай дачцэ, якая цяпер выйшла замуж, i аб сваёй памерлай жонцы. Малодшая дачка была цiхай i сур'ёзнай жанчынай, як i яго першая жонка. Яна была прыгожай. Пасля смерцi першай жонкi i да яго паѓторнага шлюбу яна была хатняй гаспадыняй свайго бацькi. Яна выйшла замуж за гараджанiна, якi ведаѓ яе яшчэ ѓ старэйшай школе i якi зараз з'ехаѓ у Атланту, дзе працаваѓ у гандлёвым доме.

Па нейкай прычыне, хоць ён часта са шкадаваннем успамiнаѓ тыя днi, праведзеныя з ёй у яго доме, другая дачка нiколi не рабiла асаблiвага ѓражання на бацьку. Яна была прыгожай. Яна была мiлай. Яна нiколi не трапляла ѓ непрыемнасцi. Калi суддзя думаѓ пра жанчын, ён думаѓ пра сваю старэйшую дачку Этэль i жонку Бланш. Цi была большасць жанчын такiмi? Цi ѓсе жанчыны ѓ глыбiнi душы аднолькавыя? "Тут я працаваѓ i працаваѓ, спрабуючы стварыць бiблiятэку для гэтага горада, i зараз усё прыняло такое абарачэнне". Ён не думаѓ пра Этэль у сувязi з бiблiятэкай. Гэта была iдэя яго жонкi. Увесь парыѓ у сабе... ён думаѓ пра гэта ѓжо шмат гадоѓ...

На Поѓднi чыталi недастаткова. Ён ведаѓ гэта з таго часу, як быѓ маладым чалавекам. Ён так i сказаѓ. Сярод большасцi маладых мужчын i жанчын было мала iнтэлектуальнай цiкаѓнасцi. У iнтэлектуальным развiццi Поѓнач, здавалася, нашмат апярэджваѓ Поѓдзень. Суддзя, хаця i не чытаѓ больш, верыѓ у кнiгi i ѓ чытанне. "Чытанне пашырае культуру чалавека", - працягваѓ ён казаць. Калi патрэба ѓ новай бiблiятэцы стала больш вызначанай, ён пачаѓ гутарыць з гандлярамi i прафесiяналамi горада. Ён выступаѓ у Ротары-клубе i атрымаѓ запрашэнне выступiць таксама ѓ клубе Кiванiс. Прэзiдэнт Langdon Mills Том Шоу вельмi дапамог. У млынавым пасёлку павiнен быѓ быць фiлiял.

Усё было ѓладкавана, i будынак, цудоѓная старая паѓднёвая рэзiдэнцыя, быѓ куплены i перабудаваны. Над дзвярыма было напiсана iмя мiстэра Эндру Карнегi.

I была яго ѓласная дачка Этэль, прызначаная гарадскiм бiблiятэкарам. Камiтэт прагаласаваѓ за яе. Гэта была iдэя Бланш. Бланш была той, хто застаѓся ѓ Этэль, каб падрыхтавацца.

Вядома, аб горадзе хадзiлi пэѓныя чуткi. "Нядзiѓна, што яму так хацелася мець бiблiятэку. Гэта пашырае культуру чалавека, так? Гэта пашырае яго кашалёк. Даволi мяккi, так? Iлжывая схема.

Але суддзя Уiлард Лонг не быѓ хiтрым. Ён ненавiдзеѓ усё гэта i нават пачаѓ ненавiдзець бiблiятэку. "Мне хацелася б пакiнуць усё гэта ѓ спакоi". Калi яго дачка была прызначаная на пасаду, ён хацеѓ пратэставаць. Ён гаварыѓ з Бланш. "Я думаю, ёй лепш адмовiцца ад свайго iмя". Бланш засмяялася. - Ты не можаш быць такiм дурнем.

"Я не дазволю згадваць яе iмя".

"Так, вы будзеце. Калi спатрэбiцца, я спушчуся туды i пастаѓлю яго сам".

Самае дзiѓнае ва ѓсёй гэтай гiсторыi заключалася ѓ тым, што ён не мог паверыць, што яго дачка Этэль i яго новая жонка Бланш па-сапраѓднаму кахаюць адзiн аднаго. Няѓжо яны проста ѓступiлi ѓ змову супраць яго самога, каб падарваць яго становiшча ѓ горадзе, прымусiць яго здацца гораду тым, кiм ён не з'яѓляецца i кiм не жадае быць?

Ён стаѓ раздражняльным.

Вы прыносiце ѓ сваю хату тое, што, як вы спадзеяцеся i думаеце, будзе каханнем, а апыняецца, што гэта нейкi новы, дзiѓны выгляд нянавiсцi, якi вы не можаце зразумець. У хату прынеслi нешта, што атручвае паветра. Ён хацеѓ пагаварыць аб усiм гэтым са сваёй дачкой Этэль, калi яна прыйдзе дадому, каб заняць новую пасаду, але яна, падобна, таксама адхiлiлася. Яму хацелася адвесцi яе ѓ бок i малiць яе. Ён не мог. У яго галаве нiчога не было зразумела. Ён не мог сказаць ёй: "Паслухай, Этэль, я не хачу, каб ты была тут". У яго галаве ѓзнiкла дзiѓная думка. Гэта палохала i трывожыла яго. Хоць у нейкi момант здавалася, што гэтыя двое згаварылiся супраць яго самога, у наступны момант яны, здавалася, рыхтавалiся да свайго роду бiтвы сябар з сябрам. Магчыма, яны гэтага дабiвалiся. Этэль, хоць у яе нiколi не было шмат грошай, працавала касцюмерам. Нягледзячы на мiсiс Том Шоу, жонку багатага гарадскога фабрыканта, з усiмi яе грашыма... яна патаѓсцела... Этэль, вiдавочна, была лепш за ѓсiх апранутай, самай сучаснай i стыльна якая выглядае жанчынай. у горадзе.

Ёй было дваццаць дзевяць, а новай жонцы яе бацькi Бланш - трыццаць два. Бланш дазволiла сабе стаць ладнай неахайнай. Здавалася, ёй было ѓсё роѓна, магчыма, яна хацела быць невукам. Яна нават не асаблiва пераборнiчала ѓ купаннi, i калi яна прыходзiла да стала, часам нават яе пазногцi былi бруднымi. Пад нестрыжанымi пазногцямi вiдаць былi маленькiя чорныя палоскi.

Бацька папрасiѓ дачку паехаць з iм у паездку за горад. Ён доѓгi час быѓ чальцом акруговай школьнай рады, i яму прыйшлося пайсцi ѓ школу для неграѓ, i ён сказаѓ, што пайдзе.

Былi непрыемнасцi з-за школьнай настаѓнiцы-негрыцянкi. Нехта паведамiѓ, што незамужняя жанчына цяжарная. Яму прыйшлося пайсцi i пазнаць. Гэта быѓ добры шанц па-сапраѓднаму пагаварыць з дачкой. Магчыма, ён даведаецца што-небудзь пра яе i пра сваю жонку.

"Што пайшло ня так? Раней ты не быѓ такi, як зараз... такi цесны... такi дзiѓны. Магчыма, яна не змянiлася. Ён мала думаѓ пра Этэль, калi былi жывыя яго першая жонка i сыны.

Этэль сядзела побач з бацькам у яго машыне, танным родстэры. Ён утрымлiваѓ яго ѓ чысцiнi i ахайным выглядзе. Дачка была стройнай, даволi добра складзенай i дагледжанай. Яе вочы нiчога яму не сказалi. Адкуль у яе грошы, каб купiць такую вопратку, як яна насiла? Ён адправiѓ яе ѓ горад, на Поѓнач, атрымлiваць адукацыю. Вiдаць, яна змянiлася. Цяпер яна сядзела побач з iм, выглядаючы спакойна i безасабова. "Гэтыя жанчыны", - думаѓ ён, пакуль яны ехалi. Гэта было адразу пасля завяршэння будаѓнiцтва новай бiблiятэкi. Яна прыйшла дадому, каб дапамагчы выбраць кнiгi i ѓзяць на сябе адказнасць. Ён адразу адчуѓ, што ѓ ягоным доме нешта не так. "Я зачынены", - падумаѓ ён. "З чаго?" Нават калi б у яго хаце iшла вайна, было б лепш, каб ён ведаѓ, у чым справа. Мужчына хацеѓ захаваць уласную годнасць. Няѓжо мужчына паступiѓ няправiльна, спрабуючы мець у адной хаце дачку i жонку, амаль аднаго веку? Калi гэта было няправiльна, чаму Бланш так хацелася, каб Этэль была дома? Хоць ён быѓ амаль старым, у вачах яго было занепакоенае выраз занепакоенага хлопчыка, i дачкi было сорамна. "Трэба было б кiнуць гэта", - падумала яна. Трэба было нешта ѓладзiць памiж ёй i Бланш. - Пры чым тут ён, небарака? Большасць мужчын былi вельмi стомныя. Яны так мала разумелi. Мужчына, якi сядзеѓ у той дзень побач з ёй у машыне, вёѓ машыну, пакуль яны ехалi па чырвоных дарогах Джорджыi, скрозь зараснiкi соснаѓ, над невысокiмi ѓзгоркамi... Была вясна, i мужчыны былi на палях, узворваючы ѓраджай бавоѓны наступнага года. , белыя мужчыны i смуглыя мужчыны кiравалi муламi... пахла свежаѓаранай зямлёй i хвоямi... мужчына, якi сядзеѓ побач з ёй, яе бацька, вiдавочна, быѓ тым, хто зрабiѓ гэта з iншай жанчынай... ...гэтая жанчына зараз яе мацi... як абсурдна... гэтая жанчына заняла месца мацi Этэль.

Цi хацеѓ яе бацька, каб яна думала аб гэтай жанчыне як аб сваёй мацi? "Я адважуся сказаць, што ён не зусiм ведае, чаго хоча.

"Мужчыны не будуць глядзець у твар рэчам. Як яны ненавiдзяць глядзець у твар рэчам.

"Немагчыма размаѓляць з мужчынам у такой сiтуацыi, калi ён твой бацька".

Яе ѓласная мацi, калi яна была яшчэ жывая, была для Этэль... кiм менавiта яна была? Мацi была чымсьцi накшталт сястры Этэль. Яшчэ юнай дзяѓчынай яна выйшла замуж за гэтага чалавека, бацьку Этэль. У яе было чацвёра дзяцей.

"Гэты факт, вiдаць, дастаѓляе жанчыне велiзарнае задавальненне", - падумала ѓ той дзень Этэль. Дзiѓная дрыготка прабегла па яе целе пры думцы аб мацi як аб маладой жонцы, якая ѓпершыню адчула ѓ сваiм целе руху дзiцяцi. У тым настроi, якi быѓ у яе ѓ той дзень, яна магла думаць пра сваю мацi, цяпер ужо мёртвую, як пра яшчэ адну жанчыну. Памiж усiмi жанчынамi было нешта, што разумелi толькi нямногiя мужчыны. Як чалавек мог зразумець?

"Там можа быць мужчына. Яму трэба было б стаць паэтам".

Яе мацi, вiдаць, ведала, пасля таго як яна нейкi час была замужам за сваiм бацькам, што чалавек, за якога яна выйшла замуж, хоць i займаѓ ганаровае становiшча ѓ жыццi горада i акругi, хоць i стаѓ суддзёй, але ён быѓ Я жудасна спелы, нiколi не стану сталым.

Ён не мог быць сталым у праѓдзiвым сэнсе гэтага слова. Этэль не ведала дакладна, што яна мела на ѓвазе. "Калi б я мог знайсцi мужчыну, на якога я мог бы глядзець знiзу ѓверх, вольнага чалавека, якi не баiцца ѓласных думак. Ён можа прынесцi мне нешта, што мне трэба.

"Ён мог бы пракрасцiся ѓ мяне, афарбаваць усе мае думкi, усе мае пачуццi. Я - гэта паѓрэч. Я хачу ператварыцца ѓ сапраѓдную жанчыну". У Этэль было тое, што было i ѓ жанчыне Бланш.

Але Бланш была замужам за бацькам Этэль.

I яна гэтага не атрымала.

Што?

Было чаго дабiцца. Смутна Этэль пачала разумець, у чым справа. Тое, што мы былi дома, у доме з Бланш, дапамагло.

Дзве жанчыны неѓзлюбiлi адна адну.

Яны зрабiлi.

Яны гэтага не зрабiлi.

Было нейкае разуменне. У адносiнах памiж жанчынамi заѓсёды будзе нешта, чаго нiводны мужчына, магчыма, нiколi не зразумее.

I тым не менш, кожная жанчына, якая сапраѓды з'яѓляецца жанчынай, усё сваё жыццё будзе хацець гэтага больш за ѓсё ѓ жыццi - сапраѓднага ѓзаемаразумення з мужчынам. Цi дасягнула гэтага яе мацi? У той дзень Этэль пiльна паглядзела на бацьку. Ён хацеѓ аб нечым пагаварыць i не ведаѓ, з чаго пачаць. Яна нiчога не зрабiла, каб дапамагчы. Калi б размова, якую ён задумаѓ, пачалася, яна б нi да чаго не прывяла. Ён бы пачаѓ: "Цяпер ты тут дома, Этэль... Спадзяюся, у вас з Бланш усё будзе добра. Спадзяюся, вы спадабаецеся адзiн аднаму".

"Ды заткнiся." Ты не можаш казаць такое свайму бацьку.

Што да яе самой i жанчыны Бланш... Нiчога з таго, што Этэль думала ѓ той дзень, не было сказанае. - Што тычыцца мяне i вашай Бланш ... мне нiчога не варта, што вы на ёй жанiлiся. Гэта рэч па-за мной. Вы абавязалiся нешта з ёй зрабiць. -

"Вы гэта ведаеце?"

"Вы не ведаеце, што вы зрабiлi. Ты ѓжо пацярпеѓ няѓдачу".

Амерыканскiя мужчыны былi такiмi дурнямi. Там быѓ яе бацька. Ён быѓ добры, высакародны чалавек. Усё сваё жыццё ён шмат працаваѓ. Вельмi шмат паѓднёвых мужчын... Этэль нарадзiлася i вырасла на Поѓднi... яна шмат што ведала... вельмi шмат паѓднёвых мужчын, калi яны былi маладыя... на Поѓднi паѓсюль былi смуглыя дзяѓчаты. Хлопчыку з Поѓдня было лёгка пазнаць некаторыя фiзiчныя аспекты жыцця.

Таямнiца пранiкла. Адчыненыя дзверы. "Гэта не можа быць так проста".

Калi б жанчына магла знайсцi мужчыну, нават грубага мужчыну, якi б устаѓ. Яе бацька дрэнна здагадаѓся пра жанчыну, якую абраѓ сабе ѓ другую жонку. Гэта было вiдавочна. Калi б ён не быѓ такiм няхiтрым, яму ѓсё было б ясна яшчэ да таго, як ён ажанiѓся. Гэтая жанчына абуральна з iм абыходзiлася. Яна вырашыла займець яго i пачала працаваць у пэѓным напрамку.

Яна крыху пацьмянела i стамiлася i таму ажывiлася. Яна старалася здавацца няхiтрай, цiхай, дзiцячай жанчынай.

Яна, вядома, не была нечым падобным. Яна была расчараванай жанчынай. Хутчэй за ѓсё, недзе быѓ мужчына, якога яна сапраѓды хацела. Яна ѓсё сапсавала.

Яе бацька, каб ён не быѓ такiм высакародным чалавекам. Яна была цалкам упэѓнена, што яе бацька, хоць i быѓ паѓднёѓцам... у маладосцi ён не дурэѓ з асмуглымi дзяѓчынкамi. "Можа быць, для яго зараз было б лепш, калi б ён зрабiѓ гэта, калi б ён не быѓ такiм высакародным чалавекам".

Яго новай жанчыне патрэбна была добрая лупцоѓка. "Я б дала ёй адну, калi б яна была маёй", - падумала Этэль.

Магчыма, нават з ёю ёсць шанец. У Бланшы была нейкая жыццёвая сiла, нешта схаванае ѓ ёй, там, пад яе бледнасцю, пад яе брудам. Думкi Этэль вярнулiся ѓ той дзень, калi яна ехала з бацькам да ѓласнай мацi. Паездка аказалася даволi цiхай. Ёй удалося прымусiць бацьку расказаць пра сваё дзяцiнства. Ён быѓ сынам плантатара з Поѓдня, якi валодаѓ рабамi. Некаторыя з акраѓ яго бацькi ѓсё яшчэ захоѓвалiся на яго iмя. Ёй удалося прымусiць яго гаварыць пра тыя днi, калi ён быѓ маладым вясковым хлопчыкам, адразу пасля Грамадзянскай вайны, пра барацьбу белых i чорных за тое, каб прыстасавацца да новага жыцця. Ён хацеѓ пагаварыць аб нечым iншым, але яна яму не дазволiла. Iм было так лёгка кiраваць. Пакуль ён казаѓ, яна думала аб сваёй мацi як аб маладой жанчыне, якая выйшла замуж за Уiларда Лонга. У яе быѓ добры мужчына, высакародны чалавек, мужчына, у адрозненне ад большасцi мужчын-паѓднёѓцаѓ, чалавек, якi цiкавiѓся кнiгамi i здаваѓся iнтэлектуальна жывым. Насамрэч гэта не так. Напэѓна, яе мацi неѓзабаве гэта даведалася.

Жанчыне, мацi Этэль, мужчына, якi ѓ яе быѓ, мусiць, здаваѓся вышэй сярэдняга. Ён не хлусiѓ. Ён не ганяѓся таемна за смуглымi жанчынамi.

Паѓсюль былi карычневыя жанчыны. Лэнгдон, штат Джорджыя, знаходзiѓся ѓ самым сэрцы старога рабаѓладальнiцкага Поѓдня. Карычневыя жанчыны былi нядрэннымi. Яны былi амаральныя. У iх не было праблемаѓ белых жанчын.

Iм трэба было ѓсё больш i больш станавiцца падобнымi на белых жанчын, сутыкаючыся з тымi ж праблемамi, з тымi ж цяжкасцямi ѓ жыццi, але...

У часы яе бацькi, у маладосцi.

Як яму ѓдавалася трымацца так проста? "Я б нiколi гэтага не зрабiла", - падумала Этэль.

Такi мужчына, як яе бацька, пайшоѓ бы наперад i выконваѓ за жанчыну пэѓныя функцыi. У гэтым на яго можна было спадзявацца.

Ён не мог даць жанчыне тое, чаго яна сапраѓды хацела. Магчыма, нiводны амерыканец не змог бы. Этэль толькi што вярнулася з Чыкага, дзе яна вучылася ѓ школе i вучылася на бiблiятэкара. Яна думала пра свае ѓражаннi там... пра спробы маладой жанчыны прабiцца ѓ жыццё, аб тым, што здарылася з ёй у тых нямногiх прыгодах, якiя яна сама здзейснiла, каб утрымацца за жыццё.

Гэта быѓ вясновы дзень. На Поѓначы, у Чыкага, дзе яна пражыла чатыры цi пяць гадоѓ, яшчэ была зiма, а ѓ Джорджыi ѓжо была вясна. Яе паездка з бацькам да будынка негрыцянскай школы, у некалькiх мiлях ад горада, мiма персiкавых садоѓ Джорджыi, мiма баваѓняных палёѓ, мiма маленькiх непафарбаваных хацiн, так густа раскiнутых па зямлi... звычайная дзель ураджая складала дзесяць акраѓ... мiма доѓгiх участкаѓ аб нова думаѓ па новаму клопату па новаму жонцы... што зрабiла гэта свайго роду ключом да яе ѓласных думак аб мужчынах i магчымай сталай сувязi з нейкi яе ѓласны мужчына - яе паездка адбылася да таго, як ёю зацiкавiлiся двое мужчын горада, адзiн вельмi малады, iншы амаль стары. Мужчыны на сваiх мулах аралi палi. Былi карычневыя людзi i белыя людзi, жорсткiя, невуцкiя белыя беднякi Поѓдня. Не ѓсе лясы ѓ гэтай краiне былi хваёвымi. Уздоѓж рачной дарогi, па якой яны ехалi ѓ той дзень, былi ѓчасткi нiзiны. Месцамi чырвоная свежаѓараная зямля, здавалася, сыходзiла прама па схiле ѓ цёмны лес. Смуглы мужчына, кiруючы запрэжкай мулаѓ, падняѓся па схiле прама ѓ лес. Яго мулы знiклi ѓ лесе. Яны там зайшлi i выйшлi. Самотныя хвоi, здавалася, выбягалi з масы дрэѓ, нiбы танцавалi на свежай, толькi што ѓзаранай зямлi. На беразе ракi, нiжэй дарогi, па якой яны ехалi, бацька Этэль цяпер зусiм пагрузiѓся ѓ аповед пра сваё юнае дзяцiнства на гэтай зямлi, расказ, якi яна працягвала расказваць, час ад часу задаючы пытаннi: на беразе ракi раслi балотныя клёны. Ледзь раней лiсце балотных клёнаѓ былi крывава-чырвонымi, але зараз яны сталi зялёнымi. Кiзiл зацвiѓ. Ён свяцiѓся белым на фоне зелянiны новых уцёкаѓ. Персiкавыя сады былi амаль гатовыя да цвiцення, хутка яны ѓзарвуцца вар'яцкiм буянствам цвiцення. На беразе ракi рос кiпарыс. Было вiдаць, як з карычневай стаялай вады i з чырвонага бруду на беразе ракi тырчаць каленi.

Была вясна. Вы адчулi вясну ѓ паветры. Этэль працягвала пазiраць на бацьку. Яна напалову злавалася на яго. Яна павiнна была падтрымлiваць яго, трымаць яго думкi занятымi думкамi аб яго дзяцiнстве. "Што толку?.. ён нiколi не даведаецца, нiколi не зможа даведацца, чаму мы з яго Бланш ненавiдзiм адзiн аднаго, чаму ѓ той жа час мы хочам дапамагчы адзiн аднаму". Яе вочы мелi ѓласцiвасць станавiцца яркiмi, як вочы змеi. Яны былi сiнiмi, i па меры таго, як думкi прыходзiлi i сыходзiлi, часам здавалася, што яны станавiлiся зялёнымi. Яны былi сапраѓды шэрыя, калi ёй было холадна, шэрыя, калi да яе прыходзiла цёпла.

Iнтэнсiѓнасць зламалася. Яна хацела кiнуць гэта. "Мне варта было б заключыць яго ѓ свае абдымкi, як калi б ён усё яшчэ быѓ тым хлопчыкам, пра якога гаворыць", - падумала яна. Без сумневу, яго першая жонка, мацi Этэль, часта рабiла так. Мог быць мужчына, якi ѓсё яшчэ быѓ хлопчыкам, як яе бацька, але тым не менш ведаѓ, што ён хлопчык. "Магчыма, з такiм я справiлася б", - падумала яна.

У ёй расла нянавiсць. У той дзень яно было ѓ ёй як ярка-зялёнае новае вясновае раслiна. Жанчына Бланш ведала, што ѓ ёй ёсць нянавiсць. Вось чаму дзве жанчыны маглi адначасова ненавiдзець i паважаць адна адну.

Калi б яе бацька ведаѓ хоць крыху больш, чым ён ведаѓ, чым ён мог бы калi-небудзь ведаць.

"Чаму ён не мог атрымаць сабе яшчэ адну жонку, калi ён быѓ поѓны рашучасцi мець яшчэ адну жонку, калi ён адчуваѓ, што яна яму патрэбна?..." Яна смутна адчувала смагу бацькi па сыну... Сусветная вайна ѓзяла яго апошнюю адзiн... i ѓсё ж ён мог працягваць, як вечнае дзiця, якiм ён быѓ, мяркуючы, што сусветная усхваляѓ вайну, дапамагаѓ прадаваць аблiгацыi свабоды. .. яна ѓспомнiла дурную прамову, якую аднойчы, перад смерцю мацi, пасля таго, як сын запiсаѓся ѓ войска, пачула ад бацькi. Ён казаѓ аб вайне як аб гаючым сродку. "Яно перавяжа старыя раны тут, у нашай краiне, памiж Поѓначчу i Поѓднем", - сказаѓ ён тады ... Этэль сядзела побач са сваёй мацi i слухала ... мацi крыху збялела ... у жанчын напэѓна ёсць трываць ад сваiх мужчын шмат глупства ... Этэль адчувала, што гэта даволi абсурдна, рашучасць мужчына ѓ дачыненнi да сына мужчынах... жаданне прайграць сябе... мысленне гэта так жудасна важна....

"Чаму, дзеля ѓсяго святога, калi ён хацеѓ яшчэ аднаго сына, ён абраѓ Бланш?"

"Якi мужчына захоча быць сынам Бланш?"

Усё гэта было часткай няспеласцi мужчын, ад якiх жанчына так стамiлася. Цяпер Бланш гэта надакучыла. "Якiя чортавы дзецi", - падумала Этэль. Яе бацьку было шэсцьдзесят пяць. Яе думкi пераключылiся на нешта iншае. "Якая справа жанчынам, цi добры мужчына, якi можа зрабiць з iмi тое, што яны хочуць, цi не?" У яе ѓвайшло ѓ звычку лаяцца, нават у думках. Магчыма, яна атрымала ѓ спадчыну гэта ад Бланш. Яна думала, што ѓ яе ёсць нешта на Бланш. Яна менш стамлялася. Яна зусiм не стамiлася. Часам яна думала, калi была ѓ тым настроi, у якiм была ѓ той дзень... "Я моцная", - думала яна.

"Я магу прычынiць шкоду мноству людзей, перш чым памру".

Яна магла б заняцца чым-небудзь - з Бланш. "Я магла б яе выправiць", - падумала яна. "Гэтая гiсторыя з тым, што яна дазволiла сабе сысцi, якой бы бруднай i патрапанай яна нi была... Гэта можа быць спосабам адхiлiць яго... Гэта быѓ бы не мой шлях".

"Я мог бы забраць яе, прымусiць яе крыху пажыць. Цiкава, цi жадае яна, каб я гэтага зрабiѓ? Думаю, так. Думаю, менавiта гэта яна i задумала".

Этэль сядзела ѓ машыне побач са сваiм бацькам, усмiхаючыся жорсткай i дзiѓнай усмешкай. Аднойчы яе бацька мiмаходам убачыѓ гэта. Гэта яго напалохала. Яна ѓсё яшчэ магла мякка ѓсмiхацца. Яна ведала гэта.

Вось ён, мужчына, яе бацька, збянтэжаны дзвюма жанчынамi, якiх ён зацягнуѓ у свой дом, сваёй жонкай i дачкой, жадаючы спытаць сваю дачку: "Што здарылася?" Не адважваючыся спытаць.

"Са мной адбываюцца рэчы, якiя я не магу зразумець".

"Так, хлопчык. У гэтым вы маеце рацыю. Так, сёе-тое адбываецца".

Два цi тры разы за паездку ѓ той дзень шчокi суддзi залiвалiся чырванню. Ён хацеѓ устанавiць пэѓныя правiлы. Ён хацеѓ стаць заканадаѓцам. "Будзьце добрыя да мяне i iншых. Будзьце высакародныя. Будзь сумленны."

"Паступай з iншымi так, як ты хацеѓ бы, каб iншыя рабiлi з табой".

Бацька Этэль часам моцна напiраѓ, калi яна была дома маленькай дзяѓчынкай. У той час яна была напаѓраздзiраемым хлопчыкам, была энергiчнай, лёгка ѓзбудлiвай. Адзiн час у яе было вар'яцкае жаданне пагуляць з усiмi дрэннымi хлопчыкамi горада.

Яна ведала, якiя з iх былi благiмi. Iм можна было б сказаць, смелым.

Магчыма, яны зробяць з табой што-небудзь падобнае.

На Поѓднi хадзiлi жудасныя размовы аб чыстай i бездакорнай белай жанчыне. Лепш быць мурынкай.

"Дзеля бога, iдзiце сюды. Пастаѓ мне некалькi плям. Не слухайце нiчога, што я кажу. Калi я спалохаюся i закрычу, не звяртайце на мяне ѓвагi. Зрабi гэта. Зрабi гэта."

Напэѓна, быѓ нейкi сэнс у дзiѓных, паѓвар'ятах людзях Расii да рэвалюцыi, якiя хадзiлi i пераконвалi людзей грашыць.

"Зрабi Бога шчаслiвым. Дайце Яму шмат чаго, каб дараваць".

Гэта маглi зрабiць некаторыя з дрэнных белых хлопчыкаѓ з Лэнгдана, штат Джорджыя. Адзiн цi двое амаль атрымалi шанц з Этэль. Быѓ адзiн дрэнны хлопчык, якi наблiзiѓся да яе ѓ хляве, другой ноччу ѓ полi, у полi каля дома яе бацькi, дзе ён трымаѓ сваю карову. Яна сама выпаѓзла ноччу туды. У той дзень ён сказаѓ ёй, што, вярнуѓшыся са школы дадому, рана ѓвечары, адразу пасля наступлення цемры, выпаѓзцi ѓ поле, i хоць яна дрыжала ад страху, яна пайшла. У вачах яго хлопчыка быѓ такi дзiѓны, напалоханы, нецярплiвы i дзёрзкi погляд.

Яна шчасна выбралася з дому, але бацька сумаваѓ па ёй.

"Чорт яго пабяры. Магчыма, я нечаму навучыѓся".

Падобныя ѓспамiны былi i ѓ Бланш. Канечне. Яна была збянтэжаная i збянтэжаная доѓгi-доѓгi час, у дзяцiнстве, у пачатку жаноцкасцi, як i Этэль, калi Бланш нарэшце ѓзяла бацьку Этэль, пайшла за iм i займела яго.

Гэты добры, добры стары хлопчык. О, спадар!

Этэль Лонг была жорсткай, яна блiшчала, катаючыся разам са сваiм бацькам, калi ён аднойчы паехаѓ наведаць школьнага настаѓнiка-негра, якi быѓ нясцiплы, ехаѓ з iм i думаѓ.

Не бачыць у той дзень кiзiла, якi ззяе на фоне зелянiны на беразе ракi, не бачыць белых i смуглых людзей, якiя кiруюць муламi i араюць паѓднёвую зямлю для збору новага ѓраджаю бавоѓны. Белая бавоѓна. Салодкая чысцiня.

Той ноччу яе бацька прыйшоѓ у поле i знайшоѓ яе там. Яна стаяла ѓ полi i дрыжала. Быѓ месяц. Месяца было зашмат. Ён не бачыѓ хлопчыка.

Хлопчык падышоѓ да яе праз поле, калi яна выпаѓзла з дому. Яна бачыла, як ён наблiжаѓся.

Было б дзiѓна, калi б ён быѓ такiм жа сарамлiвым i напалоханым, як яна. Якiмi шанцамi рызыкуюць людзi! Мужчыны i жанчыны, хлопчыкi i дзяѓчынкi, якiя наблiжаюцца адна да адной... у пошуках нейкага цёмнага раю, на дадзены момант. "Цяпер! Зараз! Прынамсi, мы можам адчуць смак гэтага моманту... калi гэта Рай.

"Так бязглузда мы iдзем. Лепш пайсцi памылкова, чым не пайсцi".

Магчыма, хлопчык гэта адчуѓ. У яго была рашучасць. Ён падбег да яе i схапiѓ яе. Ён разарваѓ яе сукенку ѓ шыi. Яна дрыжала. Ён быѓ з тых, каго трэба. Яна выбрала адзiн з правiльных сартоѓ.

Яе бацька не бачыѓ хлопчыка. Калi той ноччу бацька выйшаѓ з дзвярэй Доѓгага дома, яго цяжкiя ногi гучна стукалi па драѓляных прыступках, хлопчык упаѓ на зямлю i папоѓз да плота. Каля плота былi кусты, i ён дабраѓся да кустоѓ.

Дзiѓна, што яе бацька, нiчога не бачачы, усё ж нешта падазраваѓ. Ён быѓ перакананы, што адбылося нешта нядобрае, нешта жахлiвае для яго. Цi былi ѓсе людзi, нават добрыя людзi, такiя як бацька Этэль, блiжэй да жывёл, чым яны калi-небудзь давалi сабе ведаць? Было б лепей, калi б яны далi пра сябе ведаць. Калi б мужчыны адважылiся даць сабе зразумець, што жанчыны маглi б жыць больш свабодна, яны маглi б весцi больш прыемнае жыццё. "У цяперашнiм свеце людзей занадта шмат i недастаткова думак. Мужчынам патрэбна смеласць, а, не маючы яе, яны занадта баяцца жанчын", - падумала Этэль.

"Але навошта мне быѓ дадзены розум? Ува мне занадта шмат жанчыны i недастаткова жанчыны".

У тую ноч у полi яе бацька не ѓбачыѓ хлопчыка. Калi б не месяц, яна, магчыма, сышла б ад бацькi i рушыла ѓслед за хлопчыкам у кусты. Месяца было зашмат. Яе бацька нешта адчуѓ. "Iдзi сюды", - рэзка сказаѓ ён ёй той ноччу, наблiжаючыся да яе праз пашу. Яна не рухалася. У тую ноч яна не баялася яго. Яна ненавiдзела яго. "Iдзi сюды", - працягваѓ ён гаварыць, накiроѓваючыся праз поле да яе. У той час яе бацька не быѓ тым рахманым чалавекам, якiм ён стаѓ пасля таго, як атрымаѓ Бланш. Тады ѓ яго была жанчына, мацi Этэль, якая, магчыма, нават баялася яго. Яна нiколi не пераступала яму дарогу. Цi баялася яна цi проста трывала? Было б нядрэнна ведаць. Было б нядрэнна даведацца, цi заѓсёды так павiнна быць: жанчына дамiнуе над мужчынам цi мужчына над жанчынай. Вульгарнага маленькага хлопчыка, з якiм яна дамовiлася сустрэцца ѓ тую ноч, клiкалi Эрнэст, i хоць бацька не бачыѓ яго ѓ тую ноч, некалькi дзён праз ён раптам спытаѓся ѓ яе: "Вы ведаеце хлопчыка па iмi Эрнэст Уайт?"

"Не", - зманiла яна. "Я хачу, каб ты трымаѓся ад яго далей. Не смей мець з iм нiчога агульнага.

Дык вось, ён ведаѓ, не ведаючы. Ён ведаѓ усiх маленькiх хлопчыкаѓ горада, дрэнных i смелых, i добрых, далiкатных. Этэль нават у дзяцiнстве валодала вострым нюхам. Яна ведала тады, цi, калi не тады, пазней, што сабакi, калi была сука, у якой былi жаданнi... сабака ѓскiнуѓ нос у паветра. Ён стаяѓ напагатове, па стойцы рахмана. Магчыма, за некалькi мiль адсюль шукаѓся сабака-самка. Ён пабег. Многiя сабакi ѓцяклi. Яны сабралiся ѓ зграi, змагаючыся i рыкаючы адзiн на аднаго.

Пасля той ночы ѓ полi Этэль стала злоснай. Яна плакала i клялася, што бацька парваѓ ёй сукенку. "Ён напаѓ на мяне. Я нiчога не рабiѓ. Ён парваѓ маё сукенка. Ён мне балюча."

- Ты нешта задумаѓ, выпаѓзаючы сюды вось так. Што ты задумаѓ?

"Нiчога."

Яна працягвала плакаць. Яна пайшла ѓ дом, рыдаючы. Раптам яе бацька, гэты добры чалавек, загаварыѓ аб сваiм гонары. Гэта гучала так бессэнсоѓна. "Гонар. Добры чалавек."

"Я лепш убачу сваю дачку ѓ магiле, чым не дазволю ёй быць добрай дзяѓчынкай".

"Але што такое добрая дзяѓчынка?"

Мацi Этэль захоѓвала маѓчанне. Яна крыху збялела, слухаючы, як бацька размаѓляе з дачкой, але нiчога не сказала. Магчыма, яна падумала: "Вось з чаго нам трэба пачаць. Мы павiнны пачаць разумець мужчын, якiя яны". Мацi Этэль была добрай жанчынай. Не дзiця, якое слухае размовы бацькi аб сваiм гонары, а жанчына, якой стала дзiця, захаплялася i любiла мацi. "Мы, жанчыны, таксама павiнны вучыцца". Калi-небудзь на зямлi магло б наступiць добрае жыццё, але да гэтага часу было вельмi-вельмi далёка. Гэта мела на ѓвазе нейкi новы вiд узаемаразумення памiж мужчынамi i жанчынамi, разуменне, якое стала больш агульным для ѓсiх мужчын i ѓсiх жанчын, пачуццё адзiнства людзей, якое яшчэ не ѓсвядомiлася.

"Мне б вельмi хацелася быць падобнай на мацi", - падумала Этэль у той дзень пасля таго, як вярнулася ѓ Лэнгдан, каб працаваць там бiблiятэкарам. Яна сумнявалася ѓ сваёй здольнасцi быць тым, пра што думала, калi ехала ѓ машыне з бацькам i потым, седзячы ѓ машыне перад маленькай негрыцянскай школай, напалову закiнутай у сасновым лесе. Яе бацька пайшоѓ у школу, каб даведацца, цi паводзiла сябе дрэнна жанчына, мурынка. Яна задавалася пытаннем, цi можа ён спытаць яе, груба i напрамую. "Магчыма, ён зможа. Яна мурынка", - падумала Этэль.

OceanofPDF.com

ТУТ _ БЫђ А сцэна ѓ галаве Этэль.

Гэта прыйшло ёй у галаву пасля таго, як яе бацька наведаѓ негрыцянскую школу, i яны ехалi дадому пад цёплым вясновым сонцам, ехалi па чырвоных дарогах Джорджыi, праязджалi мiма толькi што ѓзараных палёѓ. Яна мала бачыла палi i не спытала бацьку, як ён трапiѓ у школу з мурынкай.

Магчыма, жанчына паступiла нясцiпла. Магчыма, яе злавiлi. Яе бацька пайшоѓ туды, у маленькую мурынскую школу, а яна засталася ѓ машыне звонку. Ён бы адвёѓ настаѓнiка ѓ бок. Ён не мог спытаць яе наѓпрост, хоць яна была мурынкай. "Кажуць... Гэта праѓда?" Суддзя заѓжды трапляѓ у сiтуацыi. Лiчылася, што ён шмат ведае пра абыходжанне з людзьмi. Этэль усмiхнулася. Яна жыла мiнулым. Па дарозе дадому яна вярнула бацьку да тэмы яго ѓласнага дзяцiнства. Ён спадзяваѓся сур'ёзна пагаварыць з ёй, даведацца ад яе, калi можна, што не так у яго ѓласным доме, але гэта яму не ѓдалося.

Мужчыны аралi чырвоныя палi. Чырвоныя дарогi пятлялi па невысокiх узгорках Джорджыi. За дарогай iшла рака, па берагах якой раслi дрэвы, а з ярка-новай зялёнай лiстоты выглядваѓ белы кiзiл.

Бацька хацеѓ спытаць у яе: "Што дома? Скажы мне. Што вы з маёй жонкай Бланш задумалi?

- Значыць, ты хочаш ведаць?

"Так. Скажы мне."

"Чорт вазьмi, я гэта зраблю. Даведайцеся самi. Вы, мужчыны, такiя разумныя. Даведайцеся самi".

Дзiѓная старая варожасць памiж мужчынамi i жанчынамi. Дзе гэта пачалося? Цi было гэта неабходна? Цi будзе гэта працягвацца заѓсёды?

У нейкi момант у той дзень Этэль хацела быць такой жа, як яе мацi, цярплiвай i добрай у адносiнах да бацькi, а ѓ наступны момант...

"Калi б ты быѓ маiм мужчынам.

Яе думкi былi занятыя драмай яе ѓласнага жыцця ѓ Чыкага, яна думала пра яе зараз, калi ѓсё гэта засталося ѓ мiнулым, i спрабавала яе зразумець. Была адна асаблiвая прыгода. Гэта адбылося ѓ канцы яе вучобы там. Аднойчы ѓвечары яна пайшла абедаць з мужчынам. У той час - гэта было пасля другога шлюбу яе бацькi, калi яна была дома з вiзiтам i вярнулася ѓ Чыкага - план зрабiць яе бiблiятэкарам новай бiблiятэкi ѓ Лэнгдоне ѓжо выношваѓся ѓ розуме Бланш, i, упаѓшы Дзякуючы гэтаму Этэль ѓдалося ѓладкавацца на працу ѓ Чыкагскую публiчную бiблiятэку ... Яна вучылася ѓ бiблiятэцы. Iншая маладая жанчына, якая таксама працавала ѓ бiблiятэцы, пайшла абедаць з Этэль, нейкiм мужчынам i сваiм уласным мужчынам. Гэта была невысокая, даволi поѓная жанчына, маладая i нявопытная ѓ жыццi, чые людзi - вельмi рэспектабельныя людзi, як i людзi Этэль у Лэнгдоне - жылi ѓ прыгарадзе Чыкага.

Дзве жанчыны збiралiся правесцi ноч, адправiцца ѓ прыгоду, а мужчыны, з якiмi яны былi, былi жанатымi мужчынамi. Гэта адбылося толькi што. Гэта арганiзавала Этэль. Яна не магла не задацца пытаннем, як шмат ведала iншая жанчына, наколькi яна невiнаватая.

Быѓ мужчына, з якiм Этэль павiнна была правесцi вечар. Так, ён быѓ дзiѓным чалавекам, новым для яе тыпам. Этэль сустрэла яго аднойчы ѓвечары на вечарынцы. Ён зацiкавiѓ яе. У яе цiкаѓнасцi да яго было нешта ад Этэль, дзяѓчынкi ѓ полi, якая чакае дрэннага маленькага хлопчыка з маленькага мястэчка.

Калi яна ѓпершыню сустрэла гэтага чалавека, яна была на лiтаратурнай вечарынцы, i там прысутнiчала некалькi мужчын i жанчын, якiя займалi бачнае месца ѓ лiтаратурным свеце Чыкага. Па-першае, там быѓ Эдгар Лi Мастэрс, а таксама прыехаѓ Карл Сэндберг, вядомы чыкагскi паэт. Было шмат маладых пiсьменнiкаѓ i некалькi мастакоѓ. Этэль забрала жанчына старэйшая за Этэль, якая таксама працавала ѓ публiчнай бiблiятэцы. Вечарына праходзiла ѓ вялiкай кватэры недалёка ад возера, на Норт-Сайдзе. Вечарына зладзiла жанчына, якая пiсала вершы i выйшла замуж за багатага чалавека. Там было некалькi вялiкiх пакояѓ, запоѓненых людзьмi.

Было дастаткова лёгка вызначыць, хто з iх быѓ знакамiтым. Астатнiя сабралiся навокал, задавалi пытаннi i слухалi. Амаль усе знакамiтасцi былi мужчынамi. Прыйшоѓ паэт па iменi Бодэнхайм i палiѓ люльку з кукурузных катахаѓ. Смярдзела. Людзi працягвалi прыбываць, i неѓзабаве вялiкiя пакоi былi запоѓнены людзьмi.

Такiм чынам, гэта было найвышэйшае жыццё, культурнае жыццё.

На вечарынцы Этэль, пра якую жанчына, якая яе прывяла, адразу ж забылася, блукала даволi бязмэтна. Яна ѓбачыла некалькi чалавек, якiя сядзелi асобна ѓ маленькiм пакоi. Гэта былi вiдавочна невядомыя людзi, як i яна сама, i яна ѓвайшла да iх i села. У рэшце рэшт, яна не магла не думаць: "Я тут самая апранутая жанчына". Яна ганарылася гэтым фактам. Прысутнiчалi жанчыны ѓ даражэйшых сукенках, але амаль без выключэння яны нешта выпусцiлi. Яна ведала гэта. Яна трымала вочы адчыненымi з таго часу, як увайшла ѓ кватэру. "Як шмат неахайнiкаѓ сярод лiтаратарскiх дам", - падумала яна. У тую ноч, хоць яна была па-за сябе, не будучы вядомай пiсьменнiцай або мастачкай, будучы простай супрацоѓнiцай Чыкагскай публiчнай бiблiятэкi i студэнткай, яна была поѓная ѓпэѓненасцi ѓ сабе. Калi нiхто не звяртаѓ на яе ѓвагi, усё ѓ парадку. Людзi працягвалi прыходзiць, тоѓпячыся ѓ кватэры. Да iх звярталiся па iменi. "Прывiтанне, Карл".

"Чаму, Джым, ты тут".

"Прывiтанне, Сара". Маленькi пакой, у якi патрапiла Этэль, выходзiла ѓ калiдор, па якiм людзi ѓваходзiлi ѓ вялiкi пакой, поѓны людзей. Меншы пакой таксама пачаѓ запаѓняцца.

Аднак яна трапiла ѓ невялiкую пабочную плынь ад асноѓнага патоку. Яна глядзела i слухала. Жанчына, якая сядзела побач з ёй, паведамляла сяброѓцы: "Гэта мiсiс Уiл Браѓнлi. Яна пiша вершы. Яе вершы публiкавалiся ѓ "Скрыбнерс", "Харперс" i ѓ многiх iншых часопiсах. Хутка яна павiнна выдаць кнiгу. Высокая жанчына з рудымi валасамi - скульптар. Маленькi, несамавiты на выгляд, вядзе калонку лiтаратурнай крытыкi для адной з чыкагскiх штодзённых газет.

Былi жанчыны i мужчыны. Большасць людзей на вечарыне, вiдавочна, мелi важнае значэнне ѓ лiтаратурным свеце Чыкага. Калi яны яшчэ не дасягнулi нацыянальнай вядомасцi, у iх былi спадзяваннi.

Было нешта дзiѓнае ѓ становiшчы такiх людзей - пiсьменнiкаѓ, мастакоѓ, скульптараѓ i музыкаѓ у амерыканскiм жыццi. Этэль адчувала становiшча такiх людзей, асаблiва ѓ Чыкага, i была здзiѓленая i збянтэжаная. Многiя людзi хацелi стаць пiсьменнiкамi. Чаму? Пiсьменьнiкi заѓсёды пiсалi кнiгi, рэцэнзii на якiя публiкавалiся ѓ газэтах. Была невялiкая ѓспышка энтузiязму або асуджэння, якая вельмi хутка згасла. Iнтэлектуальнага жыцця сапраѓды было вельмi мала. Вялiкi горад расцягнуѓся. Адлегласцi ѓнутры горада былi вялiзнымi. Да людзей, якiя знаходзiлiся ѓнутры, у iнтэлектуальных колах горада, было i захапленне, i пагарда.

Яны знаходзiлiся ѓ вялiкiм гандлёвым горадзе, згубiѓшыся ѓ iм. Гэта быѓ недысцыплiнаваны горад, цудоѓны, але несфармаваны. Гэта быѓ якi змяняецца горад, заѓсёды якi расце, што змяняецца, заѓсёды станавiѓся больш.

З боку горада, звернутай да возера Мiчыган, праходзiла вулiца, на якой стаяѓ галоѓны будынак публiчнай бiблiятэкi. Гэта была вулiца з вялiзнымi офiснымi будынкамi i гатэлямi, з аднаго боку было возера i доѓгi вузкi парк.

Гэта была вулiца, якая прадзiмалася вятрамi, цудоѓная вулiца. Хтосьцi сказаѓ Этэль, што гэта самая цудоѓная вулiца ѓ Амерыцы, i яна ѓ гэта паверыла. Многiя днi гэта была залiтая сонцам i вулiца, якая прадзiмалася ветрам. Рака матораѓ цякла. Там былi шыкоѓныя крамы i цудоѓныя гатэлi, i прыбрана апранутыя людзi гулялi ѓзад i наперад. Этэль любiла вулiцу. Ёй падабалася надзець прыбраную сукенку i прагуляцца там.

За гэтай вулiцай, на захадзе, цягнулася сетка цёмных, падобных на тунэлi вулiц, якiя не робяць мудрагелiстых i нечаканых паваротаѓ, як у Нью-Ёрку, Бостане, Балтыморы i iншых старых амерыканскiх гарадах, гарадах, якiя Этэль наведала, калi адправiлася ѓ падарожжа. менавiта для гэтай мэты, а вулiцы, пракладзеныя кратамi, якiя iдуць прама на захад, iдуць на поѓнач i поѓдзень.

Этэль, выконваючы сваю працу, была вымушана адправiцца на захад, у фiлiял публiчнай бiблiятэкi Чыкага. Пасля заканчэння ѓнiверсiтэта i вучобы на бiблiятэкара яна жыла ѓ маленькiм пакойчыку на нiжнiм Мiчыган-авеню, нiжэй Лупа, i кожны дзень iшла па Мiчыган-авеню ѓ Мэдысан, дзе садзiлася на машыну.

У той вечар, калi яна пайшла на вечарынку i сустрэла там чалавека, з якiм яна пасля пайшла абедаць i з якiм у яе пазней адбылася прыгода, якая аказала глыбокi ѓплыѓ на яе погляды на жыццё, яна была ѓ стане бунту. У яе заѓсёды былi такiя перыяды. Яны прыходзiлi i сыходзiлi, i, прайшоѓшы праз адзiн з iх, яна даволi забавiлася сама сабой. Праѓда заключалася ѓ тым, што яна была ѓ бунце з таго часу, як прыехала ѓ Чыкага.

Вось яна, высокая прамая жанчына, крыху мужападобная. Яна магла б лёгка стаць больш-менш мужнай. Яна вучылася ва ѓнiверсiтэце чатыры гады i, калi не вучылася ва ѓнiверсiтэце, працавала ѓ горадзе цi была дома. Яе бацька быѓ далёка не багатым чалавекам. Ён атрымаѓ у спадчыну крыху грошай ад свайго бацькi, i яго першы шлюб прынёс яму некаторыя грошы, i ён валодаѓ паѓднёвымi сельскагаспадарчымi ѓгоддзямi, але зямля не прыносiла вялiкага даходу. Яго заробак быѓ невялiкi, i, апроч Этэль, у яго былi яшчэ дзецi, пра якiх трэба было клапацiцца.

Этэль перажывала адзiн з перыядаѓ свайго бунту супраць мужчын.

На лiтаратурным вечары ѓ той вечар, калi яна сядзела хутчэй убаку... не адчуваючы сябе забытай... яна ведала толькi тую пажылую жанчыну, якая прывяла яе на вечарынку... навошта гэтай жанчыне хвалявацца пра яе, набыѓшы яе там... мужчына.

Ва ѓнiверсiтэце быѓ мужчына, малады выкладчык, якi таксама пiсаѓ i публiкаваѓ вершы, энергiчны малады чалавек, якi даглядаѓ яе. Якiм дзiѓным вiдовiшчам былi яго заляцаннi! Яна не клапацiлася пра яго, але яна выкарыстоѓвала яго.

Спачатку, сустрэѓшы яе, ён стаѓ пытацца ѓ яе, цi можна яму прыехаць да яе i заняць яе месца, а затым стаѓ дапамагаць ёй у працы. Дапамога была неабходна. Этэль мала клапацiлася аб некаторых сваiх занятках. Яны ёй перашкаджалi.

Вам трэба было выбраць пэѓную колькасць даследаванняѓ. Iспыты ва ѓнiверсiтэце былi цвёрдымi. Калi ты адставаѓ, цябе выкiдвалi. Калi б яе выгналi, яе бацька раззлаваѓся б, i ёй прыйшлося б вярнуцца ѓ Лэнгдон, штат Джорджыя, каб жыць. Малады iнструктар мне дапамог. "Паслухайце, - сказаѓ ён, калi павiнен быѓ адбыцца iспыт, - гэта будуць прыкладна такiя пытаннi, якiя будзе задаваць гэты чалавек". Ён ведаѓ. Ён падрыхтаваѓ адказы. "Вы iм так адказваеце. Ты справiшся. Перад iспытам ён працаваѓ з ёй гадзiнамi. Якiм жартам былi чатыры гады ва ѓнiверсiтэце! Якое пустое марнаванне часу i грошай для такога чалавека, як яна!

Гэта было тое, чаго хацеѓ ад яе бацька. Ён прыносiѓ ахвяры, абыходзiѓся без рэчаѓ i збiраѓ грошы, каб даць ёй магчымасць зрабiць гэта. Яна не хацела спецыяльна быць адукаванай, iнтэлектуальная жанчына. Больш за ѓсё на свеце яна думала, што ёй хацелася б быць багатай жанчынай. "Божа, - падумала яна, - калi б у мяне было больш грошай".

У яе была iдэя... яна цалкам магла быць абсурднай... яна магла запазычыць яе з чытання раманаѓ... здавалася, у большасцi амерыканцаѓ была даволi ѓстойлiвая iдэя, што шчасця можна дасягнуць праз багацце... вось можа быць жыццё, у якiм яна сапраѓды зможа функцыянаваць. Для такой жанчыны, як яна, з несумнеѓным шыкам, тут магло б знайсцiся месца. Часам ёй нават снiлася, пад уплывам чытання, пра нейкае слаѓнае жыццё. У кнiзе аб ангельскiм жыццi яна прачытала аб нейкай лэдзi Блесiнгтан, якая жыла ѓ часы Пiла ѓ Англii. Гэта было, калi каралева Вiкторыя была яшчэ маладой дзяѓчынай. Лэдзi Блесiнгтан пачала сваё жыццё як дачка малавядомага iрландца, якi выдаѓ яе замуж за багатага i непрыемнага чалавека.

Тады цуд. Яе бачыѓ лорд Блесiнгтан, вельмi багаты ангельскi дваранiн. Вось яна, сапраѓдная прыгажуня, i, без сумневу, як Этэль, стыльная жанчына, схаваная вось так. Высакародны ангелец павёз яе ѓ Англiю, дамогся разводу i ажанiѓся на ёй. Яны адправiлiся ѓ Iталiю ѓ суправаджэннi маладога французскага дваранiна, якi стаѓ палюбоѓнiкам лэдзi Блесiнгтан. Яе высакародны спадар, падобна, не пярэчыѓ. Малады чалавек быѓ цудоѓны. Несумненна, стары лорд хацеѓ якога-небудзь сапраѓднага ѓпрыгожвання для свайго жыцця. Яна дала яму гэта.

Вялiкая цяжкасць з Этэль заключалася ѓ тым, што яна не была зусiм беднай. "Я прадстаѓнiца сярэдняга класа", - падумала яна. Гэтае слова яна дзесьцi падхапiла, магчыма, ад свайго прыхiльнiка, выкладчыка каледжа. Яго звалi Гаральд Грэй.

Вось яна, усяго толькi маладая амерыканка з сярэдняга класа, закiнутая ѓ натоѓпе амерыканскага ѓнiверсiтэта, а пазней якая страцiлася ѓ натоѓпе Чыкага. Яна была жанчынай, якая заѓсёды хацела адзенне, хацела насiць каштоѓнасцi, хацела ездзiць на добрым аѓтамабiлi. Без сумневу, усе жанчыны былi такiмi, хаця многiя нiколi ѓ гэтым не прызнавалiся. Гэта адбылося таму, што яны ведалi, што яны не маюць шанцаѓ. Яна ѓзяла Vogue i iншыя жаночыя часопiсы, напоѓненыя фатаграфiямi апошнiх парыжскiх сукенак, сукенак, аблiпальных цела высокiх стройных жанчын, вельмi падобных на яе. Былi фатаграфii загарадных хат, людзей, якiя пад'язджаюць да дзвярэй загарадных хат на вельмi элегантных аѓтамабiлях... магчыма, на рэкламных старонках часопiсаѓ. Якiм чыстым, прыгожым i першакласным усё здавалася! На фатаграфiях, якiя яна бачыла ѓ часопiсах, яна часам ляжала адна ѓ сваiм ложку ѓ маленькiм пакоi... гэта была нядзельная ранiца... фатаграфii, якiя азначаюць, што жыццё цалкам магчымае для ѓсiх амерыканцаѓ... гэта значыць, калi б яны былi сапраѓднымi амерыканцамi, а не замежным смеццем... калi б яны былi шчырымi i працавiтымi... калi б у iх...

"Божа, але я б хацела выйсцi замуж за багатага чалавека", - падумала Этэль. "Калi б у мяне была магчымасць. Мне было б напляваць, кiм ён быѓ". Яна не зусiм гэта мела на ѓвазе.

Яна ѓвесь час залазiць у даѓгi, ёй даводзiлася ѓсё будаваць i будаваць, каб атрымаць адзенне, якое, на яе думку, ёй было патрэбна. "У мяне няма нiчога, чым можна было б прыкрыць сваю галiзну", - казала яна часам iншым жанчынам, якiх сустракала ва ѓнiверсiтэце. Ёй нават прыйшлося папрацаваць, каб навучыцца шыць, i ёй заѓсёды даводзiлася думаць аб грошах. У вынiку яна заѓсёды жыла ѓ даволi ѓбогiм памяшканнi, абыходзячыся без шматлiкiх простых прадметаѓ раскошы, якiя былi ѓ iншых жанчын. Яшчэ будучы студэнткай, ёй так хацелася выглядаць шыкоѓна перад светам i ва ѓнiверсiтэце. Ёй вельмi захаплялiся. Нi адна з iншых студэнтак нiколi не наблiжалася да яе заблiзка.

Там было двое цi трое... даволi мяккiя маленькiя дзявочыя iстоты... якiя закахалiся ѓ яе. Яны пiсалi невялiкiя цыдулкi i дасылалi кветкi ѓ яе пакой.

Яна цьмяна ѓяѓляла, што яны азначаюць. "Не для мяне", - сказала яна сабе.

Часопiсы, якiя яна бачыла, размовы, якiя яна чула, кнiгi, якiя яна чытала. З-за перыядычных прыступаѓ нуды яна стала чытаць раманы, i гэта было памылкова прынята за цiкавасць да лiтаратуры. Улетку, паехаѓшы дадому ѓ Лэнгдон, яна ѓзяла з сабой тузiн раманаѓ. Чытанне зарадзiла ѓ галаве Бланш думка аб тым, што яна працуе гарадскiм бiблiятэкарам.

Тамака былi фатаграфii людзей, заѓсёды ѓ хвалебныя летнiя днi, у месцах, куды хадзiлi толькi багатыя. Удалечынi вiдаць было мора i поле для гольфа ѓ мора. Па вулiцы хадзiлi прыгожа апранутыя маладыя людзi. "Божа, я мог бы нарадзiцца для такога жыцця". На карцiнах заѓсёды была вясна цi лета, а калi надыходзiла зiма, высокiя жанчыны ѓ дарагой футра займалiся зiмовымi вiдамi спорту ѓ суправаджэннi прыгожых юнакоѓ.

Хоць Этэль была народжанай паѓднёѓцам, у яе было мала iлюзiй адносна жыцця на Поѓднi Амерыкi. "Гэта ѓбогае", - падумала яна. Людзi з Чыкага, з якiмi яна сустракалася, пыталiся ѓ яе пра жыццё на Поѓднi. "Хiба ѓ вашым жыццi там, унiзе, няма вялiзнага зачаравання? Я заѓсёды чуѓ аб зачараваннi жыцця на Поѓднi".

"Шарм, чорт вазьмi!" Этэль гэтага не сказала, хаця так i думала. "Няма сэнсу рабiць сябе залiшне непапулярным", - падумала яна. Некоторым людям такая жизнь может показаться весьма очаровательной... людям определенного склада... ни в коем случае не дуракам, она знала это... она думала, что ее собственная мать нашла жизнь на Юге, со своим мужем-юристом, который так мало понимал... так полон он был своих буржуазных добродетелей, верил в свою честность, в свою честь, в свою глубоко религиозную натуру... ее мать сумела не быць няшчаснай.

Яе мацi магла б валодаць некаторым зачараваннем паѓднёвага жыцця, людзi Поѓначы любяць так балбатаць, негры заѓсёды вакол дома i на вулiцах... Негры звычайна даволi спрытныя, хлусяць, працуюць на белых... доѓгiя гарачыя маркотныя днi паѓднёвага лета.

Яе мацi пражыла сваё жыццё, глыбока пагрузiѓшыся ѓ гэтае жыццё. Этэль i яе мацi нiколi па-сапраѓднаму не размаѓлялi. Памiж ёй i светлавалосай мачахай заѓсёды было нешта накшталт паразумення, як пазней. Нянавiсць Этэль расла i расла. Цi была гэта мужчынская нянавiсць? Магчыма, што гэта так. "Яны такiя самаздаволеныя, якiя захраснулi ѓ гразi", - падумала яна. Што ж тычыцца яе асаблiвай цiкавасцi да кнiг, таго, што яна была iнтэлектуалкай, то гэта быѓ жарт. Многiя iншыя жанчыны, якiх яна сустрэла, калi пачала вучыцца на бiблiятэкара, здавалiся зацiкаѓленымi i нават паглынутымi.

Без сумневу, людзi, якiя напiсалi хукi, думалi, што яны нешта задумалi. Некаторыя з iх сапраѓды былi. Яе любiмым пiсьменнiкам быѓ iрландзец Джордж Мур. "Пiсьменнiкi павiнны ствараць жыццё для тых з нас, чыё жыццё шэрае, не такое ѓжо i шэрай", - думала яна. З якой радасцю яна прачытала "Успамiны пра маё мёртвае жыццё" Мура. "Каханне павiнна быць такiм", - падумала яна.

Былi гэтыя аматары Мура ѓ гасцiнiцы ѓ Арле, яны адпраѓлялiся ноччу ѓ маленькае французскае правiнцыйнае мястэчка, каб знайсцi пiжамы, крамнiка, пакой у гасцiнiцы, якая была такiм расчараваннем, а затым цудоѓны пакой, якi яны пазней знойдзены. Не турбуйцеся аб душах адзiн аднаго, аб граху i наступствах граху. Пiсьменнiк любiѓ прыгожую нiжнюю бялiзну на сваiх дамах; яму падабалiся мяккiя, хупавыя, аблiпальныя сукенкi, далiкатна саслiзгваюць з жаночых формаѓ. Такая бялiзна надавала жанчынам, якiя насiлi яго, нешта сваё элегантнае, сваю багатую мяккасць i цвёрдасць. У большасцi кнiг, якiя чытала Этэль, усё пытанне прызямлення, на яе думку, было занадта перабольшана. Хто гэтага хацеѓ?

Лепш бы я была высакакласнай шлюхай. Калi б жанчына магла толькi выбiраць сабе мужчын, гэта было б не так ужо дрэнна. Этэль падумала, што так думала больш жанчын, чым мужчыны маглi сабе ѓявiць. Яна думала, што мужчыны ѓ цэлым дурнi. "Гэта дзецi, якiя жадаюць, каб iх песцiлi ѓсё жыццё", - падумала яна. Аднойчы ѓ чыкагскай газеце яна ѓбачыла фатаграфiю i прачытала аповяд аб прыгодах жанчыны-разбойнiцы, i яе сэрца падскочыла. Яна прадставiла, як уваходзiць у банк i трымае яго, атрымлiваючы такiм чынам за некалькi хвiлiн тысячы долараѓ. "Калi б была магчымасць сустрэць сапраѓды першакласнага разбойнiка, i ён закахаѓся б у мяне, я б закахалася ѓ яго, добра", - падумала яна. У часы Этэль, калi яна, на яе думку, зусiм выпадкова, звязалася, вядома, заѓсёды на гранi, з лiтаратурным светам, вельмi многiя пiсьменнiкi, якiя тады прыцягвалi больш за ѓсё ѓвагi ... па-сапраѓднаму папулярныя, тыя, якiя ёй сапраѓды падабалiся, тыя, у каго хапiла розуму пiсаць толькi пра жыццё багатых, i паспяховыя ... якiя мелi гучныя iмёны, Тэадор Драйзер, Сiнклер Льюiс i iншыя, займалiся такiмi нiзкагатунковымi людзьмi.

"Чорт iх пабяры, яны пiшуць пра такiх жа людзей, як я, злоѓленых знянацку".

Або яны распавядаюць гiсторыi аб працоѓных i iх жыццi... або аб маленькiх фермерах на бедных фермах у Агаё, Iндыяне цi Аёве, аб людзях, якiя раз'язджаюць на "Фордах", аб наймiту, закаханым у нейкую наёмную дзяѓчыну, якi iдзе з ёй у лес. , яе смутак i спалох пасля таго, як яна даведаецца, што яна такая. Якая рознiца?

"Уяѓляю, як будзе пахнуць ад такога наймiта", - падумала яна. Пасля таго, як яна скончыла ѓнiверсiтэт i ѓладкавалася на працу ѓ фiлiял Чыкагскай публiчнай бiблiятэкi... гэта было далёка ѓ Вест-Сайдзе... дзень за днём раздавала брудна-брудныя кнiгi брудна-брудным людзям... маючы весялiцца i паводзiць сябе так, як быццам табе гэта падабаецца... такiя стомленыя, стомленыя твары...

Або маладыя хлопчыкi.

Хлопчыкам падабалася чытаць аб злачыннасцi, злачынцах або каѓбоях у нейкiм смутным месцы, вядомым як "Далёкi Захад". Этэль не вiнавацiла iх. Ёй прыйшлося ехаць дадому ѓначы на трамваi. Наступiлi дажджлiвыя ночы. Машына прабегла мiма змрочных сцен заводаѓ. У машыне тоѓпiлiся працоѓныя. Якiмi чорнымi i маркотнымi здавалiся вулiцы горада пад лiхтарамi, бачнымi з вокнаѓ аѓтамабiляѓ, i як далёка-далёка былi людзi з рэкламных малюнкаѓ у Vogue, людзi з загараднымi хатамi, мора ѓ дзвярэй, якая раскiнулася лужкi з велiзарнымi алеямi, абсаджанымi цянiстымi дрэвамi, тыя, хто ѓ дарагiх машынах, у багатых машынах, у багатых машынах. Некаторыя з рабочых у машыне, вiдаць, былi ѓ адным i тым жа адзеннi з дня ѓ дзень, нават з месяца ѓ месяц. Паветра было цяжкiм ад волкасцi. У машыне смярдзела.

Этэль змрочна сядзела ѓ машыне i часам бляднела. На яе ѓтаропiѓся працоѓны, магчыма, малады. Нiхто з iх не адважваѓся сядзець надта блiзка. Яны невыразна адчувалi, што яна павiнна належаць нейкаму знешняму свету, далёкаму ад iх свету. "Хто гэтая дама? Як яна патрапiла сюды, у гэтую частку горада? спыталi яны сябе. Нават самы нiзкааплатны працоѓны ѓ нейкi момант свайго жыцця гуляѓ па некаторых вулiцах цэнтра Чыкага, нават па Мiчыган-авеню. Ён прайшоѓ мiма ѓваходаѓ у вялiкiя гатэлi, адчуваючы, магчыма, няёмкасць i недарэчнасць".

Ён бачыѓ такiх жанчын, як Этэль, якiя выходзiлi з такiх месцаѓ. Выявы жыцця багатых i паспяховых людзей, якiя яны ѓяѓлялi сабе, некалькi адрознiвалiся ад ладу жыцця Этэль. Гэта выказаѓ больш стары Чыкага. Там былi вялiкiя салоны, усе пабудаваныя з мармуру, са срэбнымi далярамi на падлозе. Адзiн рабочы расказаѓ iншаму пра адзiн чыкагскi дом прастытуцыi, пра якi ён чуѓ. Сябар быѓ там аднойчы. "Ты патанула ѓ шаѓковых дыванах па каленi. Жанчыны там былi апранутыя як каралевы".

Фатаграфiя Этэль была не такой. Ёй хацелася элегантнасцi, стылю, свету колеру i руху. Урывак, прачытаны ѓ кнiзе ѓ той дзень, прагучаѓ у яе ѓ галаве. Там апiсваѓся дом у Лондане.

"Можна прайсцi праз гасцiную, аздобленую золатам i рубiнамi, напоѓненую выдатнымi бурштынавымi вазамi, якiя належалi iмператрыцы Жазэфiне, i патрапiць у доѓгую вузкую бiблiятэку з белымi сценамi, на якiх люстэркi чаргуюцца з панэлямi з кнiгамi ѓ багатых вокладках. Праз высокае акно ѓ канцы былi бачныя дрэвы Гайд-парку. Вакол пакоя стаялi канапы, пуфiкi, эмаляваныя сталы, пакрытыя бiбелотамi, i лэдзi Марроу ѓ жоѓтай атласнай сукенцы, апранутая ѓ сукенку з блакiтнага атласа з надзвычай нiзкiм выразам..."

"Амерыканскiя пiсьменнiкi, якiя называюць сябе сапраѓднымi пiсьменнiкамi, пiшуць пра такiх людзей", - думала Этэль, аглядаючы трамвай уверх i ѓнiз, яе вочы разглядалi трамвай, напоѓнены працоѓнымi чыкагскай фабрыкi, якiя накiроѓвалiся дадому пасля цэлага дня працы. праца... чорт ведае якiя маркотныя, цесныя кватэркi... вiскочуць брудныя дзеткi, якiя граюць на падлозе... сама, нажаль, едзе туды, куды не лепш... грошай у кiшэнях палову часу няма ... ёй даводзiлася часта абедаць у маленькiх танных кафэтэрыях... ёй самой даводзiлася скупiцца i жраць, кахання, надзеях такiх людзей.

Не тое каб яна ненавiдзела iх, працоѓных i працаѓнiц, якiх яна бачыла ѓ Чыкага. Яна старалася, каб яны не iснавалi для яе. Яны былi падобныя на белых людзей з фабрычнага пасёлка на ѓскраiне яе роднага горада Лэнгдон, яны былi такiмi, якiмi негры заѓсёды былi для жыхароѓ Поѓдня, гэта значыць, ва ѓсякiм разе, такiмi, якiмi былi палявыя негры.

У нейкiм сэнсе ёй даводзiлася чытаць кнiгi пiсьменнiкаѓ, якiя пiсалi аб такiх людзях. Яна павiнна была iсцi ѓ нагу з часам. Людзi ѓвесь час задавалi пытаннi. У рэшце рэшт, яна планавала стаць бiблiятэкарам.

Часам яна брала ѓ рукi такую кнiгу i дачытвала яе да канца. - Ну, - сказала яна, адкладаючы яго, - i што з гэтага? Якое значэнне маюць такiя людзi?

Што да мужчын, якiя непасрэдна цiкавiлiся Этэль i думалi, што хочуць яе.

У якасцi прыкладу можна прывесцi выкладчыка ѓнiверсiтэта Гаральда Грэя. Ён пiсаѓ лiсты. Падобна, гэта была яго страсць. Некалькi мужчын, з якiмi ѓ яе быѓ мiмалётны флiрт, былi менавiта такiмi. Усе яны былi iнтэлектуаламi. У ёй было нешта прывабнае, вiдаць, такога кшталту, i ѓсё ж, калi яна атрымала гэта, яна ѓзненавiдзела яго. Яны ѓвесь час спрабавалi залезцi ѓ яе душу або важдалiся з уласнай душой. Гаральд Грэй быѓ менавiта такiм. Ён спрабаваѓ падвергнуць яе псiхааналiзу, i ѓ яго былi даволi вадзянiстыя блакiтныя вочы, схаваныя за тоѓстымi акулярамi, даволi тонкiя валасы, старанна прычасаныя, вузкiя плечы, не занадта моцныя ногi. Ён рассеяна iшоѓ па вулiцы, спяшаючыся. У яго заѓсёды былi кнiгi пад пахай.

Калi выйсцi замуж за такога чалавека... яна паспрабавала ѓявiць, што жыве з Гаральдам. Праѓда, верагодна, заключалася ѓ тым, што яна шукала мужчыну вызначанага тыпу. Можа быць, гэта наогул лухта аб тым, што яна жадае прыгожай адзежы i вызначанага элегантнага становiшча ѓ жыццi.

Будучы чалавекам, якi нялёгка ставiѓся да iншых, яна была вельмi самотная, часта бывала адна нават у прысутнасцi iншых. Яе розум заѓсёды быѓ скiраваны наперад. У ёй было нешта мужчынскае, гэта значыць у яе выпадку толькi нейкая смеласць, не вельмi жаноцкая, хуткi палёт фантазii. Яна магла пасмяяцца над сабой. Яна была ѓдзячная за гэта. Яна ѓбачыла Гаральда Грэя, якi спяшаецца па вулiцы. У яго быѓ пакой побач з унiверсiтэтам, i каб патрапiць на заняткi, не трэба было iсцi праз вулiцу, дзе ва ѓнiверсiтэцкiя гады ѓ яе быѓ пакой, але пасля таго, як ён пачаѓ звяртаць на яго ѓвагу, ён часта гэта рабiѓ. "Дзiѓна, што ён закахаѓся ѓ мяне", - падумала яна. "Калi б ён фiзiчна быѓ крыху больш мужчынам, калi б ён быѓ моцным, нахабным мужчынам, або буйным, спартсменам або кiмсьцi ѓ гэтым родзе... або калi б ён быѓ багаты".

Было ѓ Гаральдзе нешта вельмi рахманае, абнадзейлiвае i ѓ той жа час па-хлапечы сумнае. Ён заѓсёды корпаѓся сярод паэтаѓ, знаходзiѓ для яе вершы.

Цi ён чытаѓ кнiгi аб прыродзе. Ён вучыѓся на фiласофскiм факультэце ѓнiверсiтэта, але сказаѓ ёй, што сапраѓды хацеѓ стаць натуралiстам. Ён прынёс ёй кнiгу чалавека па iменi Фабр, нешта аб гусенiцах. Яны, гусенiцы, поѓзалi па зямлi цi сiлкавалiся лiсцем дрэѓ. "Няхай", - падумала Этэль. Яна раззлавалася. "Праклён. Гэта не мае дрэвы. Няхай яны агаляюць дрэвы".

Нейкi час яна трымалася за маленькага iнструктара. У яго было мала грошай, i ён працаваѓ над доктарскай дысертацыяй. Яна пайшла з iм гуляць. У яго не было машыны, але ён некалькi разоѓ вазiѓ яе на абеды ѓ прафесарскiя дамы. Яна дазволiла яму наняць таксi.

Часам па вечарах ён браѓ яе з сабой у далёкiя паездкi. Яны пайшлi на захад i поѓдзень. За кожную гадзiну, праведзеную разам, прыходзiлася гэтулькi даляраѓ i дзесяцiцэнтавiкоѓ. "Я не дам яму шмат чаго за яго грошы", - падумала яна. "Цiкава, хапiла б у яго нахабства паспрабаваць атрымаць грошы, калi б ён ведаѓ, наколькi лёгка я буду для прыдатнага чалавека". Ездзiла як мага даѓжэй: "Пойдзем па гэтай дарозе", зацягваючы тайм-аѓт. "Ён мог бы пражыць тыдзень на тое, што я яму прымушаю", - падумала яна.

Яна дазваляла яму купляць ёй кнiгi, якiя яна не хацела чытаць. Чалавек, магчыма, якi сядзiць цэлы дзень i назiрае за дзеяннямi гусенiц, мурашак цi нават гнаявых жукоѓ, дзень за днём, месяц за месяцам - вось чым ён захапляѓся. "Калi ён сапраѓды хоча мяне, яму лепш што-небудзь задумаць. Калi б ён збiѓ мяне з ног. Калi б ён мог. Думаю, гэта тое, што мне трэба".

Успомнiлiся смешныя моманты. Аднойчы ѓ нядзелю яна была з iм у працяглай паездцы на арандаванай машыне. Яны пайшлi ѓ месца пад назвай Парк Палас. Яму трэба было нешта зрабiць. Гэта пачало яго непакоiць. "Сапраѓды, - пыталася яна сябе ѓ той дзень, - чаму я так яго пагарджаю?" Ён з усяе сiлы стараѓся быць з ёй мiлым. Ён заѓсёды пiсаѓ ёй лiсты. У лiстах ён быѓ значна смялейшы, чым калi быѓ з ёй.

Ён хацеѓ спынiцца каля лесу, на ѓзбочыне дарогi. Яму трэба было гэта зрабiць. Ён нервова перасоѓваѓся на аѓтамабiльным сядзеннi. "Ён, вiдаць, сапраѓды вельмi пакутуе", - падумала яна. Яна была задаволеная. Злосць авалодала ёю. "Чаму ён не кажа тое, што хоча?"

Калi справа ѓ тым, што ён занадта сарамлiвы, каб выкарыстоѓваць пэѓныя словы, напэѓна ён мог нейкiм чынам паведамiць ёй, чаго ён хоча. - Паслухай, мне трэба пайсцi ѓ лес аднаму. Клiча прырода."

Ён быѓ страшэнна гарачы на прыродзе... прыносiѓ ёй кнiгi аб гусенiцах i гнаявых жуках. Нават калi ѓ той дзень ён нервова круцiѓся на сядзенне, ён спрабаваѓ выдаць гэта за захапленне прыродай. Ён круцiѓся i круцiѓся. "Глядзi, - крычаѓ ён. Ён паказаѓ на дрэва, якое расце каля дарогi. "Хiба гэта не цудоѓна?"

"Ты сам па сабе цудоѓны", - падумала яна. Гэта быѓ дзень лёгкiх аблокаѓ, якiя плылi, i ён прыцягнуѓ да iх увагу. "Яны падобныя на вярблюдаѓ, якiя перасякаюць пустыню".

"Ты б сам хацеѓ пабыць адзiн у пустынi", - падумала яна. Усё, што яму было патрэбна, гэта адзiнокая пустыня цi дрэва памiж iм i ёй.

Гэта быѓ яго стыль: ён гаварыѓ аб прыродзе, усё гаварыѓ аб ёй, аб дрэвах, палях, рэках i кветках.

I мурашкi i гусенiцы...

А потым быць такiм страшэнна сцiплым у адным простым пытаннi.

Яна дазволiла яму пакутаваць. Два цi тры разы ён амаль уцёк. Яна выйшла з iм з машыны, i яны пайшлi ѓ лес. Ён прыкiнуѓся, што бачыць нешта ѓдалечынi, сярод дрэѓ. - Пачакай тут, - сказаѓ ён, але яна пабегла за iм. "Я таксама хачу паглядзець", - сказала яна. Жарт быѓ у тым, што чалавек, якi ѓ той дзень вёѓ машыну, шафёр... ён быѓ даволi круты гарадскi тып... жаваѓ тытунь i пляваѓся...

У яго быѓ невялiкi кiрпаты нос, нiбы зламаны ѓ бойцы, а на шчацэ быѓ шнар, як ад нажавога парэза.

Ён ведаѓ, што адбываецца. Ён ведаѓ, што Этэль ведала, што ведае.

Этэль нарэшце дазволiла iнструктару сысцi. Яна павярнулася i пайшла па сцяжынцы да машыны, стамiѓшыся ад гульнi. Гаральд пачакаѓ некалькi хвiлiн, перш чым далучыцца да яе. Вельмi верагодна, што ён агледзеѓся б, цi не знойдзе ён кветкi, якую можна было б сарваць...

Прыкiнуцца, што менавiта гэтым ён i займаѓся, спрабуючы знайсцi для яе кветку. Жарт быѓ у тым, што шафёр ведаѓ. Магчыма, ён быѓ iрландцам. Калi яна дабралася да машыны, якая чакала каля дарогi, ён ужо ѓстаѓ з кiроѓчага сядзення i стаяѓ там. - Ты дазволiѓ яму заблудзiцца? ён спытаѓ. Ён ведаѓ, што яна разумее, што ён мае на ѓвазе. Ён плюнуѓ на зямлю i ѓхмыльнуѓся, калi яна села ѓ машыну.

Этэль была на лiтаратурнай вечарынцы ѓ Чыкага. Мужчыны i жанчыны хадзiлi курыць цыгарэты. Быѓ невялiкi паток размоѓ. Людзi знiклi на кухнi кватэры. Там падавалi кактэйлi. Этэль сядзела ѓ маленькiм пакоi ѓ калiдоры, i да яе падышоѓ мужчына. Ён заѓважыѓ яе, абраѓ. Побач з ёй стаяла пустое крэсла, ён падышоѓ i сеѓ. Ён быѓ прамым. "Вiдаць, тут нiхто нiчога не ѓяѓляе. Я Фрэд Уэлс ", - сказаѓ ён.

"Для цябе гэта нiчога не значыць. Не, я не пiшу раманаѓ i эсэ. Я не малюю i не леплю. Я не паэт". Ён пасмяяѓся. Ён быѓ новым чалавекам для Этэль. Ён смела паглядзеѓ на яе. Яго вочы былi шаравата-блакiтнымi, халоднымi, як i яе ѓласныя. "Прынамсi, - падумала яна, - ён смелы".

Ён адзначыѓ яе. "Ты мне спатрэбiшся", - магчыма, падумаѓ ён. Ён шукаѓ жанчыну, якая б яго пацешыла.

Ён быѓ у старой гульнi. Мужчына хацеѓ расказаць пра сябе. Ён хацеѓ, каб жанчына слухала, рабiла ѓражанне i здавалася паглынутай, калi ён казаѓ пра сябе.

Гэта была мужчынская гульня, але жанчыны былi не лепшыя. Жанчына хацела, каб ёю захаплялiся. Ёй хацелася прыгажосцi асобы, i ёй хацелася, каб мужчына ѓсведамляѓ яе прыгажосць. "Я магу падтрымаць амаль любога мужчыну, калi ён лiчыць мяне прыгожай", - думала часам Этэль.

"Паслухайце, - сказаѓ мужчына, якога яна ѓбачыла на вечарынцы, чалавек па iменi Фрэд Уэлс, - вы не адзiн з iх, цi не так?" Ён зрабiѓ хуткi рух рукой у бок астатнiх, якiя сядзелi ѓ маленькiм пакоi, i ѓ бок тых, хто знаходзiѓся ѓ вялiкiм пакоi непадалёк. - Магу паспрачацца, што не. Ты так не выглядаеш, - сказаѓ ён, усмiхаючыся. "Ня тое, каб я меѓ нешта супраць гэтых людзей, асаблiва мужчын. Я мяркую, што яны выбiтныя людзi, прынамсi, некаторыя з iх.

Мужчына засмяяѓся. Ён быѓ жывы, як факстэр'ер.

"Я сам пацягнуѓ за нiтачкi, каб патрапiць сюды", - сказаѓ ён, смеючыся. "Я сапраѓды не належу. А вы? Вы лепiце? Многiя жанчыны так робяць. Яны вымаюць гэта такiм чынам. Магу паспрачацца, што не. Гэта быѓ мужчына гадоѓ трыццацi пяцi, вельмi стройны i жывы. Ён працягваѓ усмiхацца, але яго ѓсмешка не была вельмi глыбокай. Маленькiя ѓсмешкi змянялiся адна за адной на яго вострым твары. У яго былi вельмi выразныя рысы асобы, такiя, якiя можна было ѓбачыць у рэкламе цыгарэт цi адзення. Па нейкай прычыне ён прымусiѓ Этэль падумаць пра прыгожага, пародзiстага сабаку. Рэклама... "самы апрануты мужчына ѓ Прынстане"... "чалавек у Гарвардзе, якi, хутчэй за ѓсё, даб'ецца поспеху ѓ жыццi, абраны сваiм класам". Ён быѓ у добрага краѓца. Яго адзенне не была кiдкай. Яны, без сумневу, былi бездакорна правы.

Ён нахiлiѓся, каб нешта прашаптаць Этэль, наблiзiѓшы свой твар да яе твару. - Я не думаѓ, што ты адзiн з iх, - сказаѓ ён. Яна нiчога не расказала яму пра сябе. Было вiдаць, што ѓ iм панаваѓ нейкi рэзкi антаганiзм у адносiнах да прысутных на вечарыне знакамiтасцяѓ.

"Паглядзi на iх. Яны думаюць, што яны проста адкiды, цi не так?

"Да рысу iхнiя вочы. Тут шпацыруюць з важным выглядам, жанчыны-знакамiтасцi шукаюць ласкi перад мужчынамi-знакамiтасцямi, жанчыны-знакамiтасцi таксама выхваляюцца".

Ён не сказаѓ гэтага адразу. Гэта мелася на ѓвазе ѓ яго манеры. Ён прысвяцiѓ ёй вечар, вадзiѓ яе i знаёмiѓ са знакамiтасцямi. Здавалася, ён ведаѓ iх усiх. Ён успрымаѓ рэчы як належнае. "Вось, Карл, iдзi сюды", - скамандаваѓ ён. Гэта быѓ загад Карлу Сэндбергу, буйному шыракаплечаму мужчыну з сiвымi валасамi. Было нешта ѓ манерах Фрэда Уэлса. Ён рабiѓ уражанне на Этэль. "Бачыце, я называю яго па iменi. Я кажу: "Iдзi сюды", i ён прыходзiць". Ён клiкаѓ да сябе розных людзей: Бэна, Джо i Фрэнка. "Я хачу, каб ты пазнаёмiѓся з гэтай жанчынай".

"Яна паѓднёѓка", сказаѓ ён. Ён улавiѓ гэта з прамовы Этэль.

"Яна тут самая прыгожая жанчына. Вам няма пра што турбавацца. Яна не нейкi мастак. Яна не будзе прасiць цябе нi аб якiх паслугах.

Ён стаѓ знаёмым i даверным.

- Яна не будзе прасiць вас напiсаць прадмову да якога-небудзь зборнiку вершаѓ, нiчога ѓ гэтым родзе.

"Я не ѓдзельнiчаю ѓ гэтай гульнi", - сказаѓ ён Этэль, - "i ѓсё ж я таксама". Ён адвёѓ яе на кухню кватэры i прынёс ёй кактэйль. Ён запалiѓ для яе цыгарэту.

Яны стаялi крыху ѓбаку, удалечынi ад натоѓпу людзей, пацешыла Этэль. Ён растлумачыѓ ёй, кiм ён быѓ, усё яшчэ усмiхаючыся. "Мяркую, я самы нiзкi з людзей", - весела сказаѓ ён, але пры гэтым ветлiва ѓсмiхнуѓся. У яго былi малюсенькiя чорныя вусы, i, пакуль ён казаѓ, ён iх пагладжваѓ. Яго гаворка дзiѓным чынам нагадвала брэх маленькага сабачкi на дарозе, сабакi, рашуча брэшучы на аѓтамабiль на дарозе, на аѓтамабiль, якi праехаѓ паварот.

Ён быѓ чалавекам, якi зарабiѓ грошы на патэнтным медыцынскiм бiзнэсе i ѓ спешцы ѓсё растлумачыѓ Этэль, пакуль яны стаялi разам. "Я адважуся сказаць, што вы жанчына з сям'i, будучы паѓднёѓцам. Ну, я не. Я заѓважыѓ, што амаль ва ѓсiх паѓднёѓцаѓ ёсць сям'я. Я з Аёвы".

Вiдавочна, ён быѓ чалавекам, якi жыѓ сваёй пагардай. Ён казаѓ пра тое, што Этэль - паѓднёѓец, з пагардай у голасе, з пагардай да таго, што ён стараѓся трымаць сябе ѓ руках, як бы кажучы - смеючыся: "Не спрабуй навязаць мне гэта, таму што ты паѓднёѓец.

"Гэтая гульня са мной не пойдзе.

"Але паглядзiце. Я смяюся. Я не сур'ёзна.

"Тая! Тая!"

"Цiкава, цi падобны ён на мяне", - падумала Этэль. "Цiкава, цi такi я?"

Ёсць пэѓныя людзi. Яны вам не надта падабаюцца. Ты застаешся побач з iмi. Яны вучаць вас рэчам.

Ён нiбы прыйшоѓ на вечарынку толькi для таго, каб знайсцi яе, i, знайшоѓшы яе, застаѓся задаволены. Адразу ж, сустрэѓшы яе, ён захацеѓ пайсцi. - Давай, - сказаѓ ён, - давай пойдзем адсюль. Тут нам давядзецца пастарацца, каб здабыць напоi. Няма дзе прысесцi. Мы не можам казаць. Мы тут не маем нiякага значэння".

Яму хацелася апынуцца дзе-небудзь, у атмасферы, дзе ён мог бы здацца сабе важнейшым.

"Давайце адправiмся ѓ цэнтр горада, у адзiн з вялiкiх гатэляѓ. Мы можам паабедаць там. Я паклапачуся аб напоях. Глядзi на мяне." Ён працягваѓ усмiхацца. Этэль гэта не хвалявала. У яе было дзiѓнае ѓяѓленне пра гэтага чалавека з таго моманту, як ён упершыню прыйшоѓ да яе. Было адчуванне Мефiстофеля. Яна была здзiѓленая. "Калi ён такi, то я даведаюся пра яго", - падумала яна. у цэнтры горада, дзе ён знайшоѓ для яе месца ѓ цiхiм кутку. З напоямi ён справiѓся.

Ён, здавалася, хацеѓ растлумачыцца i пачаѓ расказваць ёй пра свайго бацьку. "Я буду казаць пра сябе. Вы не пярэчыце?" Яна сказала, што не. Ён нарадзiѓся ѓ акруговым горадзе штата Аёва. Ён растлумачыѓ, што яго бацька займаецца палiтыкай i павiнен быѓ стаць скарбнiкам акругi.

У рэшце рэшт, у гэтага чалавека была свая гiсторыя. Ён расказаѓ Этэль аб сваiм мiнулым.

У Аёве, дзе ён правёѓ сваё дзяцiнства, доѓгi час усё iшло добра, але потым яго бацька выкарыстаѓ сродкi акругi для нейкiх уласных спекуляцый i трапiѓся. Наступiѓ перыяд дэпрэсii. Акцыi, набытыя яго бацькам з маржой, рэзка ѓпалi. Яго заспелi знянацку.

Гэта, як зразумела Этэль, адбылося прыкладна ѓ той час, калi Фрэд Уэлс вучыѓся ѓ старэйшай школе. "Я не марнаваѓ час на тое, каб маркоцiцца", - сказаѓ ён ганарлiва i хутка. "Я прыехаѓ у Чыкага".

Ён растлумачыѓ, што ён разумны. "Я рэалiст", сказаѓ ён. "Я не змякчаю словы. Я разумны. Я страшэнна разумны.

- Iду ѓ заклад, што я дастаткова разумны, каб убачыць цябе наскрозь, - сказаѓ ён Этэль. "Я ведаю, хто ты. Вы незадаволеная жанчына". Ён усмiхнуѓся, сказаѓшы гэта.

Этэль ён не падабаѓся. Ёй было весяла i цiкава. У нейкiм сэнсе ён ёй нават падабаѓся. Прынамсi, ён прынёс палёгку пасля некаторых мужчын, якiх яна сустрэла ѓ Чыкага.

Яны працягвалi пiць, пакуль мужчына размаѓляѓ i пакуль падавалася замоѓленая iм вячэра, а Этэль любiла выпiць, хоць выпiѓка не моцна на яе ѓплывала. Выпiѓка прынесла палёгку. Гэта надало ёй смеласцi, хаця напiвацца было зусiм не весела. Яна напiлася ѓсяго адзiн раз, i калi зрабiла гэта, засталася адна.

Гэта было ѓвечары, калi яна яшчэ была ва ѓнiверсiтэце, перад iспытам. Гаральд Грэй дапамагаѓ ёй. Ён пакiнуѓ яе, i яна пайшла ѓ свой пакой. У яе там была бутэлька вiскi, i яна ѓсё яе выпiла. Пасля гэтага яна ѓпала ѓ ложак i адчула сябе дрэнна. Вiскi не зрабiла яе п'янай. Здавалася, гэта ѓзбудзiла яе нервы, зрабiла яе розум незвычайна халодным i ясным. Хвароба прыйшла пасля гэтага. "Я больш так не зраблю", - сказала яна сабе тады.

У рэстаране Фрэд Уэлс працягваѓ тлумачыцца. Ён нiбыта лiчыѓ неабходным растлумачыць сваю прысутнасць на лiтаратурным вечары, як бы кажучы: "Я не з iх лiку. Я не хачу быць такiм".

"Мае думкi так не небяспечныя", - падумала Этэль. Яна гэтага не сказала.

Ён прыехаѓ у Чыкага маладым чалавекам, якi толькi што скончыѓ школу, i праз некаторы час пачаѓ знаёмiцца з артыстычнай i лiтаратурнай публiкай. Несумненна, веданне такiх людзей надавала чалавеку, такому чалавеку, як ён сам, пэѓнае становiшча. Ён купляѓ iм абеды. Ён хадзiѓ з iмi.

Жыццё - гульня. Ведаць такiх людзей - гэта ѓсяго толькi адна рука ѓ гульнi.

Ён стаѓ калекцыянерам першых выданняѓ. "Гэта добры план", - сказаѓ ён Этэль. "Здаецца, гэта адносiць цябе да пэѓнага класа, i, акрамя таго, калi ты пранiклiвы, ты можаш на гэтым зарабiць, гэта значыць няма нiякай прычыны, калi ты сочыш за сваiм крокам, чаму ты павiнен губляць грошы".

Так ён улiѓся ѓ лiтаратурную публiку. Яны былi, падумаѓ ён, дзiцячымi, эгаiстычнымi i адчувальнымi. Яны пацешылi мужчыну. Большасць жанчын, падумаѓ ён, былi даволi мяккiя i легкадумныя.

Ён працягваѓ усмiхацца i пагладжваць вусы. Ён займаѓся першымi выданнямi i ѓжо меѓ цудоѓную калекцыю. "Я завязу цябе паглядзець на iх", - сказаѓ ён.

"Яны ѓ маёй кватэры, але маёй жонкi няма ѓ горадзе. Канешне, я не чакаю, што ты пойдзеш туды са мной сёння ѓвечары.

- Я ведаю, што ты не дурань.

"Я не такi дурань, каб думаць, што цябе можна так лёгка займець, што цябе можна сарваць, як саспелы яблык з дрэва", - вось што ён падумаѓ.

Ён прапанаваѓ вечарынку. Этэль магла б знайсцi iншую жанчыну, а ён - iншага мужчыну. Атрымалася б добрая невялiкая вечарынка. Яны вячэралi ѓ рэстарацыi, а потым iшлi да яго на кватэру паглядзець яго кнiгi. - Ты не грэблiвы, так? ён спытаѓ. "Ведаеце, там будзе яшчэ адна жанчына i яшчэ адзiн мужчына.

- Маёй жонкi яшчэ месяц не будзе ѓ горадзе.

"Не", - сказала Этэль.

Увесь той першы вечар ён правёѓ у рэстаране, тлумачачыся. "Для некаторых людзей, самых разумных, жыццё - гэта проста гульня", - растлумачыѓ ён. Ты дастаеш з гэтага ѓсё, што можаш. Былi розныя людзi, якiя гулялi ѓ гэтую гульню па-рознаму. Некаторыя, паводле яго слоѓ, лiчылiся вельмi i вельмi рэспектабельнымi. Яны, як i ён, займалiся бiзнэсам. Ну, яны не прадавалi патэнтаваныя лекi. Яны прадавалi вугаль, жалеза цi машыны. Цi яны кiравалi заводамi цi шахтамi. Гэта ѓсё была адна гульня. Грашовая гульня.

"Ведаеш, - сказаѓ ён Этэль, - я думаю, што ты таго ж гатунку, што i я.

"Цябе таксама нiчога асаблiвага не захоплiвае.

"Мы адной пароды".

Этэль не адчувала сябе ѓсцешанай. Ёй было весела, але ѓ той жа час крыху крыѓдна.

"Калi гэта праѓда, то я не хачу, каб гэта было так".

I ѓсё ж яе зацiкавiла, магчыма, яго ѓпэѓненасць, яго смеласць.

Хлопчыкам i маладым чалавекам ён жыѓ у мястэчку ѓ Аёве. Ён быѓ адзiным сынам у сям'i, i было тры дачкi. У ягонага бацькi, здавалася, заѓсёды было шмат грошай. Яны жылi добра, дзеля гэтага горада яны жылi даволi на шырокую нагу. Былi аѓтамабiлi, конi, вялiкi дом, грошы трацiлiся направа i налева. Кожнаму дзiцяцi ѓ сям'i бацька даваѓ дапаможнiк. Ён нiколi не пытаѓся, на што яны былi патрачаны.

Потым здарылася аварыя, i бацька патрапiѓ у турму. Ён пражыѓ нядоѓга. На шчасце, былi грошы на страхоѓку. Мацi i дочкi, выявiѓшы асцярожнасць, змаглi зладзiць. "Мяркую, мае сёстры выйдуць замуж. Яны гэтага яшчэ не зрабiлi. Нiводнаму з iх не ѓдалося зачапiць чалавека", - сказаѓ Фрэд Уэлс.

Ён сам хацеѓ стаць газетчыкам. Гэта было яго запалам. Ён прыехаѓ у Чыкага i ѓладкаваѓся рэпарцёрам у адну з чыкагскiх штодзённых газет, але неѓзабаве адмовiѓся ад яе. Па ягоных словах, грошай на гэта не хапiла.

Ён шкадаваѓ аб гэтым. "Я быѓ бы выдатным газетчыкам", - сказаѓ ён. "Нiшто не ѓзрушыла б мяне, нiшто не збянтэжыла б мяне". Ён працягваѓ пiць, есцi i казаць пра сябе. Магчыма, выпiтае iм спiртное зрабiла яго смялей у размовах, больш неразумным. Гэта не зрабiла яго п'яным. "На яго гэта дзейнiчае гэтак жа, як i на мяне", - падумала Этэль.

"Выкажам здагадку, што рэпутацыя мужчыны або жанчыны павiнна быць разбурана", - весела сказаѓ ён. "Скажам, з-за сэксуальнага скандалу, чагосьцi ѓ гэтым родзе... таго, што так агiдна многiм з гэтых лiтаратараѓ, якiх я ведаю, многiм так званым людзям высокага класа. "Хiба яны не шмат чыстых?" Праклятыя дзецi. Этэль здавалася, што мужчына перад ёй, вiдаць, ненавiдзiць людзей, сярод якiх яна яго знайшла, людзей, чые кнiгi ён збiраѓ. У iм, як i ѓ ёй, была блытанiна эмоцый. Ён працягваѓ казаць весела, усмiхаючыся, без вонкавага праявы эмоцый.

Пiсьменнiкi, сказаѓ ён, вышэйшыя пiсьменнiкi таксама былi беспрынцыповыя. У такога чалавека быѓ раман з нейкай жанчынай. Што здарылася? Праз некаторы час гэтаму прыйшоѓ канец. "Насамрэч кахання не iснуе. Гэта ѓсё глупства i лухта", - заявiѓ ён.

"З такiм чалавекам, вялiкiм лiтаратурным дзеячам, ха! Поѓны слоѓ, як i я.

"Але робiць так шмат чортавых прэтэнзiй наконт слоѓ, якiя ён прамаѓляе.

"Як быццам усё ѓ свеце сапраѓды мела такое вялiкае значэнне. Што ён робiць пасля таго, як усё скончана з нейкай жанчынай? Ён робiць з гэтага лiтаратурны матэрыял.

"Ён нiкога не падманвае. Усе ведаюць."

Ён вярнуѓся да сваiх размоѓ аб тым, каб быць газетчыкам, i спынiѓся на гэтым. "Выкажам здагадку, жанчына, скажам, замужняя". Ён сам быѓ жанатым чалавекам, ажанiѓся з жанчынай, якая была дачкой чалавека, якi валодаѓ бiзнэсам, якiм ён зараз займаѓся. Мужчына быѓ мёртвы. Цяпер ён кантраляваѓ бiзнэс. Калi яго ѓласная жонка... - Ёй лепш са мной не дурэе... Я такога дакладна не пацярплю, - сказаѓ ён.

Дапусцiм, жанчына, замужам i ѓсё такое, закруцiць раман з мужчынам, а не са сваiм мужам. Ён уяѓляѓ сябе газетчыкам, якi расказвае такую гiсторыю. Гэта былi выдатныя людзi. Нейкi час ён працаваѓ рэпарцёрам, але нi адна такая справа не трапiла ѓ яго рукi. Здаецца, ён шкадаваѓ аб гэтым.

"Яны выбiтныя людзi. Яны багатыя цi займаюцца мастацтвам, вялiкiя людзi займаюцца мастацтвам, палiтыкай цi нечым у гэтым родзе". Мужчыну ѓдалося запусцiць. "I вось жанчына спрабуе мяне апрацаваць. Дапусцiм, я галоѓны рэдактар газеты. Яна прыходзiць да мяне. Яна плача. "Дзеля бога, памятайце, што ѓ мяне ёсць дзецi".

- У цябе ёсць, га? Чаму ты не падумаѓ пра гэта, калi ѓвязаѓся ѓ гэтую справу? Маленькiя дзецi, якiя разбурылi сваё жыццё. Фадж! Цi было маё ѓласнае жыццё разбурана з-за таго, што мой бацька памёр у турме? Магчыма, гэта паранiла маiх сясцёр. Я ня ведаю. Iм можа быць цяжка знайсцi рэспектабельнага мужа. Я б разарваѓ яе прама на часткi. Я не пацярплю лiтасцi.

У гэтым чалавеку была нейкая дзiѓная, яркая, ззяючая нянавiсць. "Я такi? Божа, дапамажы мне, я такi?" Этэль задумалася.

Ён хацеѓ зрабiць камусьцi балюча.

Фрэд Уэлс, якi прыехаѓ у Чыкага пасля смерцi бацькi, нядоѓга заставаѓся ѓ газетнай гульнi. Для яго не было дастаткова грошай, каб зарабiць. Ён патрапiѓ у рэкламу, у рэкламнае агенцтва ѓ якасцi капiрайтара. "Я мог бы стаць пiсьменнiкам", - заявiѓ ён. Насамрэч ён напiсаѓ некалькi апавяданняѓ. Гэта былi мiстычныя гiсторыi. Яму падабалася iх пiсаць, i ѓ яго не было праблемаѓ з публiкацыяй. Ён пiсаѓ для аднаго з часопiсаѓ, якiя друкуюць такiя рэчы. "Я таксама напiсаѓ праѓдзiвыя прызнаннi", - сказаѓ ён. Ён засмяяѓся, расказваючы пра гэта Этэль. Ён уяѓляѓ сябе маладой жонкай з мужам, хворым на сухоты.

Яна заѓсёды была нявiннай жанчынай, але асаблiва не хацела ёю быць. Яна павезла мужа на Захад, у Арызону. Мужа амаль не было, але ён пратрымаѓся два цi тры гады.

Менавiта ѓ гэты час жанчына з апавядання Фрэда Уэлса змянiла яму. Там быѓ мужчына, малады чалавек, якога яна хацела, i таму яна выпаѓзала з iм па начах у пустыню.

Гэтая гiсторыя, гэтае прызнанне далечы Фрэду Уэлсу магчымасць. Выдаѓцы часопiса ѓхапiлiся за гэта. Ён уявiѓ сябе жонкай гэтага хворага. Там ён ляжаѓ, павольна памiраючы. Ён уяѓляѓ сабе, як маладая жонка перапаѓняецца раскаяннем. Фрэд Уэлс сядзеѓ за сталом у рэстаране "Чыкага" з Этэль, пагладжваючы вусы i распавядаючы пра ѓсё гэта. Ён зусiм дакладна апiсаѓ тое, што, паводле яго слоѓ, было пачуццямi жанчыны. Уначы яна чакала, пакуль настане цемра. Былi мяккiя пустынныя месяцовыя ночы. Малады чалавек, якога яна ѓзяла ѓ якасцi палюбоѓнiка, падкраѓся да дома, у якiм яна жыла са сваiм хворым мужам, дому, размешчанага на ѓскраiне горада ѓ пустынi, i яна падкралася да яго.

Аднойчы ноччу яна вярнулася, а яе муж быѓ мёртвы. Больш яна нiколi не бачыла каханка. "Я выказаѓ шмат раскаяння", - сказаѓ Фрэд Уэлс, зноѓ смеючыся. "Я зрабiѓ яго тоѓстым. Я ладна ѓграз у гэтым. Мяркую, усё самае цiкавае, што мая ѓяѓная жанчына калi-небудзь атрымлiвала там, з iншым мужчынам, у залiтай месячным святлом пустынi, але потым я прымусiѓ яе ладна прасочвацца раскаяннем.

"Разумееце, я хацеѓ яго прадаць. Я хацеѓ, каб гэта было апублiкавана", - сказаѓ ён.

Фрэд Уэлс уцягнуѓ Этэль Лонг у замяшанне. Гэта было непрыемна. Пазней яна зразумела, што гэта была яе ѓласная вiна. Аднойчы, праз тыдзень пасля таго, як яна паабедала з iм, ён патэлефанаваѓ ёй па тэлефоне. "У мяне ёсць сёе-тое шыкоѓнае", сказаѓ ён. У горадзе быѓ адзiн чалавек, вядомы ангелец, пiсьменнiк, i Фрэд далучыѓся да яго. Ён прапанаваѓ вечарынку. Этэль павiнна была знайсцi iншую жанчыну, а Фрэд - ангельца. "Ён знаходзiцца ѓ Амерыцы з лекцыйным турам, i ѓсе iнтэлектуалы трымаюць яго пад кантролем", - растлумачыѓ Фрэд. "Мы задаволiм яму iншую вечарынку". Цi ведала Этэль аб iншай жанчыне, якую яна магла б займець? "Так", сказала яна.

"Вазьмiце жывога", - сказаѓ ён. "Ты ведаеш."

Што ён меѓ на ѓвазе пад гэтым? Яна была ѓпэѓнена ѓ сабе. "Калi такi чалавек... калi ён зможа што-небудзь на мяне нацкаваць".

Ёй было сумна. Чаму не? З ёй у бiблiятэцы працавала жанчына, якая магла б гэта зрабiць. Яна была на год малодшай Этэль, маленькая жанчына, горача кахала пiсьменнiкаѓ. Iдэя сустрэчы з такiм вядомым чалавекам, як гэты ангелец, была б для яе захапляльнай. Яна была даволi бледнай дачкой рэспектабельнай сям'i ѓ адным з прыгарадаѓ Чыкага i мела цьмянае жаданне стаць пiсьменнiцай.

"Так, я пайду", сказала яна, калi Этэль загаварыла з ёй. Яна была з тых жанчын, якiя заѓсёды захаплялiся Этэль. Жанчыны ва ѓнiверсiтэце, якiя ѓ яе ѓлюблялiся, былi менавiта такiмi. Яна захаплялася стылем Этэль i тым, што яна лiчыла яе смеласцю.

"Ты хочаш пайсцi?"

"О, дааа". Голас жанчыны дрыжаѓ ад хвалявання.

"Мужчыны жанатыя. Ты разумееш?

Жанчына па iменi Хелен на iмгненне вагалася; гэта было для яе нечым новым. Яе вусны дрыжалi. Вiдаць, яна падумала...

Магчыма, яна падумала... "Жанчына не можа заѓсёды iсцi наперад, нiколi не маючы прыгод". Яна падумала ... "У выдасканаленым свеце такiя рэчы даводзiцца прымаць".

Фрэд Уэлс як прыклад вытанчанага чалавека.

Этэль паспрабавала ѓсё растлумачыць зусiм ясна. Яна гэтага не зрабiла. Жанчына правярала яе. Яе натхняла думка аб сустрэчы з вядомым пiсьменнiкам, англiйскай.

У той момант у яе не было магчымасцi зразумець сапраѓднае стаѓленне Этэль, яе пачуццё напляваць, жаданне рызыкаваць, магчыма, праверыць сябе. - Мы паабедаем, - сказала яна, - а потым пойдзем на кватэру мiстэра Уэлса. Яго жонкi там не будзе. Будуць напоi.

"Будуць толькi двое мужчын. Вы не баiцеся?" - спытала Хелен.

"Не." Этэль была ѓ вясёлым i цынiчным настроi. "Я магу паклапацiцца пра сябе."

- Вельмi добра, я пайду.

Этэль нiколi не забудзе той вечар з гэтымi трыма людзьмi. Гэта была адна з прыгод у яе жыццi, якая зрабiла яе такой, якая яна ёсць. "Я не такi ѓжо i мiлы". Думкi праносiлiся ѓ яе галаве днём пазней, калi яна ехала па дарогах Джорджыi са сваiм бацькам. Ён быѓ яшчэ адным чалавекам, збянтэжаным уласным жыццём. Яна не была з iм адкрытай i адкрытай, як i з той наiѓнай жанчынай Хелен, якую яна ѓзяла на вечарынку з двума мужчынамi той ноччу ѓ Чыкага.

Англiйскi пiсьменнiк, якi прыйшоѓ на вечарынку з Фрэдам Уэлсам, быѓ шыракаплечы, даволi зморшчаным чалавекам. Ён здаваѓся цiкаѓным i зацiкаѓленым у тым, што адбываецца. Такiя ангельцы прыязджаюць у Амерыку, дзе iх кнiгi прадаюцца ѓ вялiкiх колькасцях, куды яны прыязджаюць чытаць лекцыi i збiраць грошы...

Было нешта ѓ стаѓленнi такiх людзей да ѓсiх амерыканцаѓ. "Амерыканцы такiя дзiѓныя дзецi. Дарагi мой, яны цудоѓныя".

Нешта дзiѓнае, заѓсёды крыху заступнiцкае. "Iльвiныя дзiцяняты". Вам хацелася сказаць: "Будзь праклятыя твае вочы. Iдзi да д'ябла." З iм у тую ноч у кватэры Фрэда Уэлса ѓ Чыкага гэта магло быць проста задавальненнем цiкаѓнасцi. "Я пагляджу, што з сябе ѓяѓляюць такiя амерыканцы".

Фрэд Уэлс быѓ марнатраѓцам. Ён павёѓ астатнiх паабедаць у дарагi рэстаран, а затым у сваю кватэру. Гэта таксама было дорага. Ён ганарыѓся гэтым. Ангелец быѓ вельмi ѓважлiвы да жанчыны Элен. Цi раѓнавала Этэль? "Я б хацела, каб ён быѓ у мяне", - падумала Этэль. Ёй бы хацелася, каб ангелец надаваѓ ёй больш увагi. Ёй здавалася, што яна гаворыць яму нешта, спрабуючы парушыць яго самавалоданне.

Хелен вiдавочна была занадта наiѓная. Яна пакланялася. Калi яны ѓсё дабралiся да кватэры Фрэда, Фрэд працягваѓ падаваць напоi, i амаль адразу Хелен напалову напiлася, i па меры таго, як яна напiвалася ѓсё больш i больш i, як думала Этэль, станавiлася ѓсё больш i больш дурной, ангелец устрывожыѓся.

Ён нават стаѓ высакародным... высакародны ангелец. Кроѓ пакажа. - Дарагi мой, трэба быць джэнтльменам. Цi была Этэль засмучаная тым, што мужчына ѓ думках звязваѓ яе з Фрэдам Уэлсам? "Да чорта цябе", - увесь час хацелася сказаць ёй. Ён быѓ падобны на дарослага мужчыну, якi раптам апынуѓся ѓ пакоi з дзецьмi, якiя дрэнна сябе паводзiлi... "Бог ведае, чаго ён чакае тут", - падумала Этэль.

Элен паднялася з крэсла пасля некалькiх напояѓ, няѓпэѓнена прайшла праз пакой, у якiм усе сядзелi, i кiнулася на канапу. Яе сукенка было ѓ бязладзiцы. Ногi былi занадта моцна аголены. Яна працягвала балбатаць нагамi i бязглузда смяяцца. Фрэд Уэлс працягваѓ паiць яе напоямi. "Ну, у яе добрыя ногi, цi не так?" - сказаѓ Фрэд. Фрэд Уэлс быѓ занадта грубы. Ён быѓ сапраѓды гнiлы. Этэль ведала гэта. Што яе абурала, дык гэта думка аб тым, што ангелец не ведаѓ, што яна ведае.

Ангелец пачаѓ гаварыць з Этэль. Што ѓсё гэта значыць? Чаму ён мае намер напаiць гэтую жанчыну? Ён нерваваѓся i, вiдавочна, шкадаваѓ, што не прыняѓ запрашэнне Фрэда Уэлса. Ён i Этэль некаторы час сядзелi за столiкам, перад якiм стаялi напоi. Ангелец працягваѓ задаваць ёй пытаннi аб ёй самой, з якой часткi краiны яна прыехала i што робiць у Чыкага. Ён даведаѓся, што яна студэнтка ѓнiверсiтэта. Усё яшчэ было... у яго манерах... нешта... адчуванне адасобленасцi ад усяго гэтага... ангельскi джэнтльмен у Амерыцы... "занадта страшэнна безасабовы", - падумала Этэль. Этэль ѓзбуджалася.

"Дзiѓныя гэтыя амерыканскiя студэнткi, калi гэта ѓзор, калi яны так праводзяць вечары", - думаѓ ангелец.

Нiчога падобнага ён не сказаѓ. Ён працягваѓ спрабаваць падтрымаць размову. Ён патрапiѓ у нешта, у сiтуацыю, якая яму не падабалася. Этэль была рада. "Як мне хупава абрацца з гэтага месца i далей ад гэтых людзей?" Ён устаѓ, маючы намер, несумненна, папрасiць прабачэння i сысцi.

Але была Хелен, зараз п'яная. У англiчанiне абудзiлася пачуццё рыцарства.

У гэты момант з'явiѓся Фрэд Уэлс i адвёѓ ангельца ѓ сваю бiблiятэку. У рэшце рэшт, Фрэд быѓ бiзнэсмэнам. "Ён у мяне тут. У мяне тут ёсць некаторыя з ягоных кнiг. З такiм жа поспехам я мог бы папрасiць яго даць iм аѓтограф", - думаѓ Фрэд.

Фрэд таксама думаѓ пра нешта iншае. Магчыма, ангелец не зразумеѓ, што меѓ на ѓвазе Фрэд. Этэль не чула, што было сказана. Двое мужчын разам пайшлi ѓ бiблiятэку, i там загаварылi. Пасля, пасля таго, што здарылася з ёй пазней тым вечарам, Этэль магла здагадацца, пра што гаварылася.

Фрэд проста лiчыѓ само сабой якiя разумеюцца, што ангелец такi ж, як i ён сам.

Увесь тон таго вечара раптоѓна змянiѓся. Этэль спалохалася. Паколькi ёй было сумна i яна хацела пацешыцца, яна заблыталася. Яна ѓявiла сабе размову памiж двума мужчынамi ѓ суседнiм пакоi. Якi казаѓ Фрэд Уэлс... ён не быѓ такiм чалавекам, як Гаральд Грэй, выкладчык унiверсiтэта... "Вось у мяне ёсць для вас гэтая жанчына"... маючы ѓ выглядзе жанчыну Хелен. Фрэд, там, у тым пакоi, размаѓляе з iншым мужчынам. Этэль зараз не думала пра Хелен. Яна думала пра сябе. Хелен паѓбездапаможна ляжала на канапе. Цi захоча мужчына жанчыну ѓ такiм стане, жанчыну, напалову бездапаможную з-за п'янства?

Гэта было б напад. Магчыма, знойдуцца мужчыны, якiм падабаецца заваёѓваць сваiх жанчын такiм чынам. Цяпер яна дрыжала ад страху. Яна была дурнiцай, дазволiѓшы сабе патрапiць ва ѓладу такога чалавека, як Фрэд Уэлс. У суседнiм пакоi размаѓлялi двое мужчын. Яна магла чуць iх галасы. У Фрэда Уэлса быѓ рэзкi голас. Ён нешта сказаѓ свайму госцю, ангельцу, i наступiла цiшыня.

Без сумневу, ён ужо паклапацiѓся аб тым, каб гэты чалавек падпiсаѓ свае кнiгi. Ён бы iх падпiсаѓ. Ён рабiѓ прапанову.

"Ну, цi бачыш, у мяне ёсць для цябе жанчына. Ёсць адзiн для цябе i адзiн для мяне. Можаш узяць таго, хто ляжыць на канапе.

"Разумееце, я зрабiѓ яе зусiм бездапаможнай. Асобай барацьбы не будзе.

"Вы можаце адвесцi яе ѓ спальню. Вас не патурбуюць. Вы можаце пакiнуць iншую жанчыну мне.

Вiдаць, у тую ноч было нешта падобнае.

Ангелец знаходзiѓся ѓ пакоi з Фрэдам Уэлсам, а затым раптам выйшаѓ. Ён не глядзеѓ на Фрэда Уэлса i больш з iм не размаѓляѓ, хоць пiльна паглядзеѓ на Этэль. Ён асуджаѓ яе. - Дык ты таксама ѓ гэтым зацiкаѓлены? Гарачая хваля абурэння ахапiла Этэль. Ангельскi пiсьменнiк нiчога не сказаѓ, але пайшоѓ у калiдор, дзе вiсела яго палiто, узяѓ яго i накiдку, якую насiла жанчына Хелен, i вярнуѓся ѓ пакой.

Ён крыху збялеѓ. Ён спрабаваѓ супакоiцца. Ён быѓ злы i ѓсхваляваны. Фрэд Уэлс вярнуѓся ѓ пакой i спынiѓся ѓ дзвярах.

Магчыма, англiйскi пiсьменнiк сказаѓ Фрэду нешта непрыемнае. "Я не дазволю яму, таму што ён дурань, сапсаваць мне вечарынку", - думаѓ Фрэд. Бокам Фрэда павiнна была стаць сама Этэль. Цяпер яна ведала гэта. Вiдавочна, ангелец думаѓ, што Этэль была адной з такiх, як Фрэд. Яго не хвалявала тое, што з ёю здарылася. Страх Этэль прайшоѓ, i яна стала злавацца, гатовая да бою.

"Было б пацешна, - хутка падумала Этэль, - калi б ангелец дапусцiѓ памылку". Ён збiраецца выратаваць таго, хто не жадае ратавацца. "Яе лягчэй за ѓсё займець, а не мяне", - падумала яна з гонарам. "Дык вось ён такi чалавек. Ён адзiн з дабрадзейных.

"Да рысу яго. Я даѓ яму гэты шанц. Калi ён не жадае гэта браць, я не супраць". Яна мела на ѓвазе, што дала мужчыну магчымасць пазнаць яе, калi б ён сапраѓды гэтага хацеѓ. "Якое глупства", - падумала яна потым. Яна не дала гэтаму чалавеку нiводнага шанцу.

Ангелец, вiдавочна, адчуваѓ адказнасць за жанчыну Элен. У рэшце рэшт, яна не была зусiм бездапаможнай, не зусiм знiкла. Ён падняѓ яе на ногi i дапамог надзець палiто. Яна прыцiснулася да яго. Яна пачала плакаць. Яна падняла руку i пагладзiла яго па шчацэ. Для Этэль было вiдавочна, што яна гатовая здацца i што ангелец яе не жадае. "Усё ѓ парадку. Я вазьму таксi, i мы паедзем. Хутка з табой усё будзе ѓ парадку, - сказаѓ ён. Раней увечар ён даведаѓся некаторыя факты аб Хелен, як i аб Этэль. Ён ведаѓ, што яна незамужняя жанчына, якая жыве дзесьцi ѓ прыгарадзе са сваiмi бацькам i мацi. Яна зайшла не на руку ён, але яна зайшла не так далёка, але яна зайшла не так далёка, але. павёѓ яе з кватэры i ѓнiз па лесвiцы.

Этэль паводзiла сябе як чалавек, якi атрымаѓ удар. Тое, што адбылося ѓ кватэры ѓ той вечар, адбылося раптоѓна. Яна сядзела, нервова перабiраючы шклянку. Яна была бледная. Фрэд Уэлс не вагаѓся. Ён стаяѓ моѓчкi, чакаючы, пакуль iншы мужчына з iншай жанчынай сыдуць, а затым накiраваѓся прама да яе. "А ты." Часткова цяпер ён спаганяѓ на ёй свой гнеѓ на iншага мужчыну. Этэль ѓстала тварам да яго. Цяпер на яго твары не было ѓсмешкi. Вiдавочна, гэта быѓ нейкi перакрут, магчыма, садыст. Яна паглядзела на яго. Нейкай дзiѓнай выявай ёй нават падабалася сiтуацыя, у якую яна патрапiла. Гэта мусiѓ быць бой. "Я паклапачуся аб тым, каб ты не вычарпаѓ мяне", - сказаѓ Фрэд Уэлс. - Калi ты выйдзеш адсюль сёння ѓвечары, ты пойдзеш голым. Ён хутка працягнуѓ руку i схапiѓ яе сукенку ѓ шыi. Хуткiм рухам ён разарваѓ сукенку. - Табе давядзецца распрануцца, калi ты пойдзеш адсюль, перш чым я атрымаю тое, што хачу.

"Ты так думаеш?"

Этэль збялела як крэйда. Як ужо гаварылася, у нейкiм сэнсе ёй гэтая сiтуацыя хутчэй падабалася. У барацьбе, якая рушыла за гэтым, яна не ѓскрыкнула. Яе сукенка жудасна парвалася. Аднойчы падчас барацьбы Фрэд Уэлс ударыѓ яе кулаком па твары i збiѓ з ног. Яна хутка ѓскочыла. Разуменне прыйшло да яе хутка. Мужчына перад ёй не адважыѓся б працягваць барацьбу, калi б яна закрычала гучным голасам.

У тым самым доме жылi яшчэ людзi. Ён хацеѓ заваяваць яе. Ён не хацеѓ яе так, як нармальны мужчына хоча жанчыну. Ён напаiѓ iх i напаѓ на iх, калi яны былi бездапаможныя, цi заразiѓ iх тэрорам.

Двое людзей у кватэры моѓчкi змагалiся. Аднойчы падчас барацьбы ён шпурнуѓ яе праз канапу ѓ пакоi, дзе сядзелi чацвёра чалавек. Гэта пашкодзiла ёй спiну. У дадзены момант яна не адчувала асаблiвай болi. Гэта прыйшло пазней. Пасля гэтага некалькi дзён у яе кульгала спiна.

На iмгненне Фрэд Уэлс падумаѓ, што яна ѓ яго. На яго твары была ѓсмешка трыѓмфу. Вочы ѓ яго былi хiтрыя, як вочы жывёлы. Яна падумала - гэтая думка прыйшла ёй у галаву - яна цяпер зусiм пасiѓна ляжала на канапе, i яго рукi ѓтрымлiвалi яе там. "Цiкава, няѓжо ён так займеѓ сваю жонку", - падумала яна.

Магчыма не.

Ён бы, такi мужчына зрабiѓ бы гэта з жанчынай, на якой ён збiраѓся ажанiцца, з жанчынай, у якой былi грошы, якiя ён хацеѓ, яе ѓласная ѓлада, з такой жанчынай ён паспрабаваѓ бы стварыць у сабе ѓражанне мужнасцi.

Ён мог бы нават пагаварыць з ёй аб каханнi. Этэль хацелася засмяяцца. "Я цябе кахаю. Ты мая дарагая. Ты для мяне ѓсё." Яна прыгадала, што ѓ мужчыны былi дзецi, у яго маленькi сын i дачка.

Ён пастараѓся б стварыць у свядомасцi жонкi ѓражанне таго, кiм, як ён ведаѓ, ён не мог i, магчыма, не хацеѓ быць, чалавека тыпу ангельца, якi толькi што выйшаѓ з кватэры, "няѓдачнiка". высакародны чалавек", чалавек, якога ён заѓсёды даглядаѓ i ѓ той жа час пагарджаѓ. Ён паспрабаваѓ бы стварыць такое ѓражанне ѓ свядомасцi адной жанчыны, адначасова злосна ненавiдзячы яе.

Спаганяць гэта на iншых жанчынах. Ранiцай, калi яны ѓсе разам вячэралi ѓ рэстаране ѓ цэнтры горада, ён працягваѓ гаварыць з ангельцам пра амерыканскiх жанчын. Ён тонка спрабаваѓ разбурыць павагу мужчыны да амерыканскiх жанчын. Ён трымаѓ размову на пэѓнай нiзкай прыступцы, гатовы адступiць i ѓсмiхаючыся падчас размовы. Ангелец заставаѓся цiкаѓным i збянтэжаным.

Дужанне ѓ кватэры доѓжылася нядоѓга, i Этэль падумала, што добра, што гэтага не адбылося. Мужчына апынуѓся мацнейшым за яе. У рэшце рэшт, магчыма, яна б крыкнула. Мужчына не асмелiѓся б прычынiць ёй занадта сур'ёзны боль. Ён хацеѓ зламаць яе, прыручыць. Ён разлiчваѓ на тое, што яна не хоча, каб стала вядома, што яна была з iм сам-насам у яго кватэры ноччу.

Калi б яму гэта ѓдалося, ён, магчыма, нават заплацiѓ бы ёй грошы, каб яна маѓчала.

"Ты не дурань. Калi ты прыйшоѓ сюды, ты ведаѓ, чаго я хацеѓ.

У нейкiм сэнсе гэта было б зусiм дакладна. Яна была дурнiцай.

Ёй удалося хуткiм рухам вызвалiцца. Там былi дзверы ѓ калiдор, i яны пабеглi па калiдоры на кухню кватэры. Раней увечары Фрэд Уэлс нарэзаѓ апельсiны i дадаваѓ iх у напоi. На стале ляжаѓ вялiкi нож. Яна зачынiла за сабой кухонныя дзверы, але сама адкрыла яе для ѓваходу Фрэда Уэлса, паласнуѓшы яго нажом па твары, ледзь не закрануѓшы яго твар.

Ён адступiѓ. Яна iшла за iм па калiдоры. Калiдор быѓ ярка асветлены. Ён мог бачыць выраз яе вачэй. - Ты сука, - сказаѓ ён, адступаючы ад яе. "Ты чортава сука".

Ён не баяѓся. Ён быѓ асцярожны, назiраючы за ёй. Яго вочы ззялi. - Думаю, ты б зрабiла гэта, чортава сука, - сказаѓ ён i ѓсмiхнуѓся. Ён быѓ з тых мужчын, якiя, сустрэѓшы яе на наступным тыднi на вулiцы, паднiмуць капялюш i ѓсмiхнуцца. "Ты ѓзяѓ нада мной верх, але ѓ мяне можа быць яшчэ адзiн шанец", - казала яго ѓсмешка.

Яна ѓзяла палiто i пайшла, выйшаѓшы з кватэры праз заднiя дзверы. Ззаду былi дзверы, якiя вялi на невялiкi балкон, i яны прайшлi праз iх. Ён не спрабаваѓ iсцi за iм. Пасля гэтага яна спусцiлася па невялiкiх жалезных усходах на невялiкi лужок у задняй частцы будынка.

Яна пайшла не адразу. Некаторы час яна сядзела на лесвiцы. У кватэры нiжэй за тую, якую займаѓ Фрэд Уэлс, сядзелi людзi. Там цiха сядзелi мужчыны i жанчыны. Недзе ѓ гэтай кватэры было дзiця. Яна пачула, як яно плача.

Мужчыны i жанчыны сядзелi за картачным сталом, i адна з жанчын устала i падышла да немаѓля.

Яна чула галасы i смех. Фрэд Уэлс не адважыѓся б рушыць услед за ёй туды. "Гэта адзiн тып мужчын", - сказала яна сабе ѓ тую ноч; - Магчыма, такiх не так шмат.

Яна выйшла праз двор i вароты, у завулак i, нарэшце, на вулiцу. Гэта была цiхая жылая вулiца. У кiшэнi палiто ѓ яе было крыху грошай. Палiто часткова закрывала падраныя месцы на сукенку. Яна страцiла капялюш. Перад жылым домам стаяла машына, вiдавочна прыватная, з шафёрам-неграм. Яна падышла да мужчыны i сунула яму ѓ руку купюру. "У мяне праблемы", сказала яна. "Бяжы, выклiч мне таксi. Вы можаце пакiнуць гэта сабе, - сказала яна, працягваючы купюру.

Яна была здзiѓлена, раззлавана, пакрыѓджана. Больш за ѓсё яе паранiѓ не той мужчына, Фрэд Уэлс.

"Я быѓ занадта ѓпэѓнены ѓ сабе. Я думаѓ, што iншая жанчына, Хелен, была наiѓнай.

"Я сам наiѓны. Я дурань."

"Вы параненыя?" - спытаѓ негр. Гэта быѓ буйны мужчына сярэдняга веку. На яе шчоках была кроѓ, i ён мог бачыць гэта ѓ святле, якое зыходзiла з уваходу ѓ кватэру. Адно з яе вачэй апух. Пасля гэтага ён стаѓ чорным.

Яна ѓжо думала аб тым, што раскажа, калi дабярэцца да таго месца, дзе ѓ яе быѓ пакой. Спроба рабавання, двое мужчын напалi на яе на вулiцы.

Збiѓ яе з ног, быѓ з ёй даволi жорсткi. "Яны схапiлi маю сумачку i ѓцяклi. Я не хачу пра гэта паведамляць. Я не хачу, каб маё iмя зьявiлася ѓ газэтах". У Чыкага гэта зразумеюць i павераць.

Яна расказала каляроваму мужчыну казку. Яна пасварылася з мужам. Ён пасмяяѓся. Ён гэта разумеѓ. Ён выйшаѓ з машыны i пабег выклiкаць ёй таксi. Пакуль ён пайшоѓ, Этэль стаяла, прыхiнуѓшыся спiной да сцяны будынка, там, дзе былi цяжэйшыя ценi. На шчасце, нiхто не прайшоѓ мiма, каб убачыць яе, збiтую i ѓ сiняках, якая стаiць i чакае.

OceanofPDF.com

Я Т БЫђ А Летняя ноч, i Этэль ляжала ѓ ложку ѓ доме свайго бацькi ѓ Лэнгдоне. Было ѓжо позна, далёка за поѓнач, i ноч была гарачай. Яна не магла спаць. У ёй былi словы, маленькiя зграйкi слоѓ, нiбы лятаючыя птушкi... "Чалавек павiнен вырашыцца, вырашыцца". Што? Думкi сталi словамi. Вусны Этэль варухнулiся. Гэта балюча. Гэта балюча. Тое, што ты робiш, прычыняе боль. Тое, што ты не робiш, прычыняе боль". Яна прыйшла позна i, якая стамiлася ад доѓгiх разважанняѓ i перажыванняѓ, проста скiнула з сябе вопратку ѓ цемры свайго пакоя. Адзенне ѓпала з яе, пакiнуѓшы яе ад аголенай - такой, якая яна была на яе. спала. Этэль i яе бацька спалi ѓ пакоях унiзе, але Бланш перабралася наверх.

Этэль кiнулася зусiм аголеная на ложак. Яна адчувала хату, пакой. Часам пакой у хаце становiцца турмой. Яго сцены цiснуць на вас. Час ад часу яна неспакойна варушылася. Маленькiя хвалi пачуццяѓ прабягалi па ёй. Калi той ноччу яна пракралася ѓ дом, напаѓпрысаромленая, раззлаваная на сябе за тое, што адбылося ѓвечары, у яе было такое пачуццё, што Бланш не спала i чакала яе вяртання ѓ дом. Калi Этэль ѓвайшла, Бланш, магчыма, нават цiхенька падышла да лесвiцы i паглядзела ѓнiз. У калiдоры ѓнiзе гарэла святло, i лесвiца вяла ѓверх з калiдора. Калi б Бланш была там i глядзела ѓнiз, Этэль не змагла б убачыць яе ѓ цемры наверсе.

Бланш пачакала б, магчыма, каб пасмяяцца, а Этэль хацелася пасмяяцца над сабой. Каб смяяцца над жанчынай, патрэбна жанчына. Жанчыны сапраѓды могуць кахаць адна адну. Яны адважваюцца. Жанчыны могуць ненавiдзець адна адну; яны могуць паранiць i пасмяяцца. Яны адважваюцца. "Я магла ведаць, што так не пойдзе", - працягвала думаць яна. Яна думала аб сваiм вечары. Была яшчэ адна прыгода, з iншым мужчынам. "Я зрабiѓ гэта зноѓ". Гэта быѓ яе трэцi раз. Тры спробы нешта зрабiць з мужчынамi. Дазволiць iм нешта паспрабаваць - паглядзець, цi змогуць яны. Як i iншыя, гэта не спрацавала. Яна сама не ведала, чаму.

"Ён мяне не зразумеѓ. Ён мяне не зразумеѓ".

Што яна мела на ѓвазе?

Што ж трэба было атрымаць? Чаго яна хацела?

Яна думала, што хоча гэтага. Гэта быѓ малады чалавек, Рэд Олiвер, якога яна бачыла ѓ бiблiятэцы. Яна глядзела на яго там. Ён працягваѓ прыходзiць. Бiблiятэка была адкрыта тры вечары на тыдзень, i ён заѓсёды прыходзiѓ.

Ён размаѓляѓ з ёй усё больш i больш. Бiблiятэка закрывалася ѓ дзесяць, а пасля васьмi яны часта заставалiся адны. Людзi пайшлi ѓ кiно. Ён дапамог зачынiцца на ноч. Трэба было зачынiць вокны, часам прыбраць кнiгi.

Калi б ён сапраѓды займеѓ яе. Ён не адважыѓся. Яна злавiла яго.

Гэта адбылося таму, што ён быѓ занадта сарамлiвы, занадта малады i занадта неспрактыкаваны.

Яна сама не праявiла дастаткова цярпення. Яна яго не ведала.

Магчыма, яна проста выкарыстоѓвала яго, каб даведацца, цi хоча яна яго цi не.

"Гэта было несправядлiва, несправядлiва".

Даведацца пра iншага, старэйшага мужчыну, хоча яна яго цi не.

Спачатку малодшы, малады Руды Олiвер, якi пачаѓ прыходзiць у бiблiятэку, гледзячы на яе сваiмi юнымi вачыма, хвалюючы яе, не адважыѓся прапанаваць пайсцi з ёй дадому, а пакiнуѓ яе каля дзвярэй бiблiятэкi. Пазней ён стаѓ крыху смялей. Яму хацелася дакрануцца да яе, яму хацелася дакрануцца да яе. Яна ведала гэта. - Магу я прайсцi разам з табой? - спытаѓ ён досыць няёмка. "Так. Чаму не? Гэта будзе вельмi прыемна". Яна вяла з iм цалкам фармальны характар. Ён пачаѓ часам iсцi з ёй дадому па начах. Летнiя вечары ѓ Джорджыi былi доѓгiмi. Яны былi гарачымi. Калi яны падышлi да дома, на ганку сядзеѓ суддзя, яе бацька. Бланш была там. Часта суддзя быѓ засыпаны ѓ сваiм крэсла. канапа, i Бланш скруцiлася на iм. Яна ляжала без сну i назiрала.

Калi Этэль ѓвайшла, яна загаварыла, убачыѓшы, як малады Олiвер пакiнуѓ Этэль каля варот. Ён затрымаѓся там, не жадаючы сыходзiць. Ён хацеѓ быць палюбоѓнiкам Этэль. Яна ведала гэта. Гэта было цяпер у яго вачах, у яго сарамлiвай, няѓпэѓненай гаворцы... закаханы малады чалавек, у пажылую жанчыну, якi раптам горача закахаѓся. Яна магла рабiць з iм усё, што хацела.

Яна магла адчынiць яму вароты, упусцiць яго ѓ тое, што, як ён думаѓ, будзе раем. Гэта было прывабна. "Мне давядзецца гэта зрабiць, калi гэта будзе зроблена. Мне давядзецца сказаць слова, паведамiць яму, што брама адчынiлiся. Ён занадта сарамлiвы, каб рухацца наперад", - падумала Этэль.

Яна не думала пра гэта дакладна. Яна так падумала. Было адчуванне сваёй перавагi над маладым чалавекам. Гэта было класна. Гэта было не так прыемна.

- Што ж, - сказала Бланш. Голас у яе быѓ цiхi, рэзкi i запытальны. - Ну, - сказала яна. I "Ну", адказала Этэль. Дзве жанчыны паглядзелi адна на адну, i Бланш засмяялася. Этэль не смяялася. Яна ѓсмiхнулася. Памiж дзвюма жанчынамi было каханне. Была нянавiсць.

Было нешта, што чалавек рэдка разумее. Калi суддзя прачнуѓся, абедзве жанчыны прамаѓчалi, i Этэль адразу пайшла ѓ свой пакой. Яна дастала кнiгу i, лежачы ѓ ложку, паспрабавала чытаць. Ночы тым летам былi занадта гарачыя, каб спаць. У суддзi было радыё, i часам па вечарах ён яго ѓключаѓ. Гэта было ѓ гасцiнай дома ѓнiзе. Калi ён уключыѓ яго i напоѓнiѓ дом галасамi, ён сеѓ побач i заснуѓ. Ён хроп, калi спаѓ. Неѓзабаве Бланш устала i паднялася наверх. Дзве жанчыны пакiнулi суддзю спячым у крэсле каля радыё. Шумы, якiя даносiлiся з далёкiх гарадоѓ, з Чыкага, дзе жыла Этэль, з Цынцынацi, з Сэнт-Луiса, не разбудзiлi яго. Мужчыны гаварылi аб зубной пасце, iгралi аркестры, мужчыны прамаѓлялi прамовы, спявалi негрыцянскiя галасы. Белыя спевакi Поѓначы ѓпарта i доблесна спрабавалi спяваць, як негры. Шумы працягвалiся доѓгi час. "WRYK... CK... прыйшоѓ да вас у знак ветлiвасцi... змянiць нiжнюю бялiзну... купiць новую нiжнюю бялiзну...

"Пачысцi зубы. Схадзiце да свайго стаматолага.

"Любязна прадстаѓлена".

Чыкага, Сэнт-Луiс, Нью-Ёрк, Лэнгдон, Джорджыя.

Як вы думаеце, што адбываецца сёння ѓвечары ѓ Чыкага? Там горача?

- Дакладны час цяпер дзесяць дзевятнаццаць.

Суддзя, раптам прачнуѓшыся, выключыѓ апарат i пайшоѓ спаць. Мiнуѓ яшчэ адзiн дзень.

"Прайшло занадта шмат дзён", - падумала Этэль. Вось яна была, у гэтым доме, у гэтым горадзе. Цяпер яе бацька пачаѓ баяцца яе. Яна ведала, што ён адчувае.

Ён прывёз яе туды. Ён задумаѓ i зэканомiѓ. Яе сыход у школу i адсутнасць на некалькi гадоѓ каштавалi грошай. Затым, нарэшце, гэтая пазiцыя ѓзнiкла. Яна стала гарадскiм бiблiятэкарам. Цi павiнна яна нешта яму, гораду з-за яго?

Каб быць рэспектабельным... такiм, якiм ён быѓ.

"Да чорта гэта".

Яна вярнулася туды, дзе жыла дзяѓчынкай, дзе вучылася ѓ сярэдняй школе. Калi яна ѓпершыню прыйшла дадому, бацька захацеѓ з ёй пагаварыць. Ён нават з нецярпеннем чакаѓ яе прыезду, думаючы, што яны могуць быць кампаньёнамi.

"Ён i я, прыяцелi". Дух Ратары. "Я раблю свайго сына сябрам. Я пасябраваѓ са сваёй дачкой. Мы з ёй прыяцелi. Ён быѓ злы i пакрыѓджаны. "Яна збiраецца выставiць мяне дурнем", - падумаѓ ён.

Гэта адбылося з-за мужчын. Мужчыны палявалi за Этэль. Ён ведаѓ гэта.

Яна пачала бегаць з простым хлопчыкам, але гэта было яшчэ не ѓсё. З таго часу, як яна вярнулася дадому, яна прыцягнула iншага мужчыну.

Ён быѓ пажылым чалавекам, нашмат старэйшы за яе, i клiкалi яго Том Рыдл.

Ён быѓ гарадзкiм адвакатам, адвакатам па крымiнальных справах i зарабляѓ грошы. Ён быѓ пiльным iнтрыганам, рэспублiканцам i палiтыкам. Ён ажыццяѓляѓ федэральны патранаж у гэтай частцы штата. Ён не быѓ джэнтльменам.

I яго прыцягвала Этэль. "Так, - думаѓ яе бацька, - ёй давядзецца пайсцi i прыцягнуць каго-небудзь з такiх". Калi яна прабыла ѓ горадзе некалькi тыдняѓ, ён зайшоѓ да яе ѓ бiблiятэку i смела падышоѓ да яе. У iм не было нiякай сарамлiвасцi хлопчыка, Рэда Олiвера. "Я хачу пагаварыць з табой", - сказаѓ ён Этэль, гледзячы ёй проста ѓ вочы. Гэта быѓ даволi высокi мужчына гадоѓ сарака пяцi, з тонкiмi, пасiвелымi валасамi, з цяжкiм, рабым тварам i маленькiмi светлымi вачыма. Ён быѓ жанаты, але яго жонка памерла, памерла дзесяць гадоѓ таму. Хоць яго лiчылi хiтрым чалавекам i не карысталiся павагай сярод выдатных людзей горада (напрыклад, айца Этэль, якi, быѓшы грузiнам, быѓ дэмакратам i джэнтльменам), ён быѓ самым паспяховым юрыстам у горадзе.

Ён быѓ самым паспяховым адвакатам па крымiнальных справах у гэтай частцы штата. Ён быѓ жывы, хiтры i разумны ѓ зале суда, i iншыя адвакаты i суддзя адначасова баялiся i зайздросцiлi яму. Казалi, што ён зарабiѓ грошы на раздачы федэральнага патранажу. "Ён мае зносiны з неграмi i таннымi белымi", - казалi яго ворагi, але Тома Рыдла, падобна, гэта не хвалявала. Ён пасмяяѓся. З надыходам сухога закону яго практыка надзвычай пашырылася. Яму належаѓ лепшы гатэль у Лэнгдоне, а таксама iншая ѓласнасць, раскiданая па горадзе.

I гэты чалавек закахаѓся ѓ Этэль. - Ты мне падыходзiш, - сказаѓ ён ёй. Ён запрасiѓ яе пакатацца з iм на яго машыне, i яна паехала. Гэта быѓ яшчэ адзiн спосаб раздражняць яе бацьку, калi яе бачылi на публiцы з гэтым мужчынам. Яна гэтага не хацела. Гэта не было яе мэтай. Гэта здавалася непазбежным.

I была Бланш. Цi была яна проста злы? Можа быць, яна сiлкавала да Этэль нейкае дзiѓнае перакручаную прыхiльнасць?

Хоць сама яна, здавалася, не клапацiлася аб вопратцы, яна ѓвесь час цiкавiлася адзеннем Этель. "Ты будзеш з мужчынам. Надзень чырвоную сукенку. Дзiѓны погляд у яе вачах... нянавiсць... каханне. Калi б суддзя Лонг не ведаѓ пра тое, што Этэль мае зносiны з Томам Рыдлам i яе бачылi з iм на публiцы, Бланш паведамiла б яму пра гэта.

Том Рыдл не спрабаваѓ заняцца з ёй каханнем. Ён быѓ цярплiвы, пранiклiвы, рашучы. "Ды я не чакаю, што ты ѓ мяне закахаешся", - сказаѓ ён аднойчы ѓвечары, калi яны ехалi па чырвоных дарогах Джорджыi мiма хваёвага лесу. Чырвоная дарога iшла ѓверх i ѓнiз па невысокiх узгорках. Том Рыдл спынiѓ машыну на ѓскрайку лесу. "Вы не чакалi, што я стану сентыментальным, але часам я гэта раблю", - сказаѓ ён, смеючыся. За лесам садзiлася сонца. Ён згадаѓ аб харастве вечара. Быѓ познi летнi вечар, адзiн з тых вечароѓ, калi бiблiятэка не працавала. Уся зямля ѓ гэтай частцы Джорджыi была чырвонай, i сонца садзiлася ѓ чырвонай iмзе. Было горача. Том спынiѓ машыну i выйшаѓ, каб расцерцiся. Ён быѓ апрануты ѓ белы гарнiтур, некалькi запэцканы. Ён закурыѓ цыгару i плюнуѓ на зямлю. "Даволi грандыёзна, цi не так?" - сказаѓ ён Этэль, якая сядзела ѓ машыне, - спартыѓны родстэр ярка-жоѓтага колеру з апушчаным верхам. Ён хадзiѓ узад i ѓперад, а потым падышоѓ i спынiѓся каля машыны.

У яго з самага пачатку была манера казаць... не кажучы, без слоѓ... яго вочы казалi гэта... яго манера казала гэта... "Мы разумеем адзiн аднаго... мы павiнны разумець адзiн аднаго". ".

Гэта было прывабна. Гэта зацiкавiла Этэль. Ён пачаѓ казаць аб паѓднёвай краiне, аб сваiм каханнi да яе. "Думаю, вы ведаеце пра мяне", - сказаѓ ён. Паведамляецца, што гэты мужчына паходзiѓ з добрай сям'i Джорджыi з суседняй акругi. Раней яго людзi валодалi рабамi. Гэта былi вельмi важныя людзi. Iх разарыла Грамадзянская вайна. Да таго часу, калi Том з'явiѓся на свет, у iх ужо нiчога не было.

Яму нейкiм чынам удалося пазбегнуць глебавага рабства ѓ гэтай краiне, i ён атрымаѓ дастаткова адукацыi, каб стаць юрыстам. Цяпер ён быѓ паспяховым чалавекам. Ён быѓ жанаты, i яго жонка памерла.

У iх было двое дзяцей, абодва сыны, i яны памерлi. Адзiн памёр у маленстве, а iншы, як i брат Этэль, загiнуѓ падчас сусветнай вайны.

"Я ажанiѓся, калi быѓ яшчэ хлопчыкам", - сказаѓ ён Этэль. Было дзiѓна быць з iм. Нягледзячы на даволi грубую знешнасць, нешта жорсткае ѓ адносiнах да жыцця, ён валодаѓ хуткай i вострай манерай iнтым.

Яму даводзiлася мець справу са шматлiкiмi людзьмi. У яго манерах было нешта такое, што казала... "Я нядобры, нават не сумленны... Я такi самы чалавек, як i ты.

"Я раблю рэчы. Я практычна раблю тое, што хачу.

"Не прыходзьце да мяне, спадзеючыся сустрэць якога-небудзь джэнтльмена з Поѓдня... накшталт суддзi Лонга... накшталт Клея Бартона... накшталт Тома Шоу". Гэтую манеру ён увесь час выкарыстоѓваѓ у зале суда з прысяжнымi. Прысяжнымi амаль заѓсёды былi звычайныя людзi. "Ну, вось i мы", - здавалася, казаѓ ён мужчынам, да якiх звяртаѓся. "Тут неабходна прайсцi пэѓныя юрыдычныя фармальнасцi, але мы абодва мужчыны. Жыццё вось такое. Так i адбылося. Да гэтага пытання трэба паставiцца разумна. Мы, звычайныя дубляжы, мусiм трымацца разам". Усмешка. "Вось што, я думаю, адчуваюць такiя людзi, як мы з вамi. Мы разумныя людзi. Мы павiнны прымаць жыццё такiм, якое яно ёсць".

Ён быѓ жанаты, i яго жонка памерла. Ён адкрыта расказаѓ пра гэта Этэль. "Я хачу, каб ты стала маёй жонкай", - сказаѓ ён. "Ты мяне, канешне, не любiш. Я гэтага не чакаю. Як ты мог быць?" Ён расказаѓ ёй пра свой шлюб. "Шчыра кажучы, гэта быѓ гвалтоѓны шлюб". Ён пасмяяѓся. "Я быѓ хлопчыкам i паехаѓ у Атланту, дзе спрабаваѓ скончыць школу. Я сустрэѓ яе.

"Напэѓна, я быѓ у яе закаханы. Я хацеѓ яе. Шанец прадставiѓся, i я ѓзяѓ яе.

Ён ведаѓ пра пачуццё, якое Этэль адчувала да маладога чалавека, Рэду Олiверу. Ён быѓ з тых людзей, якiя ведалi ѓсё, што адбываецца ѓ горадзе.

Ён сам кiнуѓ выклiк гораду. Ён заѓсёды так рабiѓ. "Пакуль мая жонка была жывая, я паводзiѓ сябе добра", - сказаѓ ён Этэль. Нейкiм дзiѓным чынам ён стаѓ, без яе просьбы аб гэтым, без яе якiх-небудзь дзеянняѓ, каб падштурхнуць яго, расказаць ёй пра сваё жыццё, не пытаючыся ѓ яе нiчога падобнага. Калi яны былi разам, ён размаѓляѓ, а яна сядзела побач з iм i слухала. У яго былi вялiкiя плечы, крыху сутулыя. Хаця яна была высокай жанчынай, ён быѓ амаль на галаву вышэй.

"Такiм чынам, я ажанiѓся з гэтай жанчынай. Я падумаѓ, што мне трэба на ёй ажанiцца. Яна была ѓ сямейным коле. Ён сказаѓ гэта так, як можна сказаць... "Яна была бландынкай цi брунэткай". Ён лiчыѓ само сабой якiя разумеюцца, што яна не будзе шакаваная. Ёй гэта спадабалася. "Я хацеѓ на ёй ажанiцца. Я хацеѓ жанчыну, меѓ патрэбу ѓ ёй. Магчыма, я быѓ закаханы. Я не ведаю." Мужчына Том Рыдл так размаѓляѓ з Этэль. Ён стаяѓ каля машыны i плюнуѓ на зямлю. Ён закурыѓ цыгару.

Ён не спрабаваѓ дакрануцца да яе. Ён зладзiѓ яе ямчэй. Ён прымусiѓ яе захацець пагаварыць.

"Я магла б расказаць яму ѓсё, усе подлыя рэчы ѓ сабе", - думала яна часам.

"Яна была дачкой чалавека, у доме якога ѓ мяне быѓ пакой. Ён быѓ працоѓным. Ён тапiѓ катлы на нейкiм вытворчым прадпрыемстве. Яна дапамагала мацi даглядаць пакоi ѓ начлежцы.

"Я пачаѓ хацець яе. Нешта было ѓ яе вачах. Яна думала, што жадае мяне. Iзноѓ смех. Цi смяяѓся ён з сябе цi жанчыны, з якой ажанiѓся?

"Мой шанец зьявiѓся. Аднойчы ноччу мы засталiся адны ѓ доме, i я прывёѓ яе ѓ свой пакой".

Том Рыдл засмяяѓся. Ён расказаѓ Этэль так, як быццам яны ѓжо даѓно былi блiзкiя. Гэта было дзiѓна, смешна... гэта было прыемна. У рэшце рэшт, у Лэнгдане, штат Джорджыя, яна была дачкой свайго бацькi. Для бацькi Этэль было б немагчыма за ѓсё сваё жыццё пагаварыць так шчыра з жанчынай. Ён нiколi, нават пасля доѓгiх гадоѓ жыцця з ёй, не адважыѓся б так адкрыта пагаварыць з мацi Этэль або з Бланш, сваёй новай жонкай. У паданнi аб жаноцкасцi Поѓдня - у рэшце рэшт, яна была паѓднёѓкай з так званай добрай сям'i - было б крыху шакавана. Этэль не была. Том Рыдл ведаѓ, што яе не будзе. Як шмат ён ведаѓ пра яе?

Не тое каб яна хацела яго... як мяркуецца, што жанчына хоча мужчыну... мару... паэзiю iснавання. Каб разварушыць, узбудзiць, разбудзiць Этэль, яе мог разварушыць малады чалавек, Рэд Олiвер. Яна была ѓсхваляваная iм.

Хоць Том Рыдл тым летам дзясяткi разоѓ вазiѓ яе на сваёй машыне, ён нi разу не прапанаваѓ ёй заняцца каханнем. Ён не спрабаваѓ узяць яе за руку цi пацалаваць. "Ды ты дарослая жанчына. Ты не толькi жанчына, але i асоба", - здавалася, казаѓ ён. Было ясна, што ѓ яе не было нiякага фiзiчнага падахвочвання да яго. Ён ведаѓ гэта. "Яшчэ не." Ён мог быць цярплiвым. "Усё ѓ парадку. Магчыма, гэта адбудзецца. Паглядзiм." Ён расказаѓ ёй пра жыццё са сваёй першай жонкай. "У яе не было таленту", - сказаѓ ён. "У яе не было нi таленту, нi стылю, яна нiчога не магла зрабiць з маёй хатай. Так, яна была добрай жанчынай. Яна нiчога не магла зрабiць нi мне, нi дзецям, якiя ѓ мяне былi ад яе.

"Я пачаѓ песцiцца. Я раблю гэта ѓжо даѓно. Думаю, ты ведаеш, што я стамiѓся ад гэтага.

Па горадзе хадзiлi самыя розныя гiсторыi. З таго часу, як Том Рыдл прыехаѓ у Лэнгдон маладым чалавекам i адкрыѓ там юрыдычную практыку, ён заѓсёды быѓ звязаны з больш грубымi элементамi горада. Ён быѓ з iмi ѓ гушчы падзей. Яны былi яго сябрамi. Яго прыяцелямi з самага пачатку жыцця ѓ Лэнгдоне былi гульцы, п'яныя маладыя паѓднёѓцы i палiтыкi.

Раней, калi ѓ горадзе былi салуны, ён заѓсёды быѓ у салунах. Рэспектабельныя людзi горада казалi, што ён кiраваѓ сваёй адвакацкай канторай з салуна. Адзiн час ён сустракаѓся з жанчынай, жонкай чыгуначнага кандуктара. Яе муж быѓ далёка ад горада, i яна адкрыта раз'язджала ѓ машыне Тома Рыдла. Справа была праведзена з дзiѓнай смеласцю. Калi муж быѓ у горадзе, Том Рыдл усё ж пайшоѓ да яго дадому. Ён паехаѓ туды i ѓвайшоѓ. У жанчыны было дзiця, i ѓ горадзе сказалi, што гэта дзiця Тома Рыдла. "Гэта так", - сказалi яны. -

"Том Рыдл падкупiѓ яе мужа".

Гэта працягвалася доѓга, а потым раптам праваднiка перавялi ѓ iншае падраздзяленне, i ён з жонкай з дзiцем з'ехаѓ з горада.

Такiм чынам, Том Рыдл быѓ менавiта такiм чалавекам. Спякотнай летняй ноччу Этэль ляжала ѓ сваiм ложку i думала пра яго i пра тое, што ён ёй сказаѓ. Ён зрабiѓ прапанову рукi i сэрца. "У любы момант, калi ты падумаеш пра гэта добра, В. К."

Усмешка. Ён быѓ высокiм i сутулаватым. У яго была дзiѓная маленькая звычка час ад часу падтрасаць плячыма, нiбы каб скiнуць з сябе цяжар.

"Вы не будзеце закаханы", - сказаѓ ён. "Я не з тых, хто можа выклiкаць у жанчыне рамантычнае каханне.

"Што, з маiм рабым тварам, з маёй лысiнай? - Магчыма, табе надакучыць жыць у гэтым доме. Ён меѓ на ѓвазе дом яе бацькi. "Табе можа надакучыць тая жанчына, на якой ажанiѓся твой бацька".

Том Рыдл дастаткова шчыра распавёѓ аб прычынах свайго жадання мець яе. "У цябе ёсць стыль. Вы б упрыгожылi жыццё чалавека. Было б карысна зарабiць для вас гроша. Мне падабаецца зарабляць грошы. Мне падабаецца гэтая гульня. Калi ты вырашышся пераехаць да мяне жыць, то потым, калi мы пачнем жыць разам... Нешта мне падказвае, што мы створаны адзiн для аднаго. Ён хацеѓ сказаць што-небудзь пра запал Этэль да маладога чалавека, Рэду Олiверу, але апынуѓся занадта пранiклiвым, каб зрабiць гэта. - Ён занадта малады для цябе, мая дарагая. Ён занадта няспелы. Цяпер у цябе ёсць да яго нюх, але яно пройдзе. -

"Калi вам хочацца паэксперыментаваць з iм, працягвайце i рабiце гэта". Цi мог ён так падумаць?

Ён гэтага не казаѓ. Аднойчы ён прыйшоѓ за Этэль, калi мелася быць гульня ѓ мяч памiж камандай млына Лэнгдона, той самай, за якую гуляѓ Рэд Олiвер, i камандай з суседняга горада. Каманда Лэнгдона перамагла, i шмат у чым менавiта гульня Рэда прывяла iх да перамогi. Гульня праходзiла ѓ адзiн з доѓгiх летнiх вечароѓ i Том Рыдл узяѓ Этэль у сваю машыну. Справа была не толькi ѓ яго цiкавасцi да бейсбола. Яна была ѓ гэтым упэѓнена. Ёй стала падабацца быць з iм, хоць яна не адчувала ѓ яго прысутнасцi таго хуткага фiзiчнага жадання, якое адчувала ѓ прысутнасцi Чырвонага Олiвера.

У той самы вечар перад гульнёй у мяч Рэд Олiвер сядзеѓ у бiблiятэцы за сталом i правёѓ рукой па сваiх густых валасах. У Этэль раптам успыхнула жаданне. Ёй хацелася правесцi рукой па яго валасах, прыцiснуць яго да сябе. Яна зрабiла крок да яго. Было б так лёгка яго зруш. Ён быѓ малады i галодны да яе. Яна ведала гэта.

Том Рыдл не адвёз Этэль на пляцоѓку, дзе праходзiла гульня, а спынiѓ сваю машыну на суседнiм узгорку. Яна сядзела побач з iм i задавалася пытаннем. Здавалася, на дадзены момант ён зусiм згубiѓся ѓ захапленнi гульнёй маладога чалавека. Цi быѓ гэта блеф?

Гэта быѓ дзень, калi Рэд Олiвер згуляѓ сенсацыйна. Мячы са спевамi ляцелi да яго па цвёрдым глiняным прысядзiбным полi, i ён блiскуча iх адыграѓ. Аднойчы ён узначалiѓ сваю каманду бiтай, у крытычны момант, выбiѓшы тры базавыя ѓдары, i Том Рыдл круцiѓся ѓ сваiм аѓтамабiльным крэсле. "Ён лепшы гулец, якi калi-небудзь быѓ у нас у гэтым горадзе", - сказаѓ Том. Цi мог ён сапраѓды быць такiм, жадаючы Этэль сабе, ведаючы пра яе пачуццi да Рэда, i цi мог ён у той час быць захоплены гульнёй Рэда?

Цi хацеѓ ён, каб Этэль паэксперыментавала? Яна зрабiла гэта. Гарачай летняй ноччу, калi яна ляжала зусiм аголеная на сваiм ложку ѓ сваiм пакоi, не ѓ сiлах заснуць, нервовая i ѓсхваляваная, вокны пакоя былi адчыненыя, i яна пачула звонку шум паѓднёвай ночы, пачула ѓстойлiвы цяжкi храп. бацькi ѓ суседнiм пакоi, сама засмучаная, злая на сябе, у той самы вечар яна давяла справу да канца.

Яна была злая, засмучаная, раздражнёная. "Чаму я гэта зрабiѓ?" Гэта было дастаткова лёгка. Там быѓ малады чалавек, на самой справе ѓ яе вачах хлопчык, якi iдзе з ёй па вулiцы. Гэта быѓ адзiн з вечароѓ, калi бiблiятэка афiцыйна не была адчынена, але яна вярнулася туды. Яна думала пра Тома Рыдл i пра прапанову, якое ён ёй зрабiѓ. Цi можа жанчына зрабiць гэта, пайсцi жыць да мужчыны, легчы з iм, стаць яго жонкай... у якасцi свайго роду ѓгоды? Здавалася, ён думаѓ, што ѓсё будзе добра.

"Я не буду натоѓп вас.

"У рэшце рэшт, прыгажосць мужчыны меншая за фiгуру жанчыны.

"Гэта пытанне жыцця, паѓсядзённага жыцця.

"Iснуе свайго роду сяброѓства, якое ѓяѓляе сабой нешта большае, чым проста сяброѓства. Гэта свайго роду партнёрства.

"Гэта перарастае ѓ нешта iншае".

Том Рыдл кажа. Ён нiбы звяртаѓся да прысяжных. У яго былi вялiкiя вусны, а твар быѓ моцна рабы. Часам ён нахiляѓся да яе, кажучы сур'ёзна. "Чалавек стамляецца, працуючы ѓ адзiночку", - сказаѓ ён. У яго была iдэя. Ён быѓ жанаты. Этэль не памятала сваю першую жонку. Дом Рыдла знаходзiѓся ѓ iншай частцы горада. Гэта быѓ цудоѓны дом на беднай вулiцы. Там быѓ вялiкi газон. Том Рыдл пабудаваѓ свой дом сярод дамоѓ тых людзей, з якiмi ён меѓ зносiны. Яны, вядома, не былi першымi сем'ямi Лэнгдана.

Калi жонка была жывая, яна рэдка выходзiла з дому. Мабыць, яна была адной з тых рахманых мышападобных асобiн, якiя прысвячаюць сябе вядзенню хатняй гаспадаркi. Калi Том Рыдл атрымаѓ поспех, ён пабудаваѓ на гэтай вулiцы свой дом. Калiсьцi гэта быѓ вельмi рэспектабельны раён. Тут стаяѓ стары дом, якi належаѓ адной з так званых арыстакратычных сем'яѓ ранейшых часоѓ, да Грамадзянскай вайны. Там быѓ вялiкi двор, якi вёѓ да невялiкага ручая, якое ѓпадала ѓ раку нiжэй горада. Увесь двор зарос густымi кустамi, якiя ён высек. У яго заѓсёды працавалi мужчыны. Часта ён браѓ на сябе справы бедных белых цi неграѓ, у якiх былi праблемы з законам, i, калi яны не маглi яму заплацiць, ён дазваляѓ iм разлiчыцца з ганарарам на месцы.

Том сказаѓ пра сваю першую жонку: "Ну, я ажанiѓся з ёю. Мне амаль прыйшлося гэта зрабiць. Урэшце, нягледзячы на ѓсё жыццё, якое ён вёѓ, Том па-ранейшаму заставаѓся ѓ сваёй аснове арыстакратам. Ён адчуваѓ пагарду. Яго не клапацiлi рэспектабельныя стандарты iншых, i ён не хадзiѓ у царкву. Ён смяяѓся над людзьмi, якiя наведваюць царкву, такiмi як айцец Этэль, i калi ККК быѓ моцны ѓ Лэнгдоне, ён смяяѓся над гэтым.

У яго з'явiлася адчуванне чагосьцi больш паѓночнага, чым паѓднёвага. Менавiта з гэтай прычыны ён быѓ рэспублiканцам. "Заѓсёды будзе кiраваць нейкi клас", - сказаѓ ён аднойчы Этэль, гаворачы аб сваiм рэспублiканстве. "Вядома, - сказаѓ ён, цынiчна смеючыся, - я зарабляю на гэтым грошы".

"Гэтак жа ѓ нашы днi ѓ Амерыцы кiруюць грошы. Багаты натоѓп на Поѓначы, у Нью-Йорку, выбраѓ Рэспублiканскую партыю. Яны робяць стаѓку на гэтае. Я звязваюся з iмi.

"Жыццё - гэта гульня", - сказаѓ ён.

"Ёсць бедныя белыя. Для чалавека яны дэмакраты". Ён пасмяяѓся. - Ты памятаеш, што адбылося некалькi гадоѓ таму? Этэль прыгадала. Ён распавёѓ аб асаблiва жорсткiм лiнчаваннi. Гэта адбылося ѓ маленькiм мястэчку недалёка ад Лэнгдона. Многiя людзi з Лэнгдона прыехалi туды, каб прыняць у iм удзел. Гэта адбылося ѓначы, i людзi з'ехалi на машынах. Негра, абвiнавачанага ѓ згвалтаваннi беднай белай дзяѓчыны, дачкi дробнага фермера, шэрыф даставiѓ у адмiнiстрацыйны цэнтр акругi. З шэрыфам было два памочнiкi, i насустрач яму па дарозе рушыла чарада машын. Машыны былi запоѓненыя маладымi людзьмi з Лэнгдона, гандлярамi i рэспектабельнымi людзьмi. Былi "Форды", запоѓненыя беднымi белымi работнiкамi баваѓняных фабрык Лэнгдона. Том сказаѓ, што гэта быѓ своеасаблiвы цырк, публiчная забаѓка. "Добра, а!"

Не ѓсе мужчыны, якiя прыйшлi на лiнчаванне, бралi ѓ iм удзел. Гэта адбылося, калi Этэль была студэнткай у Чыкага. Пасля высветлiлася, што дзяѓчына, якая заявiла, што яе згвалтавалi, была ненармальнай. Яна была нiзкай псiхiкай. З ёй ужо пабывала нямала мужчын, белых i чорных.

Негра адабралi ѓ шэрыфа i яго намеснiкаѓ, павесiлi на дрэва, изрешетили цела кулямi. Пасля яны спалiлi яго цела. "Здаецца, яны не маглi пакiнуць гэта ѓ спакоi", - сказаѓ Том. Ён засмяяѓся цынiчным смехам. Многiя з лепшых людзей пайшлi.

Яны стаялi ѓбаку, глядзелi i бачылi негра... ён быѓ вялiзным чарнаскурым... - Ён мог бы важыць дзвесце пяцьдзесят фунтаѓ, - сказаѓ Том, смеючыся. Ён казаѓ так, як калi б негр быѓ свiннёй, зарэзаным натоѓпам, як свайго роду святочны паказ... рэспектабельныя людзi iшлi паглядзець, як гэта робiцца, стоячы на краi натоѓпу. Жыццё ѓ Лэнгдоне было такое, якое было.

"Яны глядзяць на мяне зверху ѓнiз. Дазволь iм."

Ён мог паставiць мужчын цi жанчын у якасцi сведак у судзе, падвергнуць iх маральным катаванням. Гэта была гульня. Яму гэта спадабалася. Ён мог сказiць тое, што яны сказалi, прымусiць iх сказаць тое, чаго яны не мелi на ѓвазе.

Закон быѓ гульнёй. Усё жыццё было гульнёй.

Ён атрымаѓ свой дом. Ён зарабiѓ грошы. Яму падабалася ездзiць у Нью-Ёрк некалькi разоѓ на год.

Яму патрэбна была жанчына, якая ѓпрыгожыла б яго жыццё. Ён хацеѓ Этэль гэтак жа, як хацеѓ бы добры конь.

"Чаму не? Жыццё такое".

Цi было гэта прапановай свайго роду распусты, свайго роду высакакласнага распусты? Этэль была збянтэжаная.

Яна супрацiѓлялася. Той ноччу яна пайшла з дому, таму што не магла выносiць нi бацьку, нi Бланш. Бланш таксама валодала свайго роду талентам. Яна запiсала ѓсё аб Этэль: якое адзенне яна насiла, у якiм настроi. Цяпер яе бацька пачаѓ баяцца сваёй дачкi i таго, што яна можа зрабiць. Ён дастаѓ яго моѓчкi, седзячы за сталом у Доѓгiм доме, i нiчога не кажучы. Ён ведаѓ, што яна збiралася катацца з Томам Рыдлам i гуляць па вулiцах з маладым Рэдам.

Чырвоны Олiвер стаѓ рабочым на заводзе, а Том Рыдл - сумнеѓным адвакатам.

Яна ставiла пад пагрозу яго становiшча ѓ горадзе, ягоную ѓласную годнасць.

I была Бланш, здзiѓленая i вельмi задаволеная, таму што яе муж быѓ незадаволены. Да гэтага дайшло i з Бланш. Яна жыла за кошт расчаравання iншых.

Этэль з агiдай пакiнула хату. Быѓ гарачы пахмурны вечар. У той вечар яе цела стамiлася, i ёй прыйшлося прыкласцi намаганнi, каб iсцi са звыклай добрай якасцю, каб ногi не цягалiся. Яна пайшла праз Мэйн-стрыт да бiблiятэкi, недалёка ад Мэйн-стрыт. Па вячэрнiм небе плылi чорныя хмары.

На Мэйн-стрыт сабралiся людзi. У той вечар Этэль убачыла Тома Шоу, маленькага чалавека, якi быѓ прэзiдэнтам баваѓнянай фабрыкi, на якой працаваѓ Рэд Олiвер. Яго паспешлiва везлi па Мэйн-стрыт. Быѓ цягнiк, якi iшоѓ на поѓнач. Цалкам верагодна, што ён з'ехаѓ у Нью-Йорк. Вялiкую машыну вёѓ негр. Этэль падумала аб словах Тома Рыдла. "Вунь iдзе Прынц", - сказаѓ Том. "Добры дзень, iдзе прынц Лэнгдон". На новым Поѓднi Том Шоу быѓ чалавекам, якi стаѓ прынцам, лiдэрам.

Па Мэйн-стрыт iшла жанчына, маладая жанчына. Калiсьцi яна была сяброѓкай Этэль. Яны разам хадзiлi ѓ сярэднюю школу. Яна выйшла замуж за маладога купца. Цяпер яна спяшалася дадому, пхаючы дзiцячую каляску. Яна была круглая i пульхная.

Яны з Этэль былi сябрамi. Цяпер яны былi знаёмыя. Яны ѓсмiхнулiся i холадна пакланiлiся адно аднаму.

Этэль паспяшалася па вулiцы. На Мэйн-стрыт, каля будынку суда, да яе далучыѓся Рэд Олiвер.

- Магу я пайсцi з табой?

"Так."

- Ты iдзеш у бiблiятэку?

"Так."

Цiшыня. Думкi. Юнаку было горача, як ноч. "Ён занадта малады, занадта малады. Я не хачу яго.

Яна ѓбачыла Тома Рыдла, якi стаiць з iншымi мужчынамi перад крамай.

Ён бачыѓ яе з хлопчыкам. Хлопчык бачыѓ, як ён там стаяѓ. Думкi ѓ iх. Рэд Олiвер быѓ збянтэжаны яе маѓчаннем. Яму было балюча, ён баяѓся. Ён хацеѓ жанчыну. Ён думаѓ, што хоча яе.

Думкi Этэль. Адна ноч у Чыкага. Мужчына... аднойчы ѓ яе начлежцы ѓ Чыкага... звычайны мужчына... буйны, моцны хлопец... ён пасварыѓся з жонкай... ён жыѓ там. "Я звычайны? Я проста бруд?"

Гэта было менавiта такой гарачай дажджлiвай ноччу. У яго быѓ пакой на тым жа паверсе дома на Нiжнiм Мiчыган-авеню. Ён пераследваѓ Этэль. Чырвоны Олiвер цяпер пераследваѓ яе.

Ён злавiѓ яе. Гэта адбылося раптоѓна, нечакана.

I Том Рыдл.

У тую ноч у Чыкага яна была адна на тым паверсе дома, а ён... той iншы мужчына... проста мужчына, мужчына, нiчога больш... i ён быѓ там.

Этэль нiколi не разумела гэтага ѓ сабе. Яна стамiлася. Абедала яна ѓ той вечар у шумнай гарачай сталовай, як ёй здавалася, сярод шумных непрыгожых людзей. Яны былi выродлiвыя цi яна? На нейкi час яна адчула агiду да сябе, да свайго жыцця ѓ горадзе.

Яна пайшла ѓ свой пакой i не замкнула дзверы. Гэты мужчына бачыѓ, як яна ѓвайшла туды. Ён сядзеѓ у сваiм пакоi з адчыненымi дзвярыма. Ён быѓ вялiкiм i моцным.

Яна пайшла ѓ свой пакой i кiнулася на ложак. Былi такiя моманты, якiя прыходзiлi да яе. Ёй было ѓсё роѓна, што адбылося. Яна хацела, каб нешта адбылося. Ён смела ѓвайшоѓ. Адбылася кароткая барацьба, зусiм не падобная на барацьбу з рэкламшчыкам Фрэдам Уэлсам.

Яна здалася... няхай гэта адбудзецца. Пасля яму захацелася што-небудзь зрабiць для яе: зводзiць яе ѓ тэатр, паабедаць. Яна не магла вынесцi яго сустрэчы. Гэта спынiлася гэтак жа раптоѓна, як i пачалося. "Я быѓ такiм дурнем, што думаѓ, што такiм чынам можна чагосьцi дабiцца, як калi б я быѓ проста жывёлай i нiчым больш, як быццам я хацеѓ менавiта гэтага".

Этэль пайшла ѓ бiблiятэку i, адамкнуѓшы дзверы, увайшла. Яна пакiнула Рэда Олiвера каля дзвярэй. "Дабранач. Дзякуй", - сказала яна. Яна адчынiла два вокны, спадзеючыся падыхаць паветрам, i запалiла над сталом настольную лямпу. Яна сядзела над сталом, нахiлiѓшыся, абхапiѓшы галаву рукамi.

Гэта працягвалася доѓга, думкi праносiлiся скрозь яе. Наступiла ноч, гарачая цёмная ноч. Яна нервавалася, як у тую ноч у Чыкага, у такую ж гарачую, стомленую ноч, калi яна выкрала таго мужчыну, якога яна не ведала ... дзiѓна, што яна не трапiла ѓ бяду ... нарадзiла дзiця ... я проста шлюха? Быѓ Том Рыдл.

Яна думала аб жыццi ѓ доме свайго бацькi. Цяпер яе бацька быѓ засмучаны i адчуваѓ сябе некамфортна з-за яе. Была Бланш. Бланш адчувала сапраѓдную варожасць да мужа. Нiякай шчырасцi не было. Бланш i яе бацька абодва стрэлiлi i абодва прамахнулiся. "Калi я рызыкну з Томам", - падумала Этэль.

Бланш заняла пэѓныя адносiны да сябе. Яна хацела даць Этэль грошай на адзенне. Яна намякнула на гэта, ведаючы каханне Этэль да адзення. Магчыма, яна проста дазволiла сабе сысцi, грэбуючы сваiм адзеннем, часта нават не знайшоѓшы час прывесцi сябе ѓ парадак, каб пакараць мужа. Яна б выцягнула грошы ѓ мужа i аддала б iх Этэль. Яна хацела.

Ёй хацелася дакрануцца да Этэль рукамi, рукамi з бруднымi пазногцямi. Яна падышла. "Ты цудоѓная, дарагая, у гэтай сукенцы". Яна ѓсмiхнулася пацешнай кацiнай усмешкай. Яна зрабiла дом нездаровым. Гэта была нездаровая хата.

"Што б я зрабiѓ з домам Тома?"

Этэль стамiлася думаць. "Ты думаеш, думаеш, а потым нешта робiш. Вельмi верагодна, што ты выстаѓляеш сябе дурнем. На вулiцы перад бiблiятэкай сцямнела. Час ад часу ѓспыхвалi маланкi, асвятляючы пакой, у якой сядзела Этэль, святло маленькай настольнай лямпы падала ёй на галаву, афарбоѓваючы яе валасы ѓ чырвоны колер, прымушаючы iх ззяць. Час ад часу чулiся грымоты.

Малады Руды Олiвер назiраѓ i чакаѓ. Ён неспакойна хадзiѓ. Ён хацеѓ рушыць услед за Этэль у бiблiятэку. Аднойчы, рана ѓвечары, ён цiха адчынiѓ уваходныя дзверы i зазiрнуѓ унутр. Ён убачыѓ Этэль Лонг, якая сядзела там, падпёршы галаву рукой, каля свайго стала.

Ён спалохаѓся, пайшоѓ, але вярнуѓся.

Ён думаѓ пра яе днi i многiя ночы. У рэшце рэшт, ён быѓ хлопчыкам, добрым хлопчыкам. Ён быѓ моцным i чыстым. "Калi б я ѓбачыѓ яго, калi сам быѓ маладым, калi б мы былi аднаго ѓзросту". Этэль часам думала.

Уначы часам, калi яна не магла спаць. Яна дрэнна спала з таго часу, як вярнулася ѓ Доѓгi дом. Нешта было ѓ такой хаце. Нешта трапляе ѓ паветра дома. Яно ѓ сценах, у шпалерах на сценах, у мэблi, у дыванах на падлозе. Яно знаходзiцца ѓ пасцельнай бялiзне, на якой вы ляжыце.

Гэта балюча. Гэта робiць усё гiганцкiм.

Гэта нянавiсць, жывая, назiральная, нецярплiвая. Гэта жывая iстота. Яно жывое.

"Каханне", - падумала Этэль. Цi знойдзе яна гэта калi-небудзь?

Часам, калi яна заставалася адна ѓ сваiм пакоi ноччу, калi яна не магла заснуць ... тады яна думала аб юным Чырвоным Олiверы. "Цi хачу я яго такiм, проста каб ён быѓ у мяне, магчыма, каб супакоiць сябе, як я хацеѓ таго чалавека ѓ Чыкага?" Яна была там, у сваiм пакоi, ляжала без сну i неспакойна кiдалася.

Яна ѓбачыла маладога Рэда Олiвера, якi сядзiць за сталом у бiблiятэцы. Часам яго вочы прагна глядзелi на яе. Яна была жанчынай. Яна магла заѓважаць, што адбываецца ѓ iм, не дазваляючы яму бачыць, што адбываецца ѓ ёй. Ён спрабаваѓ чытаць кнiгу.

Ён вучыѓся ѓ каледжы на Поѓначы, i ѓ яго ѓ галаве былi iдэi. Яна магла шмат сказаць па кнiгах, якiя ён чытаѓ. Ён стаѓ працоѓным на млыне ѓ Лэнгдоне; магчыма, ён спрабаваѓ зблiзiцца з iншымi працоѓнымi.

Магчыма, ён нават захоча змагацца за iх справу, за справу працоѓных. Былi такiя маладыя людзi. Яны мараць аб новым свеце, як i сама Этэль у некаторыя моманты свайго жыцця.

Таму Рыдлу не снiлася такая мара. Ён бы пасмяяѓся над гэтай iдэяй. "Гэта чысты рамантызм", - сказаѓ бы ён. "Людзi не нараджаюцца роѓнымi. Некаторым мужчынам наканавана быць рабамi, некаторым - гаспадарамi. Калi яны не зьяѓляюцца рабамi ѓ адным сэнсе, яны будуць рабамi ѓ iншым.

"Ёсць рабы сэксу, таго, што яны лiчаць думкай, ежы i пiтва.

"Якая рознiца?"

Чырвоны Олiвер не быѓ бы такiм. Ён быѓ малады i нецярплiвы. Мужчыны ѓклалi яму ѓ галаву iдэi.

Аднак ён не быѓ цалкам розумам i iдэалiзмам. Ён хацеѓ жанчыну, як Том Рыдл, хацеѓ Этэль; ён думаѓ, што зрабiѓ. Такiм чынам, яна адбiлася ѓ яго свядомасцi. Яна ведала гэта. Яна магла сказаць гэта па яго вачах, погляду на яе, па яго збянтэжанасцi.

Ён быѓ невiнаваты, рады i сарамлiвы. Ён падышоѓ да яе нерашуча, разгублена, жадаючы дакрануцца да яе, абняць яе, пацалаваць. Бланш часам прыходзiла да яе.

Прыход Рэда, яго эмоцыi, накiраваныя да яе, прымусiлi Этэль адчуць сябе даволi прыемна, крыху ѓсхваляванай, а часта i вельмi ѓсхваляванай. Уначы, калi яна была неспакойная i не магла заснуць, яна ва ѓяѓленнi бачыла яго так, як бачыла, як ён гуляѓ у мяч.

Ён шалёна бег. Ён атрымаѓ мяч. Яго цела прыйшло ѓ раѓнавагу. Ён быѓ як жывёла, як кот.

Або ён стаяѓ на бiце. Ён стаяѓ напагатове. У iм было нешта тонка настроенае, тонка разлiчанае. "Я хачу каб. Я проста прагная, выродлiвая, прагная жанчына?" Мяч iмклiва паляцеѓ да яго. Том Рыдл растлумачыѓ Этэль, як мяч выгiнаѓся пры наблiжэннi да гульца з бiтай.

Этэль села на ложку. Нешта ѓнутры яе балела. "Цi не пашкодзiць гэта яму? Я думаю." Яна ѓзяла кнiгу i паспрабавала чытаць. "Не, я не дазволю гэтаму здарыцца".

Там былi пажылыя жанчыны з хлопчыкамi, як чула Этэль. Дзiѓна было меркаванне шматлiкiх мужчын аб тым, што жанчыны па сваёй прыродзе добрыя. Некаторыя з iх, прынамсi, урадзiлiся, напоѓнiлiся сляпымi жаданнямi.

Паѓднёвыя, паѓднёвыя мужчыны заѓсёды рамантычна ставяцца да жанчын... нiколi не даюць iм шанцу... выходзяць з-пад кантролю. Том Рыдл вызначана прынёс палёгку.

У тую ноч у бiблiятэцы гэта адбылося раптоѓна i хутка, як у той раз з дзiѓным чалавекам у Чыкага. Гэта было не так. Магчыма, Руды Олiвер нейкi час стаяѓ каля дзвярэй бiблiятэкi.

Бiблiятэка размяшчалася ѓ старым доме недалёка ад Мэйн-стрыт. Ён належаѓ нейкай старой рабаѓладальнiцкай сям'i да Грамадзянскай вайны або багатаму купцу. Там быѓ невялiкi лесвiчны пралёт.

Пачаѓся дождж, якi пагражаѓ увесь вечар. Iшоѓ моцны летнi дождж, якi суправаджаѓся моцным ветрам. Ён малацiѓ па сценах будынкi бiблiятэкi. Раздалiся гучныя грымоты i рэзкiя ѓспышкi маланак.

Магчыма, Этэль у той вечар уразiла бура. Малады Олiвер чакаѓ яе прама каля дзвярэй бiблiятэкi. Людзi, якiя праходзяць па вулiцы, бачылi б яго стаячым там. Ён думаѓ ... "Я пайду з ёй дадому".

Мары маладога чалавека. Рэд Олiвер быѓ маладым iдэалiстам; у iм было стварэнне аднаго з iх.

Мужчыны накшталт яе бацькi пачыналi так.

Не раз, калi яна сядзела той ноччу за сталом, падпёршы галаву рукамi, малады чалавек цiха адчыняѓ дзверы, каб зазiрнуць унутр.

Ён увайшоѓ. Яго загнаѓ дождж. Ён не асмелiѓся яе патрывожыць.

Потым Этэль падумала, што ѓ той вечар яна раптам зноѓ ператварылася ѓ тую юную дзяѓчыну - напалову дзяѓчынку, напалову падшыванца, - якая калiсьцi пайшла ѓ поле да крутога маленькага хлопчыка. Калi дзверы адчынiлiся i ѓпусцiла маладога Рэда Олiвера ѓ вялiкi галоѓны пакой бiблiятэкi, пакой, пабудаваны шляхам зносу сцен, разам з iм хлынуѓ моцны парыѓ дажджу. Дождж ужо лiѓ у пакой з двух вокнаѓ, адчыненых Этэль. Яна падняла вочы i ѓбачыла, што ён стаiць там, у цьмяным святле. Спачатку яна не магла ясна бачыць, але ѓ гэты момант блiснула маланка.

Яна ѓстала i падышла да яго. "Такiм чынам, - падумала яна. "Цi павiнен я? Так, я згодзен."

Яна зноѓ жыла так, як жыла ѓ тую ноч, калi яе бацька выйшаѓ у поле i западозрыѓ яе, калi наклаѓ на яе рукi. "Яго зараз тут няма", - падумала яна. Яна падумала аб Томе Рыдле. "Яго тут няма. Ён хоча заваяваць мяне, зрабiць з мяне тое, чым я не з'яѓляюся". Цяпер яна зноѓ бунтавала, нешта рабiла не таму, што ёй гэтага хацелася, а каб кiнуць выклiк нечаму.

Яе бацька ... i, магчыма, Том Рыдл таксама.

Яна падышла да Рэда Олiвера, якi стаяѓ каля дзвярэй, крыху спалоханы. - Нешта здарылася? ён спытаѓ. - Мне зачынiць вокны? Яна не адказала. "Не", сказала яна. "Я збiраюся гэта зрабiць?" - Спытала яна сябе.

"Гэта будзе падобна да таго чалавека, якi прыйшоѓ да мяне ѓ пакой у Чыкага. Не, гэтага не будзе. Я буду тым, хто гэта зробiць.

"Я хачу."

Яна вельмi зблiзiлася з маладым чалавекам. Дзiѓная слабасць ахапiла яе цела. Яна змагалася з гэтым. Яна паклала рукi на плечы Рудога Олiвера i дазволiла сабе напалову ѓпасцi наперад. "Калi ласка", - сказала яна.

Яна была супраць яго.

"Што?"

- Ведаеш, - сказала яна. Гэта было так. Яна адчувала, як у iм вiруе жыццё. "Тут? Зараз?" Ён дрыжаѓ.

"Так." Словы не былi сказаны.

"Тут? Зараз?" Ён нарэшце зразумеѓ. Ён ледзь мог гаварыць, не мог паверыць. Ён падумаѓ: "Мне павезла. Як мне пашанцавала!" Яго голас быѓ хрыплым. "Няма месца. Гэтага не можа быць тут.

"Так." Iзноѓ не трэба слоѓ.

"Мне зачынiць вокны, патушыць святло? Хто-небудзь можа ѓбачыць. Дождж барабанiѓ па сценах будынку. Будынак затрэслася. "Хутка", - сказала яна. "Мне ѓсё роѓна, хто нас бачыць", - сказала яна.

Так яно i было, а потым Этэль прагнала маладога Рудога Олiвера. - Цяпер iдзi, - сказала яна. Яна была нават далiкатнай, жадаючы быць з iм па-мацярынску. "Гэта была не яго вiна". Ёй амаль хацелася плакаць. - Я павiнен прагнаць яго, iнакш я... - У iм была дзiцячая падзяка. Аднойчы яна адвяла позiрк у бок... пакуль гэта адбывалася... нешта было ѓ яго твары... у яго вачах... "Калi б я толькi заслужыла гэта"... усё гэта адбылося на стале ѓ бiблiятэка, стол, за якiм ён абвык сядзець, чытаючы свае кнiгi. Ён быѓ там напярэдаднi днём i чытаѓ Карла Маркса. Яна замовiла кнiгу спецыяльна для яго. "Я заплачу са сваёй кiшэнi, калi праѓленне бiблiятэкi будзе пярэчыць", - падумала яна. Аднойчы яна паглядзела ѓ бок i ѓбачыла мужчыну, якi праходзiѓ па вулiцы, выставiѓшы галаву наперад. Ён не падняѓ вачэй. "Было б дзiѓна, - падумала яна, - калi б гэта быѓ Том Рэдл...

- Або бацька.

"Ува мне шмат Бланш", - падумала яна. "Смею сказаць, што я цалкам мог бы ненавiдзець".

Яна задавалася пытаннем, цi зможа яна калi-небудзь пакахаць па-сапраѓднаму. "Я не ведаю", сказала яна сабе, ведучы Рэда да дзвярэй. Яна адразу стамiлася ад яго. Ён казаѓ нешта пра каханне, пратэстуючы нiякавата, настойлiва, як быццам няѓпэѓнена, як быццам яму адмовiлi. Яму было дзiѓна сорамна. Яна маѓчала ѓ замяшаннi.

Ёй ужо было шкада яго, за тое, што яна зрабiла. "Ну, я зрабiѓ гэта. Я хацеѓ. Я зрабiѓ гэта." Яна не сказала гэтага ѓслых. Яна пацалавала Рэда, халодным i забароненым пацалункам. У яе галаве ѓсплыла гiсторыя, гiсторыя, якую хтосьцi калiсьцi ёй расказаѓ.

Гаворка iшла аб прастытутцы, якая недзе на вулiцы ѓбачыла мужчыну, якi быѓ з ёй мiнулай ноччу. Мужчына пакланiѓся ёй i загаварыѓ з ёй прыемна, а яна раззлавалася, абурылася i сказала спадарожнiцы: "Ты гэта бачыѓ? Уявiце, як ён размаѓляе са мной тут. Толькi таму, што я быѓ з iм ноччу, якое права ён мае размаѓляць са мной днём i на вулiцы?"

Этэль усмiхнулася, успамiнаючы гэтую гiсторыю. "Можа, я сама прастытутка", - думала яна. "Я." Можа, ва ѓсiх жанчын недзе, схавана ѓ сабе, як мармуровасць цудоѓнага мяса, ёсць нешта напружанне... (iмкненне да поѓнага самазабыцця?)

"Я хачу пабыць адна", - сказала яна. - Сёння ѓвечары я хачу пайсцi дадому адзiн. Ён нiякавата выйшаѓ за дзверы. Ён быѓ у замяшаннi... нейкiм дзiѓным чынам на яго мужнасць напалi. Яна ведала гэта.

Цяпер ён адчуваѓ сябе збiтым з панталыку, разгубленым, бяссiльным. Як магла жанчына, пасля таго, што адбылося... так раптоѓна... пасля доѓгiх роздумаѓ, надзей i летуценняѓ з яго боку... ён нават падумаѓ аб жанiцьбе, аб прапанове ёй ажанiцца... калi б ён мог устаць смеласць... тое, што адбылося, было яе справай... уся смеласць належала ёй... як магла яна пасля гэтага так адпусцiць

Летняя бура, якая пагражала ѓвесь дзень i была такой моцнай, хутка прайшла. Этэль гэта бянтэжыла, але нават у той момант яна ведала, што выйдзе замуж за Тома Рыдла.

Калi б ён хацеѓ яе.

Этэль не ведала гэтага напэѓна ѓ той момант, у той момант, калi Рэд пакiнуѓ яе, пасля таго, як яна выцягнула яго праз дзверы i засталася адна. Была рэзкая рэакцыя, паѓсаромнасць, напаѓраскаянне... невялiкi паток думак, якiх яна не хацела... яны прыходзiлi паасобку, затым невялiкiмi групамi... думкi могуць быць цудоѓнымi маленькiмi крылатымi iстотамi... яны могуць быць вострыя рэчы, якiя джаляць.

Думкi... як быццам хлопчык прабег па цёмнай начной вулiцы Лэнгдана, штат Джорджыя, са жменькай маленькiх каменьчыкаѓ. Ён спынiѓся на цёмнай вулiцы каля бiблiятэкi. Маленькiя каменьчыкi былi кiнуты. Яны рэзка стукнулiся аб акно.

Думкi такiя.

Яна ѓзяла з сабой лёгкi плашч, пайшла i надзела яго. Яна была высокай. Яна была стройнай. Яна пачала прароблiваць маленькi трук, якi зрабiѓ Том Рыдл. Яна расправiла плечы. У прыгажосцi ёсць дзiѓная хiтрасць з жанчынамi. Гэта якасць. Ён гуляе ѓ паѓценi. Гэта раптоѓна наганяе iх, часам калi яны думаюць, што былi вельмi выродлiвыя. Яна выключыла святло над сваiм сталом i падышла да дзвярэй. "Вось так i бывае", - падумала яна. Гэтае жаданне жыло ѓ ёй ужо некалькi тыдняѓ. Малады чалавек, Рэд Олiвер, быѓ мiлым. Ён быѓ напалову напалоханы i нецярплiвы. Ён прагна, з напалоханым голадам, цалаваѓ яе, яе вусны, яе шыю. Гэта было прыемна. Гэта было нядобра. Яна пераканала яго. Яго гэта не пераканала. "Я мужчына, i ѓ мяне ёсць жанчына. Я не мужчына. Я яе не атрымаѓ.

Не, гэта было нядобра. У ёй не было сапраѓднай капiтуляцыi. Увесь час яна ведала... "Я ѓвесь час ведала, што будзе пасля таго, як гэта адбудзецца, калi я дазволю гэтаму здарыцца", - сказала яна сабе. Усё было ѓ яе ѓласных руках.

"Я зрабiѓ яму нешта нядобрае".

Людзi ѓвесь час рабiлi гэта адзiн з адным. Справа была не толькi ѓ гэтым... два целы сцiснулiся разам, спрабуючы зрабiць гэта.

Людзi прычынялi адзiн аднаму шкоду. Яе бацька зрабiѓ тое ж самае са сваёй другой жонкай Бланш, а зараз Бланш, у сваю чаргу, спрабавала зрабiць тое ж самае са сваiм бацькам. Якая брыдота... Этэль цяпер памякчэла... У ёй была мяккасць, шкадаванне. Ёй хацелася плакаць.

"Я б хацела быць маленькай дзяѓчынкай". Маленькiя ѓспамiны. Яна зноѓ стала маленькай дзяѓчынкай. Яна бачыла сябе маленькай дзяѓчынкай.

Яе ѓласная мацi была жывая. Яна была з мацi. Яны iшлi вулiцай. Яе мацi трымала за руку дзяѓчынку, якую звалi Этэль. "Цi быѓ я некалi тым дзiцём? Чаму жыццё зрабiла гэта са мной?

"Цяпер не вiнавацiце жыццё. Чортавы жаль да сябе".

Было дрэва, вецер вясновы, вецер пачатку красавiка. Лiсце на дрэве гулялi. Яны танчылi.

Яна стаяла ѓ цёмным вялiкiм пакоi бiблiятэкi, каля дзвярэй, дзвярэй, за якiмi толькi што знiк малады Руды Олiвер. "Мой палюбоѓнiк? Не!" Яна ѓжо забылася на яго. Яна стаяла i думала аб нечым iншым. На вулiцы было вельмi цiха. Пасля дажджу ноч у Джорджыi будзе халаднавата, але ѓсё роѓна будзе горача. Цяпер спякота будзе вiльготнай i цяжкай. Хоць дождж прайшоѓ, час ад часу ѓсё яшчэ здаралiся ѓспышкi маланак, слабыя ѓспышкi, якiя даносiлiся цяпер здалёк, ад буры. Яна сапсавала свае адносiны з маладым чалавекам Лэнгдонам, якi быѓ закаханы ѓ яе i горача жадаѓ яе. Яна ведала гэта. Цяпер гэта можа выйсцi з яго. Магчыма, у яго больш яго няма. Яна больш не снiцца па начах - у iм... голад... жаданне... яе.

Калi для яго, у iм, для нейкай iншай жанчыны, зараз, зараз. Цi не сапсавала яна сабе адносiны i з памяшканнем, у якiм працавала? Па яе целе прабегла лёгкая дрыготка, i яна хутка выйшла на вулiцу.

Гэта павiнна была быць насычаная падзеямi ноч у жыццi Этэль. Выйшаѓшы на вулiцу, яна спачатку падумала, што яна адна. Прынамсi, былi шанцы, што нiхто нiколi не даведаецца, што адбылося. Ёй было ѓсё роѓна? Ёй было ѓсё роѓна. Ёй было ѓсё роѓна.

Калi ѓ цябе ѓнутры бязладзiца, ты не хочаш, каб хто-небудзь ведаѓ. Ты выпростваеш плечы. Прыцiснiцеся да футаѓ. Прыцiснiцеся да iх. Штурхаць. Штурхаць.

"Усё гэта робяць. Усё гэта робяць.

"Дзеля Хрыста, памiлуй мяне, грэшнага". Будынак бiблiятэкi знаходзiѓся недалёка ад Мэйн-стрыт, а на рагу Мэйн-стрыт стаяѓ высокi стары цагляны будынак з крамай вопраткi на першым паверсе i холам наверсе. Зала была месцам збораѓ нейкай ложы, i ѓверх вялi адчыненыя ѓсходы. Этэль iшла па вулiцы i, падышоѓшы да лесвiцы, убачыла якi стаяѓ там мужчыну, напалову ѓтоенага ѓ цемры. Ён ступiѓ да яе.

Гэта быѓ Том Рыдл.

Ён там стаяѓ. Ён быѓ там i наблiжаѓся.

"Iншы?

- Я таксама магла б з iм... стаць шлюхай, забраць iх усiх.

"Праклён. Да д'ябла iх усiх.

"Такiм чынам, - падумала яна. "Ён назiраѓ". Яна задавалася пытаннем, як шмат ён бачыѓ.

Калi б ён прайшоѓ мiма бiблiятэкi падчас навальнiцы. Калi б ён зазiрнуѓ. Гэта было зусiм не тое, што яна пра яго думала. "Я ѓбачыѓ свет у бiблiятэцы, а затым убачыѓ, як ён згас", - проста сказаѓ ён. Ён хлусiць. Ён бачыѓ, як малады чалавек, Рэд Олiвер, увайшоѓ у бiблiятэку.

Затым ён убачыѓ, як згасла святло. У iм быѓ боль.

"Я не маю на яе нiякiх правоѓ. Я хачу яе."

Яго ѓласнае жыццё было не такiм ужо добрым. Ён ведаѓ. "Мы маглi б пачаць. Я мог бы навучыцца нават кахаць.

Яго ѓласныя думкi.

Малады чалавек, выходзячы з бiблiятэкi, прайшоѓ зусiм побач з iм, але не ѓбачыѓ яго якi стаiць у калiдоры. Ён адступiѓ.

"Якое права я маю на яе совацца? Яна мне нiчога не абяцала".

Нешта было. Было святло, вулiчны лiхтар. Ён бачыѓ твар маладога Рэда Олiвера. Гэта не быѓ твар задаволенага палюбоѓнiка.

Гэта быѓ твар збянтэжанага хлопчыка. Радасць у чалавеку. Дзiѓны, незразумелы смутак у гэтым чалавеку, не аб сабе, а аб iншым.

"Я думаѓ, ты пойдзеш з намi", - сказаѓ ён Этэль. Цяпер ён iшоѓ побач з ёй. Ён маѓчаѓ. Такiм чынам, яны прайшлi праз Мэйн-стрыт i неѓзабаве апынулiся на жылой вулiцы, у канцы якой жыла Этэль.

Цяпер у Этэль адбылася рэакцыя. Яна нават спалохалася. "Якiм жа я быѓ дурнем, якiм чортавым дурнем! Я ѓсё сапсаваѓ. Я ѓсё сапсаваѓ з гэтым хлопчыкам i з гэтым мужчынам".

Бо жанчына ёсць жанчына. Ёй патрэбен мужчына.

"Яна можа быць такой дурнiцай, кiдацца, кiдацца туды i сюды, каб нiводзiн мужчына не захацеѓ яе.

"Цяпер не вiнавацi гэтага хлопчыка. Ты зрабiѓ гэта. Ты зрабiѓ гэта."

Магчыма, Том Рыдл нешта западозрыѓ. Магчыма, гэта было яго выпрабаваннем для яе. Яна не хацела ѓ гэта верыць. Нейкiм чынам гэты чалавек, гэты так званы круты чалавек, вiдавочна рэалiст, калi такое ѓвогуле магло быць сярод паѓднёвых мужчын... нейкiм чынам ён ужо заваяваѓ яе павагу. Калi яна страцiць яго. Ёй не хацелася губляць яго, таму што - ад стомы i разгубленасцi - яна зноѓ апынулася дурнiцай.

Том Рыдл моѓчкi iшоѓ побач з ёй. Хаця яна была высокай, для жанчыны ён быѓ вышэй. У святле вулiчных лiхтароѓ, праз якiя яны праходзiлi, яна паспрабавала паглядзець яму ѓ твар так, каб ён не заѓважыѓ, што яна глядзiць, што яна ѓстрывожаная. Цi ведаѓ ён? Ён асуджаѓ яе? Кроплi вады пасля нядаѓняга моцнага дажджу працягвалi стукаць па цянiстых дрэвах, пад якiмi яны iшлi. Яны мiнулi Мэйн-стрыт. Там было пустынна. На тратуарах былi лужынкi, а вада, ззяючая i жоѓтая ѓ святле кутнiх лiхтароѓ, цякла па жолабах.

У адным месцы прагулкi не было. Там была цагляная дарожка, але яе забралi. Трэба было абкласцi новую цэментную дарожку. Iм прыйшлося iсцi па мокрым пяску. Адбылося нешта. Том Рыдл пачаѓ было браць Этэль за руку, але не ѓзяѓ яе. Быѓ невялiкi нерашучы, сарамлiвы рух. Гэта закранула нешта ѓ ёй.

Быѓ момант... нешта мiмалётнае. "Калi ён, гэты, такi, то ён можа быць такiм".

Гэта была iдэя, слабая, якая праносiлася ѓ яе ѓ галаве. Нейкi мужчына, старэйшы за яе, больш сталы.

Ведаць, што яна, як усякая жанчына, можа быць, як i любы мужчына, хацела... хацела высакароднасцi, чысцiнi.

"Калi б ён даведаѓся i дараваѓ мне, я б яго зненавiдзеѓ.

"Было занадта шмат нянавiсцi. Я больш не хачу".

Цi мог ён, гэты пажылы мужчына... цi мог ён ведаць, чаму яна забрала хлопчыка... ён сапраѓды быѓ хлопчыкам... Чырвоны Олiвер... i ведаючы, цi мог ён... не вiнавацiць... не дараваць. .. не думаць пра сябе ѓ неверагодна высакародным становiшчы чалавека, здольнага дараваць?

Яна ѓпала ѓ роспач. "Лепш бы я гэтага не рабiѓ. Лепш бы я гэтага не рабiла", - падумала яна. Яна нешта паспрабавала. "Цi былi вы калi-небудзь у пэѓным становiшчы..." - сказала яна Тому Рыдлу... "Я маю на ѓвазе iсцi наперад i рабiць нешта, што вы хацелi рабiць i ѓ той жа час не хацелi рабiць... што вы ведалi, што вы не хацеѓ рабiць... i не ведаѓ?"

Гэта было дурное пытанне. Яна была напалохана ѓласнымi словамi. "Калi ён нешта падазрае, калi ён бачыѓ, як той хлопчык выходзiѓ з бiблiятэкi, я толькi пацвярджаю яго падазрэннi".

Яна спалохалася сваiх слоѓ, але паспешлiва пайшла наперад. "Было нешта, чаго табе было сорамна зрабiць, але ты хацеѓ зрабiць i ведаѓ, што пасля таго, як ты гэта зробiш, табе будзе яшчэ больш сорамна".

- Так, - цiха сказаѓ ён, - тысячу разоѓ. Я заѓсёды гэта раблю". Пасля гэтага яны iшлi моѓчкi, пакуль не дабралiся да Доѓгай хаты. Ён не спрабаваѓ яе затрымаць. Ёй было цiкава i ѓсхвалявана. "Калi ён ведае i можа прыняць гэта такiм чынам, сапраѓды жадаючы, каб я стала яго жонкай, як ён кажа, ён з'яѓляецца чымсьцi новым у маiм вопыце зносiн з мужчынамi". Было крыху цёплае пачуццё. "Цi з'яѓляецца гэта магчымым? Мы абодва не добрыя людзi, не хочам быць добрымi". Цяпер яна атаясамляла сябе з iм. За сталом у Доѓгiм доме, часам у нашы днi, яе бацька казаѓ аб гэтым чалавеку, аб Томе Рыдле. Свае заѓвагi ён адрасаваѓ не дачкi, а Бландла. Бланш. "Колькi распусных жанчын было ѓ гэтага мужчыны?" Калi Бланш спытала пра гэта, яна хутка зiрнула на Этэль.

Яе вочы казалi гэта Этэль. "Мы, жанчыны, разумеем. Мужчыны - усяго толькi дурныя, легкадумныя дзецi ". Было б паднята якое-небудзь такое пытанне: Бланш хацела паставiць свайго мужа ѓ пэѓнае становiшча ѓ адносiнах да Этэль, хацела крыху патурбаваць Этэль ... iснавала выдумка, што бацька Этэль не ведаѓ аб цiкавасцi адваката да яго дачка.

Калi б гэты чалавек, Том Рыдл, ведаѓ пра гэта, ён, магчыма, толькi пацешыѓся б.

"Вы, жанчыны, урэгулюйце гэта... урэгулюйце сваю ѓласную дабрыню, сваю ѓласную злосць".

"Чалавек ходзiць, iснуе, есць, спiць... не баiцца мужчын... не баiцца жанчын.

"У iм не надта шмат ложка. Кожны мужчына павiнен мець нешта. Вы маглi б дараваць некаторых.

"Не чакайце занадта шмат чаго. Жыццё поѓная ложкi. Мы ямо гэта, спiм, марым, дыхаем гэтым". Быѓ шанец, што да такiх мужчын, як яе бацька, добрым i самавiтым мужчынам горада, Том Риддл адчуваѓ сваю пагарду ... "Як i я", - падумала Этэль.

Аб гэтым чалавеку распавядалi гiсторыi, аб яго адважнай беганiне з распуснымi жанчынамi, аб тым, што ён быѓ рэспублiканцам, складаѓ угоды аб федэральнай заступнiцтве, меѓ зносiны з негрыцянскiмi дэлегатамi на нацыянальных з'ездах Рэспублiканскай партыi, меѓ зносiны з гульцамi, наезнiкамi... Мусiць, ён быѓ у разнастайныя так. бiтву ѓ жыццi гэтай самазадаволенай рэлiгiйнай, злавеснай паѓднёвай супольнасцi. На Поѓднi кожны мужчына лiчыѓ сваiм iдэалам тое, што ён называѓ "быць джэнтльменам". Том Рыдл, калi б ён быѓ тым Томам Рыдлам, якога Этэль зараз пачала папраѓляцца, раптам папраѓляѓся ѓ тую ноч, калi ён гуляѓ з ёй, пасмяяѓся б над гэтай iдэяй. "Джэнтльмен, чорт вазьмi. Вы павiнны ведаць тое, што ведаю я. Цяпер яна раптам змагла ѓявiць сабе, як ён кажа гэта без асаблiвай горычы, прымаючы нейкае крывадушнасць iншых як нешта само сабой якое разумеецца... не робячы з-за гэтага занадта крыѓды i крыѓды. Ён сказаѓ, што хоча, каб яна стала яго жонкай, i цяпер яна цьмяна разумела цi раптам спадзявалася, што разумее, што ён меѓ на ѓвазе.

Яму нават хацелася быць з ёй далiкатным, атачыць яе нейкай элегантнасцю. Калi ён падазраваѓ... ён, прынамсi, бачыѓ, як Руды Олiвер выходзiѓ з цёмнай бiблiятэкi, але за некалькi хвiлiн да таго, як яна выйшла... паколькi яна бачыла яго раней увечар на вулiцы.

Цi назiраѓ ён за ёй?

Цi мог ён зразумець нешта яшчэ... што яна хацела нешта паспрабаваць, нешта даведацца?

Ён узяѓ яе паглядзець, як гэты малады чалавек гуляе ѓ бейсбол. Iмя Рэда Олiвера памiж iмi нi разу не згадвалася. Няѓжо ён узяѓ яе туды толькi для таго, каб паназiраць за ёй?... каб даведацца што-небудзь пра яе?

"Можа быць, цяпер ты ведаеш".

Яна была пакрыѓджана. Адчуванне прайшло. Яна не была пакрыѓджана.

Ён меѓ на ѓвазе або нават казаѓ, што, прапаноѓваючы ёй выйсцi за яго замуж, ён хацеѓ чагосьцi вызначанага. Ён хацеѓ яе, бо лiчыѓ, што ѓ яе ёсць стыль. "Ты мiлы. Прыемна iсцi побач з ганарлiвай прыгожай жанчынай. Вы кажаце сабе: "Яна мая".

"Прыемна бачыць яе ѓ сваёй хаце.

"Мужчына больш адчувае сябе мужчынам, якi мае цудоѓную жанчыну, якую ён можа назваць сваёй жанчынай".

Ён працаваѓ i строiѓ планы, каб атрымаць грошы. Вiдавочна, яго першая жонка была чымсьцi накшталт неахайнай i даволi сумнай. Цяпер у яго быѓ цудоѓны дом, i ён хацеѓ знайсцi спадарожнiка жыцця, якi будзе весцi яго дом у пэѓным стылi, якi разбiраецца ѓ вопратцы i ѓмее яе насiць. Ён хацеѓ, каб людзi ведалi...

"Глядзець. Гэта жонка Тома Рыдла.

"У яе вызначана ёсць стыль, цi не так? У гэтым ёсць нейкi клас".

Магчыма, па той жа прычыне, па якой такi чалавек мог бы захацець мець стайню скакавых коней, жадаючы самых лепшых i самых хуткiх. Шчыра кажучы, гэта была менавiта такая прапанова. "Давайце не будзем рамантычнымi цi сентыментальнымi. Мы абодва нечага жадаем. Я магу дапамагчы табе, а ты можаш дапамагчы мне". Ён не выкарыстоѓваѓ менавiта гэтыя словы. Яны мелiся на ѓвазе.

Калi б ён мог адчуваць зараз, калi б нават ведаѓ, што адбылося ѓ той вечар, калi б ён мог адчуваць... - Я яшчэ не злавiѓ цябе. Вы яшчэ вольныя. Калi мы заключым здзелку, я чакаю, што вы будзеце прытрымлiвацца свайго боку здзелкi.

"Калi б, ведаючы, што адбылося, калi б ён ведаѓ, мог бы адчуваць сябе так".

Усе гэтыя думкi праносiлiся ѓ галаве Этэль падчас прагулкi дадому з Томам Рыдлам ѓ той вечар, але ён нiчога не казаѓ. Яна нервавалася i хвалявалася. Перад домам суддзi Лонга стаяѓ невысокi частакол, i ён спынiѓся каля брамы. Было даволi цёмна. Ёй здалося, што ён усмiхаецца, нiбы ён ведаѓ яе думкi. Яна прымусiла iншага мужчыну адчуць сябе неэфектыѓным, няѓдачлiвым побач з ёй, нягледзячы на тое, што адбылося... нягледзячы на тое, што лiчылася, што мужчына, любы мужчына, адчуваѓ сябе вельмi мужным i моцным.

Цяпер яна адчувала сябе бескарыснай. У той вечар у варот Том Рыдл нешта сказаѓ. Ёй было цiкава, як шмат ён ведае. Ён нiчога не ведаѓ. Тое, што адбылося ѓ бiблiятэцы, адбылося падчас моцнай залевы. Каб убачыць, яму давялося б пад дажджом пракрасьцiся да акна. Цяпер яна раптам успомнiла, што, калi яны iшлi па Мэйн-стрыт, нейкая частка яе мозгу адзначыла той факт, што плашч, якi быѓ на iм, не быѓ вельмi мокрым.

Ён быѓ не з тых, хто падкрадзецца да акна. "Цяпер пачакай", - сказала сабе Этэль той ноччу. "Ён мог бы нават зрабiць гэта, калi б падумаѓ пра гэта, калi б у яго былi падазрэннi, калi б ён захацеѓ гэта зрабiць.

"Я не збiраюся пачынаць з таго, што выстаѓляю яго нейкiм дваранiнам.

"Пасля таго, што адбылося, гэта зрабiла б яго немагчымым для мяне".

Пры гэтым, магчыма, гэта было б цудоѓным выпрабаваннем для мужчыны, чалавека з яго рэалiстычным поглядам на жыццё... убачыць гэтага... iншага мужчыну i жанчыну, якую ён хацеѓ...

Што б ён сказаѓ сабе? Якое значэнне мела б, на яго думку, яе стыль, яе клас, якое значэнне гэта мела б тады?

"Гэта было б зашмат. Ён не змог бы гэтага вынесцi. Нiводзiн мужчына не змог бы гэтага вытрымаць. Калi б я быѓ мужчынам, я б не стаѓ.

"Мы iдзем, прычыняючы боль, павольна навучаючыся, змагаючыся за нейкую iсцiну. Гэта падаецца непазбежным".

Том Рыдл размаѓляѓ з Этэль. "Дабранач. Я не магу не спадзявацца, што вы вырашыце гэта зрабiць. Я маю ѓ выглядзе... я чакаю. Я буду чакаць. Спадзяюся, гэта ненадоѓга.

"Прыходзьце ѓ любы час", - сказаѓ ён. "Я гатовы."

Ён злёгку нахiлiѓся да яе. Цi збiраѓся ён паспрабаваць пацалаваць яе? Ёй хацелася крыкнуць: "Пачакай. Яшчэ не. У мяне мусiць быць час падумаць.

Ён гэтага не зрабiѓ. Калi ён i меѓ на ѓвазе спробу пацалаваць яе, то раздумаѓся. Яго цела выпрасталася. Быѓ у iм такi дзiѓны жэст, выпростванне сутулых плячэй, штуршок... як быццам супраць самога жыцця... як бы кажучы: "падштурхнiся... падштурхнiся..." пра сябе... размаѓляе сам з сабой... як i яна сама. - Дабранач, - сказаѓ ён i хутка пайшоѓ прэч.

"Пачынаецца. Няѓжо гэта нiколi не скончыцца?" Этэль так i думала. Яна ѓвайшла ѓ дом. Як толькi яна ѓвайшла ѓнутр, у Бланш паѓстала дзiѓнае адчуванне, што гэта была для яе непрыемная ноч.

Этэль пакрыѓдзiлася. - У любым выпадку, яна нiчога не магла ведаць.

"Дабранач. Тое, што я сказаѓ, мае месца". Словы Тома Рыдла таксама былi ѓ галаве Этэль. Здавалася, ён нешта ведаѓ, нешта падазраваѓ... - Мне ѓсё роѓна. Я наѓрад цi ведаю, хвалюе мяне гэта цi не", - падумала Этэль.

"Так, мяне гэта хвалюе. Калi ён хоча ведаць, я лепей скажу яму.

"Але я недастаткова блiзкi да яго, каб расказваць яму рэчы. Мне не патрэбен бацька-духоѓнiк.

- Магчыма, так.

Вiдавочна, для яе гэта будзе ноч iнтэнсiѓнай самасвядомасцi. Яна пайшла ѓ свой пакой, з калiдора ѓнiзе, дзе гарэла святло. Наверсе, дзе зараз спала Бланш, было цёмна. Яна паспешна зняла вопратку i кiнула яе на крэсла. Зусiм аголеная, яна кiнулася на ложак. Праз фрамугу ѓ пакой пранiкала слабое святло. Яна запалiла цыгарэту, але не палiла. У цемры яно здалося нясвежым, i яна ѓстала з ложка i патушыла яго.

Гэта было не зусiм так. Стаяѓ лёгкi, бледны, настойлiвы пах цыгарэт.

"Прайдзi мiлю за вярблюдам".

"Нiякага кашлю ѓ вагоне". Гэта павiнна была быць цёмная, мяккая лiпкая паѓднёвая ноч пасля дажджу. Яна адчувала сябе стомленай.

"Жанчыны. Што гэта за штукi! Што я за стварэнне!" яна думала.

Цi было гэта таму, што яна ведала пра Бланш, iншай жанчыне ѓ гэтым доме, якая зараз, магчыма, прачнулася ѓ сваiм пакоi i таксама думала. Этэль сама спрабавала нешта абдумаць. Яе розум пачаѓ працаваць. Яно не спынялася. Яна стамiлася i хацела спаць, хацела забыць перажываннi ночы ѓ сне, але ведала, што не зможа заснуць. Калi б яе раман з гэтым хлопчыкам, калi б ён адбыѓся, калi б гэта было тое, чаго яна сапраѓды хацела... - Я б тады, магчыма, заснуѓ. Я быѓ бы, прынамсi, задаволенай жывёлай". Чаму яна зараз так раптам успомнiла аб iншай жанчыне ѓ доме, аб гэтай Бланш? Нiчога ёй, уласна, жонцы бацькi, "яго праблема, дзякуй богу, не мая", - падумала яна. Чаму ѓ яе ѓзнiкла адчуванне, што Бланш не спiць, што яна таксама думае, што яна чакала вяртання дадому, бачыла мужчыну, Тома Рыдла, каля брамы з Этэль?

Яе думкi... "Дзе яны былi ѓ гэтую буру? Яны не водзяць машыну".

"Будзь праклятая яна i яе думкi", - сказала сабе Этэль.

Бланш падумала б, што Этэль з Томам Рыдлам могуць апынуцца ѓ падобным становiшчы, што тычыцца яе мужчыны, у якiм яна сама апынулася.

Цi трэба было з ёй нешта ѓрэгуляваць, як гэта было з маладым чалавекам, Рэдам Олiверам, як i памiж ёй i Томам Рыдлам яшчэ заставалася нешта ѓладзiць? - Ва ѓсякiм разе, спадзяюся, не сёння. Напрамiлы бог, не сёння.

"Гэта мяжа. Дастаткова."

I наогул, што павiнна было ѓладзiцца памiж ёй i Бланш? "Яна iншая жанчына. Я рады гэтаму". Яна паспрабавала выкiнуць Бланш з галавы.

Яна думала пра мужчын, якiя цяпер былi звязаныя з яе жыццём, пра свайго бацьку, пра маладога чалавека Рэда Олiвера, пра Тома Рыдл.

У адным яна магла быць зусiм упэѓнена. Яе бацька нiколi не будзе ведаць, што з iм робiцца. Ён быѓ чалавекам, для якога жыццё падзялiлася на шырокiя лiнii: добрае i дрэннае. Ён заѓсёды хутка прымаѓ рашэннi, вырашаючы справы ѓ судзе. "Вы вiнаватыя. Вы не вiнаватыя".

З гэтай прычыны жыццё, рэальнае жыццё, заѓсёды ставiла яго ѓ тупiк. Мусiць, так было заѓсёды. Людзi не будуць паводзiць сябе так, як ён думаѓ. З Этэль, сваёй дачкой, ён разгубiѓся i заблытаѓся. Ён перайшоѓ на асобы. "Яна спрабуе мяне пакараць? Жыццё спрабуе мяне пакараць?

Гэта таму, што ѓ яе, дачкi, былi праблемы, якiх яе бацька ня мог зразумець. Ён нiколi не спрабаваѓ дабiцца разумення. "Як, чорт вазьмi, ён думае, што гэта даходзiць да людзей, калi гэта сапраѓды даходзiць? Цi думае ён, што некаторыя людзi, добрыя людзi, такiя як ён сам, нараджаюцца з гэтым?

"Што здарылася з маёй жонкай Бланш? Чаму яна не паводзiць сябе так, як павiнна?

"Цяпер ёсць i мая дачка. Чаму яна такая?

Быѓ яе бацька i быѓ малады чалавек, з якiм яна раптам адважылася быць настолькi iнтымнай, хоць насамрэч яна ѓвогуле не была iнтымнай. Яна дазволiла яму заняцца з ёй каханнем. Яна практычна прымусiла яго заняцца з ёй каханнем.

У iм была нейкая саладосць, нават нейкая чысцiня. Ён не быѓ запэцканы, як яна...

Яна, вiдаць, хацела яго прысмакi, яго чысцiнi, ухапiлася за гэта.

- Няѓжо мне ѓдалося толькi i яго запэцкаць?

"Я ведаю гэта. Я схапiѓ, але не атрымаѓ таго, за што схапiѓ".

Этэль лiхаманiла. Гэта была ноч. Яна яшчэ не скончыла ноч.

Бяда не прыходзiць адна. Яна ляжала на ложку ѓ цёмным, гарачым пакоi. Там было выцягнута яе доѓгае стройнае цела. Было напружанне, маленькiя нервы крычалi. Маленькiя нервы пад яе каленамi былi напружаны. Яна падняла ногi i нецярплiва штурхнула нагой. Яна ляжала нерухома.

Яна напружана села на ложку. Дзверы з калiдора цiха адчынiлiся. Бланш увайшла ѓ пакой. Яна прайшла палову пакоя. Яна была апранута ѓ белую начную кашулю. Яна прашаптала: "Эцель".

"Так."

Голас Этэль быѓ рэзкiм. Яна была ѓражана. Ва ѓсiх зносiнах памiж дзвюма жанчынамi, з таго часу, як Этэль вярнулася дадому ѓ Лэнгдон, каб жыць i працаваць гарадской бiблiятэкаркай, было нешта накшталт гульнi. Гэта была напалову гульня, напалову нешта яшчэ. Дзве жанчыны хацелi дапамагчы адна адной. Нешта яшчэ адбудзецца з Этэль зараз? У яе было прадчуванне. "Не. Не. Iдзi, - ёй хацелася плакаць.

"Сёння ѓвечары я зрабiѓ нешта нядобрае. Цяпер са мной што-небудзь зробяць". Адкуль яна гэта ведала?

Бланш заѓсёды хацелася дакрануцца да яе. Яна заѓсёды ѓставала позна ранiцай, пазней Этэль. У яе былi дзiѓныя звычкi. Увечары, калi Этэль не было дома, яна рана паднiмалася наверх у свой пакой. Што яна там рабiла? Яна не спала. Часам, у дзве цi тры гадзiны ночы, Этэль прачыналася i чула, як Бланш блукае па хаце. Яна пайшла на кухню i ѓзяла ежу. Ранiцай яна пачула, як Этэль збiраецца выйсцi з дому, i спусцiлася ѓнiз.

Яна выглядала неахайна. Нават яе начная кашуля была не вельмi чыстай. Яна падышла да Этэль. - Я хацеѓ паглядзець, у што ты апрануты. Быѓ гэты дзiѓны запал - заѓсёды ведаць, у што апранутая Этэль. Яна хацела даць Этэль грошы на куплю вопраткi. "Вы ведаеце, якi я. Мне ѓсё роѓна, што я нашу", - сказала яна. Яна сказала гэта, злёгку кiѓнуѓшы галавой.

Ёй хацелася падысцi да Этэль, пакласцi на яе рукi. "Гэта мiла. Табе гэта вельмi мiла, - сказала яна. "Гэтая тканiна добрая". Яна паклала рукi на сукенку Этэль. "Вы разумееце, што i як насiць". Калi Этэль выйшла з дому, да ѓваходных дзвярэй падышла Бланш. Яна стаяла i глядзела, як Этэль сыходзiць па вулiцы.

Цяпер яна была ѓ пакоi, дзе Этэль ляжала аголеная на ложку. Яна цiха прайшла праз пакой. Яна нават не надзела спальныя тэпцiкi. Яна была басанож, i яе ногi не выдавалi нi гуку. Яна была як котка. Яна села на край ложка.

"Этэль."

"Так." Этэль хацелася хутчэй устаць i надзець пiжаму.

- Ляжы спакойна, Этэль, - сказала Бланш. "Я чакаѓ цябе, чакаѓ, калi ты прыйдзеш".

Голас яе зараз не быѓ рэзкiм i рэзкiм. У яго ѓкралася нейкая мяккасць. Гэта быѓ умольны голас. "Адбылося непаразуменне. Мы не зразумелi адзiн аднаго".

- сказала Бланш. У пакоi было слабае святло. Гук даносiѓся праз адчыненую фрамугу ад цьмянай лямпы, якая гарэла ѓ калiдоры за дзвярыма. Гэта былi дзверы, праз якiя ѓвайшла Бланш. Этэль чула, як яе бацька хроп у сваiм ложку ѓ суседнiм пакоi.

"Гэта было даѓно. Я доѓга чакала", - сказала Бланш. Гэта было дзiѓна. Том Рыдл усяго гадзiну таму сказаѓ нешта падобнае. "Спадзяюся, гэта працягнецца нядоѓга", - сказаѓ Том.

"Цяпер", - казала Бланш.

Рука Бланш, яе маленькая вострая кашчавая рука дакранулася да пляча Этэль.

Яна працягнула руку, дакрануѓшыся да Этэль. Этэль здранцвела. Яна нiчога не сказала. Ад дотыку рукi яе цела задрыжала. "Сёння ѓвечары я падумаѓ... сёння ѓвечары цi нiколi. Я думала, трэба нешта вырашыць", - сказала Бланш.

Яна казала цiхiм мяккiм голасам, у адрозненне ад свайго голасу, якiм яго ведала Этэль. Яна казала як у трансе. На iмгненне Этэль адчула палёгку. "Яна ходзiць у сне. Яна не прачнулася. Прысуд адбыѓся хутка.

"Я ведаѓ пра гэта ѓвесь вечар. "Ёсць двое мужчын: старэйшы i малодшы. Яна прыме рашэнне", - падумаѓ я. Я хацеѓ спынiць гэта.

"Я не хачу, каб ты гэта рабiѓ. Я не хачу, каб ты гэта рабiѓ".

Яна была мяккай i ѓмольнай. Цяпер яе рука пачала лашчыць Этэль. Яно спаѓзала ѓнiз па яе целе, па грудзях, па сцёгнах. Этэль заставалася цвёрдай. Яна адчула холад i слабасць. "Яно наблiжаецца", - падумала яна.

Што будзе далей?

"Калi-небудзь табе давядзецца прыняць рашэнне. Ты павiнен быць нечым.

"Ты шлюха цi ты жанчына.

"Вы павiнны ѓзяць на сябе адказнасць".

У галаве Этэль праносiлiся дзiѓныя скажоныя прапановы. Як быццам хтосьцi, не Бланш, не малады Руды Олiвер, не Том Рыдл, шаптаѓ ёй нешта.

"Ёсць "я" i iншае "я".

"Жанчына ёсць жанчына, цi яна не жанчына.

"Мужчына ёсць мужчына, цi ён не мужчына".

У галаве Этэль праносiлася ѓсё больш i больш прапаноѓ, вiдавочна разрозненых. Як быццам у яе ѓвайшло нешта старэйшае, нейкае больш выдасканаленае i злое, як iншы чалавек, увайшло з дакрананнем рукi Бланш ... Рука працягвала поѓзаць уверх i ѓнiз па яе целе, па яе грудзей, над яе сцёгнамi ... "Гэта можа быць салодка", - сказаѓ голас. "Гэта можа быць вельмi-вельмi мiла.

"У Эдэме жыла змяя.

"Табе падабаюцца змеi?"

Думкi Этэль, якiя нясуцца думкi, думкi, якiх у яе нiколi раней не было. "У нас ёсць тое, што мы называем iндывiдуальнасцю. Гэта хвароба. Я падумаѓ: "Я павiнен выратаваць сябе". Вось пра што я думаѓ. Я заѓжды так думаѓ.

"Калiсьцi я была маладой дзяѓчынай", - раптам падумала Этэль. "Цiкава, цi быѓ я добрым, цi нарадзiѓся я добрым.

"Можа быць, я хацела стаць кiмсьцi, жанчынай?" У ёй узнiкла дзiѓнае ѓяѓленне аб жаноцкасцi, нешта нават высакароднае, нешта цярплiвае, нешта разумее.

У якi бардак можа патрапiць жыццё! Кожны кажа камусьцi: "Выратуй мяне. Выратуй мяне."

Сэкс-скажэнне людзей. Гэта сказiла Этэль. Яна ведала гэта.

"Я ѓпэѓнены, што вы эксперыментавалi. Вы спрабавалi мужчын, - сказала Бланш сваiм дзiѓным новым мяккiм голасам. - Не ведаю чаму, але я ѓпэѓнены.

"Яны не падыдуць. Яны не зробяць гэтага.

"Я ненавiджу iх.

"Яны ѓсё псуюць. Я ненавiджу iх."

Цяпер яна наблiзiла твар да твару Этэль.

"Мы iм дазваляем. Мы нават iдзём да iх.

"У iх ёсць нешта, што, як мы думаем, нам трэба".

"Этэль. Хiба ты не разумееш? Я цябе кахаю. Я спрабаваѓ данесцi да цябе".

Бланш наблiзiла свой твар да твару Этэль. Нейкi час яна ѓсё яшчэ была там. Этэль адчувала дыханне жанчыны на сваёй шчацэ. Прайшлi хвiлiны. Быѓ iнтэрвал, якi Этэль здаѓся гадзiнамi. Вусны Бланш закранулi плечы Этэль.

ГЭТАГА было дастаткова. Сутаргавым рухам, паваротам цела, скiнуѓшы жанчыну з ног, Этэль ускочыла з ложка. У пакоi пачалася бойка. Пасля гэтага Этэль так i не даведалася, як доѓга гэта працягвалася.

Яна ведала, што гэта канец нечага, пачатак нечага.

Яна за нешта змагалася. Калi яна ѓскочыла, вывярнулася з ложка, з рук Бланш i ѓстала на ногi, Бланш зноѓ скокнула на яе. Этэль выпрасталася каля ложка, i Бланш кiнулася да яе ног. Яна абвiла рукамi цела Этэль i адчайна ѓчапiлася ѓ яго. Этэль цягнула яе праз пакой.

Дзве жанчыны пачалi дужацца. Якi моцнай была Бланш! Цяпер яе вусны цалавалi цела Этэль, яе сцягна, яе ногi! Пацалункi не кранулi Этэль. Яна як быццам была дрэвам i нейкая дзiѓная птушка з доѓгай вострай дзюбай дзюбала яе, нейкую знешнюю частку яе. Цяпер ёй не было шкада Бланш. Яна сама стала жорсткай.

Яна запусцiла адну руку ѓ валасы Бланш i адцягвала твар i вусны ад яе цела. Яна стала моцнай, але Бланш таксама была моцнай. Павольна яна адштурхнула галаву Бланш ад сябе. "Нiколi. Нiколi так", - сказала яна.

Яна не вымавiла гэтых слоѓ услых. Ужо тады, у гэтую хвiлiну, яна ѓсведамляла, што не жадае, каб яе бацька ведаѓ, што адбываецца ѓ ягоным доме. - Я б не хацеѓ прычынiць яму такi боль. Вось нешта, пра што яна нiколi не хацела б, каб хто-небудзь з мужчын даведаѓся. Цяпер ёй было б параѓнальна лёгка расказаць Тому Рыдлу пра Чырвонага Олiвера... калi б яна вырашыла, што хоча, каб Том Рэдл быѓ яе мужчынам... тое, што, як яна думала, яна хацела ад маладога чалавека, эксперымент, якi яна правяла, адмову.

"Не! Не!"

"Бланш! Бланш!"

Неабходна было вярнуць Бланш з таго месца, у якое яна патрапiла. Калi Бланш сапсавала сваё жыццё, то гэта была яе ѓласная блытанiна. У яе было жаданне не здраджваць Бланш.

Яна трымала Бланш за валасы i цягнула iх. Рэзкiм рухам яна павярнула твар Бланш да сябе i свабоднай рукой стукнула яе па твары.

Яна працягвала наносiць удары. З усёй сiлы яна ѓдарыла. Яна ѓспомнiла нешта, што чула некалi i недзе. "Калi вы плывец i пайшлi ратаваць мужчыну цi жанчыну, якi тоне, калi ён супрацiѓляецца цi супрацiѓляецца, ударце яго. Высячэце яго".

Яна наносiла i наносiла ѓдары. Цяпер яна цягнула Бланш да дзвярэй пакоя. Гэта было дзiѓна. Бланш, здавалася, не пярэчыла супраць таго, каб яе ѓдарылi. Здаецца, ёй гэта спадабалася. Яна не спрабавала адвярнуцца ад удараѓ.

Этэль расхiнула дзверы ѓ калiдор i выцягнула Бланш вонкi, у калiдор. Апошнiм намаганнем яна вызвалiлася ад цела, якое прытулiлася да яе целе. Бланш упала на падлогу. У яе вачах было выраз. "Ну, мяне аблiзалi. Ва ѓсякiм разе, я паспрабаваѓ.

Яна вярнула сабе тое, чым жыла, - сваю пагарду.

Этэль вярнулася ѓ свой пакой, зачынiла i замкнула дзверы. Унутры дзвярэй яна стаяла, паклаѓшы адну руку на ручку, а iншую паклаѓшы на дзвярную панэль. Яна была слабой.

Яна слухала. Яе бацька прачнуѓся. Яна пачула, як ён устаѓ з ложка.

Ён шукаѓ святло. Ён станавiѓся старым.

Ён спатыкнуѓся аб крэсла. Яго голас дрыжаѓ. "Этэль! Бланш! Што адбылося?"

"У гэтым доме i далей будзе гэтак жа", - падумала Этэль. - Прынамсi, мяне тут не будзе.

"Этэль! Бланш! Што адбылося?" Голас яе бацькi быѓ голасам спалоханага дзiцяцi. Ён старэѓ. Яго голас дрыжаѓ. Ён старэѓ i так i не пасталеѓ. Ён заѓсёды быѓ дзiцем i застанецца дзiцем да канца.

"Магчыма, менавiта таму жанчыны так ненавiдзяць i ненавiдзяць мужчын".

На iмгненне запанавала напружаная цiшыня, а затым Этэль пачула голас Бланш. "Вялiкi Бог", - падумала яна. Голас быѓ такiм жа, як заѓсёды, калi Бланш звярталася да мужа. Яно было рэзкiм, крыху цвёрдым, ясным. - Нiчога не адбылося, дарагая, - сказаѓ голас. "Я быѓ у пакоi Этэль. Мы там размаѓлялi.

- Iдзi спаць, - сказаѓ голас. У камандаваннi было нешта жудаснае.

Этэль пачула голас свайго бацькi. Ён бурчаѓ. "Я б хацеѓ, каб ты мяне не абуджаѓ", - сказаѓ голас. Этэль пачула, як ён цяжка лёг назад у ложак.

OceanofPDF.com

Я Т БЫђ рана ранiца. Акно пакоя ѓ Доѓгiм доме, у якiм жыла Этэль, выходзiла на поле, якое належала яе бацьку, на поле, якое спускалася да ручая, на поле, на якое яна пайшла маленькай дзяѓчынкай, каб сустрэць дрэннага маленькага хлопчыка. Гарачым летам поле амаль апусцела; ён абгарэѓ да карычневага колеру. Ты глядзеѓ на гэта i думаѓ... "Карове на тым полi шмат не дастанеш"... думаѓ ты. У каровы бацькi Этэль цяпер быѓ зламаны рог.

Так! Рог каровы зламаны.

Ранiцай, нават ранiцай, у Лэнгдоне, штат Джорджыя, спякота. Калi пайшоѓ дождж, значыць, не так горача. Вы павiнны нарадзiцца для гэтага. Вы не павiнны пярэчыць.

З табой можа здарыцца шмат чаго, а потым... вось i ты.

Вы стаiце ѓ пакоi. Калi вы жанчына, вы апранаеце сукенку. Вы мужчына i апранаеце кашулю.

Пацешна, мужчыны i жанчыны не разумеюць адзiн аднаго лепш. Iм трэба.

"Думаю, iм усё роѓна. Думаю, iм пляваць. Яны атрымлiваюць так, што iм напляваць.

"Чорт вазьмi. Чорт вазьмi. Ногл - добрае слова. Падманi мяне. Перасячэце пакой. Улезьце ѓ штаны, у спаднiцу. Надзеньце сабе палiто. Пагуляйце ѓ цэнтры горада. Ногль, нагагль.

"Сёння нядзеля. Будзь мужчынам. Давай, прагуляйся з жонкай".

Этэль стамiлася... магчыма, крыху вар'ятка. Дзе яна чула цi бачыла слова "ногл"?

Аднойчы ѓ Чыкага размаѓляе мужчына. Яму было дзiѓна вяртацца да Этэль той летняй ранiцай у Джорджыi, пасля ночы, пасля бяссоннай ночы, пасля прыгоды з Рэдам Олiверам, пасля Бланш. Ён увайшоѓ у яе пакой i сеѓ.

Якi абсурд! Нетутэйша толькi ѓспамiн пра яго. Гэта мiла. Калi вы жанчына, успамiны пра мужчыну могуць прыйсцi прама ѓ ваш пакой, калi вы апранаецеся. Ты зусiм голы. Што? Якая рознiца! "Праходзьце, сядайце. Дакранiся да мяне. Не дакранайся да мяне. Думкi, дакранiся да мяне".

Дапусцiм, гэты чалавек - вар'ят. Дапусцiм, гэта лысы мужчына сярэднiх гадоѓ. Этэль аднойчы бачыла гэта. Яна чула, як ён казаѓ. Яна памятала яго. Ён ёй спадабаѓся.

Ён казаѓ вар'яцка. Добра. Ён быѓ п'яны? Цi можа быць што-небудзь больш вар'яцкае, чым Доѓгi дом у Лэнгдане, штат Джорджыя? Людзi маглi прайсцi мiма дома па вулiцы. Адкуль iм ведаць, што гэта вар'ятня?

Мужчына з Чыкага. I зноѓ Этэль была з Гаральдам Грэем. Вы iдзяце па жыццi, збiраючы людзей. Вы жанчына i шмат маеце зносiны з мужчынам. Тады цябе больш няма з iм. Дык вось, вось ён, усё роѓна частка вас. Ён дакрануѓся да цябе. Ён iшоѓ побач з табой. Падабаѓся ён вам цi не падабаѓся. Ты быѓ з iм жорсткi. Табе шкада.

Яго колер у табе, крыху твой колер у iм.

У Чыкага на вечарынцы размаѓляе мужчына. Гэта было на другiм вечары ѓ доме аднаго з сяброѓ Гаральда Грэя. Гэты быѓ чалавек, гiсторык, староннi чалавек, гiсторык...

Чалавек, якi збiраѓ вакол сябе людзей. У яго была добрая жонка, высокая, прыгожая, годная жонка.

У ягоным доме быѓ мужчына, якi сядзеѓ у пакоi з дзвюма маладымi жанчынамi. Этэль была там i слухала. Мужчына казаѓ пра Бога. Ён быѓ п'яны? Былi напоi.

"Такiм чынам, кожны хоча Бога".

Гэта казаѓ лысы мужчына сярэдняга веку.

Хто пачаѓ гэтую размову? Гэта пачалося за вячэрай. "Такiм чынам, я думаю, кожны хоча Бога".

Хтосьцi за сталом, за вячэрай казаѓ пра Генры Адамса, iншага гiсторыка, Мон-Сен-Мiшэль i Шартр. "Белая душа Сярэднявечча". Гiсторыкi гутараць. Кожны хоча Бога.

Мужчына размаѓляѓ з дзвюма жанчынамi. Ён быѓ нецярплiвы, мiлы. "Мы, людзi заходняга свету, былi вельмi дурнямi.

"Такiм чынам, мы ѓзялi нашу рэлiгiю ѓ габрэяѓ... мноства вандроѓцаѓ... у сухой бясплоднай зямлi.

"Я думаю, iм не спадабалася гэтая зямля.

"Такiм чынам, яны змясцiлi Бога на неба... таямнiчага бога, далёка".

"Вы чыталi пра гэта ... у Старым Запавеце", - сказаѓ мужчына. "Яны не змаглi гэтага зрабiць. Людзi працягвалi ѓцякаць. Яны пайшлi i пакланiлiся меднай статуi, залатому цяляцi. Яны мелi рацыю.

"I вось яны прыдумалi гiсторыю пра Хрыста. Хочаце ведаць, чаму? Iм прыйшлося гэта падняць. Усё губляецца. Прыдумай гiсторыю. Iм прыйшлося паспрабаваць спусцiць яго на зямлю, дзе людзi маглi б яго атрымаць.

"Так. Так. Так.

"I вось яны ѓсталi пра Хрыста. Добры.

"Яны гэта ѓклалi ѓ бязгрэшнае зачацце? Няѓжо любая звычайная канцэпцыя не добрая? Я думаю, што гэта так. Мiла."

У той момант у пакоi з гэтым мужчынам знаходзiлiся дзве маладыя жанчыны. Яны пачырванелi. Яны слухалi яго. Этэль не ѓдзельнiчала ѓ размове. Яна слухала. Пасля яна даведалася, што мужчына, якi прысутнiчаѓ у той вечар у доме гiсторыка, быѓ мастаком, дзiѓнай птушкай. Магчыма, ён быѓ п'яны. Былi кактэйлi, шмат кактэйляѓ.

Ён спрабаваѓ нешта растлумачыць, што, на яго думку, рэлiгiя грэкаѓ i рымлян да прыходу хрысцiянства была лепшай за хрысцiянства, таму што яна была больш зямной.

Ён расказваѓ тое, што зрабiѓ сам. Ён зняѓ невялiкую хатку за горадам, у месцы пад назвай Палос-Парк. Гэта было на ѓскрайку лесу.

"Калi з Паласа прыйшло золата, Каб штурмаваць браму Геркулеса. Гэта праѓда?

Ён спрабаваѓ уявiць там багоѓ. Ён спрабаваѓ быць грэкам. "Я цярплю няѓдачу, - сказаѓ ён, - але спрабаваць - гэта весела".

Была расказана доѓгая гiсторыя. Мужчына апiсваѓ дзвюм жанчынам, спрабуючы апiсаць, як ён жыве. Ён маляваѓ, а потым не ѓмеѓ маляваць, сказаѓ ён. Ён пайшоѓ гуляць.

На беразе ручая iшоѓ невялiкi ручай i раслi кусты. Ён падышоѓ туды i спынiѓся. "Я заплюшчваю вочы", - сказаѓ ён. Ён пасмяяѓся. "Магчыма, дзьме вецер. Дзьме ѓ кусты.

"Я спрабую пераканаць сябе, што гэта не вецер. Гэта бог цi багiня.

"Гэта багiня. Яна выйшла з ручая. Ручай там добры. Ёсць глыбокая яма.

"Там невысокi ѓзгорак.

"Яна выходзiць з ручая, уся мокрая. Яна выходзiць з ручая. Я павiнен гэта ѓявiць. Я стаю з зачыненымi вачамi. Вада пакiдае блiскучыя плямы на яе скуры.

"У яе цудоѓная скура. Кожны мастак жадае намаляваць аголеную натуру... на фоне дрэѓ, на фоне кустоѓ, на фоне травы. Яна падыходзiць i працiскваецца праз кусты. Гэта не яна. Гэта вецер дзьме.

"Гэта яна. Вось ты дзе."

Гэта ѓсё, што памятала Этэль. Магчыма, мужчына проста гуляѓ з дзвюма жанчынамi. Магчыма, ён быѓ п'яны. У той раз яна пайшла з Гаральдам Грэем у дом гiсторыка. Нехта падышоѓ i загаварыѓ з ёю, i яна болей не чула.

Ранiца, пасля дзiѓнай, заблытанай ночы ѓ Лэнгдане, штат Джорджыя, магчыма, успомнiлася ёй толькi таму, што мужчына казаѓ аб кустах. У тую ранiцу, калi яна стаяла каля акна i выглянула, яна ѓбачыла поле. Яна ѓбачыла кусты, якiя растуць ля ручая. Начны дождж зрабiѓ кусты ярка-зялёнымi.

У Лэнгдоне была ранняя, гарачая, цiхая ранiца. Негрыцянскiя мужчыны i жанчыны са сваiмi дзецьмi ѓжо працавалi на баваѓняных палях недалёка ад горада. Рабочыя дзённай змены баваѓнянай фабрыкi ѓ Лэнгдоне працавалi ѓжо цэлую гадзiну. Па дарозе мiма дома суддзi Лонга праязджала фурманка з двума запрэжанымi ѓ яе муламi. Павозка маркотна рыпела. Трое неграѓ i дзве жанчыны ехалi ѓ павозцы. Вулiца не была заасфальтаваная. Ногi мулаѓ мякка i прыемна ступалi па пыле.

У тую ранiцу, працуючы на баваѓнянай фабрыцы, Рэд Олiвер быѓ засмучаны i засмучаны. З iм нешта здарылася. Ён думаѓ, што закахаѓся. Шмат начэй ён ляжаѓ у сваiм ложку ѓ доме Олiвера, марачы аб пэѓнай падзеi. "Калi б гэта адбылося, калi б гэта магло адбыцца. Калi яна...

"Гэтага ня будзе, гэтага ня можа здарыцца.

"Я занадта малады для яе. Яна не жадае мяне.

"Няма сэнсу думаць пра гэта". Ён думаѓ пра гэтую жанчыну, Этэль Лонг, як пра старэйшую, мудрую i вытанчаную жанчыну, якую ён калi-небудзь бачыѓ. Мусiць, ён ёй спадабаѓся. Чаму яна зрабiла тое, што зрабiла?

Яна дазволiла гэтаму здарыцца там, у бiблiятэцы, у цемры. Ён нiколi не думаѓ, што гэта адбудзецца. Нават тады, зараз... калi б яна не была смелай. Яна нiчога не сказала. Яна нейкiм хуткiм i тонкiм спосабам дала яму зразумець, што гэта можа здарыцца. Ён баяѓся. "Мне было нiякавата. Калi б мне не было так страшэнна нiякавата. Я паводзiѓ сябе так, як быццам не верыѓ у гэта, не мог у гэта паверыць".

Пасля гэтага ён адчуѓ сябе яшчэ больш неспакойным, чым раней. Ён не мог заснуць. Тое, як пасля таго, як гэта адбылося, яна яго звольнiла. Яна прымусiла яго адчуць сябе не мужчынам, а хлопчыкам. Ён быѓ злы, пакрыѓджаны, збянтэжаны.

Пасля таго як ён сышоѓ ад яе, ён доѓга хадзiѓ адзiн, жадаючы лаяцца. Былi лiсты, якiя ён атрымлiваѓ ад свайго сябра Нiла Брэдлi, сына заходняга фермера, якi зараз быѓ закаханы ѓ школьную настаѓнiцу, i тое, што з iмi адбывалася. Лiсты працягвалi прыходзiць тым летам. Магчыма, яны мелi нейкае дачыненне да стану, у якiм апынуѓся Рэд.

Мужчына кажа iншаму мужчыне: "У мяне ёсць сёе-тое добрае".

Ён пачынае думаць.

Думкi пачынаюцца.

Цi можа жанчына зрабiць такое з мужчынам, нават з мужчынам, якi нашмат маладзейшы за яе, узяѓшы яго i не ѓзяѓшы яго, нават выкарыстоѓваючы яго...

Як быццам хацела паспрабаваць нешта на сабе. "Пагляджу, цi падыдзе мне гэта, цi хачу я гэтага".

Цi мог чалавек так жыць, думаючы толькi: "Цi хачу я гэтага? Цi будзе гэта добра для мяне?"

У гэтым замешаны яшчэ адзiн чалавек.

Руды Олiвер блукаѓ адзiн у цемры гарачай паѓднёвай ночы пасля дажджу. Ён выйшаѓ мiма Доѓгага дома. Дом знаходзiѓся далёка, на ѓскрайку горада. Тратуараѓ там не было. Ён сышоѓ з тратуара, не жадаючы шумець, i пайшоѓ па дарозе, па дарожнай гразi. Ён стаяѓ перад домам. Прыйшоѓ бяздомны сабака. Сабака наблiзiѓся, а затым уцёк. Амаль за квартал адсюль гарэѓ вулiчны лiхтар. Сабака падбег да вулiчнага лiхтара, а затым, павярнуѓшыся, спынiѓся i забрахаѓ.

"Калi б у чалавека была смеласць".

Дапусцiм, ён мог бы падысцi да дзвярэй i пастукаць. "Я хачу ѓбачыць Этэль Лонг.

"Выходзьце сюды. Я яшчэ не скончыѓ з табой.

"Калi б мужчына мог быць мужчынам".

Рэд стаяѓ на дарозе, думаючы пра жанчыну, з якой ён быѓ, з якой ён быѓ такi блiзкi, але не быѓ зусiм блiзкi. Цi магло быць так, што жанчына прыйшла дадому i цiха заснула пасля таго, як адпусцiла яго? Гэтая думка раззлавала яго, i ён пайшоѓ, лаючыся. Усю ноч i ѓвесь наступны дзень, спрабуючы выканаць сваю працу, ён разгойдваѓся ѓзад i ѓперад. Ён вiнавацiѓ сябе ѓ тым , што здарылася, а затым яго настрой змянiлася. Ён абвiнавацiѓ жанчыну. "Яна старэйшая за мяне. Яна павiнна была ведаць, чаго хоча". Ранiцай, на досвiтку, ён устаѓ з ложка. Ён напiсаѓ Этэль доѓгi лiст, якi так i не быѓ адпраѓлены, i ѓ iм выказаѓ дзiѓнае пачуццё паразы, якое яна выклiкала ѓ яго. Ён напiсаѓ лiст, а потым разарваѓ яго i напiсаѓ iншае. Другi лiст не выказваѓ нiчога, акрамя кахання i нуды. Ён узяѓ усю вiну на сябе. "Гэта было неяк нядобра. Гэта я быѓ вiнаваты. Калi ласка, дазвольце мне прыйсцi да вас яшчэ раз. Калi ласка. Калi ласка. Давай паспрабуем яшчэ раз".

Ён таксама разарваѓ гэты лiст.

У Доѓгiм доме не было афiцыйнага сняданку. Новая жонка суддзi скончыла з гэтым. Ранiцай сняданак разносiлi па нумарах на падносах. Тым ранкам сняданак Этэль прынесла каляровая жанчына, высокая жанчына з вялiкiмi рукамi i нагамi i тоѓстымi вуснамi. У шклянцы быѓ фруктовы сок, кава i тосты. У айца Этэль быѓ бы гарачы хлеб. Ён бы запатрабаваѓ гарачага хлеба. Ён шчыра цiкавiѓся ежай, заѓсёды казаѓ пра яе, як бы гаворачы: "Я займаю сваю пазiцыю. Тут я займаю сваю пазiцыю. Я паѓднёѓец. Тут я займаю сваю пазiцыю".

Ён працягваѓ казаць аб каве. "Гэта нядобра. Чаму я не магу выпiць добрай кавы?" Калi ён пайшоѓ паабедаць у Ротары-клуб, ён прыйшоѓ дадому i распавёѓ пра гэта. "У нас была добрая кава", - сказаѓ ён. "У нас была выдатная кава."

Ванная ѓ Доѓгiм доме знаходзiлася на першым паверсе, побач з пакоем Этэль, i ѓ тую ранiцу яна ѓстала i прыняла ванну ѓ шэсць. Яна ѓспрыняла гэта холадна. Гэта было класна. Яна нырнула ѓ ваду. Было недастаткова холадна.

Яе бацька ѓжо ѓстаѓ. Ён быѓ з тых людзей, якiя не могуць заснуць пасля наступлення свiтання. Улетку ѓ Грузii яно надыходзiць вельмi рана. "Мне патрэбна ранiшняе паветра", - сказаѓ ён. "Гэта лепшы час дня, каб выйсцi i падыхаць". Ён устаѓ з ложка i на дыбачках прайшоѓ па хаце. Ён выйшаѓ з дому. Ён усё яшчэ трымаѓ карову i хадзiѓ паглядзець, як яе дояць. Каляровы мужчына прыйшоѓ ранiцай. Ён вывеѓ карову з поля, з поля каля дома, з поля, куды аднойчы ѓ гневе адправiѓся суддзя ѓ пошуках сваёй дачкi Этэль, на гэты раз яна пайшла туды, каб сустрэцца з хлопчыкам. Ён не бачыѓ хлопчыка, але быѓ упэѓнены, што той быѓ там. Ён заѓсёды так думаѓ.

"Але якi сэнс думаць? Якi сэнс спрабаваць нешта зрабiць з жанчын?

Ён мог пагаварыць з чалавекам, якi прынёс карову. Карова, якой ён валодаѓ два цi тры гады таму, захварэла хваробай пад назвай "полы хвост". У Лэнгдоне не было ветэрынара, i каляровы сказаѓ, што хвост давядзецца адрэзаць. Ён растлумачыѓ. "Вы разразаеце хвост уздоѓж. Затым кладзеш соль i перац. Суддзя Лонг засмяяѓся, але дазволiѓ гэтаму чалавеку зрабiць гэта. Карова памерла.

Цяпер у яго была яшчэ адна карова, паѓджэрсiйская. У яе быѓ зламаны рог. Калi прыйдзе яе час, цi будзе лепш звязаць яе з быком Джэрсi або з якiм-небудзь iншым быком? За паѓмiлi ад вёскi жыѓ чалавек, у якога быѓ цудоѓны галшцiнскi бык. Каляровы мужчына думаѓ, што ён будзе лепшым быком. "Гальшцiны даюць больш малака", - сказаѓ ён. Было пра што пагаварыць. Было па-хатняму прыемна пагаварыць з каляровым мужчынам аб нечым такiм ранiцай.

Прыйшоѓ хлопчык з канстытуцыяй Атланты i кiнуѓ яе на ганак. Ён перабег лужок перад суддзёй, пакiнуѓшы ровар ля плота, а затым кiнуѓ газету. Ён быѓ складзены i з грукатам упаѓ. Суддзя пайшоѓ за iм i, надзеѓшы акуляры, сеѓ на ганку i чытаѓ.

У двары было так добра, ранiцай, нiводнай са збiваючых з панталыку жанчын суддзi, толькi каляровы мужчына. Каляровы мужчына, якi даiѓ карову i даглядаѓ яе, таксама выконваѓ iншую працу па хаце i ѓ двары. Узiмку ён прывозiѓ дровы для камiнаѓ у хаце, а ѓлетку касiѓ i апырскваѓ газон i клумбы.

Ён важдаѓся з кветнiкамi ѓ двары, а суддзя назiраѓ i даваѓ указаннi. Джадж Лонг быѓ горача адданы кветкам i квiтнеючым кустам. Ён ведаѓ пра такiя рэчы. У юнацтве ён вывучаѓ птушак i ведаѓ сотнi птушак у твар i па iх спеву. Толькi адзiн зь ягоных дзяцей зацiкавiѓся гэтым. Гэта быѓ сын, якi загiнуѓ на сусветнай вайне.

Яго жонка Бланш, здавалася, нiколi не бачыла птушак i не бачыла кветак. Яна б i не заѓважыла, калi б iх усiх раптоѓна знiшчылi.

Ён загадаѓ прынесцi гной i пакласцi яго пад каранi кустоѓ. Ён узяѓ шланг i палiѓ кусты, кветкi i траву, пакуль каляровы бадзяѓся вакол. Яны казалi. Гэта было класна. У суддзi не было сяброѓ-мужчын. Калi б каляровы чалавек не быѓ каляровым чалавекам...

Судзьдзя нiколi пра гэта не думаѓ. Двое мужчын бачылi i адчувалi рэчы аднолькава. Для суддзi кусты, кветкi i трава былi жывымi iстотамi. "Ён таксама хоча выпiць", - сказаѓ каляровы мужчына, паказваючы на канкрэтны куст. Некаторыя кусты ён рабiѓ мужчынскiмi, некаторыя жаночымi, як яму захацелася. - Дайце ёй крыху, суддзя. Суддзя засмяяѓся. Яму гэта спадабалася. "Цяпер крыху для яго".

Жонка суддзi Бланш нiколi не ѓставала з ложка раней за поѓдзень. Выйшаѓшы замуж за суддзю, яна набыла звычку ляжаць па ранiцах у ложку i палiць цыгарэты. Гэтая звычка шакавала яго. Яна расказала Этэль, што да замужжа таемна палiла. "Раней я сядзела ѓ сваiм пакоi i палiла позна ѓвечары i выпускала дым у акно", - сказала яна. "Узiмку я задзьмула яго ѓ камiн. Я ляжаѓ на жываце на падлозе i палiѓ. Я не адважыѓся нiкому расказаць пра гэта, асаблiва твайму бацьку, якi быѓ членам школьнай рады. Тады ѓсе лiчылi мяне добрай жанчынай".

Бланш прапалiла мноства дзюр у покрыве свайго ложка. Ёй было ѓсё роѓна. "К чорту пакрывала", - падумала яна. Яна не чытала. Ранiцай яна засталася ляжаць у ложку, палiла цыгарэты i глядзела ѓ акно на неба. Пасля замужжа i пасля таго, як муж даведаѓся аб яе курэннi, яна пайшла на саступку. Яна кiнула курыць у яго прысутнасцi. "Я б не стаѓ гэтага рабiць, Бланш", - сказаѓ ён даволi ѓмольна.

"Чаму?"

"Людзi будуць казаць. Яны не зразумеюць".

- Чаго не зразумееш?

"Не разумею, што ты добрая жанчына".

"Я не", - рэзка сказала яна.

Ёй падабалася расказваць Этэль, як яна падманула горад i свайго мужа, бацьку Этэль. Этэль паспрабавала ѓявiць яе такой, якой яна была тады: маладой жанчынай цi маладой дзяѓчынай. "Усё гэта хлусня, тое ѓяѓленне, якое яна сабе ѓяѓляе такой, якой яна была", - падумала Этэль. Яна магла б быць нават мiлай, вельмi мiлай, даволi вясёлай i жывой. Этэль ѓяѓляла сабе маладую бландынку, стройную i прыгожую, жывую, даволi смелую i беспрынцыповую. "Яна тады была б жудасна нецярплiвай, як i я сам, гатовай рызыкнуць. Нiчога не прапаноѓвалася з таго, што яна хацела. Яна паклала вока на суддзю. "Што мне рабiць, працягваць вечна быць школьным настаѓнiкам?" яна б спытала сябе. Суддзя ѓваходзiѓ у акруговую школьную раду. Яна сустрэла яго на нейкiм мерапрыемстве. Раз у год адзiн з грамадскiх клубаѓ горада, Ратары цi Клуб Кiванiс, ладзiѓ вячэру для ѓсiх белых школьных настаѓнiкаѓ. Яна б паклала вока на суддзю. Яго жонка была мёртвая.

Бо мужчына ёсць мужчына. Тое, што працуе на адным, спрацуе i на iншым. Вы працягваеце казаць пажылому мужчыну, як малады ён выглядае... не занадта часта, але ѓстаѓляеце гэта. "Ты ѓсяго толькi хлопчык. Табе патрэбны нехта, хто паклапоцiцца пра цябе". Усё працуе.

Яна напiсала суддзi вельмi спачувальны лiст, калi памёр яго сын. Яны пачалi таемна сустракацца. Ён быѓ самотны.

Без сумневу, памiж Этэль i Бланш нешта было. Гэта датычылася мужчын. Гэта памiж усiмi жанчынамi.

Бланш зайшла занадта далёка. Яна была дурнiцай. I ѓсё ж было нешта кранальнае ѓ сцэне ѓ пакоi ѓ ноч перад тым, як Этэль назаѓжды пакiнула хату свайго бацькi. Гэта была рашучасць Бланш, свайго роду вар'яцкая рашучасць. "Я збiраюся нешта з'есцi. Я не збiраюся быць абсалютна абрабаваным.

"Я збiраюся займець цябе".

КАЛI бацька Этэль увайшоѓ у пакой у той момант, калi Бланш чаплялася за Этэль... Этэль магла ѓявiць сабе гэтую сцэну. Бланш паднiмаецца на ногi. Ёй было б усё роѓна. Нягледзячы на тое, што летам у Лэнгдоне свiтанак наступiѓ вельмi рана, у Этэль было дастаткова часу, каб падумаць, перш чым развiднела, у тую ноч, калi яна вырашыла пакiнуць дом.

Яе бацька, як звычайна, устаѓ рана. Ён сядзеѓ на ганку сваёй хаты i чытаѓ газету. У хаце была каляровая кухарка, жонка дворнiка. Яна разнесла па хаце сняданак суддзi i паставiла яго на столiк побач з iм. Гэта быѓ ягоны час дня. Два каляровыя чалавекi бадзялiся вакол. Суддзя мала пракаментаваѓ гэтую навiну. Гэта быѓ 1930 год. Газета была поѓная паведамленняѓ аб прамысловай дэпрэсii, якая надышла восенню мiнулага года. "Я нiколi ѓ жыццi не купляѓ нi адной акцыi", - сказаѓ услых бацька Этэль. "Я таксама", - сказаѓ негр з двара, i суддзя засмяяѓся. Там быѓ той дворнiк, гэты негр, якi казаѓ аб куплi акцый. - I я. Гэта быѓ жарт. Суддзя даѓ параду негру. - Ну, ты пакiнь гэта ѓ спакоi. Тон яго быѓ сур'ёзны... насмешлiва сур'ёзны. "Хiба ты не купляеш акцыi з маржой?"

- Не, сэр, не, сэр, я не буду гэтага рабiць, Джэдж.

Пачуѓся цiхi смяшок бацькi Этэль, якi гуляѓ з каляровым мужчынам, на самай справе яго сябрам. Двум каляровым старым было шкада суддзю. Яго злавiлi. У яго не было магчымасцi збегчы. Яны гэта ведалi. Негры, магчыма, i наiѓныя, але яны не дурнi. Негр выдатна ведаѓ, што забаѓляе суддзю.

Этэль таксама сёе-тое ведала. У тую ранiцу яна павольна ела сняданак i павольна апраналася. У пакоi, якi яна займала, была вялiзная шафа, i там ляжалi яе валiзкi. Iх паклалi ѓ шафу, калi яна вярнулася дадому з Чыкага. Яна спакавала iх. "Я дашлю за iмi пазней у той жа дзень", - падумала яна.

Бескарысна было нешта казаць яе бацьку. Яна вырашыла, што збiраецца рабiць. Яна збiралася паспрабаваць выйсцi замуж за Тома Рыдла. "Думаю, так i зраблю. Калi ён усё яшчэ жадае, я думаю, я гэта зраблю".

Гэта было дзiѓнае адчуванне камфорту. "Мне ѓсё роѓна", - сказала яна сабе. - Я нават раскажу яму пра ѓчарашнi вечар у бiблiятэцы. Я пагляджу, цi вытрымае ён гэта. Калi ён не захоча... Я займуся гэтым, калi прыйду да гэтага.

"Гэта спосаб. "Клапацiцеся аб рэчах так, як вы да iх прыходзьце".

"Магу, а магу i не".

Яна хадзiла па сваiм пакоi, надаючы асаблiвую ѓвагу свайму касцюму.

"А што наконт гэтага капелюша? Яно крыху не ѓ форме". Яна надзела яго i вывучала сябе ѓ люстэрку. "Я выглядаю даволi добра. Я не выглядаю вельмi стомленым. Яна спынiла свой выбар на чырвонай летняй сукенцы. Гэта было даволi палымяна, але гэта зрабiла нешта прыемнае для яе асобы. Яно падкрэслiвала цёмна-алiѓкавае адценне яе скуры. "Шчокам хочацца крыху румянца", - падумала яна.

Звычайна пасля такой ночы, якую яна перажыла, яна выглядала б змучанай, але ѓ тую ранiцу гэта было не так.

Гэты факт здзiвiѓ яе. Яна працягвала дзiвiцца самой сабе.

"У якiм дзiѓным настроi я была", - сказала яна сабе, праходзячы па пакоi. Пасля таго, як кухар увайшла са сняданкам на падносе, яна замкнула дзверы. Цi будзе жанчына Бланш настолькi дурная, каб спусцiцца ѓнiз i расказаць што-небудзь пра здарэнне мiнулай ночы, паспрабаваць пагаварыць цi папрасiць прабачэння? Дапусцiм, Бланш паспрабуе гэта зрабiць. Гэта ѓсё сапсавала б. "Не", - сказала сабе Этэль. "У яе занадта шмат здаровага сэнсу, занадта шмат смеласцi для гэтага. Яна не такая". Гэта было прыемнае пачуццё, амаль падабаецца Бланш. "Яна мае права быць такой, якая яна ёсць", - падумала Этэль. Яна крыху развiла гэтую думку. Гэта шмат што тлумачыла ѓ жыццi. "Няхай кожны будзе такiм, якi ён ёсць. Калi мужчына хоча думаць, што ён добры (яна думала пра бацьку), няхай думае так. Людзi могуць нават думаць, што яны хрысцiяне, калi гэта прыносiць iм нейкую карысць i суцяшае iх".

Гэтая думка была суцяшэннем. Яна прывяла ѓ парадак i паправiла прычоску. Да сукенкi, якую яна надзела, быѓ маленькi, аблiпальны чырвоны капялюшык. Яна крыху ѓзмацнiла колер сваiх шчок, а затым i вуснаѓ.

"Калi гэта не тое пачуццё, якое я адчуваѓ да гэтага хлопчыка, такая галодная нуда, даволi бессэнсоѓная, якая бывае ѓ жывёл, магчыма, гэта можа быць нешта iншае".

Том Рыдл быѓ сапраѓдным рэалiстам, нават смелым. "У глыбiнi душы мы вельмi падобныя". Як выдатна было з яго боку захоѓваць самапавагу на працягу ѓсяго перыяду заляцання! Ён не спрабаваѓ дакрануцца да яе, уздзейнiчаць на яе пачуццi. Ён быѓ адкрыты. "Магчыма, нам удасца знайсцi агульную мову", - падумала Этэль. Гэта было б рызыкоѓна. Ён бы ведаѓ, што гэта рызыкоѓная гульня. Яна з падзякай успомнiла словы старэйшага мужчыны...

"Магчыма, ты не зможаш мяне пакахаць. Я не ведаю, што такое каханне. Я не юнак. Нiхто нiколi не называѓ мяне прыгожым мужчынам".

"Я раскажу яму ѓсё, што прыйдзе мне ѓ галаву, усё, што, на маю думку, ён хацеѓ бы ведаць. Калi ён хоча мяне, ён можа ѓзяць мяне сёння. Я не хачу чакаць. Мы пачнем.

Цi была яна ѓпэѓнена ѓ iм? "Я пастараюся зрабiць для яго добрую працу. Думаю, я ведаю, чаго ён хоча".

Яна чула голас бацькi, якi размаѓляѓ з неграм, якi працаваѓ на двары на ганку. Яна адчула крыѓду i ѓ той жа час жаль.

"Калi б я мог сказаць яму што-небудзь, перш чым пайсцi. Я не магу. Ён бы знерваваѓся, калi пачуѓ бы навiна аб яе раптоѓным замужжы... калi б Том Рыдл усё яшчэ хацеѓ на ёй ажанiцца. "Ён захоча гэтага. Ён будзе. Ён будзе."

Яна зноѓ падумала аб юным Олiверы i аб тым, што яна з iм зрабiла, выпрабоѓваючы яго, як раней, каб пераканацца, што ён, а не Том Рыдл, той, каго яна хоча. Прыйшла крыху заганная думка. З акна сваёй спальнi яна магла бачыць каровiную пашу, куды яе бацька прыйшоѓ шукаць яе той ноччу, калi яна была маленькай дзяѓчынкай. Паша спускалася да ручая, i ѓздоѓж ручая раслi кусты. Той хлопчык у той раз схаваѓся ѓ кустах. Было б дзiѓна, калi б напярэдаднi вечарам яна ѓзяла юнага Олiвера туды, на пашу. "Калi б ноч была яснай, я б зрабiла гэта", - падумала яна. Яна ѓсмiхнулася, крыху помслiва, мякка. "Ён падыдзе нейкай жанчыне. У рэшце рэшт, тое, што я зрабiѓ, яму не пашкодзiць. Магчыма, ён атрымаѓ адукацыю - няшмат. У любым выпадку, я зрабiѓ гэта".

Было дзiѓна i незразумела спрабаваць высветлiць, што такое адукацыя, што добра, а што кепска. Яна раптам успомнiла выпадак, якi здарыѓся ѓ горадзе, калi яна была маладой дзяѓчынай.

Яна была на вулiцы са сваiм бацькам. Судзiлi негра. Яго абвiнавацiлi ѓ згвалтаваннi белай жанчыны. Белая жанчына, як высветлiлася пазней, нiкуды не гадзiлася. Яна прыйшла ѓ горад i абвiнавацiла негра. Пасля гэтага яго апраѓдалi. Ён быѓ з нейкiм мужчынам на працы на дарозе ѓ тую самую гадзiну, калi, паводле яе слоѓ, гэта адбылося.

Спачатку аб гэтым не было вядома. Было хваляванне i размовы аб лiнчаваннi. Бацька Этэль быѓ усхваляваны. Група ѓзброеных намеснiкаѓ шэрыфа стаяла каля акруговай турмы.

На вулiцы перад аптэкай была яшчэ адна група мужчын. Том Рыдл быѓ там. З iм загаварыѓ мужчына. Мужчына быѓ гарадскi купец. "Ты збiраешся гэта зрабiць, Том Рыдл, ты збiраешся заняцца справай гэтага чалавека? Ты збiраешся абараняць яго?

- Так, i ачысцi яго таксама.

"Ну... Ты... Ты Мужчына быѓ усхваляваны.

"Ён не быѓ вiнаваты", - сказаѓ Том Рыдл. "Калi б ён быѓ вiнаваты, я б усё роѓна ѓзяѓся за ягоную справу. Я б усё роѓна абараняѓ яго.

- Што тычыцца цябе ... - Этель успомнiла выраз твару Тома Рыдла. Ён выйшаѓ перад гэтым чалавекам, гандляром. Невялiкая група мужчын, якая стаяла вакол, замоѓкла. Цi кахала яна Тома Рыдла ѓ той момант? Што такое каханне?

"Што тычыцца цябе, тое, што я ведаю пра цябе, - сказаѓ Том Рыдл гэтаму чалавеку, - калi я калi-небудзь дастаѓлю цябе ѓ суд".

Гэта ѓсё. Было прыемна, калi адзiн чалавек супрацьстаяѓ групе мужчын, кiдаючы iм выклiк.

Скончыѓшы збiраць рэчы, Этэль выйшла з пакоя. У хаце было цiха. Раптам яе сэрца цяжка забiлася. "Такiм чынам, я пакiдаю гэты дом.

"Калi Том Рыдл не хоча мяне, хоць ён ведае пра мяне ѓсё, калi ён не хоча мяне ..."

Спачатку яна не ѓбачыла Бланш, якая спусцiлася ѓнiз i знаходзiлася ѓ адным з пакояѓ першага паверха. Бланш выйшла наперад. Яна не была апранутая. Яна была ѓ гарнiтуры бруднай пiжаме. Яна перасекла невялiкi калiдор i падышла да Этэль.

"Ты выглядаеш цудоѓна", - сказала яна. "Спадзяюся, гэта будзе добры дзень для цябе".

Яна стаяла збоку, пакуль Этэль выйшла з дому i спусцiлася па двух-трох прыступках ад ганка да дарожкi, якая вядзе да брамы. Бланш стаяла ѓнутры дома i глядзела, а суддзя Лонг, якi ѓсё яшчэ чытаѓ ранiшнюю газету, адклаѓ яе i таксама паглядзеѓ.

"Добрай ранiцы", - сказаѓ ён, i "Добрай ранiцы", - адказала Этэль.

Яна адчувала, як Бланш глядзiць на яе. Яна пойдзе ѓ пакой Этэль. Яна ѓбачыць сумкi i валiзкi Этэль. Яна зразумее, але нiчога не скажа суддзi, свайму мужу. Яна пракралася б назад наверх i легла ѓ ложак. Яна ляжала ѓ сваiм ложку, глядзела ѓ акно i палiла цыгарэты.

Том РIДДЛ нерваваѓся i быѓ усхваляваны. "Мiнулай ноччу яна была з гэтым хлопчыкам. Яны былi разам у бiблiятэцы. Там было цёмна". Ён крыху раззлаваѓся на сябе. - Ну, я не вiнавачу яе. Хто я такi, каб вiнавацiць яе?

- Калi я ёй патрэбны, думаю, яна мне скажа. Я не веру, што яна можа хацець яго, гэтага хлопчыка, не назаѓжды.

Ён нерваваѓся i ѓсхваляваны, як заѓсёды, калi думаѓ пра Этэль, i рана пайшоѓ у свой офiс. Ён зачынiѓ дзверы свайго кабiнета i пачаѓ хадзiць узад i ѓперад. Ён курыѓ цыгарэты.

Шмат разоѓ тым летам, стоячы каля акна свайго офiса, схаваны ад вулiцы ѓнiзе, Том назiраѓ за Этэль, якая iдзе ѓ бiблiятэку. Ён узрадаваѓся, убачыѓшы яе. У сваёй стараннасцi ён стаѓ хлопчыкам.

У тую ранiцу ён убачыѓ яе. Яна пераходзiла вулiцу. Яна згубiлася з-пад увагi. Ён стаяѓ каля акна.

На лесвiцы, якая вядзе ѓ яго кабiнет, пачуѓся гук крокаѓ. Можа, гэта Этэль? Цi прыняла яна рашэнне? Яна прыходзiла да яго?

"Маѓчы... Не будзь дурнем", - сказаѓ ён сабе. На лесвiцы пачуѓся гук крокаѓ. Яны спынiлiся. Яны зноѓ выйшлi наперад. Вонкавыя дзверы яго кабiнета адчынiлiся. Том Рыдл узяѓ сябе ѓ рукi. Ён стаяѓ, дрыжучы, пакуль дзверы ѓ яго ѓнутраны кабiнет адчынiлiся, i перад iм з'явiлася Этэль, крыху бледная, з дзiѓным рашучым поглядам у вачах.

Том Рыдл супакоiѓся. "Жанчына, якая збiраецца аддацца мужчыну, не прыходзiць да яго ѓ такiм выглядзе", - падумаѓ ён. - Але чаму яна прыйшла сюды?

- Вы прыйшлi сюды?

"Так."

Два чалавекi стаялi тварам адзiн да аднаго. Людзi не ѓладкоѓваюць вяселле так, у адвакацкай канторы, ранiцай... жанчына падыходзiць да мужчыны.

"Цi можа быць такое?" Этэль пыталася ѓ сябе.

"Цi можа быць такое?" - спытаѓ сябе Том Рыдл.

"Нават не пацалунак. Я нiколi не дакранаѓся да яе.

Мужчына i жанчына стаялi тварам адно да аднаго. З вулiцы даносiлiся гукi горада, горада, якi ѓступае ѓ сваю паѓсядзённую, даволi бессэнсоѓную дзейнасць. Офiс знаходзiѓся над крамай. Гэта быѓ просты кабiнет з адным вялiкiм пакоем, вялiкiм пiсьмовым сталом з плоскай стальнiцай i кнiгамi па праве ѓ шафах ля сцен. Там была голая падлога.

Знiзу пачуѓся гук. Прадавец у краме выпусцiѓ каробку на падлогу.

- Што ж, - сказала Этэль. Яна сказала гэта з намаганнем. - Ты сказаѓ мне ѓчора ѓвечары - Ты сказаѓ, што гатовы... у любы час. Вы сказалi, што гэта А. К. з табой.

Ёй было цяжка, цяжка. "Я буду чортавай дурнiцай", - падумала яна. Ёй хацелася плакаць.

- Мне давядзецца расказаць табе шмат рэчаѓ...

"Трымаю ѓ заклад, што ён мяне не возьме", - падумала яна.

- Пачакай, - паспешна сказала яна, - я не такая, як ты думаеш. Я мушу вам сказаць. Я павiнен. Я павiнен."

- Глупства, - сказаѓ ён, падышоѓшы да яе i ѓзяѓшы яе за руку. "Чорт вазьмi, - сказаѓ ён, - пакiнь гэта. Што толку казаць?

Ён стаяѓ i глядзеѓ на яе. "Цi смею я, цi смею я паспрабаваць, цi смею я паспрабаваць узяць яе на рукi?"

У любым выпадку, яна ведала, што ён ёй падабаецца, якi стаiць тут, вагаецца i няѓпэѓнены. "Ён ажэнiцца са мной, добра", - падумала яна. Цяпер яна не думала пра што-то большае.

OceanofPDF.com

КНIГА ЧАЦВЁРТАЯ. ЗА МЕЖамi ЖАДАННЯ

OceanofPDF.com

Я Т БЫЛО ђ ЛIСТАПАДЫ 1930 гады.

Руды Олiвер неспакойна паварушыѓся ѓ сне. Ён прачнуѓся, а потым зноѓ заснуѓ. Памiж сном i няспаннем ёсць зямля - зямля, напоѓненая гратэскавымi формамi, - i ён быѓ у гэтай краiне. Там усё мяняецца хутка i дзiѓна. Гэта зямля свету, а потым i жахаѓ. Дрэвы на гэтай зямлi павялiчваюцца ѓ памерах. Яны становяцца бясформеннымi i выцягнутымi. Яны выходзяць з-пад зямлi i ѓзлятаюць у паветра. Жадання прыходзяць у цела спячага.

Цяпер ты сам, але ты не ты. Вы знаходзiцеся па-за сябе. Вы бачыце сябе бягучым па пляжы... хутчэй, хутчэй, хутчэй. Зямля, у якую вы патрапiлi, стала жахлiвай. З чорнага мора падымаецца чорная хваля, каб паглынуць вас.

I вось, гэтак жа раптоѓна, зноѓ усё мiрна. Вы знаходзiцеся на лузе, ляжыце пад дрэвам, у цёплым сонечным святле. Побач пасецца жывёла. Паветра напоѓнена цёплым насычаным малочным пахам. Да вас iдзе жанчына ѓ прыгожай сукенцы.

Яна ѓ фiялетавым аксамiце. Яна высокая.

Гэта была Этэль Лонг з Лэнгдона, штат Джорджыя, якая iшла да Рэда Олiвера. Этэль Лонг раптам стала лiтасцiвай. Яна была ѓ настроi мяккай жаноцкасцi i была закахана ѓ Рэда.

Але не... гэта была не Этэль. Гэта была дзiѓная жанчына, фiзiчна падобная на Этэль Лонг, але ѓ той жа час непадобная на яе.

Гэта была Этэль Лонг, пераможаная жыццём, пераможаная жыццём. Бачыць

...яна страцiла частку сваёй прамалiнейнай ганарлiвай прыгажосцi i стала пакорлiвай. Гэтая жанчына была б радая каханню - любому каханню, якая да яе прыйшла. Яе вочы казалi гэта зараз. Гэта была Этэль Лонг, якая больш не змагалася супраць жыцця, нават не жадала перамагаць у жыццi.

Глядзi... нават яе сукенка змянiлася, калi яна iдзе па залiтым сонцам полi да Рэда. Мары. Цi заѓсёды чалавек у сне ведае, што ён у сне?

Цяпер жанчына ѓ полi была ѓ старой паношанай паркалёвай сукенцы. Твар яе выглядаѓ змучаным. Яна была фермеркай, работнiцай, проста iшла па полi, каб даiць карову.

Пад кустамi на зямлi ляжалi дзве невялiкiя дошкi, i на iх ляжаѓ Руды Олiвер. Яго цела балела, i яму было холадна. Быѓ лiстапад, i ён знаходзiѓся ѓ пакрытым кустамi полi недалёка ад горада Берчфiлд у Паѓночнай Каралiне. Ён спрабаваѓ спаць у адзеннi пад кустом на дзвюх дошках, якiя ляжалi на зямлi, i ложак, якi ён зрабiѓ сабе з дзвюх дошак, знойдзеных побач, была нязручнай. Была позняя ноч, i ён сеѓ, працiраючы вочы. Якi сэнс спрабаваць заснуць?

"Чаму я тут? Дзе я? Што я тут раблю?" Жыццё невытлумачальна дзiѓнае. Чаму такi чалавек, як ён, патрапiѓ у такое месца? Чаму ён заѓсёды дазваляѓ сабе рабiць невытлумачальныя рэчы?

Руды выйшаѓ з паѓсну ѓ разгубленасцi i таму, перш за ѓсё, прачнуѓшыся, яму давялося сабрацца з сiламi.

Быѓ i фiзiчны факт: ён быѓ дастаткова моцным маладым чалавекам... начны сон не меѓ для яго вялiкага значэння. Ён быѓ у гэтым новым месцы. Як ён туды патрапiѓ?

Нарынулi ѓспамiны i ѓражаннi. Ён сеѓ проста. Жанчына, старэйшая за яго, высокая, працавальная жанчына, жанчына з фермы, даволi стройная, мала чым адрозная ад Этэль Лонг з Лэнгдона, штат Джорджыя, прывяла яго да таго месца, дзе ён ляжаѓ на двух дошках i спрабаваѓ заснуць. . Ён сеѓ i пацёр вочы. Непадалёк расло невялiкае дрэва, i ён падпоѓз да яго па пясчанай глебе. Ён сеѓ на зямлю, прыхiнуѓшыся спiной да невялiкага ствала дрэва. Гэта было падобна на дошкi, на якiх ён спрабаваѓ спаць. Ствол дрэва быѓ грубым. Калi б там была толькi адна дошка, шырокая, гладкая, ён, магчыма, працягваѓ бы спаць. Ён зацiснуѓ адну нiжнюю шчаку памiж двума дошкамi i быѓ зашчэмлены. Ён напалову нахiлiѓся i пацёр выцятае месца.

Ён прыхiнуѓся спiной да маленькага дрэва. Жанчына, з якой ён прыйшоѓ у гэтае месца, дала яму коѓдру. Яна прынесла яго яму з маленькага намёта, якi знаходзiѓся на некаторай адлегласцi, i яно ѓжо было тонкiм. "Напэѓна, у гэтых людзей мала пасцельных прыналежнасцяѓ", - падумаѓ ён. Жанчына магла прынесцi яму з палаткi ѓласную коѓдру. Яна была высокая, як Этэль Лонг, але не вельмi на яе падобная. Як жанчына, яна не мела нiчога агульнага са стылем Этэль. Рэд быѓ рады прачнуцца. "Тут сядзець будзе зручней, чым спрабаваць заснуць на такiм ложку", - падумаѓ ён. Ён сядзеѓ на зямлi, i зямля была вiльготнай i халоднай. Ён падкраѓся i ѓзяѓ адну з дошак. "Усё роѓна сядзе", - падумаѓ ён. Ён паглядзеѓ на неба. Узышла паѓмесяц, i плылi шэрыя аблокi.

Рэд знаходзiѓся ѓ лагеры страйкоѓцаѓ працоѓных на полi недалёка ад горада Берчфiлд, Паѓночная Каралiна. Гэта была месячная ноч у лiстападзе i даволi халодная. Па якiм дзiѓным ланцужку абставiнаѓ ён туды патрапiѓ!

Ён прыйшоѓ у лагер напярэдаднi вечарам у цемры з жанчынай, якая прывяла яго туды i пакiнула. Яны прыбылi пешшу, прабiраючыся па ѓзгорках - дакладней, па паѓгорах - iдучы пешшу, але не па дарозе, а па сцяжынках, якiя падымалiся ѓверх па ѓзгорках i iшлi па краях абгароджаных палёѓ. Такiм чынам, яны прайшлi некалькi мiль у шэрым вечары i ѓ цемры ранняй ночы.

Для Рэда Олiвера гэта была ноч, калi ѓсё ѓ iм было нерэальным. У ягоным жыццi бывалi i iншыя падобныя выпадкi. Раптам ён пачаѓ успамiнаць iншыя нерэальныя часы.

Такiя часы надыходзяць для кожнага мужчыны i кожнага хлопчыка. Вось хлопчык. Ён хлопчык у доме. Дом раптоѓна становiцца нерэальным. Ён у пакоi. У пакоi ѓсё нерэальна. У пакоi ёсць крэслы, камода, ложак, на якiм ён ляжаѓ. Чаму яны ѓсё раптам падаюцца дзiѓнымi? Задаюць пытаннi. "Гэта той дом, у якiм я жыву? Цi з'яѓляецца гэты дзiѓны пакой, у якiм я зараз знаходжуся, тым пакоем, у якiм я спаѓ мiнулай ноччу i пазамiнулай ноччу?"

Кожнаму вядомы такiя дзiѓныя часы. Цi кантралюем мы свае дзеяннi, тон свайго жыцця? Як абсурдна пытацца! Мы - не. Мы ѓсе дурныя. Цi надыдзе калi-небудзь дзень, калi мы пазбавiмся гэтага глупства?

Ведаць хоць крыху i аб нежывым жыццi. Вось тое крэсла... той стол. Крэсла падобны на жанчыну. Многiя мужчыны сядзелi ѓ iм. Яны кiнулiся ѓ яго, селi мякка, далiкатна. Людзi сядзелi ѓ iм, думаючы i пакутуючы. Крэсла ѓжо старое. Над iм лунае водар мноства людзей.

Думкi прыходзяць хутка i дзiѓна. Уяѓленне мужчыны цi хлопчыка павiнна большую частку часу спаць. Раптам усё iдзе наперакасяк.

Чаму, напрыклад, чалавек мусiць хацець стаць паэтам? Што гэтым дасягаецца?

Было б лепш пражыць жыццё, проста будучы звычайным чалавекам, жывучы, ясi i спiць. Паэту хочацца разарваць рэчы, сарваць заслону, якая адлучае яго ад нязведанага. Ён жадае зазiрнуць далёка за межы жыцця, у цьмяныя загадкавыя месцы. Чаму?

Ёсць тое, што ён хацеѓ бы зразумець. Словам, якiя людзi выкарыстоѓваюць кожны дзень, магчыма, можна надаць новае значэнне, думкам - новае значэнне. Ён дазволiѓ сабе пайсцi ѓ невядомасць. Цяпер яму хацелася б бегчы назад, у знаёмы будзённы свет, выносячы з сабой у гэты свет нешта, гук, слова з невядомага ѓ знаёмае. Чаму?

Думкi групуюцца ѓ прытомнасцi мужчыны цi хлопчыка. Што гэта за штука, якая называецца розумам? Гульня ѓ двойку з мужчынам цi хлопчыкам выходзiць з-пад кантролю.

Руды Олiвер, знаходзячыся ѓначы ѓ дзiѓным халодным месцы, смутна думаѓ аб сваiм дзяцiнстве. Калi ён быѓ хлопчыкам, ён часам хадзiѓ з мацi ѓ нядзельную школу. Ён думаѓ пра гэта.

Ён падумаѓ аб гiсторыi, пачутай там. Быѓ чалавек па iменi Iсус у садзе са сваiмi паслядоѓнiкамi, якiя ляжалi на зямлi i спалi. Магчыма, паслядоѓнiкi заѓсёды спяць. Мужчына пакутаваѓ у садзе. Побач былi салдаты, жорсткiя салдаты, якiя хацелi схапiць яго i ѓкрыжаваць. Чаму?

"Што я такога зрабiѓ, што мяне павiнны весцi на распяцце?" Чаму я тут?" Страх прыходу. Мужчына, настаѓнiк нядзельнай школы, спрабаваѓ расказаць дзецям у класе нядзельнай школы гiсторыю пра ноч, праведзеную ѓ садзе. Чаму ѓспамiны пра гэта вярнулiся да Рэда Олiвера, якi сядзеѓ, прыхiнуѓшыся спiной да дрэва ѓ полi?

Ён прыйшоѓ у гэтае месца з жанчынай, дзiѓнай жанчынай, з якой пазнаёмiѓся амаль выпадкова. Яны гулялi па залiтых месячным святлом мясцiнах, па горных палях, па цёмных участках лесу i назад. Жанчына, з якой быѓ Рэд, час ад часу спынялася, каб паразмаѓляць з iм. Яна стамiлася падчас прагулкi, не маючы сiлы.

Яна крыху пагаварыла з Рэдам Олiверам, але памiж iмi ѓзнiкла сарамлiвасць. Па меры таго, як яны iшлi ѓ цемры, гэта спакваля прайшло. "Яно не прайшло цалкам", - падумаѓ Рэд. Размова памiж iмi ѓ асноѓным тычылася шляху. Выглядаць. Там каляiна. Ты спатыкнешся". Корань дрэва, якi выступаѓ на сцяжынцы, яна назвала "каляёй". Яна лiчыла само сабой зразумелым, што ведае пра Рэда Олiвера. Ён быѓ для яе чымсьцi вызначаным, пра што яна ведала. працоѓных, якiя патрапiлi ѓ бяду.

Рэду было сорамна, што ён не спынiѓ яе па дарозе, што не сказаѓ ёй: "Я не той, кiм ты мяне лiчыш".

"Магчыма, я хацеѓ бы быць тым, кiм вы мяне лiчыце. Я ня ведаю. Ва ѓсякiм разе, я не.

"Калi тое, чым вы мяне лiчыце, - гэта нешта смелае i выдатнае, тады я хацеѓ бы быць гэтым.

"Я хачу гэтага: быць нечым смелым i прыгожым. Занадта шмат уродства ѓ жыццi i людзях. Я не хачу быць пачварным".

Ён не сказаѓ ёй.

Яна думала, што ведае аб iм. Яна ѓвесь час пытала яго: "Ты стамiѓся? Ты стамляешся?"

"Не."

Калi яны падышлi, ён прыцiснуѓся да яе. Па дарозе яны iшлi праз цёмныя месцы, i яна перастала дыхаць. Калi яны падымалiся па крутых месцах на сцежцы, ён настаяѓ на тым, каб iсцi наперад, i працягнуѓ ёй руку. Месяцовага святла было дастаткова, каб разгледзець яе постаць унiзе. "Яна вельмi падобная на Этэль Лонг", - працягваѓ ён думаць. Яна больш за ѓсё была падобная на Этэль, калi ён iшоѓ за ёй па сцяжынках, а яна iшла наперадзе.

Затым ён пабег перад ёй, каб дапамагчы ёй падняцца на круты схiл. "Яны нiколi не прымусяць вас пайсцi сюды", - сказала яна. "Яны не ведаюць пра гэты шлях". Яна думала, што ён небяспечны чалавек, камунiст, якi прыехаѓ у яе краiну, каб ваяваць за яе народ. Ён пайшоѓ наперад i, узяѓшы яе за руку, пацягнуѓ уверх па крутым схiле. Там было месца для адпачынку, i яны абодва спынiлiся. Ён стаяѓ i глядзеѓ на яе. Цяпер яна была худая, бледная i змучаная. "Цяпер ты ѓжо не падобная на Этэль Лонг", - падумаѓ ён. Цемра лясоѓ i палёѓ дапамагла пераадолець сарамлiвасць памiж iмi. Яны разам прыбылi да таго месца, дзе зараз знаходзiѓся Рэд.

Руды пракраѓся ѓ лагер незаѓважаным. Хаця была позняя ноч, ён мог чуць цiхiя гукi. Дзесьцi побач заварушыѓся мужчына цi жанчына цi захныкала дзiця. Раздаѓся адмысловы гук. У нейкай жанчыны сярод страйкоѓцаѓ працоѓных, з якiмi ён звязаѓся, было грудное дзiця. Дзiця неспакойна варушылася ѓ сне, i жанчына прыклала яго да грудзей. Ён нават мог чуць вусны дзiцяцi, смактальнага i пацягвае соску жанчыны. Мужчына, якi знаходзiѓся наводдаль, выпаѓз праз дзверы невялiкай дашчанай хацiны i, падняѓшыся на ногi, стаяѓ, пацягваючыся. У цьмяным святле ён здаваѓся вялiзным - малады чалавек, малады рабочы. Рэд прыцiснуѓся ѓсiм целам да ствала маленькага дрэѓца, не жадаючы, каб яго бачылi, i мужчына цiхенька пайшоѓ прэч. Удалечынi вiдаць была хацiна некалькi большага памеру з лiхтаром. Гук галасоѓ даносiѓся з маленькага будынку.

Мужчына, якога Рэд бачыѓ пацягваецца, падышоѓ да святла.

Лагер, у якi прыйшоѓ Рэд, нешта яму нагадаѓ. Гэта было на пакатым схiле ѓзгорка, пакрытым кустамi, але некаторыя з iх былi ссечаны. Там было невялiкае адкрытае месца з халупамi, падобнымi на сабачыя будкi. Намётаѓ было некалькi.

Гэта было падобна на месцы, якiя Рэд бачыѓ раней. На поѓднi, у роднай краiне Рэда, у Джорджыi, такiя мясцiны ѓладкоѓвалiся то ѓ полi на ѓскраiне горада, то ѓ вёсцы на ѓскрайку хваёвага лесу.

Гэтыя мясцiны называлiся лагернымi сходамi, i людзi прыходзiлi туды для пакланення. У iх тамака рэлiгiя. У дзяцiнстве Руды часам катаѓся са сваiм бацькам, вясковым лекарам, i аднойчы, калi яны ехалi ѓначы па прасёлкавай дарозе, яны натыкнулiся на такое месца.

У тую ноч у паветры гэтага месца было нешта такое, што зараз успомнiѓ Рэд. Ён успомнiѓ сваё здзiѓленне i пагарду бацькi. Па словах яго бацькi, людзi былi рэлiгiйнымi энтузiястамi. Яго бацька мала што растлумачыѓ, будучы чалавекам негаваркiм. I ѓсё ж Рэд зразумеѓ, адчуѓ, што адбываецца.

У такiх месцах збiралiся беднякi Поѓдня, рэлiгiйныя энтузiясты, па большай частцы метадысты i баптысты. Гэта былi белыя беднякi з блiжэйшых ферм.

Яны паставiлi маленькiя палаткi i хацiны, як у лагеры страйкоѓцаѓ, куды зараз прыйшоѓ Чырвоны. Такiя рэлiгiйныя зборы на Поѓднi сярод белых беднякоѓ працягвалiся часам тыднямi цi нават месяцамi. Людзi прыходзiлi i сыходзiлi. Яны прыносiлi ежу са сваiх дамоѓ.

Адбылося сцяканне. Людзi былi недасведчаныя i непiсьменныя i прыходзiлi з дробных арандатарскiх ферм або па начах з млыноѓнай вёскi. Яны апраналiся ѓ свае лепшыя адзення i iшлi ѓвечары па чырвоных дарогах Джорджыi: маладыя мужчыны i жанчыны iшлi разам, пажылыя мужчыны са сваiмi жонкамi, жанчыны з немаѓлятамi на руках, а часам i мужчыны, якiя вядуць дзяцей за рукi.

Там яны былi на лагерным сходзе ноччу. Гамiлiя працягвалася дзень i ноч. Вымаѓлялiся доѓгiя малiтвы. Там спявалi. Белыя беднякi на Поѓднi часам пакланялiся гэтаму, як i негры, але яны не рабiлi гэтага разам. У лагерах белых, як i ѓ лагерах неграѓ, з надыходам ночы панавала моцнае хваляванне.

Пропаведзь працягвалася на адкрытым паветры пад зоркамi. У песнi пачулiся дрыготкiя галасы. Людзi раптоѓна атрымалi рэлiгiю. Мужчыны i жанчыны былi ѓсхваляваныя. Часам жанчына, часта маладая, пачынала крычаць i крычаць.

"Бог. Бог. Дай мне Бога, - плакала яна.

Або: "Ён у мяне ёсць. Ён тут. Ён трымае мяне.

"Гэта Iсус. Я адчуваю, як яго рукi датычацца мяне.

"Я адчуваю, як яго твар датычыцца мяне".

На такiя сустрэчы прыходзiлi жанчыны, часта маладыя незамужнiя, i часам упадалi ѓ iстэрыку. Там будзе маладая белая жанчына, дачка якога-небудзь беднага белага фермера-арандатара з Поѓдня. Усё жыццё яна была сарамлiвай i баялася людзей. Яна была крыху згаладанай, фiзiчна i эмацыйна знясiленай, але цяпер на сходзе з ёй нешта здарылася.

Яна прыйшла са сваiмi людзьмi. Была ноч, i яна ѓвесь дзень працавала на баваѓняным полi цi на баваѓнянай фабрыцы ѓ суседнiм горадзе. Ёй прыйшлося ѓ той дзень дзесяць, дванаццаць, а то i пятнаццаць гадзiн катаржнай працы на млыне цi ѓ полi.

I вось яна была на лагерным сходзе.

Яна магла чуць голас мужчыны, прапаведнiка, якi крычаѓ пад зоркамi цi пад дрэвамi. Жанчына сядзела, маленькая, худая, галаднаватая iстота, час ад часу гледзячы скрозь галiны дрэѓ на неба i зоркi.

I нават для яе, беднай, згаладалай, быѓ момант. Яе вочы маглi бачыць зоркi i неба. Такiм чынам, мацi Рэда Олiвера прыйшла да рэлiгii, але не на лагерным зборы, а ѓ беднай маленькай царкве на ѓскраiне фабрычнага пасёлка.

Без сумневу, падумала Рэд, яе жыццё таксама вяло галоднае жыццё. Ён не думаѓ пра гэта, калi быѓ хлопчыкам са сваiм бацькам i калi ѓбачыѓ белых беднякоѓ на лагерным сходзе. Яго бацька спынiѓ машыну на дарозе. На травянiстым участку пад дрэвамi пачулiся галасы, i ён убачыѓ мужчын i жанчын, якiя стаяць на каленях пад паходняй, зробленым з сасновага сучка. Яго бацька ѓсмiхнуѓся, i на яго твары прамiльгнула выраз пагарды.

На лагерным сходзе пачуѓся голас, якi клiча маладую жанчыну. "Ён там... там... гэта Езус. Ён хоча вас." У маладой жанчыны пачалася дрыготка. У ёй адбывалася нешта не падобнае нi на што, што яна калi-небудзь ведала раней. Уначы яна адчула, як рукi датычацца яе цела. "Цяпер. Цяпер."

"Ты. Ты. Я хачу цябе."

Цi можа быць нехта... Божа... дзiѓная iстота недзе ѓ таямнiчых далях, якая хацела яе?

"Каму я патрэбен, з маiм худым целам i стомленасцю ѓнутры мяне?" Яна была б падобная на тую маленькую дзяѓчынку па iменi Грэйс, якая працавала на баваѓнянай фабрыцы ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, тую, якую Чырвоны Олiвер убачыѓ у першае лета, калi працаваѓ на фабрыцы... той, якой заѓсёды была iншая фабрыкантка па iмi Дорыс. спрабую абаранiць.

Дорыс iшла туды ноччу, лашчыла яе рукамi, спрабавала зняць з яе стомленасць, спрабавала ѓдыхнуць у яе жыццё.

Але вы можаце быць стомленай, худой маладой жанчынай i ѓ вас няма Дорыс. У рэшце рэшт, дорысы ѓ гэтым свеце даволi рэдкiя. Вы - бедная белая дзяѓчына, якая працуе на фабрыцы, або цэлы дзень працуеце са сваiм бацькам або мацi на баваѓняным полi. Вы гледзiце на свае тонкiя ногi i на свае тонкiя рукi. Вы нават не можаце сказаць сабе: "Я б хацеѓ быць багатым цi прыгожым. Я б хацела мець каханне мужчыны". Якая будзе карысць?

Але на лагерным сходзе. "Гэта Iсус".

"Белы. Выдатны."

"Там наверсе."

"Ён хоча вас. Ён возьме цябе".

Гэта можа быць проста распуста. Рэд ведаѓ гэта. Ён ведаѓ, што ягоны бацька таксама думаѓ пра лягерны сход, якi яны назiралi, калi Рэд быѓ хлопчыкам. Была такая маладая жанчына, якая дазволiла сабе пайсцi. Яна закрычала. Яна ѓпала на зямлю. Яна застагнала. Вакол сабралiся людзi - яе людзi.

"Глядзiце, яна атрымала гэта".

Яна так гэтага хацела. Яна не ведала, чаго жадае.

Для гэтай дзяѓчыны гэта быѓ досвед, вульгарны, але, безумоѓна, дзiѓны. Добрыя людзi гэтага не зрабiлi. Магчыма, у гэтым праблема добрых людзей. Магчыма, толькi бедныя, пакорлiвыя i невуцкiя людзi маглi дазволiць сабе такое.

Рэд Олiвер сядзеѓ, прыхiнуѓшыся спiной да дрэѓца ѓ лагеры працоѓных. У паветры гэтага месца было нешта накшталт прыглушанай напружанасцi, якая ахапiла яго. Магчыма, гэта адбылося з-за галасоѓ людзей, якiя даносiлiся з хацiны, дзе было святло. У цёмных месцах галасы людзей гаварылi цiха i сур'ёзна. Наступiла маѓчанне, затым размова аднавiлася. Рэд не мог адрознiваць слоѓ. Яго нервы былi ѓзрушаны. Ён прачнуѓся. "Госпадзе, - падумаѓ ён, - я цяпер тут, на гэтым месцы".

"Як я сюды патрапiѓ? Чаму я дазволiѓ сабе прыйсцi сюды?"

Гэта не быѓ лагер рэлiгiйных энтузiястаѓ. Ён ведаѓ гэта. Ён ведаѓ, што гэта такое. "Ну, я не ведаю", - падумаѓ ён. Ён злёгку сарамлiва ѓсмiхнуѓся, седзячы пад дрэвам i разважаючы. "Я заблытаѓся", - падумаѓ ён.

Ён хацеѓ прыехаць у камунiстычны лагер. Не, ён гэтага не зрабiѓ. Так, ён гэта зрабiѓ. Ён сядзеѓ, сварачыся сам з сабой, як рабiѓ ужо некалькi дзён. "Калi б я толькi мог быць упэѓнены ѓ сабе", - падумаѓ ён. Ён зноѓ падумаѓ аб тым, як яго мацi спавядала рэлiгiю ѓ маленькай царкве на ѓскраiне млынавай вёскi, калi ён быѓ дома, яшчэ школьнiкам. Ён iшоѓ тыдзень, дзесяць дзён, магчыма, два тыднi, наблiжаючыся да таго месца, у якое ён зараз трапiѓ. Ён хацеѓ прыехаць. Ён не хацеѓ прыходзiць.

Ён дазволiѓ сабе захапiцца нечым, што, магчыма, яго наогул не датычыла. Ён чытаѓ газеты, кнiгi, думаѓ, спрабаваѓ думаць. Газеты Поѓдня былi поѓныя дзiѓных навiн. Яны аб'явiлi аб прыходзе камунiзму на Поѓдзень. Газеты мала што расказалi Рэду.

Ён i Нiл Брэдлi часта казалi аб гэтым, аб хлуснi газет. Яны не хлусiлi адкрыта, сказаѓ Нiл. Яны былi разумныя. Яны скажалi гiсторыi, прымушалi рэчы здавацца такiмi, якiмi яны не былi.

Нiл Брэдлi хацеѓ сацыяльнай рэвалюцыi цi думаѓ, што хоча. "Напэѓна, ён гэтага хоча", - падумаѓ Рэд той ноччу, седзячы ѓ лагеры.

"Але чаму я павiнен думаць аб Нiле?"

Было дзiѓна сядзець тут i думаць аб тым, што ѓсяго некалькi месяцаѓ таму, той самай вясной, калi ён скончыѓ каледж, ён быѓ з Нiлам Брэдлi на ферме ѓ Канзасе. Нiл хацеѓ, каб ён застаѓся там. Калi б ён застаѓся, якiм iншым магло б быць яго лета. Ён не застаѓся. Ён адчуваѓ сябе вiнаватым перад сваёй мацi, якая засталася самотнай пасля смерцi бацькi, i праз некалькi тыдняѓ пакiнуѓ ферму Брэдлi i адправiѓся дадому.

Ён зноѓ атрымаѓ працу на баваѓнянай фабрыцы ѓ Лэнгдоне. Работнiкi завода зноѓ узялi яго на працу, хаця ён iм i не быѓ патрэбны.

Гэта таксама было дзiѓна. У тое лета ѓ горадзе былi працоѓныя, мужчыны з сем'ямi, якiм патрабавалася любая праца, якую яны маглi атрымаць. На фабрыцы гэта ведалi, але яны нанялi Рэда.

"Думаю, яны думалi... яны думалi, што са мною ѓсё будзе добра. Я думаю, яны ведалi, што могуць узнiкнуць праблемы з працай, што яны, хутчэй за ѓсё, прыйдуць. Том Шоу даволi спрытны, - падумаѓ Рэд.

Усё лета фабрыка ѓ Лэнгдане працягвала знiжаць заработную плату. Фабрычныя людзi прымусiлi ѓсiх здзельшчыкаѓ працаваць больш за меншыя грошы. Яны таксама скарацiлi заробак Рэду. Яму плацiлi менш, чым у першы год працы на фабрыцы.

Туп. Туп. Туп. Думкi працягвалi праносiцца ѓ галаве Рэда Олiвера. Ён быѓ усхваляваны разважаннямi. Ён думаѓ аб леце ѓ Лэнгдоне. Раптам у яго думках, як i ѓ сне, калi ён спрабаваѓ заснуць, прамiльгнула постаць Этэль Лонг. Магчыма, менавiта таму, што ѓ тую ноч ён быѓ з жанчынай, ён раптоѓна пачаѓ думаць пра Этэль. Ён не хацеѓ думаць пра яе. "Яна зрабiла мне бруд", - падумаѓ ён. Iншая жанчына, на якую ён выпадкова натрапiѓ познiм вечарам напярэдаднi i якая прывяла яго ѓ камунiстычны лагер, была такога ж росту, як Этэль. "Аднак яна не падобная да Этэлi. Далiбог, яна на яе не падобная", - падумаѓ ён. У яго галаве ѓзнiк дзiѓны паток думак. Туп. Туп. Туп. Думкi стукалi ѓ яго галаве, як маленькiя малаточкi. "Калi б я толькi мог адпусцiць сiтуацыю, як тая жанчына на лагерным сходзе, - думаѓ ён, - калi б я мог пачаць, быць камунiстам, весцi барацьбу з няѓдачнiкамi, быць нечым вызначаным". Ён спрабаваѓ пасмяяцца над сабой. "Этэль Лонг, ага. Ты думаѓ, што яна ѓ цябе, цi не так? Яна гуляла з табой. Яна выставiла цябе дурнем.

I ѓсё ж Рэд не мог не ѓспомнiць. Ён быѓ маладым чалавекам. Ён правёѓ з Этэль iмгненне, такое цудоѓнае iмгненне.

Яна была такой жанчынай, такой шыкоѓнай. Яго думкi вярнулiся да ночы ѓ бiблiятэцы. "Чаго хоча мужчына?" - спытаѓ ён сябе.

Яго сябар Нiл Брэдлi завёѓ сабе жанчыну. Магчыма, лiсты Нiла, якiя прыйшлi да Рэда тым летам, узрушылi яго.

I раптам з'явiѓся шанц з Этэль.

Раптам, нечакана ён убачыѓ яе... у бiблiятэцы той ноччу, калi пачалася бура. У яго перахапiла дыханне.

Божа, жанчына можа быць дзiѓнай. Яна проста хацела даведацца, цi хоча яна яго. Яна выявiла, што гэта не так.

Мужчына, такi малады чалавек, як Руды, таксама быѓ дзiѓнай iстотай. Ён хацеѓ жанчыну - чаму? Чаму ён так хацеѓ Этэль Лонг?

Яна была старэйшая за яго i не думала гэтак жа, як ён. Ёй хацелася мець шыкоѓнае адзенне, каб паводзiць сябе па-сапраѓднаму шыкоѓна.

Яна таксама хацела мужчыну.

Яна думала, што хоча Рэда.

"Я адчую яго, адчую", - падумала яна.

"Я з ёй не справiѓся". Рэд адчуѓ сябе нiякавата, калi гэтая думка прыйшла яму ѓ галаву. Ён неспакойна паварушыѓся. Ён быѓ чалавекам, якi прычыняѓ сабе дыскамфорт з-за ѓласных думак. Ён пачаѓ апраѓдвацца. "Яна нiколi не давала мне шанцу. Толькi адзiн раз. Адкуль яна магла ведаць?

"Я быѓ занадта сарамлiвы i напалоханы.

"Яна адпусцiла мяне - бац. Яна пайшла i забрала таго другога мужчыну. Адразу ж - бац - на наступны дзень яна гэта зрабiла.

"Цiкава, цi падазраваѓ ён, цi распавяла яна яму?

- Магу паспрачацца, што не.

"Можа, яна гэта зрабiла.

- Ах, хопiць гэтага.

У завадскiм мястэчку ѓ Паѓночнай Каралiне адбылася забастоѓка працоѓных, i гэта была не проста звычайная забастоѓка. Гэта была камунiстычная забастоѓка, i чуткi пра яе распаѓсюджвалiся па Поѓднi на працягу двух цi трох тыдняѓ. "Што вы пра гэта думаеце... гэта ѓ Берчфiлдзе, Паѓночная Каралiна... увогуле. Гэтыя камунiсты зараз прыйшлi на Поѓдзень. Гэта жудасна."

Дрыготка прабегла па ѓсiм Поѓднi. Гэта быѓ выклiк для Рэда. Страйк адбыѓся ѓ мястэчку Берчфiлд у Паѓночнай Каралiне, мястэчку каля ракi сярод узгоркаѓ, глыбока ѓ Паѓночнай Каралiне, недалёка ад лiнii Паѓднёвай Каралiны. Там была вялiкая баваѓняная фабрыка... "Бярозавая фабрыка", яе называлi... там, дзе пачалася забастоѓка.

Да гэтага на фабрыках Лэнгдона ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, была забастоѓка, i Рэд Олiвер таксама ѓдзельнiчаѓ у ёй. Тое, што ён там зрабiѓ, было, на ягоную думку, не вельмi прыемна. Яму было сорамна думаць аб гэтым. Яго думкi аб гэтым былi падобныя шпiлькам, якiя калолi яго. "Я быѓ гнiлы, - мармытаѓ ён сам сабе, - гнiлы".

Былi забастоѓкi ѓ некалькiх паѓднёвых бавоѓнаперапрацоѓчых гарадах, забастоѓкi ѓспыхвалi раптоѓна, паѓстаннi знiзу... Элiзабэт Тон, Тэнэсi, Мэрыён, у Паѓночнай Каралiне, Данвiл, у Вiрджынii.

Затым адзiн у Лэнгдане, штат Джорджыя.

Чырвоны Олiвер удзельнiчаѓ у той забастоѓцы; ён увязаѓся ѓ гэта.

Гэта адбылося як раптоѓная ѓспышка - дзiѓная, нечаканая рэч.

Ён быѓ у гэтым.

Яго там не было.

Ён быѓ.

Ён не быѓ.

Цяпер ён сядзеѓ у iншым месцы, на ѓскраiне iншага горада, у лагеры страйкоѓцаѓ, прыхiнуѓшыся спiной да дрэва, i думаѓ.

Думкi. Думкi.

Туп. Туп. Туп. Яшчэ думкi.

"Ну, чаму б тады не дазволiць сабе падумаць? Чаму б не паспрабаваць сустрэцца твар у твар з самiм сабой? У мяне ёсць уся ноч. У мяне дастаткова часу, каб падумаць".

Рэду хацелася, каб жанчына, з якой ён прыйшоѓ у лагер, - высокая, худая жанчына, напалову фабрычная, напалову фермерская, - шкадавала, што яна не пакiнула яго ляжаць на дошках у лагеры i не пайшла спаць. Было б добра, каб яна была з тых жанчын, якiя ѓмелi гаварыць.

Яна магла б застацца з iм за межамi лагера, у любым выпадку, на гадзiну цi дзве. Яны маглi б застацца над лагерам на цёмнай сцежцы, якая вядзе праз пагоркi.

Яму хацелася б самому стаць больш жаночым мужчынам, i некалькi хвiлiн ён зноѓ сядзеѓ, пагружаны ѓ жаночыя думкi. У каледжы быѓ адзiн хлопец, якi сказаѓ: "Вы з iм сустракалiся - ён здаваѓся паглынутым - ён быѓ дасцiпным - у яго былi думкi аб жаночых жаданнях - ён сказаѓ: "У мяне было шмат часу на разважаннi - я быѓ у ложку з дзяѓчына. Чаму ты загаварыѓ са мной? Ты вырваѓ мяне з яе ложка. Божа, яна была гарачай дзяѓчынкай.

Рэд пачаѓ гэта рабiць. На iмгненне ён адпусцiѓ сваё ѓяѓленне. Ён прайграѓ з жанчынай з Лэнгдан, Этэль Лонг, але атрымаѓ iншую. Уяѓляючы, ён трымаѓ яе. Ён пачаѓ яе цалаваць.

Яго цела было прыцiснута да яе. "Перастань", - сказаѓ ён сабе. Калi ён дабраѓся да лагера з новай жанчынай, з якой быѓ у тую ноч, да ѓскраiны лагера... яны тады былi на сцяжынцы ѓ лесе, недалёка ад поля, на якiм быѓ разбiты лагер... ...яны разам спынiлiся на сцежцы на краi поля.

Яна ѓжо расказала яму, хто яна такая, i думала, што ведае, хто ён. Яна памылiлася ѓ iм у некалькiх мiлях адсюль, за ѓзгоркамi, у задняй частцы маленькай хацiны на бакавой дарозе, калi ѓпершыню ѓбачыла яго.

Яна думала, што ён быѓ тым, кiм ён ня быѓ. Ён дазволiѓ яе думкам працягвацца. Яму хацелася б, каб ён гэтага не рабiѓ.

ЯНА думала, што ён, Рэд Олiвер, быѓ камунiстам, якi ехаѓ у Берчфiлд, каб дапамагчы ѓ забастоѓцы. Рэд усмiхнуѓся, думаючы, што забыѓся холад ночы i нязручнасць сядзення пад дрэвам на краi лагера. Перад невялiкiм лагерам i пад iм iшла брукаваная дарога, а проста перад лагерам цераз даволi шырокую раку перакiнуѓся мост. Гэта быѓ сталёвы мост, i асфальтаваная дарога перасякала яго i вяла ѓ горад Берчфiлд.

Млын Берчфiлд, дзе быѓ абвешчаны страйк, знаходзiѓся праз раку ад лагера страйкоѓцаѓ. Вiдавочна, нехта з тых, хто спачувае, валодаѓ гэтай зямлёй i дазволiѓ камунiстам разбiць там свой лагер. Зямля, быѓшы тонкай i пяшчанай, не ѓяѓляла нiякай каштоѓнасцi для земляробства.

Уладальнiкi млыноѓ спрабавалi кiраваць сваiм млыном. Рэд мог бачыць доѓгiя рады асветленых вокнаѓ. Яго вочы маглi адрознiць абрысы маста, пафарбаванага ѓ белы колер. Час ад часу па асфальтаванай дарозе праязджаѓ гружаны грузавiк i перасякаѓ мост, выдаючы цяжкi грукат. Сам горад ляжаѓ за мастом на ѓзвышшы. Ён мог бачыць распаѓсюджванне агнёѓ горада за ракой.

Яго думкi былi аб жанчыне, якая прывяла яго ѓ лагер. Яна працавала на баваѓнянай фабрыцы ѓ Берчфiлдзе i мела звычай ездзiць на выходныя дадому на ферму свайго бацькi. Ён гэта высветлiѓ. Стомленая доѓгiм тыднем працы на млыне, яна, тым не менш, у суботу днём адправiлася дадому пешшу праз узгоркi.

Яе народ старэѓ i аслабеѓ. Там, у маленькай бярвенiстай хацiне, схаванай у адной з лагчын сярод пагоркаѓ, сядзелi нямоглы стары i старая. Гэта былi непiсьменныя горцы. Рэд мiмаходам убачыѓ старых пасля таго, як жанчына натыкнулася на яго ѓ лесе. Ён увайшоѓ у невялiкую бярвенiстую адрыну, што стаяла недалёка ад горнага дома, i старая мацi ѓвайшла ѓ адрыну, пакуль дачка даiла карову. Ён бачыѓ бацьку, якi сядзеѓ на ганку перад домам. Гэта быѓ высокi стары са згорбленым целам, фiгурай вельмi падобны да дачкi.

Дома дачка двух старых была чымсьцi занятая на выходных. У Рэда было адчуванне, што яна лётае i дае старым адпачыць. Ён уяѓляѓ, што яна гатуе ежу, прыбiрае ѓ хаце, доiць карову, працуе ѓ маленькiм садзе за домам, робiць масла i наводзiць усё ѓ парадку яшчэ на тыдзень удалечынi ад дома. Гэта праѓда, што большая частка таго, што Рэд даведаѓся пра яе, было выдуманым. У iм узнiкла захапленне. "Вось жанчына", - падумаѓ ён. У рэшце рэшт, яна была ненашмат старэйшы за яго. Вядома, яна была не старэйшыя за Этэль Лонг з Лэнгдона.

Калi яна ѓпершыню ѓбачыла Рэда, было позна ѓвечары ѓ нядзелю. Яна адразу падумала, што ён той, кiм ён не быѓ.

Камунiст.

Позна ѓвечары ѓ нядзелю яна пайшла ѓ лес над хатай, каб забраць сямейную карову. Каб атрымаць яго, ёй прыйшлося прайсцi праз лес туды, дзе была горная паша. Яна накiравалася туды. Яна ѓзяла карову i пайшла па зарослай лясной дарозе туды, дзе ѓбачыла Рэда. Напэѓна, ён увайшоѓ у лес пасля таго, як яна прайшла праз яго першы раз i да таго, як яна вярнулася. Ён сядзеѓ на бервяне на невялiкiм адкрытым месцы. Убачыѓшы яе, ён устаѓ i ѓстаѓ тварам да яе.

Яна не спалохалася.

Думка прыйшла ёй хутка. - Вы не той хлопец, якога шукаюць, праѓда? яна спытала.

"СААЗ?"

"Закон... закон быѓ тут. Вы не той камунiст, якога шукаюць у эфiры?

У яе быѓ iнстынкт, якi, як ужо высветлiѓ Рэд, быѓ уласцiвы большасцi бедных людзей у Амерыцы. Закон у Амерыцы быѓ нечым, што можна было лiчыць несправядлiвым у адносiнах да бедных. Трэба было сачыць за законам. Калi ты быѓ бедны, гэта цябе дастала. Яно iлгала пра цябе. Калi ѓ вас былi праблемы, яно здзекавалася з вас. Закон быѓ вашым ворагам.

Рэд нейкi час не адказваѓ жанчыне. Яму прыйшлося думаць хутка. Што яна мела на ѓвазе? "Вы камунiст?" - зноѓ сказала яна з трывогай. - Закон шукае цябе.

Чаму ён адказаѓ менавiта так?

"Камунiст?" - зноѓ спытаѓ ён, пiльна гледзячы на ??яе.

I раптам - у iмгненне вока - ён зразумеѓ, зразумеѓ. Ён прыняѓ хуткае рашэнне.

"Гэта быѓ той чалавек", - падумаѓ ён. У той дзень комiваяжор падвёз яго па дарозе ѓ Берчфiлд, i нешта адбылося.

Размовы былi. Падарожнiк пачаѓ гаварыць пра камунiстаѓ, якiя ѓзначальвалi забастоѓку ѓ Берчфiлдзе, i, пакуль Рэд слухаѓ, ён раптам раззлаваѓся.

Мужчына ѓ машыне быѓ тоѓсты мужчына, прадавец. Ён падабраѓ Рэда на дарозе. Ён казаѓ свабодна, праклiнаючы камунiста, якi адважыѓся прыйсцi ѓ паѓднёвы горад i ѓзначалiць забастоѓку. Усе яны, сказаѓ ён, брудныя змеi, якiх трэба павесiць на блiжэйшае дрэва. Яны хацелi паставiць неграѓ нароѓнi з белымi. Тоѓсты падарожнiк быѓ менавiта такiм чалавекам: ён гаварыѓ бязладна, лаючыся пры гэтым.

Перш чым перайсцi да тэмы камунiста, ён выхваляѓся. Магчыма, ён абраѓ Рэда, каб было перад кiм пахвалiцца. Напярэдаднi, у мiнулую суботу, ён, паводле яго слоѓ, быѓ у iншым горадзе, размешчаным па дарозе, мiлях за пяцьдзесят таму, у iншым прамысловым горадзе, фабрычным гарадку, i напiѓся там з нейкiм мужчынам. Ён i адзiн гараджанiн завялi сабе дзвюх жанчын. Яны былi замужнiмi жанчынамi, выхваляѓся ён. Муж той, з якой ён быѓ, быѓ прадаѓцом у краме. Мужчыну прыйшлося працаваць дапазна ѓ суботу ѓвечары. Ён не мог даглядаць сваю жонку, таму прадавец i мужчына, якога ён ведаѓ у горадзе, пасадзiлi яе i яшчэ адну жанчыну ѓ машыну i паехалi за горад. Мужчына, з якiм ён быѓ, паводле яго слоѓ, быѓ гарадскiм купцом. Iм удалося напаiць жанчын напалову. Прадавец працягваѓ выхваляцца перад Рэдам ... ён сказаѓ, што знайшоѓ жанчыну ... яна спрабавала яго адпудзiць, але ён зацягнуѓ яе ѓ пакой i зачынiѓ дзверы ... ён прымусiѓ яе падысцi .... "Яны не могуць са мной жартаваць", - сказаѓ ён ... i затым раптам пачаѓ праклiнаць Бермуд. "Яны проста жывёлу", - сказаѓ ён. "У iх ёсць смеласць прыйсцi на Поѓдзень. Мы iх выправiм", - сказаѓ ён. Ён працягваѓ казаць так, а потым раптам стаѓ падазрона ставiцца да Рэда. Магчыма, вочы Рэда выдалi яго. - Скажыце, - ускрыкнуѓ раптам чалавек... яны ехалi ѓ гэтую хвiлiну па асфальтаванай дарозе i наблiжалiся да горада Берчфiлда... дарога была пустынная... - Скажыце, - сказаѓ прадавец, раптам спынiѓшы машына. Рэд пачаѓ ненавiдзець гэтага чалавека. Яму было ѓсё роѓна, што адбылося. Яго вочы выдалi яго. Мужчына ѓ машыне задаѓ тое ж пытанне, якое пазней задала жанчына з каровай у лесе.

"Вы не адзiн з iх, хлопцы?"

"А што?"

"Адзiн з гэтых праклятых камунiстаѓ".

"Так." Рэд сказаѓ гэта спакойна i дастаткова цiха.

Раптоѓны iмпульс прыйшоѓ да яго. Было б вельмi весела напалохаць тоѓстага прадаѓца ѓ машыне. Спрабуючы раптоѓна спынiць машыну, ён ледзь не заехаѓ у кювет. Яго рукi пачалi моцна дрыжаць.

Ён сядзеѓ у машыне, паклаѓшы тоѓстыя рукi на руль, i глядзеѓ на Рэда.

- Што, ты не з iх лiку... ты дурыш. Рэд пiльна паглядзеѓ на яго. На вуснах мужчыны збiралiся маленькiя камячкi белай слiны. Вусны былi тоѓстымi. У Рэда было амаль некантралюемае жаданне стукнуць мужчыну кулаком па твары. Спалох мужчыны рос. У рэшце рэшт, Рэд быѓ малады i моцны.

"Што? Што?" Словы сарвалiся з вуснаѓ мужчыны дрыготкiмi i рыѓкамi.

"Вы праветрываеце?"

"Так", - зноѓ сказаѓ Рэд.

Ён павольна выйшаѓ з машыны. Ён ведаѓ, што гэты чалавек не адважыцца загадаць яму сысцi. У яго была маленькая паношаная сумка з вяроѓкай, якую можна было перакiнуць цераз плячо, калi ён ехаѓ па дарозе, i яна ляжала ѓ яго на каленях. Таѓстун у машыне цяпер быѓ бледны. Яго рукi важдалiся, спрабуючы барзджэй завесцi машыну. Яно пачалося з рыѓка, прабегла два цi тры футы, а затым спынiлася. У хваляваннi ён заглушыѓ рухавiк. Машына завiсла на краi кювета.

Потым ён завёѓ машыну, i Рэд, стоячы на краi дарогi... да яго прыйшоѓ iмпульс. У яго было гарачае жаданне напалохаць гэтага чалавека яшчэ больш. Каля дарогi ляжаѓ камень, даволi вялiкi, ён падняѓ яго i, кiнуѓшы сумку, пабег да мужчыны ѓ машыне. "Сцеражыся", - крыкнуѓ ён. Яго голас разносiѓся па навакольных палях i па пустой дарозе. Мужчыну ѓдалося з'ехаць, машына шалёна кiдалася з аднаго боку дарогi на iншую. Яно знiкла за ѓзгоркам.

"Дык вось, - падумаѓ Руды, стоячы ѓ лесе з фабрычнiцай, - дык вось, гэта быѓ ён, той хлопец". З таго часу, як ён пакiнуѓ мужчыну ѓ машыне, ён дзве цi тры гадзiны бязмэтна блукаѓ па пясчанай прасёлкавай дарозе ѓ падножжа гары. Ён павярнуѓ з галоѓнай дарогi, якая вядзе ѓ Берчфiлд, пасля таго як комiваяжор з'ехаѓ, i павярнуѓ на бакавую дарогу. Ён раптам успомнiѓ, што ѓ тым месцы, дзе бакавая дарога, па якой ён iшоѓ, выходзiла з галоѓнай дарогi, стаяла невялiкая непафарбаваная хатка. Вясковая жанчына, жонка нейкага беднага белага фермера-арандатара, сядзела басанож на ганку перад домам. Чалавек, якога ён напалохаѓ на дарозе, напэѓна паехаѓ бы ѓ Берчфiлд, перайшоѓшы мост перад камунiстычным лагерам. Ён бы паведамiѓ аб тым, што здарылася ѓ палiцыю. "Бог ведае, якую гiсторыю ён раскажа", - падумаѓ Руды. "Трымаю ѓ заклад, што ён выставiѓ бы сябе якiм-небудзь героем. Ён бы пахвалiѓся".

"I вось" - як ён бадзяѓся па прасёлкавай дарозе... дарога iшла па звiлiстым ручаi, перасякаючы i перасякаючы яго... ён быѓ усхваляваны здарэннем на дарозе, але хваляванне паступова прайшло... каб быць упэѓненым, што ён нiколi не збiраѓся стукнуць мужчыну ѓ машыне каменем... "i так".

I ѓсё ж ён зненавiдзеѓ гэтага чалавека раптоѓнай, новай для яго лютай нянавiсцю. Пасля гэтага ён быѓ выматаны, праз яго мiнуѓ дзiѓны эмацыйны цыклон, якi пакiнуѓ яго, як прадаѓца ѓ машыне, слабым i дрыготкiм.

Ён павярнуѓ з маленькай дарогi, па якой iшоѓ, i пайшоѓ у лес, сноѓдаѓся там каля гадзiны, лежачы на спiне пад дрэвам, а затым знайшоѓ глыбокае месца ѓ ручаi, у полi лаѓровых кустоѓ, i распранаючыся, купаѓся ѓ халоднай вадзе.

Затым ён надзеѓ чыстую кашулю, пайшоѓ па дарозе i падняѓся па схiле ѓзгорка ѓ лес, дзе яго знайшла жанчына з каровай. Iнцыдэнт на дарозе здарыѓся каля трох. Было гадзiн пяць цi шэсць, калi жанчына наткнулася на яго. Год ужо падыходзiѓ да канца, i цемра надыходзiла рана, i ѓвесь гэты час, пакуль ён бадзяѓся па лесе ѓ пошуках месца, дзе можна выкупацца, за iм праследавалi вартавыя парадку. Яны б даведалiся ад жанчыны на скрыжаваннi, куды ён пайшоѓ. Па дарозе яны б пайшлi пытацца. Яны б пыталiся пра яго - пра вар'ята камунiста, якi раптам прыйшоѓ у лютасць, - пра чалавека, якi напаѓ на прыстойных грамадзян на шашы, пра чалавека, якi раптоѓна стаѓ небяспечным i падобным на шалёнага сабаку. Афiцэрам, "закону", як iх назвала жанчына ѓ лесе, было б што расказаць. Ён, Рэд, напаѓ на мужчыну, якi яго падвозiѓ. "Што Вы думаеце пра гэта?" Рэспектабельны комiваяжор, якi падабраѓ яго па дарозе. Ён спрабаваѓ забiць гэтага чалавека.

Руды на сваiм месцы каля камунiстычнага лагера раптам успомнiѓ, як стаяѓ пазней з жанчынай, якая гнала карову ѓ лесе, i глядзеѓ на яе ѓ цьмяным вячэрнiм святле. Калi ён купаѓся ѓ ручаi, ён пачуѓ галасы на найблiжэйшай дарозе. Месца, якое ён знайшоѓ для купання, знаходзiлася зусiм недалёка ад дарогi, але памiж ручаём i дарогай рос лаѓровы зараснiк. Ён быѓ напаѓапрануты, але ѓпаѓ на зямлю, каб прапусцiць машыну. Мужчыны ѓ машыне размаѓлялi. "Трымайце пiсталет у руцэ. Магчыма, ён хаваецца тут. Ён небяспечны сукiн сын", - пачуѓ ён мужчынскi голас. Ён не звязаѓ тое, што адбылося з сабой. Добра, што мужчыны не прыйшлi ѓ гушчар на пошукi. "Яны б мяне прыстрэлiлi, як сабаку". Для Рэда гэта было новае пачуццё - быць чалавекам, за якiм палююць. Калi жанчына з каровай расказала яму, што закон толькi што быѓ у доме, дзе яна жыла, i спытала, цi не бачылi паблiзу такога чалавека, як ён, Руды раптам задрыжаѓ ад спалоху. Афiцэры не ведалi, што яна была адной з страйкоѓцаѓ на фабрыцы ѓ Берчфiлдзе, што яе цяпер называюць камунiсткай... гэтыя бедныя рабочыя баваѓнянай фабрыкi раптам сталi небяспечнымi людзьмi. "Закон" думаѓ, што яна фермерка.

Афiцэры пад'ехалi да дома i гучна крычалi, а жанчына якраз выходзiла з дому, каб падняцца на груд за каровай. "Вы бачылi тое i тое?" - запатрабавалi грубыя галасы. "Дзесьцi ѓ гэтай краiне блукае рудавалосы сукiн сын камунiст. Ён спрабаваѓ забiць чалавека на шашу. Я думаю, ён хацеѓ забiць яго i забраць яго машыну. Ён небяспечны чалавек".

Жанчына, з якой яны размаѓлялi, страцiла частку страху i павагi да закону, уласцiвага яе суайчыннiцы. У яе быѓ досвед. З таго часу, як у Берчфiлдзе ѓспыхнула забастоѓка, арганiзаваная камунiстамi, адбылося некалькi беспарадкаѓ. Рэд бачыѓ рэпартажы пра iх у паѓднёвых газетах. Ён ужо ведаѓ гэта са свайго досведу ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, падчас тамтэйшай забастоѓкi - досведу, якi прымусiѓ яго пакiнуць Лэнгдон, бадзяцца нейкi час па дарозе, засмучаны, сапраѓды спрабуючы прывесцi сябе ѓ парадак, ачуцца, як толькi да таго, што ён адчуваѓ з нагоды якiя растуць працоѓных цяжкасцяѓ на Юге. iм падчас забастоѓкi ѓ Лэнгдоне... ён ужо даведаѓся сёе-тое з таго, што забастоѓшчыкi рабочыя сталi ставiцца да закона i аб справаздачах аб забастоѓках, апублiкаваных у газетах.

Яны адчувалi, што што б нi здарылася, будзе сказана хлусня. Iх уласная гiсторыя не будзе расказана правiльна. Яны зразумелi, што могуць разлiчваць на тое, што газеты зменяць навiны на карысць працадаѓцаѓ. У Берчхельдзе рабiлiся спробы сарваць парады, сарваць спробы правядзення сходаѓ. Паколькi лiдэрамi забастоѓкi ѓ Берчфiлдзе былi камунiсты, уся абшчына была апалчаная. Па меры працягу забастоѓкi непрыязнасць памiж жыхарамi горада i забастоѓшчыкамi расла.

На забастовачныя мiтынгi прыходзiлi натоѓпы прыйшоѓшых на час да прысягi намеснiкаѓ шэрыфа, па большай частцы крутых людзей, некаторыя з якiх былi прывезены звонку, званых спецыяльнымi дэтэктывамi, часта напаѓп'яныя. Яны здзекавалiся i пагражалi страйкоѓцам. Аратараѓ знялi з платформаѓ, збудаваных для сустрэч. Мужчын i жанчын збiвалi.

"Разбiце праклятых камунiстаѓ, калi яны будуць супрацiѓляцца. Забi iх." Якая працуе жанчына, былая фермерша з узгоркаѓ... без сумневу, вельмi падобная на тую, якая прывяла Рэда Олiвера ѓ камунiстычны лагер... была забiтая падчас страйку ѓ Берчфiлдзе. Жанчына, з якой звязаѓся Рэд, ведала яе i працавала побач з ёй на млыне. праѓдзiвую гiсторыю таго, што адбылося.

Газеты проста паведамiлi, што адбылася забастоѓка i што жанчына была забiтая. Былая фермерка, якая стала сяброѓкай Рэда, ведала гэта. Яна ведала, што адбылося. Нiякага бунту не было.

Забiтая жанчына валодала асаблiвым талентам. Яна была аѓтарам песень. Яна складала песнi аб жыццi бедных белых людзей, мужчын, жанчын i дзяцей, якiя працавалi на баваѓняных фабрыках Поѓдня i на палях Поѓдня. Былi песнi, якiя яна напiсала аб машынах на баваѓняных фабрыках, аб паскарэннi працы фабрык, аб жанчынах i дзецях, якiя заражаюцца туберкулёзам, працуючы на баваѓняных фабрыках. Яна была падобная на жанчыну па iменi Дорыс, якую Рэд Олiвер ведаѓ на лесапiльнi ѓ Лэнгдоне i якую ён аднойчы чуѓ, як яна спявала разам з iншымi працаѓнiцамi фабрыкi нядзельным днём, калi ён ляжаѓ у высокiх быльнягу ля чыгуначнага шляху. Выдумшчык песень на млыне ѓ Берчфiлдзе таксама складала песнi пра дзяѓчынак, якiя iдуць у туалет на млыне.

Або, як жанчыны на млынах Лэнгдона, яны чакалi гадзiны, калi змогуць адпачыць доѓгiмi ранiцамi i днямi - выпiць кока-колу або з'есцi нешта накшталт цукерак пад назвай "Млечны шлях". Жыццё такiх людзей, якiя трапiлi ѓ пастку жыцця, залежала ад такiх маленькiх момантаѓ, як жанчына, якая крыху змяняе, iдзе ѓ туалет, каб адпачыць там, начальнiк памяшкання назiрае за ёй, спрабуючы выкрыць яе ѓ здрадзе.

Або жанчына, працаѓнiца фабрыкi, якая выцiскае са сваёй беднай зарплаты дастаткова грошай, каб купiць танныя цукеркi на пяць цэнтаѓ.

Двойчы на дзень.

Млечны Шлях.

Былi такiя песнi. Несумненна, на кожнай фабрыцы ѓ кожнай групы працоѓных быѓ свой песеньнiк. З беднага i цяжкага жыцця былi сабраны маленькiя фрагменты. Жыццi рабiлiся ѓдвая, у сто разоѓ больш кранальныя i рэальныя, таму што жанчына, песеньнiца, будучы свайго роду генiем, магла з такiх фрагментаѓ скласцi песню. Гэта адбывалася ѓсюды, дзе людзi збiралiся ѓ групы i былi забiтыя. На фабрыках былi свае песнi, а ѓ турмах - свае песнi.

Рэд даведаѓся пра смерць спявачкi ѓ Берчфiлдзе не з газет, а ад валацугi з месца, дзе ён спынiѓся з iншым маладым чалавекам недалёка ад горада Атланта. На ѓскраiне горада, побач з чыгуначнымi станцыямi, быѓ невялiкi гай, куды ён аднойчы адправiѓся з iншым маладым чалавекам, якога сустрэѓ у таварным вагоне. Гэта адбылося праз два цi тры днi пасля таго, як ён уцёк з Лэнгдона.

Тамака, у тым месцы, мужчына, малады чалавек з затуманенымi вачамi... яшчэ малады, але з асобай, усё ѓ плямах i сiняках, напэѓна ад ужывання таннай самагонкi... мужчына размаѓляѓ з некалькiмi iншымi, таксама валацугамi i працоѓныя, пакiнутыя без працы.

Там iшла дыскусiя. - Ты не можаш пайсцi працаваць у Берчфiлд, - люта сказаѓ малады чалавек з затуманенымi вачыма. "Так, чорт вазьмi, я быѓ там. Калi ты пойдзеш туды, цябе прымуць за штрупы, - сказаѓ ён. "Я думаѓ, што зраблю гэта. Далiбог, я гэта зрабiѓ. Я думаѓ, што стану струпам.

Мужчына ѓ прытоне бадзяг быѓ узлаваным i ѓкушаным чалавекам. Ён быѓ п'янiцам. Там ён сядзеѓ у прытоне бадзяг, "Джунглях", як яны яго называлi. Ён не пярэчыѓ супраць таго, каб быць хлопцам, якi крыѓдзiць нападаючых у Берчфiлдзе. З iм не было нiякiх прынцыпаѓ. У любым выпадку, ён не хацеѓ працаваць, сказаѓ ён, непрыемна смеючыся. Ён быѓ проста спустошаны. Яму хацелася чаго-небудзь выпiць.

Ён апiсваѓ свой досвед. "У мяне не было нi цэнта, i я быѓ проста апантаны гэтым", - сказаѓ ён. "Ну ты ведаеш. Я не мог гэтага вынесцi". Магчыма, мужчына хацеѓ не спiртное. Рэд здагадаѓся пра гэта. Ён мог быць наркаманам. Рукi мужчыны тузалiся, калi ён сядзеѓ на зямлi ѓ джунглях i размаѓляѓ з iншымi валацугамi.

Нехта сказаѓ яму, што ён можа знайсцi працу ѓ Берчфiлдзе, i ён паехаѓ туды. Ён люта лаяѓся, расказваючы пра гэта. "Я вырадак, я не змог бы гэтага зрабiць", - сказаѓ ён. Ён распавёѓ гiсторыю жанчыны, якая спявае, забiтай у Берчфiлдзе. Для Рэда гэта была простая i кранальная гiсторыя. Жанчына, якая складае песнi, былая жанчына з фермы з узгоркаѓ, а цяпер якая працуе на млыне, была падобная на iншую жанчыну, якая кiравала каровай, якая знайшла Рэда ѓ лесе. Абедзве жанчыны ведалi адна адну, працавалi побач у млыне. Рэд не ведаѓ пра гэта, калi пачуѓ, як малады чалавек з затуманенымi вачыма расказваѓ гэтую гiсторыю ѓ джунглях валацуг.

Гэтую, якая спявае i якая складае балады працаѓнiцу, адправiлi разам з некалькiмi iншымi жанчынамi i дзяѓчынамi... яны стаялi разам на грузавiку... iх такiм чынам адправiлi па вулiцах горада Берчфiлд з указаннем спынiцца на перапоѓненыя вулiцы i спяваюць свае песнi. Гэтую схему прадумаѓ адзiн з камунiстычных лiдэраѓ. Яму ѓдалося здабыць для iх грузавiк, танны грузавiк "Форд", якi належаѓ аднаму з страйкоѓцаѓ. Камунiстычныя лiдэры былi напагатове. Яны ведалi тэхнiку стварэння праблем. Камунiстычныя лiдэры прыдумалi схемы, як заняць страйкоѓцаѓ у лягеры страйкоѓцаѓ.

"Сцеражыцеся ворага, капiталiзму. Змагайцеся з iм усiмi магчымымi спосабамi. Трымайце яго ѓ турбоце. Напалохайце яго. Памятайце, што вы змагаецеся за розум людзей, за ѓяѓленне людзей".

Камунiсты, з пункту гледжання такiх людзей, як Рэд Олiвер, таксама былi нядобрасумленнымi. Падобна, яны былi не супраць адправiць людзей на смерць. Яны знаходзiлiся на поѓднi i ѓзначальвалi забастоѓку. Для iх гэта быѓ шанц. Яны ѓхапiлiся за гэта. Было ѓ iх нешта больш жорсткае, больш беспрынцыповае, больш рашучае... яны адрознiвалiся ад старых працоѓных лiдэраѓ Амерыкi.

Рэд Олiвер паспеѓ зiрнуць на прафсаюзных лiдэраѓ старога тыпу. Адзiн з iх прыехаѓ у Лэнгдон, калi там пачалася забастоѓка. Ён быѓ за тое, што ён называѓ "нарадамi" з босамi, абмяркоѓваючы з iмi ѓсё, што адбываецца. Ён хацеѓ, каб страйкоѓцы заставалiся мiрнымi, увесь час малiѓ iх захоѓваць мiр. Ён працягваѓ казаць аб працы, якая сядзiць за сталом рады з босамi... "з капiталiзмам", сказалi б камунiсты.

Размаѓляць. Размаѓляць.

Ложак.

Магчыма, справа была ѓ гэтым. Рэд не ведаѓ. Ён быѓ чалавекам, якi шукае новы свет. Свет, у якi ён раптам, амаль выпадкова, пагрузiѓся, быѓ для яго новым i дзiѓным. У рэшце рэшт, гэта можа быць сапраѓдны новы свет, якi толькi што зараджаецца ѓ Амерыцы.

З'явiлiся новыя словы, новыя iдэi, якiя дзiвiлi прытомнасць людзей. Самi словы занепакоiлi Рэда. "Камунiзм, сацыялiзм, буржуазiя, капiталiзм, Карл Маркс". Горкая, доѓгая барацьба, якая павiнна была адбыцца... вайна... вось што гэта будзе... памiж тымi, хто мае, i тымi, хто не можа атрымаць... нараджала для сябе новыя словы. Словы ляцелi ѓ Амерыку з Еѓропы, з Расii. У жыццi людзей узнiкнуць разнастайныя дзiѓныя новыя адносiны... новыя адносiны будуць створаны, iх неабходна будзе стварыць. У рэшце рэшт кожнаму мужчыне i кожнай жанчыне, нават дзецям, давядзецца ѓстаць на той цi iншы бок.

"Я не буду. Я застануся тут, у баку. Я буду глядзець, глядзець i слухаць".

"Ха! Вы будзеце, цi не так? Ну, ты не можаш.

"Камунiсты - адзiныя людзi, якiя разумеюць, што вайна ёсць вайна", - думаѓ часам Рэд. "Яны ад гэтага выйграюць. У любым выпадку, яны выйграюць у рашучасцi. Яны будуць сапраѓднымi лiдарамi. Гэта мяккi ѓзрост. Мужчыны павiнны перастаць быць мяккiмi". Што тычыцца Рэда Олiвера... ён быѓ падобны на тысячы маладых амерыканцаѓ... ён атрымаѓ дастаткова камунiзму, яго фiласофii, каб яго спалохаць. Ён быѓ напалоханы i ѓ той жа час зачараваны. Ён мог у любы момант здацца i стаць камунiстам. Ён ведаѓ гэта. Яго пераход ад забастоѓкi ѓ Лэнгдоне да забастоѓкi ѓ Берчфiлдзе быѓ падобны да матылька, якi ляцiць да агню. Ён хацеѓ пайсцi. Ён не хацеѓ iсцi.

Ён мог разглядаць усё гэта як чыстую зверскую жорсткасць... напрыклад, камунiстычны лiдэр у Берчфiлдзе адправiѓ якая спявае жанчыну на вулiцы Берчфiлда, ведаючы, што адчувае горад, у той час, калi горад быѓ усхваляваны, усхваляваны. ... Людзi павiнны былi быць найбольш жорсткiмi, калi яны былi больш за ѓсё напалоханыя. Жорсткасць да чалавека каранiцца ѓ гэтым - у страху.

Адправiць жанчын, якiя спяваюць, з лагера страйкоѓцаѓ у горад, ведаючы... як ведалi камунiстычныя лiдэры... што iх могуць забiць... цi было гэта жорсткай, бескарыснай жорсткасцю? Адна з жанчын была забiтая, выканаѓца песень. Пра гэта распавядаѓ затуманены юнак, якога Рэд убачыѓ у вандроѓных джунглях i якога ён стаяѓ i слухаѓ.

Грузавiк з жанчынамi, якiя спяваюць, выехаѓ з лагера страйкоѓцаѓ у горад. Гэта было апоѓднi, калi вулiцы былi поѓныя людзей. Напярэдаднi ѓ горадзе адбылiся беспарадкi. Забастоѓшчыкi паспрабавалi правесцi парад, а натоѓп памочнiкаѓ шэрыфа паспрабаваѓ iх спынiць.

Некаторыя з страйкоѓцаѓ - былыя горцы - былi ѓзброеныя. Была стральба. Мужчына з затуманенымi вачамi распавёѓ, што двое цi трое памагатых шэрыфа спрабавалi спынiць грузавiк з якiя спяваюць жанчынамi. Апроч уласных балад, яны спявалi яшчэ адну песню, якой iх навучылi камунiсты. На зямлi не магло быць нiякага шанцу, што жанчыны ѓ грузавiку самi ведалi, што такое камунiзм, чаго камунiзм патрабуе, за што змагалiся камунiсты. "Магчыма, гэта вялiкая лячэбная фiласофiя", - часам думаѓ Рэд Олiвер. Ён пачаѓ аб гэтым думаць. Ён не ведаѓ. Ён быѓ збянтэжаны i няѓпэѓнены.

Два цi тры намеснiкi шэрыфа выбягаюць на людную вулiцу, каб паспрабаваць спынiць грузавiк, нагружаны работнiкамi, якiя спяваюць. Камунiсты навучылi iх новай песнi.

Паѓстаньце, вязнi голаду,

Устаньце, няшчасныя землi,

Бо справядлiвасць грымiць асуджэннем.

Лепшы свет ужо нараджаецца.

Нiякiя ланцугi традыцый больш за нас не звяжуць.

Паѓстаньце, рабы, больш не заняволеныя.

Свет паднiмецца на новых асновах.

Вы былi нiкiм, вы будзеце ѓсiм.

Не магло быць так, каб спявачкi разумелi сэнс песнi, якую iх вучылi спяваць. У песнi былi словы, якiх яны нiколi раней не чулi - "асуджэнне" - "традыцыi" - "ланцугi традыцыi" - "заняволены" - "не больш заняволены" - але ѓ словах ёсць нешта большае, чым дакладны сэнс. Словы жывуць сваiм жыццём. У iх ёсць адносiны адно да аднаго. Словы - гэта будаѓнiчыя камянi, з якiх можна пабудаваць мары. У песнi, якую спявалi працоѓныя ѓ грузавiку, была добрая якасць. Галасы пачулiся з новай смеласцю. Яны разносiлiся па шматлюдных вулiцах прамысловага горада Паѓночнай Каралiны. Пах бензiну, стук колаѓ грузавiка, аѓтамабiльныя гудкi, якi спяшаецца, дзiѓна бяссiльны сучасны амерыканскi натоѓп.

Грузавiк знаходзiѓся ѓ сярэдзiне квартала i працягваѓ свой шлях. Натоѓп на вулiцах глядзеѓ. Адвакаты, лекары, купцы, жабракi, злодзеi моѓчкi стаялi на вулiцах, прыадчынiѓшы раты. На вулiцу выбег намеснiк шэрыфа ѓ суправаджэннi двух iншых намеснiкаѓ шэрыфа. Рука паднялася.

"Спыняцца."

Прыбег яшчэ адзiн намеснiк шэрыфа.

"Спыняцца."

Мужчына-кiроѓца грузавiка - працоѓны завода, кiроѓца грузавiка - не спынiѓся. Словы лёталi ѓзад i ѓперад. "Iдзi да чорта." Кiроѓца грузавiка натхнiѓся песняй. Ён быѓ простым працоѓным на баваѓнянай фабрыцы. Грузавiк стаяѓ пасярод квартала. Iншыя легкавыя i грузавыя аѓтамабiлi рушылi наперад. "Я грамадзянiн Амерыкi". Гэта было падобна на тое, як Святы Павел сказаѓ: "Я рымлянiн". Якое права ён меѓ, намеснiк шэрыфа, вялiкi дурань, спыняць амерыканца? "Бо справядлiвасць грымiць асуджэннем", - працягвалi спяваць жанчыны.

Нехта стрэлiѓ. Пасьля гэтага газэты паведамiлi, што адбыѓся бунт. Магчыма, намеснiк шэрыфа проста хацеѓ напалохаць кiроѓцу грузавiка. Стрэл пачулi ва ѓсiм свеце. Ну, не зусiм. Лiдэр спявачак, у тым лiку i выдумшчык балад, упаѓ нежывы ѓ грузавiку.

Двойчы на дзень.

Млечны Шлях.

Двойчы на дзень.

Адпачынак у туалеце.

Валацуга, якога Рэд Олiвер пачуѓ у джунглях бадзяг, пасiнеѓ ад гневу. Можа быць, такiя стрэлы чулiся тут i там, каля завадскiх варот, ля ѓваходаѓ у шахты, на пiкетах перад фабрыкамi - памочнiкi шэрыфа - закон - абарона ѓласнасцi... можа быць, яны i рэхам адбiваюцца.

Пасля гэтага валацуга так i не ѓладкаваѓся на працу ѓ Берчфiлд. Ён сказаѓ, што бачыѓ забойства. Магчыма, ён iлгаѓ. Ён сказаѓ, што стаяѓ на вулiцы, бачыѓ забойства i што яно было стрыманым i наѓмысным. У iм гэта выклiкала раптоѓную смагу новых, яшчэ больш непрыстойных слоѓ - выродлiвых слоѓ, якiя выляталi з сiнiх няголеных вуснаѓ.

Няѓжо такi чалавек, пасля ѓсяго брыдкага i бруднага жыцця, здабыѓ нарэшце сапраѓднае пачуццё? "Ублюдкi, брудныя сукiны дзецi", - крычаѓ ён. "Перш чым я буду працаваць на iх! Смярдзючыя гiзы!

Валацуга ѓ джунглях яшчэ быѓ у напаѓвар'яцкай лютасьцi, калi Рэд пачуѓ яго размову. Магчыма, такому чалавеку нельга давяраць - у такiм чалавеку гнеѓ. Магчыма, ён проста прагнуѓ, з глыбокiм, дрыготкiм голадам, спiртнога цi наркотыку.

OceanofPDF.com

ТОН ЖАНЧЫНА З карова на ѓзгорку ѓ лесе ѓ Паѓночнай Каралiне нядзельным вечарам у лiстападзе прыняла Чырвонага Олiвера. Ён не быѓ тым, кiм яго назваѓ "закон", якi толькi што пад'ехаѓ да хаты ѓнiзе, - небяспечным вар'ятам, якiя бегаюць па краiне i жадаючым забiваць людзей. У той дзень - на ѓзгорку хутка цямнела - яна прыняла яго такiм, якiм ён сябе назваѓ. Ён сказаѓ, што ён камунiст. Гэта была хлусня. Яна гэтага не ведала. Камунiст стаѓ для яе азначаць нешта вызначанае. Калi забастоѓка адбылася ѓ Берчфiлдзе, там былi камунiсты. Яны з'явiлiся раптоѓна. Там былi двое маладых людзей аднекуль з Поѓначы i маладая жанчына. Людзi ѓ Берчфiлдзе паведамiлi, як паведамiла газета ѓ Берчфiлдзе, што адзiн з iх, маладая жанчына сярод iх, была габрэйкай, а астатнiя былi замежнiкамi i янкi. Ва ѓсякiм разе, яны не былi замежнiкамi. Прынамсi, двое маладых людзей былi амерыканцамi. Яны прыбылi ѓ Берчфiлд адразу пасля пачатку забастоѓкi i адразу ж узялi на сябе адказнасць.

Яны ведалi як. Гэта было нешта. Яны арганiзавалi неарганiзаваных працоѓных, навучылi iх спяваць песнi, знайшлi сярод iх правадыроѓ, спеѓнiкаѓ, смелых. Яны навучылi iх маршыраваць плячом да пляча. Калi страйкоѓцаѓ выгналi з дамоѓ у млыновым пасёлку побач з млыном, маладым камунiстычным лiдэрам удалося нейкiм чынам дамагчыся дазволу разбiць лагер на пустцы непадалёк. Зямля належала старому з Берчфiлда, якi нiчога не ведаѓ пра камунiзм. Ён быѓ упартым старым. Людзi ѓ Берчфiлдзе пайшлi i пагражалi яму. Ён стаѓ больш упартым. Выехаѓшы з Берчфiлда на захад, вы спусцiлiся на палову ѓзгорка мiма млына, а затым вам прыйшлося iсцi па шашы праз мост праз раку, i вы былi ѓ лагеры. З лагера, таксама размешчанага на ѓзвышшы, было вiдаць усё, што адбываецца вакол млына i на млынавым двары. Маладым камунiстычным лiдэрам нейкiм чынам удалося даставiць некалькi невялiкiх намётаѓ, а таксама з'явiлiся харчы. Многiя бедныя дробныя фермеры з узгоркаѓ вакол Берчфiлда, не разбiраючыся ѓ камунiзме, прыходзiлi ѓначы ѓ лагер з правiзiяй. Прывезлi фасолю i свiнiну. Яны падзялiлi тое, што мелi. Маладым камунiстычным лiдэрам удалося арганiзаваць страйкоѓцаѓ у невялiкае войска.

Было нешта яшчэ. Многiя працоѓныя фабрыкi ѓ Берчфiлдзе раней страйкавалi. Яны належалi да прафсаюзаѓ, арганiзаваных на фабрыках. Саюз раптоѓна стаѓ моцным. Пачаѓся страйк i надышоѓ узвышаны момант. Гэта можа працягнуцца два цi тры тыднi. Затым забастоѓка i прафсаюз сышлi на нiшто. Рабочыя ведалi аб старых прафсаюзах. Яны пагаварылi, i жанчына, якую Рэд Олiвер сустрэѓ на ѓзгорку ѓ нядзелю ѓвечары, - яе клiкалi Молi Сiбрайт - пачула гэтую размову.

Заѓсёды было адно i тое ж - размовы аб распродажы. Рабочы хадзiѓ уверх i ѓнiз перад групай iншых працоѓных. Ён трымаѓ руку ззаду сябе адчыненай далонню ѓверх i махаѓ ёю наперад i назад. Яго вусны непрыемна скрывiлiся. "Прафсаюзы, прафсаюзы", - крычаѓ ён, горка смеючыся. Так яно i было. Работнiкi млына выявiлi, што жыццё цiсне на iх усё мацней i мацней. У добрыя часы iм атрымоѓвалася ладзiць, але потым, заѓсёды, пасля некалькiх гадоѓ добрых часоѓ, наступалi дрэнныя часы.

На фабрыках раптоѓна адбылося запаволенне працы, i працоѓныя пачалi пампаваць галовамi. Рабочы пайшоѓ ноччу дадому да сябе дадому. Ён адклiкаѓ жонку ѓбок.

Ён прашаптаѓ. "Яно наблiжаецца", сказаѓ ён. Што стварыла добрыя часы i дрэнныя часы? Молi Сiбрайт не ведала. Рабочых на заводзе пачалi звальняць. Менш моцныя i пiльныя страцiлi працу.

Адбылося скарачэнне заработнай платы i паскарэнне здзельнай аплаты працы. Iм сказалi, што "надышлi цяжкiя часы".

Магчыма, ты змог бы гэта вытрымаць. Большасць працоѓных фабрыкi ѓ Берчфiлдзе ведалi аб цяжкiх часах. Яны нарадзiлiся беднымi. "Цяжкiя часы, - сказала пажылая жанчына Молi Сiбрайт, - калi мы калi-небудзь ведалi добрыя часы?"

Вы бачылi мужчын i жанчын, звольненых на млыне. Вы ведалi, што гэта значыла для iх. У многiх работнiц былi дзецi. Здавалася, новая жорсткасць увайшла ѓ брыгадзiра i ѓ начальнiка. Магчыма, яны спрабуюць абаранiць сябе. Яны павiнны былi быць жорсткiмi. Яны пачалi размаѓляць з вамi па-новаму. Вам загадвалi сюды-туды, груба, рэзка. Ваша праца была зменена. З вамi не кансультавалiся, калi вам давалi новую працу. Усяго некалькi месяцаѓ таму, калi былi добрыя часы, да вас i ѓсiх астатнiх работнiкаѓ ставiлiся па-iншаму. Начальства было яшчэ больш уважлiвым. У галасах, якiя звярталiся да вас, была iншая якасць. - Што ж, ты нам патрэбны. Цяпер на вашай працы можна зарабiць грошы. Молi Сiбрайт, хоць ёй было ѓсяго 25 гадоѓ i прапрацавала на фабрыцы дзесяць гадоѓ, заѓважыла мноства дробязяѓ. Жыхары мястэчка Берчфiлд, куды яна часам па начах хадзiла з iншымi дзяѓчынкамi ѓ кiно, а часам проста паглядзець на вiтрыны крам, думалi, што яна i iншыя такiя ж дзяѓчыны, як яна, дурныя, але яна была не настолькi дурная. як яны думалi. У яе таксама былi пачуццi, i гэтыя пачуццi пранiклi ѓ яе мозг. Загадчыкi цэхаѓ млына, майстра - часта гэта былi маладыя людзi, якiя выйшлi з шэрагаѓ рабочых, - у добрыя часы нават знайшлi час даведацца пра iмя работнiцы. "Мiс Молi", - сказалi яны. "Мiс Молi зрабiце гэта - цi мiс Молi зрабiце тое". Яна, будучы добрым работнiкам, хуткiм i эфектыѓным работнiкам, часам - у добрыя часы - калi рабочых было мала, яна нават была "мiс Сiбрайт". Маладыя майстры ѓсмiхалiся, калi размаѓлялi з ёй.

Была яшчэ гiсторыя пра мiс Молi Сiбрайт. Рэд Олiвер нiколi не ведаѓ яе гiсторыi. Калiсьцi яна была васемнаццацiгадовай маладой жанчынай... яна была тады высокай стройнай, добра развiтай маладой жанчынай... калiсьцi адной з маладых майстроѓ на млыне...

Яна i сама амаль не ведала, як гэта адбылося. Яна працавала ѓ начную змену на млыне. Было нешта дзiѓнае, крыху дзiѓнае ѓ працы ѓ начную змену. Вы адпрацавалi столькi ж гадзiн, колькi i ѓ дзённую змену. Вы сталi больш стомленымi i нервовымi. Молi нiколi не расказала б нiкому пра тое, што з ёй адбылося.

У яе нiколi не было мужчыны, палюбоѓнiка. Яна не ведала чаму. У яе манерах было нешта накшталт стрыманасцi, шмат цiхай вартасцi. На млыне i ѓ пагорках, дзе жылi яе бацька i мацi, было двое цi трое маладых людзей, якiя пачалi прыглядацца да яе. Яны хацелi i не адважылiся. Ужо тады, будучы маладой жанчынай, якая толькi выйшла з дзявоцтва, яна адчувала сваю адказнасць перад бацькам i мацi.

Быѓ малады горац, грубы хлопец, баец, якога яна прывабiла. Нейкi час яна сама была прыцягнута. Ён быѓ адным з вялiкай сям'i хлопчыкаѓ, якiя жылi ѓ горнай хацiне ѓ мiлi ад яе ѓласнага дома, высокi, хударлявы, дужы малады чалавек з доѓгай скiвiцай.

Яму не падабалася шмат працаваць, i ён напiваѓся. Яна ведала аб гэтым. Ён таксама рабiѓ i прадаваѓ спiртныя напiткi. Большасць маладых горцаѓ так i зрабiлi. Ён быѓ выдатным паляѓнiчым i мог забiць за дзень больш вавёрак i трусоѓ, чым любы iншы малады чалавек у гарах. Ён злавiѓ сурка рукамi. Сурок быѓ грубашэрснай лютай маленькай iстотай памерам з маладога сабаку. Суркоѓ з'елi горцы. На iх глядзелi як на далiкатэс. Калi б вы ведалi, як выдалiць у сурка пэѓную залозу, жалезу, якая, калi яе пакiнуць, надавала мясу горкi смак, мяса рабiлася салодкiм. Малады горац прынёс такiя дэлiкатэсы мацi Молi Сiбрайт. Ён забiѓ маладых янотаѓ i трусоѓ i прынёс iх ёй. Ён заѓсёды прыносiѓ iх у канцы тыдня, калi ведаѓ, што Молi вернецца з млына.

Ён бадзяѓся паблiзу, размаѓляючы з бацькам Молi, якому ён не падабаѓся. Бацька баяѓся гэтага чалавека. Аднойчы ѓ нядзельны вечар Молi пайшла з iм у царкву, i па дарозе дадому раптам на цёмнай дарозе, на цёмным участку дарогi, дзе побач не было дамоѓ... ён пiѓ горную самагонку... ён не пайшоѓ з ёй у горную царкву, а застаѓся звонку з iншымi маладымi людзьмi... па дарозе дадому, не ѓ пусты.

Нiякiх папярэднiх заняткаѓ каханнем не было. Магчыма, ён думаѓ, што яна... ён быѓ выдатны малады чалавек для жывёл, як хатнiх, так i ручных... ён мог бы таксама падумаць, што яна проста маленькая жывёлiна. Ён спрабаваѓ скiнуць яе на зямлю, але выпiѓ зашмат. Ён быѓ дастаткова моцны, але недастаткова хуткi. Напоi збянтэжылi яго. Калi б ён не быѓ крыху п'яны... яны iшлi па дарозе моѓчкi... ён быѓ не з тых, хто мог шмат гаварыць... як раптам ён спынiѓся i груба сказаѓ ёй: каб, - сказаѓ ён... - давай, я збiраюся.

Ён скокнуѓ на яе i паклаѓ адну руку ёй на плячо. Ён разарваѓ ёй сукенку. Ён паспрабаваѓ скiнуць яе на зямлю.

Магчыма, ён думаѓ, што яна проста яшчэ адна маленькая жывёлiна. Молi цьмяна зразумела. Калi б ён быѓ мужчынам, пра якога яна дастаткова клапацiлася б, калi б ён iшоѓ з ёй павольна.

Ён мог зламаць маладое жарабя практычна сваiмi сiламi. Ён быѓ лепшым чалавекам у гарах па паляваннi на дзiкiх маладых жарабят. Людзi казалi: "Праз тыдзень ён зможа прымусiць самае дзiкае жарабя на ѓзгорку iсцi за iм, як кацяня". Молi на iмгненне ѓбачыла яго твар, якi прыцiснуѓся да яе ѓласнага, дзiѓны, рашучы i жудасны позiрк у яго вачах.

Ёй удалося пайсцi. Яна пералезла цераз нiзкую агароджу. Калi б ён не быѓ крыху п'яны... Пералазячы праз плот, ён упаѓ. Ёй прыйшлося бегчы праз поле i праз ручай у сваiх лепшых туфлях i лепшай нядзельнай сукенцы. Яна не магла сабе гэтага дазволiць. Яна прабегла праз кусты, праз палоску лесу. Яна не ведала, як ёй удалося выратавацца. Яна нiколi не ведала, што можа бегчы так хутка. Ён быѓ побач з ёй. Ён не сказаѓ нi слова. Ён рушыѓ услед за ёй да самых дзвярэй дома яе бацькi, але ёй удалося прайсцi праз дзверы ѓ дом i зноѓ зачынiць дзверы перад iм.

Яна сказала няпраѓду. Яе бацька i мацi ляжалi ѓ ложку. "Што гэта такое?" - запытала мацi Молi ѓ той вечар, седзячы ѓ ложку. У маленькай горнай хацiне быѓ толькi адзiн вялiкi пакой унiзе i невялiкае гарышча наверсе. Молi там спала. Каб дабрацца да ложка, ёй прыйшлося падняцца па лесвiцы. Яе ложак стаяѓ каля маленькага акна пад дахам. Яе бацька i мацi спалi на ложку ѓ куце вялiкага пакоя ѓнiзе, дзе яны ѓсё елi i дзе сядзелi на працягу дня. Яе бацька таксама прачнуѓся.

"Гэта нiчога, Ма", - сказала яна мацi ѓ той вечар. Яе мацi была ѓжо амаль старой. Бацька i мацi былi старыя людзi, абодва раней былi жанатыя, жылi недзе ѓ iншым горным пасёлку, i абодва страцiлi сваiх першых таварышаѓ. Яны ажанiлiся толькi тады, калi сталi зусiм старыя, а потым пераехалi ѓ маленькую хацiну на ферму, дзе нарадзiлася Молi. Яна нiколi не бачыла iншых iхнiх дзяцей. Яе бацька любiѓ пажартаваць. Ён казаѓ людзям: "У маёй жонкi чацвёра дзяцей, у мяне пяцёра дзяцей, i разам у нас дзесяць дзяцей. Разгадайце гэтую загадку, калi зможаце", - сказаѓ ён.

"Гэта нiчога, мам", - сказала Молi Сiбрайт сваёй мацi ѓ тую ноч, калi на яе напаѓ малады горац. "Я спалохалася", - сказала яна. "Нешта ѓ двары мяне напалохала.

Думаю, гэта быѓ дзiѓны сабака". Гэта быѓ яе шлях. Яна не расказала аб тым, што з ёй адбылося. Яна паднялася наверх, у сваю маленькую паѓпакойку, дрыжучы ѓсiм целам, i праз акно ѓбачыла якi стаяѓ у двары маладога чалавека, якi спрабаваѓ напасцi на яе. Ён стаяѓ каля пчалiных жуйак яе бацькi ѓ двары i глядзеѓ на акно яе пакоя. Узышоѓ месяц, i яна магла бачыць яго твар. У яго вачах быѓ сярдзiты i збянтэжаны погляд, якi ѓзмацнiѓ яе спалох. Магчыма, ёй гэта проста падалося. Як яна магла ѓбачыць яго вочы там унiзе? Яна не магла зразумець, чаму яна наогул дазволiла яму гуляць з ёй, чаму пайшла з iм у царкву. Яна хацела паказаць iншым дзяѓчатам з горнай абшчыны, што яна таксама можа займець мужчыну. Мусiць, менавiта таму яна гэта зрабiла. Пазней у яе з iм былi б праблемы - яна гэта ведала. Усяго праз тыдзень пасля таго, як гэта адбылося, ён пабiѓся з iншым маладым горцам, пасварыѓся з-за права ѓласнасцi на горны перагонны куб, застрэлiѓ гэтага чалавека i быѓ змушаны схавацца. Ён не мог вярнуцца, не адважны. Больш яна нiколi яго не бачыла.

OceanofPDF.com

я Н А БАВОНАК млын ноччу. Вы там працуеце. Раздаецца роѓ гуку - працяглы роѓ - то нiзкi, то высокi - вялiкiя гукi... маленькiя гукi. Ёсць спевы, крык, размова. Ёсць шэпт. Ёсць смех. Трэд смяецца. Яно шэпча. Ён бяжыць мякка i хутка. Яно скача. Нiтка падобная маладой казе на месяцовых гарах. Нiтка падобная маленькай валасатай змейцы, якая ѓцякае ѓ нару. Ён бяжыць мякка i хутка. Сталь можа смяяцца. Яно можа крычаць. Ткацкiя станкi на баваѓнянай фабрыцы падобныя да сланят, якiя граюць са сланiхамi ѓ лесе. Хто разумее нежывое жыццё? Рака, якая збягае з узгорка, па камянях, па цiхай паляне, здольная прымусiць вас пакахаць яе. Пагоркi i палi могуць заваяваць ваша каханне, як i сталь, пераѓтвораная ѓ машыну. Машыны танчаць. Яны танчаць на сваiх жалезных нагах. Яны спяваюць, шэпчуць, стогнуць, смяюцца. Часам ад выгляду i слыху ѓсяго, што адбываецца на млыне, кружыцца галава. Уначы горш. Уначы лепш, дзiчэй i цiкавей. Гэта стамляе цябе яшчэ больш.

Святло на баваѓнянай фабрыцы ноччу халодны сiнi. Молi Сiбрайт працавала ѓ ткацкiм цэху на фабрыцы ѓ Бэрчфiлдзе. Яна была ткачыхай. Яна прабыла там доѓгi час i магла ѓспомнiць толькi тыя часы, калi яшчэ не працавала. Яна памятала, часам вельмi ярка, днi, праведзеныя з бацькам i мацi на палях на схiлах узгоркаѓ. Яна ѓспомнiла маленькiх поѓзаюць, поѓзаюць i гулi iстот у траве, вавёрку, якая бегла па ствале дрэва. Яе бацька захоѓваѓ пчалiныя жуйкi. Яна ѓспомнiла здзiѓленне i боль, калi яе ѓджгнула пчала, паездку бацькi на спiне каровы (ён iшоѓ побач з каровай, якая трымае яе), сварку бацькi з мужчынам на дарозе, ноч, легкадумную i цяжкую. дождж, яе мацi хворая i ляжыць у ложку, цяля раптам шалёна бяжыць па полi - Молi так няёмка засмяялася.

Аднойчы, калi яна была яшчэ зусiм дзiцем, яна прыехала ѓ Берчфiлд разам са сваёй мацi з-за ѓзгоркаѓ. У той год яе бацька быѓ напалову хворы i не мог шмат працаваць, а на горнай ферме здарылася засуха i неѓраджай. Якраз у той год млын квiтнеѓ. Яму патрэбны былi працоѓныя. Млын разаслаѓ па ѓзгорках невялiкiя друкаваныя праспекты, у якiх расказваѓ жыхарам гор, як добра ѓ горадзе, у млынавай вёсцы. Прапанаваная заработная плата здалася горцам высокай, i карова Сiбрайтаѓ памерла. Потым дах дома, у якiм яны жылi, пачаѓ працякаць. Iм трэба было паставiць новы дах цi паправiць стары.

Той вясной мацi, ужо старая, паехала за пагоркi ѓ Берчфiлд i ѓвосень аддала дачку на млын. Яна не хацела. Молi тады была такая маладая, што ёй давялося схлусiць аб сваiм узросце. На фабрыцы ведалi, што яна манiць. На млыне было шмат дзяцей, якiя хлусiлi аб сваiм узросце. Гэта адбылося з-за закону. Мацi падумала: "Я не дазволю ёй застацца". Мацi iшла на працу мiма канторы камбiната. У яе быѓ пакой з сям'ёй у млынавой вёсцы. Яна бачыла там стэнаграфiстак. Яна падумала: "Я атрымаю адукацыю для сваёй дачкi. Яна будзе стэнаграфiсткай. Мацi падумала: "Мы знойдзем крыху грошай, каб купiць новую карову i паправiць дах, а затым вернемся дадому". Мацi вярнулася на горную ферму, а Молi Сiбрайт засталася.

Яна ѓжо прывыкла да жыцця ѓ млыне. Маладая дзяѓчына хоча мець крыху ѓласных грошай. Яна хоча новыя сукенкi i новыя туфлi. Яна хоча шаѓковыя панчохi. У горадзе ёсць фiльмы.

Знаходзiцца на млыне - гэта свайго роду хваляванне. Праз некалькi гадоѓ Молi перавялi ѓ начную змену. Ткацкiя станкi ѓ ткацкiм цэху фабрыкi стаялi доѓгiмi радамi. Яны такiя на ѓсiх заводах. Усе млыны шмат у чым падобныя. Некаторыя з iх больш за iншых i працуюць больш эфектыѓна. Млын Молi быѓ добры.

Было прыемна пабываць на млыне ѓ Берчфiлдзе. Часам Молi думала... яе думкi былi не вельмi акрэсленымi... часам яна адчувала: "Як прыемна быць тут".

Былi нават думкi аб вырабе тканiны - добрыя думкi. Тканiна для сукенак для многiх жанчын - кашуля для многiх мужчын. Прасцiны для ложкаѓ. Навалачкi для ложкаѓ. Людзi ляжаць у ложках. Закаханыя ляжаць разам у ложках. Яна падумала аб гэтым i пачырванела.

Тканiна для банэраѓ, якiя лётаюць у небе.

Чаму мы ѓ Амерыцы не можам - людзi-машыны - стагоддзе машын - чаму мы не можам зрабiць гэта святым - цырымонiяй - радасцю ѓ ёй - смехам на млынах - песняй на млынах - новымi цэрквамi - новымi святымi месцамi - тканiнай створана для нашэння людзьмi?

Молi дакладна не думала пра такiя думкi. Нiхто з працоѓных завода гэтага не зрабiѓ. I ѓсё ж думкi былi там, у пакоях млына, жадаючы пераляцець у людзей. Думкi былi падобныя да птушак, якiя лётаюць над пакоямi i чакаюць магчымасцi сесцi ѓ людзей. "Мы павiнны гэта забраць. Гэта нашае. Яно павiнна належаць нам - нам, рабочым. Калi-небудзь нам прыйдзецца адабраць яго ѓ маленькiх мяняѓ, ашуканцаѓ, хлусам. Калi-небудзь мы гэта зробiм. Мы паѓстанем - будзем спяваць - працаваць - спяваць са сталлю - спяваць з нiткамi - спяваць i танчыць з машынамi - прыйдзе новы дзень - новая рэлiгiя - прыйдзе новае жыццё ".

Год за годам, па меры таго як машыны ѓ Амерыцы станавiлiся ѓсё больш i больш эфектыѓнымi, колькасць ткацкiх станкоѓ, якiмi абслугоѓваѓ адзiн ткач, павялiчвалася. У ткача было дваццаць станкоѓ, потым трыццаць, на наступны год сорак, потым нават шэсцьдзесят цi семдзесят станкоѓ. Ткацкiя станкi станавiлiся ѓсё больш аѓтаматычнымi, усё больш незалежнымi ад ткачоѓ. Здавалася, яны ѓсё больш i больш жылi ѓласным жыццём. Ткацкiя станкi знаходзiлiся па-за жыццём ткачоѓ, з кожным годам здавалiся ѓсё больш i больш знешнiмi. Гэта было дзiѓна. Часам ноччу гэта выклiкала дзiѓнае пачуццё.

Цяжкасць заключалася ѓ тым, што для ткацкiх станкоѓ былi неабходныя працоѓныя - прынамсi некалькi працоѓных. Цяжкасць заключалася ѓ тым, што нiтка сапраѓды парвалася. Калi б не схiльнасць нiткi рвацца, то наогул не было б неабходнасцi ѓ ткачыхах. Уся вынаходлiвасць разумных людзей, якiя стварылi машыны, была выкарыстана для распрацоѓкi ѓсё больш i больш эфектыѓных спосабаѓ апрацоѓкi нiткi ѓсё хутчэй i хутчэй. Каб зрабiць яго больш гнуткiм, яго трымалi крыху вiльготным. Аднекуль зверху над нiткай падалi пырскi - дробны туман.

Доѓгiмi летнiмi начамi ѓ Паѓночнай Каралiне на фабрыках было горача. Ты спацеѓ. Твая вопратка была мокрай. Твае валасы былi мокрымi. Дробны ворс, якi плавае ѓ паветры, прылiп да тваiх валасоѓ. У горадзе цябе называлi "ворахавым". Яны зрабiлi гэта, каб абразiць вас. Гэта было сказана з пагардай. Яны ненавiдзелi цябе ѓ горадзе, а ты ненавiдзеѓ iх. Ночы былi доѓгiя. Яны здавалiся бясконцымi. Халоднае сiняе святло, якое падала аднекуль зверху, пранiкала скрозь тонкую варсiнку, якая плавала ѓ паветры. Часам у цябе дзiѓныя галаѓныя болi. Ткацкiя станкi, пра якiя вы клапацiлiся, танчылi ѓсё больш i больш вар'яцка.

У майстра ѓ памяшканьнi, дзе працавала Молi, узьнiкла iдэя. Ён прымацаваѓ да верха кожнага ткацкага станка маленькую каляровую картку, прымацаваную да дроту. Карты былi сiнiя, жоѓтыя, аранжавыя, залатыя, зялёныя, чырвоныя, белыя i чорныя. Маленькiя каляровыя карткi танчылi ѓ паветры. Гэта было зроблена для таго, каб, знаходзячыся далёка, можна было сказаць, што ѓ адным з ткацкiх станкоѓ абарвалася нiтка i яна спынiлася. Ткацкiя станкi аѓтаматычна спынялiся, калi абрывалася нiтка. Ты не асмелiѓся дазволiць iм спынiцца. Трэба было бегчы хутка, часам далека. Часам спынялася адразу некалькi ткацкiх станкоѓ. Некалькi каляровых картак перасталi танчыць. Даводзiлася хутка бегаць туды-сюды. Прыйшлося хутка звязаць падраныя нiткi. Вы не можаце дазволiць свайму ткацкаму станку спыняцца занадта доѓга. Вас звольняць. Вы страцiце працу.

Вось i насоѓваюцца танцы. Сачыце за iмi ѓважлiва. Глядзець. Глядзець.

Грукат. Грукат. Якi там рэкет! Ёсць танец - шалёны, рыѓчаты танец - танец на ткацкiм станку. Уначы святло стамляе вочы. Молi стамiлiся ад танцаѓ каляровых карт. Уначы добра ѓ ткацкiм цэху млына. Дзiѓна. Гэта прымушае вас адчуваць сябе дзiѓна. Вы знаходзiцеся ѓ свеце, далёкiм ад любога iншага свету. Вы знаходзiцеся ѓ свеце лятучых агнёѓ, лятучых машын, лятучых нiтак, лятучых кветак. Мiла. Гэта жахлiва.

У ткацкiх станкоѓ у ткацкай майстэрнi былi жорсткiя жалезныя ножкi. Унутры кожнага ткацкага станка з вокамгненнай хуткасцю лёталi ѓзад i ѓперад чоѓны. За палётам лятучых шатлаѓ немагчыма было сачыць вачыма. Шатлы былi падобныя на ценi - лёталi, лёталi, лёталi. - Што са мной? Часам казала сабе Молi Сiбрайт. "Думаю, у мяне ѓ галаве ткацкiя станкi". Усё ѓ пакоi тузанулася. Гэта было адрывiста. Трэба быць асцярожным, iнакш цябе дагоняць прыдуркi. У Молi часам здаралiся паторгваннi, калi яна спрабавала заснуць днём - калi працавала ноччу - пасля доѓгай ночы ѓ млыне. Яна рэзка прачнулася, калi паспрабавала заснуць. Ткацкi станок на фабрыцы ѓсё яшчэ быѓ у яе памяцi. Яно засталося тамака. Яна магла гэта бачыць. Яна гэта адчула.

Нiтка - гэта кроѓ, якая цячэ скрозь тканiну. Нiтка - гэта маленькiя нервы, якiя праходзяць праз тканiну. Нiтка - гэта тонкi струменьчык крывi, якая праходзiць праз тканiну. Тканiна стварае невялiкi паток, якi ляцiць. Калi ѓ ткацкiм станку рвецца нiтку, ткацкi станок пашкоджваецца. Ён перастае танчыць. Здаецца, што ён саскоквае з падлогi, як быццам яго паранiлi, ударылi нажом або застрэлiлi - як жанчыну, якая спявае, застрэлiлi ѓ грузавiку на вулiцы Берчфiлда, калi пачалася забастоѓка. Песня, а пасля раптам песнi больш няма. Ткацкiя станкi на млыне па начах танцавалi ѓ халодным блакiтным святле. На фабрыцы ѓ Берчфiлдзе шылi рознакаляровую тканiну. Былi сiнiя нiткi, чырвоныя нiткi i белыя нiткi. Заѓсёды быѓ бясконцы рух. Маленькiя ручкi i мезенцы працавалi ѓсярэдзiне ткацкiх станкоѓ. Нiтка ѓсё ляцела, ляцела. Яна злятала з маленькiх бабiн, усталяваных у цылiндрах на ткацкiх станках. У iншым вялiкiм памяшканнi фабрыкi напаѓнялi шпулькi... рабiлi нiткi i напаѓнялi шпулькi.

Там нiтка ѓзялася аднекуль зверху. Гэта было падобна на доѓгую тонкую змяю. Яно нiколi не спынялася. Яно выходзiла з танкаѓ, з труб, са сталi, з латунi, з жалеза.

Яно выгiналася. Яно скокнула. Ён выцек з трубкi на шпульку. Жанчынам i дзяѓчатам у прадзiльнай майстэрнi трапiла нiтка ѓ галаву. У ткацкiм пакоi заѓсёды былi малюсенькiя струменьчыкi крывi, якiя сцякалi па тканiне. То сiнi, то белы, то зноѓ чырвоны. Вочы стамiлiся глядзець.

Справа ѓ тым, што Молi марудна, вельмi павольна разумела, што, каб ведаць, трэба працаваць у такiм месцы. Людзi знадворку не ведалi. Яны не маглi. Вы адчуваеце рэчы. Людзi збоку не ведаюць, што вы адчуваеце. Каб ведаць, трэба працаваць тамака. Вы павiнны быць побач доѓгiя гадзiны, дзень за днём, год за годам. Трэба быць на працы, калi табе дрэнна, калi балiць галава. Жанчына, якая працуе на млыне, атрымлiвае... ну, вы павiнны ведаць, як яна атрымлiвае. Гэта месячныя. Часам гэта прыходзiць раптоѓна. Нiчога не зробiш. Некаторыя адчуваюць сябе як у пекле, калi гэта адбываецца, iншыя не. Молi часам так рабiла. Часам яна гэтага не рабiла.

Але яна мусiць трымацца.

Калi вы з боку, а не працоѓны, вы не ведаеце. Босы не ведаюць, што вы адчуваеце. Часам мiма заходзiць наглядчык або прэзiдэнт завода. Прэзiдэнт млына праводзiць наведвальнiкаѓ па сваiм млыне.

Мужчыны, жанчыны, дзецi, якiя працуюць на млыне, проста стаяць там. Хутчэй за ѓсё, тады нiткi не парвуць. Гэта проста поспех. "Разумееце, iм не трэба шмат працаваць", - кажа ён. Вы чуеце гэта. Ты ненавiдзiш яго. Ты ненавiдзiш наведвальнiкаѓ млына. Ты ведаеш, як яны на цябе глядзяць. Ты ведаеш, што яны пагарджаюць табою.

- Добра, разумнiк, ты не ведаеш... ты не можаш ведаць. Вы хацелi б кiнуць што-небудзь. Адкуль яны могуць ведаць, што нiткi заѓсёды прыходзяць i прыходзяць, заѓсёды танчаць, ткацкiя станкi заѓсёды танчаць... струменiстыя агнi... грукат, грукат?

Адкуль яны могуць ведаць? Яны там не працуюць. У цябе баляць ногi. Яны хварэлi ѓсю ноч. У цябе балiць галава. У вас балiць спiна. Гэта зноѓ ваш час. Вы гледзiце вакол. У любым выпадку, вы ведаеце. Ёсць Кейт, Мэры, Грэйс i Вiнi. Цяпер прыйшоѓ час i Вiнi. Паглядзiце на цёмныя месцы пад яе вачыма. Ёсць Джым, Фрэд i Джо. Джо развальваецца на кавалкi - ты гэта ведаеш. У яго сухоты. Вы бачыце невялiкi рух - рука работнiцы наблiжаецца да яе спiны, да галавы, затуляе на iмгненне вочы. Ты ведаеш. Ты ведаеш, як гэта балюча, таму што гэта прычыняе табе боль.

Часам здаецца, што ткацкiя станкi ѓ ткацкай майстэрнi жадаюць абняць адзiн аднаго. Яны раптоѓна становяцца жывымi. Здаецца, ткацкi станок робiць дзiѓны рэзкi скачок у бок iншага ткацкага станка. Молi Сiбрайт падумала пра маладога горца, якi аднойчы ѓначы скочыѓ да яе па дарозе.

Молi на працягу доѓгiх гадоѓ працавала ѓ ткацкiм цэху фабрыкi ѓ Бэрчфiлдзе сваiмi ѓласнымi думкамi. Яна не смела занадта шмат думаць. Яна не хацела. Галоѓнае было ѓвесь час утрымлiваць увагу на ткацкiх станках i нiколi не дазваляць яму вагацца. Яна стала мацi, а ткацкiя станкi былi яе дзецьмi.

Але яна не была мацi. Часам па начах у яе галаве адбывалiся дзiѓныя рэчы. У яе арганiзме адбывалiся дзiѓныя рэчы. Праз доѓгi час, месяцы начэй, нават гады начэй, увага фiксавалася гадзiну за гадзiнай, цела паступова сiнхранiзавалася з рухамi машын... Бывалi ночы, калi яна гублялася. Бывалi ночы, калi ёй здавалася, што Молi Сiбрайт не iснуе. Для яе нiчога не мела значэння. Яна знаходзiлася ѓ дзiѓным свеце руху. Агнi свяцiлiся скрозь туман. Колеры танчылi перад яе вачыма. Днём яна спрабавала заснуць, але адпачынку не было. Танцуючыя машыны засталiся ѓ яе снах. Яны працягвалi танчыць у сне.

Калi ты жанчына i яшчэ маладая... Але хто ведае, чаго жадае жанчына, што такое жанчына? Гэтулькi разумных слоѓ напiсана. Людзi гавораць розныя рэчы. Вы хочаце, каб нешта жывое скакала да вас, як скача ткацкi станок. Вы хочаце чагосьцi вызначанага, якое наблiжаецца да вас, па-за вас. Ты хочаш гэта.

Вы не ведаеце. Вы робiце.

Днi пасля доѓгiх начэй на млыне спякотным летам становяцца дзiѓнымi. Днi - кашмары. Ты не можаш спаць. Калi ты спiш, ты не можаш адпачыць. Ночы, калi ты зноѓ вяртаешся на працу ѓ млын, становяцца ѓсяго гадзiнамi, праведзенымi ѓ дзiѓным нерэальным свеце. I днi, i ночы становяцца для цябе нерэальнымi. "Калi б той малады чалавек, на дарозе той ноччу, калi б ён падышоѓ да мяне мякчэй, мякчэй", - думала яна часам. Яна не хацела думаць пра яго. Ён не падышоѓ да яе далiкатна. Ён яе страшэнна напалохаѓ. Яна ненавiдзела яго за гэта.

OceanofPDF.com

Рэд Олiвер меѓ думаць. Ён думаѓ, што яму трэба падумаць. Яму хацелася думаць - ён думаѓ, што хоча думаць. У юнацтве ёсць свайго роду голад. "Мне хацелася б усё зразумець - усё адчуць", - кажа сабе маладосць. Пасля некалькiх месяцаѓ працы на млыне ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя... быѓшы даволi энергiчным... Рэд часам спрабаваѓ пiсаць вершы... пасля забастоѓкi працоѓных у Лэнгдоне, няѓдалай забастоѓкi... ён не стаѓ вельмi добрае выявiѓ сябе ѓ гэтым... ён думаѓ... "Цяпер я буду побач з працоѓнымi"... потым, нарэшце, калi наступ на ранку на ферме Брэдлi ѓ Канзасе... Выступ Нiла... потым дома, чытанне радыкальных кнiг... ён узяѓ "Новую Рэспублiку" i "Нацыю"... затым Нiл даслаѓ яму "Новыя iмшы" ... ён падумаѓ... "Надышоѓ час паспрабаваць падумаць... мы павiнны гэта зрабiць... мы павiнны паспрабаваць... мы, маладыя амерыканскiя мужчыны, павiнны паспрабаваць гэта зрабiць. старыя не будуць".

Ён падумаѓ: "Трэба пачаць праяѓляць мужнасць, нават змагацца, нават быць гатовымi быць забiтымi за гэта... завошта?"... ён не быѓ упэѓнены... "Усё роѓна", - падумаѓ ён... .

"Дазвольце мне даведацца.

"Цяпер я пайду гэтым шляхам любой цаной. Калi гэта камунiзм, дык добра. Цiкава, цi захочуць мяне камунiсты", - падумаѓ ён.

"Цяпер я адважны. Наперад!"

Можа, ён быѓ адважны, а можа, i не.

"Цяпер мне страшна. У жыццi занадта шмат чаго трэба даведацца". Ён не ведаѓ, як бы з iм было, калi б справа дайшла да выпрабавання. "Ну i добра, пакiнь гэта", - падумаѓ ён. Якая яму была да гэтага справа? Ён чытаѓ кнiгi, вучыѓся ѓ каледжы. Шэкспiр. Гамлет. "Свет расхiстаѓся - злая злосць, што я нарадзiѓся, каб выправiць яго". Ён засмяяѓся... "ха... Ох, чорт... Мяне аднойчы судзiлi, i я здаѓся... людзi разумнейшыя i лепшыя за мяне здалiся... але што ты збiраешся рабiць... ...быць прафесiйным гульцом у мяч?"... Чырвоны мог бы быць такiм; яму паступiла прапанова, калi ён вучыѓся ѓ каледжы... ён мог пачаць з найнiзкай лiгi i працягнуць працу... ён мог паехаць у Нью-Ёрк i стаць прадаѓцом аблiгацый... iншыя студэнты ѓ каледжы зрабiлi тое ж самае.

- Заставайся на млыне ѓ Лэнгдоне. Будзь здраднiкам працоѓных на заводзе". Ён пазнаёмiѓся з некаторымi працоѓнымi фабрыкi ѓ Лэнгдане, адчуѓ блiзкасць да iх. Нейкiм дзiѓным чынам ён нават любiѓ некаторых з iх. Людзi, як i тая новая жанчына, на якую ён выпадкова наткнуѓся ѓ сваiх падарожжах ... падарожжы пачалiся з-за яго няѓпэѓненасцi ѓ сабе, з-за сораму за тое, што здарылася з iм у Лэнгдоне, штат Джорджыя, падчас тамтэйшай забастоѓкi ... новая жанчына ён знайшоѓ i якому зманiѓ, сказаѓшы, што ён камун прыгажэй, чым ён быѓ... ён пачаѓ так глядзець на камунiстаѓ... магчыма, ён быѓ рамантыкам i сентыментальна ставiѓся да iх... былi такiя людзi, як тая жанчына, Молi Сiбрайт, на млыне ѓ Лэнгдоне.

"Пазнаёмцеся з начальствам на млыне. Будзь адстой. Рост. Разбагацееш, можа, калi-небудзь. Станьце тоѓстымi, старымi, багатымi i самазадаволенымi".

Нават некалькi месяцаѓ, праведзеных на млыне ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, тым летам i мiнулым летам, нешта зрабiлi з Рэдам. Ён адчуѓ нешта такое, чаго многiя амерыканцы не адчуваюць, а магчыма, i нiколi не змогуць адчуць. "Жыццё было поѓнае дзiѓных выпадковасцяѓ. Адбыѓся няшчасны выпадак пры нараджэннi. Хто мог растлумачыць гэта?

Якое дзiця магло б сказаць, калi, дзе i як яно цi яна народзiцца?

"Цi нарадзiлася дзiця ѓ заможнай сям'i цi ѓ сям'i сярэдняга класа - найнiзкага сярэдняга класа, вышэйшага сярэдняга класа?... у вялiкай белай хаце на ѓзгорку над амерыканскiм горадзе, цi ѓ гарадскiм доме, цi ѓ вуглездабыѓным мястэчку... сын цi дачка мiльянера... сын цi дачка ѓзломшчыка з Джорджыi, сын злодзея... нават сын ? законны цi незаконны?"

Людзi заѓсёды размаѓляюць. Яны кажуць: "Такiя людзi добрыя". Яны азначаюць, што яго цi яе людзi багатыя цi забяспечаны.

"Па якой выпадковасцi ён цi яна нарадзiѓся такiм?"

Людзi заѓсёды асуджаюць iншых. Былi размовы, размовы, размовы. Дзецi багатых цi заможных... Рэд бачыѓ нямала такiх у каледжы... яны нiколi за ѓсё сваё доѓгае жыццё нiчога толкам не ведалi аб голадзе i няѓпэѓненасцi, год за годам стомленасцi, бездапаможнасцi, якая пранiкае ѓ самыя косцi, бедная ежа, танная кепская вопратка. Чаму?

Калi ѓ такога - рабочага - захварэла мацi або ѓ рабочага захварэла дзiця... паѓставала пытанне i аб урачы... Чырвоны ведаѓ пра гэта... бацька яго быѓ урач... лекары таксама працавалi за грошы...часам дзецi рабочых памiралi як мухi. Чаму не?

"У любым выпадку, гэта стварае больш працоѓных месцаѓ для iншых працаѓнiкоѓ.

"Якая рознiца? Цi з'яѓляюцца працоѓныя, якiя заѓсёды атрымлiваюць па шыi, якiя заѓсёды ѓ гiсторыi чалавецтва атрымлiвалi па шыi, цi добрыя яны людзi?"

Усё гэта здавалася Рэду Олiверу дзiѓным i загадкавым. Пабываѓшы крыху з рабочымi, крыху папрацаваѓшы з iмi, ён падумаѓ, што яны добрыя. Ён не мог не думаць аб гэтым. Была яго ѓласная мацi - яна таксама была працаѓнiцай - i стала такой дзiѓнай рэлiгiйнай. На яе глядзелi пагардлiва больш забяспечаныя людзi ѓ яго родным горадзе Лэнгдоне. Ён зразумеѓ гэта. Яна заѓсёды была адна, заѓсёды маѓчала, заѓсёды працавала цi малiлася. Яго спробы зблiзiцца з ёй не мелi поспеху. Ён ведаѓ гэта. Калi ѓ яго жыццi наступiѓ крызiс, ён уцёк ад яе i са свайго роднага горада. Ён не абмяркоѓваѓ гэта з ёй. Ён не мог. Яна была занадта сарамлiвая i маѓклiвая, i яна зрабiла яго сарамлiвым i маѓклiвым. I ѓсё ж ён ведаѓ, што яна мiлая, але ѓ глыбiнi душы яна была страшэнна мiлай.

"О, чорт, гэта праѓда. Тыя, хто заѓсёды атрымлiвае па шыi, - самыя прыемныя людзi. Цiкава, чаму."

OceanofPDF.com

Аб НЭ ЛЕТА, КАЛI Молi Сiбрайт працавала па начах на млыне ѓ Берчфiлдзе... ёй толькi што споѓнiлася дваццаць... гэта было дзiѓнае лета для яе... Тым летам у яе быѓ досвед. Па нейкай прычыне тым летам усё ѓ яе целе i розуме здавалася зацягнутым i павольным. У ёй адчувалася нейкая стомленасць, ад якой яна не магла пазбавiцца.

Хворыя часы давалiся ёй цяжэй. Яны паранiлi яе яшчэ болей.

У тое лета машыны на млыне, здавалася ёй, станавiлiся ѓсё больш i больш жывымi. У некаторыя днi дзiѓныя фантастычныя сны яе дзён, калi яна спрабавала заснуць, уначы пранiкалi ѓ гадзiны яе няспання.

Былi дзiѓныя жаданнi, якiя яе палохалi. Часам ёй хацелася кiнуцца ѓ адзiн з ткацкiх станкоѓ. Ёй хацелася засунуць руку цi руку ѓ адзiн з ткацкiх станкоѓ ... кроѓ яе ѓласнага цела ѓплялася ѓ тканiну, якую яна шыла. Гэта была фантастычная iдэя, капрыз. Яна ведала гэта. Ёй хацелася спытаць некаторых iншых жанчын i дзяѓчат, якiя працавалi з ёй у пакоi: "Вы калi-небудзь адчувалi тое i тое?" Яна не пыталася. Гэта быѓ не яе спосаб шмат казаць.

"Занадта шмат жанчын i дзяѓчынак", - падумала яна. "Хацелася б, каб мужчын было больш". У доме, дзе яна атрымала пакой, жылi дзве пажылыя жанчыны i тры маладыя, усе работнiцы млына. Усе яны працавалi цэлымi днямi, а днём яна была дома адна. Калiсьцi ѓ хаце жыѓ мужчына... адна з пажылых жанчын была замужам, але ён памёр. Часам яна задавалася пытаннем... няѓжо мужчыны на млыне памiраюць лягчэй, чым жанчыны? Здавалася, тут было так шмат старых жанчын, адзiнокiх працаѓнiц, у якiх некалi былi мужчыны. Цi жадала яна сама ѓласнага мужчыны? Яна не ведала.

Пасля яе мацi захварэла. Днi таго лета былi гарачымi i сухiмi. Усё лета мацi даводзiлася хадзiць да лекара. Кожную ноч у млыне яна думала аб сваёй хворай мацi дома. Усё лета мацi даводзiлася хадзiць да лекара. Урачы каштуюць грошай.

Молi хацела пакiнуць млын. Ёй хацелася б гэтага. Яна ведала, што не зможа. Ёй вельмi хацелася пайсцi. Ёй хацелася б пайсцi, як пайшоѓ Руды Олiвер, калi ѓ яго жыццi наступiѓ крызiс, пабадзяцца па незнаёмых месцах. Яна не хацела быць самой сабой. "Я б хацела выйсцi са свайго цела", - падумала яна. Ёй хацелася б быць прыгажэйшай. Яна чула гiсторыi пра дзяѓчат... яны пакiнулi свае сем'i i месцы, дзе працавалi... яны пайшлi ѓ свет сярод мужчын... яны прадалi сябе мужчынам. "Мне ѓсё роѓна. Я б таксама зрабiла гэта, калi б у мяне была магчымасць", - думала яна часам. Яна была недастаткова прыгожай. Задавалася яна часам пытаннем, гледзячы на сябе ѓ люстэрка ѓ сваiм пакоi... пакоi, якi яна здымала ѓ млынавым доме ѓ млынавай вёсцы... яна выглядала ладна стомленай...

"Што толку?" - паѓтарала яна сабе. Яна не магла кiнуць працу. Жыццё нiколi не адкрыецца для яе. "Трымаю ѓ заклад, што нiколi не перастану працаваць у гэтым месцы", - падумала яна. Яна ѓвесь час адчувала сябе стомленай i стомленай.

Начамi ёй снiлiся дзiѓныя сны. Ёй увесь час снiлiся ткацкiя станкi.

Ткацкiя станкi ажылi. Яны скокнулi на яе. Яны нiбыта казалi: "Вось i ты. Мы хочам цябе."

Усё для яе ѓ тое лета рабiлася дзiѓным i дзiѓным. Яна глядзела на сябе ѓ маленькае люстэрка, якое стаяла ѓ яе пакоi, i ранiцай, калi прыходзiла з працы, i днём, калi ѓставала з пасцелi, каб прыгатаваць сабе вячэру перад паходам у млын. Днi сталi гарачымi. У хаце было горача. Яна стаяла ѓ сваiм пакоi i глядзела на сябе. Яна так стамiлася за ѓсё лета, што думала, што не зможа працягваць працаваць, але дзiѓна было тое, што часам... гэта яе здзiѓляла... яна не магла ѓ гэта паверыць... часам яна выглядала нармальна. Яна была нават прыгожая. Яна была прыгожая ѓсё тое лета, але не ведала гэтага напэѓна, не магла быць у гэтым упэѓнена. Час ад часу яна думала: "Я прыгожая". Гэтая думка выклiкала ѓ яе невялiкую хвалю шчасця, але большую частку часу яна не адчувала гэтага вызначана. Яна невыразна гэта адчувала, невыразна гэта ведала. Гэта дало ёй сваё новае шчасце.

Былi людзi, якiя ведалi. Кожны мужчына, якi бачыѓ яе тым летам, мог ведаць. Магчыма, у кожнай жанчыны ѓ жыццi бывае такi час - яе ѓласная вышэйшая прыгажосць. Кожная трава, кожны куст, кожнае дрэва ѓ лесе мае свой час цвiцення. Мужчыны лепш за iншых жанчын давалi зразумець Молi пра гэта. Мужчыны, якiя працавалi з ёй у ткацкiм цэху фабрыкi Берчфiлд... там было некалькi мужчын... ткачы... падмятальнiкi... мужчыны, якiя праходзiлi праз пакой, пiльна глядзелi на яе.

Было ѓ ёй нешта такое, што прымушала iх глядзець. Нетутэйша час яе росквiту. Балюча. Яна ведала, не зусiм ведаючы, i мужчыны ведалi, не зусiм ведаючы.

Яна ведала, што яны ведаюць. Гэта спакусiла яе. Гэта напалохала яе.

У яе пакоi быѓ адзiн мужчына, малады майстар, жанаты, але з хворай жонкай. Ён працягваѓ iсцi побач з ёй. Ён спынiѓся пагаварыць. "Добры дзень", сказаѓ ён. Ён падышоѓ i спынiѓся. Ён быѓ збянтэжаны. Часам ён нават дакранаѓся да яе цела сваiм целам. Ён рабiѓ гэта не часта. Заѓсёды здавалася, што гэта адбылося зусiм выпадкова. Ён стаяѓ там. Затым ён прайшоѓ мiма яе. Яго цела закранула яе цела.

Яна нiбы сказала яму: "Не трэба. Будзьце далiкатныя зараз. Не. Будзь далiкатней. Ён быѓ далiкатным.

Часам яна прамаѓляла гэтыя словы, калi яго не было побач, калi побач нiкога не было. "Напэѓна, я крыху вар'яцею", - падумала яна. Яна выявiла, што размаѓляе не з iншым чалавекам, падобным на яе, а з адным са сваiх ткацкiх станкоѓ.

На адным з ткацкiх станкоѓ абарвалася нiтка, i яна пабегла яе паправiць, прывязаць. Ткацкi станок моѓчкi стаяѓ. Было цiха. Здавалася, ён хацеѓ скокнуць на яе.

"Будзь далiкатней", - прашаптала яна яму. Часам яна прамаѓляла гэтыя словы ѓслых. У пакоi заѓсёды стаяѓ грукат. Нiхто не мог пачуць.

Гэта было абсурдна. Гэта было недарэчна. Як можа ткацкi станок, рэч са сталi i жалеза, быць далiкатным? Ткацкi станок не мог. Гэта была чалавечая якасць. "Часам, можа быць... нават машыны... абсурдныя. Вазьмiце сябе ѓ рукi... Калi б я толькi мог уцячы адсюль на час.

Яна прыгадала сваё дзяцiнства на ферме свайго бацькi. Да яе вярнулiся сцэны яе дзяцiнства. Прырода часам магла быць далiкатнай. У прыродзе былi далiкатныя днi, далiкатныя ночы. Яна ѓсё гэта думала? Гэта былi пачуццi, а не думкi.

Магчыма, малады брыгадзiр у яе пакоi не хацеѓ гэтага рабiць. Ён быѓ чалавекам, якi належаѓ да царквы. Ён стараѓся гэтага не рабiць. У куце ткацкага цэха на млыне размяшчалася невялiкае складское памяшканне. Яны захоѓвалi тамака дадатковыя запасы. "Iдзi туды", - сказаѓ ён ёй аднойчы ѓвечары. Калi ён гэта казаѓ, яго голас быѓ хрыплым. Яго вочы працягвалi шукаць яе вочы. Яго вочы былi падобныя на вочы параненай жывёлiны. "Адпачнi крыху", - сказаѓ ён. Ён казаѓ ёй гэта часам, калi яна не вельмi стамлялася. "У мяне кружыцца галава", - падумала яна. Падобныя рэчы адбывалiся часам на фабрыках, на аѓтамабiльных заводах, дзе сучасныя працоѓныя працавалi на хутка лятаючых сучасных машынах. Фабрычны працоѓны раптам, без папярэджання, пайшоѓ у фантод. Ён пачаѓ крычаць. З мужчынамi гэта здаралася гушчару, чым з жанчынамi. Калi рабочы паводзiѓ сябе такiм чынам, ён быѓ небяспечны. Ён мог ударыць каго-небудзь iнструментам, кагосьцi забiць. Ён можа пачаць знiшчаць машыны. На некаторых фабрыках i фабрыках трымалi спецыяльных людзей, здаравенных хлопцаѓ, прыведзеных да прысягi ѓ палiцыi, для разгляду такiх выпадкаѓ. Гэта было як кантузiя на вайне. Рабочага павiнен быѓ накаѓтаваць моцны чалавек; яго прыйшлося вынесцi з млына.

Спачатку, калi брыгадзiр у пакоi так мiла, так далiкатна размаѓляѓ з Молi... Молi не пайшла адпачываць у пакойчык, як ён ёй загадаѓ, але часам, пазней, яна сыходзiла. Там былi цюкi i кучы нiтак i тканiны. Былi сапсаваныя кавалкi тканiны. Яна магла легчы на кучу рэчаѓ i зачынiць вочы.

Гэта было вельмi дзiѓна. Яна магла там адпачыць, нават часам крыху паспаць тым летам, калi ёй не ѓдавалася нi адпачыць, нi паспаць дома, у сваiм пакоi. Гэта было дзiѓна - так блiзка да лятальных апаратаѓ. Здавалася, лепей быць побач з iмi. Ён паставiѓ замест яе за ткацкi станок iншую працаѓнiцу, дадатковую жанчыну, i яна ѓвайшла туды. Начальнiк млына не ведаѓ.

Астатнiя дзяѓчыны ѓ пакоi ведалi. Яны не ведалi. Яны маглi здагадвацца, але рабiлi выгляд, што ня ведаюць. Яны былi цалкам прыстойнымi. Яны нiчога не сказалi.

Ён не рушыѓ услед за ёй туды. Калi ён пасылаѓ яе... гэта здаралася тузiн разоѓ за гэтае лета... ён заставаѓся ѓ вялiкiм ткацкiм цэху цi сыходзiѓ у якую-небудзь iншую частку фабрыкi, i Молi потым заѓсёды думала, пасля таго, што нарэшце адбылося: што ён кудысьцi сышоѓ пасля таго, як адправiѓ яе ѓ пакой, змагаючыся сам з сабой. Яна ведала гэта. Яна ведала, што ён дужаецца сам з сабой. Ён ёй спадабаѓся. "Ён мой такi", - падумала яна. Яна нiколi не вiнавацiла яго.

Ён хацеѓ i не хацеѓ. Урэшце ён гэта зрабiѓ. Вы маглi ѓвайсцi ѓ маленькi складскi пакой праз дзверы з ткацкага цэха або па вузкiх усходах з пакоя наверсе, i аднойчы, у паѓцемры, з адчыненымi дзвярыма ѓ ткацкi цэх, усе астатнiя ткачы стаялi там, у паѓзмроку. праца... так блiзка... танцы вымалёѓваюцца ѓ ткацкай так блiзка... ён маѓчаѓ... ён мог бы быць адным з ткацкiх станкоѓ... скача нiтку... ткаючую трывалую тонкую тканiну... ...пляценне тонкай тканiны... Молi адчувала сябе дзiѓна стомленай. Яна не магла нi з чым дужацца. Яна сапраѓды не хацела бiцца. Яна зацяжарала.

Неклапатлiвы i ѓ той жа час жудасна клапатлiвы.

Ён таксама. "З iм усё ѓ парадку", - падумала яна.

Калi яе мацi даведаецца. Яна нiколi гэтага не рабiла. Молi была ѓдзячная за гэта.

Ёй удалося гэта страцiць. Нiхто нiколi не ведаѓ. Калi яна вярнулася дадому, на выходных пасля гэтага, яе мацi ляжала ѓ ложку, яна перакаштавала ѓсё. Яна паднялася ѓ лес над домам адна, дзе нiхто не мог яе бачыць, i з усяе сiлы пабегла ѓверх i ѓнiз. Гэта было на той жа зарослай лясной дарозе, на якой яна пасля ѓбачыла Чырвонага Олiвера. Яна скакала i скакала, як ткацкiя станкi ѓ ткацкiм цэху на млыне. Яна нешта чула. Яна прыняла вялiкую колькасць хiнiну.

Яна хварэла тыдзень, калi страцiла яго, але ѓ яе не было лекара. Яна i яе мацi ляжалi ѓ адной пасцелi, але калi яна даведалася, што прыйдзе лекар, яна вылезла з ложка i схавалася ѓ лесе. "Ён толькi возьме плату", - сказала яна мацi. "Ён мне не патрэбны", - сказала яна. Потым яна ачуняла, i больш такога не паѓтарылася. Той восенню ѓ майстра памерла жонка, i ён з'ехаѓ i ѓладкаваѓся на iншую працу на iншы млын, у нейкiм iншым горадзе. Яму было сорамна. Пасля таго як гэта здарылася, яму было сорамна наблiжацца да яе. Часам яна задавалася пытаннем: ажэнiцца ён цяпер зноѓ? Ён быѓ мiлым, падумала яна. Ён нiколi не быѓ грубы i жорсткi з працоѓнымi ѓ ткацкiм цэху, як большасць майстроѓ, i не быѓ разумнiкам. Ён нiколi не станавiѓся геем з табой. Ажанiѓся б ён зноѓ? Ён нiколi не ведаѓ, праз што ёй давялося прайсцi, калi яна была такой. Яна ѓвогуле не казала яму, што яна такая. Яна не магла не задацца пытаннем, цi знойдзе ён яму новую жонку на новым месцы i якой будзе яго новая жонка.

OceanofPDF.com

М ОЛI СIБРАЙТ, СААЗ знайшла маладога Рэда Олiвера ѓ лесе над домам свайго бацькi i падумала, што ён быѓ маладым камунiстам, якi збiраецца дапамагчы працоѓным падчас забастоѓкi ѓ Берчфiлдзе, i не хацела, каб яе бацька i мацi ведалi аб iм або яго прысутнасцi на ферме. Яна не спрабавала растлумачыць iм новыя дактрыны, якiм яе вучылi ѓ лагеры страйкоѓцаѓ. Яна не магла. Яна сама не магла зразумець. Яна была поѓная захаплення мужчынамi i жанчынамi, якiя ѓвайшлi ѓ лiк страйкоѓцаѓ i зараз узначальвалi iх, але яна не разумела нi iх слоѓ, нi iх iдэй.

Па-першае, яны заѓсёды выкарыстоѓвалi дзiѓныя словы, якiх яна нiколi раней не чула: пралетарыят, буржуазiя. Было тое цi iншае, што трэба было "лiквiдаваць". Вы пайшлi направа цi налева. Была дзiѓная мова - вялiкiя цяжкiя словы. Яна была эмацыйна ѓзбуджаная. У ёй былi жывыя смутныя спадзяваннi. Страйк у Берчфiлдзе, якi пачаѓся з-за пытання заработнай платы i гадзiн працы, раптам перарасла ѓ нешта iншае. Хадзiлi размовы аб стварэннi новага свету, аб такiх людзях, як яна, якiя выйшлi з-пад ценю млыноѓ. Павiнен быѓ узнiкнуць новы свет, у якiм працоѓныя будуць адыгрываць важную ролю. Тыя, хто вырошчваѓ ежу для iншых, хто шыѓ тканiну для адзення людзей, хто будаваѓ дамы, у якiх людзi маглi жыць, гэтыя людзi раптоѓна павiнны былi з'явiцца i выступiць наперад. Будучыня павiнна была быць у iх руках. Усё гэта было для Молi незразумела, але iдэi, якiя ѓклалi ёй у галаву камунiсты, якiя гутарылi ѓ лагеры ѓ Берчфiлдзе, хаця, магчыма, i недасяжныя, былi павабныя. Яны прымушалi цябе адчуваць сябе вялiкiм, сапраѓдным i моцным. У iдэях была нейкая высакароднасць, але ты не мог растлумачыць iх бацьку i мацi. Молi не была гаваркая.

I тады сярод працоѓных таксама адбылася разгубленасць. Часам, калi камунiстычных лiдэраѓ не было побач, яны размаѓлялi мiж сабой. "Гэтага ня можа быць. Гэтага ня можа быць. Ты? Нас?" Была забаѓка. Страх рос. Няѓпэѓненасць расла. I ѓсё ж страх i няѓпэѓненасць, здавалася, згуртавалi працоѓных. Яны пачувалiся iзаляванымi - маленькiм астраѓком людзей, аддзеленым ад велiзарнага кантынента iншых народаѓ, якiм была Амерыка.

"Цi можа калi-небудзь iснаваць такi свет, аб якiм гавораць гэтыя мужчыны i гэтая жанчына?" Молi Сiбрайт не магла паверыць, але ѓ той жа час з ёю нешта здарылася. Часам яна адчувала, што гатова памерцi за мужчын i жанчын, якiя раптам прынеслi новае абяцанне ѓ яе жыццё i ѓ жыццё iншых працоѓных. Яна паспрабавала падумаць. Яна была падобная на Рудога Олiвера, якi змагаецца з самiм сабой. Жанчына-камунiстка, якая прыехала ѓ Берчфiлд разам з мужчынамi, была маленькай i цёмнавалосай. Яна магла ѓстаць раней працоѓных i пагаварыць. Молi захаплялася ёю i зайздросцiла ёй. Ёй бы хацелася быць такой iншай... "Калi б я мела адукацыю i не была такой сарамлiвай, я б паспрабавала", - думала яна часам. Забастоѓка ѓ Берчфiлдзе, першая забастоѓка, у якой яна калi-небудзь удзельнiчала, прынесла ёй шмат новых i дзiѓных эмоцый, якiя яна не вельмi разумела i не магла растлумачыць iншым. Слухаючы размаѓлялых у лагеры, яна часам раптам адчувала сябе вялiкай i моцнай. Яна далучылася да спеваѓ новых песень, поѓных дзiѓных слоѓ. Яна паверыла ѓ камунiстычных лiдэраѓ. "Яны былi маладыя i поѓныя смеласцi, поѓныя смеласцi", - падумала яна. Часам ёй здавалася, што ѓ iх зашмат смеласцi. Увесь горад Берчфiлд быѓ поѓны пагроз у iх адрас. Калi страйкоѓцы маршыравалi з песнямi па вулiцах горада, што яны часам рабiлi, натоѓп, якi назiраѓ за iмi, лаяѓ iх. Раздавалiся шыпеннi, лаянкi, крыкi пагроз. "Сукiны дзецi, мы вас дастанем". Газета ѓ Берчфiлдзе змясцiла на першай старонцы карыкатуру, якая паказвае змяю, якая абвiла амерыканскi сцяг, i азагалоѓленую "Камунiзм". Прыходзiлi хлопчыкi i кiдалi копii газеты пра лагер страйкоѓцаѓ.

"Мне ѓсё роѓна. Яны хлусяць."

Яна адчула нянавiсць у паветры. Гэта прымусiла яе баяцца за лiдараѓ. Гэта прымусiла яе дрыжаць. Закон шукаѓ такога чалавека, падумала яна цяпер, калi выпадкова натрапiла ѓ лесе на Чырвонага Олiвера. Яна хацела абаранiць яго, забяспечыць яго бяспеку, але ѓ той жа час не хацела, каб яе бацька i мацi ведалi. Яна не хацела, каб яны трапiлi ѓ бяду, але што тычыцца яе самой, яна адчула, што ёй усё роѓна. Закон аднойчы ѓвечары прыйшоѓ у дом унiзе, а цяпер, пасля грубых пытанняѓ - закон заѓсёды быѓ жорсткi з беднымi - яна ведала гэта - зараз закон з'ехаѓ па горнай дарозе, але ѓ любую хвiлiну закон можа вярнуцца i зноѓ пачаць задаваць пытаннi. Закон можа нават выявiць, што яна сама была адной з нападаючых "Берчфiлда". Закон ненавiдзеѓ страйкоѓцаѓ. У Берчфiлдзе ѓжо адбылося некалькi паѓбунтаѓ: забастоѓшчыкi, мужчыны i жанчыны, з аднаго боку, i штрэйкбрэхеры, якiя прыйшлi звонку, каб заняць iх месцы, i жыхары горада i ѓладальнiкi фабрык - з другога. Закон заѓсёды быѓ супраць страйкоѓцаѓ. Так будзе заѓжды. Закон быѓ бы рады магчымасцi прычынiць шкоду любому, хто звязаны з адным з страйкоѓцаѓ. Яна так думала. Яна паверыла ѓ гэта. Яна не хацела, каб яе бацька i мацi ведалi аб прысутнасцi Рэда Олiвера. Iх цяжкае жыццё можа стаць яшчэ цяжэйшым.

"Няма сэнсу прымушаць iх хлусiць", - падумала яна. Яе людзi былi добрымi людзьмi. Яны належалi царкве. Яны нiколi не змогуць быць добрымi хлусам. Яна не хацела, каб яны былi такiя. Яна сказала Рэду Олiверу заставацца ѓ лесе, пакуль не наступiць цемра. Калi яна размаѓляла з iм у лесе, у прыцемку, гледзячы скрозь дрэвы, яны маглi бачыць дом унiзе. Памiж дрэвамi была адтулiна, i яна паказала пальцам. Мацi Молi запалiла лямпу на кухнi дома. Яна будзе вячэраць. - Заставайся тут, - сказала яна цiха i пачырванела, кажучы гэта. Ёй было дзiѓна так размаѓляць з незнаёмым чалавекам, клапацiцца пра яго, баранiць яго. Частка пачуцця кахання i захаплення, якое яна адчувала да камунiстычных лiдэраѓ забастоѓкi, яна адчувала адначасова i да Чырвоных. Ён быѓ бы такi самы, як яны, - несумненна, адукаваны чалавек. Такiя мужчыны i такiя жанчыны, як маленькая цёмнавалосая камунiстка ѓ лагеры страйкоѓцаѓ, пайшлi б на ахвяры, каб прыйсцi на дапамогу страйкоѓцам, якiя страйкуюць бедным працоѓным. Яна ѓжо цьмяна адчувала, што гэтыя людзi ѓ нечым лепшыя, высакароднейшыя, больш мужныя, чым тыя мужчыны, якiх яна заѓсёды лiчыла добрымi. Яна заѓсёды думала, што прапаведнiкi павiнны быць найлепшымi людзьмi ѓ свеце, але гэта таксама было дзiѓна. Прапаведнiкi горада Берчфiлд былi супраць страйкоѓцаѓ. Яны крычалi супраць новых лiдэраѓ, якiх знайшлi страйкоѓцы. Аднойчы жанчына-камунiстка ѓ лагеры размаѓляла з iншымi жанчынамi. Яна ѓказала iм, як Хрыстос, пра якога заѓсёды гаварылi прапаведнiкi, падтрымлiваѓ бедных i пакорлiвых. Ён падтрымлiваѓ людзей, якiя трапiлi ѓ бяду, людзей, якiх прыгняталi, як i працоѓных. Жанчына-камунiстка сказала, што паводзiны прапаведнiка былi здрадай не толькi рабочым, але нават iх уласнаму Хрысту, i Молi пачала разумець, што яна мае на ѓвазе i пра што гаворыць. Усё гэта было загадкай, i былi i iншыя рэчы, якiя таксама бянтэжылi. Адна з працаѓнiц, адна з забастоѓшчыкаѓ у Берчфiлдзе, старая, царкоѓная жанчына, добрая жанчына, падумала Молi, хацела зрабiць падарунак аднаму з камунiстычных лiдэраѓ. Яна хацела выказаць сваё каханне. Яна лiчыла гэтага чалавека адважным. Дзеля страйкоѓцаѓ ён кiдаѓ выклiк гораду i гарадзкой палiцыi, а палiцыi не патрэбныя былi страйкоѓцы працоѓныя. Iм падабалiся толькi працоѓныя, якiя заѓсёды былi сцiплымi, заѓсёды падпарадкоѓвалiся. Старая працаѓнiца думала i думала, жадаючы зрабiць што-небудзь для чалавека, якiм яна захаплялася. Iнцыдэнт аказаѓся больш пацешным, больш трагiчна пацешным, чым Молi магла сабе ѓявiць. Адзiн з камунiстычных лiдэраѓ стаяѓ перад забастоѓшчыкамi i размаѓляѓ з iмi, i да яго падышла старая. Яна прабралася скрозь натоѓп. Яна прынесла яму ѓ падарунак сваю Бiблiю. Гэта было адзiнае, што яна магла падарыць мужчыну, якога кахала i якому хацела выказаць сваё каханне, падарыѓшы падарунак.

Адбылося замяшанне. У той вечар Молi пайшла ад Рэда па лясной дарозе, напалову зарослай лаѓрамi, i гнала карову да дома. Побач з горнай хаткай стаяла невялiкая бярвенiстая адрына, куды трэба было загнаць карову на дойку. I хата, i хлеѓ знаходзiлiся прама на дарозе, па якой раней iшоѓ Рэд. У каровы было маладое цяля, якое трымалi ѓ абгароджаным загоне каля хлява.

Руды Олiвер думаѓ, што ѓ Молi прыгожыя вочы. Калi ѓ той вечар яна размаѓляла з iм там, наверсе, даючы ѓказаннi, ён думаѓ пра iншую жанчыну, пра Этэль Лонг. Магчыма, таму, што яны абодва былi высокiмi i стройнымi. У вачах Этэль Лонг заѓсёды было нешта хiтрае. Iм стала цёпла, а затым раптоѓна стала дзiѓна холадна. Новая жанчына была падобная на Этэль Лонг, але ѓ той жа час непадобная на яе.

"Жанчыны. Жанчыны, - крыху пагардлiва падумала Рэд. Ён хацеѓ быць далей ад жанчын. Ён не хацеѓ думаць пра жанчын. Жанчына ѓ лесе сказала яму заставацца там, дзе ён быѓ у лесе. - Я прынясу табе вячэру праз некаторы час, - сказала яна яму цiха i сарамлiва. правяду цябе бяспечным шляхам.

У каровы было маладое цяля ѓ агароджанай вальеры каля хлява. Яна бегла па лясной дарозе. Яна гучна заплакала. Калi Молi прапусьцiла яе праз адтулiну ѓ плоце, яна з крыкам пабегла да цяляцi, i цяля было ѓсхвалявана. Яно таксама загарлапанiла. Ён бегаѓ уверх i ѓнiз па адным баку агароджанай агароджы, карова бегала ѓверх i ѓнiз па другiм, а жанчына пабегла, каб падпусцiць карову да свайго цяля. У каровы ѓзнiкла жаданне аддаць, а ѓ цяляцi з'явiѓся плач з голаду. Яны абодва хацелi знесцi падзел iх, а жанчына падпусцiла карову да цяля i стала назiраць. Руды Олiвер бачыѓ усё гэта таму, што не слухаѓ указанняѓ жанчыны заставацца ѓ лесе, але ѓважлiва сачыѓ за ёй. Вось яно. Яна была жанчынай, якая глядзела на яго з дабрынёй у вачах, i ён хацеѓ быць побач з ёй. Ён быѓ падобны да большасцi амерыканскiх мужчын. У iм хавалася надзея, напаѓперакананне, што якiм-небудзь чынам, калi-небудзь ён зможа знайсцi жанчыну, якая выратуе яго ад самога сябе.

Руды Олiвер рушыѓ услед за жанчынай i паѓшалёнай каровай унiз па ѓзгорку i праз лес на ферму. Яна ѓпусцiла карову ѓ загон разам з цяляткам. Яму хацелася наблiзiцца да яе, убачыць усё, быць побач з ёй.

"Яна жанчына. Чакаць. Што? Яна можа кахаць мяне. Вось, мабыць, i ѓсё, што са мной здарылася. Урэшце, мне можа спатрэбiцца толькi каханне якой-небудзь жанчыны, каб мая мужнасць стала для мяне рэальнай.

"Жывi ѓ каханнi - у жанчыне. Зайдзi ѓ яе i выйдзеш адпачылым. Гадаваць дзяцей. Пабудуйце хату.

"Цяпер вы бачыце. Вось яно. Цяпер вам ёсць дзеля чаго жыць. Цяпер вы можаце падманваць, будаваць планы, ладзiць i паднiмацца ѓ свеце. Цi бачыце, вы робiце гэта не толькi для сябе. Вы робiце гэта для гэтых iншых. Ты ѓ парадку."

Па краi жывёльнага двара працякаѓ невялiкi ручай, i ѓздоѓж яго раслi кусты. Руды пайшоѓ уздоѓж ручая, наступаючы на цьмяна бачныя камянi. Пад кустамi было цёмна. Часам ён заходзiѓ у ваду. Яго ногi прамоклi. Ён не пярэчыѓ.

Ён убачыѓ, як карова спяшалася да свайго цяля, i падышоѓ так блiзка, што мог бачыць жанчыну, якая стаяла i назiрала, як цяля смокча. Гэтая сцэна, цiхi жывёльны двор, жанчына, якая стаiць там i назiрала, як цяля смокча карову - зямля, пах зямлi, вады i кустоѓ... цяпер палаючы восеньскiмi фарбамi каля Чырвонага... iмпульсы, якiя рухалi мужчынам у жыццi прыходзiѓ i сыходзiѓ чалавек... добра было б, напрыклад, быць простым парабкам, iзаляваным ад iншых... мае значэнне?... Этэль Лонг... нешта, чаго ён ад яе хацеѓ, але не атрымаѓ.

.. Аб чалавек, якi спадзяецца, якi марыць.

.. Увесь час думаю, дзесьцi ёсць залаты ключык... "ён у кагосьцi ёсць... аддай мне...".

Калi яна падумала, што цяляцi ѓжо дастаткова, яна выгнала карову з загону ѓ хлеѓ. Карова цяпер была спакойная i задаволеная. Яна пакармiла карову i пайшла ѓ дом.

Руды хацеѓ падысцi блiжэй. У яго галаве ѓжо былi смутныя думкi. - Калi гэтая жанчына... магчыма... як мужчына можа гэта сказаць? Дзiѓная жанчына, Молi, можа, тая самая.

Знайсцi каханне - гэта таксама частка маладосцi. Нейкая жанчына, моцная жанчына, раптам убачыць ува мне нешта... утоеную мужнасць, якую я сам яшчэ не магу ѓбачыць i адчуць. Яна раптам падыдзе да мяне. Адкрытыя абдымкi.

"Нешта падобнае магло б надаць мне смеласцi". Яна ѓжо думала, што ён быѓ нечым асаблiвым. Яна думала, што ён неразумны i смелы малады камунiст. Дапусцiм, дзякуючы ёй ён раптам стаѓ чымсьцi. Любоѓ да такога чалавека можа быць тым, што яму трэба, нечым цудоѓным. Яна пакiнула карову i на iмгненне зайшла ѓ хату, а ён выйшаѓ з кустоѓ i пабег скрозь мяккую цемру ѓ хлеѓ. Ён хутка агледзеѓся. Над каровай было невялiкае гарышча, напоѓненае сенам, i там была адтулiна, праз якую ён мог глядзець унiз. Ён мог бы спакойна застацца там i паглядзець, як яна доiць карову. Была яшчэ адна адтулiна, якая выходзiла на двор. Дом быѓ недалёка, не больш чым за дваццаць ярдаѓ.

Карова ѓ кароѓнiку была задаволеная i цiхая. Жанчына накармiла яе. Хаця была позняя восень, ноч не была халоднай. Рэд мог бачыць праз адтулiну на гарышчы зоркi, якiя ѓзыходзяць на неба. Ён дастаѓ з сумкi пару сухiх панчох i надзеѓ iх. Яго зноѓ наведала пачуццё, якое заѓсёды наведвала яго. Менавiта гэтае пачуццё прывяло яго да заблытанага рамана з Этэль Лонг. Яго гэта раздражняла. Ён зноѓ апынуѓся побач з жанчынай, i гэты факт усхваляваѓ яго. "Цi не магу я калi-небудзь знаходзiцца побач з жанчынай, не адчуваючы гэтага?" - спытаѓ ён сябе. Прыходзiлi маленькiя злыя думкi.

Заѓсёды было адно i тое ж. Ён хацеѓ i не змог атрымаць. Калi б ён аднойчы цалкам злiѓся з iншай iстотай... нараджэнне новага жыцця... нешта, што ѓмацавала б яго... стаѓ бы ён нарэшце чалавекам? У гэтую хвiлiну ён цiха ляжаѓ на вышках, востра ѓспамiнаючы iншыя часы, калi ён адчуваѓ сябе гэтак жа, як тады. Гэта заѓсёды прыводзiла да таго, што ён прадаваѓ сябе.

Ён зноѓ быѓ хатнiм хлопчыкам, якi iшоѓ па чыгуначных пуцях. Унiз па рацэ, нiжэй горада, у Лэнгдане, штат Джорджыя, зусiм аддаленым ад гарадскога жыцця, як i млынавая вёска побач з баваѓнянай фабрыкай, было пабудавана некалькi бедных маленькiх драѓляных халуп. Некаторыя з хацiн былi зроблены з дошак, вылаѓленых з ручая падчас паводкi. Iх дахi былi пакрыты расплюшчанымi кансервавымi банкамi, якiя служылi чарапiцай. Там жылi крутыя людзi. Людзi, якiя жывуць там, былi злачынцамi, скватэрамi, крутымi i ѓ роспачы людзьмi з беднага белага класа Поѓдня. Гэта былi людзi, якiя выраблялi танны вiскi для продажу неграм. Гэта былi курыныя злодзеi. Там жыла дзяѓчына, такая ж рудавалосая, як i ён. Рэд упершыню ѓбачыѓ яе аднойчы ѓ горадзе, на галоѓнай вулiцы Лэнгдона, калi ён быѓ школьнiкам.

Яна глядзела на яго пэѓным чынам. "Што?

Вы маеце на ѓвазе гэта? Людзi такога кшталту? Маладыя дзяѓчыны, якiя выйшлi з такiх сем'яѓ. Ён памятаѓ сваё здзiѓленне яе смеласцю, яе смеласцю. Усё роѓна гэта было прыемна. Гэта было класна.

У яе вачах быѓ галодны погляд. Ён не мог памылiцца. - Прывiтанне, давай, - сказалi вочы. Ён iшоѓ за ёй па вулiцы, усяго толькi хлопчык, спалоханы i прысаромлены, трымаючыся далёка ад яе, спыняючыся ѓ дзвярах, прыкiдваючыся, што не iдзе за ёй.

Гэтаксама яна ведала. Магчыма, яна хацела яго падражнiць. Яна гуляла з iм. Якая яна была смелай. Яна была маленькая, даволi прыгожая, але не вельмi ахайная на выгляд. Яе сукенка была бруднай i iрванай, а твар быѓ пакрыты вяснушкамi. На ёй былi старыя туфлi, занадта вялiкiя для яе, i без панчох.

Ён праводзiѓ ночы, думаючы аб ёй i марачы аб ёй, аб гэтай дзяѓчыне. Ён не хацеѓ. Ён пайшоѓ прагуляцца па чыгунцы мiма таго месца, дзе, як ён ведаѓ, яна жыла, у адной з бедных халуп. Ён прыкiнуѓся, што прыехаѓ лавiць рыбу ѓ Жоѓтай рацэ, якая працякала нiжэй Лэнгдана. Ён не хацеѓ лавiць рыбу. Ён хацеѓ быць побач з ёй. Ён рушыѓ услед за ёй. У той першы дзень ён рушыѓ услед за ёй, трымаючыся далёка ззаду, напалову спадзеючыся, што яна не ведае. Ён даведаѓся пра яе i яе сям'ю. Ён чуѓ, як некаторыя мужчыны казалi пра яе бацьку на Мэйн-стрыт. Бацька быѓ арыштаваны за крадзеж курэй. Ён быѓ адным з тых, хто прадаваѓ неграм танны кантрафактны вiскi. Такiя людзi павiнны быць знiшчаны. Iх i iх сем'i трэба выгнаць з горада. Гэтак жа Рэд хацеѓ яе, марыѓ пра яе. Ён пайшоѓ туды, прыкiдваючыся, што iдзе на рыбалку. Яна смяялася з яго? У любым выпадку, у яго нiколi не было магчымасцi сустрэцца з ёю, ён нават нiколi з ёю не размаѓляѓ. Магчыма, яна ѓвесь час проста смяялася з яго. Нават маленькiя дзяѓчынкi часам былi такiя. Ён гэта высветлiѓ.

I калi б у яго быѓ шанец пазмагацца з ёй, ён у глыбiнi душы ведаѓ, што ѓ яго не хапiла б смеласцi.

Потым, калi ён быѓ ужо маладым чалавекам, калi ён вучыѓся на Поѓначы ѓ каледжы, надышоѓ iншы час.

Ён пайшоѓ з трыма iншымi студэнтамi, такiмi ж, як i ён сам, пасля гульнi з мячом у дом прастытуцыi. Гэта было ѓ Бостане. Яны гулялi ѓ бейсбол з камандай iншага каледжа Новай Англii i вярнулiся праз Бостан. Гэта быѓ канец бейсбольнага сезона, i яны гэта святкавалi. Яны выпiлi i пайшлi да месца, аб якiм ведаѓ адзiн з маладых людзей. Ён быѓ там раней. Астатнiя ѓзялi жанчын. Яны паднялiся наверх, у пакоi дома з жанчынамi. Чырвоны не пайшоѓ. Ён зрабiѓ выгляд, што не жадае, i таму сёлаѓ унiзе, у так званай гасцiнай хаты. Гэта быѓ "гасцiны дом". Яны выходзяць з моды. Там сядзела некалькi жанчын, якiя чакалi абслугоѓвання мужчын. Iх праца складалася ѓ тым, каб служыць мужчынам.

Там быѓ тоѓсты мужчына сярэднiх гадоѓ, якi здаѓся Рэду дзелавым чалавекам. Гэта было дзiѓна. Няѓжо ѓ той час ён ужо пачаѓ адчуваць пагарду да думкi аб тым, што чалавек марнуе сваё жыццё на куплю i продаж? Мужчына ѓ тым доме ѓ той дзень быѓ падобны на комiваяжора, якога ён пасля напалохаѓ на дарозе недалёка ад Берчфiлда. Мужчына напаѓсонна сядзеѓ у крэсле ѓ гасцiнай дома. Рэд думаѓ, што нiколi не забудзецца твар гэтага чалавека ... яго пачварнасць у той момант.

Успомнiѓ ён потым - падумаѓ... цi былi ѓ яго думкi ѓ гэтую хвiлiну цi яны прыйшлi пазней?... "Нiчога, - падумаѓ ён... - Я б не супраць убачыць п'янага чалавека, калi б мог адчуць мужык п'яны як п'яны, спрабуе нешта ѓсталяваць. У чалавеку можа быць ап'яненне... чалавек можа выпiць, спрабуючы пасеяць у сабе мару. Магчыма, ён нават спрабуе да нечага пайсцi такiм чынам. Калi б ён быѓ так п'яны, iду ѓ заклад, я б гэта ведаѓ.

Ёсць i iншы вiд п'янства. "Я думаю, гэта распад... асобы. Нешта саслiзгвае... адвальваецца... усё расхiстваецца. Мне гэта не падабаецца. Я ненавiджу гэта." Твар Рэда, якi сядзеѓ у той час у гэтым доме, таксама мог быць пачварным. Ён купляѓ напоi, марнаваѓ грошы, якiя не мог сабе дазволiць, - безразважна.

Ён хлусiць. "Я не хачу", - сказаѓ ён астатнiм. Гэта была хлусня.

Вось яно. Вы марыце пра нешта як пра самую цудоѓную падзею, якая можа здарыцца ѓ жыццi. Гэта можа быць страшэнна жудасна. Пасля таго, як ты гэта зрабiѓ, ты ненавiдзiш таго, з кiм ты гэта зрабiѓ. Нянавiсць нарынула.

Хоць часам хочацца быць пачварным - як сабака, якi валяецца ѓ адкiдах... цi, можа, як багаты чалавек, якi катаецца ѓ сваiм багаццi.

Астатнiя сказалi Рэду: "Хiба ты не хочаш?"

"Не", - сказаѓ ён. Ён хлусiць. Астатнiя крыху пасмяялiся над iм, а ён працягваѓ хлусiць самому сабе. Яны думалi, што ѓ яго не хапiла смеласцi... што ѓ любым выпадку было даволi блiзка да праѓды. Яны мелi рацыю. Потым, калi яны выйшлi адтуль, калi яны былi каля гэтага дома на вулiцы... яны пайшлi туды раннiм вечарам, калi было яшчэ светла... калi яны выйшлi, на вулiцы загарэлiся агнi. былi асветлены.

Дзецi гулялi на вулiцы. Рэд працягваѓ радавацца, што гэтага не адбылося, але ѓ той жа час глыбока ѓнутры сябе, як ён лiчыѓ, гэта быѓ нейкi пачварны кут, i яму было шкада, што ён гэтага не зрабiѓ.

Пасля ён пачаѓ адчуваць сябе дабрадзейным. Гэта таксама было не дужа прыемнае пачуццё. Гэта было агiднае пачуццё. "Я думаю, што я лепш, чым яны". Такiх жанчын, як у тым доме, было вельмi шмат - iмi кiшоѓ свет.

Найстарэйшы гандаль у свеце.

Госпадзе, Марыя! Рэд проста моѓчкi iшоѓ разам з астатнiмi па асветленай вулiцы. Свет, у якiм ён iшоѓ, здаваѓся яму дзiѓным i дзiѓным. Як быццам дома ѓздоѓж вулiцы не былi сапраѓднымi дамамi, людзi на вулiцы, нават некаторыя дзецi, якiх ён бачыѓ беглымi i крыклiвымi, не былi сапраѓднымi. Гэта былi фiгуры на сцэне - нерэальныя. Дамы i будынкi, якiя ён бачыѓ, былi зроблены з кардону.

I ТАК Руды меѓ рэпутацыю добрага хлопчыка... ахайнага хлопчыка... прыемнага маладога чалавека.

.. Добры гулец у мяч... вельмi захоплены вучобай.

"Паглядзiце на гэтага маладога чалавека. З iм усё ѓ парадку. Ён чысты. З iм усё ѓ парадку.

Рудому гэта спадабалася. Ён ненавiдзеѓ гэта. "Калi б яны толькi ведалi праѓду", - падумаѓ ён.

Напрыклад, у тым iншым месцы, куды ён трапiѓ, у хляве той ноччу... тая жанчына, якая знайшла яго ѓ лесе... iмпульс у ёй выратаваць яго... якому ён зманiѓ, сказаѓшы, што ён быѓ камунiстам.

Яна выйшла з дому, узяѓшы з сабой лiхтар. Яна падаiла карову. Карова цяпер маѓчала. Ён еѓ нейкую мяккую кашу, якую яна паклала ѓ каробку. Рэд ляжаѓ ля адтулiны, якое глядзела ѓнiз, i яна чула, як ён варушыцца ѓ сене. - Усё ѓ парадку, - сказаѓ ён ёй. "Я прыйшоѓ сюды. Я тут. Яго голас стаѓ дзiѓна хрыплым. Яму прыйшлося прыкласцi намаганнi, каб кантраляваць гэта. "Маѓчы", - сказала яна.

Яна сядзела побач з каровай i даiла. Яна сядзела на маленькiм зэдлiку, i, падсунуѓшы твар да адтулiны наверсе, ён мог бачыць яе, мог назiраць за яе рухамi ѓ святле лiхтара. Зноѓ так блiзка да аднаго. Так далёка ад яе. Ён не мог не зрабiць яе, прынамсi ва ѓяѓленнi, вельмi блiзкай да сябе. Ён убачыѓ яе рукi на вымя каровы. Малако палiвалася ѓнiз, выдаючы рэзкi гук аб сценкi бляшанага вядра, якое яна трымала памiж каленяѓ. Яе рукi, убачаныя так, у крузе святла ѓнiзе, акрэсленым лiхтаром... гэта былi моцныя, жывыя рукi работнiцы... там было маленькае кола святла... рукi, якiя сцiскаюць соску - льецца малако... моцны салодкi пах малака, жывёл у хляве - пахi хлява. Сена, на якiм ён ляжаѓ, - цемра, а там кола святла... яе рукi. Госпадзе, Марыя!

Таксама сорамна. Вось яно. У цемры ѓнiзе было маленькае кола святла. Аднойчы, пакуль яна даiла, яе мацi - маленькая сагнутая сiвавалосая бабулька - падышла да дзвярэй хлява i сказала дочкi некалькi слоѓ. Яна пайшла. Яна казала аб абедзе, якi рыхтавала. Гэта было для Рэда. Ён ведаѓ гэта.

Ён ведаѓ, што мацi гэтага не ведае, але ѓсё роѓна гэтыя людзi былi з iм мiлыя i добрыя. Дачка хацела абаранiць яго, паклапацiцца аб iм. Яна б знайшла якое-небудзь апраѓданне свайму жаданню ѓзяць з сабой абед, калi вечарам таго ж дня пайшла з фермы, каб вярнуцца ѓ Берчфiлд. Мацi не задавала занадта шмат пытанняѓ. Мацi пайшла ѓ хату.

Мяккае кола святла там, у хляве. Круг святла вакол жаночай постацi... яе рукi... выпукласць яе грудзей - цвёрдай i круглай... яе рукi, якiя дояць карову... цёплае прыемнае малако... хуткiя думкi ѓ чырвоным колеры...

Ён быѓ блiзкi ёй, жанчыне. Ён быѓ вельмi блiзка да яе. Раз цi два яна павярнулася да яго тварам, але не магла бачыць яго ѓ цемры наверсе. Калi яна такiм чынам падняла твар, ён - твар - усё яшчэ знаходзiлася ѓ крузе святла, але яе валасы былi ѓ цемры. У яе былi вусны, як у Этэль Лонг, i ён не раз цалаваѓ вусны Этэль. Цяпер Этэль была жанчынай iншага мужчыны. "Выкажам здагадку, бо гэта ѓсё, што я хачу... усё, чаго сапраѓды хоча любы чалавек... гэтая турбота ѓва мне, якая прагнала мяне з дому, зрабiла мяне валацугам, зрабiла мяне вандроѓнiкам.

"Адкуль я ведаю, што мне пляваць на людзей наогул, на большасць людзей... iх пакуты... можа быць, гэта ѓсё лухта?"

Яна больш не размаѓляла з iм, пакуль не скончыла даiць, а затым устала пад iм, шэптам даючы яму ѓказаннi, як выбрацца з хлява. Ён павiнен быѓ чакаць яе ля маленькай зыбкi каля дарогi. Добра, што ѓ сям'i не было сабакi.

Усё гэта было нiчым, акрамя Рэда... яго спробы прагрэсаваць з самiм сабой... зразумець нешта, калi б ён мог... iмпульс, пачуццё, якое працягвалася ѓвесь час, пакуль ён iшоѓ з ёй... ззаду яна... перад ёй, на вузкай сцяжынцы, што падымалася над гарой i спускалася ѓ лагчыну... i цяпер побач з ручаём, i цяпер побач з ручаём. Мацней за ѓсё гэта было ѓ iм, калi ён спынiѓся ѓ адным месцы па дарозе, каб з'есцi прынесеную ёю ежу... у невялiкай расколiне ля высокiх дрэѓ... зусiм цёмна... думаючы пра яе як пра жанчыну... якая магчыма, мог бы, калi б ён асмелiѓся паспрабаваць... задаволiць нешта яго не хацеѓ... нешта гэта яму дало б яму... як быццам гэта дало б яму... цi быццам гэта дало б яму? Ён нават спрачаѓся сам з сабой: "Якога чорта? Дапусцiм, калi б я быѓ з тымi iншымi жанчынамi ѓ тым доме ѓ Бостане... калi б я гэта зрабiѓ, надало б мне гэта мужнасць?

- Або калi б у мяне была тая маленькая дзяѓчынка ѓ Лэнгдане, даѓным-даѓно?

Урэшце, калiсьцi ѓ яго была жанчына. У яго была Этэль Лонг. "Добра!"

Нiчога сталага ён ад гэтага не атрымаѓ.

"Гэта не тое. Я б не зрабiѓ гэтага, нават калi б мог", - сказаѓ ён сабе. Нетутэйша час мужчынам выявiць сябе па-новаму.

I ѓсё ж - увесь час, пакуль ён быѓ з гэтай жанчынай, - ён быѓ такiм жа, як майстар на млыне з Молi Сiбрайт. У цемры, па дарозе ѓ Берчфiлд той ноччу, яму ѓвесь час хацелася дакрануцца да яе рукамi, дакрануцца сваiм целам да яе цела, як гэта зрабiѓ майстар на млыне. Магчыма, яна не ведала. Ён спадзяваѓся, што яна не зробiць гэтага. Калi яны падышлi да камунiстычнага лагера ѓ лесе - каля паляны, дзе стаялi палаткi i халупы, - ён папрасiѓ яе не расказваць камунiстычным лiдэрам аб яго прысутнасцi ѓ лагеры.

Яму прыйшлося даць ёй некаторыя тлумачэннi. Яны яго не даведаюцца. Яны маглi нават падумаць, што ён нейкi шпiён. "Пачакай да ранiцы", - сказаѓ ён ёй. - Ты пакiнеш мяне тут, - прашаптаѓ ён, калi яны бясшумна падышлi да таго месца, дзе ён потым спрабаваѓ заснуць. - Я пайду i раскажу iм праз некаторы час. Ён цьмяна падумаѓ: "Я пайду да iх. Я папрашу iх даць мне зрабiць тут што-небудзь небясьпечнае". Ён адчуваѓ сябе адважным. Ён хацеѓ служыць, цi, прынамсi, у той момант, калi ён быѓ з Молi на краi лагера, яму здавалася, што ён хоча служыць.

"Што?

"Ну, магчыма."

Нешта ѓ iм незразумелае. Яна была вельмi, вельмi мiлай. Яна пайшла i прынесла яму коѓдру, магчыма, сваю ѓласную, адзiную, якая ѓ яе была. Яна пайшла ѓ маленькую палатку, дзе ёй трэба было пераначаваць з iншымi работнiцамi. "Яна добрая, - падумаѓ ён, - чорт, яна добрая.

"Я хацеѓ бы быць нечым сапраѓдным", - падумаѓ ён.

OceanofPDF.com

ТЁН НОЧ БЫђ праходжанне. Чырвоны Олiвер быѓ адзiн. Ён знаходзiѓся ѓ стане лiхаманкавай няѓпэѓненасцi. Ён дабраѓся да месца, да якога доѓга iшоѓ. Гэта было не проста месца. Цi быѓ гэта шанец, нарэшце, матываваць сваё ѓласнае жыццё? Мужчыны хочуць цяжарнасцi гэтак жа, як i жанчыны, так? Нешта накшталт таго. З таго часу, як ён пакiнуѓ Лэнгдон, штат Джорджыя, ён быѓ падобны да матылька, якi лятае вакол полымя. Ён хацеѓ падысцi - да чаго? "Гэты камунiзм - гэта i ёсць адказ?"

Цi можна зрабiць гэта свайго роду рэлiгiяй?

Рэлiгiя, якой прытрымлiваѓся заходнi свет, не гадзiлася. Нейкiм дзiѓным чынам яно стала карумпаваным i зараз бескарысным. Нават прапаведнiкi гэта ведалi. "Паглядзiце на iх - яны ходзяць з выдатнай добрай якасцю?

"Ты не можаш так гандлявацца - абяцанне неѓмiручасцi - пасля гэтага жыцця ты будзеш жыць зноѓ. Па-сапраѓднаму рэлiгiйны чалавек хоча адкiнуць усё - ён не просiць нiякiх абяцанняѓ ад Бога.

"Не было б лепш - калi б вы маглi гэта зрабiць - калi б вы маглi знайсцi нейкi спосаб зрабiць гэта, ахвяраваць сваiм жыццём дзеля лепшага жыцця тут, а не там?" Росчырк - жэст. "Жывi, як ляцiць птушка. Памры, як памiрае пчала-самец - у шлюбным палёце з жыццём, так?

"Ёсць нешта, дзеля чаго варта жыць - дзеля чаго памерцi. Гэта тое, што называецца камунiзмам?"

Рэду хацелася наблiзiцца, паспрабаваць аддацца гэтаму. Ён баяѓся падысцi. Ён быѓ там, на ѓскрайку лагера. Быѓ яшчэ шанец пайсцi - згаснуць. Ён мог выслiзнуць незаѓважаным. Нiхто, акрамя Молi Сiбрайт, не ведаѓ бы. Нават яго сябар Нiл Брэдлi не ведаѓ бы. Часам яны з Нiлам размаѓлялi даволi сур'ёзна. Яму не прыйшлося б казаць нават Нiлу: "Я спрабаваѓ, але ѓ мяне нiчога не выйшла". Ён мог проста залегчы на дно i заставацца ѓ здранцвеннi.

Нешта працягвала адбывацца, унутры яго i па-за iм. Калi ён перастаѓ спрабаваць заснуць, ён сеѓ i прыслухаѓся. Усе яго пачуццi ѓ тую ноч здавалiся незвычайна жывымi. Ён чуѓ цiхiя галасы людзей, якiя размаѓлялi ѓ маленькай груба пабудаванай хацiне пасярод лагера. Ён нiчога не ведаѓ аб тым, што адбываецца. Час ад часу ён мог бачыць цёмныя постацi на вузкай вулачцы лагера.

Ён быѓ жывы. Дрэва, да якога ён прыхiнуѓся спiной, знаходзiлася па-за межамi лагера. У лагеры невялiкiя дрэвы i кусты былi высечаны, але на ѓскрайку лагера яны аднавiлiся. Ён сеѓ на адну з дошак, якiя знайшоѓ i на якой раней спрабаваѓ заснуць. Коѓля, якую прынесла Молi, была абгорнутая яму на плечы.

Бачанне жанчыны Молi, яго знаходжанне з ёю, пачуццi, знаходжанне ѓ прысутнасцi яе жанчыны - усё гэта было толькi здарэннем, але ѓ той жа час гэта было важна. Ён адчуваѓ ноч, якая ѓсё яшчэ вiсела над лагерам, цяжарную, як жанчына. Чалавек iшоѓ да пэѓнай справы - напрыклад, да камунiзму. Ён быѓ няѓпэѓнены. Ён прабег крыху наперад, спынiѓся, павярнуѓ назад, затым зноѓ пайшоѓ наперад. Пакуль ён не пераступiѓ пэѓную рысу, якая абавязвае яго, ён заѓсёды мог павярнуць назад.

"Цэзар перайшоѓ Рубiкон.

"О, магутны Цэзар.

"О, так!

"Будзь я пракляты. Я не веру, што калi-небудзь iснаваѓ моцны чалавек.

"Дейбогу... калi ён калi-небудзь быѓ... сусветны марш... бум, бум... свет зараз устане на каленi. Вось мужчына.

"Ну, усё роѓна гэта не я", - падумаѓ Руды. "Не пачынай цяпер думаць маштабна", - папярэдзiѓ ён сябе.

Вось толькi бяда - яго ѓласнае хлапецтва. Яму ѓвесь час нешта ѓяѓлялася - нейкi гераiчны ѓчынак, якi ён здзейснiѓ або збiраѓся здзейснiць... ён убачыѓ жанчыну - ён падумаѓ: "Дапусцiм, яна раптам - нечакана - закахаецца ѓ мяне". Ён зрабiѓ гэта той жа ноччу - працаѓнiца, з якой ён быѓ. Ён усмiхнуѓся, крыху сумна, думаючы пра гэта.

У гэтым была iдэя. Вы прадумалi некаторыя рэчы. Магчыма, вы нават крыху пагаварылi з iншымi, як Чырвоны Олiвер размаѓляѓ з Нiлам Брэдлi - адзiным блiзкiм сябрам, якога ён набыѓ ... як ён спрабаваѓ пагаварыць з жанчынай, у якую, на яго думку, ён быѓ закаханы - з Этэль Лонг.

Рэду нiколi не ѓдавалася шмат размаѓляць з Этэль Лонг, i ён не мог растлумачыць свае iдэi, калi быѓ з ёй. Часткова гэта адбылося таму, што яны былi напалову сфармiраваны ѓ яго ѓласнай свядомасцi, а часткова таму, што ён заѓсёды быѓ усхваляваны, калi быѓ з ёй... жадаючы, жадаючы, жадаючы...

- Ну... яна... яна мне дазволiць?...

У камунiстычным лагеры недалёка ад Берчфiлда, цераз раку ад млыноѓ Берчфiлда, панавала хваляванне. Руды гэта адчуѓ. З грубай хацiны, дзе, вiдаць, збiралiся кiруючыя духi стачачнiкаѓ, даносiлiся галасы. Ценявыя фiгуры паспяшалiся праз лагер.

Двое мужчын выйшлi з лагера i перайшлi мост, якi вядзе ѓ горад. Рэд бачыѓ, як яны сышлi. Было трохi святла ад змяншальнай месяца. Хутка наступiць свiтанак. Ён пачуѓ крокi на мосце. Двое мужчын збiралiся ѓ горад. Гэта былi разведчыкi, дасланыя лiдэрамi забастоѓкi. Рэд так i меркаваѓ. Ён не ведаѓ.

У той дзень у лягеры хадзiлi чуткi, у нядзелю, калi Молi Сiбрайт адсутнiчала, а на выходных яна была дома са сваiмi людзьмi. Барацьба ѓ Берчфiлдзе вялася памiж страйкоѓцамi i намеснiкамi шэрыфа, прызначанымi шэрыфам графства Паѓночная Каралiна, у якiм знаходзiѓся Берчфiлд. У мясцовай газеце мэр горада паслаѓ губернатару штата заклiк увесцi войскi, але губернатар быѓ лiбералам. Ён напалову хацеѓ падтрымаць працу. У штаце iснавалi лiберальныя газеты. "Нават камунiст мае некаторыя правы ѓ свабоднай краiне", - казалi яны. "Мужчына цi жанчына маюць права быць камунiстамi, калi жадаюць".

Губернатар хацеѓ быць бесстароннiм. Ён сам быѓ уладальнiкам млына. Ён не хацеѓ, каб людзi маглi сказаць: "Вось, бачыш". Яму нават хацелася ѓпотай адступiць далёка назад, атрымаць iмя самага непрадузята i лiберальнага губернатара ва ѓсiм Саюзе - "гэтых штатах", як сказаѓ Уолт ђiтмэн.

Ён выявiѓ, што не можа. Быѓ занадта вялiкi цiск. Цяпер казалi, што прыходзiць дзяржава. Прыходзяць салдаты. Страйкоѓцам нават дазволiлi пiкетаваць завод. Яны маглi пiкетаваць, калi трымалiся на пэѓнай адлегласцi ад варот млына, калi трымалiся далей ад млынавай вёскi. Цяпер усё павiнна было быць спынена. Была выдадзена судовая забарона. Салдаты наблiжалiся. Страйкоѓцаѓ трэба было акружыць. "Заставайцеся ѓ сваiм лагеры. Гнiць там. Гэта быѓ крык зараз.

Але якi сэнс у забастоѓцы, калi пiкетаваць нельга? Новы крок азначаѓ, калi чуткi былi праѓдай, што камунiсты былi заблакаваныя. Цяпер справа дойдзе да новага павароту. Вось у чым была праблема з усiм гэтым быць камунiстам. Вас заблакавалi.

"Я вам вось што - гэтыя бедныя працоѓныя - iх заводзяць у пастку", - пачалi казаць фабрыканты. Камiтэты грамадзян адправiлiся на прыём да губернатара. Сярод iх былi млынары. "Мы не супраць прафсаюзаѓ", - пачалi яны цяпер казаць. Яны нават хвалiлi прафсаюзы, правiльныя прафсаюзы. "Гэты камунiзм не па-амерыканску", - сказалi яны. "Разумееце, яго мэта - разбурыць нашы iнстытуты". Адзiн з iх адвёѓ губернатара ѓбок. "Калi нешта здарыцца, а гэта адбудзецца... ужо былi беспарадкi, людзi пацярпелi... самi грамадзяне не пацерпяць гэтага камунiзму. Калi некалькi грамадзян, сумленных мужчын i жанчын, будуць забiтыя, вы ведаеце, каго будуць вiнавацiць".

Гэта была праблема з усiм, што мела ѓ Амэрыцы хоць нейкi посьпех. Чырвоны Олiвер пачаѓ гэта разумець. Ён быѓ адным са шматлiкiх тысяч маладых амерыканцаѓ, якiя пачалi патроху гэта ѓсведамляць. "Выкажам здагадку, напрыклад, вы былi чалавекам у Амерыцы, якi сапраѓды хацеѓ Бога - выкажам здагадку, вы сапраѓды хацелi паспрабаваць быць хрысцiянiнам - богачалавекам.

"Як ты мог гэта зрабiць? Усё грамадства будзе супраць вас. Нават царква гэтага не вытрымала б - не змагла.

"Гэтак жа павiнна было быць - калiсьцi - калi свет быѓ маладзейшым, калi людзi былi больш наiѓнымi, - павiнны былi быць набожныя людзi, якiя жадалi i дастаткова гатовыя памерцi за Бога. Магчыма, яны нават хацелi гэтага".

Насамрэч Рэд ведаѓ даволi шмат. Ён атрымаѓ дозу ѓласных абмежаванняѓ, i гэты вопыт, магчыма, навучыѓ яго нечаму. Гэта адбылося ѓ Лэнгдоне.

Па Лэнгдону адбылася забастоѓка, i ён быѓ у ёй i не ѓ ёй. Ён спрабаваѓ трапiць. Гэта не была камунiстычная забастоѓка. Ранiцай перад заводам у Лэнгдоне адбыѓся бунт. Яны спрабавалi прыцягнуць новых працоѓных, "струпаѓ", як iх звалi забастоѓшчыкi. Гэта былi ѓсяго толькi беднякi, якiя не мелi працы. Яны сцякалiся ѓ Лэнгдан з узгоркаѓ. Усё, што яны ведалi, гэта тое, што iм прапанавалi працу. Гэта быѓ час, калi працоѓных месцаѓ стала мала. Былi баi, i Рэд ваяваѓ. Людзi, якiх ён ведаѓ няшмат - не вельмi добра - мужчыны i жанчыны на заводзе, з якiмi ён працаваѓ, - бiлiся з iншымi мужчынамi i жанчынамi. Былi крыкi i плач. На завод з горада хлынуѓ натоѓп. Яны выехалi на машынах. Была ранiца, i жыхары горада ѓскочылi са сваiх ложкаѓ, скокнулi ѓ свае машыны i панеслiся туды. Там знаходзiлiся намеснiкi шэрыфа, прызначаныя для аховы завода, i Рэд пракраѓся ѓнутр.

У тую ранiцу ён проста выйшаѓ туды з цiкаѓнасцi. Завод быѓ зачынены тыдзень таму, i было разаслана паведамленьне, што яго зьбiраюцца адкрыць з новымi работнiкамi. Там былi ѓсе старыя працаѓнiкi завода. Большасць з iх былi бледныя i маѓклiвыя. Мужчына стаяѓ з паднятымi дагары кулакамi i лаяѓся. Многiя гараджане не выходзiлi з машын. Яны крычалi i праклiналi страйкоѓцаѓ. Былi жанчыны, якiя нападалi на iншых жанчын. Сукенкi рвалi, валасы выдзiралi. Стральбы не было, але памагатыя шэрыфа бегалi, размахваючы зброяй i крычучы.

Рэд умяшаѓся ѓ гэта. Ён скокнуѓ. Самае дзiѓнае ва ѓсiм гэтым... гэта было сапраѓды пацешна... яму хацелася плакаць потым, калi ён гэта зразумеѓ... было тое, што, хоць ён люта бiѓся, пасярод натоѓпу людзей, якiя лётаюць кулакi, ён сам прымае ѓдары, наносiць удары, жанчыны нават нападаюць на мужчын... нiхто ѓ горадзе Лэнгдон не ведаѓ, цi нават раб не ведаѓ, i нават раб страйкоѓцаѓ.

У жыццi часам так бывае. Жыццё згуляла з чалавекам такi чортавы жарт.

Справа ѓ тым, што потым, калi бой скончыѓся, калi частка страйкоѓцаѓ пацягнулi ѓ гарадскую турму ѓ Лэнгдоне, калi страйкоѓцы пацярпелi паражэнне, рассеялiся... адны з iх люта ваявалi да апошняга, а iншыя здавалiся. ... калi ѓ тую ранiцу ѓсё скончылася, не было нiкога нi сярод працоѓных, нi сярод гараджан, хто хоць бы падазраваѓ, што Чырвоны Олiвер так люта ваяваѓ на баку працоѓных, а потым, калi ѓсё сцiхла, у яго здалi нервы.

Быѓ шанец. Ён не адразу пакiнуѓ Лэнгдана. Праз некалькi дзён арыштаваныя страйкоѓцы паѓсталi перад судом. Там яны паѓсталi перад судом. Пасля беспарадкаѓ iх трымалi ѓ гарадской турме. Страйкоѓцы стварылi прафсаюз, але лiдэр прафсаюза быѓ падобны да Чырвонага. Калi прыйшло выпрабаванне, ён ускiнуѓ рукi. Ён заявiѓ, што не жадае непрыемнасцяѓ. Ён даваѓ парады, малiѓ страйкоѓцаѓ захоѓваць спакой. Ён чытаѓ iм лекцыi на сходах. Ён быѓ адным з тых лiдэраѓ, якiя хацелi сесцi за стол рады з працадаѓцамi, але страйкоѓцы выйшлi з-пад кантролю. Калi яны ѓбачылi, што людзi займаюць свае месцы, яны не вытрымалi. Лiдэр прафсаюза з'ехаѓ з горада. Страйк быѓ сарваны.

У турме засталiся людзi, якiм трэба было паѓстаць перад судом. Рэд перажываѓ цiкавую барацьбу з самiм сабой. Увесь горад, жыхары горада лiчылi само сабой зразумелым, што ён ваяваѓ на баку горада, на баку ѓласнасцi i фабрыкантаѓ. У яго быѓ сiняк пад вокам. Мужчыны, якiя сустрэлi яго на вулiцы, смяялiся i пляскалi яго па спiне. "Добры хлопчык, - сказалi яны, - ты зразумеѓ, цi не так?"

Жыхары горада, большасць з якiх не мелi нiякай цiкавасцi да млына, успрынялi ѓсё гэта як прыгода. Адбылася бойка, i яны перамаглi. Яны адчулi гэта сваёй перамогай. Што да людзей у турме, хто яны былi, кiм яны былi? Гэта былi бедныя рабочыя з фабрыкi, нiкчэмныя бедныя белыя, брудныя галовы. Iх трэба было судзiць у судзе. Несумненна, яны атрымаюць суровыя турэмныя тэрмiны. Былi работнiцы фабрыкi, такiя як жанчына па iменi Дорыс, якая прыцягнула ѓвагу Рэда, i бландынка па iменi Нэлi, якая таксама прыцягнула яго, i якiх збiралiся адправiць у турму. У жанчыны па iмi Дорыс быѓ муж i дзiця, i Рэд задумаѓся пра гэта. Калi б ёй прыйшлося адправiцца на працяглы тэрмiн у турму, узяла б яна з сабой дзiця?

Завошта? За барацьбу за права працаваць, зарабляць на жыцьцё. Думка аб гэтым выклiкала ѓ Рэда млоснасць. Думка аб тым становiшчы, у якое ён патрапiѓ, выклiкала ѓ яго агiду. Ён пачаѓ трымацца далей ад вулiц горада. Днём, у той цiкавы перыяд свайго жыцця, ён быѓ неспакойны i ѓвесь дзень хадзiѓ адзiн гуляць у хваёвы лес каля Лэнгдона, а ноччу не мог спаць. Дзесятак разоѓ на працягу тыдня пасля забастоѓкi i да таго, як настаѓ дзень, калi страйкоѓцы павiнны былi паѓстаць перад судом, ён прыходзiѓ да цвёрдага рашэння. Ён пойдзе ѓ суд. Ён нават прасiѓ, каб яго арыштавалi i кiнулi ѓ турму разам з забастоѓшчыкамi. Ён скажа, што ваяваѓ на iх баку. Тое, што яны зрабiлi, ён зрабiѓ. Ён не будзе чакаць пачатку суда, а адразу пойдзе да суддзi цi шэрыфа акругi i скажа праѓду. "Арыштуйце i мяне, - казаѓ ён, - я быѓ на баку працоѓных, я ваяваѓ на iх баку". Пару разоѓ Рэд нават уставаѓ уначы з пасцелi i часткова апрануѓся, вырашыѓшы спусцiцца ѓ горад, абудзiць шэрыфа i распавесцi сваю гiсторыю.

Ён гэтага не зрабiѓ. Ён здаѓся. Вялiкую частку часу гэтая iдэя здавалася яму дурной. Ён будзе толькi гуляць гераiчную ролю, выстаѓляючы сябе дурным аслом. "У любым выпадку, я змагаѓся за iх. Цi ведае хто пра гэта цi не, але я ведаѓ", - сказаѓ ён сабе. У рэшце рэшт, не ѓ сiлах больш выносiць уласныя думкi, ён пакiнуѓ Лэнгдана, нават не сказаѓшы мацi, куды накiроѓваецца. Ён не ведаѓ. Была ноч, ён сабраѓ некалькi рэчаѓ у невялiкую сумку i выйшаѓ з дому. У кiшэнi ѓ яго было крыху грошай, некалькi даляраѓ. Ён пакiнуѓ Лэнгдана.

"Куды я iду?" ён працягваѓ пытацца ѓ сябе. Ён купiѓ газеты i прачытаѓ пра камунiстычны страйк у Берчфiлдзе. Цi быѓ ён поѓным баязлiѓцам? Ён не ведаѓ. Ён хацеѓ праверыць сябе. З таго часу, як ён пакiнуѓ Лэнгдан, бывалi моманты, калi, калi хто-небудзь раптам падыходзiѓ да яго i пытаѓся: "Хто ты? чаго ты стаiш? - ён бы адказаѓ:

"Нiчога - я нiчога не стаю. Я танней за самы танны чалавек у свеце".

Рэд перажыѓ яшчэ адзiн досвед, аб якiм ён успамiнаѓ са сорамам. У рэшце рэшт, гэта быѓ не такi ѓжо вялiкi досвед. Гэта было ѓсё роѓна. Гэта было вельмi важна.

Гэта адбылося ѓ лагеры бадзяг, у тым месцы, дзе ён чуѓ, як чалавек з затуманенымi вачыма расказваѓ пра забойства спяваючай жанчыны на вулiцы Берчфiлда. Ён накiроѓваѓся ѓ бок Берчфiлда, прабiраючыся аѓтаспынам i прабiраючыся на грузавых цягнiках. Да пары да часу ён жыѓ, як жылi бадзягi, як жывуць беспрацоѓныя. Ён пазнаёмiѓся з iншым маладым чалавекам прыкладна свайго ѓзросту. Гэта быѓ бледны малады чалавек з лiхаманкавымi вачыма. Як i чалавек з затуманенымi вачыма, ён быѓ вельмi бязбожнiкам. Клятвы ѓвесь час зляталi з яго вуснаѓ, але Рэду ён падабаѓся. Двое маладых людзей сустрэлiся на ѓскраiне горада Джорджыi i забралiся ѓ грузавы цягнiк, якi павольна поѓз да горада Атланта.

Рэду было цiкава даведацца аб сваiм спадарожнiку. Мужчына выглядаѓ хворым. Яны селi ѓ таварны вагон. У машыне было яшчэ як мiнiмум тузiн мужчын. Былi белыя i чорныя. Чорныя засталiся ѓ адным канцы машыны, а белыя у iншым. Аднак было пачуццё прыязнасцi. Жарты i размовы пайшлi ѓзад i ѓперад.

У Рэда яшчэ заставалася сем даляраѓ з грошай, якiя ён прынёс з дому. У яго было пачуццё вiны з гэтай нагоды. Ён баяѓся. "Калi б гэты натоѓп даведаѓся пра гэта, яны б яго абрабавалi", - падумаѓ ён. Купюры ѓ яго былi схаваныя ѓ чаравiках. "Я прамаѓчу пра гэта", - вырашыѓ ён. Цягнiк паволi рушыѓ на поѓнач i нарэшце спынiѓся ѓ невялiкiм мястэчку, але недалёка ад горада. Быѓ ужо вечар, i малады чалавек, якi далучыѓся да Рэда, сказаѓ яму, што iм лепш сысцi там. Усе астатнiя сыдуць. У паѓднёвых гарадах валацуг i беспрацоѓных часта арыштоѓвалi i прыгаворвалi да турэмнага зняволення. Яны прымусiлi iх працаваць на дарогах Джорджыi. Рэд i яго спадарожнiк выйшлi з вагона, i на працягу ѓсяго цягнiка - ён быѓ доѓгi - ён мог бачыць iншых мужчын, белых i чорных, якiя саскокваюць на зямлю.

Малады чалавек, з якiм ён быѓ, прылiп да Рэда. Калi яны былi ѓ машыне, ён прашаптаѓ: "У цябе ёсць грошы", - спытаѓ ён, i Рэд пакруцiѓ галавой. У той момант, калi Рэд гэта зрабiѓ, яму стала сорамна. "I ѓсё ж мне лепш прытрымлiвацца гэтага зараз", - падумаѓ ён. Невялiкае войска людзей, белых у адной групе i чорных у iншай, мiнула па шляхах i павярнула праз поле. Яны ѓвайшлi ѓ невялiкi хваёвы лес. Сярод мужчын, вiдавочна, былi бадзягi-ветэраны, i яны ведалi, што рабiлi. Яны гукнулi астатнiх: "Хадземце", - сказалi яны. У гэтым месцы быѓ прытулак бадзяг - джунглi. Там быѓ невялiкi ручай, а ѓсярэдзiне лесу было адкрытае месца, пакрытае хваёвымi iголкамi. Побач не было дамоѓ. Некаторыя мужчыны развялi вогнiшчы i пачалi гатаваць ежу. Яны дасталi з кiшэняѓ кавалкi мяса i хлеба, загорнутыя ѓ старыя газеты. Паѓсюль валялася грубае кухонае начынне, пустыя слоiкi з-пад гароднiны, счарнелыя ад старых вогнiшчаѓ. Там былi невялiкiя кучкi счарнелых цэглы i камянёѓ, сабраныя iншымi вандроѓнiкамi.

Чалавек, якi прывязаѓся да Рэда, адклiкаѓ яго ѓ бок. - Давай, - сказаѓ ён, - давай пойдзем адсюль. Для нас тут нiчога няма", - сказаѓ ён. Ён пайшоѓ праз поле, лаючыся, i Руды рушыѓ услед за iм. "Я стамiѓся ад гэтых брудных ублюдкаѓ", - заявiѓ ён. Яны выйшлi на чыгуначныя пуцi недалёка ад горада, i малады чалавек загадаѓ Рэду пачакаць. Ён знiк на вулiцы. "Я хутка вярнуся", - сказаѓ ён.

Рэд сядзеѓ на рэйках i чакаѓ, i неѓзабаве зноѓ з'явiѓся яго спадарожнiк. У яго была бохан хлеба i два сушаныя селядцы. "Я купiѓ яго за пятнаццаць цэнтаѓ. Гэта была мая чарка. Я выпрасiѓ гэта ѓ тоѓстага сучынага сына ѓ мястэчку яшчэ да таго, як сустрэѓся з табой. Ён зрабiѓ рыѓковы рух вялiкiм пальцам назад па рэйках. "Нам лепш з'есцi гэта тут", - сказаѓ ён. - Iх занадта шмат у гэтым натоѓпе брудных ублюдкаѓ. Ён меѓ на ѓвазе людзей у джунглях. Двое маладых людзей сядзелi на шпалах i елi. Зноѓ сорам авалодаѓ Рэдам. Хлеб быѓ горкiм у роце.

Ён працягваѓ думаць аб грошах у сваiх туфлях. Дапусцiм, яны абрабавалi мяне. "Што з гэтага?" ён думаѓ. Ён хацеѓ сказаць маладому чалавеку: "Паглядзi, у мяне ёсць сем долараѓ". Ягоны кампаньён, магчыма, хацеѓ бы пайсцi на арышт.

Яму б хацелася выпiць. Рэд падумаѓ: "Я прымушу грошы пайсцi настолькi далёка, наколькi змагу". Цяпер здавалася, што яно апякло цела ѓнутры ягоных чаравiк. Яго спадарожнiк весела працягваѓ казаць, але Руды замоѓк. Калi яны скончылi есцi, ён рушыѓ услед за мужчынам назад у лагер. Сорам цалкам авалодаѓ Рэдам. "Мы атрымалi падачку", - сказаѓ спадарожнiк Рэда мужчынам, якiя сядзелi ля маленькiх вогнiшчаѓ. У лагеры сабралася чалавек пятнаццаць. У кагосьцi была ежа, у кагосьцi не. Тыя, у каго ежа была падзелена.

Рэд чуѓ галасы негрыцянскiх валацуг у iншым лагеры непадалёк. Там быѓ смех. Голас негра пачаѓ цiха спяваць, i Рэд салодка задумаѓся.

Адзiн з мужчын у лагеры белых загаварыѓ з таварышам Рэда. Гэта быѓ высокi мужчына сярэдняга веку. - Што з табой, чорт вазьмi? ён спытаѓ. "Ты жудасна выглядаеш", - сказаѓ ён.

Спадарожнiк Рэда ѓхмыльнуѓся. "У мяне пранцы", - сказаѓ ён, ухмыляючыся. "Гэта мяне з'ядае".

Завязалася агульная дыскусiя аб хваробе, якая ѓразiла гэтага чалавека, i Рэд адышоѓ у iншы бок i сеѓ, прыслухоѓваючыся. Некаторыя мужчыны ѓ лагеры пачалi расказваць пра свой вопыт барацьбы з той жа хваробай i пра тое, як яны ёю заразiлiся. Розум высокага чалавека прыняѓ практычны абарот. Ён ускочыѓ. "Я табе вось што скажу, - сказаѓ ён, - я скажу табе, як вылечыцца".

"Вы трапiце ѓ турму", - сказаѓ ён. Ён не смяяѓся. Ён меѓ гэта на ѓвазе. "Цяпер я скажу вам, што рабiць", - працягнуѓ ён, паказваючы на чыгуначныя пуцi ѓ бок горада Атланта.

- Ну, ты заходзь туды. Такiм чынам, вось вы дзе. Вы iдзяце па вулiцы". Высокi мужчына быѓ нечым накшталт акцёра. Ён хадзiѓ уверх i ѓнiз. - У цябе ѓ кiшэнi камень - глядзi. Побач ляжала палова абгарэлага цэглы, i ён падняѓ яе, але цэгла быѓ гарачым, i ён хутка выпусцiѓ яго. Астатнiя мужчыны ѓ лагеры засмяялiся, але высокi мужчына быѓ паглынуты тым, што адбываецца. Ён дастаѓ камень i паклаѓ яго ѓ бакавую кiшэню iрванага палiто. - Цi бачыш, - сказаѓ ён. Цяпер ён дастаѓ камень з кiшэнi i шырокiм рухам рукi шпурнуѓ яго цераз кусты ѓ невялiкi ручай, якi працякаѓ недалёка ад лагера. Яго шчырасць прымусiла ѓсмiхнуцца астатнiх мужчын у лагеры. Ён праiгнараваѓ iх. "Такiм чынам, вы iдзяце па вулiцы з крамамi. Разумееце. Вы пападаеце на модную вулiцу. Вы выбiраеце вулiцу, дзе знаходзяцца найлепшыя крамы. Затым вы шпурляеце цэглу або камень у акно. Ты не бяжыш. Вы стаiце там. Калi выйдзе крамнiк, скажы яму, каб ён пайшоѓ да д'ябла". Мужчына хадзiѓ узад i ѓперад. Цяпер ён стаяѓ, нiбы кiдаючы выклiк натоѓпу. "З тым жа поспехам вы маглi б разбiць акно якому-небудзь багатаму сукiнаму сыну", - сказаѓ ён.

"Такiм чынам, цi бачыце, вас арыштоѓваюць. Цябе пасадзяць... бачыш, там цябе пранцы лечаць. Гэта лепшы спосаб", - сказаѓ ён. "Калi ты проста спустошаны, яны не звернуць на цябе нiякай увагi. У турме ѓ iх з'явiѓся ѓрач. Туды ѓваходзiць лекар. Гэта найлепшы спосаб".

Руды выслiзнуѓ ад лагера бадзяг i ад свайго спадарожнiка i, прайшоѓшы паѓмiлi па дарозе, справiѓшыся, дабраѓся да трамвая. Сем даляраѓ у яго чаравiку раздражнялi i паранiлi яго, i ён адышоѓ убок за кусты i дастаѓ iх. Некаторыя з людзей, з якiмi ён быѓ з таго часу, як ён стаѓ падарожным, смяялiся з яго з-за маленькай сумкi, якую ён нёс, але ѓ той дзень у натоѓпе быѓ чалавек, якi нёс нешта яшчэ больш дзiѓнае, i ѓвага натоѓпу была засяроджана на iм. Мужчына сказаѓ, што ён беспрацоѓны рэпарцёр газеты i збiраецца паспрабаваць заваяваць папулярнасць у Атланце. У яго была невялiкая партатыѓная пiшучая машынка. "Паглядзiце на яго", - крычалi астатнiя ѓ лагеры. "Хiба мы не распухлi? Мы становiмся высакалобымi". Рэд хацеѓ у той вечар збегчы ѓ лагер i аддаць прысутным там людзям свае сем долараѓ. "Якая мне рознiца, што яны з гэтым зробяць?" ён думаѓ. "Выкажам здагадку, яны нап'юцца - якое мне, чорт вазьмi, справа?" Адышоѓшы на некаторую адлегласць ад лагера, ён нерашуча пайшоѓ назад. Гэта было б дастаткова лёгка, калi б ён расказаѓ iм пра гэта раней у той жа дзень. Некалькi гадзiн ён знаходзiѓся з мужчынамi. Некаторыя з iх былi галодныя. Гэтак жа сама, калi б ён вярнуѓся i стаѓ перад мужчынамi, выняѓшы з кiшэнi сем даляраѓ: "Вось, мужчыны... вазьмiце гэта".

Як дурное!

Яму было б вельмi сорамна перад маладым чалавекам, якi патрацiѓ свае апошнiя пятнаццаць цэнтаѓ на куплю хлеба i селядца. Калi ён зноѓ дабраѓся да краю лагера, людзi, якiя сабралiся там, зацiхлi. Яны расклалi невялiкае вогнiшча з галiнак i ляжалi паѓсюль. Многiя з iх спалi там на сасновых iголках. Яны сабралiся невялiкiмi групамi, некаторыя цiха размаѓлялi, а iншыя ѓжо спалi на зямлi. Менавiта тады Рэд пачуѓ з вуснаѓ чалавека з затуманенымi вачыма гiсторыю пра смерць якая спявае жанчыны ѓ Берчфiлдзе. Малады чалавек, хворы на пранцы, знiк. Рэд задавалася пытаннем, цi з'ехаѓ ён ужо ѓ горад, каб разбiць вiтрыну магазiна, каб яго арыштавалi i пасадзiлi ѓ турму.

Нiхто не размаѓляѓ з Рэдам, калi ён вярнуѓся на ѓскраiну лагера. Грошы ён трымаѓ у руцэ. Нiхто не паглядзеѓ на яго. Ён стаяѓ, прыхiнуѓшыся да дрэва, i трымаѓ у руках грошы - невялiкi камячок купюр. "Што мне рабiць?" ён думаѓ. Некаторыя з тых, хто знаходзiѓся ѓ лагеры, былi валацугамi-ветэранамi, але многiя з iх былi беспрацоѓнымi мужчынамi, не такiмi маладымi людзьмi, як ён, якiя шукалi прыгоды, якiя спрабуюць даведацца пра сябе, штосьцi шукаюць, а проста сталымi мужчынамi без працы, якiя вандруюць па краiне. шукаю працу. "Гэта было б нешта цудоѓнае, - падумаѓ Рэд, - калi б у iм самiм, як i ѓ высокiм чалавеку, было нешта ад акцёра, калi б ён мог устаць перад групай ля вогнiшча". Ён мог бы зманiць, як ён зрабiѓ пасля, калi сустрэѓ Молi Сiбрайт. "Паглядзiце, я знайшоѓ гэтыя грошы" цi "Я затрымаѓ чалавека". Для рабаѓнiка гэта гучала б грандыёзна i цудоѓна. Ён бы выклiкаѓ захапленне. А здарылася тое, што ён нiчога не зрабiѓ. Ён стаяѓ, прыхiнуѓшыся да дрэва, збянтэжаны, калоцячыся ад сораму, а затым, не ведаючы, як зрабiць тое, што яму хацелася, цiха сышоѓ. Калi ён той ноччу ѓвайшоѓ у горад, яму ѓсё яшчэ было сорамна. Яму хацелася кiнуць грошы мужчынам, а потым уцячы. Той ноччу ён уладкаваѓся на ложак у будынку YMCA у Атланце, а калi лёг спаць, зноѓ дастаѓ грошы з кiшэнi i трымаѓ iх у руцэ, гледзячы на iх. "Чорт вазьмi, - падумаѓ ён, - мужчыны думаюць, што iм патрэбны грошы. Гэта толькi дастаѓляе вам непрыемнасцi. Гэта выстаѓляе цябе дурнем, - вырашыѓ ён. I ѓсё ж ужо пасля тыдня шляху ён дабраѓся да таго месца, дзе сем долараѓ паказалiся амаль цэлы стан. "Не трэба шмат грошай, каб зрабiць чалавека даволi танным", - падумаѓ ён.

OceanofPDF.com

ГЭЙ _ БЫЛI ТО той жа хлопчык, той жа малады чалавек - вось што было самае дзiѓнае. Яны былi амерыканскiмi маладымi людзьмi i чыталi адны i тыя ж часопiсы i газеты... чулi адны i тыя ж размовы па радыё... палiтычныя з'езды... чалавек, якi... Амос i Эндзi... мiстэр Гувер з Арлiнгтана, мiстэр ... Хардынг i мiстэр Уiлсан у Арлiнгтане... Амерыка - надзея свету... погляды свету на нас... погляды свету на нас. Яны глядзелi адны i тыя ж гукавыя фiльмы. Жыццё таксама працягвае рухацца. Адыдзiце ѓбок i паглядзiце, як ён рухаецца. Адыдзеце ѓбок i ѓбачыце славу Гасподнюю.

Вы бачылi новую машыну Форда? Чарлi Шваб кажа, што мы ѓсе зараз бедныя. О так!

Натуральна, гэтыя два маладыя чалавекi прайшлi праз шматлiкае з аднаго i таго ж досведу - дзiцячага кахання - матэрыялу для наступных раманаѓ, калi б яны былi пiсьменнiкамi - школы - бейсбола - купаннi ѓлетку - вядома, не ѓ адным i тым жа раѓчуку, рака, возера, сажалка... эканамiчныя падахвочваннi, струменi, штуршкi, якiя робяць людзi - якiя так падобныя? "Наступная рэвалюцыя будзе эканамiчнай, а не палiтычнай". Размаѓляйце ѓ аптэках, у судах, на вулiцах.

Увечары малады чалавек атрымлiвае машыну свайго бацькi. Нэд Соер зрабiѓ гэта больш, чым Рэд. Ён быѓ маладым чалавекам, якi адчуваѓ сябе вальней i вальней рухаѓся ѓ атмасферы, у якой нарадзiѓся.

Яго мацi i бацька адчувалi сябе вальней у сваёй атмасферы - нi адзiн з iх нiколi не быѓ бедным i не належаѓ да лiку працоѓных людзей, як мацi Рэда Олiвера. Iх паважалi, на iх раѓнялiся. Яны падпiсалiся. Бацька Неда нiколi не быѓ п'янiцам. Ён нiколi не ганяѓся за распуснымi жанчынамi. Мацi казала мякка i далiкатна. Яна была добрым членам царквы.

Калi вы такi малады чалавек, як Нэд Соер, у нашы днi вы ѓвечары бераце сямейную машыну i едзеце за горад. Ты падбiраеш дзяѓчыну. Аѓтамабiль, безумоѓна, змянiѓ жыццё. З некаторымi дзяѓчатамi вы можаце заняцца вялiкiм петынгам. З некаторымi нельга.

Для дзяѓчынак таксама праблема - гладзiць цi не гладзiць. Як далёка бяспечна заходзiць? Якая лiнiя лепшая?

Калi вы малады чалавек, вы перажываеце часы дэпрэсii. Некаторыя маладыя людзi любяць чытаць кнiгi. Яны займаюцца тым, што зьяѓляюцца iнтэлектуаламi. Iм падабаецца заходзiць у пакой з кнiгамi i чытаць, а потым яны выходзяць i балбочуць кнiжнымi размовамi, у той час як iншыя маладыя людзi ѓсё за дзеяннi. Iм трэба нешта рабiць, iнакш яны збанкрутуюць. Экстраверты i iнтраверты, добры дзень.

Некаторыя маладыя людзi добра ставяцца да жанчын, а iншыя не. Нiколi нельга прадказаць, што атрымае жанчына.

Двое маладых людзей, якiя так дзiѓна i трагiчна сустрэлiся аднойчы ранiцай у мястэчку Берчфiлд у Паѓночнай Каралiне, нават не падазравалi, што яны такiя падобныя. Яны нiколi раней не бачылi адзiн аднаго i не чулi адно пра аднаго. Адкуль iм было ведаць, што яны такiя падобныя?

Цi былi яны абодва звычайнымi маладымi амерыканскiмi мужчынамi сярэдняга класа? Што ж, вы не можаце вiнавацiць сябе, будучы прадстаѓнiком сярэдняга класа, калi вы амерыканец. Хiба Амерыка не найвялiкшая краiна сярэдняга класа на зямлi? Няѓжо яго жыхары не маюць больш выгод сярэдняга класа, чым любы iншы народ на зямлi?

"Вядома."

Аднаго маладога чалавека звалi Нэд Соер, а другога - Чырвоны Олiвер. Адзiн быѓ сынам юрыста з маленькага мястэчка Паѓночнай Каралiны, а iншы - сынам лекара з маленькага мястэчка Джорджыi. Адзiн быѓ даволi каржакаватага целаскладу, шыракаплечы малады чалавек з густымi, даволi жорсткiмi рудымi валасамi i трывожна-пытальнымi шэра-блакiтнымi вачыма, а другi быѓ высокiм i стройным. У яго былi жоѓтыя валасы i шэрыя вочы, якiя часам рабiлiся запытальнымi i занепакоенымi.

У выпадку з Нэдам Соерам гаворка не iшла пра камунiзм. З iм усё было не так адназначна. "Пракляты камунiзм", - сказаѓ бы ён. Ён не ведаѓ пра гэта i не хацеѓ пра гэта ведаць. Ён думаѓ пра гэта як пра нешта неамерыканскае, дзiѓнае i пачварнае. Аднак былi ѓ ягоным жыццi i трывожныя рэчы. У яго час у Амерыцы адбывалася нешта, прыхаваная плынь пытанняѓ, амаль бязгучных, што яго турбавала. Ён не хацеѓ, каб яго непакоiлi. "Чаму мы, у Амерыцы, не можам працягваць жыць так, як жылi заѓсёды?" было аб тым, што ён думаѓ. Ён чуѓ пра камунiзм i лiчыѓ яго нечым дзiѓным i чужым амерыканскаму жыццю. Час ад часу ён нават казаѓ пра гэта iншым маладым людзям, якiх ведаѓ. Ён зрабiѓ заявы. "Гэта чужое нашаму ладу мыслення", - сказаѓ ён. Так? Вы думаеце? Так, мы верым у iндывiдуалiзм тут, у Амерыцы. Дайце кожнаму шанец i дазвольце д'яблу забраць тых, хто адстае. - вось за што я выступаю".

"Але", - сказаѓ яму сябар маладога чалавека. "Але?"

Адзiн з двух маладых людзей, згаданых вышэй, застрэлiѓ другога. Ён забiѓ яго. Усё адбылося такiм чынам....

Адзiны малады чалавек па iменi Нэд Соер далучыѓся да ваеннай роты свайго горада. Ён быѓ занадта малады, каб удзельнiчаць у сусветнай вайне, як i Чырвоны Олiвер. Справа была не ѓ тым, што ён думаѓ аб жаданнi вайны, аб жаданнi забiваць i ѓсё такое. Ён гэтага не зрабiѓ. У Недзе не было нiчога жорсткага цi дзiкага. Яму спадабалася гэтая iдэя... кампанiя людзей, якiя расхаджваюць па вулiцы цi па дарозе, усё ѓ форме, i ён сам адзiн з iх - сам камандуючы.

Хiба не было б дзiѓна, калi б гэты iндывiдуалiзм, пра якi мы, амерыканцы, так любiм казаць, аказаѓся чымсьцi, чаго мы ѓ рэшце рэшт не хочам?

У Амерыцы таксама ёсць дух банды.

Нед Соер вучыѓся ѓ каледжы, як i Рэд Олiвер. Ён таксама гуляѓ у бейсбол у каледжы. Ён быѓ пiтчарам, у той час як Рэд гуляѓ на пазiцыi шорт-ступня, а часам i на другой базе. Нед быѓ даволi добрым пiтчарам. У яго быѓ хуткi мяч з невялiкiм скачком i дражнiла павольны мяч. Ён быѓ даволi добрым, упэѓненым пiтчарам для гульнi па крывым мячы.

Аднойчы ѓлетку, яшчэ вучачыся ѓ iнстытуце, ён паехаѓ у афiцэрскi трэнiровачны лагер. Яму гэта спадабалася. Яму падабалася камандаваць людзьмi, i пазней, калi ён зноѓ вярнуѓся ѓ свой родны горад, яго абралi цi прызначылi старшым лейтэнантам вайсковай роты свайго горада.

Гэта было класна. Яму гэта спадабалася.

Чацвёркi прама ѓ лiнiю .

"Падарыце зброю!" У Нэда быѓ добры голас для гэтага. Ён умеѓ брахаць - рэзка i прыемна. -

Гэта было прыемнае пачуццё. Вы ѓзялi маладых людзей, сваю кампанiю, нязграбных хлопцаѓ - белых мужчын з ферм недалёка ад горада i маладых хлопцаѓ з горада - i вывучылi iх каля школы, на пустцы там наверсе. Вы ѓзялi iх з сабой па Чэры-стрыт у бок Мэйна.

Яны былi нязграбныя, i вы зрабiлi iх няёмкiмi. "Давай жа! Паспрабуйце гэта яшчэ раз! Лавi! Лавi!

"Адзiн два тры чатыры! Палiчыце гэта ѓ розуме вось так! Зрабiце гэта хутка, зараз! Адзiн два тры чатыры!"

Гэта было прыемна, прыемна - улетку ѓвечары выводзiць мужыкоѓ такiм чынам на вулiцу. Зiмой у холе вялiкай ратушы ѓсё было не так ужо i нясмачна. Вы адчувалi сябе замкнёнымi там. Табе гэта надакучыла. Нiхто не глядзеѓ, як вы трэнiруецеся людзей.

Вось ты дзе. У цябе была прыгожая ѓнiформа. Афiцэр купiѓ сабе форму. Ён насiѓ меч, i ноччу ён блiшчаѓ у гарадскiх агнях. Бо, ведаеце, быць афiцэрам - гэта было, - усё гэта прызнавалi, - быць джэнтльменам. Улетку маладыя жанчыны горада сядзелi ѓ машынах, прыпаркаваных уздоѓж вулiц, па якiх вы вадзiлi сваiх мужчын. На цябе глядзелi дочкi найлепшых людзей горада. Капiтан роты займаѓся палiтыкай. Ён стаѓ даволi тоѓстым. Ён амаль нiколi не выходзiѓ.

"Рукi на плячах!"

"Засякайце час!"

"Кампанiя, стой!"

На галоѓнай вулiцы горада пачуѓся грукат прыкладаѓ, якiя ѓдарылiся аб тратуар. Нед спынiѓ сваiх людзей перад аптэкай, дзе бадзяѓся натоѓп. Мужчыны насiлi ѓнiформу, прадстаѓленую iм дзяржавай цi нацыянальным урадам. "Будзь гатовы! Будзь гатовы!"

"Завошта?"

"Мая краiна, правiльна гэта цi не, але заѓсёды мая краiна!" Наѓрад цi Нэд Соер калi-небудзь думаѓ... вядома, нiхто нiколi не згадваѓ пра гэта, калi ён адправiѓся ѓ трэнiровачны лагер для афiцэраѓ... ён не думаѓ аб тым, каб вывесцi сваiх людзей i сустрэцца з iншымi амерыканцамi. У яго родным горадзе была баваѓняная фабрыка, i некаторыя хлопцы з яго кампанii працавалi на баваѓнянай фабрыцы. Iм было прыемна, падумаѓ ён, знаходзiцца ѓ кампанii. У рэшце рэшт, яны былi працоѓнымi на баваѓнянай фабрыцы. У асноѓным гэта былi нежанатыя работнiкi баваѓнянай фабрыкi. Яны жылi там, у млынавай вёсцы на ѓскраiне горада.

Сапраѓды, трэба прызнаць, што такiя маладыя людзi былi вельмi адарваныя ад гарадскога жыцця. Iм было прыемна атрымаць такi шанц - далучыцца да ваеннай роты. Раз у год улетку мужчыны адпраѓлялiся ѓ лагер. Яны атрымалi выдатны водпуск, якi iм нiчога не каштаваѓ.

Некаторыя работнiкi баваѓнянай фабрыкi былi выдатнымi сталярамi, i многiя з iх усяго некалькiмi гадамi раней уступiлi ѓ Ку-клукс-клан. Ваенная кампанiя была нашмат лепш.

На Поѓднi, як вы разумееце, у першакласных белых людзей не прынята працаваць рукамi. Першакласныя белыя людзi не працуюць рукамi.

"Я маю на ѓвазе, як вы разумееце, тых людзей, якiя стварылi Поѓдзень i традыцыi Поѓдня".

Нед Соер нiколi не рабiѓ падобных заяѓ, нават самому сабе. Ён два гады вучыѓся ѓ каледжы на Поѓначы. Традыцыi старога Поѓдня разбуралiся. Ён ведаѓ гэта. Ён бы пасмяяѓся над думкай аб тым, што пагарджае белым чалавекам, якому даводзiцца працаваць на фабрыцы або на ферме. Ён часта так казаѓ. Ён сказаѓ, што ёсць негры i яѓрэi, з якiмi ѓсё ѓ парадку. "Некаторыя з iх мне вельмi падабаюцца", - сказаѓ ён. Нед заѓсёды хацеѓ мець шырокi кругагляд i лiбералiзм.

Яго родны горад у Паѓночнай Каралiне называѓся Сiнтакс, i там размяшчалiся фабрыкi Сiнтакс. Ягоны бацька быѓ вядучым пракурорам горада. Ён быѓ адвакатам фабрыкi, i Нэд меѓ намер стаць адвакатам. Ён быѓ на тры цi чатыры гады старэйшы за Рэда Олiвера i ѓ той год - у той год, калi ён адправiѓся са сваёй ваеннай ротай у горад Берчфiлд - ён ужо скончыѓ каледж, Унiверсiтэт штата Паѓночная Каралiна ѓ Чапел-Хiл, а пасля Калядаѓ годзе ён планаваѓ паступiць на юрыдычны факультэт.

Але справы ѓ яго сям'i сталi крыху больш жорсткiмi. Ягоны бацька страцiѓ шмат грошай на фондавым рынку. Гэта быѓ 1930 год. Яго бацька сказаѓ: "Нед, - сказаѓ ён, - я зараз крыху напружаны". У Неда яшчэ была сястра, якая вучылася ѓ школе i працавала ѓ аспiрантуры Калумбiйскага ѓнiверсiтэта ѓ Нью-Ёрку, i яна была разумнай жанчынай. Яна была страшэнна яркай. Нед сам сказаѓ бы гэта. Яна была на некалькi гадоѓ старэйшая за Неда, атрымала ступень магiстра i цяпер працавала над доктарскай дысертацыяй. Яна была значна больш радыкальнай, чым Нэд, i ненавiдзела, як ён ездзiѓ у афiцэрскi трэнiровачны лагер, а пазней зненавiдзела i тое, што ён стаѓ лейтэнантам у мясцовай ваеннай роце. Вярнуѓшыся дадому, яна сказала: "Сцеражыся, Нэд". Яна збiралася атрымаць доктарскую ступень. у эканомiцы. У такiх жанчын у галаве ѓзнiкаюць iдэi. "Будуць праблемы", - сказала яна Неду.

"Што ты маеш на ѓвазе?"

Улетку яны былi дома i сядзелi на ганку сваёй хаты. Сястра Неда па iменi Луiза часам раптоѓна зрывалася на яго вось так.

Яна прадказала наступную барацьбу ѓ Амерыцы - сапраѓдную барацьбу, сказала яна. Яна не была падобная на Нэда, але была маленькай, як мацi. Як i ѓ мацi, яе валасы былi схiльныя заѓчасна сiвець.

Часам, калi яна была дома, яна выскоквала вось так на Нэда, а часам i на бацьку. Мацi сядзела i слухала. Мацi была з тых жанчын, якiя нiколi не выказвалi сваёй думкi, калi побач былi мужчыны. Луiза сказала цi то Неду, цi то бацьку: "Так працягвацца не можа", - сказала яна. Бацька быѓ джэферсанаѓскiм дэмакратам. У сваёй акрузе Паѓночная Каралiна яго лiчылi захопленым чалавекам, i ён быѓ нават добра вядомы ѓ штаце. Аднойчы ён адбыѓ тэрмiн у Сенаце штата. Яна сказала: "Бацька - цi Нэд - калi толькi ѓсе людзi, у якiх я вучуся - калi толькi прафесары, людзi, якiя павiнны ведаць, людзi, якiя прысвяцiлi сваё жыццё вывучэнню такiх рэчаѓ - калi яны ѓсё не памыляюцца, нешта адбудзецца адбудзецца ѓ Амерыцы - на днях - магчыма, хутка - гэта можа, калi ѓжо на тое пайшло, адбыцца ва ѓсiм. Нешта трашчыць... Нешта адбываецца".

- Траскаецца? У Неда было дзiѓнае пачуццё. Здавалася, штосьцi, магчыма, крэсла, на якiм ён сядзеѓ, збiралася паддацца. - Траскаецца? Ён рэзка агледзеѓся вакол. У Луiзы быѓ такi чортаѓ спосаб.

"Гэта капiталiзм", - сказала яна.

Аднойчы, сказала яна, раней, тое, у што верыѓ яе бацька, магло быць слушным. Томас Джэферсан, падумала яна, магчыма, быѓ бы ѓ парадку толькi ѓ свой час. "Цi бачыце, тата - цi Нэд - ён на нешта не разлiчваѓ.

"Ён не разлiчваѓ на сучасную тэхнiку", - сказала яна.

У Луiзе было шмат такiх размоваѓ. Яна замiнала сям'i. Iснавала свайго роду традыцыя... становiшча жанчын i дзяѓчынак у Амерыцы i асаблiва на Поѓднi... але яна таксама пачала даваць трэшчыну. Калi бацька страцiѓ большую частку сваiх грошай на фондавым рынку, ён нiчога не сказаѓ нi дачкi, нi жонцы, а калi Луiза вярнулася дадому, яна працягвала гаварыць. Яна не ведала, як гэта балюча. - Цi бачыце, ён адчыняецца, - сказала яна, выглядаючы задаволенай. "Мы даможамся гэтага. Людзi сярэдняга класа, такiя як мы, атрымаюць гэта зараз". Бацьку i сыну не надта падабалася, калi iх называлi прадстаѓнiкамi сярэдняга класа. Яны ѓздрыгнулi. Яны абодва любiлi Луiзу i захаплялiся ёю.

"У ёй было так шмат добрага i нават цудоѓнага", - падумалi яны абодва.

Нi Нэд, нi бацька не маглi зразумець, чаму Луiза не выйшла замуж. Яны абодва падумалi: "Божа, але з якога-небудзь мужчыны яна магла б стаць добрай жонкай". Яна была гарачай малой. Зразумела, нi Нэд, нi бацька не дазволiлi гэтай думцы выказаць сябе ѓслых. Южанiн - джэнтльмен - не падумаѓ - нi пра сястру, нi пра дачку - "яна гарачая - яна жывая. Калi б у цябе была такая ж, якой цудоѓнай палюбоѓнiцай яна магла б быць!" Яны так не думалi. Але...

Часам увечары, калi члены сям'i сядзелi на ганку сваёй хаты... гэта была вялiкая старая цагляная хата з шырокай цаглянай тэрасай перад фасадам... тамака можна было сядзець летнiмi вечарамi, гледзячы на хвоi. лясы на невысокiх пагорках удалечынi... хата знаходзiлася амаль у цэнтры горада, але на ѓзвышшы... Там жылi дзед i прадзед Неда Соера. Праз дахi iншых хат можна было зазiрнуць у далёкiя ѓзгоркi... Суседзi кахалi зазiраць туды па вечарах...

Луiза сядзела на краёчку крэсла свайго бацькi, абхапiѓшы яго мяккiмi аголенымi рукамi за плечы, або сядзела гэтак жа на краёчку крэсла свайго брата Неда. Летнiмi вечарамi, калi ён апранаѓ форму i пазней збiраѓся ѓ горад трэнiраваць сваiх людзей, яна глядзела на яго i смяялася над iм. "Ты выглядаеш у iм цудоѓна", - сказала яна, дакранаючыся яго ѓнiформы. "Калi б ты не быѓ маiм братам, я б закахаѓся ѓ цябе, клянуся, я б закахаѓся".

Праблема з Луiзай, як часам казаѓ Нэд, заключалася ѓ тым, што яна заѓсёды ѓсё аналiзавала. Яму гэта не спадабалася. Яму б хацелася, каб яна гэтага не зрабiла. "Я думаю, - сказала яна, - гэта мы, жанчыны, улюбляемся ѓ вас, мужчын у вашай форме... вы, мужчыны, выходзiце забiваць iншых мужчын... у нас таксама ёсць нешта дзiкае i пачварнае.

"У нас таксама павiнна быць нешта брутальнае".

Луiза падумала... часам яна выказвалася... яна не хацела... ёй не хацелася турбаваць бацьку i мацi... яна падумала i сказала, што, калi ѓ Амерыцы нiчога не зменiцца хутка, "новыя мары", сказала яна. "Вырастаючы, каб заняць месца старых крыѓдных iндывiдуалiстычных летуценняѓ ... мары зараз цалкам сапсаваны - з-за грошай", - сказала яна. Яна раптам стала сур'ёзнай. "Поѓднi давядзецца горка заплацiць", - сказала яна. Часам, калi Луiза ѓвечары так размаѓляла з бацькам i братам, яны абодва былi рады, што побач не было нiкога... людзей горада, якiя маглi б пачуць, як яна гаворыць...

Нядзiѓна, што мужчыны, паѓднёвыя мужчыны, ад якiх можна было б чакаць заляцаннi за такой жанчынай, як Луiза, крыху яе баялiся. "Мужчынам не падабаюцца iнтэлектуальныя жанчыны. Гэта праѓда... толькi з Луiзай - калi б мужчыны толькi ведалi - але ѓсё роѓна, што...

У яе былi дзiѓныя ѓяѓленнi. Яна патрапiла менавiта туды. Часам бацька адказваѓ ёй амаль рэзка. Ён быѓ напалову злы. - Луiза, ты страшэнна маленькая рудая, - сказаѓ ён. Ён пасмяяѓся. Усё роѓна - сваю родную дачку - ён любiѓ яе.

- Поѓднi, - сур'ёзна сказала яна Неду або бацьку, - яму давядзецца заплацiць, i заплацiць горка.

"Гэтая iдэя старога джэнтльмена, якую вы тут, людзi, выбудавалi - дзяржаѓны дзеяч, салдат - чалавек, якi нiколi не працуе сваiмi рукамi - i ѓсё такое...

"Роберт Э. Лi. У iм закладзена спроба праявiць дабрыню. Гэта чыстае заступнiцтва. Гэтае пачуццё пабудавана на рабстве. Ты ведаеш гэта, Нэд, цi бацька...

"Гэта iдэя ѓ нас, якая ѓкаранiлася ѓ нас - сынах добрых паѓднёвых сем'яѓ, такiх як Нэд". Яна пiльна паглядзела на Неда. "Хiба ён не iдэальны ѓ сваёй форме?" яна сказала. "Такiя людзi не ѓмелi працаваць рукамi - яны не адважылiся працаваць рукамi. Гэта было б ганьбай, цi не так, Нэд?

"Гэта адбудзецца", - сказала яна, i астатнiя сталi сур'ёзнымi. Цяпер яна гаварыла за межамi свайго класа. Яна спрабавала iм растлумачыць. "Цяпер у свеце ёсць нешта новае. Гэта машыны. Ваш Томас Джэферсан, на яго думку, на гэта не разлiчваѓ, цi не так, бацька? Калi б ён быѓ жывы сёння, магчыма, ён бы сказаѓ: у мяне ёсць iдэя, дастаткова хутка, зараз машыны выкiнулi ѓсе яго думкi ѓ кучу металалому.

"Гэта пачнецца павольна", сказала Луiза, "свядомасць у родах. Яны пачнуць усё больш i больш разумець, што ѓ iх няма надзеi - гледзячы на такiх, як мы".

"Нам?" - рэзка спытаѓ бацька.

- Ты маеш на ѓвазе нас?

"Так. Разумееце, мы сярэднi клас. Ты ненавiдзiш гэтае слова, цi не так, Бацька?"

Бацька быѓ раздражнёны, як i Нэд. - Сярэднi клас, - сказаѓ ён пагардлiва, - калi мы не першы клас, то хто?

- I ѓсё ж, бацька... i Нэд... ты, бацька, юрыст, i Нэд будзе iм. Вы адвакат работнiкаѓ фабрыкi тут, у гэтым горадзе. Нед спадзяецца на гэта.

Незадоѓга да гэтага адбылася забастоѓка ѓ завадскiм мястэчку на поѓднi, у горадзе ѓ Вiрджынii. Луiза Соер накiравалася туды.

Яна прыехала студэнткай эканамiчнага факультэта, каб вывучыць, што адбываецца. Яна нешта бачыла. Гаворка iшла аб гарадской газеце.

Яна пайшла з газетчыкам на страйкавы мiтынг. Луiза свабодна перамяшчалася сярод мужчын... яны давяралi ёй... калi яны з газетчыкам выходзiлi з залы, дзе праходзiѓ страйкавы мiтынг, да газетчыка кiнулася маленькая ѓсхваляваная тоѓстая працаѓнiца. .

Работнiца ледзь не плакала, расказвала пазней Луiза, расказваючы пра гэта бацьку i брату. Яна прыцiснулася да газетчыка, а Луiза стаяла крыху ѓ баку i слухала. У яе быѓ востры розум - у гэтай Луiзы. Яна была новай жанчынай для свайго бацькi i брата. "Будучыня, бачыць Бог, усё ж можа быць за нашымi жанчынамi", - казаѓ часам бацька сабе. Гэтая думка прыйшла яму ѓ галаву. Ён не хацеѓ так думаць. У жанчын - прынамсi ѓ некаторых з iх - быѓ спосаб глядзець у твар фактам.

Работнiца з горада Вiрджынiя ѓмольвала газетчыка. "Чаму, о, чаму б табе не даць нам па-сапраѓднаму адпачыць? Ты тут на "Арле"? The Eagle была адзiнай штодзённай газетай у горадзе Вiрджынiя. "Чаму б вам не заключыць з намi сумленную здзелку?

"Мы людзi, нават калi мы працоѓныя". Прадавец газеты спрабаваѓ яе супакоiць. "Гэта тое, што мы хочам зрабiць - гэта ѓсё, што мы хочам зрабiць", - рэзка сказаѓ ён. Ён адсунуѓся ад узбуджанай маленькай тоѓстай жанчыны, але потым, калi ён быѓ на вулiцы з Луiзай, i Луiза спытала яго прама, адкрыта, у сваёй манеры: "Ну, ты заключаеш з iмi сумленную здзелку?"

- Чорт вазьмi, не, - сказаѓ ён i засмяяѓся.

"Якога чорта", сказаѓ ён. "Юрыст фабрыкi пiша рэдакцыйныя артыкулы для нашай газеты, а мы, рабы, павiнны iх падпiсваць". Ён таксама быѓ узлаваным чалавекам.

- Цяпер, - сказаѓ ён Луiзе, - не крычы на мяне. Я гавару вам. Я страчу працу".

"Такiм чынам, вы бачыце", - сказала Луiза пасля, распавядаючы аб гэтым iнцыдэнце свайму бацьку i Неду.

- Ты маеш на ѓвазе, што мы? Гэта казаѓ яе бацька. Нед слухаѓ. Бацька пацярпеѓ. У гэтай гiсторыi, расказанай Луiзай, было нешта такое, што закранула бацьку. Вы маглi б сказаць гэта, гледзячы яму ѓ твар, пакуль Луiза казала.

Нед Соер ведаѓ. Ён ведаѓ, што яго сястра Луiза, кажучы пра такiя рэчы, ён ведаѓ, што яна не хацела прычынiць шкоду нi яму, нi яго бацьку. Часам, знаходзячыся дома, яна пачынала так казаць i потым спыняла. Гарачым летнiм вечарам сям'я магла сядзець на ганку дома, а на дрэвах у двары шчабяталi птушкi. Праз дахi iншых дамоѓ можна было бачыць далёкiя ѓзгоркi, якiя параслi хвоямi. Прасёлкавыя дарогi ѓ гэтым раёне Паѓночнай Каралiны былi чырвона-жоѓтымi, як у Джорджыi, дзе жыѓ Рэд Олiвер. Пачуѓся цiхi начны крык птушкi да птушкi. Луiза пачынала гаварыць, а потым спынялася. Гэта здарылася аднойчы ѓвечары, калi Нэд быѓ у форме. Унiформа, здавалася, заѓсёды ѓзбуджала Луiзу, выклiкала ѓ яе жаданне пагаварыць. Яна была напалохана. "Калi-небудзь, магчыма, хутка, - думала яна, - такiя людзi, як мы - прадстаѓнiкi сярэдняга класа, добрыя людзi ѓ Амерыцы - акунуцца, магчыма, у нешта новае i жудаснае... якiя ж мы дурнi, каб не ѓбачыць гэтага... чаму мы не можам гэтага ѓбачыць?" бачыць?

"Мы можам расстрэльваць працоѓных, на якiх усё трымаецца. Таму што яны - працоѓныя, якiя вырабляюць усё i пачынаюць жадаць - з усяго гэтага амерыканскага багацця - новага, мацнейшага, магчыма, нават дамiнантнага голасу... хвалюючы пры гэтым усю амерыканскую думку - усе амерыканскiя iдэалы... .

"Думаю, мы думалi - мы, амерыканцы, сапраѓды верылi, - што ѓ кожнага тут роѓныя магчымасцi.

"Вы працягваеце казаць, думаць гэта пра сябе - год за годам - i, вядома, вы пачынаеце ѓ гэта верыць.

"Вам камфортна верыць.

- Хоць гэта хлусня. У вачах Луiзы з'явiлася дзiѓнае выраз. "Машына пажартавала", - падумала яна.

Гэтыя думкi ѓ галаве Луiзы Соер, сёстры Неда Соера. Часам, калi яна была дома з сям'ёй, яна пачынала гаварыць, а потым раптоѓна спыняла. Яна ѓстала з крэсла i пайшла ѓ дом. Аднойчы Нэд рушыѓ услед за ёй. Ён таксама быѓ устрывожаны. Яна стаяла ля сцяны i цiха плакала, а ён падышоѓ i ѓзяѓ яе на рукi. Ён не сказаѓ бацьку.

Ён сказаѓ сабе: "У рэшце рэшт - жанчына". Магчыма, бацька сказаѓ сабе тое ж самае. Яны абодва любiлi Луiзу. У той год - 1930 год - калi Нэд Соер адклаѓ наведванне юрыдычнай школы да Калядаѓ - яго бацька сказаѓ яму - ён засмяяѓся, кажучы гэта - "Нед, - сказаѓ ён, - я ѓ цяжкiм становiшчы. Я ѓклаѓ шмат грошай у акцыi", - сказаѓ ён. "Думаю, у нас усё ѓ парадку. Я думаю, яны вернуцца.

"Вы можаце быць упэѓнены ѓ тым, што зробiце стаѓку на Амерыку", - сказаѓ ён, iмкнучыся быць вясёлым.

"Я застануся тут, у вашым кабiнеце, калi вы не пярэчыце, - сказаѓ Нэд, - я магу вучыцца тут". Ён думаѓ аб Луiзе. Яна павiнна была паспрабаваць абаранiць доктарскую ступень. у тым годзе, i ён не хацеѓ, каб яна спынялася. "Я не згодзен нi з чым, што яна думае, але ѓ яе мазгi ѓсёй сям'i", - падумаѓ ён.

- Вось i ѓсё, - сказаѓ бацька Неду. - Калi ты не супраць пачакаць, Нэд, я магу правесцi Луiзу да канца.

"Я не разумею, навошта ёй нешта пра гэта ведаць" i "Вядома не", - адказаѓ Нэд Соер.

OceanofPDF.com

Маршыраванне з салдатамi У перадсвiтальнай цемры па вулiцах Берчфiлда Неду Соеру было цiкава.

"Атэн-шун".

"Наперад - вядзiце направа".

Валацуга. Валацуга. Валацуга. Па тратуары пачулася шорганне цяжкiх няѓпэѓненых ног. Прыслухайцеся да гуку крокаѓ па тратуарах - ног салдат.

Цi падабаецца нагам гэта - пераносiць целы людзей - амерыканцаѓ - туды, дзе iм давядзецца забiваць iншых амерыканцаѓ?

Звычайныя салдаты - звычайныя людзi. Гэта можа адбывацца ѓсё часцей i часцей. Давай, нагамi, моцна стукнiся аб тратуар! Мая краiна належыць Табе.

Надыходзiѓ свiтанак. Тры цi чатыры роты салдат былi адпраѓлены ѓ Берчфiлд, але рота Нэда Соера прыбыла першай. Яго капiтан, быѓшы хворы i нездаровы, не прыехаѓ, i таму камандаваѓ Нэд. Кампанiя сышла з цягнiка на чыгуначнай станцыi праз горад ад млына Берчфiлд i лагеры страйкоѓцаѓ, на станцыi даволi далёка на ѓскраiне горада, i ѓ гэты перадранiшнi час вулiцы горада былi пустынныя.

У кожным горадзе заѓсёды ёсць некалькi чалавек, якiя да свiтання будуць за мяжой. "Калi вы спiце дапазна, вы прапусцiце лепшую частку дня", - кажуць яны, але нiхто не слухае. Iх ятрыць, што iншыя не слухаюць. Яны гавораць аб паветры ранiцай. "Гэта добра", - кажуць яны. Расказваюць, як ранiцай, летам досвiткам, спяваюць птушкi. "Паветра такое добрае", - працягваюць яны казаць. Дабрадзейнасць ёсць дабрадзейнасць. Мужчына жадае пахвалы за тое, што ён робiць. Ён нават хоча пахвалы за свае звычкi. "Гэта добрыя звычкi, яны мае", - кажа ён сабе. "Разумееце, я ѓвесь час палю гэтыя цыгарэты. Я раблю гэта, каб даць людзям працу на цыгарэтных фабрыках".

У горадзе Берчфiлд жыхар убачыѓ прыбыццё салдат. Жыѓ-быѓ маленькi хударлявы мужчына, якi валодаѓ крамай канцылярскiх тавараѓ на бакавой вулiцы Берчфiлда. Ён быѓ на нагах увесь дзень кожны дзень, i яго ногi былi адчувальнымi. Уначы яны збiлi яго так, што ён доѓгi час не мог спаць. Ён быѓ нежанаты, халасты i спаѓ на ложку ѓ маленькiм пакойчыку ѓ задняй частцы сваёй крамы. Ён насiѓ цяжкiя акуляры, якiя павялiчвалi яго вочы ѓ вачах iншых. Яны былi падобныя на вочы савы. Ранiцай, перад свiтаннем i пасля таго, як ён крыху паспаѓ, у яго зноѓ пачалi балець ногi, таму ён устаѓ i апрануѓся. Ён пайшоѓ па галоѓнай вулiцы Берчфiлда i сеѓ на прыступкi будынка суда. Берчфiлд быѓ акруговым горадам, i турма знаходзiлася адразу за будынкам суда. Турэмшчык таксама ѓставаѓ рана. Гэта быѓ стары з кароткай сiвой бародкай, i часам ён выходзiѓ з турмы, каб пасядзець з прадаѓцом канцылярскiх тавараѓ на прыступках будынку суда. Прадавец канцылярскiх тавараѓ распавёѓ яму аб яго нагах. Яму падабалася казаць аб сваiх нагах, i яму падабалiся людзi, якiя яго слухалi. Быѓ нейкi рост. Гэта было незвычайна. Такiх ног не было нi ѓ аднаго мужчыны ѓ горадзе. Ён заѓсёды збiраѓ грошы на аперацыi i за сваё жыццё шмат чытаѓ аб нагах. Ён iх вывучыѓ. "Гэта самая далiкатная частка цела", - сказаѓ ён турэмшчыку. "У ступнях столькi маленькiх тонкiх костак". Ён ведаѓ колькi. Была рэч, пра якую ён любiѓ пагаварыць. "Ведаеце, цяпер салдаты", - сказаѓ ён. "Ну, ты бярэш салдата. Ён хоча выйсцi з вайны цi бiтвы, таму страляе сабе ѓ нагу. Ён чортаѓ дурань. Ён не ѓсведамляе, што робiць. Чортаѓ дурань, ён не змог бы застрэлiцца ѓ горшым месцы. Турэмшчык таксама так думаѓ, хаця з нагамi ѓ яго ѓсё было ѓ парадку. "Ведаеце, - сказаѓ ён, - ведаеце што... калi б я быѓ маладым чалавекам i салдатам i хацеѓ сысцi з вайны або бiтвы, я б сказаѓ, што я адмовiѓся ад ваеннай службы па перакананнях". Гэта была ягоная iдэя. "Гэта найлепшы спосаб", - падумаѓ ён. Цябе могуць кiнуць у турму, але што з гэтага? Ён лiчыѓ, што турмы - гэта нармальна, даволi добрае месца для жыцця. Ён казаѓ пра мужчын, якiя ѓтрымлiваюцца ѓ турме Берчфiлд, як пра "маiх хлопчыкаѓ". Ён хацеѓ пагаварыць аб турмах, а не аб нагах.

Быѓ гэты чалавек, прадавец канцылярскiх тавараѓ, якi прачнуѓся i знаходзiѓся за мяжой ранiцай, калi Нед Соер павёѓ сваiх салдат у Берчфiлд, каб здушыць тамтэйшых камунiстаѓ - зацiснуць iх у лагеры - прымусiць iх спынiць спробы пiкетаваць заводы Берчфiлда. ...прымусiць iх спынiць спробы ѓдзельнiчаць у парадах... больш нiякiх спеваѓ на вулiцах... нiякiх больш публiчных збораѓ.

Прадавец канцылярскiх тавараѓ прачнуѓся на вулiцах Берчфiлда, а яго сябар, турэмшчык, яшчэ не выйшаѓ з турмы. Шэрыф акругi прачнуѓся. Ён быѓ на вакзале з двума намеснiкамi шэрыфа, каб сустрэць салдат. У горадзе хадзiлi чуткi аб наблiжэннi салдат, але нiчога вызначанага не было. Час iх прыбыцця не быѓ названы. Шэрыф i яго намеснiкi захоѓвалi маѓчанне. Уладальнiкi млына ѓ Берчфiлдзе прад'явiлi ультыматум. Была адна кампанiя, якая валодала млынамi ѓ некалькiх гарадах Паѓночнай Каралiны. Прэзiдэнт кампанii загадаѓ кiраѓнiку Берчфiлда казаць рэзка з некаторымi вядомымi жыхарамi Берчфiлда... з трыма банкiрамi ѓ горадзе, з мэрам горада i з некаторымi iншымi... з некаторымi з найболей уплывовых людзей. гандлярам казалi... "Нас не хвалюе, цi будзем мы кiраваць нашай фабрыкай у Берчфiлдзе цi не. Мы хочам абароны. Нам усё роѓна. Мы закрыем млын.

"Мы не жадаем больш праблем. Мы можам закрыць завод i пакiнуць яго зачыненым на пяць гадоѓ. У нас ёсць iншыя млына. Вы ведаеце, як iдуць справы ѓ наш час".

Калi прыбылi салдаты, прадавец канцылярскiх тавараѓ з Берчфiлда не спаѓ, а шэрыф i двое яго намеснiкаѓ былi на ѓчастку, i там быѓ яшчэ адзiн мужчына. Гэта быѓ высокi стары, фермер на пенсii, якi пераехаѓ у горад i таксама ѓстаѓ да свiтання. Калi ѓ яго садзе не было працы... была позняя восень... гадавыя працы ѓ садзе падыходзiлi да канца... гэты прагуляѓся перад сняданкам. Ён прайшоѓ па галоѓнай вулiцы Берчфiлда мiма будынка суда, але не спынiѓся, каб пагаварыць з прадаѓцом канцылярскiх тавараѓ.

Ён проста не стаѓ бы. Ён не быѓ балбатуном. Ён быѓ не вельмi таварыскiм. "Добрай ранiцы", - сказаѓ ён прадаѓцу канцылярскiх тавараѓ, якi сядзеѓ на прыступках будынка суда i, не спыняючыся, пайшоѓ далей. Была нейкая добрая якасць у чалавеку, якi iшоѓ па пустой вулiцы ранiцай. Яркая iндывiдуальнасць! Да такога чалавека нельга было падысцi, пасядзець з iм, пагаварыць з iм аб задавальненнi рана ѓставаць, пагаварыць з iм аб тым, як добрае паветра - якiя дурнi, што ляжаць у ложку. З iм нельга было казаць аб сваiх нагах, аб аперацыях на нагах i аб тым, якiя далiкатныя штукi ногi. Прадавец канцылярскiх тавараѓ ненавiдзеѓ гэтага чалавека. Ён быѓ чалавекам, напоѓненым мноствам маленькiх i незразумелых нянавiсцi. Ногi ѓ яго балелi. Яны ѓвесь час баляць.

Неду Соеру гэта спадабалася. Яму гэта не спадабалася. У яго былi свае загады. Адзiная прычына, па якой шэрыф сустрэѓ яго ѓ тую ранiцу на чыгуначнай станцыi ѓ Берчфiлдзе, заключалася ѓ тым, каб паказаць яму дарогу да млына ѓ Берчфiлдзе i да камунiстычнага лагера. Губернатар штата прыняѓ рашэнне адносна камунiстаѓ. "Мы iх замкнем", - падумаѓ ён.

"Няхай яны там смажацца на ѓласным тлушчы", - падумаѓ ён... "тлушч доѓга не працягне"... i ѓ Неда Соера, якi камандаваѓ той ранiцай ротай салдат, таксама былi думкi. Ён падумаѓ аб сваёй сястры Луiзе i пашкадаваѓ, што не пайшоѓ на ваенную службу ѓ сваiм штаце. "Усё ж, - падумаѓ ён, - гэтыя салдаты ѓсяго толькi хлопчыкi". Салдаты, такiя салдаты, якiя належалi да ваеннай роты, у такi момант, калi iх выклiкаюць, яны шэпчуць адзiн аднаму. Чуткi ходзяць па шэрагах. "Цiшыня ѓ шэрагах". Нед Соер патэлефанаваѓ у сваю кампанiю. Ён выгукнуѓ гэтыя словы - рэзка выпалiѓ iх. У дадзены момант ён амаль ненавiдзеѓ людзей сваёй роты. Калi ён выцягнуѓ iх з цягнiка i прымусiѓ выстраiцца ѓ роту, усе яны былi крыху з соннымi вачыма, усе крыху занепакоеныя i, магчыма, крыху напалоханыя, наступiла свiтанак.

Нед нешта ѓбачыѓ. Побач з чыгуначнай станцыяй у Берчфiлдзе знаходзiѓся стары склад, i ён убачыѓ, як двое мужчын выйшлi з ценю склада. У iх былi ровары, i, сеѓшы на iх, яны хутка паехалi прэч. Шэрыф гэтага не бачыѓ. Нед хацеѓ пагаварыць з iм пра гэта, але не стаѓ. "Вы павольна едзеце ѓ гэты лагер камунiстаѓ", - сказаѓ ён шэрыфу, якi прыехаѓ на яго машыне. "Рухайцеся павольна, i мы рушым услед за вамi", - сказаѓ ён. "Мы акружым лагер.

"Мы iх закрыем", - сказаѓ ён. У той момант ён таксама ненавiдзеѓ шэрыфа, чалавека, якога ён не ведаѓ, даволi тоѓстага чалавека ѓ шыракаполым чорным капелюшы.

Ён павёѓ сваiх салдат па вулiцы. Яны былi моцна змучаны. У iх былi рулоны коѓдраѓ. У iх былi рамянi, напоѓненыя зараджанымi патронамi. На Мэйн-стрыт перад будынкам суда Нэд спынiѓ сваiх людзей i прымусiѓ iх замацаваць штыкi. Некаторыя салдаты - у рэшце рэшт, гэта былi ѓ асноѓным яшчэ неспрактыкаваныя хлопчыкi - працягвалi шаптацца ѓ шэрагах. Iх словы былi маленькiмi бомбамi. Яны палохалi адзiн аднаго. "Гэта камунiзм. Гэтыя камунiсты носяць бомбы. Бомба можа падарваць цэлую кампанiю такiх, як мы. У чалавека няма шанцаѓ". Яны ѓбачылi свае маладыя целы, разарваныя жахлiвым выбухам сярод iх. Камунiзм быѓ нечым дзiѓным. Гэта было не па-амерыканску. Гэта было чужа.

"Гэтыя камунiсты забiваюць усiх да адзiнага. Яны замежнiкi. Яны робяць жанчын грамадскай уласнасцю. Вам варта паглядзець, што яны робяць з жанчынамi.

"Яны супраць рэлiгii. Яны заб'юць чалавека за тое, што ён ушаноѓвае Бога".

"Цiшыня ѓ радах", - зноѓ крыкнуѓ Нэд Соер. На Мэйн-стрыт, калi ён спынiѓ сваiх людзей, каб яны паправiлi штыкi, ён убачыѓ маленькага прадаѓца канцылярскiх тавараѓ, якi сядзеѓ на прыступках будынка суда i чакаѓ свайго сябра-турэмшчыка, якi яшчэ не з'явiѓся.

Прадавец канцылярскiх тавараѓ ускочыѓ на ногi, а калi салдаты пайшлi, ён таксама выйшаѓ на вулiцу i закульгаѓ следам. Ён таксама быѓ ненавiснiкам камунiстаѓ. "Iх трэба знiшчыць, кожнага з iх. Яны супраць Бога. Яны супраць Амерыкi", - падумаѓ ён. З таго часу, як у Берчфiлд прыйшлi камунiсты, было прыемна мець нешта, што можна ненавiдзець ранiцай, перш чым ён устане з ложка, калi ѓ яго забаляць ногi. Камунiзм быѓ нейкай смутнай замежнай iдэяй. Ён гэтага не разумеѓ, казаѓ, што не разумее, казаѓ, што не хоча разумець, але ён ненавiдзеѓ гэта i ненавiдзеѓ камунiстаѓ. Цяпер камунiсты, якiя так парушылi парадак у Берчфiлдзе, павiнны былi гэта атрымаць. "Божа, як добра, як добра, як добра. Божа, як добра, - мармытаѓ ён сам сабе, кульгаючы ззаду салдат. Ён быѓ адзiным чалавекам у Берчфiлдзе, не лiчачы шэрыфа i двух яго намеснiкаѓ, якi бачыѓ, што адбылося той ранiцай, i ѓсё астатняе жыццё ён павiнен быѓ радавацца гэтаму факту. Ён стаѓ прыхiльнiкам Неда Соера. "Ён быѓ круты, як агурок", - сказаѓ ён пасля. Яму было пра што падумаць, пра што паразмаѓляць. "Я бачыѓ гэта. Я бачыѓ гэта. Ён быѓ круты, як агурок", - плакаѓ ён.

Двое мужчын на веласiпедах, якiя выехалi з ценю склада каля вакзала, былi разведчыкамi камунiстычнага лагера. Яны паехалi ѓ лагер, на шалёнай хуткасцi праехаѓшы на веласiпедах па галоѓнай вулiцы, унiз па нахiленай дарозе мiма млына i праз мост да лагера. Каля варот млына дзяжурыла некалькi намеснiкаѓ шэрыфа, i адзiн з iх крычаѓ. "Стой", - крыкнуѓ ён, але двое мужчын не спынiлiся. Дэпутат дастаѓ рэвальвер i стрэлiѓ у паветра. Ён пасмяяѓся. Двое мужчын хутка перасеклi мост i ѓвайшлi ѓ лагер.

У лагеры ѓсё было хвалююча. Надыходзiѓ свiтанак. Лiдэры камунiстаѓ, падазраючы, што адбудзецца, не спалi ѓсю ноч. Чуткi аб прыходзе салдат дайшлi i да iх. Яны не пускалi сваiх разведчыкаѓ. Гэта павiнна было быць выпрабаваннем. "Яно прыйшло", - сказалi яны сабе, калi веласiпедысты, пакiнуѓшы колы на дарозе ѓнiзе, прабеглi праз лагер. Чырвоны Олiвер бачыѓ, як яны прыбылi. Ён пачуѓ стрэл з рэвальвера намеснiка шэрыфа. Мужчыны i жанчыны зараз бегалi па вулiцы лагера. Салдаты. Салдаты iдуць". Страйк у Берчфiлдзе цяпер павiнен быѓ прывесцi да чагосьцi вызначанага. Гэта быѓ крытычны момант, выпрабаванне. зрабiлi?

Можна было бiцца з намеснiкамi шэрыфа i гараджанамi - некалькiмi мужчынамi, у асноѓным узбуджанымi i непадрыхтаванымi, - але як наконт салдат? Салдаты - моцная рука дзяржавы. Пасля пра камунiстычных лiдэраѓ у Берчфiлдзе казалi: "Ну, бачыце, - казалi людзi, - яны атрымалi тое, што хацелi. Яны хацелi выкарыстоѓваць гэтых бедных працоѓных з завода ѓ Берчфiлдзе толькi для прапаганды. Вось што яны задумалi".

Нянавiсць да камунiстычных лiдэраѓ узрасла пасля справы ѓ Берчфiлдзе. У Амерыцы лiбералы, людзi шырокага кругагляду, iнтэлiгенцыя Амерыкi таксама вiнавацiлi камунiстаѓ у гэтай жорсткасцi.

Iнтэлiгенцыя не любiць кровапралiцця. Яны ненавiдзяць гэта.

"Камунiсты, - казалi яны, - ахвяруюць кiм заѓгодна. Яны забiваюць гэтых бедных людзей. Iх выганяюць з працы. Яны стаяць збоку i падштурхоѓваюць астатнiх. Яны атрымлiваюць загады з Расii. Яны атрымлiваюць грошы з Расii.

"Я вось што вам скажу - гэта праѓда. Людзi галадаюць. Дык гэтыя камунiсты зарабляюць грошы. Добрасардэчныя людзi даюць грошы. Цi кормяць камунiсты галадоѓнiкаѓ? Не, вы бачыце, яны гэтага не робяць. Яны прынясуць у ахвяру любога. Яны вар'яты эгаiсты. Яны выкарыстоѓваюць любыя грошы, якiя атрымлiваюць, для сваёй прапаганды".

Што да гiбелi кагосьцi, то на краi камунiстычнага лагера чакаѓ Руды Олiвер. Што б ён зрабiѓ зараз? Што з iм?

Падчас страйку ѓ Лэнгдоне ён, як ён думаѓ, змагаѓся за прафсаюзы, а потым, калi справа дайшла да наступных выпрабаванняѓ - гэта азначала б трапiць у турму - гэта азначала б кiнуць выклiк грамадскай думцы яго ѓласнага горада - калi прыйшло выпрабаванне, ён адступiѓ.

"Калi б гэта было проста пытанне смерцi, пытанне аб тым, як падысцi да яе, проста прыняць яе, прыняць смерць", - сказаѓ ён сабе. Ён з сорамам успомнiѓ выпадак з сямю далярамi, схаванымi ѓ яго чаравiку ѓ вандроѓных джунглях, i пра тое, як ён зманiѓ аб грошах таварышу, падабранаму па дарозе. Думкi аб гэтым моманце або аб яго няѓдачы ѓ той момант не давалi яму спакою. Думкi яго былi падобныя да асам, якiя лётаюць над яго галавой i шкадуюць яго.

На досвiтку ѓ лагеры пачуѓся гул галасоѓ, натоѓп людзей. Страйкоѓцы, мужчыны i жанчыны, узбуджана бегалi па вулiцы. Пасярод лагера было невялiкае адкрытае месца, i жанчына сярод камунiстычных лiдэраѓ, маленькая яѓрэйка, з распушчанымi валасамi i ззяючымi вачыма, спрабавала звяртацца да народа. Голас яе быѓ пранiзлiвым. Раздаѓся званок па лагеры. "Мужчына i жанчына. Мужчына i жанчына. Зараз. Зараз."

Руды Олiвер пачуѓ яе голас. Ён пачаѓ поѓзаць з лагера, а затым спынiѓся. Ён павярнуѓся назад.

"Цяпер. Зараз."

Якi дурань чалавек!

У любым выпадку нiхто, акрамя Молi Сiбрайт, не ведаѓ пра прысутнасць Рэда ѓ лагеры. "Чалавек гаворыць i гаворыць. Ён слухае размову. Ён чытае кнiгi. Ён трапляе ѓ такое становiшча".

Голас жанчыны ѓ лагеры працягваѓся. Голас чутны па ѓсiм свеце. Стрэл пачулi ва ѓсiм свеце.

Банкер Хiл. Лексiнгтон.

Ложак. Банкер Хiл.

"Цяпер. Зараз."

Гастонiя, Паѓночная Каралiна. Мэрыён, Паѓночная Каралiна, Патэрсан, Нью-Джэрсi. Успомнiце Ладлоѓ, штат Каларада.

Цi ёсць сярод камунiстаѓ Джордж Вашынгтон? Не. Гэта разнамасныя людзi. Раскiданыя людзi на зямлi - працоѓныя - хто што-небудзь пра iх ведае?

"Цiкава, баязлiвец цi я? Цiкава, цi дурань я".

Размаѓляць. Стрэлы. Ранiцай, калi салдаты прыбылi ѓ Берчфiлд, нiзка над мастом ляжаѓ шэры туман, а ѓнiзе працякала жоѓтая Паѓднёвая рака.

Пагоркi, ручаi i палi ѓ Амерыцы. Мiльёны акраѓ багатай тлушчам зямлi.

Камунiсты казалi: "Тут дастаткова ѓсяго, каб усiм было камфортна... усе гэтыя размовы пра тое, што мужчынам няма працы - гэта глупства... дайце нам шанец... пачнiце будаваць... будуйце для новай мужнасцi". - будуйце дома - будуйце новыя гарады ... выкарыстоѓвайце ѓсю гэтую новую тэхнiку, вынайдзеную чалавечым мозгам, на карысць усiх. Кожны можа працаваць тут на працягу ста гадоѓ, забяспечваючы багатае i бясплатнае жыццё для ѓсiх... зараз канец старому прагнаму iндывiдуалiзму".

Гэта была праѓда. Усё гэта было праѓдай.

Камунiсты былi жорсткiя лагiчныя. Яны сказалi: "Спосаб зрабiць гэта - пачаць гэта рабiць. Знiшчы таго, хто стане на шляху".

Маленькая група вар'ятаѓ разнамасных людзей.

Падлога моста ѓ Берчфiлдзе толькi што з'явiлася з туману. Магчыма, у камунiстычных лiдэраѓ быѓ плян. Жанчына з растрапанымi валасамi i ззяючымi вачыма спынiла спробы ѓгаворваць людзей, i трое правадыроѓ пачалi выганяць iх, мужчын i жанчын, з лагера на мост. Магчыма, яны думалi: "Мы дабяромся туды да таго, як прыйдуць салдаты". Там быѓ адзiн з камунiстычных лiдэраѓ, хударлявы высокi малады чалавек з вялiкiм носам - вельмi бледны i ѓ тую ранiцу без капелюша - ён быѓ амаль лысы - якi прыняѓ камандаванне. Ён падумаѓ: "Мы дабяромся туды. Мы пачнем пiкетаваць". Новым рабочым - так званым "струпам", якiя занялi на млыне месцы страйкоѓцаѓ, было яшчэ занадта рана прыходзiць да брамы млына. Лiдэр камунiстаѓ падумаѓ: "Мы дабяромся туды i зоймем пазiцыю".

Як генерал. Ён спрабаваѓ быць падобным на генерала.

"Кроѓ?

"Трэба лiць кроѓ у твары людзей".

Гэта была старая прымаѓка. Адзiн паѓднёѓец аднойчы сказаѓ гэта ѓ Чарльстане, Паѓднёвая Каралiна, i справакаваѓ пачатак грамадзянскай вайны. "Кiнь крывёю ѓ твары людзей". Камунiстычны лiдэр таксама чытаѓ гiсторыю. "Падобныя рэчы будуць адбывацца зноѓ i зноѓ".

"Рукi працоѓных бяруцца за справу". Сярод страйкоѓцаѓ у Берчфiлдзе былi жанчыны з немаѓлятамi на руках. Iншая жанчына - спявачка, выдумшчык балад - ужо была забiтая ѓ Берчфiлдзе. "Выкажам здагадку, зараз яны забiлi жанчыну з дзiцем на руках".

Цi прадумалi камунiстычныя лiдэры гэта - куля, якая прайшла праз цела немаѓля, а затым праз цела мацi? Гэта саслужыла б службу. Гэта б навучыла. Гэта можна было б скарыстаць.

Магчыма, лiдэр гэта прадумаѓ. Нiхто не ведаѓ. Ён высадзiѓ страйкоѓцаѓ на мосце - Чырвоны Олiвер iшоѓ за iмi па пятах... зачараваны тым, што адбываецца, - калi з'явiлiся салдаты. Яны маршыравалi па дарозе, Нэд Соер узначальваѓ iх. Страйкоѓцы спынiлiся i, збiѓшыся ѓ кучу, стаялi на мосце, а салдаты пайшлi далей.

Цяпер было светла. Сярод страйкоѓцаѓ запанавала маѓчанне. Нават правадыр замоѓк. Нед Соер размясцiѓ сваiх людзей праз дарогу каля ѓваходу на мост з боку горада. "Стой".

Нешта не так з голасам Неда Соера? Ён быѓ маладым чалавекам. Ён быѓ братам Луiзы Соер. Калi год цi два таму ён паехаѓ у афiцэрскi трэнiровачны лагер, а потым, калi пазней стаѓ афiцэрам мясцовай мiлiцыi, ён на гэта не разлiчваѓ. У дадзены момант ён быѓ сарамлiвы i нерваваѓся. Ён не хацеѓ, каб яго голас уздрыгнуѓ, задрыжаѓ. Ён баяѓся, што так i будзе.

Ён злаваѓся. Гэта было б дапамогай. "Гэтыя камунiсты. Чорт вазьмi, такiя вар'яты людзi". Ён аб нечым падумаѓ. Ён таксама чуѓ размовы аб камунiстах. Яны былi як анархiсты. Яны кiдалi бомбы. Гэта было дзiѓна; яму амаль хацелася, каб гэта адбылося.

Яму хацелася злавацца, ненавiдзець. "Яны супраць рэлiгii". Нягледзячы на сябе, ён працягваѓ думаць аб сваёй сястры Луiзе. "Ну, з ёй усё ѓ парадку, але яна жанчына. Па-жаночаму нельга падыходзiць да такiх рэчаѓ. Яго ѓласнае ѓяѓленне аб камунiзме было расплывiстым i туманным. Рабочыя, якiя мараць узяць рэальную ѓладу ѓ свае рукi. Ён думаѓ усю ноч у цягнiку, накiроѓваючыся ѓ Берчфiлд. Выкажам здагадку, што, як сказала яго сястра Луiза, праѓда, што ѓсё, у канчатковым рахунку, залежыць ад працоѓных i фермераѓ, што ѓсе сапраѓдныя каштоѓнасцi ѓ грамадстве спачываюць на iх.

"Немагчыма знерваваць сiтуацыю гвалтам".

"Няхай гэта адбываецца павольна. Няхай людзi прывучаюцца да гэтага".

Нед аднойчы сказаѓ сваёй сястры... ён часам спрачаѓся з ёй... "Луiза, - сказаѓ ён, - калi вы, людзi, турыцеся за сацыялiзмам, iдзiце да гэтага марудна. Я быѓ бы амаль з табой, калi б ты падыходзiѓ да гэтага марудна.

У тую ранiцу на дарозе ля маста гнеѓ Неда рос. Яму падабалася, каб яно расло. Яму хацелася раззлавацца. Гнеѓ утрымаѓ яго. Калi б ён дастаткова раззлаваѓся, ён бы таксама астыѓ. Яго голас будзе цвёрдым. Яно не будзе дрыжаць. Ён недзе чуѓ, чытаѓ, што заѓсёды, калi збiраецца натоѓп... адзiн стрыманы чалавек, якi стаiць перад натоѓпам... у "Гекльберы Фiне" Марка Твена была такая постаць - паѓднёвы джэнтльмен... натоѓп, мужчына. - Я зраблю гэта сам. Ён спынiѓ сваiх людзей на дарозе, звернутай да моста, i перакiнуѓ iх праз дарогу, тварам да ѓваходу на мост. Ягоны план складаѓся ѓ тым, каб загнаць камунiстаѓ i страйкоѓцаѓ назад у iхнi лагер, акружыць лагер, зацiснуць iх. Ён аддаѓ каманду сваiм людзям.

"Гатовы."

"Нагрузка."

Ён ужо паклапацiѓся аб тым, каб штыкi былi замацаваныя на салдацкiх стрэльбах. Гэта было зроблена па дарозе ѓ лагер. Шэрыф i яго памагатыя, якiя сустрэлi яго на вакзале, адышлi ад справы на мосце. Натоѓп на мосце цяпер iшоѓ наперад. - Не падыходзь далей, - рэзка сказаѓ ён. Ён быѓ задаволены. Яго голас быѓ у парадку. Ён выйшаѓ наперад сваiх людзей. - Вам давядзецца вярнуцца ѓ свой лагер, - строга сказаѓ ён. Яму прыйшла ѓ галаву думка. "Я iх блефую", - падумаѓ ён. "Першы, хто паспрабуе выйсцi з маста

.. "Я прыстрэлю яго, як сабаку", - сказаѓ ён. Ён дастаѓ зараджаны рэвальвер i трымаѓ яго ѓ руцэ.

Вось яно. Гэта было выпрабаванне. Цi было гэта выпрабаваннем для Рэда Олiвера?

Што тычыцца камунiстычных лiдэраѓ, то адзiн з iх, малодшы з двух лiдэраѓ, хацеѓ бы ѓ тую ранiцу пайсцi наперад, каб прыняць выклiк Нэда Соера, але яму перашкодзiлi. Ён пачаѓ было iсцi наперад, думаючы: "Я расчыню яго блеф. Я не дазволю яму адысцi ад пакарання", - калi яго схапiлi рукi, жаночыя рукi ѓчапiлiся ѓ яго. Адной з жанчын, чые рукi працягнулiся i ѓчапiлiся ѓ яго, была Молi Сiбрайт, якая напярэдаднi вечарам знайшла Чырвонага Олiвера ѓ лесе, сярод узгоркаѓ. Малодшы лiдэр камунiстаѓ зноѓ быѓ уцягнуты ѓ масу страйкоѓцаѓ.

Наступiла хвiлiна маѓчання. Цi блефаваѓ Нэд Соер? -

Адзiн моцны чалавек супраць натоѓпу. Гэта працавала ѓ кнiгах i апавяданнях. Цi спрацуе гэта ѓ жыццi?

Цi быѓ гэта блеф? Цяпер з лiку страйкоѓцаѓ наперад выйшаѓ яшчэ адзiн чалавек. Гэта быѓ Рэд Олiвер. Ён таксама быѓ злы.

Ён таксама казаѓ сабе: "Я не дазволю яму сысцi з рук".

I ТАК - для Рэда Олiвера - момант. Цi жыѓ ён дзеля гэтага?

Маленькi прадавец канцылярскiх тавараѓ з Берчфiлда, чалавек з хворымi нагамi, рушыѓ услед за салдатамi на мост. Ён iшоѓ, кульгаючы, па дарозе. Чырвоны Олiвер бачыѓ яго. Ён танчыѓ на дарозе за салдатамi. Ён быѓ усхваляваны i поѓны нянавiсцi. Ён танчыѓ на дарозе, ускiнуѓшы рукi над галавой. Ён сцiснуѓ кулакi. Страляць. Страляць. Страляць. Прыстрэлi гэтага сучынага сына". Дарога крута спускалася да моста. Чырвоны Олiвер убачыѓ маленькую фiгурку над галовамi салдат. Здавалася, яно танчыла ѓ паветры над iх галовамi.

Калi б Рэд не адпомсцiѓ рабочым тады ѓ Лэнгдоне... калi б у яго не аслабелi каленi тады, у той, на яго думку, вырашальны момант у яго жыццi... потым пазней, калi ён быѓ з маладым чалавекам у якога быѓ пранцы - чалавек, якога ён сустрэѓ на дарозе... ён умоѓчаѓ аб сямi далярах у той раз - ён зманiѓ аб гэтым.

Раней той ранiцай ён спрабаваѓ выслiзнуць з камунiстычнага лагера. Ён склаѓ коѓдру, якую дала яму Молi Сiбрайт, i акуратна паклаѓ яе на зямлю каля дрэва...

А потым -

У лагеры наступiла хваляванне. "Гэта не мая справа", - сказаѓ ён сабе. Ён спрабаваѓ пайсцi. Яму гэта не ѓдалося.

Ён не мог.

Калi натоѓп страйкоѓцаѓ лiнуѓ да моста, ён пайшоѓ за iм. Iзноѓ узнiкла дзiѓнае пачуццё: "Я з iх i не з iх..."

...як падчас дужання пры Лэнгдоне.

.. чалавек такi дурань...

"...гэта не мая барацьба... гэта не маё пахаванне...

"... гэта... гэта барацьба ѓсiх людзей... гэта прыйшло... гэта непазбежна".

.. гэта...

"... гэта не..."

На мосце, калi малады камунiстычны лiдэр адступiѓ да забастоѓшчыкаѓ, Руды Олiвер рушыѓ наперад. Ён прабiраѓся скрозь натоѓп. Насупраць яго стаяѓ яшчэ адзiн малады чалавек. Гэта быѓ Нэд Соер.

- ...Якое права ён меѓ... сукiн сын?

Магчыма, чалавеку давядзецца гэта зрабiць - у такi час яму даводзiцца ненавiдзець, перш чым ён зможа дзейнiчаць. У Рэдзе ѓ той момант таксама было полымя. Унутры раптоѓна ѓзнiкла лёгкае паленне. Ён убачыѓ недарэчнага маленькага прадаѓца канцылярскiх тавараѓ, якi танцуе на дарозе за салдатамi. Ён таксама нешта ѓяѓляѓ?

У Лэнгдоне жылi жыхары яго горада, яго суайчыннiкi. Магчыма, менавiта думкi аб iх прымусiлi яго зрабiць крок наперад.

Ён думаѓ -

Нэд Соер падумаѓ: "Яны не збiраюцца гэтага рабiць", - падумаѓ Нэд Соер якраз перад тым, як Рэд выйшаѓ наперад. "Яны ѓ мяне ёсць", - падумаѓ ён. "У мяне ёсць нахабства. У мяне ёсць гэта на iх. У мяне ёсць iх каза.

Ён патрапiѓ у абсурднае становiшча. Ён ведаѓ гэта. Калi б адзiн з нападаючых выйшаѓ зараз наперад, з мастка, яму давялося б яго застрэлiць. Не вельмi прыемная справа - страляць у iншага чалавека, магчыма, бяззбройнага. Што ж, салдат ёсць салдат. Ён пагражаѓ, i людзi ягонай роты пачулi гэтую пагрозу. Камандзiр салдат не можа аслабнуць. Калi б адзiн з нападаючых не выступiѓ у блiжэйшы час наперад, не раскрыѓ бы свой блеф... калi б гэта быѓ проста блеф... з iм было б усё ѓ парадку. Нед крыху памалiѓся. Ён хацеѓ звярнуцца да страйкоѓцаѓ. "Не. Не рабi гэтага, - яму хацелася плакаць. Ён пачаѓ крыху дрыжаць. Яму стала сорамна?

Гэта магло доѓжыцца ѓсяго хвiлiну. Калi б ён выйграѓ, яны вярнулiся б у свой лагер.

Нiхто з нападаючых, за выключэннем жанчыны Молi Сiбрайт, не ведаѓ Рэда Олiвера. Ён не бачыѓ яе той ранiцай у натоѓпе страйкоѓцаѓ, але ведаѓ пра яе. - Iду ѓ заклад, што яна тут - шукае. Яна стаяла ѓ натоѓпе сярод страйкоѓцаѓ, яе рука сцiскала палiто камунiстычнага лiдэра, якi хацеѓ зрабiць тое, што зараз рабiѓ Чырвоны. Калi Руды Олiвер ступiѓ наперад, яе рукi апусцiлiся. "Бог! Глядзець!" усклiкнула яна.

Рэд Олiвер выйшаѓ з лiку нападаючых. "Ну i чорт", - падумаѓ ён. "Якога чорта", - падумаѓ ён.

"Я дурны асёл", - падумаѓ ён.

Нед Соер таксама так думаѓ. "Якога чорта", - падумаѓ ён. "Я дурны асёл", - падумаѓ ён.

"Навошта мне залазiць у такую яму? Я выставiѓ сябе дурнем.

"Няма мазгоѓ. Нiякiх мазгоѓ". Ён мог бы прымусiць сваiх людзей кiнуцца наперад - з прымкнутымi штыкамi, кiдаючыся на страйкоѓцаѓ. Ён мог бы iх адолець. Iм давялося б уступiць дарогу i вярнуцца ѓ свой лагер. "Чортаѓ дурань, вось хто я", - падумаѓ ён. Яму хацелася плакаць. Ён прыйшоѓ у лютасць. Яго гнеѓ супакоiѓ яго.

"Чорт", - падумаѓ ён, падымаючы рэвальвер. Рэвальвер загаварыѓ, i Руды Олiвер iрвануѓся наперад. Нэд Соер цяпер выглядаѓ крутым. Пасля маленькi прадавец канцылярскiх тавараѓ з Берчфiлда сказаѓ пра яго: "Я вам вось што скажу, - сказаѓ ён, - ён быѓ круты, як агурок". Руды Олiвер быѓ забiты адразу. Наступiла хвiлiна маѓчання.

З вуснаѓ жанчыны пачуѓся крык. Гэта сарвалася з вуснаѓ Молi Сiбрайт. Застрэлены мужчына быѓ тым самым маладым камунiстам, якога яна ѓсяго некалькi гадзiн таму знайшла тым, хто сядзеѓ цiха, у цiхiм лесе ѓдалечынi ад гэтага месца. Яна з натоѓпам iншых мужчын i жанчын з лiку працоѓных iрванулася наперад. Нед Соер быѓ збiты з ног. Яго штурхнулi. Яго збiлi. Пасля было сказана - гэта было пад прысягай прадаѓцом канцылярскiх тавараѓ у Берчфiлдзе i двума намеснiкамi шэрыфа, - што камандзiр салдат не страляѓ у тую ранiцу да таго часу, пакуль не напалi камунiсты. Былi i iншыя стрэлы... некаторыя стрэлы зыходзiлi з забастоѓшчыкаѓ... многiя з забастоѓшчыкаѓ былi горцамi... у iх таксама была зброя...

Салдаты не стралялi. Нед Соер захаваѓ розум. Хоць яго збiвалi з ног i штурхалi, ён падняѓся на ногi. Ён прымусiѓ салдат дубiнiць зброю. Многiя з забастоѓшчыкаѓ былi збiты з ног у вынiку iмклiвага наступлення салдат. Некаторыя былi збiтыя i ѓ сiняках. Страйкоѓцаѓ адагналi цераз мост i праз дарогу ѓ лагер, а пазней у тую ж ранiцу ѓсiх траiх лiдэраѓ, з некалькiмi страйкоѓцамi, усiх збiтых... у якiх былi сiнякi i ѓ якiх былi такiмi дурнямi, што засталiся ѓ лагеры... многiя беглi ѓ пагоркi за лагерам... былi вывезены з берга пазней былi прыгавораны да турэмнага зняволення. Цела Рэда Олiвера было адпраѓлена дадому да яго мацi. У кiшэнi ѓ яго было лiст ад яго сябра Нiла Брэдлi. Гэта быѓ лiст аб Нiле i яго каханнi да школьнай настаѓнiцы - амаральны лiст. Гэта быѓ канец камунiстычнай забастоѓкi. Праз тыдзень млын у Берчфiлдзе зноѓ пачаѓ працаваць. Не было нiякiх праблем з прыцягненнем вялiкай колькасцi працоѓных.

Рэд Олiвер быѓ пахаваны ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя. Яго мацi адправiла яго цела дадому з Берчфiлда, i многiя жыхары Лэнгдона прыйшлi на пахаванне. Хлопчык - малады чалавек - запомнiѓся там такiм слаѓным хлопчыкам - разумным хлопчыкам - выдатным гульцом у мяч - яго забiлi падчас камунiстычнага бунту? "Чаму? Што?"

Цiкаѓнасць прывяло жыхароѓ Лэнгдона на пахаванне Рэда. Яны былi збянтэжаныя.

"Што, малады Рэд Олiвер камунiст? Я не веру ѓ гэта".

Этэль Лонг з Лэнгдона, цяпер мiсiс Том Рыдл, не пайшла на пахаванне Рэда. Яна сядзела дома. Пасля замужжа яна i яе муж не казалi пра Рэда i не казалi пра тое, што здарылася з iм у Берчфiлдзе, у Паѓночнай Каралiне, але аднойчы ѓначы, улетку 1931 гады, праз год пасля пахаванняѓ Рэда, калi адбыѓся раптоѓная моцная навальнiца - сапраѓды такая ж, як у тую ноч, калi Эдт паехаѓ у Эдтэн на машыне. Была позняя ноч, i Том Рыдл быѓ у сваiм офiсе. Калi ён прыйшоѓ дадому, дождж барабанiѓ па сценах яго дома. Ён сеѓ чытаць газету. Бескарысна ѓключаць радыё. Радыё ѓ такую ноч бескарысна - занадта шмат перашкод.

Гэта адбылося - яго жонка сядзела побач з iм i чытала кнiгу, але раптам устала. Яна пайшла i ѓзяла плашч. Цяпер у яе была ѓласная машына. Калi яна падышла да дзвярэй, Том Рыдл падняѓ вочы i загаварыѓ. - Якога чорта, Этэль, - сказаѓ ён. Яна збялела i не адказала. Том рушыѓ услед за ёй да дзвярэй дома i ѓбачыѓ, як яна бегла праз двор да гаража Рыдла. Вецер церабiѓ галiны дрэѓ над галавой. Iшоѓ моцны дождж. Раптам блiснула маланка i раскацiѓся гром. Этэль выгнала машыну з гаража i з'ехала. Дзень быѓ ясны. Верхняя частка аѓтамабiля была апушчана. Гэта была машына спартовай мадэлi.

Том Рыдл так i не расказаѓ сваёй жонцы аб тым, што адбылося той ноччу. Нiчога асаблiвага не адбылося. Этэль на шалёнай хуткасцi паехала на сваёй машыне з горада ѓ вёску.

Плотва ѓ Лэнгдоне, штат Джорджыя, - гэта пясчана-глiняныя дарогi. У добрае надвор'е гэта гладкiя i добрыя дарогi, але ѓ волкае надвор'е яны падступныя i ненадзейныя. Дзiѓна, што Этэль не забiлi. Яна люта праехала на сваёй машыне некалькi мiль па прасёлкавых дарогах. Шторм працягваѓся. Машыну вынесла на праезную частку i вынесла за межы дарогi. Гэта было ѓ канаве. Яно выскачыла. Аднойчы яна проста не змагла перайсцi мост.

Яе ахапiла нейкая лютасьць, як быццам яна ненавiдзела машыну. Яна была наскрозь мокрай, i яе валасы былi ѓ бязладзiцы. Яе спрабавалi забiць? Яна не ведала, дзе знаходзiцца. Аднойчы падчас паездкi той ноччу яна ѓбачыла мужчыну, якi iшоѓ па дарозе i нёс лiхтар. Ён крычаѓ на яе. "Iдзi да чорта!" - крычала яна. Насамрэч гэта краiна мноства бедных фермерскiх хатак, i час ад часу, калi зiхацела маланка, яна магла бачыць хату недалёка ад дарогi. У цемры было некалькi далёкiх агнёѓ, падобных на зоркi, што ѓпалi на зямлю. У адным доме недалёка ад горада за дзесяць мiляѓ ад Лэнгдона яна пачула, як тоне жанчына.

Яна змоѓкла i вярнулася ѓ дом мужа ѓ тры гадзiны ночы. Том Рыдл пайшоѓ спаць. Ён быѓ пранiклiвым i здольным чалавекам. Ён прачнуѓся, але нiчога не сказаѓ. Ён i яго жонка спалi ѓ розных пакоях. У той вечар ён не расказаѓ ёй пра яе паездку, а потым не спытаѓ, дзе яна была.

КАНЕЦ

Оставить комментарий
Размещен: 07/01/2026, изменен: 07/01/2026. 3249k. Статистика.
Роман: Приключения, Фантастика, Фэнтези

Связаться с программистом сайта.
Новые книги авторов СИ, вышедшие из печати:
О.Болдырева "Крадуш. Чужие души" М.Николаев "Вторжение на Землю"
Как попасть в этoт список

Кожевенное мастерство | Сайт "Художники" | Доска об'явлений "Книги"

Рыбаченко Олег Павлович ДзецI Супраць Чараѓнiкоѓ

Рыбаченко Олег Павлович
ДзецI Супраць Чараѓнiкоѓ