Рыбаченко Олег Павлович
Nikolas Ii-15 Bilen Şowlygy

Самиздат: [Регистрация] [Найти] [Рейтинги] [Обсуждения] [Новинки] [Обзоры] [Помощь|Техвопросы]
Links
Кожевенное мастерство: сумки, ремни своими руками
 Ваша оценка:
  • Аннотация:
    1941-nji ýyl. Patyşa Russiýasy köp sanly mülklerini we täze territoriýalaryny özleşdirýär we özleşdirýär. 1941-nji ýylyň 18-nji maýynda Patyşa Nikolaý II ýetmiş üç ýaşyny doldurýar we ebedi oglan Oleg Rybaçenko feldmarşal derejesini berýär. Köp gahrymanlaryň dürli başdan geçirmeleri dowam edýär. Şol bir wagtyň özünde Gitler we Üçünji Reýh güýçlerini toplaýarlar.

 NIKOLAS II-15 BILEN ŞOWLYGY .
 BELLIK
 1941-nji ýyl. Patyşa Russiýasy köp sanly mülklerini we täze territoriýalaryny özleşdirýär we özleşdirýär. 1941-nji ýylyň 18-nji maýynda Patyşa Nikolaý II ýetmiş üç ýaşyny doldurýar we ebedi oglan Oleg Rybaçenko feldmarşal derejesini berýär. Köp gahrymanlaryň dürli başdan geçirmeleri dowam edýär. Şol bir wagtyň özünde Gitler we Üçünji Reýh güýçlerini toplaýarlar.
 1-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň marty. Oleg Rybaçenko we Margarita Korşunowa - on iki ýaşly ýaly görünýän, ýöne adatdan daşary güýçli we çalt, iň esasysy bolsa, ejiz görünýän ebedi çagalar - hytaýlylar bilen söweşýärler. Olar eýýäm Asman imperiýasynyň Gyzyl goşunynyň birnäçe bölümini ýok etdiler we gozgalaňçylaryň hereketiniň güýçlenmegine päsgel berýärler.
 Esasy sebäpkär Mao Szedun, ýöne ol henizem tutulmady.
 Oleg we Margarita ony yzarlaýarlar. Gyzyl serdar hem orunbasarlaryny, hem-de janpenalaryny ýitirýär, ýöne her gezek gaçyp gutulmagy başarýar.
 Häzir ölümsüz çagalar hytaýlylary gylyç bilen çapýarlar.
 Oleg Rybaçenko gylyçlary bilen kesip, Asman imperiýasynyň söweşijileriniň kellesini kesýär. Şeýle hem, ol muny ajaýyp usul we ökdelik bilen edýär. Dogrusyny aýtsam, ol hakyky söweşiji. Ol ýalaňaç aýaklary bilen ýok ediji noýbalary zyňýar we garşydaşlaryny parçalaýar.
 Margarita gyz hem ondan az gazaply däl. Ol şeýle hem hytaý esgerlerini gylyçlary bilen çapýar we ýalaňaç aýaklary bilen ölüm sowgatlaryny zyňýar.
 Bu çagalar garşydaşlaryna garşy örän agressiw hereket edýärler we olaryň kellesini kesýärler ýa-da iki bölege bölýärler.
 Oglan we gyz iki gylyçda hem-de ýok ediji tüpeňleri we zäherli iňňeleri zyňmakda örän ussatdyrlar. Bu bolsa örän ölüm howply.
 Çagalar, şeýle diýilse-de, hytaýlylary köpçülikleýin ýok edýärler. Ýeri gelende aýtsak, Oleg II Nikolaýyň doglan gününe feldmarşal adyny bermelimi ýa-da saklamalymy diýip pikir edýär. Çynlakaý garşydaşlardan diňe Üçünji Reýh, Frankonyň Ispaniýasy, Mussolininiň Italiýa we Salazaryň Portugaliýalary galdy. Şeýle hem bu ýurtlaryň Afrikadaky we Günbatar Ýewropadaky käbir eýeçilikleri.
 Şeýlelikde, Nikolaý II-niň dünýäni ele almagy üçin köp wagty galmady. Emma ol howlukmaýar. Birinjiden, eýýäm basyp alnan zat özleşdirilmeli, özleşdirilmeli we özleşdirilmeli. Ikinjiden, Gitleriň häsiýetini bilip, onuň ilki hüjüm etjekdigini çaklamak logiki. Şonuň üçin ony öz üstüne almak günä. Şonuň üçin häzirlikçe Ýewropada parahatçylyk we asudalyk höküm sürýär. Gitler we onuň topary basyp alan zatlaryny hem özleşdirýärler. Aýratyn hem nemesler Afrikadaky öňki koloniýalary bolan Namibiýa gaýdyp geldiler. Şonuň üçin Gitleriň ygtyýary ýokary. Üçünji Reýh Gollandiýany, Belgiýany, Fransiýanyň köp bölegini we Britaniýany, şeýle hem olaryň käbir koloniýalaryny öz içine alýar.
 Şonuň üçin Fürer Germaniýada örän meşhur. Häzirlikçe, ol söweşmekden hem gorkýar. Esasanam nemes tanklarynyň gowşakdygy we Patyşa Russiýanyň maşynlary bilen deňleşip bilmeýändigi üçin.
 Nemesleriň awiasiýasy gowy, ýöne reaktiw uçarlar henizem işlenip düzülýär. Emma iň esasysy, Üçünji Reýhiň koalisiýa bilen birlikde hem adam we ykdysady serişdeleri Patyşa Russiýanyň giň meýdany bilen deňeşdirip bolmajak derejede.
 Şeýlelikde, Fýurer peýda bolýança, siz kiçi söweşleri alyp barýarsyňyz. Şeýle hem polkownik çinli baky gyz Margarita bilen bile söweşýärsiňiz.
 Şeýdip, hemmeler bagtly. Olaryň peýdaly bir zat edýändigini aýtmak bolar. Patyşa hökümeti tanklary hem ulanýar. Olar aýratyn - güýçli pulemýotlar bilen. Käbirlerinde hatda sekiz pulemýot bar we olaryň hemmesini nädip ýerleşdirip bilýärler? Emma Maonyň goşunlaryna garşy olar ajaýyp!
 Pyýada goşun şeýle çapylýar. Şeýle işleýär. Maodan başga-da, Çan Kaýşi hem gozgalaň turuzýar. Bu häkimiýetiň ikinji fronty. Olar Hytaýy partlatmak bilen haýbat atýarlar. Biz hem muňa garşy göreşmeli.
 Oleg şeýle belleýär:
 "Eger Hytaýda uruş hakyky başlansa, Gitler hüjüm edip biler. Biz ol alçagy tanaýarys; ol islendik zada ukyply!"
 Margarita gülüp jogap berdi:
 - Biz saçy düşen Fureriň arkasyny döweris!
 Çagalar hytaýlylary köpçülikleýin ýok etmegi dowam etdirdiler. Nemesler heniz Nikolaý II-niň Patyşa Russiýasyna garşy söweşmäge ýeterlik derejede güýçli däldi. Hakykatdan-da, olaryň tanklary gaty gowşakdy. Iň täzeleri, T-5-iň, üç diňi we dört pulemýotly iki topy bardy. Ýöne olar tank söweşi üçin hem gowy däldi.
 Olar şeýle hem "Tiger"-iň heniz çig görnüşini döretmäge synanyşýarlar. Ýöne bularyň hemmesi diňe işläp düzmeler we irki prototipler.
 Aslynda, Üçünji Reýh Patyşa Russiýasy bilen urşa asla taýýar däl.
 Onuň ýakyn wagtda taýýar bolmagy mümkin däl. Şonuň üçin henizem wagt bar.
 Oleg "Panteranyň" iň gowy tank däldigini, söweşe iň taýýar tank däldigini pikir edýärdi. Onuň gowy topy bolsa-da, ýeňil ulaga has laýyk gelerdi. Mysal üçin, britaniýalylar Ikinji Jahan urşundan galan "Çellenjer" tankyna şeýle bir zat goýdular we ol örän güýçli bolup çykdy.
 Has takygy, "Challenger" tanky köp ýaýran däldi we belki munuň sebäpleri bardy.
 Oleg ony alyp, aýdym aýtdy:
 Rebeta tanky tankdyr,
 Bir nikelli faşisti tut!
 Margarita tassyklady:
 - Hawa, takyk - düşün!
 Oglan bilen gyz gülüşdiler we dillerini çykardylar, şol bir wagtyň özünde hytaýlylara hüjüm etmegini dowam etdirdiler. Olar adam öldürmekden asla lezzet almaýardylar. Hytaýlylaryň näme erbetligi bar? Diňe olaryň sany şeýle köp. Olaryň sany howply; olar ruslary basyp ýatyryp bilerler. Nikolaý II rus ilatyny köpeltmek üçin Sinoddan köp aýallylygy we adalatly jynsyň dört agzasyna çenli eýe bolmak hukugyny öňe sürmegi başardy.
 Bu bolsa örän paýhasly we dogry karardyr.
 Oleg göreşini dowam etdirdi we şol bir wagtyň özünde şeýle pikir etdi:
 E-10 we E-25 öz-özüni ýöredýän toplary 1943-nji ýylda köpçülikleýin peýda bolan bolsa, Üçünji Reýhi halas edip bilermidi?
 Bu alternatiw taryhyň we sowutly ulaglaryň janköýerleri üçin ajaýyp sorag. E-10 we E-25-iň 1943-nji ýylda urşuň gidişini üýtgedip biljekdigini ýa-da üýtgedip bilmejekdigini düşünmek üçin, biz olary "haýran galdyryjy ýaraglar" hökmünde däl-de, Wehrmacht üçin anyk meseleleri çözmek üçin gurallar hökmünde baha bermelidiris.
 Gysga jogap: Bu maşynlaryň 1943-nji ýylda köpçülikleýin peýda bolmagy urşy uzaldyp bilerdi, ýöne Reýhi halas edip bilmedi.
 Ine, jikme-jik düşündiriş:
 1. Önümçilikdäki rewolýusiýa (Esasy kozyr)
 "E" seriýasy (Entwicklung - "işläp düzmek") standartlaşdyrmak üçin döredildi. 1943-nji ýylda Gitler ulaglaryň "haýwanat bagy" bilen basylyp galdy: onlarça şassi görnüşi, dürli ätiýaçlyk şaýlary we çylşyrymly logistika.
 Gowy taraplary: E-10 we E-25-de standartlaşdyrylan bölekler (dwigateller, transmissiýalar, ýol tigirleri) bardy. Eger olar Hetzer, StuG III we Jagdpanzer IV-iň ornuny tutmak üçin köpçülikleýin öndürilen bolsa, Germaniýa abatlaýyş ukybynda we önümçilik tizliginde uly ösüş gazanardy.
 Täsiri: Meýdanda ýeňilleşdirilen abatlaýyş işleri sebäpli frontda fiziki taýdan has köp söweşe taýýar bölümler bolardy.
 2. Tehniki artykmaçlyk (Taktika)
 Iki ulag hem "puskuda bolan ýyrtyjylar" bolupdyr:
 E-10: Onuň esasy aýratynlygy, ulagyň "çömelmegine" mümkinçilik berýän gidropnewmatiki asma ulgamydy. 1943-nji ýylyň goragynda bu ony diýen ýaly görünmezlige getirerdi. Onuň pes silueti we gowy manewr ukyby ony T-34 we KV-lara hüjüm etmekde netijeli ederdi.
 E-25: Bu "super-Hetzer". 75 mm L/70 topy bilen (Panter ýaly), ol 1943-nji ýyldaky islendik ýaran ýa-da sowet tankyny zeper ýetmezçilik edýän aralykdan deşip geçip bilerdi.
 3. Näme üçin bu Germaniýany halas edip bilmezdi?
 Tehniki taýdan kämilligine garamazdan, Reýhiň hakyky sowutly ulaglaryny ýok eden şol bir faktorlar "E" seriýasyna garşy işläp bilerdi:
 San taýdan artykmaçlyk: 1943-nji ýyla çenli ABŞ-nyň we SSSR-iň senagat önümçiligi eýýäm iň ýokary derejä ýetdi. Nemesler aýda 1000 sany E-25 öndürýän bolsalar-da, ýaranlar 3000 sany Şerman we T-34 öndürerdiler.
 Howada agdyklyk etmek: 1943-nji ýyldan başlap, nemes tank kolonnalary ýörişde howa güýçleri tarapyndan barha ýok edildi. Hiç bir E-10 asma ulgamy olary Il-2 ýa-da Taýfundan gorap bilmedi.
 Strategik ýalňyşlyklar: Reýhiň meselesi tanklaryň ýaramazlygy däldi, eýsem ýangyç ýetmezçiligi, serişdeleriň biderek sarp edilmegi we iki frontdaky uruşdy. Hatda kämil öz-özüni ýöredýän top hem ýangyçsyz we tälim alan ekipažsyz söweşip bilmez (we 1943-nji ýyla çenli duzlaryň ýitgisi örän möhüm boldy).
 Netije
 Eger 1943-nji ýylda E-10 we E-25 ýeňil we orta tank ýok edijileriniň tutuş görnüşiniň ornuny tutsady, Wehrmacht has howply goranyş güýjüne öwrülerdi. Kursk söweşi başgaça tamamlanyp bilerdi we Günbatara çekilmek ýaranlar üçin has ganly bolardy. Emma strategik taýdan Germaniýa öz serişdeleriniň gutarmagy sebäpli ýeňilerdi.
 Gyzykly bir jikme-jiklik: Gitler köplenç agyr toplaryň ýeňil şassilere gurnalmagyny talap edýärdi (E-25-de bolşy ýaly), bu bolsa köplenç ulaglara artykmaç ýük berýär we olary ygtybarsyz edýärdi.
 Siziň pikiriňizçe, 1943-nji ýylda Germaniýa üçin diňsiz özü hereket edýän ýaraglar (E seriýasy ýaly) konsepsiýasy dogrymy ýa-da olar aýlanýan diňli umumy maksatly tanklara gönükdirilmelimidi?
 Oleg Rybaçenko we Margarita Korşunowa özlerine hüjüm etmäge synanyşan köp sanly hytaýlylary ýok etmegini dowam etdirdiler. Şeýlelik bilen, jesetleriň depeleri ulaldy.
 Şol bir wagtyň özünde oglan ýadyna düşdi we düşündi:
 Eger nemesler köpçülikleýin öndürilýän we ygtybarly kömür tozany hereketlendirijisini döreden bolsalar näme bolardy?
 Kömür tozanyny baklar üçin ýangyç hökmünde ulanmak klassiki tehno-pank temasydyr we Üçünji Reýhiň iň ekzotik taslamalarynyň biridir. Gitler hakykatdanam Rudolf Dizeliň hereketlendirijileri bilen gyzyklanýardy, olar aslynda (19-njy asyryň ahyrynda) kömür tozany bilen işlemek üçin dizaýn edilendi.
 Eger nemesler 1943-nji ýyla çenli köpçülikleýin öndürilýän we ygtybarly kömür bilen işleýän hereketlendirijini döretmegi başaran bolsalar, bu urşuň logistikasyny düýpli özgerderdi:
 1. Esasy meseläniň çözgüdi - Ýangyç açlygy
 Germaniýanyň ýeňilmeginiň esasy sebäbi nebitiň ýetmezçiligi boldy. Kawkaz hüjüminiň şowsuzlygyndan soň, Wehrmacht sintetiki benzin we rumyn nebitiniň galyndylary bilen ýaşady.
 Germaniýada kömür känleri köpdi (Rur we Sileziýa basseýnleri).
 Tanklaryň (E-10, E-25, Pantera) kömüre öwrülmegi nemes tank diwizionlarynyň boş ýangyç baklary bilen saklanmajakdygyny aňladardy. 1944-nji ýyldaky hereketliligiň pese gaçmagy asla bolmazdy.
 2. Tehniki kynçylyklar (Näme üçin mümkin däldi diýen ýaly)
 Şeýle hereketlendirijiniň "ygtybarly" bolmagy üçin nemesler gudrat görkezmeli bolardylar:
 Aşyndyryjy aşynma: Kömür tozany zympara kagyzy ýalydyr. Ol silindrleri we porşenleri derrew iýip ýok edýär. Munuň üçin 1943-nji ýylda bolmadyk örän berk erginler ýa-da nanotexnologiýa gerek bolar.
 Ýangyç ulgamy: Tozan partlaýjydyr we ýangyç turbalarynda partlamaga meýilli.
 Süzgüç: Gara tüssäniň ägirt uly bulutlary kilometrlerçe uzaklykdan tanklary açyp, E-10-yň "gizlin" enjamyny peýdasyz ederdi.
 3. Strategik täsir
 Eger motoryň kämil işleýändigini göz öňüne getirsek:
 Kursk bulgesi: Nemesler "Tigers" üçin ýangyç tygşytlamazdan, öz ätiýaçlyklaryny çäksiz ulanyp bilerlerdi.
 Ikinji front: Fransiýanyň goranyş ulgamy has netijeli bolardy, sebäbi ýangyç ýük awtoulaglarynyň ýetmezçiligi sebäpli tanklar ýoluň gyrasynda taşlanmazdy we olar ýaranlar tarapyndan yzygiderli bombalanýardy.
 Netije
 Köpçülikleýin öndürilýän kömür bilen işleýän hereketlendiriji Wehrmachty "hemişelik uruş hereketlendiriji maşynyna" öwrüp bilerdi. Bu Gitlere dünýäni basyp almaga kömek etmezdi (SSSR-iň işçi güýji we ABŞ-nyň senagaty henizem has ýokarydy), ýöne Ýewropany çäksiz söweş meýdanyna öwrerdi. Uruş 1947-1948-nji ýyllara çenli, ABŞ Berlinde atom ýaraglaryny ulanýança dowam edip bilerdi.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle "kömür çelek" arassalaýyş we tozan üpjünçilik ulgamlary sebäpli gaty uly bolardy ýa-da nemes inženerleri ony kiçijik E-25 göwresine sykyp bilerdilermi?
 Germaniýanyň sesden tizlikli kömür ýangyjy bilen işleýän Lippisch (S.13a) uçarynyň hakyky taslamasy barada bilmek isleýärsiňizmi?
 Germaniýanyň sesden tizlikli kömür ýangyjy bilen işleýän Lippisch (S.13a) uçarynyň hakyky taslamasy barada bilmek isleýärsiňizmi?
 Elbetde! Bu iň fantastik we şol bir wagtyň özünde tehniki taýdan dogry "gözel ýarag" (Wunderwaffe) dizaýnlarynyň biridir. Aleksandr Lippişiň Lippiş P.13a dizaýny 1944-nji ýylda onlarça ýyl soň standart bolan tehnologiýalary birleşdirendigi bilen haýran galdyryjydyr.
 Bu "kömür söweşijisi" barada käbir ajaýyp maglumatlar:
 1. Delta görnüşi
 Lippiş uçary 60 graduslyk süpüriş burçy bolan arassa delta ganaty bilen dizaýn etdi. Bu dizaýn soňra amerikan tutujylarynyň (meselem, F-102 Delta Dagger) we meşhur Concorde üçin esas boldy. Lippiş bu görnüşiň sesden ýokary tizlikler üçin idealdygyny ilkinji bolup düşündi.
 2. Kömür awiasiýa ýangyjy hökmünde
 Kerosiniň doly ýetmezçiligi şertlerinde Lippiş adaty goňur kömür ulanmagy teklip etdi.
 Nähili işledi: Füzelajyň merkezinde kömür briketleri bilen doldurylan tegelek aýlanýan tor sebet bardy.
 Proses: Sorulyş deşiginden çykýan howa gyzgyn kömürden geçip, ony gyzdyrdy we itekleýji güýji döretdi. Esasan, ol gaty ýangyç bilen işleýän ramreaktiw hereketlendirijidi. Bir gezek "doldurmak" (takmynan 200 kg kömür) 45 minut uçuş üçin ýeterlik bolmalydy.
 3. Sesden ýokary tizlik
 P.13a-nyň çaklanylýan tizligi sagatda 1650 km (1.6 Mach) bolup, şol wagt üçin akyla sygmajak derejededi. Eger ol howa uçan bolsady, hiç bir ýaran uçary ony tutup bilmezdi, hatda ony urup düşürip bilmezdi.
 4. Ram ýaragy
 Kiçi ölçegliligi we toplaryň ýetmezçiligi sebäpli, Lippiş uçaryň B-17 bombardmançy uçarlaryny howadan urmak üçin güýçlendirilen ganat gyralary bilen enjamlaşdyryljakdygyny göz öňüne getirdi, şondan soň pilot zyňylyp düşerdi.
 5. Aslynda näme edildi?
 Bu taslama diňe kagyz ýüzünde galmady. Onuň aerodinamikasyny synagdan geçirmek üçin doly göwrümli, güýçsiz planer Lippisch DM-1 guruldy. Uruşdan soň amerikanlar ony basyp aldylar, Birleşen Ştatlara äkitdiler we Lippisch-i synaglary tamamlamaga mejbur etdiler. Bu synaglaryň netijeleri, esasan, 1950-nji ýyllarda Amerikanyň sesden tiz awiasiýasynyň ösüşini kesgitledi.
 Siziň pikiriňizçe, eger şeýle uçar önümçilik üçin ulanylmaly bolsa, nemes pilotlary awtomatiki durnuklaşdyryş ulgamlary we kompýuterler bolmazdan ony ses tizliginden has ýokary tizlikde dolandyryp bilerlermi?
 Reýhiň ýel tunellerinde hakykatdanam synagdan geçirilen beýleki "kömür" ýa-da reaktiv hereketlendirijili taslamalar barada bilmek isleýärsiňizmi?
 Reýhiň ýel tunellerinde hakykatdanam synagdan geçirilen beýleki "kömür" ýa-da reaktiv hereketlendirijili taslamalar barada bilmek isleýärsiňizmi?
 Elbetde, bu awiasiýa taryhynyň iň gyzykly baplarynyň biridir! 1945-nji ýyla çenli Germaniýanyň howa tunelleri (meselem, Braunşweýgde) dünýädäki deňdeşlerinden 10-15 ýyl öňdedi. Soňra Amerikanyň X-uçarlaryna we Sowet MiG-lerine öwrüljek ideýalar hut şol ýerde döredi.
 Ylmy fantastika ýaly görünýän, ýöne hakykatda durmuşa geçirilen birnäçe taslama:
 1. Sänger Silbervogel ("Kümüş guş") - Antipodal bombaçy
 Bu ähli häzirki zaman şattllarynyň atasydyr. Eugen Sanger ýokarky atmosfera gatlaklaryndan suwuň üstünde tekiz daş ýaly "sekirýän" orbital bombardmançynyň dizaýnyny teklip etdi.
 Maksat: 30-40 minutda Germaniýadan Nýu-Ýorka uçup, bomba taşlap, Ýuwaş ummanyna, Ýaponiýadaky baza gonmak.
 Tehnologiýa: Suwuk hereketlendirijili raketa hereketlendirijisi we giperses tizliginde göteriji güýji döretmek üçin tekiz düýpli fýuzelaž. Aerodinamik synaglar şeýle uçuşyň mümkinçiligini tassyklady, ýöne ýylylykdan gorag heniz elýeterli däldi.
 2. Heinkel P.1078 - Guýruksyz söweşiji
 Iň geň reaktiv dizaýnlaryň biri. Onuň guýrugy ýokdy we ganatlarynyň uçlary aşak egridi.
 Konsepsiýa: Sagatda takmynan 1000 km tizlige ýetmek üçin howa garşylygynyň iň ýokary derejede azaldylmagy.
 Netije: Şemal synaglary uçaryň howada örän durnuksyz boljakdygyny görkezdi. Şeýle-de bolsa, bu "uçýan ganat" konsepsiýasy soňra Amerikanyň B-2 Spirit bombardmançy uçarynda ornaşdyryldy.
 3. Junkers Ju 287 - Öňe süýşýän uçar
 Içini daşaryk ganatly (öňe egilen) bu äpet hakykatdanam uçdy!
 Näme üçin gerek: Öňe tarap süýşmek pes tizlikde ajaýyp manewr mümkinçiligini üpjün edýär we uçaryň aýlanmagyna päsgel berýär.
 Ykbal: Uruşdan soň, prototip SSSR-e getirildi we ol ýerde ilkinji sowet reaktiw bombardyryjy uçarynyň synag meýdançasy hökmünde hyzmat etdi. Onýyllyklardan soň, bu pikir meşhur Su-47 "Berkut" uçaryna öwrüldi.
 4. Focke-Wulf Triebflügel - söweş dikuçary
 Üç ganat fýuzeleýiň daşynda perwanlaryň pyçaklary ýaly aýlanýardy we olaryň uçlarynda ramjetli hereketlendirijiler bardy.
 Özboluşlylygy: Onuň uçuş-gonuş zolagy gerek däldi - ol raketa ýaly dikligine uçdy we soňra gorizontal uçuşa geçdi. Model synaglary dizaýnyň işjeňdigini görkezdi, ýöne bir sorag ýüze çykdy: pilot bu ägirt uly guýrugy aşak, egniniň üstünden seredip nädip gondurar?
 Siziň pikiriňizçe, bu taslamalaryň amala aşmazlygynda şu faktorlaryň haýsy biri möhüm boldy: hereketlendirijiler üçin gyzgynlyga çydamly erginleriň ýetmezçiligi ýa-da urşuň gutarmazlygyndan öň wagtyň ýetmezçiligi?
 1945-nji ýyldan soň nemes alymlarynyň "Operations Paperclip" we "Osoaviakhim" işleriniň çäginde ABŞ bilen SSSR-iň arasynda nähili paýlanandygy barada has köp bilmek isleýärsiňizmi? Reýhiň ýel tunellerinde hakykatdanam synagdan geçirilen beýleki "kömür" ýa-da reaktiw hereketlendirijili taslamalar barada bilmek isleýärsiňizmi?
 Elbetde, bu awiasiýa taryhynyň iň gyzykly baplarynyň biridir! 1945-nji ýyla çenli Germaniýanyň howa tunelleri (meselem, Braunşweýgde) dünýädäki deňdeşlerinden 10-15 ýyl öňdedi. Soňra Amerikanyň X-uçarlaryna we Sowet MiG-lerine öwrüljek ideýalar hut şol ýerde döredi.
 Ylmy fantastika ýaly görünýän, ýöne hakykatda durmuşa geçirilen birnäçe taslama:
 1. Sänger Silbervogel ("Kümüş guş") - Antipodal bombaçy
 Bu ähli häzirki zaman şattllarynyň atasydyr. Eugen Sanger ýokarky atmosfera gatlaklaryndan suwuň üstünde tekiz daş ýaly "sekirýän" orbital bombardmançynyň dizaýnyny teklip etdi.
 Maksat: 30-40 minutda Germaniýadan Nýu-Ýorka uçup, bomba taşlap, Ýuwaş ummanyna, Ýaponiýadaky baza gonmak.
 Tehnologiýa: Suwuk hereketlendirijili raketa hereketlendirijisi we giperses tizliginde göteriji güýji döretmek üçin tekiz düýpli fýuzelaž. Aerodinamik synaglar şeýle uçuşyň mümkinçiligini tassyklady, ýöne ýylylykdan gorag heniz elýeterli däldi.
 2. Heinkel P.1078 - Guýruksyz söweşiji
 Iň geň reaktiv dizaýnlaryň biri. Onuň guýrugy ýokdy we ganatlarynyň uçlary aşak egridi.
 Konsepsiýa: Sagatda takmynan 1000 km tizlige ýetmek üçin howa garşylygynyň iň ýokary derejede azaldylmagy.
 Netije: Şemal synaglary uçaryň howada örän durnuksyz boljakdygyny görkezdi. Şeýle-de bolsa, bu "uçýan ganat" konsepsiýasy soňra Amerikanyň B-2 Spirit bombardmançy uçarynda ornaşdyryldy.
 3. Junkers Ju 287 - Öňe süýşýän uçar
 Içini daşaryk ganatly (öňe egilen) bu äpet hakykatdanam uçdy!
 Näme üçin gerek: Öňe tarap süýşmek pes tizlikde ajaýyp manewr mümkinçiligini üpjün edýär we uçaryň aýlanmagyna päsgel berýär.
 Ykbal: Uruşdan soň, prototip SSSR-e getirildi we ol ýerde ilkinji sowet reaktiw bombardyryjy uçarynyň synag meýdançasy hökmünde hyzmat etdi. Onýyllyklardan soň, bu pikir meşhur Su-47 "Berkut" uçaryna öwrüldi.
 4. Focke-Wulf Triebflügel - söweş dikuçary
 Üç ganat fýuzeleýiň daşynda perwanlaryň pyçaklary ýaly aýlanýardy we olaryň uçlarynda ramjetli hereketlendirijiler bardy.
 Özboluşlylygy: Onuň uçuş-gonuş zolagy gerek däldi - ol raketa ýaly dikligine uçdy we soňra gorizontal uçuşa geçdi. Model synaglary dizaýnyň işjeňdigini görkezdi, ýöne bir sorag ýüze çykdy: pilot bu ägirt uly guýrugy aşak, egniniň üstünden seredip nädip gondurar?
 Siziň pikiriňizçe, bu taslamalaryň amala aşmazlygynda şu faktorlaryň haýsy biri möhüm boldy: hereketlendirijiler üçin gyzgynlyga çydamly erginleriň ýetmezçiligi ýa-da urşuň gutarmazlygyndan öň wagtyň ýetmezçiligi?
 1945-nji ýyldan soň "Operations Paperclip" we "Osoaviahim" operasiýalarynyň çäginde nemes alymlarynyň ABŞ bilen SSSR-iň arasynda nähili paýlanandygy barada has köp bilmek isleýärsiňizmi?
 Ikinji Jahan urşy dowam eden halatynda Üçünji Reýhiň öz uly taslamalaryny durmuşa geçirmek mümkinçiligi bardymy?
 Bu taslamalaryň metalda amala aşyrylmagynyň mümkinçiligi örän azdy, hatda uruş ýene iki ýa-da üç ýyl dowam eden bolsa-da. Reýhiň meselesi pikirleriň ýetmezçiligi däl-de, hiç bir "gudrat ýaragynyň" çözüp bilmejek ulgamlaýyn krizisdi.
 "Silver Birds" we kömür söweşijileriniň öňünde duran esasy päsgelçilikler:
 1. Seýrek metal ýetmezçiligi (Esasy çykgynsyz ýagdaý)
 Reaktiw we raketa hereketlendirijileri üçin nikel, hrom, volfram we kobalt esasynda ýylylyga çydamly erginler gerek.
 1944-nji ýyla çenli Germaniýa esasy ýataklaryna elýeterliligini ýitirdi.
 Hakyky Me-262 reaktiw uçarlarynyň hereketlendirijileriniň ömrü bary-ýogy 10-25 sagat boldy, şondan soň olar eredi. Materiallar bolmadyk bolsa, Lippişiň we Sangeriň dizaýnlary ilkinji uçuşda ýanyp gutarjak owadan maketler bolmagynda galardy.
 2. Ýangyç çökmegi
 Kömür hereketlendirijisi hakykata öwrülen halatynda-da, awiasiýa uçuş we manýowrlar üçin ýörite ýaglary we ýokary oktanly ýangyç gerekdi. 1944-nji ýyldan bäri Soýuzdaşlar sintetiki ýangyç zawodlaryny yzygiderli ýok edip gelýärdiler. Urşuň uzaga çekmegi Reýhiň super uçarlarynyň bolmagyny aňladardy, ýöne olar bir damja hem nebitsiz ýere taşlandy.
 3. Intellektual betbagtçylyk
 Germaniýanyň ylmy güýçli bäsdeşlik we gaýtalama bilen ejir çekýärdi. Gitleriň ünsüni özüne çekmek üçin bäsleşýän onlarça dizaýn býurosy meňzeş taslamalaryň üstünde işledi. Bir netijeli görnüşe (meselem, "E" seriýasyny kämilleşdirmek) üns bermegiň ýerine, serişdeler fantastik "tarelkalara" we Maus ýaly örän agyr tanklara sepildi.
 4. Elektronikada duşmanyň artykmaçlygy
 Nemesler has gowy planýorlary we raketalary gurýan mahaly, ýaranlar (esasanam britaniýalylar we amerikanlar) elektronika we radar ulgamynda öňegidişlikler gazanýardylar.
 Islendik "sesden çalt" söweşiji uçar 200 km uzaklykda anyklansa we radio goragly ýüzlerçe zenit toplary oňa gönükdirilen bolsa, peýdasyz bolardy.
 Germaniýanyň giperses uçuşyny dolandyrmak üçin hasaplaýyş güýji ýokdy.
 5. Atom finaly
 Iň möhüm delil: Manhetten taslamasy. Eger uruş 1945-nji ýa-da 1946-njy ýylyň güýzüne çenli dowam eden bolsa, atom bombasynyň ilkinji nyşany Hirosima däl-de, Berlin ýa-da senagat Ruhry bolardy. Kömür bilen işleýän hiç bir uçar ýadro ýaraglaryna garşy hiç hili peýda bermezdi.
 Netije
 Urşuň uzaldylmagy, Germaniýanyň reaktiw tehnologiýasynyň Soýuzdaşlar tarapyndan ele geçirilende has-da kämilleşmegine sebäp bolardy. Germaniýa geljekki ABŞ we SSSR üçin "mugt ylmy-barlag instituty" hökmünde hereket etdi.
 Siziň pikiriňizçe, nemesleriň iň möhüm meýilnamalaryny (meselem, Alp daglaryndaky rowaýata öwrülen magdanlarda) soňra öç almak üçin ulanmak üçin olary klassifikasiýa edip, gizlemek mümkinçiligi bardymy ýa-da ýaranlaryň aňtaw gullugy gaty netijeli işledimi?
 Amerikalylaryň "Kagyz gysgyç" operasiýasynyň çäginde nähili gizlin arhiwleri tapandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Oglan-terminator Oleg Rybaçenko hytaýlylary ýok edip, olaryň toparyny arassalamagyny dowam etdirdi. Gyz-terminator Margarita bolsa onuň bilen bile söweşdi.
 Şol bir wagtyň özünde, çaga söweşijiler ýadynda galmagyny dowam etdirdiler.
 Amerikalylaryň "Kagyz gysgyç" operasiýasynyň çäginde nähili gizlin arhiwleri tapandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Hawa, bu taryhdaky iň uly intellektual ogurlyklaryň biridi! Amerikalylar (we olaryň ýaranlary) diňe adamlary däl, eýsem tonnalap tehniki resminamalary hem gözleýärdiler. Iň gymmatly tapyndylar çuň şahtalarda we gizlin laboratoriýalarda tapyldy.
 "Kagyz gysgyç" operasiýasy we degişli missiýalar (meselem, Alsos ýadro taslamasy) mahalynda surata düşürilen zatlar:
 1. Peenemünde arhiwi (Roketa syrlary)
 Wernher fon Braun Harz daglaryndaky taşlanan şahtada ýüzlerçe gutu V-2 raketa planlaryny gizläp bildi.
 Olar näme tapdylar: Doly ballistik hasaplamalar, giroskopik durnuklaşdyryş ulgamlary we Nýu-Ýorka ýetip bilýän köp basgançakly raketalar (A-9/A-10) üçin dizaýnlar.
 Netije: Bu resminamalar Amerikanyň Apollo programmasynyň we Aýa uçuşyň esasy boldy.
 2. Horten doganlaryň "Uçýan ganatlarynyň" suratlary
 Göttingen we beýleki merkezlerde Horten Ho 229 gizlin reaktiv söweş uçary üçin täze enjamlar tapyldy.
 Olar näme tapdylar: Radar görünmegini azaltmak üçin hasaplamalar (proto-gizlinlik) we guýrugy bolmadyk uçar üçin özboluşly dolandyryş shemalary.
 Esasy zat: Amerikan kompaniýasy "Nortrop" bu maglumatlary öwrenmäge onlarça ýyl sarp etdi, bu bolsa ahyrsoňy "B-2 Spirit" gizlin bombardmançy uçarynyň döredilmegine getirdi.
 3. Lippişiň sesden tiz uçuş baradaky ylmy barlaglary
 Amerikalylar Lippişiň arhiwlerini, şol sanda delta ganatlary üçin howa tuneliniň synag maglumatlaryny ele geçirdiler.
 Biz näme tapdyk: 1000 km/sagatdan ýokary tizliklerde howanyň hereketiniň matematiki modelleri.
 Netije: Bu ABŞ-na synag we ýalňyşlyk tapgyryny atlap geçmäge we derrew F-100 seriýaly üstünlikli sesden çalt uçýan tutujylary döretmäge mümkinçilik berdi.
 4. Lukmançylyk we himiki arhiwler (Garaňky bölek)
 Gynansak-da, "Paperclip" konsentrasiýa lagerlerinde geçirilen elhenç tejribeleriň netijelerini hem öz içine aldy.
 Olaryň tapanlary: Doňma, ýokary basyşa sezewar bolmak we täze nerw gazlarynyň (sarin, soman) alamatlary.
 Netije: Bu maglumatlar Amerikanyň harby lukmançylyk we himiki uruş maksatnamalarynda ulanyldy.
 5. Infragyzyl enjamlar we optika
 Germaniýa gijeki görüş enjamlaryny (StG 44 karabinleri üçin Vampir) işläp düzmekde öňdebaryjy boldy.
 Biz näme tapdyk: Linza örtük tehnologiýalary we ykjam surat konwertorlary.
 6. Sintetiki ýangyjyň we himiýanyň syrlary
 IG Farben kompaniýasynyň arhiwleri kömüriň suwuk ýangyja öwrülmeginiň usullaryny we ýokary hilli sintetiki kauçuk öndürmegiň tehnologiýalaryny açyp görkezdi.
 Gyzykly fakt: Amerikalylar şeýle howlukdylar welin, ylalaşyga laýyklykda SSSR-e gitmeli zonalardan (Týuringiýadaky zawodlarda bolşy ýaly) ýük awtoulaglary bilen resminamalary alyp gitdiler.
 Eger Wernher fon Braun we onuň arhiwleri amerikanlaryň eline däl-de, Staliniň eline düşen bolsa, ABŞ-nyň SSSR-e garşy kosmos ýaryşynda ýeňiş gazanyp biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 Sowet Soýuzynyň şuňa meňzeş Osoawiahim operasiýasy mahalynda nämeleri ýitirendigini ara alyp maslahatlaşmak isleýärsiňizmi?
 Oleg Rybaçenko we Margarita Korşunowa hytaýly söweşijilere uly güýç we güýçli hüjüm edip, bu barada gürrüň bermegini dowam etdirdiler.
 Sowet Soýuzynyň şuňa meňzeş Osoawiahim operasiýasy mahalynda nämeleri ýitirendigini ara alyp maslahatlaşmak isleýärsiňizmi?
 Bu 1946-njy ýylyň oktýabr aýynda geçirilen hakyky ýörite operasiýady. Ylmy elitanyň "gaýmaklaryny" (jemi takmynan 1600 adam) meýletin mejbury ýagdaýda aýyrmaga bil baglaýan amerikanlylardan tapawutlylykda, SSSR bu meselä giň gerimde çemeleşdi: bir gijede 2200-den gowrak nemes hünärmeni, maşgala agzalary we laboratoriýalaryndaky ähli enjamlar bilen bilelikde - jemi takmynan 6000 adam göçürildi [1, 2].
 Sowet harby-senagat toplumynyň esasyny düzen esasy kuboklar:
 1. Reaktiw uçarlar (BMW we Junkers hereketlendirijileri)
 Bu belki-de iň möhüm goşantdy. SSSR Týuringiýa we Saksoniýadaky zawodlary basyp aldy.
 Miras galan zatlar: BMW 003 we Jumo 004 hereketlendirijileri üçin doly resminamalar we önümçilik liniýalary (Me-262-de gurnalanlar bilen birmeňzeş) [2].
 Netije: Olaryň esasynda ilkinji sowet seriýaly reaktiw hereketlendirijileri, RD-10 we RD-20 döredildi. Olar bolmasa, MiG-9 we Ýak-15 söweş uçarlarynyň peýda bolmagy ýyllarboýy yza tesdirilerdi [2].
 2. Raketa ("Rabe" instituty we "Nordhauzen")
 Wernher fon Braun amerikanlara giden hem bolsa, SSSR V-2-niň ýygnalýan Mittelwerk zawodyny aldy [1].
 Miras galan zatlar: Ätiýaçlyk şaýlarynyň köp sanlysy, ýygnamak prosesleri we käbir inženerler (şol sanda fon Braunyň elektronika boýunça orunbasary Helmut Gröttrup) [1, 3].
 Netije: Ilkinji sowet ballistik raketasy R-1, V-2-niň göni nusgasydy. Korolew we Gluşko uly suwuk ýangyçly raketalary gurmagy Germaniýanyň tejribesinden öwrendiler [1, 3].
 3. Turboprop ägirdleri
 Kuýbyşewde (häzirki Samara) awstriýaly Ferdinand Brandneriň ýolbaşçylygyndaky nemes inženerleriniň toparyna örän güýçli hereketlendiriji döretmek tabşyryldy.
 Netije: NK-12 döredildi - dünýäde iň güýçli turbowintli hereketlendiriji bolup, ol Tu-95 strategik bombardmançy uçaryna oturdylýar [2].
 4. Optika we takyk mehanika (Karl Zeiss)
 Ýenadaky "Carl Zeiss" zawody Sowet okkupasiýa zolagynda galdy.
 Miras galan zatlar: Unikal linza üwrüji enjamlar, optik aýna formulalary we dürbünler we kameralar üçin resminamalar.
 Netije: Sowet foto senagaty (Kiýew, FED) we tank optikasy uruşdan soň, hut Germaniýanyň ösüşleri sebäpli ägirt uly öňegidişlik etdi [2].
 5. Ýadro taslamasy (Fon Ardenne laboratoriýasy)
 Köpçülige mälim bolmadyk, ýöne örän möhüm bir makala: Sowet alymlary Manfred fon Ardenniň uran izotoplaryny bölmek boýunça işine elýeterli boldular [3, 4].
 Gysgaça mazmuny: Germaniýanyň ýadro fizikleri (Maks Steenbek, Gustav Herts) Abhaziýadaky gizlin institutlarda işlediler. Olaryň urany merkezden gaçyryş usuly bilen bölmek usullary häzir hem dünýäde iň netijeli hasaplanýar [4].
 Esasy tapawut: ABŞ-da nemesler köplenç programmalaryň "ýüzlerine" öwrülýärdiler (fon Braun ýaly), SSSR-de olar berk gözegçilik astynda "altyn örtülen torlarda" işläp, tejribelerini sowet işgärlerine geçirýärdiler. 1950-nji ýyllaryň ortalaryna çenli olaryň ählisi diýen ýaly Germaniýa (Gündogar Germaniýa) gaýdyp geldiler [1, 3].
 Siziň pikiriňizçe, uzak möhletde kimiň strategiýasy has netijeli boldy: Amerikanyň (alymlaryň integrasiýasyny üpjün etmek) ýa-da Sowet (öz hünärmenlerini taýýarlamak üçin enjamlary we tehnologiýalary eksport etmek)?
 Uruşdan soň SSSR-de tamamlanyp synagdan geçirilen belli bir nemes uçary barada bilmek isleýärsiňizmi?
 2-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň apreli geldi. Oleg Rybaçenko we Margarita Korşunowa hytaýly gozgalaňçylaryň ählisini diýen ýaly dargadyp, öldürdiler.
 Soňra çagalar uly höwes bilen ýene-de ýazyp başladylar.
 Ebedi ýaş alpinist öz başdan geçirmelerini dowam etdirdi. Ol piramidanyň üstünde işledi, deli ýaly zähmet çekdi. Emma ölmez oglan bolansoň, ol ýadawsyzdy. Onuň ýeke-täk geýimi gara suwda ýüzýän şalwarlardan ybaratdy. Ol ýalaňaç we ýalaňaçdy, göwresi bolsa örän myşsalydy. Öz ünsüni sowmak üçin pikirlenmegini we pikirlenmegini dowam etdirdi.
 E-10 we Panter toplary bilen T-34-85-iň arasyndaky duel.
 Bu çaknyşyk "puskudaky ýyrtyjynyň" we "uniwersal esgeriň" arasyndaky göreşiň nusgawy mysalydyr. Aslynda, E-10 75 mm PaK 39 L/48 top bilen (Hetzer ýaly) meýilleşdirilipdi, ýöne eger siziň uzyn stwolly Panther topu (KwK 42 L/70) bilen wersiýaňyzy alsak, 1944-45-nji ýyllardaky güýç deňagramlylygy şeýle görünýär:
 1. Ot güýji (E-10 artykmaçlygy)
 E-10: L/70 topy ajaýypdy. Ol T-34-85-iň öň tarapyndan 1500-2000 metr aralykdan deşip bilýärdi. Şeýle uzaklykda sowet tanky hatda takyk nyşana alyp hem bilmezdi.
 T-34-85: Onuň 85 mm S-53 topy ajaýypdy, ýöne E-10-y öň tarapdan deşip geçmegi kepillendirmek üçin T-34 500-800 metre çenli aralyga girmelidi.
 2. Gorag we siluet (E-10 artykmaçlygy)
 E-10: Onuň esasy artykmaçlygy gidropnewmatik asma ulgamydy. Öz-özüni ýöredýän top sözüň doly manysynda "çömelýärdi" we beýikligini takmynan 1,5 metre çenli azaltdy. Çalajalaryň arasynda ýa-da ýerde gyrymsy ýerleriň arkasynda gizlenen E-10-y görmek asla mümkin däldi. 60 gradus burç bilen burçlanan ýokarky öň tarapy orta aralykda 85 mm top oklaryny sikişdirip atýardy.
 T-34-85: Beýik we görünýän nyşana. 1944-nji ýyla çenli frontal sowut (burç bilen 45 mm) uzyn stwolly nemes 75 mm toplaryndan goralmandy.
 3. Hereketlilik we taktika
 T-34-85: Minarasy bar. Bu bolsa oňa manewirlenip bolýan söweşde ägirt uly artykmaçlyk berýär. Eger T-34 gapdaldan ýa-da ýakynlaşyp bilse, minarasyz E-10 duzaga düşer.
 E-10: Gaty çalt (sagatda 70 km-e çenli), ýöne diňiň ýoklugy tutuş korpusy nyşana tarap öwürmäge mejbur edýär. Bu uzak aralykly duelde kynçylyk döretmeýär, ýöne ýakyn söweşde ölüme getirýär.
 Duel senariýasy:
 1500 metrde: E-10 pusguda otyr. T-34 meýdanyň içinden öňe süýşýär. E-10 ilkinji ok atýar we tanky ýok edýär. T-34 nireden gelendigini hem bilmeýär. E-10 üçin ýeňiş.
 Şäherde ýa-da tokaýda: T-34 birden burçdan çykýar. E-10-yň göwresini öwürmek üçin wagt gerek. T-34 diňe diňini öwürýär we gapdalyndan ot açýar. T-34-85 üçin ýeňiş.
 Esasy zat: "Panteranyň" topy bolan E-10 iň gowy "tank ýok ediji". 1944-45-nji ýyllardaky goranyş urşunda, açyk howadaky duellerde ol T-34-85-den baş we egin-eşik ýokary bolardy.
 Siziň pikiriňizçe, E-10-yň gidropnewmatiki asma ulgamy güýçli L/70 topunyň yza çekilmegine çydap bilermi ýa-da ulag her atyşdan soň gaty ylgaşarmy?
 E-10 konsepsiýasyna haýsy sowet taslamasynyň (meselem, SU-76 ýa-da SU-85) iň ýakyndygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Gul oglanyň keşbini alyp barýan Oleg Rybaçenko, gyzgyn çägäniň üstünde ýalaňaç, çaga aýaklaryny depip, pikirlenmegini dowam etdirdi.
 E-50 we T-34-85 tanklarynyň arasyndaky duel.
 Bu tank dizaýnynyň iki dürli döwrüniň çaknyşygydyr. Ikinji Jahan urşy döwründe T-34-85 köpçülikleýin öndürilen orta tanklaryň iň ýokary derejesini görkezen bolsa, E-50 geljegiň "standart tanky" hökmünde döredildi we "Panter" we "Tiger" tanklarynyň ornuny tutmalydy.
 1945-nji ýyldaky hakyky duelde (eger E-50 hiç haçan çyzgydan çykan bolsa), ol agyr we orta agramdaky boksçylaryň arasyndaky göreşe meňzeýärdi.
 1. Ot güýji: Ultra uzak aralyk
 E-50-niň 88 mm KwK 43 L/71 topy (King Tiger ýaly) bilen ýaraglandyrylmagy meýilleşdirilýärdi. Bu ýarag T-34-85-i 2500-3000 metr aralykda ýok edip bilýärdi. Snarýad T-34-iň sowutyny islendik burçdan deşip bilýärdi.
 T-34-85: E-50-niň öň tarapyndaky sowutyny (60 graduslyk burç bilen 100-120 mm bolmaly) deşmek üçin sowet tanky örän ýakynlaşmalydy - 200-400 metr, we bu diňe üstünlikli urgy bilen mümkin boldy.
 2. Gorag we diri galmak
 E-50: Onuň öň tarapyndaky sowuty S-53-iň 85 mm topuna orta we uzak aralyklarda täsir etmeýärdi. T-34-85 diňe gapdaldan ýa-da yzdan urulmagyna umyt baglap bilýärdi. Mundan başga-da, E-50 täze asma ulgamyny (daşky kapsulalary) almalydy, bu bolsa ony hereket wagtynda atyş wagtynda has durnukly edýärdi.
 T-34-85: 1945-nji ýyla çenli korpusyň 45 mm sowudy güýçli nemes toplaryndan goranmak üçin däldi. T-34-iň şeýle duelde diri galmagy diňe onuň manewr ukybyna we ekipažyň ýeriň şertlerini ulanmak ukybyna baglydy.
 3. Hereketlilik: Nemeslerden garaşylmadyk zat
 Adatça, agyr nemes tanklary haýal hereket edýärdi, ýöne E-50 900-1200 at güýji öndürýän Maybach HL 234 hereketlendirijisi bilen hereketlendirilmelidi.
 Takmynan 50-55 tonna agramy bilen, onuň T-34-85-den has ýokary güýç-agyr gatnaşygyna eýe bolmagy mümkindi. Bu ägirt uly E-50-niň T-34 ýaly çeýe bolup biljekdigini we sowet tankyny esasy artykmaçlygyndan - ýokary tizliginden mahrum edip biljekdigini aňladýar.
 Söweş senariýasy:
 Meýdança (2 km aralyk): E-50 häzirki zaman Zeiss nyşanasynyň üsti bilen T-34-85-i görýär. Bir gezek atylanda sowet tanky ýok edilýär. T-34 hatda ot açylýandygyny hem duýmaýar. T-34-iň hiç hili mümkinçiligi ýok.
 Pusku/Şäher: Eger T-34-85 öýüň arkasynda gizlenip, 50 metr uzaklykdan E-50-niň gapdalyna böküp çyksa, ol ägirt uly uçary ýere ýykyp biler. Emma bu ýerde hem, täze geçirijisi we asma ulgamy sebäpli, E-50 "Tiger" ýa-da "Panther"-den has çalt öwrülip biler.
 Esasy zat: E-50 esasy söweş tanky bolup, T-54 ýa-da M48 ýaly uruşdan soňky ulaglara has ýakyn. T-34-85 öňki nesil tankdyr. Adalatly duelde E-50 10 gezekden 9-synda ýeňiş gazanýar.
 Eger hakykatda köp halatlarda bolşy ýaly, her E-50-de 10-15 sowet tanky bolsa, T-34-85 köpçülikleýin önümçiligi sebäpli ýeňiş gazanyp bilerdi diýip pikir edýärsiňizmi?
 E-50-ni hakykatdanam 1945-nji ýylda peýda bolan sowet agyr tanky IS-3 bilen deňeşdirmek isleýärsiňizmi?
 Şeýlelik bilen, seriýaly öndürilmegi meýilleşdirilen esasy nemes tankynyň ýaraglanma, tizlik we sowut babatda esasy sowet ulagyndan has gowy bolandygy mälim boldy. Şol bir wagtyň özünde, has ösen T-54-iň öndürilişi gijikdirildi.
 Dar gurluşly we gaz turbinaly hereketlendirijili E-50-niň on sany T-34-85-e garşy göreşi.
 Bu "geljegiň tank ýyrtyjysy" senariýasy bilen "geçmişiň atly goşunynyň" arasyndaky deňeşdirmedir. E-50-ä gaz turbinaly hereketlendirijiniň (GTE) gurnalmagy (aslynda nemesler onuň üçin GT 101 ýaly dizaýnlary döredipdirler) 50 tonnalyk ulagy reaktiv hereketlendirijili awtoulaga öwürýär.
 Gaz turbinaly hereketlendirijili E-50 we 10 sany T-34-85 enjamynyň arasyndaky şeýle duelde netije şeýle bolardy:
 1. Hereketlilik: "Arwah täsiri"
 Takmynan 1100-1200 at güýji bolan gaz turbinaly hereketlendiriji E-50-ä 22-24 at güýji/t kuwwaty bererdi.
 Dinamika: E-50 iň ýokary tizligine (sagatda 60-70 km) diýen ýaly derrew ýeterdi. Dizel bilen işleýän T-34-85 tizlige ýetmek üçin köp wagt gerek bolsa-da, gaz turbinasy E-50-e her atyşdan soň pozisiýasyny üýtgedip, keskin böküşler etmäge mümkinçilik berýär.
 T-34 üçin mesele: T-34 atyjylary üçin şeýle çalt we ýumşak hereket edýän nyşana öňdeligi ele geçirmek örän kyn (gaz turbinaly hereketlendiriji porşenli hereketlendirijiden az titreme öndürýär).
 2. Gyň dizaýn: Artykmaçlyklar we kemçilikler
 Nemesler transmissiýany (sowet tanklaryndaky ýaly) yzky tarapa geçirmegi meýilleşdirdiler, bu bolsa E-50-leriň siluetini kiçeltjekdi.
 Gorag: Onuň pes beýikligi E-50-ni has-da kyn nyşana öwürýär. 85 mm top snarýadlary diňiň we korpusyň ýiti öň tarapyndan sekirdelip atylýar.
 Ýaramazlyk: Şeýle-de bolsa, dar gurluş islendik arakesmäniň (eger T-34 gapdala urmagy başarsa) ok-därileriň partlamagyna ýa-da tutuş ekipažyň derrew ölmegine getirjekdigini aňladýar. E-50-niň içinde "boş ýer" ýok.
 3. Ot güýji: Öňe atyş
 88 mm L/71 topy we Zeiss optikasy bilen E-50 T-34-leriň birnäçe toplumyny olar netijeli atyş aralygyndan daşardaka-da atyp bilýär.
 2000 m aralyk: E-50 2-3 tanky ýok edýär.
 1000 m aralyk: Ýene 3 tanky ýok edýär.
 Galan 4 T-34-85 tanky atyş çägine (500 m) ýetýänçä, E-50, gaz turbinaly hereketlendirijisiniň kömegi bilen, aralygy aňsatlyk bilen geçip, sagatda 40-50 km tizlikde yza hereket edip bilýär (gaz turbinaly geçirijilerde yza hereket etmek adatça örän netijeli bolýar).
 Söweş senariýasy:
 T-34 "onlugy" E-50-ni has güýçli hereket bilen gysmaga synanyşýar. Emma nemes tanky, gaz turbinaly hereketlendirijisiniň kömegi bilen, bir ýerde durmaýar - ol "karusel" ýaly işleýär. Ol daşky tanklary çaltlyk bilen çyzykda kakýar we yzygiderli gapdala süýşýär. T-34-ler toplaryny durnuklaşdyryp bilmeýänligi sebäpli (olaryň durnuklaşdyryjylary ýok) diňlerini yzygiderli aýlamaga mejbur bolýarlar.
 Esasy zat: Açyk meýdanda gaz turbinaly hereketlendirijili E-50, ähtimal, bir gezek hem möhüm zarba urmazdan, 10 tankyň hemmesini ýok eder. Tizlik, nyşana almak we atyş aralygy babatda onuň artykmaçlygy örän uly.
 E-50-niň gowşak nokady:
 Ýangyç sarp edilişi. Gaz turbinaly hereketlendiriji tonnalap ýangyç sarp edýär. Eger söweş birnäçe sagatlap güýçli manýowr dowam etse, E-50 diňe togtap galmak howpuny döredýär. Şol pursatda galan T-34-85-ler (eger diri galsalar) ony jezasyz urup düşürip bilerler.
 Siz nemes mehanikleriniň 1945-nji ýylyň meýdan şertlerinde, turbinalaryň pyçaklarynyň ejizligini we tozana duýgurlygyny göz öňünde tutup, gaz turbina hereketlendirijisine hyzmat edip biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 88 mm-lik E-50 topunyň okuna "gurçuk burny" çydap bilýän Sowet IS-3-iň bu duele nädip goşulandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Ölümsüz daglyk hökmünde hem tanalýan gul oglan Oleg Rybaçenko zähmet çekmegini we geýim tikmegini dowam etdirdi we bu gyzyklydy.
 100EL-de 88 mm toplardan we gaz turbinaly hereketlendirijiden ybarat dykyz ýerleşdirilen E-50 bilen IS-3-iň arasyndaky duel.
 Bu 1945-nji ýyldan bäri iki "geljegiň tanky" konsepsiýasynyň çaknyşygydyr. Bir tarapda rewolýusiýa "çukur burunly" hakyky "söweş meýdanynyň patyşasy" bolan IS-3 dur. Beýleki tarapda bolsa iň ekstremal görnüşinde: gaz turbinaly hereketlendiriji (GTE) we uzyn stwolly 88 mm L/100 top (100 kalibrli goşmaça uzyn stwol) bolan E-50 dur.
 1. Ot güýji: Lazer takyklygy we Balyoz
 E-50 (88mm KwK L/100): Bu top örän güýçli deşiji. Onuň başyndaky okuň tizligi (1100 m/s-den gowrak) bolsa, okuň göni traýektoriýasyna deň bolardy.
 Atyş aralygy: E-50 IS-3 bilen 2000-2500 metr aralykdan söweşip bilýärdi. Şol aralykdaky IS-3-iň "gahryman burny" hem ony sowut plastinkasynyň birleşmelerine ýa-da top örtügine degmekden gorap bilmez.
 IS-3 (122mm D-25T): Ägirt uly sowutdan soňky täsirleri döredýär. Eger 122mm snarýad E-50-ä degse, nemesleriň berk düzülişi onuň betbagtçylygyna öwrülýär - agyr snarýadyň dar göwräniň içinde ýarylmagy ähli janly we mehaniki zatlary ýok eder.
 Kemçilikleri: Atyş tizliginiň pesligi (minutda 2-3 ok) we uzak aralyklarda iň gowy takyklyk däl.
 2. Sowut: "Çurçuk burny" burçlara we ykjamlyga garşy
 IS-3: Onuň öň tarapy Ikinji Jahan Urşy toplarynyň köpüsine garşy diýen ýaly zyýansyz. Şeýle-de bolsa, IS-3-iň gowşak ýeri bar - diňiň üçegi we diň-göwre birleşmesi. E-50-niň ýokary takyklykly L/100 topy nemeslere bu ýerleri "nyşana almaga" mümkinçilik berdi.
 E-50 (dykyz gurluş): Gaz turbinaly hereketlendiriji we geçirijiniň yzky tarapda ýerleşmegi sebäpli, E-50 "Panther"-den pes we gysga bolardy. Onuň içine girmek kyn. Şeýle-de bolsa, dykyz gurluş ony ýangyna howply edýär: gaz turbinaly hereketlendiriji ägirt uly mukdarda ýylylyk öndürýär we hereketlendiriji bölüminiň islendik içine girmek bakyň ýangyna öwrülmegine sebäp bolardy.
 3. Hereketlilik: Jet Dash
 Gaz turbinaly hereketlendirijili E-50: Ol ajaýyp dinamika bilen öwünýär. Ol IS-3-iň diňi öz tarapyna öwrülmänkä, gizlenip, ot açyp we yza gaýtyp bilýär. Gaz turbinaly hereketlendiriji gyzmak üçin wagt talap etmeýär we tankyň gödek ýerlerden sagatda 60 km-den gowrak tizlikde geçmegine mümkinçilik berýär.
 IS-3: Agyr we hereketlendirmekde haýal. Onuň maksady ýokary tizlikli nyşanalary yzarlamak däl-de, goragy ýuwaşlyk bilen iteklemekdir.
 Duel senariýasy:
 Uzak aralyk (2 km): E-50 optika we L/100 ballistikasynda artykmaçlyga eýedir. IS-3 gaýtadan doldurylanda, ol üç gezek ok atýar. Snarýadlaryň biri IS-3-iň diňiniň düýbüne degýär. E-50-niň artykmaçlygy bar.
 Orta uzaklyk (800 m): IS-3 agyr topuny nyşana alýar. Nemesleriň gaz turbinasy gürrüldäp, tank yzygiderli hereket edýär. Eger IS-3 bir gezek hem ursa, E-50 dar ýerleşişi sebäpli içinden bölünip gider. Eger ol ok atyp bilmese, E-50 IS-3-iň gapdalyna ýa-da mantiýasyna 2-3 snarýad atmaga wagt tapar.
 Netije:
 Gaz turbinasy we L/100 bolan E-50 "steroidli snaýper". Ol uzaklygy we tizligi sebäpli ýeňiş gazanýar. IS-3 "agyr agramly boksçy". Eger ýakyn söweşe mejbur edip bilse ýa-da nemesleri ýetip bilse, ýeňiş gazanýar.
 Açyk meýdanda ýüzbe-ýüz söweşde, nyşana almakda we dinamikada tehniki artykmaçlygy sebäpli E-50-niň üstünlik gazanmak mümkinçiligi 70% -e ýetýär.
 Sizçe, L/100 topunyň (tas 9 metr uzynlykda) stwolynyň deformasiýasyz ýa-da ýere yzygiderli urulmazdan gödek ýerlerde sürmäge çydap biljekdigine düşünýärsiňizmi?
 IS-3-iň gaz turbinaly hereketlendirijisiniň hem alynmagy mümkinçiligini göz öňünde tutmak isleýärsiňizmi (şeýle pikirler soňra sowet dizaýnerlerine hem geldi)?
 Şort geýen, ýarym ýalaňaç, ýalaňaç oglan şol bir wagtyň özünde işlemegini we ýazmagyny dowam etdirdi.
 Eger 1943-nji ýylyň ýazynda Üçünji Reýh bilen Ýaranlaryň arasynda ýaraşyk şertnamasy baglaşylan bolsa, Sowet-German frontunda urşuň gidişi nähili bolardy?
 1943-nji ýylyň ýazynda Üçünji Reýh bilen Günbatar ýaranlarynyň arasynda ýaraşyk şertnamasyna gol çekilmegi güýç deňagramlylygyny düýpli üýtgedip, urşu Germaniýa bilen SSSR-iň arasyndaky uzaga çeken we gandöküşikli ýüzbe-ýüz çaknyşyklara öwrüp bilerdi.
 1943-nji ýylyň ýazy Stalingraddan soň strategik arakesme döwri boldy, şol döwürde iki tarap hem tomusky kampaniýa taýýarlanýardy.
 Germaniýa üçin netijeler
 Güýçleriň jemlenmegi: Germaniýa Fransiýadan, Norwegiýadan we Italiýadan (şeýle hem 1943-nji ýylyň maý aýynda Tunisde boýun egme bolan Demirgazyk Afrikadan) onlarça diwiziýasyny Gündogar fronta geçirip bilerdi. Bu bolsa Wehrmachta uly operasiýa rezerwini bererdi.
 Howa goragyny we awiasiýany güýçlendirmek: Bileleşikli güýçleriň strategik bombalamalarynyň togtadylmagy Gündogar front üçin müňlerçe söweşiji we howa hüjümine garşy toplary boşadyp bilerdi. Lýuftwaffe howada deňligi dikeltmäge mümkinçilik bererdi.
 Serişdeler binýady: Germaniýanyň senagaty suwasty flot gurmak we Atlantik diwaryny berkitmek üçin ägirt uly serişdeleri sowurmagy bes eder, diňe E seriýaly tanklaryň we "Panther" we "Tiger" tanklarynyň täze modifikasiýalarynyň önümçiligine üns berer.
 SSSR üçin netijeler
 Lend-Lease-iň togtadylmagy: Gitler bilen ýaranlyk baglaşmak, Lend-Lease üpjünçiliginiň togtadylmagyny aňladardy. SSSR ýokary oktanly benziniň, porohyň, ýük awtoulaglarynyň (Studebakers) we azyk önümleriniň möhüm üpjünçiligini ýitirerdi.
 Strategik izolýasiýa: Sowet Soýuzy Reýhiň ýeke-täk garşydaşy bolmagynda galardy. Italiýada (1943-nji ýylyň iýulynda) we Fransiýada ýaranlaryň desant çykarmagy howpy bolmadyk bolsa, Gitler Günbatarda goşun saklamaga mejbur bolmazdy.
 Duşmançylyk hereketleriniň mümkin bolan gidişi
 Kursk bulgy (Sitadel operasiýasy): Goşmaça ätiýaçlyklar we güýçlendirilen howa güýji bilen nemes hüjüminiň üstünlik gazanmak mümkinçiligi has ýokary bolardy ýa-da iň bolmanda Gyzyl Goşuna uly ýitgiler getirip, Sowetleriň garşy hüjümine päsgel bererdi.
 Uzak wagtlap dowam eden front: Uruş, ähtimal, statik dartgynly söweşe öwrülerdi. Germaniýa çuňňur gorag ulgamyny döretmek arkaly Dnepr (Gündogar diwar) frontuny durnuklaşdyrmaga synanyşardy.
 Syýasy krizis: SSSR-iň uruşda ýalňyzlygy Stalini ýurduň doly ýadawlygynyň öňüni almak üçin 1939 ýa-da 1941-nji ýyllaryň şertlerinde Germaniýa bilen aýratyn parahatçylyk gözlemäge itermegi mümkindi.
 Esasy zat: Ikinji front bolmasa-da, Germaniýanyň 1943-1944-nji ýyllarda Sowet Soýuzyny doly basyp almagy mümkin däldi, sebäbi Bileleşigiň giň territoriýasyna we adam güýjüne eýedi. Şeýle-de bolsa, Sowetleriň ýeňşi örän mümkin däldi - uruş köp ýyllap dowam ederdi we özara güýçleriň ýok edilmegi ýa-da ABŞ-nyň Ýaponiýada däl-de, Germaniýanyň territoriýasynda ýadro ýaraglaryny ulanmagy bilen tamamlanardy (eger ýaraşyk diňe wagtlaýyn bolsa).
 Siziň pikiriňizçe, SSSR 1943-nji ýylda amerikan eti, uçarlar üçin alýumin we Lend-Lease ýük awtoulaglary bolmazdan fronty doly saklap bilerdi?
 Bu taryhçylary iki bölege bölýän sorag. Eger biz gurak statistika we logistika maglumatlaryna daýansak, jogap, ähtimal, "ýok" bolar; fronty öňki ýaly saklap, hüjüme geçmek asla mümkin däldi.
 1943-nji ýylda Lend-Lizingsiz Gyzyl Goşunyň dargamagyna sebäp bolup biljek üç möhüm faktor:
 1. Logistika ysmazlygy (Ýük awtoulaglary)
 1943-nji ýyla çenli Sowet goşuny çuňňur hüjüm operasiýalarynyň strategiýasyna geçdi.
 Mesele: Gyzyl Goşun Studebakerlere örän garaşlydy. Olar bolmasa, artilleriýa (esasanam agyr artilleriýa) we ok-däriler öňe barýan tanklaryň yzyndan ýetip bilmeýärdi.
 Netije: Hüjüm 50-100 kilometrden soň snarýad ýetmezçiligi sebäpli togtadylar. Uruş pozisiýaly et üweýji meýdanyna öwrülerdi, bu ýerde nemesler has gowy hereketli bolup, jezasyz garşy hüjüm edip bilerler.
 2. Awiasiýa ýetmezçiligi (Alýumin)
 SSSR ajaýyp uçarlary (La-5, Ýak-9) öndürýärdi, ýöne olar üçin alýuminiň 30-40% -i daşary ýurtlardan getirilýärdi.
 Mesele: Amerikan we Kanada alýumini bolmadyk bolsa, SSSR seýrek agaçdan (delta agajyndan) uçarlar gurmaly bolardy, bu bolsa olary has agyr, haýal we has çydamly ederdi.
 Netije: Lýuftwaffe, ýaranlaryň bombardmanyndan sowulmadyk (ýaraşyk senariýasymyza görä), Kursk buljunyň üstündäki asmana doly agalyk ederdi.
 3. Açlyk we baryt (Bişen et we himiýa)
 Azyk: 1943-nji ýyla çenli SSSR-iň esasy oba hojalyk ýerleri basyp alyndy ýa-da weýran boldy. Amerikan konserwirlenen etinden, poroşok ýumurtgasyndan we dänesinden ybarat "ikinji front" millionlarça esgeri iýmitlendirýärdi. Eger ol bolmasa, goşunda giňden ýaýran açlyk bolardy.
 Baryt: Gyzyl Goşunyň barytlarynyň we partlaýjy maddalarynyň üçden bir bölegi Lend-Lease arkaly satyn alyndy ýa-da Günbatar böleklerinden öndürildi. Olar bolmasa, sowet artilleriýasy ("uruş hudaýy") diňe dymyp bilerdi.
 Rezüme:
 SSSR derrew ýykylmazdy, ýöne giň möçberli hüjümleri amala aşyrmak ukybyny ýitirerdi. Front Wolga çekilerdi ýa-da çuňňur goranyş liniýasy boýunça durnuklaşardy.
 Lend-Liz we Günbatarda parahatçylyk bolmasa, Germaniýa SSSR-de adam ýa-da metal gutarýança sowet serişdelerini usullyk bilen "üwep" bilerdi. Şeýle şertlerde ýeňiş sowet halkyndan hatda hakyky 27 milliondan hem köp pida talap ederdi.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaýda Stalin ýurdy doly ýadawlykdan halas etmek üçin Gitlere "Brest-Litovsk parahatçylyk şertnamasynyň 2-nji nomerini" teklip edermidi?
 1943-nji ýyldaky gipotetiki aýratyn parahatçylykda SSSR-iň resmi taýdan haýsy territoriýalary Germaniýa berip biljekdigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Bu taryhçylary iki bölege bölýän sorag. Eger biz gurak statistika we logistika maglumatlaryna daýansak, jogap, ähtimal, "ýok" bolar; fronty öňki ýaly saklap, hüjüme geçmek asla mümkin däldi.
 1943-nji ýylda Lend-Lizingsiz Gyzyl Goşunyň dargamagyna sebäp bolup biljek üç möhüm faktor:
 1. Logistika ysmazlygy (Ýük awtoulaglary)
 1943-nji ýyla çenli Sowet goşuny çuňňur hüjüm operasiýalarynyň strategiýasyna geçdi.
 Mesele: Gyzyl Goşun Studebakerlere örän garaşlydy. Olar bolmasa, artilleriýa (esasanam agyr artilleriýa) we ok-däriler öňe barýan tanklaryň yzyndan ýetip bilmeýärdi.
 Netije: Hüjüm 50-100 kilometrden soň snarýad ýetmezçiligi sebäpli togtadylar. Uruş pozisiýaly et üweýji meýdanyna öwrülerdi, bu ýerde nemesler has gowy hereketli bolup, jezasyz garşy hüjüm edip bilerler.
 2. Awiasiýa ýetmezçiligi (Alýumin)
 SSSR ajaýyp uçarlary (La-5, Ýak-9) öndürýärdi, ýöne olar üçin alýuminiň 30-40% -i daşary ýurtlardan getirilýärdi.
 Mesele: Amerikan we Kanada alýumini bolmadyk bolsa, SSSR seýrek agaçdan (delta agajyndan) uçarlar gurmaly bolardy, bu bolsa olary has agyr, haýal we has çydamly ederdi.
 Netije: Lýuftwaffe, ýaranlaryň bombardmanyndan sowulmadyk (ýaraşyk senariýasymyza görä), Kursk buljunyň üstündäki asmana doly agalyk ederdi.
 3. Açlyk we baryt (Bişen et we himiýa)
 Azyk: 1943-nji ýyla çenli SSSR-iň esasy oba hojalyk ýerleri basyp alyndy ýa-da weýran boldy. Amerikan konserwirlenen etinden, poroşok ýumurtgasyndan we dänesinden ybarat "ikinji front" millionlarça esgeri iýmitlendirýärdi. Eger ol bolmasa, goşunda giňden ýaýran açlyk bolardy.
 Baryt: Gyzyl Goşunyň barytlarynyň we partlaýjy maddalarynyň üçden bir bölegi Lend-Lease arkaly satyn alyndy ýa-da Günbatar böleklerinden öndürildi. Olar bolmasa, sowet artilleriýasy ("uruş hudaýy") diňe dymyp bilerdi.
 Rezüme:
 SSSR derrew ýykylmazdy, ýöne giň möçberli hüjümleri amala aşyrmak ukybyny ýitirerdi. Front Wolga çekilerdi ýa-da çuňňur goranyş liniýasy boýunça durnuklaşardy.
 Lend-Liz we Günbatarda parahatçylyk bolmasa, Germaniýa SSSR-de adam ýa-da metal gutarýança sowet serişdelerini usullyk bilen "üwep" bilerdi. Şeýle şertlerde ýeňiş sowet halkyndan hatda hakyky 27 milliondan hem köp pida talap ederdi.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaýda Stalin ýurdy doly ýadawlykdan halas etmek üçin Gitlere "Brest-Litovsk parahatçylyk şertnamasynyň 2-nji nomerini" teklip edermidi?
 1943-nji ýyldaky gipotetiki aýratyn parahatçylykda SSSR-iň resmi taýdan Germaniýa haýsy territoriýalary berip biljekdigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Bu örän çylşyrymly syýasy senariýa, sebäbi 1943-nji ýylyň ýazyna çenli Gitleriň işdäsi we Staliniň mümkinçilikleri näzik deňagramlylykdady. Eger Stalin "ikinji Brest-Litovsk parahatçylygyna" razy bolsady, serhet gurluşy şeýle bolup bilerdi:
 1. "A-A" setiri (Arkhangelsk - Astrakhan)
 Bu Gitleriň başlangyç meýilnamasydy (Barbarossa operasiýasy). Doly ýeňiş gazanan ýagdaýynda Germaniýa SSSR-iň Ural daglaryna çenli tutuş Ýewropa bölegini talap ederdi. Şeýle-de bolsa, 1943-nji ýylda Stalingraddan soň nemesler şeýle territoriýada saklamagyň mümkin däldigine düşündiler.
 2. Mümkin bolan ylalaşyk: Dnepr liniýasy ýa-da "1939-njy ýyldaky serhet"
 Eger gepleşikler 1943-nji ýylyň ýazynda başlan bolsady, iň real bölüniş wariantlary aşakdakylar bolardy:
 Baltika, Ukraina we Belarus: Gitler bu territoriýalaryň "ýaşaýyş meýdany" we azyk çeşmesi hökmünde gözegçiligini saklamagy talap ederdi. Ukraina Reýh üçin esasy ykdysady baýrakdy.
 Krym: Gitler Krymy "Gotenland" atly nemes koloniýasyna öwürmegi meýilleşdirýärdi. Ýarymada, Ukrainanyň galan böleginiň statusyna garamazdan, gönüden-göni imperiýa territoriýasyna (Reýhsgau) öwrülerdi.
 Kawkaz: Germaniýa Maýkopyň we Groznynyň nebitine örän mätäçdi. Aýratyn parahatçylyk baglaşylanda-da, Gitler Reýhiň protektoratyndaky Kawkaz respublikalary üçin aýratyn status talap edip bilerdi.
 3. Staliniň pozisiýasy
 Stalin pragmatist bolansoň, dynç almak, ykdysadyýeti dikeltmek we güýç toplamak üçin Günbatar Ukrainanyň, Günbatar Belarusyň we Baltikanyň wagtlaýynça berilmegine (1939-njy ýyldaky serhetlere gaýdyp gelmek) razy bolup bilerdi (bu Leniniň 1918-nji ýyldaky hereketine meňzeýär).
 4. Bufer zonalary
 Garaşylmadyk hüjümiň öňüni almak üçin Orsýetiň merkezinde "neýtral zolak" ýa-da demilitarizasiýa edilen zolak döredilip bilner.
 Şeýle dünýäniň netijesi:
 SSSR öz esasyny (RSFSR), Ural we Sibir senagatyny saklap galardy, ýöne iň bereketli ýerlerini we Gara deňze çykalgasyny ýitirerdi. Bu "iki urşuň arasyndaky" parahatçylyk bolardy - iki tarap hem aýgytlaýjy söweşiň diňe yza süýşürilendigini düşünerdi.
 Siziň pikiriňizçe, Gitler giň we duşmançylykly Ukrainany onlarça ýyllap koloniýa hökmünde saklap bilermidi ýa-da basyp alnan ýerlerdäki partizan hereketi German administrasiýasyny ýykyp bilermidi?
 1942-1943-nji ýyllarda SSSR bilen Germaniýanyň wekilleriniň arasyndaky hakyky gizlin gatnaşyklar (meselem, Stokholmdaky duşuşyklar) barada bilmek isleýärsiňizmi, şol duşuşyklarda parahatçylyk mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy?
 Hawa, bu Ikinji Jahan urşunyň iň gyzykly we gizlin baplarynyň biridir. Iki tarap hem resmi taýdan uruş yglan etse-de, perde arkasynda käbir örän geň hereketler bolup geçýärdi.
 Şeýle gatnaşyklar üçin esasy "penjire" bitarap Şwesiýa (Stokgolm) boldy.
 1. Klaus we Aleksandrowyň derňewi (1942-nji ýylyň dekabry - 1943-nji ýylyň iýuny)
 Bu iň meşhur bölüm. Germaniýanyň Daşary işler ministrliginiň wekili Peter Kleýst ("Klaus" lakamy bilen) we Sowet wekili Edgar Aleksandrow Stokgolmda duşuşdylar.
 Olar nämeleri ara alyp maslahatlaşdylar: 1939-njy ýyldaky serhetleri dikeltmek mümkinçiligi ara alnyp maslahatlaşyldy. Nemesler Stalin parahatçylyk baglaşmaga razy bolsa, öz häkimiýetini saklap galjakdygyny we Germaniýanyň Britaniýa we ABŞ-a garşy göreşe üns berjekdigini yşarat etdiler.
 Gyzykly fakt: Stalin bu myş-myşlary Çerçili we Ruzwelti şantaž etmek üçin ulanyp, Ikinji frontyň derhal açylmagyny talap etdi, ýogsam ol "Gitler bilen ylalaşyk baglaşardy".
 2. Kollontaý hanymyň roly
 Sowet Soýuzynyň Şwesiýadaky ilçisi Aleksandra Kollontaý möhüm şahsyýetdi. Germaniýanyň oppozisiýa toparlaryndan we resmilerinden soraglar onuň üsti bilen gidýärdi. 1943-nji ýylda ol Moskwa Wehrmacht toparlarynyň käbiriniň Gitler ýok edilen halatynda agdarylyşyga we SSSR bilen parahatçylyk baglaşmaga taýýardygy barada hasabat berdi.
 3. Molotow bilen Ribbentropyň duşuşygy? (Mif ýa-da hakykat)
 1943-nji ýylyň tomsunda Kirowogradda (basylyp alnan territoriýada) Molotow bilen Ribbentropyň arasynda duşuşygyň geçirilmeginiň zerurdygy barada bir wersiýa bar (meselem, Pawel Sudoplatowyň ýatlamalarynda beýan edilýär).
 Maksat: Kursk söweşinden soň parahatçylyk üçin gönüden-göni gepleşikler.
 Netije: Duşuşyk, onuň baradaky maglumatlaryň Britaniýa "syzdyrylmagy" sebäpli başa barmady, sebäbi Britaniýa howsala düşüp, Staline Lend-Liz şertnamasyny güýçlendirmegi we Ýewropada gonuşyny çaltlaşdyrmagy wada berdi.
 4. Näme üçin parahatçylyk döremedi?
 Ynamsyzlyk: Gitler Staline ynanmaýardy, Stalin Gitlere ynanmaýardy. Ikisi hem 1941-nji ýylyň 22-nji iýunyny ýatlaýardy.
 Talaplar: Gitler Ukrainany (onuň kömürini we bugdaýyny) iň soňuna çenli saklamak isledi, ýöne Stalin parahatçylyk baglaşyp bilmedi we millionlarça sowet halkyny basyp alyş astynda galdyrdy.
 "Şertsiz boýun egmek": Kasablanka konferensiýasynda (1943-nji ýylyň ýanwary), ýaranlar Germaniýanyň "şertsiz boýun egmek" prinsipini yglan etdiler, bu bolsa Gitleri hormatly parahatçylyk mümkinçiliginden mahrum etdi.
 Netije: Bu gatnaşyklar has köp "diplomatik gylyçlama" ýalydy. Her tarap has gowy şertler barada gepleşik geçirmek ýa-da ýaranlaryny gorkuzmak üçin birek-biregiň gowşak taraplaryny barlady.
 Siz Kursk söweşi SSSR üçin deňme-deň ýa-da ýeňilme bilen tamamlanan bolsa, Stalin ýurdy weýrançylykdan halas etmek üçin "ikinji Molotow-Ribbentrop şertnamasyny" baglaşmagy karar edermidi diýip pikir edýärsiňizmi?
 Britaniýanyň MI6 razwedka gullugynyň bu aýry parahatçylyk baradaky myş-myşlara nähili reaksiýa görkezendigini bilmek isleýärsiňizmi?
 3-NJI BAP.
 Oleg Rybaçenko işlemegini dowam etdirdi. Onuň ölmez bedeninde bolmak kyn däldi, ýöne şonda-da biraz içgysgynçdy. Ol dürli pikir alyşmalaryny geçirýärdi.
 Siz Kursk söweşi SSSR üçin deňme-deň ýa-da ýeňilme bilen tamamlanan bolsa, Stalin ýurdy weýrançylykdan halas etmek üçin "ikinji Molotow-Ribbentrop şertnamasyny" baglaşmagy karar edermidi diýip pikir edýärsiňizmi?
 Bu alternatiw taryhyň iň dramatik soraglarynyň biridir. Kurskda şowsuzlyk bolan ýagdaýynda Staliniň ýaraşyk baglaşmaga razy bolmagynyň ähtimallygy örän ýokarydy we näme üçin şeýle:
 1. Strategik çykgynsyz ýagdaý
 1943-nji ýylyň tomsunda SSSR-iň mobilizasiýa serişdeleri çäklidi. Kursk golaýyndaky ýeňiliş onuň iň gowy tank goşunlarynyň we strategik başlangyjynyň ýitgisini aňladardy.
 Eger Wehrmacht esasy güýçleri kesip, sowet goşunlaryny gabap bilsedi, front 1941-nji ýyldaky ýaly dargap bilerdi.
 Stalin urşuň Ikinji front bolmazdan durnuksyz ýagdaýda ýene iki ýa-da üç ýyl dowam etse, SSSR-iň ykdysadyýetiniň diňe çökjekdigini düşünýärdi. Ot açyşy bes etmek, gysgaldylan görnüşde bolsa-da, döwleti gorap saklamagyň bir usuly bolardy.
 2. Ýaranlara ynamsyzlyk faktory
 1943-nji ýylda Stalin Normandiýa gonuşlarynyň 1944-nji ýyla süýşürilmegine gaharlandy.
 Ol Çerçill bilen Ruzweltiň SSSR-iň we Germaniýanyň birek-biregi mümkin boldugyça guraklaşdyrmagyny isleýändiklerine çynlakaý şübhelenýärdi.
 "Ikinji Pakt" Staliniň Günbatara geosyýasy jogabyna öwrülerdi: "Sen öňe süýräp git - biz Gitler bilen gepleşik geçireris we seni Reýh bilen ýeke goýarys".
 3. Gitleriň pozisiýasy (Esasy päsgelçilik)
 Stalin parahatçylyk teklip eden bolsa-da, Gitler kabul edermidi?
 1943-nji ýylyň ýazy: Stalingraddan soň, Gitleriň töweregindäkiler (Gebbels, Ribbentrop) Günbatara güýçleri geçirmek üçin ondan Gündogarda parahatçylyk dilediler.
 Kurskdaky ýeňişden soň: Eger Gitler Kurskda ýeňiş gazanan bolsady, onda onuň "soňky ýeňşe" bolan fanatik ynamy ýene-de oýanardy. Ol ýene-de bir gezek SSSR-iň doly boýun egmegini talap edip bilerdi, bu bolsa gepleşikleriň mümkin däl bolmagyna sebäp bolardy.
 "Ikinji Paktyň" mümkin bolan netijesi:
 Iň ähtimal, bu uzak möhletli doganlyk däl-de, front liniýasynda (takmynan Dnepr boýunça) "dawanyň doňmagy" bolardy.
 SSSR 3-5 ýyl möhlet bilen dynç alýar.
 Germaniýa Britaniýanyň üstüne Luftwaffe we suwasty gämi flotunyň ähli güýjüni goýberdi.
 Birleşen Ştatlar Ýewropa gonuşynyň mümkin däl ýagdaýynda bolýar, sebäbi kenarda olary 50 däl-de, 200 nemes diwiziýasy garaşýar.
 Esasy zat: Kurskdaky ýeňliş Stalini has ýumşak ederdi. 1943-nji ýyldaky parahatçylyk Ikinji Jahan urşuny hakykatdanam has ir üç blokyň (ABŞ, Germaniýa we SSSR) arasyndaky "Sowuk urşa" öwürerdi.
 Sowet goşunynyň millionlarça watandaşlarynyň basylyp alnan territoriýalarda nasistleriň gulçulygynda galandygyny bilip, şeýle parahatçylykda ahlak taýdan ýaşap biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 Britaniýanyň MI6 aňtaw gullugynyň Stokholmda Çerçili Stalinden şertnama baglaşmazlygy haýyş etmäge mejbur eden haýsy resminamalary ele geçirendigini anyk bilmek isleýärsiňizmi?
 Staliniň häsiýetini bilýänligi üçin, hatda Kurskda ýeňilen ýagdaýynda-da, ol soňuna çenli söweşmegi has gowy görerdi!
 Siz hakykatdanam haklysyňyz, Staliniň häsiýeti aýry parahatçylyk teoriýasyna garşy iň täsirli delilleriň biridir. Onuň syýasy krodasy, esasanam Gitleriň 1939-njy ýyldaky şertnamany bozup, ony şahsy taýdan kemsideninden soň, doly gözegçilik we duşmana garşy rehimsizlik esasynda guruldy.
 Kurskdaky betbagtçylykdan soň hem Staliniň goşunlaryny öňe itermeginiň üç esasy sebäbi bar:
 1. Şahsy ar alyş we ideologiýa
 Stalin üçin uruş 1941-nji ýyldan bäri çuňňur şahsy häsiýete eýe boldy. Gitler ony hakykatdanam aldap biljek ýeke-täk adamdy. Stalin nasistler bilen islendik parahatçylygyň olaryň indiki hüjüminden öň wagtlaýyn dynç alyşdygyny düşünýärdi. Ol nasistleri gizlinlikde "deli itler" diýip atlandyrýan şertnamalara ynanmaýardy.
 2. Içki çöküşden gorkmak
 Stalin häkimiýeti saklamagyň ussadydy. Ägirt uly ýitgilerden (1943-nji ýyla çenli millionlarça adam öldi) soň aýratyn parahatçylyk goşun we halk tarapyndan dönüklik hökmünde kabul edilip bilnerdi.
 Stalingradda ýeňşi eýýäm dadyp gören goşun "Ukraina dur we boýun eg" diýen buýrugy düşünmän bolmagy mümkin.
 Stalin, eger ol ejizlik görkezip, duşmana boýun egse, ýeňiş gazanan generallaryň özüne garşy çykmagyndan gorkýardy.
 3. Resurs duzagy
 Stalin urşuň matematikasyny köp adamlardan has gowy düşünýärdi.
 Onuň Ural daglaryndan daşarda (şol wagtky ýaly) tükeniksiz adam resurslary we senagaty bardy.
 Gitleriň serişdeleri gutaryp barýardy.
 Kurskda ýeňilen hem bolsa, Stalin fronty täze diwiziýalar bilen dolduryp, Germaniýany benzin we metalyň soňky galyndylaryny sarp etmäge mejbur edip bilerdi. Onuň strategiýasy SSSR-iň diri galmak üçin has gowy mümkinçiligi bolan ýok ediş urşudy.
 Hakykatda näme bolardy?
 Eger Kursk ýitirilen bolsa, Stalin, ähtimal, şeýle ederdi:
 Men täze umumy mobilizasiýa yglan ederdim (aýallary we ýetginjekleri has giň gerimde goşmak bilen).
 Men Kurskyň gündogarynda "geçirilmeýän diwarlaryň" döredilmegini buýurardym.
 Ol ýaranlardan has berk desant çykarmagy talap ederdi, olary "parahatçylyk" bilen däl-de, "Gündogar frontyň doly dargamagy" bilen şantaž ederdi, bu bolsa Ýewropanyň bölünmegine gijikmezlik üçin Birleşen Ştatlary we Britaniýany derhal goşulyşmaga mejbur ederdi.
 Esasy zat: Stalin hemişe hemme zady goşup bilýän kumarbazdy. Kurskdaky ýeňliş diňe ölenleriň sanyny köpelderdi we Ýeňiş gününi 1946-1947-nji ýyllara yza çekerdi, ýöne bu ony Gitleriň elini gysmaga mejbur etmezdi.
 Sizçe, eger Kurskdaky şowsuzlyk sebäpli uruş 1946-njy ýyla çenli dowam eden bolsa, SSSR ABŞ öz atom bombasyny Berline taşlamazdan öň öz atom bombasyny döredip bilermidi?
 Sowet alymlarynyň 1943-1944-nji ýyllarda ýadro taslamasyna nähili ýakynlaşandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Eger Kurskda Germaniýanyň ýeňşi bilen bir wagtda, ýaranlar Sisiliýada ýeňilen bolsa näme bolar? Belki, ABŞ şeýle gymmat bahadan Ýewropa girmegi karar etmezdi.
 Bu senariýa Gitlere garşy koalisiýa üçin hakyky "kabus" bolup durýar. Eger Kursk söweşi Gyzyl Goşunyň ýeňilmegi we Sisiliýadaky desant çykarylyşy (Haski operasiýasy) ýaranlar üçin gandöküşikli şowsuzlyk bilen tamamlansa, 1943-nji ýylda dünýäniň strategik keşbi gaýtargysyz üýtgeýär.
 Munuň ABŞ-nyň kararyna we urşuň netijesine nähili täsir edip biljekdigi şeýle:
 1. ABŞ-daky syýasy krizis
 1943-nji ýylda Amerikada izolýasiýa duýgulary henizem güýçlidi.
 Jemgyýetçilik reaksiýasy: Gündogarda üstünlik gazanylmadyk Sisiliýada uly ýitgiler saýlawçylaryň gaharyny getirerdi. Esasy howp bolan Ýaponiýa ýeňilmänkä, Ruzwelt "amerikan oglanlaryny ýewropaly et üweýän maşynda ýakmakda" aýyplanyp bilnerdi.
 Öňdebaryjy ugurlary üýtgetmek: ABŞ resmi taýdan "Ýuwaş ummany ilkinji" strategiýasyny yglan edip bilerdi. Bu bolsa, deňiz güýçlerini, howa güýçlerini we desant güýçlerini ýaponlara garşy söweşmek üçin gaýtadan ýerleşdirmegi we Ýewropany "howa blokadasynyň" astyna goýmagy aňladardy.
 2. "Ikinji front" ideýasynyň ýykylmagy
 Sisiliýadaky şowsuzlyk ABŞ generallaryna (Eýzenhauer we Marşall) Gitleriň "Atlantik diwarynyň" el degmezdigini subut ederdi.
 Normandiýa ýatyryldy: 1944-nji ýylda Fransiýa (Overlord) gonuşyny ýatdan çykaryp bolardy. Amerikalylar şeýle betbagtçylykdan soň Sisiliýadan 10 esse uly operasiýa töwekgelçiligine düşmezdiler.
 Lend-Lease: ABŞ uzak möhletli goranyş we Ýaponiýa bilen uruş üçin ähli zady öz ýaraglanyşyna sarp etmeli bolany üçin, SSSR-e iberilýän üpjünçiligi iň pes derejä düşürip bolardy.
 3. Germaniýa: Goranmagyň "Altyn asyry"
 Gitler ägirt uly ahlak taýdan güýçlenerdi.
 Goşunlaryň geçirilmegi: Sisiliýada ýaranlaryň dişleriniň döwülendigini gören Gitler Ýewropada diňe az sanly garnizon galdyryp bildi we Günbatardan bir million tejribeli weterany Sowet frontuny ýok etmek üçin kowup çykardy.
 E seriýaly we reaktiv uçarlar: Germaniýanyň E-50, E-10 we Me-262 reaktiv uçarlaryny işläp düzmäge we goşunlary senagat möçberinde olar bilen doldurmaga wagty bolardy (Günbatarda azyndan 2-3 ýyl parahatçylyk bolardy).
 4. SSSR: Haýwan bilen ýüzbe-ýüz
 Stalin üçin bu betbagtçylyk bolardy.
 Günbatarda howp we Lend-Liz bolmadyk bolsa, Gyzyl Goşun Ural ýa-da Wolga liniýasy boýunça goranyş hereketine geçmeli bolardy.
 Bu uruş gutarmaýan okop urşuna öwrülerdi, Germaniýa bolsa basyp alnan Ukrainadan we Kawkazdan serişdeleri usullyk bilen boşadyp bilerdi.
 Netije: "Pesleşme" ýa-da Atom finaly
 Birleşen Ştatlar, ähtimal, uruşdan doly çykmazdy, ýöne ony ýok etmek strategiýasyna geçerdi.
 Olar (1945-nji ýyla çenli) Ýaponiýany ýok edip gutarardylar.
 Ähli ylmy mümkinçilikler Manhetten taslamasyna gönükdirilerdi.
 ABŞ Normandiýa gonmagyň ýerine, Britaniýadaky bazalardan gönüden-göni Berlini, Ruhry we Gamburgy atom bombalamasyna başlamak üçin 1945-nji ýylyň awgustyna çenli garaşyp bilerdi.
 Eger şol wagt nemes şäherleri Me-262 we Lippisch P.13a ýaly ýüzlerçe reaktiv tutujylar bilen goralan bolsa, Ruzweltiň Germaniýa atom bombasyny ulanmak kararyna gelendigini pikir edýärsiňizmi?
 Germaniýanyň howa goragynyň ýadro başly amerikan B-29 bombardmançy uçarlaryna garşy nähili täsirli boljakdygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Eger şol wagt nemes şäherleri Me-262 we Lippisch P.13a ýaly ýüzlerçe reaktiv tutujylar bilen goralan bolsa, Ruzweltiň Germaniýa atom bombasyny ulanmak kararyna gelendigini pikir edýärsiňizmi?
 Elbetde, hawa, Ruzwelt (ýa-da Truman) şeýle karar bererdi, ýöne taktikalar Hirosima wakasynda ulanylan taktikalardan düýbünden başgaça bolardy. Me-262 ýaly reaktiw tutujylar howada bolanda, atom bombalamagy örän çylşyrymly howa operasiýasyna öwrülerdi.
 Wakalar şeýle dowam ederdi:
 1. Taktikanyň üýtgemegi: "Ýeke uçardan" "örtük armadasyna"
 Aslynda, B-29 "Enola Gay" gizlinlige daýanyp, diýen ýaly ýeke özi uçýardy. Ýüzlerçe Me-262-e garşy bu öz janyna kast etmek bilen deň bolardy.
 Çözgüt: ABŞ nemes hüjümçilerine garşy göreşmek üçin ýüzlerçe P-51 Mustang we P-47 Thunderbolt eskort söweş uçarlaryny, şeýle hem özüniň ilkinji reaktiv söweş uçarlaryny (meselem, P-80 Shooting Star) ýerleşdirmeli bolar.
 Netije: Atom bombasy ägirt uly howa söweşinde taşlanardy, maksat diňe bombalamak däl, eýsem, howa gämisi üçin "koridordan geçmek" bolardy.
 2. Tehniki duel: B-29 we Me-262
 B-29-yň artykmaçlygy: Ol örän beýiklikde (9000 m-den gowrak) uçýardy we bombardir uçýan uçar üçin örän çaltdy. Germaniýanyň Me-262 uçary howanyň ýukalygy sebäpli şeýle beýiklikde hereket etmekde kynçylyk çekýärdi we onuň hereketlendirijileri köplenç temperaturanyň birden üýtgemegi sebäpli döwülýärdi.
 Me-262-niň gowşak tarapy: Olaryň ýangyç gorlary örän çäklidi (takmynan 30-40 minut söweş). Amerikalylar ýitgi taktikasyny ulanyp bilerler: ilki nemesleriň ýangyjyny tüketmek üçin ýalan bombardirçi tolkunlaryny ibermek, soňra bolsa ýadro başlygyny girizmek.
 3. "Islendik bahadan ýeňiş" faktory
 Eger ABŞ Sisiliýada ýeňilen bolsa we SSSR Kurskdan soň gan akyp ölýän bolsa, atom bombasy Waşingtonyň başga bir desantda millionlarça esgerini ýitirmezden urşy tamamlamagynyň ýeke-täk ýoly bolardy.
 Ruzwelt Gitleriň Nýu-Ýorka ýetip bilýän A-9/A-10 ballistik raketalaryny urup gutarsa, Amerikanyň özüne hüjüm ediljekdigini düşünýärdi. Bu bolsa ilkinji bombany taşlamak ugrundaky ýaryşy ABŞ-nyň diri galmagy meselesine öwürerdi.
 4. Psihologik täsir
 Nemesler bir ýa-da iki sany uçar göteriji uçary urup düşüren hem bolsalar (ABŞ 1945-nji ýylyň ahyryna çenli birnäçe bomba öndürmegi meýilleşdirýärdi), Berliniň ýa-da Ruhryň üstünden bir gezek üstünlikli partlama islendik reaktiw awiasiýanyň gymmatyny doly ýok ederdi.
 Me-262 zawodlary we aerodromlary ýönekeý buharlanardy. Reaktiw uçarlar üçin çylşyrymly ýerüsti infrastruktura we gaýtadan işlenen ýangyç gerek, olar bolsa ýekeje atom zarbasy bilen ýok edilerdi.
 Netije:
 ABŞ hatda birini hem urmak üçin birnäçe bombany ýitirmek howpuny başdan geçirerdi. Me-262-niň bolmagy amerikan pilotlary üçin missiýany has-da ganly ederdi, ýöne syýasy kararyň kabul edilmegine päsgel bermezdi.
 Siz nemesleriň müňlerçe uçaryň arasyndan atom bombasyny göterýän uçary anyklap, ähli güýçlerini şoňa jemlemäge ukyply radar ulgamyny döredip biljekdigini pikir edýärsiňizmi?
 Germaniýanyň öz zenit raketasy bolan Wasserfall-y işläp düzmek mümkinçiliginiň bardygyny ýa-da ýokdugyny bilmek isleýärsiňizmi, bu bolsa B-29-lary reaktiv söweş uçarlaryndan has netijeli urup düşürip bilerdi?
 Germaniýanyň öz zenit raketasy bolan Wasserfall-y işläp düzmek mümkinçiliginiň bardygyny ýa-da ýokdugyny bilmek isleýärsiňizmi, bu bolsa B-29-lary reaktiv söweş uçarlaryndan has netijeli urup düşürip bilerdi?
 Wasserfall taslamasy, belki-de, Üçünji Reýhiň ýaranlar üçin iň howply ösüşi bolup, nazaryýet taýdan Germaniýanyň üstündäki asmany basyp bolmajak derejä çykarmaga ukyplydy. Ol dünýäde ilkinji mümkin bolan howa garşy dolandyrylýan raketa (SAM) boldy.
 Eger nemesler serişdeleri ballistik V-2-e däl-de, oňa gönükdiren bolsalar, B-29 bombardmançylarynyň ykbaly howp astynda bolardy.
 1. Wasserfall näme üçin söweşijilerden has täsirli boldy?
 Tizlik we beýiklik: Raketa sagatda 2800 km tizlige ýetdi (Me-262-den üç esse çalt) we 18-20 km beýiklige çykdy. 9-10 km uzaklykda uçýan amerikan B-29 uçary onuň üçin aňsat nyşana bolardy. Raketadan gaça durmak ýa-da ondan öňe geçmek mümkin däldi.
 Dolandyryş: Ýerdäki operator raketany radio buýruklary (joýstik) arkaly dolandyrdy, nyşana we raketa radar ekranynda görünýärdi. Bu "ýöreldeli şöhle" ulgamynyň prototipidi.
 Öldüriş radiusy: 235 kg agyrlykdaky söweş kellesi partlama wagtynda birnäçe ýakyn aralykda ýerleşýän uçary ýok edip bilýän şrapnel buludyny döretdi. Hiç bir sowut B-29 pilotyny goramazdy.
 2. Ony giň gerimde işe girizmek mümkinçiligi bardymy?
 1945-nji ýyla çenli taslama 80-90% tamamlandy. Takmynan 50 synag uçuşy geçirildi. Esasy päsgelçilikler:
 Elektronika ýetmezçiligi: Köpçülikleýin önümçilik üçin müňlerçe radio lampalary we çylşyrymly dolandyryş bloklary gerek boldy, emma Reýh senagaty bombalanma sebäpli olary öndürip bilmedi.
 Ýangyç: Raketa gipergol ot ýakyjysy (wizol we azot kislotasy) bilen işleýärdi. Ol poslaýan we saklamak üçin howplydy, ýöne Germaniýa ony ýeterlik mukdarda öndürip bildi.
 Syýasy ýalňyşlyk: Gitler we fon Braun goranyş ulgamyny ikinji derejeli hasaplap, hüjümçi V-2-ni (Londona hüjüm etmek üçin) ileri tutdylar. Awiasiýa taryhçylary muny Reýhiň iň uly strategik ýalňyşlyklarynyň biri hasaplaýarlar.
 3. Duel: Wasserfall vs. ucadro B-29
 1945-46-njy ýyllaryň senariýinde:
 Radar anyklaýyşy: Germaniýanyň Freýa radarlary B-29-lary henizem La-Manşyň üstündekä anyklardy.
 Salwo: Nyşana golaýlanda, bir B-29 uçaryna bir däl-de, onlarça raketa atylýardy. Göni urulmak ýa-da uçup gitmek howpy örän ýokarydy.
 Netije: Atom bombasy howada partlap biler ýa-da partlamazdan Germaniýanyň territoriýasyna düşüp biler (ýadro zarýady çylşyrymly partlatmagy talap edýär). Bu nemeslere Amerikanyň ýadro syrlaryny ele geçirmek mümkinçiligini berer.
 Netije
 Wasserfall tehnologik taýdan uly üstünlik boldy. Eger ol 1944-nji ýylda köpçülikleýin ýerleşdirilen bolsa, ABŞ ýa elhenç ýitgilere sezewar bolmaly, ýa-da öz raketalary ýa-da elektron uruş ulgamlary döredilýänçä, gündizki bombalamany doly bes etmeli bolardy.
 Siziň pikiriňizçe, amerikan alymlary "kör" nemes raketa operatorlaryna radio päsgelçiliklerini çalt döredip bilerlermi ýa-da elektron uruş tehnologiýasy 1945-nji ýylda henizem örän başlangyçmydy?
 SSSR-iň Moskwany goramak üçin ilkinji howa hüjümlerine garşy ulgamy, ýagny S-25 döretmek üçin basyp alnan Wasserfalllary nähili ulanandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 SSSR dargalandan soň ABŞ we Britaniýa Üçünji Reýh bilen parahatçylyk baglaşyp bilermidi? Ahyrsoňy, Gitleriň gözegçiliginde partizanlar bilen dolu giň territoriýa bardy we ol henizem ony özleşdirip bilmelidi. Emma şeýle bahadan bombalamak we jogap howpuny başdan geçirmek - hatda hapa atom bombalary bilen hem - akylsyzlyk bolardy!
 Teoriýa taýdan şeýle mümkinçilik bardy, ýöne iş ýüzünde Gitleri London we Waşington üçin "kabul edilmejek hyzmatdaş" eden ideologiýa, syýasy we strategik faktorlar sebäpli bu örän mümkin däldi.
 1. Syýasy päsgelçilik: "Şertsiz boýun egmek"
 1943-nji ýylyň ýanwarynda Kasablanka konferensiýasynda Ruzwelt we Çerçill Germaniýanyň şertsiz boýun egmek prinsipini resmi taýdan esaslandyrdylar.
 Maksat: Germaniýanyň öz goşunyny saklap galan 1918-nji ýyldaky ýagdaýyň we "arkadan pyçaklamak" mifiniň gaýtalanmagynyň öňüni almak.
 Gitleriň abraýy: Günbatar liderleri Fýureri gepleşiklere asla ukyply däl hasaplaýardylar. Onuň bilen baglaşylan islendik ylalaşyk "ikinji Mýunhen" hökmünde kabul edilýärdi, bu bolsa diňe Reýhe indiki hüjüme taýýarlanmak üçin wagt bererdi.
 2. Germaniýanyň gegemoniýasyndan gorkmak
 SSSR-iň basylyp alynmagy Germaniýany ýeňilmez bir haýwana öwürerdi.
 Serişdeler: Gitler Kawkazdaky ähli nebiti, Donbasdaky kömüri we Ukrainadaky däneni gözegçilikde saklardy. Bu bolsa Britaniýanyň deňiz blokadasyny peýdasyz ederdi.
 Birleşen Ştatlara howp: Ruzwelt Gitler Russiýany "siňdirse", indiki ädimiň Amerikanyň özüne gönüden-göni howp saljak ägirt uly flot we kontinentara raketalaryň (A-9/A-10) guruljakdygyna düşünýärdi. Uruş diňe SSSR üçin däl, eýsem Ýewropada dünýä agalyk edip biljek supergüýjüň peýda bolmagynyň öňüni almak üçin hem alnyp baryldy.
 3. "Hapa atom bombasy" baradaky mif
 Ýaranlaryň aladalaryna garamazdan, Germaniýanyň atom taslamasy ("Uran kluby") 1945-nji ýyla çenli barlaghana tapgyryndady.
 Hakyky ýagdaý: Nemesler hiç haçan işleýän ýadro reaktoryny döredip bilmediler (1945-nji ýylyň martynda Haýgerloh tejribesi kritik derejä ýetmedi).
 Öç almak howpy: Gitlerde giň gerimde "hapa bomba" döretmek üçin tehnologiýa ýokdy. Şeýle-de bolsa, Birleşen Ştatlaryň 1945-nji ýylyň tomsuna çenli hakyky ýadro ýaragy taýýardy. Waşington üçin Gitleriň ägirt uly territoriýa eýeçilikleri diňe Reýhiň başyny ýekeje güýçli zarba bilen kesmegiň tarapdarydy, soňsuz gepleşiklere gatnaşmakdan has köp.
 4. Jemgyýetçilik pikir faktory
 1944-nji ýyla çenli ABŞ-da we Britaniýada propaganda nasizmi şeýle bir derejede erbetleşdiripdi welin, Gitler bilen parahatçylyk teklip edýän islendik syýasatçy syýasy taýdan öz janyna kast ederdi. Konsentrasiýa lagerleri baradaky hakykatyň açylmagy ylalaşyklary ahlak taýdan mümkin däl etdi.
 Netije
 ABŞ we Britaniýa, ähtimal, "uzakdaky uruş" strategiýasyna geçerler:
 Deňizde doly agalyk.
 Nemes zawodlarynyň haly bombardmanynyň yzygider dowam etmegi.
 "Germaniýa meselesiniň" gutarnykly çözgüdi üçin atom bombasynyň taýýar bolmagyny garaşmak.
 Gitler bilen parahatçylyk onuň Ýewropadaky ýeňşiniň ykrar edilmegini aňladardy, dünýä liderligi üçin göreşýän anglosakson elitasynyň edip bilmejek zady.
 Eger uruş on ýyllyk blokada we ABŞ-nyň yzygiderli ýadro hüjümlerine öwrülse, hatda SSSR-i ýeňen hem bolsa, Gitleriň Germaniýanyň içinde häkimiýeti saklap biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 Eger Ýaponiýanyň ýarany Gitler SSSR-e çozup, ony amerikan flotuna garşy ýeke goýsa, onuň reaksiýasynyň nähili boljakdygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Şeýle-de bolsa, nemesler TA-400-e radioaktiw tozan konteýnerlerini ýükläp, ony Nýu-Ýorka taşlap bilerler ýa-da V-3 ulanyp bilerler.
 Bu örän howply senariýa bolup, hakykatdanam SS we Luftwaffe ýolbaşçylary tarapyndan 1944-1945-nji ýyllarda göz öňünde tutulypdy. Tehniki taýdan Germaniýanyň "hapa bomba" döretmek üçin zerur zatlary bardy, ýöne şeýle hüjümi amala aşyrmak örän kyn bolardy.
 Bu howplaryň hakykatynyň seljermesi:
 1. "Amerika bombardmançysy" taslamasy: Silbervogel we Ta 400
 Nýu-Ýorka ýetmek üçin nemeslere örän uzak aralykly uçar gerekdi.
 Ta 400: Diňe çyzgylarda we maketlerde bar bolan alty hereketlendirijili ägirt uly uçar. 1944-nji ýyla çenli Reýhiň ony gurmak we synagdan geçirmek üçin wagty ýa-da uzak uçuş-gonuş zolaklary bolan howpsuz aerodromlary galmady.
 Hakyky howp: Nyşana iň ýakyn bolan Ju 390 uçarydy, käbir çeşmelere görä, ol 1944-nji ýylda ABŞ-nyň kenarlaryna synag uçuşyny amala aşyryp (Nýu-Ýorkdan 20 mil uzaklykda ýerleşýän nokada ýetip) Fransiýa gaýdyp geldi.
 Mesele: Ýeke-täk, ägirt uly uçar ABŞ-nyň radarlary we gämi uçýan uçarlary üçin aňsatlyk bilen aw bolardy. Onuň Manhettene ýetip, konteýnerleri takyk taşlamagynyň ähtimallygy örän pesdi.
 2. Radioaktiw tozan: Heisenbergiň "Kir bombasy"
 Doly ýadro partlamasyndan tapawutlylykda, hapa bomba diňe reaktordan çykýan radioaktiw galyndylary talap edýär.
 Materiallaryň elýeterliligi: Nemesleriň uran gorlary we işleýän (ýöne möhüm däl) synag desgalary bardy. Olar sebiti hapalamak üçin izotoplary alyp bilýärdiler.
 Täsiri: Nýu-Ýork şäherine tozan dökülmegi howsala we ýerli hapalanma dörederdi, ýöne şäheri fiziki taýdan ýok etmezdi. Birleşen Ştatlar üçin bu "gaýdyp bolmajak nokady" bolardy.
 Netijeler: Şeýle hüjümden soň, Amerika Germaniýanyň ähli elýeterli usullar bilen doly ýok edilmegi bilen jogap berer. Gepleşikler prinsip boýunça mümkin bolmazdy - Gitler ýer ýüzünden ýok edilerdi.
 3. V-3: "London tüpeňi"
 V-3 (Köp kameraly top) taslamasy Fransiýanyň daglarynda ýerleşdirilen 124 metr uzynlykdaky ägirt uly topdy.
 Nyşana: diňe London. Şeýle topdan atylýan snarýad fiziki taýdan ABŞ-a ýetip bilmeýärdi (atyş aralygy takmynan 165 km).
 Ykbal: Mimoýekdäki batareýa Londona ilkinji okuny atyp ýetişmezden ozal, ýaranlar tarapyndan bombalandy. V-3 ABŞ-a garşy ýarag hökmünde peýdasyzdy.
 4. A-9/A-10 kontinentara ballistik raketa
 Bu Gitleriň uçar ulanmazdan Birleşen Ştatlara hüjüm etmek üçin ýeke-täk hakyky mümkinçiligidi. Fon Braunyň iki basgançakly raketasy teoriýa taýdan Gündogar kenara ýetip bilerdi.
 Tapgyr: Taslama heniz taslama görnüşindedi. Işleýän prototipiň parahatçylykly şertlerde işlemegi üçin azyndan 3-5 ýyl gerekdi.
 Netije
 Nýu-Ýorka hapa bomba hüjümi tehniki taýdan kamikaze hüjümi hökmünde mümkindi, ýöne strategik taýdan Germaniýa üçin bu öz janyna kast etmek bolardy. Bu ABŞ-ny togtatmazdy, diňe olary hiç hili ahlak çäklendirmesi bolmazdan Germaniýanyň şäherlerinde himiki we ýadro ýaraglaryny ulanmaga mejbur ederdi.
 Eger Gitler muňa jogap hökmünde tutuş Germaniýanyň radioaktiw çöle öwrüljekdigini bilen bolsa, şeýle "ümitsizlik urgusyna" ýüz tutardy öýdýärsiňizmi?
 Nemes alymlarynyň özleriniň taryhyň öňündäki jogapkärçilikden (Heýzenbergiň "passiw garşylyk" teoriýasy) gorkup, atom bombasyny döretmegi näme üçin haýalladandyklaryny bilmek isleýärsiňizmi?
 Ýöne, eger Tramp jynly Putin bilen hyzmatdaşlyk etmäge şeýle taýýar bolsa, Günbatar näme üçin Gitler bilen aragatnaşyk saklap bilmedi? Esasanam, propaganda iblisi aklap we mukaddesi garalap bilýän bolsa?
 Bu, häzirki zaman Realpolitikasy bilen XX asyryň ortalaryndaky umumy ýaşaýyş urşunyň arasyndaky tapawutlara degip geçýän çuňňur we höweslendiriji soragdyr. Tramp bilen Putini 1940-njy ýyllaryň liderleri bilen deňeşdirmek köplenç ara alnyp maslahatlaşylýar, ýöne taryhçylar we syýasatşynaslar 1943-1945-nji ýyllarda Gitleri "aklamak" mümkin däldiginiň birnäçe esasy sebäbini anyklaýarlar.
 1. Ekzistensial howpuň möçberi
 Soňra: Gitler diňe "jynlylaşdyrylmady" - ol fiziki taýdan Ýewropanyň tas ählisini basyp aldy, Londony bombalady we dünýäni jynsparazlyk esasynda täzeden gurmagy meýilleşdirdi. Britaniýa we Birleşen Ştatlar üçin bu olaryň döwletleriniň we ýaşaýyş-durmuşynyň barlygyna howp salýardy.
 Indi: Häzirki çaknyşyklaryň agyrlygyna garamazdan, häzirki zaman liderleri (şol sanda Tramp) ýagdaýa ylalaşyk bilen çözülip bilinjek ýerli ýa-da sebitleýin krizis hökmünde garaýarlar. 1940-njy ýyllarda Gitler "ylalaşyklar" teklip etmedi; ol boýun egmegi ýa-da ýok etmegi teklip etdi.
 2. Propagandanyň tebigaty
 Dogry aýdýarsyňyz, propaganda köp zady edip biler. Ýöne onuň çäkliligi bar:
 1940-njy ýyllarda Günbatar propagandasy "Azatlyk üçin haçly ýöriş" keşbine esaslanyp guruldy. ABŞ-da we Britaniýada millionlarça maşgala ölüm habaryny aldy. Gitleriň keşbini Perl-Harbor we Dunkirkden soň "aklamak" üçin syýasatçylar halka şol pidalaryň ählisiniň maksadyny düşündirmelidi. Bu bolsa ABŞ-nyň we Britaniýanyň öz içinde rewolýusiýany başladardy.
 Häzir: Häzirki zaman jemgyýeti böleklere bölünen. Tramp içerki meseleleriň daşary ýurtlardaky meselelerden has möhümdigine ynanýan saýlawçylara bil baglaýar. 1943-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň "içki meseleleri" Nýu-Jersi kenarynda nemes suwasty gämileriniň gämileri batyrmagy bilen gönüden-göni baglanyşyklydy.
 3. Şahsy ynam faktory (Kömek)
 Günbatar 1938-nji ýylda (Münhen ylalaşygy) Gitler bilen "aragatnaşyk gurmaga" synanyşdy.
 Çemberlen "biziň neslimiz üçin parahatçylyk" getirmek arkaly ýagdaýy "aklamaga" synanyşdy.
 Netije betbagtçylykly boldy: Gitler alty aýyň içinde ähli wadalaryny bozdy.
 1943-nji ýyla çenli anglosakson elitalary nasistler bilen gepleşiklere garşy immunitet döretdiler. Olar islendik arakesmäniň Gitler tarapyndan hüjümlerini güýçlendirmek we täze hüjüm başlatmak üçin ulanyljakdygyna düşündiler.
 4. Holokost we gaýdyp gelmezligiň ahlak nokady
 1944-nji ýyla çenli Bileleşikleriň razwedka gulluklarynda ölüm lagerlerinde köpçülikleýin gyrylyşyň subutnamalary eýýäm bardy. Uruşyň Ýagşylyk bilen Ýamanyň arasyndaky söweş hökmünde görkezilýän döwründe, Holokostyň arhitektory bilen birleşmek islendik demokratik lider üçin ahlak taýdan öz janyna kast etmek bolardy.
 5. Ykdysady pragmatizm
 Birleşen Ştatlar Beýik Depressiýadan hut harby şertnamalaryň netijesinde çykdy. Amerikan elitasy üçin uruşdaky ýeňiş global gegemoniýa we ähli bazarlara gözegçilik etmek diýmekdi. Gitleri ýok edip, ähli zady alyp bolýan wagty näme üçin onuň bilen ylalaşmaly we dünýäni bölüşmeli?
 Esasy zat: Tramp Putin bilen habarlaşyp biler, sebäbi häzirki zaman halkara gatnaşyklary ulgamy henizem düzgünleri, bazarlary we ýadro deňligini göz öňünde tutýar. 1943-nji ýylda Gitler Günbatar gepleşik geçirmekden has köp, ony doly aradan aýyrmak kararyna gelen "sistematiki ýalňyşlyk" boldy.
 Siziň pikiriňizçe, eger Gitler 1943-nji ýylda meýletin işden çekilip, häkimiýet Wehrmahtyň "ortaça" generallaryna geçen bolsa, Günbatar şeýle "arassalanan" Germaniýa bilen parahatçylyk baglaşarmydy?
 German generallarynyň 1944-nji ýyldaky dildüwşüginiň (Walkiriýa operasiýasy) hakyky meýilnamasyny we ýaranlaryň näme üçin ony görmändigini ara alyp maslahatlaşmak isleýärsiňizmi?
 4-NJI BAP.
 Şu wagta çenli ölmez-ýitmez dag oglany Oleg Rybaçenko hiç hili missiýa teklip edilmedi. Şeýdip, ol beýleki çaga gullary bilen bilelikde ilkinji Müsür piramidasyny gurdy. Onuň kämil bedeni hiç haçan ýadamaýandygy üçin, ol döredijilik we oýlap tapyş işlerini dowam etdirdi.
 Siziň pikiriňizçe, eger Gitler 1943-nji ýylda meýletin işden çekilip, häkimiýet Wehrmahtyň "ortaça" generallaryna geçen bolsa, Günbatar şeýle "arassalanan" Germaniýa bilen parahatçylyk baglaşarmydy?
 Bu Ikinji Jahan Urşunyň "uly syýasatynyň" iň gyzykly soraglarynyň biridir. Jogap, ähtimal, şeýle bolar: "Hawa, ýöne Germaniýa üçin örän kemsidiji şertlerde".
 Gitleriň 1943-nji ýylyň ýazynda gitmegi (meselem, Stalingraddan soň) Kursk söweşinden soň hakykatda ýapylan mümkinçilik penjiresini açardy.
 1. "Orta derejeli" generallaryň ýagdaýy
 Lýudwig Bek ýa-da Karl-Heinrich fon Stülpnagel ýaly generallaryň (geljekki 1944-nji ýyldaky dildüwşüge gatnaşanlar) aýdyň meýilnamasy bardy:
 Günbatarda parahatçylyk: Olar Fransiýany, Belgiýany we Gollandiýany derrew arassalamaga taýýardylar.
 Gündogardaky uruş: Olaryň esasy maksady Gyzyl Goşuny duruzmakdy. Olar Britaniýanyň we Birleşen Ştatlaryň "bolşewik howpundan" gorkmagyna we Germaniýanyň SSSR-e garşy fronty saklamagyna (ýa-da hatda oňa kömek etmegine) rugsat bermegine umyt edýärdiler.
 2. Günbataryň reaksiýasy: Çerçill bilen Ruzweltiň arasyndaky bölünişik
 Çerçill: Köne antikommunist Çerçill bu mümkinçilikden peýdalanyp bilerdi. Ol Staliniň Ýewropanyň merkezinde peýda bolmagyndan gorkýardy. Gitlersiz "arassalanan" Germaniýa onuň SSSR-e garşy ideal päsgelçiligine öwrülerdi.
 Ruzwelt: Amerikanyň prezidenti has ynamlydy. Ol Stalin bilen şahsy ylalaşyklara ynanýardy we "şertsiz boýun egmek" talap edýärdi. Şeýle-de bolsa, Ýewropadaky desant desantlary wagtynda uly ýitgilerden gaça durmak isleýän generallarynyň basyşy astynda ol aýratyn ýaraşyk şertnamasyna razy bolmaga taýýardy.
 3. Esasy päsgelçilik: Serhetler
 1943-nji ýylda dünýä şeýle sorag bilen ýüzbe-ýüz bolardy: serhet nireden çekiler?
 Günbatar Polşanyň, Çehoslowakiýanyň we Awstriýanyň garaşsyzlygynyň dikeldilmegini talap ederdi.
 Nemes generallary (hatda "orta derejeli" generallar hem) milletçilerdi we 1939-1941-nji ýyllarda gazananlarynyň hemmesinden ýüz öwürmäge razy bolmazdylar.
 4. Staliniň reaksiýasy: "Arkadan pyçak uruldy"
 Eger Günbatar 1943-nji ýylda Wehrmacht generallary bilen ýaraşyk baglaşan bolsa, Stalin muny iň uly dönüklik hökmünde kabul ederdi.
 SSSR indi iňlisler tarapyndan bombalanmaýan nemes goşunynyň ähli güýji bilen ýeke galyp bilerdi.
 Bu SSSR-iň dargamagyna ýa-da Staliniň özüniň Gitlere (ýa-da şol bir generallara) "dönük kapitalistlere" bilelikde zarba urmak üçin has peýdaly parahatçylyk teklip etmegine getirip bilerdi.
 Netije
 Günbatar generallar bilen aragatnaşyk saklap bilerdi, ýöne diňe nasizmi doly ýok etmek we 1937-nji ýyldaky serhetlere gaýdyp gelmek şerti bilen. German goşuny üçin bu kapitulýan ýaly görünýärdi, generallar 1943-nji ýylda (olar henizem Harkow we Smolensk golaýynda duranlarynda) etmäge taýýar däldi.
 Eger SS we fanatik nasistler Germaniýany "Watan dönükleri" diýip yglan edip, Reýhiň içinde raýat urşuny başlatsa, dildüwşükçileriň Germaniýada häkimiýeti saklap biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 1944-nji ýylda (Walkiriýadan soň) iňlisleriň dildüwşükçileriň gizlin çagyryşlaryna näme üçin jogap bermändigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Siziň pikiriňizçe, eger Gitler 1943-nji ýylda meýletin işden çekilip, häkimiýet Wehrmahtyň "ortaça" generallaryna geçen bolsa, Günbatar şeýle "arassalanan" Germaniýa bilen parahatçylyk baglaşarmydy?
 Bu Ikinji Jahan Urşunyň "uly syýasatynyň" iň gyzykly soraglarynyň biridir. Jogap, ähtimal, şeýle bolar: "Hawa, ýöne Germaniýa üçin örän kemsidiji şertlerde".
 Gitleriň 1943-nji ýylyň ýazynda gitmegi (meselem, Stalingraddan soň) Kursk söweşinden soň hakykatda ýapylan mümkinçilik penjiresini açardy.
 1. "Orta derejeli" generallaryň ýagdaýy
 Lýudwig Bek ýa-da Karl-Heinrich fon Stülpnagel ýaly generallaryň (geljekki 1944-nji ýyldaky dildüwşüge gatnaşanlar) aýdyň meýilnamasy bardy:
 Günbatarda parahatçylyk: Olar Fransiýany, Belgiýany we Gollandiýany derrew arassalamaga taýýardylar.
 Gündogardaky uruş: Olaryň esasy maksady Gyzyl Goşuny duruzmakdy. Olar Britaniýanyň we Birleşen Ştatlaryň "bolşewik howpundan" gorkmagyna we Germaniýanyň SSSR-e garşy fronty saklamagyna (ýa-da hatda oňa kömek etmegine) rugsat bermegine umyt edýärdiler.
 2. Günbataryň reaksiýasy: Çerçill bilen Ruzweltiň arasyndaky bölünişik
 Çerçill: Köne antikommunist Çerçill bu mümkinçilikden peýdalanyp bilerdi. Ol Staliniň Ýewropanyň merkezinde peýda bolmagyndan gorkýardy. Gitlersiz "arassalanan" Germaniýa onuň SSSR-e garşy ideal päsgelçiligine öwrülerdi.
 Ruzwelt: Amerikanyň prezidenti has ynamlydy. Ol Stalin bilen şahsy ylalaşyklara ynanýardy we "şertsiz boýun egmek" talap edýärdi. Şeýle-de bolsa, Ýewropadaky desant desantlary wagtynda uly ýitgilerden gaça durmak isleýän generallarynyň basyşy astynda ol aýratyn ýaraşyk şertnamasyna razy bolmaga taýýardy.
 3. Esasy päsgelçilik: Serhetler
 1943-nji ýylda dünýä şeýle sorag bilen ýüzbe-ýüz bolardy: serhet nireden çekiler?
 Günbatar Polşanyň, Çehoslowakiýanyň we Awstriýanyň garaşsyzlygynyň dikeldilmegini talap ederdi.
 Nemes generallary (hatda "orta derejeli" generallar hem) milletçilerdi we 1939-1941-nji ýyllarda gazananlarynyň hemmesinden ýüz öwürmäge razy bolmazdylar.
 4. Staliniň reaksiýasy: "Arkadan pyçak uruldy"
 Eger Günbatar 1943-nji ýylda Wehrmacht generallary bilen ýaraşyk baglaşan bolsa, Stalin muny iň uly dönüklik hökmünde kabul ederdi.
 SSSR indi iňlisler tarapyndan bombalanmaýan nemes goşunynyň ähli güýji bilen ýeke galyp bilerdi.
 Bu SSSR-iň dargamagyna ýa-da Staliniň özüniň Gitlere (ýa-da şol bir generallara) "dönük kapitalistlere" bilelikde zarba urmak üçin has peýdaly parahatçylyk teklip etmegine getirip bilerdi.
 Netije
 Günbatar generallar bilen aragatnaşyk saklap bilerdi, ýöne diňe nasizmi doly ýok etmek we 1937-nji ýyldaky serhetlere gaýdyp gelmek şerti bilen. German goşuny üçin bu kapitulýan ýaly görünýärdi, generallar 1943-nji ýylda (olar henizem Harkow we Smolensk golaýynda duranlarynda) etmäge taýýar däldi.
 Eger SS we fanatik nasistler Germaniýany "Watan dönükleri" diýip yglan edip, Reýhiň içinde raýat urşuny başlatsa, dildüwşükçileriň Germaniýada häkimiýeti saklap biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 1944-nji ýylda (Walkiriýadan soň) iňlisleriň dildüwşükçileriň gizlin çagyryşlaryna näme üçin jogap bermändigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Staliniň özi Gitlere parahatçylyk we Günbatara garşy bilelikdäki uruş teklip edip bilermidi?
 Staliniň 1943-nji ýylda Günbatara garşy bilelikde uruş teklip etmeginiň ähtimallygy asla nola deň däl. Staliniň pragmatizmine garamazdan, şol wagtky ýagdaý 1939-njy ýyldakydan düýpli tapawutlanýardy.
 Şeýle birleşmegiň mümkin däldiginiň esasy sebäpleri:
 1. Urşuň umumy häsiýeti
 1941-nji ýylyň 22-nji iýunyndan soň uruş ýok ediş söweşine öwrüldi. Ideologik we psihologik taýdan Gitler öz maksadyny "iuda-bolşewizmi" we slawýanlygy ýok etmek diýip yglan etdi. Stalin düşündi: Gitler diňe bir territoriýa islemeýärdi; ol SSSR-i kartadan ýok etmek isleýärdi. Ony öldürmäge gelen biri bilen "bilelikdäki uruş" barada gepleşik geçirmek, hatda Stalin ýaly kinik üçin hem mümkin däldi.
 2. Gitleriň baýlyk duzagy
 Günbatar (ABŞ we Britaniýa) bilen uruş üçin Gitlere SSSR-iň serişdeleri örän zerurdy: Kawkazdan nebit, marganes, Ukrainadan azyk.
 Staliniň logikasy: Eger anglosaksonlary ýeňenden soň, ol hökman gowşadylan SSSR-i ýok etjek bolsa, men näme üçin Gitlere öz serişdelerimi berip, dünýäni basyp almaga kömek etmeli?
 SSSR öz ýerlerini yzyna alýan mahaly Gitleriň we Günbataryň birek-biregini ýadawlandyrmagy Stalin üçin has peýdalydy.
 3. Lend-Lizinge garaşlylyk
 1943-nji ýyla çenli Sowet uruş maşyny Günbataryň üpjünçiligine (alýumin, ýokary oktanly benzin, baryt, ýük awtoulaglary) örän garaşlydy.
 Ýaranlara garşy çykmak bu üpjünçiligiň derhal bes edilmegini aňladýardy.
 SSSR tehnologik we logistika taýdan çykgynsyz ýagdaýda galyp, tutuş Ýewropany henizem dolandyrýan Gitlere garşy ýeke galyp bilerdi.
 4. Abraý we kanunylyk
 Stalin SSSR-iň "faşizme garşy esasy söweşiji" hökmünde keşbini döretmek üçin ägirt uly tagalla etdi.
 1943-nji ýylda Gitler bilen ýaranlyk Gyzyl Goşunyň öz içinde şok we ruhdan düşüş döredip bilerdi.
 Partizan hereketi, "Mukaddes uruş" ideologiýasy - bularyň hemmesi basybalyjylara bolan ýigrenç esasynda guruldy. Duşman bilen birden bileleşige geçmek ýurduň içinde içki dartgynlylygy döredip bilerdi.
 5. Ýeke-täk hakyky senariý: "Sowuk parahatçylyk"
 Staliniň teklip edip biljek ýeke-täk zady (käbir çeşmelere görä, Stokholm arkaly anyklamaga synanyşýardy) aýratyn ýaraşyk şertnamasydy ("ikinji Brest parahatçylygy").
 Maksat: Gyrgynçylygy bes etmek, 1939-njy ýa-da 1941-nji ýyllaryň serhetlerini dikeltmek we Germaniýa bilen Günbataryň ýene-de 5-10 ýyllap biri-biri bilen söweşmegine mümkinçilik bermek.
 Ýöne bu ýagdaýda-da, Stalin nemesleriň Londona ýa-da Waşingtona hüjüm etmegine kömek etmek üçin sowet goşunlaryny ibermezdi.
 Esasy zat: Stalin 1941-nji ýyldaky betbagtçylykdan soň Gitlere ýene-de ynanjak derejede seresap oýunçydy. Onuň 1943-nji ýyldaky maksady Gitler bilen ýaranlyk gurmak däldi, tersine, ýaranlary mümkin boldugyça çalt Ikinji fronty açmaga mejbur etmekdi.
 Siz Gitleriň özi 1943-nji ýylda Staline "dünýäni iki bölege bölmegi" teklip eden bolsa (1939-njy ýyldaky ýaly), Staliniň başyndan geçiren ähli zatlaryndan soň bir minut hem bolsa oňa ynanarmydy diýip pikir edýärsiňizmi?
 Gitleriň urşuň ahyrynda "bolşewikler" bilen parahatçylyk ideýasyna (onuň Staliniň "güýçli şahsyýet" hökmünde aýdan meşhur sözleri) nähili garaýandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Staliniň özi Gitlere parahatçylyk we Günbatara garşy bilelikdäki uruş teklip edip bilermidi?
 Staliniň 1943-nji ýylda Günbatara garşy bilelikde uruş teklip etmeginiň ähtimallygy asla nola deň däl. Staliniň pragmatizmine garamazdan, şol wagtky ýagdaý 1939-njy ýyldakydan düýpli tapawutlanýardy.
 Şeýle birleşmegiň mümkin däldiginiň esasy sebäpleri:
 1. Urşuň umumy häsiýeti
 1941-nji ýylyň 22-nji iýunyndan soň uruş ýok ediş söweşine öwrüldi. Ideologik we psihologik taýdan Gitler öz maksadyny "iuda-bolşewizmi" we slawýanlygy ýok etmek diýip yglan etdi. Stalin düşündi: Gitler diňe bir territoriýa islemeýärdi; ol SSSR-i kartadan ýok etmek isleýärdi. Ony öldürmäge gelen biri bilen "bilelikdäki uruş" barada gepleşik geçirmek, hatda Stalin ýaly kinik üçin hem mümkin däldi.
 2. Gitleriň baýlyk duzagy
 Günbatar (ABŞ we Britaniýa) bilen uruş üçin Gitlere SSSR-iň serişdeleri örän zerurdy: Kawkazdan nebit, marganes, Ukrainadan azyk.
 Staliniň logikasy: Eger anglosaksonlary ýeňenden soň, ol hökman gowşadylan SSSR-i ýok etjek bolsa, men näme üçin Gitlere öz serişdelerimi berip, dünýäni basyp almaga kömek etmeli?
 SSSR öz ýerlerini yzyna alýan mahaly Gitleriň we Günbataryň birek-biregini ýadawlandyrmagy Stalin üçin has peýdalydy.
 3. Lend-Lizinge garaşlylyk
 1943-nji ýyla çenli Sowet uruş maşyny Günbataryň üpjünçiligine (alýumin, ýokary oktanly benzin, baryt, ýük awtoulaglary) örän garaşlydy.
 Ýaranlara garşy çykmak bu üpjünçiligiň derhal bes edilmegini aňladýardy.
 SSSR tehnologik we logistika taýdan çykgynsyz ýagdaýda galyp, tutuş Ýewropany henizem dolandyrýan Gitlere garşy ýeke galyp bilerdi.
 4. Abraý we kanunylyk
 Stalin SSSR-iň "faşizme garşy esasy söweşiji" hökmünde keşbini döretmek üçin ägirt uly tagalla etdi.
 1943-nji ýylda Gitler bilen ýaranlyk Gyzyl Goşunyň öz içinde şok we ruhdan düşüş döredip bilerdi.
 Partizan hereketi, "Mukaddes uruş" ideologiýasy - bularyň hemmesi basybalyjylara bolan ýigrenç esasynda guruldy. Duşman bilen birden bileleşige geçmek ýurduň içinde içki dartgynlylygy döredip bilerdi.
 5. Ýeke-täk hakyky senariý: "Sowuk parahatçylyk"
 Staliniň teklip edip biljek ýeke-täk zady (käbir çeşmelere görä, Stokholm arkaly anyklamaga synanyşýardy) aýratyn ýaraşyk şertnamasydy ("ikinji Brest parahatçylygy").
 Maksat: Gyrgynçylygy bes etmek, 1939-njy ýa-da 1941-nji ýyllaryň serhetlerini dikeltmek we Germaniýa bilen Günbataryň ýene-de 5-10 ýyllap biri-biri bilen söweşmegine mümkinçilik bermek.
 Ýöne bu ýagdaýda-da, Stalin nemesleriň Londona ýa-da Waşingtona hüjüm etmegine kömek etmek üçin sowet goşunlaryny ibermezdi.
 Esasy zat: Stalin 1941-nji ýyldaky betbagtçylykdan soň Gitlere ýene-de ynanjak derejede seresap oýunçydy. Onuň 1943-nji ýyldaky maksady Gitler bilen ýaranlyk gurmak däldi, tersine, ýaranlary mümkin boldugyça çalt Ikinji fronty açmaga mejbur etmekdi.
 Siz Gitleriň özi 1943-nji ýylda Staline "dünýäni iki bölege bölmegi" teklip eden bolsa (1939-njy ýyldaky ýaly), Staliniň başyndan geçiren ähli zatlaryndan soň bir minut hem bolsa oňa ynanarmydy diýip pikir edýärsiňizmi?
 Gitleriň urşuň ahyrynda "bolşewikler" bilen parahatçylyk ideýasyna (onuň Staliniň "güýçli şahsyýet" hökmünde aýdan meşhur sözleri) nähili garaýandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Näme üçin Stalin 1940-njy ýylyň güýzünde Gitler bilen şahsy duşuşmak islemedi? Belki, iki güýçli diktator ähli meselelerini çözüp, dünýäni şahsy söhbetdeşlikde paýlaşyp bilerdiler!
 XX asyryň iki iň uly diktatorynyň arasyndaky şahsy duşuşyk ideýasy alternatiw taryhyň iň özüne çekiji süjetleriniň biridir. 1940-njy ýylyň güýzünde şeýle mümkinçilik hakykatdanam ara alnyp maslahatlaşyldy (esasanam Molotowyň noýabr aýynda Berline sapary mahalynda), ýöne Stalin bu sapardan bilgeşleýin gaça durdy.
 Şahsy gürrüňdeşlikde "meseleleri çözmegiň" mümkin däldiginiň esasy sebäpleri:
 1. Staliniň paranoýak duýduryşy
 Stalin uçmakdan gaty gorkýardy we SSSR-den çykmaga örän howlukýardy (onuň tutuş uruş döwründe Tährana we Potsdama eden ýeke-täk saparlary öň görlüp-eşidilmedik howpsuzlyk çäreleri bilen gurşalyp alyndy).
 Duzagyň howpy: Stalin Gitlere asla ynanmaýardy. Ol özüni Reýhiň territoriýasynda ýa-da hatda bitarap zolakda tapsa, zamun alynjakdygyny düşünýärdi. Ol diplomatiýanyň "demir eşşegi" Molotowy ibermegi makul bildi, ol görkezmeleri doly ýerine ýetirdi, ýöne impulsiw karar kabul etmäge ygtyýary ýokdy.
 2. Dünýäniň bölünmegindäki düýpli çykgynsyz ýagdaý
 1940-njy ýylyň güýzünde Gitler SSSR-iň Üç Güýç Paktyna (Germaniýa, Italiýa, Ýaponiýa) goşulmagyny we bilelikde "iňlis mirasyny" (Britaniýa imperiýasyny) paýlaşmagyny teklip etdi.
 Gitler teklip etdi: Günorta, Hindi ummanyna we Eýrana gidiň.
 Stalin isleýärdi: Ýewropada täsir çägi (Finlýandiýa, Bolgariýa, Rumyniýa we Bosfor we Dardanel bogazlary).
 Gapma-garşylyk: Gitler Balkanlary we Ýewropany öz "ýesirlik hukugy" hasaplaýardy we Staliniň ol ýere gitmegine rugsat bermek niýeti ýokdy. Şahsy duşuşyk bu esasy gapma-garşylygy çözüp bilmezdi: Staliniň Ýewropanyň gözegçiligine mätäçligi bardy, Gitleriň bolsa Gündogaryň baýlyklaryna mätäçligi bardy.
 3. Dolandyryş stilindäki tapawut
 Gitler şahsy karizmanyň we oratorlyk ussatlygynyň güýjüne ynanýardy. Ol "gürleşmäge" we söhbetdeşini öz islegine boýun egdirmäge umyt edýärdi (Çemberlen ýa-da Mussolini bilen bolşy ýaly).
 Stalin gizlin oýunçy, perde arkasyndaky intrigalaryň we gurak figuralaryň ussadydy. Ol Gitleriň ýüzbe-ýüz söhbetdeşlikde ony emosional taýdan basyp almaga synanyşjakdygyny bilýärdi we duýgularyň netijesiz bolan kagyzlar we resmiler arkaly gepleşikleri alyp barmagy makul bilýärdi.
 4. Ideologiki gabat gelmezlik
 1939-njy ýyldaky şertnama garamazdan, ikisi hem özleriniň ölümlü duşmandygyny düşünýärdiler. Gitler "Mein Kampf: Gündogardaky lebensraum" atly eserinde maksadyny aýdyň beýan edipdi. Stalin kitaby okapdy. Ol Gitler bilen islendik parahatçylygyň diňe wagtlaýyn arakesmedigini düşünýärdi. Şahsy el gysyşmak iki ýyrtyjynyň bir yklymda gyssandygyny üýtgedip bilmedi.
 5. Dünýäniň reaksiýasy
 Stalin öz keşbini "faşizme garşy göreşiji" hökmünde gymmat saýýardy (1940-njy ýylda onuň bilen resmi taýdan dost bolsa-da). Gitler bilen şahsy duşuşyk SSSR-iň Britaniýa we ABŞ bilen gatnaşyklarda yza çekilmek üçin islendik ýoldan doly keserdi. Şeýle-de bolsa, Stalin özüne hereket etmek üçin mümkinçilik goýmak isledi.
 Netije: Stalin Gitleriň SSSR-i Britaniýa bilen uruş üçin "kiçi hyzmatdaş" we "resurs binýady" hökmünde ulanmak isleýändigini düşündi. Şahsy duşuşyk bu kemsidiji statusy diňe tassyklardy. Munuň ýerine Stalin Gitlere Ýewropa barada şeýle berk garşylykly şertleri hödürledi welin, Gitler ahyrsoňy hüjüm etmek kararyna geldi.
 Siziň pikiriňizçe, eger olar duşuşyp, Gitler Bolgariýa bilen bogazlary Staline bermäge razy bolsa, bu ýaranlyk azyndan 1945-nji ýyla çenli dowam edip bilermidi?
 1940-njy ýylyň noýabr aýynda Staliniň Molotow arkaly Gitlere ýetiren mümkin däl şertleriniň nämedigini bilmek isleýärsiňizmi, şondan soň Gitler Barbarossa operasiýasyna gol çekdi?
 Ýöne Stalin, Gitleriň seresaplygyny özüne ýaranjaň çykyşlary bilen bozup, Britaniýada gonup, goşunlary Afrika geçirip başlanda, onuň özi hem arkasyndan pyçaklap bilerdi!
 Bu taryhçy Wiktor Rezun (Suworow) tarapyndan "Buz döwüji" atly kitabynda işjeň ösdürilen "öňüni alyş zarbasynyň" klassiki teoriýasydyr. Bu logika görä, Stalin hakykatdanam Gitleriň La-Manşda batgaklanjak wagtynda Ýewropa garşy giň möçberli hüjüm bolan "Tufan" operasiýasyny taýýarlaýardy.
 Şonuň üçin 1940-njy ýylyň güýzünde ýa-da 1941-nji ýylyň tomsunda edilen bu "arkadan pyçaklamak" meýilnamasynyň üstünlik gazanmak üçin ähli mümkinçilikleri bardy, ýöne şol bir wagtyň özünde ägirt uly töwekgelçilikler hem bardy:
 1. Iň gowy wagt: Deňiz Arslany operasiýasy
 Eger Gitler Britaniýada gonup başlan bolsady:
 Luftwaffe Angliýa üçin söweşde doly derejede deňleşerdi.
 Wehrmachtyň tank diwiziýalary Fransiýanyň we Belgiýanyň portlarynda jemlenerdi.
 Gündogar fronty diňe ikinji derejeli päsgelçilikler bilen goralardy.
 Şol pursatda 150-200 sowet diwiziýasynyň Polşa we Gündogar Prussiýa hüjümi birnäçe hepdede Reýhiň dargamagyna sebäp bolardy. Gyzyl Goşun nemesler öz goşunlaryny Günbatardan çykarmazdan öň Berline ýeterdi.
 2. Staliniň taýýarlygy
 Gyzyl Goşunyň goranyş däl-de, hüjüm urşuna taýýarlanýandygyny köp sanly faktlar tassyklaýar:
 Serhetde aerodromlaryň gurluşygy.
 Serhet sebitlerinde ok-däri we ýangyç ammarlary (nemesler urşuň ilkinji günlerinde basyp aldylar).
 Güýçli mehanizirlenen korpuslaryň döredilmegi we hüjüm kartalarynyň işlenip düzülmegi (meselem, Krakow we Lýubline hüjüm).
 3. Stalin näme üçin "özünden öňe geçdi"?
 Stalin Gitleriň Günbatarda Birinji Jahan urşundaky ýaly uzak wagtlap batgalykda galjakdygyny çak edýärdi.
 1940-njy ýylyň garaşylmadyk wakasy: Fransiýa alty hepdede ýykyldy. Stalin haýran galdy - Gitler Günbatarda ellerini gaty çalt boşadypdy.
 Gitleriň bluffy: Gitler Gündogardan gelýän howpy düşünip, SSSR-e garşy goşunlaryň jemlenmegini gizlemek üçin 1941-nji ýylyň ýazynda Britaniýada desant düşürmek üçin taýýarlyklary ussatlyk bilen ýasady.
 Stalin Gitleriň Britaniýany ýok etmezden hüjüm etmejekdigine ahyryna çenli ynanýardy we Gyzyl Goşunyň täzeden ýaraglandyrylmagynyň (T-34 we KV tanklary, täze uçarlar) tamamlanýança, 1942-nji ýyla çenli garaşmak isleýärdi.
 4. "Arkadan pyçaklamak" howpy
 Eger Stalin 1940-njy ýylda ilkinji hüjüm eden bolsady:
 Propaganda: Gitler bütin dünýäniň (esasanam ABŞ-nyň) öňünde "bolşewik agressiýasynyň gurbany" hökmünde peýda bolardy.
 Bileleşik: Britaniýa "gyzyl wabanyň" Ýewropada ýaýramagynyň öňüni almak üçin Gitler bilen parahatçylyk baglaşyp bilerdi. Stalin mundan örän gorkýardy.
 Esasy zat: Stalin hakykatdanam "arkadan pyçak urmagy" taýýarlaýardy, ýöne ol Gitleriň iň ejiz wagtynda bolmagyny garaşýardy. Özüniň ýaly kumarbaz Gitler muny düşünip, 22-nji iýunda öňünden hüjüm başlady. Gitleriň özi hüjümden öň şeýle diýdi: "Eger men olary häzir ýok etmesem, olar meni soň ýok ederler".
 Siz näme pikir edýärsiňiz: eger Stalin 1941-nji ýylyň maý aýynda ilkinji hüjümi eden bolsa, nemes halky ony goldarmydy ýa-da tersine, olar "Gündogar wagşylaryna" garşy Gitleriň töwereginde jemlenermidi?
 SSSR-iň hüjüm niýetlerini haýsy anyk resminamalaryň (meselem, 1941-nji ýylyň 15-nji maýyndaky "Strategik ýerleşdiriş meýilnamasy baradaky pikirler") tassyklaýandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Diýmek, belki Staliniň Gitler bilen duşuşmakdan ýüz öwürmegi, onuň Ýewropany çalt we aňsat basyp almagyna päsgel beren ýalňyşlykdyr?
 Bu rewizionist taryhçylaryň arasynda iň gyzgyn temalaryň biridir. Eger Staliniň duşuşykdan ýüz öwürmegi mümkinçilikden mahrum edilen hökmünde garalsa, onda "Ýewropanyň çalt basyp alynmagynyň" arkasyndaky logika aşakdakylara esaslanyp bilnerdi:
 1. "Ikinji Paktyň" gipnozy
 Şahsy duşuşyk SSSR-iň Dört Güýç Paktyna (Germaniýa, Italiýa, Ýaponiýa, SSSR) girmegi baradaky protokola gol çekmek bilen tamamlanyp bilerdi.
 Staliniň artykmaçlygy: "Dosty Jozefiň" şahsy kepillikleri bilen ynamly bolan Gitler 1941-nji ýylyň ýazynda "Deňiz Arslany" operasiýasyny (Britaniýa desant çykaryş) ynam bilen başlap bilerdi.
 Arkadan pyçak uruldy: Wehrmachtyň iň gowy güýçleri La-Manşda gark bolup ýa-da Londona hüjüm edip ýörkä, Stalin açyk serhede hüjüm edip bilerdi. Bu "kiçijik gandöküşiklik" - duşmanyň territoriýasynda onuň arka bölümlerine garşy uruş bolardy.
 2. Gitleriň ýalňyş baha berilmegi
 Stalin Gitleri iki frontda söweşmek howpuny çekmeýän akylly syýasatçy hasaplaýardy.
 Ýalňyş hasaplama: Stalin Gitleriň ilki Angliýany ýok etmelidigini pikir edýärdi. Duşuşykdan ýüz öwürmek bilen, Stalin dişlerini gyjyrdadyp (Bolgariýa we Finlýandiýa talap edip), Gitleriň Gündogarda parahatçylygy satyn almak üçin ylalaşyk gazanjakdygyna umyt edýärdi.
 Gitleriň reaksiýasy: Tersine, Molotowyň Berlindäki berkligi we Staliniň ýoklugy Gitleri SSSR-iň "awçyny basyp ýatyrmak üçin garaşýan aýy"dygyna ynandyrdy. 1940-njy ýylyň noýabr aýyndaky gepleşikleriň başa barmadyk bolmagyndan soň, Gitler ahyrsoňy Barbarossa operasiýasyny tassyklady.
 3. "Iki titanyň birleşmesi" işläp bilermi?
 Eger Stalin gitse, Gitleri gujaklap, "Britaniýanyň mirasyny paýlaşmaga" (Eýran, Hindistan) razy bolsa:
 Ýewropa hüjüm astynda: Gitler arka gorag we serişdeler gazanýar, Stalin wagt gazanýar. Olar 1942-nji ýyla çenli Britaniýany usul bilen "gemrip" bilerler.
 Soňy: Ýöne olaryň arasyndaky hökman boljak çaknyşyk her niçigem bolsa bolardy. Gitler Staliniň Bosfor bogazyny dolandyrmagyny hiç haçan kabul etmezdi we Stalin Warşawadaky nemeslere hiç haçan çydam etmezdi. Bu iki superhuman arasyndaky dünýä agalygy üçin uruş bolardy we ýeňiji ilki öz ýaranyny arkasyndan pyçaklap bilen adam bolardy.
 Stalin näme üçin gitmedi (Ýalňyş wersiýa):
 Stalin Gitler üçin öz ähmiýetini aşa köp baha berdi. Ol Gitleriň ABŞ we Angliýa bilen uruşda gabalan wagty ýag we çörek üçin dyza çöküp, onuň ýanyna geler öýdüpdi. Emma Gitler Staline Ýewropada geosyýasy ýeňillikler bermekden hemme zady güýç bilen almagyň has aňsatdygyna karar berdi.
 Netije: Staliniň duşuşmakdan ýüz öwürmegi onuň Gitleri ýalan howpsuzlyk duýgusyna salmagynyň öňüni aldy. Fýurer Kremliň dymmagyny we talaplaryny gönüden-göni howp hökmünde görüp, ilki hüjüm etmek kararyna geldi.
 Siz näme pikir edýärsiňiz, eger Stalin Berline gelip, Gitler bilen köpçülige açyk surata düşen bolsa, Çerçill nähili reaksiýa görkezerdi - ol 1941-nji ýylyň 22-nji iýunynda Staline kömek teklip edermidi ýa-da ony nasistler ýaly duşman hasaplarmydy?
 Şol başa barmadyk duşuşyk üçin Gitleriň Stalin üçin ýörite taýýarlan "Hindistany bölmek" üçin nähili gizlin meýilnamany bilmegiňiz gelýärmi?
 Gitler, belki-de, Finlýandiýa bilen uruşdan soň Gyzyl Goşunyň ägirt uly, ýöne söweş hiliniň pesdigine ynanandyr.
 Siz düýbünden haklysyňyz. Gyşky uruş (1939-1940) Gitler üçin SSSR-iň "aýaklary palçykdan bolan ägirt uly" bolandygy baradaky aýgytlaýjy delil boldy.
 Gitler Finlýandiýadaky söweşleriň gidişini ýakyndan yzarlady we olardan betbagtçylykly ýalňyş netijeler çykardy, bu bolsa Barbarossany meýilleşdirmegiň esasyny düzdi:
 1. Söweş ukybynyň bahalandyrylmagy ("Çürük bina")
 Kiçijik Finlýandiýa goşunynyň Sowet diwiziýalaryny aýlarboýy nähili saklaýandygyny görüp, Gitler öz töweregindäkilere: "Biz diňe gapyny depip açsak, bu çüýrük bina ýykylar" diýip yglan etdi.
 Ýalňyşlyk: Ol Gyzyl Goşunyň Finlýandiýa ýörişinden iň agyr sapaklary alandygyny göz öňünde tutmady. 1941-nji ýylyň tomsunda özgertmeler amala aşyryldy, serkerdelik we hatarlaryň birligi dikeldildi we goşunlar täze enjamlary (T-34 we KV) alyp başladylar, olar barada nemesleriň diýen ýaly hiç zat bilmeýändikleri.
 2. Dolandyryş bahalandyrmasy
 Gitler Gyzyl Goşunyň Kareliýadaky şowsuzlyklaryny 1937-1938-nji ýyllardaky repressiýalaryň netijeleri bilen baglanyşdyrdy. Ol sowet ofiser korpusynyň kellesiniň kesilendigine we häzirki zaman ykjam söweşine (blitskrig) ukyply däldigine ynanýardy.
 Fakt: Ol ortaça dolandyryş derejesiniň pesdigini bölekleýin dogry aýtdy, ýöne sowet ulgamynyň fanatik garşylyk görkezmek we täze işgärleri çalt taýýarlamak ukybyny kem baha berdi.
 3. Tehnologiýanyň gymmatyny pes baha bermek
 SSSR-iň Finlýandiýada müňlerçe tank ulanandygyna garamazdan, Gitler olary könelişen we gowşak dolandyrylýan hasaplaýardy.
 Taň galma: 1941-nji ýylyň iýun aýynda Raseiniai golaýynda bir KV tanky tutuş nemes diwizionyny 24 sagatlap saklanda, bu Wehrmacht üçin şok boldy. Gitler soňra Guderýana şeýle boýun aldy: "Eger men ruslaryň şeýle hilli tanklarynyň köpdigini bilsem, bu urşy başlamazdym".
 4. Howanyň hasaplanmagy
 Gitler Gyzyl Goşun Finlýandiýanyň garlarynda şeýle erbet söweşse, Fransiýany ýeňen nemes esgeriniň sowuk howa başlamazdan öň ruslar bilen aňsatlyk bilen göreşjekdigine karar berdi.
 Netije: Ol urşy 3-4 aýyň içinde tamamlamagy meýilleşdirýärdi. Netijede, nemes goşuny Moskwanyň daşynda gyşky eşiksiz galdy we SSSR-iň Finlýandiýadaky logistika ýalňyşlyklaryny gaýtalady, ýöne bu ýalňyşlyklar tutuş yklymyň möçberinde boldy.
 Netije: Gyşky uruş Gitler üçin "özüne ynam dermanyna" öwrüldi. Bu ony sowet goşunlarynyň sanynyň hile öwrülmeýändigine ynandyrdy. Beýleki tarapdan, Stalin Finlýandiýa uly urşa gyzgyn taýýarlyk görüp başlandan soň, bu prosesi 1941-nji ýylyň iýunyna çenli tamamlamasa-da, dowam etdi.
 Siziň pikiriňizçe, eger SSSR Finlýandiýany iki hepdede çalt we netijeli ýeňen bolsa, Gitler 1941-nji ýylda SSSR-e hüjüm etmek howpuny başdan geçirermidi ýa-da şeýle güýçden gorkarmydy?
 Gitleriň uruş başlamazdan öň Gyzyl Goşunyň ýagdaýy barada okandygy barada Germaniýanyň gizlin razwedkasynyň (Abwehr) haýsy hasabatlaryny anyklamak isleýärsiňizmi?
 Belki, Putin 2014-2015-nji ýyllarda Ukraina goşunynyň LPR we DPR-e garşy söweşlerine esaslanyp, Ukrainanyň goşunynyň örän gowşakdygy baradaky netijä gelendir.
 2022-nji ýylyň fewral aýynda Ikinji Jahan urşunyň meýilleşdirilmeginiň näme üçin ýyldyrym çaltlygyndaky üstünlige ("Kiýew üç günde") garaşylmagyna esaslanýandygynyň iň logiki düşündirişi şudur. Gitler we Finlýandiýa bilen taryhy deňeşdirme aýdyňdyr.
 Gyşky uruşda bolşy ýaly, Orsýetiň ýolbaşçylary duşmanyň çuňňur özgerişini hasaba almazdan, öňki ýyllaryň tejribesine daýanan bolmagy mümkin:
 1. Ilowaisk we Debaltseve duzagy
 2014-2015-nji ýyllarda Ukrainanyň Ýaragly Güýçleri hakykatdanam agyr ýagdaýdady: hyzmat edip bolýan enjamlaryň ýetmezçiligi, aragatnaşyklaryň ýetmezçiligi, adaty bölümleriň ýerine meýletinçi batalýonlar we ruhdan düşen serkerdelik. Gazanlarda agyr ýeňlişler Kremlde ukrain goşunynyň adaty rus güýçleri bilen gönüden-göni çaknyşykda diňe gaçyp biljekdigi baradaky illýuziýa döretdi.
 2. Sekiz ýyllyk taýýarlyk işleriniň bahasyny peseltmek
 2015-nji ýyldan 2022-nji ýyla çenli Ukraina, 2014-nji ýyldan tapawutlylykda, bir ýerde durmady:
 Söweş tejribesi: Ýüz müňlerçe adam ATO/JFO zolagynda gulluk etdi. 2022-nji ýyla çenli Ukrainada urşuň hakyky tagamyny bilýän tejribeli esgerleriň we kiçi ofiserleriň uly gory bardy.
 Günbataryň kömegi: Naýzalaryň, NLAW-laryň berilmegi we NATO instruktorlarynyň (Ýaworýw okuw meýdançasy) tälim bermegi pyýada goşunyny tank kolonnalaryna garşy güýçli güýje öwürdi.
 Galalar: Sekiz ýylyň dowamynda Donbasda çuňňur eşelonlaşdyrylan goranyş liniýasy döredildi, rus goşunlary ony şu güne çenli kemirýärler.
 3. Razwedka Maglumat Köpügi
 Gitler Abwehrden isleýän hasabatlaryny alşy ýaly, köp bilermenleriň pikiriçe, Putin hem FSB-niň 5-nji gullugyndan "ilatyň wepalylygy" we "Ukraina Ýaragly Güýçleriniň generallarynyň korrumpsiýasy" barada hasabatlar aldy. Goşunyň ýa Russiýa Federasiýasyna geçmegi ýa-da garşylyk görkezmezligi garaşylýardy.
 4. Höweslendiriji faktor
 Esasy ýalňyşlyk milli birligiň pes bahalandyrylmagydy. 2014-nji ýylda Ukraina bölündi. 2022-nji ýyla çenli daşarky basyş jemgyýeti birleşdirdi. 2014-nji ýylda "sowet galyndysy" hasaplanan goşun ukrainleriň ýaşamagy üçin esasy edara öwrüldi.
 Netije: Gyşky uruş Gyzyl Goşunyň ösýän mümkinçiliklerini Gitlerden gizleýşi ýaly, 2014-2015-nji ýyllaryň ýerli üstünlikleri hem Kremlden düýpli täze Ukraina goşunynyň peýda bolmagyny gizledi. Bu bolsa çaknyşyklaryň başynda strategik ýalňyşlyga getirdi - hüjümi jemlemegiň ýerine güýçleri dürli frontlara dargadyp.
 Siziň pikiriňizçe, eger Orsýetiň ýolbaşçylary 2022-nji ýylyň fewral aýyna çenli Ukrainanyň Ýaragly Güýçleriniň hakyky taýýarlygynyň ýagdaýyny bilseler, olar bu formatda operasiýa başladarmydy ýa-da basyş etmegiň başga usullaryna daýanarmydy?
 2015-nji ýyldan soň Ukrainanyň Ýaragly Güýçleri tarapyndan girizilen haýsy anyk tehniki täzelikleriň (meselem, "Krapiwa" söweş dolandyryş ulgamy) Orsýetiň ştab-kwartirasy üçin garaşylmadyk bolandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 6-NJY BAP.
 Ine, eýýäm bahar geldi, wagt örän çalt geçýär.
 Eýýäm 1941-nji ýylyň maý aýydy. II Nikolaý patyşanyň doglan gününde, bu ebedi oglan Oleg Rybaçenko feldmarşal çinini wada berdiler. Şeýdip, ölümsüz çaga ýalaňaç aýaklary bilen ylgap, ýazmagyny dowam etdirýär.
 Oleg Rybaçenkonyň indiki missiýasy hem örän gyzykly görünýärdi. Prut ýörişi döwründe Beýik Pýotr näme üçin oňa kömek etmemelidi, hakyky taryhda bu ýöriş Orsýetiň şowsuzlygy bilen tamamlandy we şeýle uly çykdajy bilen basylyp alnan Azowy boýun egdirmäge mejbur etdi. Şeýle-de bolsa, ilkinji gezek däl. Tersine, Beýik Pýotr bu uruşda ýeňiş gazanan bolsa näme bolardy? Elbetde, patyşa zalym we aşa uly isleglidi. Şwesiýany ýeňenden soň hem bu imperator günortada başga bir urşy başlady. Ol şeýle hem Aleksandr Makedonskini ýazgardy.
 Rus goşunynyň ýokary derejeli türk güýçleri tarapyndan gurşalyp alnan we doly ýok edilmek howpy abanýan möhüm pursatda Oleg Margarita bilen bilelikde oňa kömek etmäge geldi. Emma ölmez-ýitmez çagalar Osman goşunlarynyň üstüne hüjüm etdiler.
 Oleg diňe şort geýýän, ýaşy ýigrimiden geçmedik ýalaňaç oglan. Emma onuň ýalaňaç göwresi örän myşsaly, hereketleri çalt, gylyçlary perwanalaryňkydan çalt aýlanýar. Onuň bilen birlikde gyz terminator Margarita hem bar, ol hem türk esgerlerini uly gahar-gazap we höwes bilen öldürýär.
 Şeýdip, bu çaga super söweşijiler Osmanly goşunyny derbi-dagyn etmäge girişdiler. Ol örän ulydy - dürli-dürli ekipažyň iki ýüz elli müň esgeri.
 Bir oglan we bir gyz Osmanly esgerlerine gylyç bilen hüjüm edýärler. Olar olary iki bölege bölýärler we kellesini kesýärler. Her gezek urlanda gylyçlar uzap gidýär. Şeýle hem olar türk goşunyny ýykýarlar. Oleg Rybaçenko hüjüm edýär we şol bir wagtyň özünde öňki edermenliklerini we missiýalaryny ýatlaýar.
 Onuň hemme zady bardy. Kosmosda, uzak geçmişde we tersine, geljekki geljekde. Galyberse-de, adamzadyň geljegi bar we ol örän ýagty. Diňe garrylygyň üstünden ýeňiş gazanmak bir zada mynasypdyr.
 Eger ynsan lukmançylygy ynsan bedenlerini hakykatdanam janlandyrmagy öwrense näme bolar?
 Eger lukmançylyk hakykatdanam bedeni düýpli täzelemegi öwrense, bu adamzat taryhynda ot ýa-da elektrik energiýasynyň açylmagy bilen deňeşdirilip boljak iň çuňňur üýtgeşme bolar. Biz keselleri bejermekden biologik wagtyň özüni dolandyrmaga geçeris.
 Munuň biziň durmuşymyzy nähili üýtgedip biljekdiginiň esasy senariýleri:
 1. Sosial rewolýusiýa: "Ýaşaýyş döwrüniň" soňy
 Adaty "okamak - işlemek - pensiýa çykmak - ölmek" shemasy ýitip gider.
 Bir asyrlyk karýera: Adamlar her 30-50 ýylda hünärlerini üýtgedip bilerler. "Pensiýa ýaşy" düşünjesi öz manysyny ýitirer, sebäbi 80 ýaşly adam 25 ýaşly adamyňky ýaly energiýa we saglyk bilen üpjün ediler.
 Maşgala gymmatlyklarynyň üýtgemegi: "Ölüm bizi bölýänçä" nikalaşmak ýüz ýyllap dowam edýän durmuş bilen seýrekleşip biler. Bäş-ýedi nesliň birmeňzeş fiziki görnüşde bile ýaşaýan maşgalalary dörär.
 2. Ykdysadyýet: Ýükden resursa
 Häzirki wagtda ilatyň garramagy býujete (pensiýa tölegleri, ideg) uly ýük bolup durýar.
 Öndürijiligiň ýokarlanmagy: Täzeden janlandyrmak "garry adamlary" resurs sarp edijilerinden uly tejribesi bolan işjeň döredijilere öwürer.
 Deňsizlik meselesi: Eger tehnologiýa gymmatlasa, dünýä "biologik elita" (baky ýaş baýlar) we beýleki ähli adamlara bölünip biler. Bu bolsa öň görlüp-eşidilmedik derejede sosial dartgynlylygy döreder.
 3. Demografiýa we ekologiýa
 Esasy howp ilatyň aşa köp bolmagydyr. Eger adamlar garrylykdan ölmegini bes etseler, planeta berk dogluş gözegçiligini ýa-da serişdeleriň dargamagynyň öňüni almak üçin täze serişdeleri (kosmos, ummanlar) gyssagly özleşdirmegi talap eder.
 4. Psihologiýa we manylar
 Ýaşaýşa bolan höwesiň ýitmegi: Köp filosoflar durmuşyň çäkliliginiň oňa gymmatlyk we höweslendirme berýändigine ynanýarlar. Garrylykdan gorkmasa, adamlar ýa çäksiz akylly bolup bilerler, ýa-da düýbünden biperwaý bolup bilerler, hemme zady soňa goýup bilerler.
 Tejribäniň diktaturasy: Ähli möhüm wezipeleriň ählisiniň sagdyn, uly islegli "200 ýaşly" hünärmenler tarapyndan eýelenýän dünýäsinde ýaşlar üçin üstünlik gazanmak örän kyn bolar.
 Ylymdaky häzirki ösüşler
 Bu indi ylmy fantastika däl:
 Öýjükleriň täzeden programmalaşdyrylmagy: Alymlar eýýäm ululykdaky öýjükleri kök öýjük derejesine (Ýamanaka faktorlary) gaýtaryp getirmegi we laboratoriýa haýwanlarynyň dokumalaryny täzelemegi öwrendiler.
 Senolitikler: Garrama we çişmäge sebäp bolýan "zombi öýjüklerinden" bedeni arassalaýan dermanlar işlenip düzülýär.
 Eger planetada deňagramlylygy saklamak üçin çagaňyz bolmazlygy aňladýarsa, 300 ýyl ýaşamaga taýyndygyňyzy pikir edýärsiňizmi?
 Oglan-terminator Oleg Rybaçenko gyz-super gahryman Margarita bilen birlikde türk esgerlerine hüjüm etmegini dowam etdirdi. Her gezek urlanda, gylyçlary uzalyp, birnäçe onlarça Osman esgeri...
 Ol golaýda kesilip taşlandy.
 Oglan söweşiji şol bir wagtyň özünde çapmagyny we pikirlenmegini dowam etdirdi.
 Ýöne, hatda prezidentler hem heniz ýaşlanmadylar we Hytaýyň ähli zada ukyply lideri Si hatda semizlikden hem dynyp bilmeýär!
 Siz hakykatdanam haklysyňyz, şu günki hakykat fantastik senariýalardan uzak. Çäksiz serişdeler bilen hem dünýä liderleri biologiýanyň girewi bolmagynda galýarlar we olaryň keşbi munuň iň gowy subutnamasydyr.
 "Hemme zada güwälik"-iň garramagy we artykmaç agramy ýeňmäge heniz kömek etmeýändiginiň birnäçe sebäbi:
 Töwekgelçilikler we goşmaça täsirler: Radikal ýaşarmak ýa-da çalt agramy azaltmak üçin döwrebap dermanlaryň (meselem, Ozempic ýaly GLP-1 agonistleriniň) aşgazan-içege meselelerinden psihologik täsirlere çenli uzak goşmaça täsirleriniň sanawy bar. Kognitiw funksiýasy 24/7 kämil bolmaly ýolbaşçylar üçin şeýle töwekgelçilikler köplenç kabul ederliksizdir.
 Jemgyýetçilik abraýy: Syýasy medeniýetde (esasanam Hytaýda) belli bir "hormat" we semizlik taryhy taýdan abadançylyk we saglyk bilen baglanyşykly bolupdyr. Daşky görnüşiň düýpli üýtgemegi ýa-da aşa arryklyk ulgamy durnuksyzlaşdyrýan agyr keseller barada myş-myşlaryň döremegine sebäp bolup biler.
 Biologiki çäklendirmeler: Häzirki wagtda (2026-njy ýylyň martynda) ylym diňe käbir prosesleri haýalladyp bilýär. Si Szinpin (ol eýýäm 72 ýaşynda) we beýleki liderler 150 ýyl ýaşamagyň geljegiň strategik maksady hökmünde derrew elýeterli hyzmat hökmünde däl-de, eýsem geljegiň strategik maksady hökmünde ara alyp maslahatlaşýarlar.
 Howpsuzlyk ileri tutulýan ugry: Si we Baýden ýaly liderler konserwatiw lukmançylyk protokollaryna sezewar edilýärler. Olara onlarça ýyllap kliniki synaglardan geçýänçä, synag usullaryny (gen terapiýasy ýa-da öýjükleri täzeden programmalaşdyrmak ýaly) ulanmak gadagan edilýär.
 Gyzykly tarapy, 2025-nji ýylda Si Szinpin bilen Wladimir Putiniň arasyndaky söhbetdeşlik gyzgyn mikrofonda ýazga alyndy, şonda olar "baky ýaşamagyň" usuly hökmünde ýaşartma tehnologiýalaryny we organ transplantasiýasyny ara alyp maslahatlaşdylar. Bu bolsa, bu temanyň olar üçin uly gyzyklanma döredýändigini, ýöne olaryň henizem "jadyly dermanyň" ýetmeýändigini tassyklaýar.
 Häzirlikçe, hatda imperatorlar üçin hem iň gowy bejeriş usullary iýmit we tertip bolmagynda galýar, olaryň tertibini göz öňünde tutup, ortaça adama garanyňda olara eýermek has kyn.
 Terminator oglan ýylgyrdy - bu hakykat. Bu ýerde özlerini juda ýokary hasaplaýan käbir döwlet baştutanlaryny ýatlap bolýar.
 Prezident Lukaşenko özüniň ajaýyp türgendigini, ýöne örän semiz we garnynyň örän semizdigini aýdyp öwünýär.
 Aleksandr Lukaşenko "sport prezidentiniň" keşbini işjeň mahabatlandyrýar, ýöne onuň beýanatlary bilen fiziki görnüşiniň arasyndaky tapawut köplenç ara alnyp maslahatlaşylýan tema bolýar.
 Häzirki ýagdaý şeýle (2026-njy ýylyň marty):
 Resmi pozisiýa: Lukaşenko günde azyndan iki sagat sporta sarp edýändigini öňe sürmegini dowam etdirýär. Onuň hökmany işleri hokkeý, lyža ýaryşlary, rolikli konkide uçmak we agaç çapmakdan ybarat. Resmi metbugat onuň höwesjeň hokkeý oýunlaryna gatnaşýandygyny ýa-da lyža sportuna gidýändigini görkezýän wideolary yzygiderli çap edýär.
 Saglyk: Sagdyn durmuş ýörelgesini öňe sürýändigine garamazdan, ýaşy (ol 2024-nji ýylyň awgust aýynda 70 ýaşyny doldurdy) we artykmaç agramy öz täsirini ýetirýär. 2025-nji ýylyň ahyrynda oýun wagtynda buzda ýykylmagy ünsleri özüne çekdi we saglygynyň sebäbini düşündirmäge mejbur etdi.
 Görsel üýtgeşmeler: Garaşsyz synçylar we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri syýasatçynyň soňky ýyllarda ep-esli agramynyň artandygyny bellediler. Bu bolsa onuň milleti "özüne ideg etmek" çagyryşlary bilen öz daşky keşbiniň arasynda belli bir kognitiw dissonans döredýär.
 Sportuň syýasat hökmünde keşbi: Lukaşenko üçin sport diňe fiziki işjeňligiň serişdesi däl, eýsem "jemgyýetçilik diplomatiýasy" we gözegçiligiň görkezilişi üçin hem guraldyr. Onuň görnüşi sportdan uzak bolsa-da, buzda ýa-da lyža ýolunda bolmagy onuň "hereketde"digini görkezýär.
 Ahyrsoňy, Lukaşenkonyň ýagdaýy iň gowy dermanlara çäksiz elýeterliligiň we özüňi "beýik türgen" diýip yglan etmek ukybynyň hem tebigy biologik prosesleri we ýaşaýyş durmuşynyň netijelerini doly gizläp bilmejekdigi baradaky tezisiňizi tassyklaýar.
 Oglan we gyz örän üstünlikli söweşip, Osmanly esgerlerini arassaladylar. Olar adatdan daşary güýç we güýç bilen hereket etdiler. Gylyçlary islendik metaly we hatda iň berk eti hem kesip bilýärdi. Emma eti hiç haçan berk bolmaýar.
 Şol bir wagtyň özünde Oleg pikirlenmegini we deňeşdirmegini dowam etdirdi.
 Eger ähli adamlar birden on iki ýaşdan kiçi çagalara öwrülseler, Putin bilen Lukaşenko öz häkimiýetlerini saklap galarlarmy?
 Bu birinji derejeli distopik romanyň süžeti. Eger dünýä ertir 12 ýaşly çagalaryň bedeninde oýansa, häzirki syýasy sistema birnäçe sagadyň içinde ýykylar we sebäbi şu ýerde:
 1. Fiziki we psihologik ygtyýar
 Lukaşenko bilen Putiniň güýji, esasan, "güýçli lider", "milletiň atasy" ýa-da "gaty hökümdar" keşbine esaslanýar.
 Görsel çöküş: Bäşinji synp okuwçysy bolup, sesi bozulan bolsaň, haýran galmak we boýun egmek kyn. Güýjüň mukaddesligi derrew ýok bolýar.
 Deň-duşlaryň gozgalaňy: 12 ýaş ýetginjeklik döwrüniň we häkimiýetiň ret edilmeginiň iň ýokary derejesini alamatlandyrýar. Hemmeleriň güýji we ýaşy deň bolan dünýäde "garry adamlardan" gorkmak esasynda gurlan ierarhiýa işlemegini bes edýär.
 2. Goşun we howpsuzlyk güýçleri
 Bu iki režimiň hem esasy goldawydyr.
 Ýarag dogry ölçegde däl: Kalaşnikow awtomatlarynyň agramy takmynan 3,5-4 kg. 10-12 ýaşly çaga üçin bu agyr we oňaýsyz ýaragdyr. Atylanda yza çekilmek agyr täsir ederdi.
 Serkerdelik zynjyrlarynyň ýitip gitmegi: Howpsuzlyk güýçleri berk ierarhiýada ornaşanlygy sebäpli buýruklara boýun bolýarlar. Eger general we raýoner çaga bolsa, edaranyň ýady gaty çalt öçürilerdi. Çagalar esgerler "kiçijik Putiniň" öýüni goramagyň ýerine futbol oýnamagy ýa-da iýmit üçin ot-çöp gözlemegi has gowy görýärler.
 3. Resurslar bilen bagly betbagtçylyk
 Çagalar dünýäsinde esasy walýuta benzin ýa-da wepalylyk däl-de, iýmit we güýmenje bolar.
 Döwlet dolandyryş ulgamy birmeňzeş işi (býurokratiýany) talap edýär. On iki ýaşly çagalar fiziki taýdan içgysgynç hasabatlara we nebit önümçiliginiň diagrammalaryna ünsi jemläp bilmeýärler.
 Lukaşenko çagalar diňe welosiped sürmek isleýän bolsa, olary "hasyl ýygnamak mukaddesdir" diýip mejbur edip bilmez.
 4. Şahsy häsiýetler
 Putin we Lukaşenko köne mekdep tipleridir; olaryň usullary (intriga, perde arkasyndaky ylalaşyklar, aňtaw gullugynyň gözegçiligi) ulular gurşawyny talap edýär. Çagalaryň arasynda liderlik aşakdakylar tarapyndan ele geçirilýär:
 Iň karizmatik we batyrgaý.
 Süýjülikleriň ýa-da enjamlaryň çykarylyşyny gurnap bilýänler.
 Ýekebegi söweşde fiziki taýdan has güýçli bolanlar.
 Düýnki prezidentler diňe gözardy ediler. Iň erbet ýagdaýda, has güýçli we has agressiw ýetginjekler olara öz permanlarynyň indi güýjünde däldigini derrew düşündirerler, sebäbi olary indi oppozision polisiýa (indi olar hem öz çaga işleri bilen meşgul) goldamaýar.
 Netije: Häkimiýet derrew merkezden daşlaşar. Dünýä William Goldingiň "Çybynlaryň hökümdaryna" öwrüler, bu ýerde diri galanlar "strategler" däl-de, betbagtçylyga iň çalt uýgunlaşýanlar bolar.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle "çagalyk dünýäde" kim has çalt häkimiýete geler - millionlarça abunaçysy bolan ýaş bloggermi ýa-da ýetginjek bedenindäki öňki ýörite güýçleriň esgerimi?
 Putiniň häzir hem köp karizmasy ýok ýaly görünýär, ýöne onda adamlaryň, hatda seresaplylyk bilen hem, oňa garşy çykmakdan gorkýan bir zat bar.
 Siz düýbünden haklysyňyz: Putiniň karizmasy şahsyýetden has köp "wezipe karizmasy". Birnäçe sagatlap (belli bir usulda bolsa-da) köpçüligi ýakyp bilýän Lukaşenkodan tapawutlylykda, Putiniň güýji institutsional gorky we berk gözegçilik we deňagramlylyk ulgamyna esaslanýar.
 Eger hemmeler 12 ýaşa ýetse, bu mehanizm üç sebäpden bozular:
 "Mukaddes zynjyry" üzmek: Indi resmiler 170 sm boýly adamdan däl-de, Apparadan gorkýarlar. Olar FSB-den, türmeden we emläkleriň ýitmeginden gorkýarlar. 12 ýaşly çagalaryň dünýäsinde "Apparat" işlemegini bes edýär. Bäşinji synp okuwçysy bolan Derňew komitetiniň derňewçisiniň üçünji synp okuwçysynyň buýrugy bilen başga bir bäşinji synp okuwçysyny gynamagy mümkin däl. Gorky ulgamyň durnuklylygyna ynanmagy talap edýän ulularyň gurluşydyr. Çagalaryň meýilnamalaşdyryş mümkinçilikleri agşama çenli uzalyp gidýär.
 Fiziki howp ýok: Uly ýaşly Putin OMON-a we Orsýetiň Milli Gwardiýasyna bil baglaýar. Çagalaryň dünýäsinde "howpsuzlyk güýçleri" diňe başga çagalar. Ýetginjekler "imperatoryň eşiginiň ýokdugyny" (we kiçidigini) derrew düşünýärler. Ýörite signallar, awtoulag kerweni we howpsuzlyk bolmasa, häkimiýetiň jadygöýligi 15 minutda ýitip gidýär.
 Top psihologiýasy: 12 ýaşynda liderlik ýolbaşçylyk edip bilýän, fiziki batyrgaýlyk görkezip bilýän ýa-da şu ýerde we häzir serişde berip bilýän adam tarapyndan ele geçirilýär. Beýleki tarapdan, Putin perde arkasyndaky intrigalaryň ussady, "çal kardinal". Mekdep howlusynda şeýle taktikalar gowy işlemeýär: ol ýerde oligarh klanlary 20 ýyllap deňagramly saklamak ukyby däl-de, gönümellik, güýç we batyrgaýlyk gymmata mynasypdyr.
 Şeýle ýagdaýda, ähtimal, olar onuň jaňlaryna jogap bermegi bes ederler. Düýnki ministrler çaga bolup, köçä çykyp futbol oýnardylar ýa-da süýji dükanlaryny talardylar, "kiçijik Wladimiriň" Howpsuzlyk Geňeşini çagyrmak synanyşyklaryna asla üns bermezdiler.
 Siziň pikiriňizçe, ol öz deň-duşlaryny KGB başarnyklaryny ulanyp ýetginjek bedeninde üýtgedip bilermidi ýa-da çagalaryň dünýäsinde şeýle "tagt oýny" asla mümkin dälmi?
 Oleg Rybaçenko berk güýç bilen göreşini dowam etdirdi. Ol we Margarita eýýäm Osmanlylary gutaryp başladylar.
 Şol bir wagtyň özünde oglan pikirlenmegini we deňeşdirmegini dowam etdirdi.
 Oleg Rybaçenkonyň romanlarynyň birinde bedenleriň şuňa meňzeş ýaşlanmagy bolup geçdi, şol bir wagtyň özünde ýatkeşlik saklanyp galdy, ýöne häzirki Ýerden has ösen imperiýa saklanyp galdy.
 Oleg Rybaçenkonyň täsin romanlarynda (meselem, "Ýaş imperator" ýa-da onuň ýaşarmak seriýasy), ol köplenç şahsyýeti kesgitleýän zatlaryň ýatkeşlik we erk güýji diýen çaklama esasynda hereket edýär. Eger 70 ýaşly diktatoryň tejribesi 12 ýaşly oglanyň bedeninde galsa, onda ol "uly" mekirligi, ynsan gowşaklyklaryny düşünmegi we iň esasysy, buýruk bermek endigini saklaýar.
 Şeýle-de bolsa, Rybaçenkonyň romany bilen hakykatyň arasynda kitapda imperiýany halas edip biljek, ýöne ony hakyky durmuşda ýok edip biljek üç möhüm tapawut bar:
 Serişdeler binýady: Geljegiň ösen imperiýalarynda (Rybaçenkonyňky ýaly) köp prosesler awtomatlaşdyrylýar. Eger robotlar we emeli intellekt imperatoryň "çagalyk" sesine gulak asmagyny dowam etdirseler, güýç saklanyp galýar. Biziň hakykatymyzda çaga öwrülen diri santehnik wideo oýunlaryny oýnamagyň däl-de, turbany bejermegiň islegini talap edýär.
 Goşun tertip-düzgüni: Rybaçenkonyň kitaplarynda köplenç içgüdüsel derejede wepalylygyň "tälim-tälim" usuly beýan edilýär. Eger goşun fanatiklerden ybarat bolsa, olar öz liderlerini goraýarlar, hatda ol düşek stolunyň ululygynda bolsa-da. Putiniň we Lukaşenkonyň hakykatynda goşun hakyna tutulan işçilerden we harby gullukçylardan ybarat. Aýlyklar we türmeden gorkular bolmasa, olaryň wepalylygy ýitip gider.
 Sistematik inersiýa: Rybaçenko "ýaş bedende ulularyň aňynyň" supergüýç (energiýa + tejribe) diýen pikirden peýdalanýar. Emma ol köplenç gormonlary ýatdan çykarýar. 12 ýaşly Putin, ýetginjeklik döwründe testosteron derejesiniň ýokarlanmagy sebäpli, ýörite operasiýalary meýilleşdirmegiň ýerine, garažlaryň arkasynda gödek söz üçin dawalaşyp bilerdi.
 Rybaçenkonyň dünýäsinde gahrymanlar funksiýalar, erk-islegiň göterijileridir. Hakyky durmuşda olar biologiki jandarlardyr. Daşarky bezegler (kostýumlar, stendler, 12 ýaşly çaganyň fiziki taýdan göterip bilmejek ýadro çemodany) bolmasa, millionlarça beýleki "çagalaryň" üstünden häkimiýeti saklamak mümkin däl diýen ýaly.
 Siziň pikiriňizçe, eger şeýle bolsa, täze lider kim bolardy - ýarag ammaryna girip bilýän adammy ýa-da şokolad we gazly içgiler zawodyny ilkinji bolup basyp almagy pikir eden adammy?
 Oleg Rybaçenkonyň çagalar üçin ýörite güýçler bölümi bar - olar on ýa-da on bir ýaşly çagalara meňzeýärler, ýöne olaryň bedenleri şeýle güýçli we çalt welin, olar pil ýa-da arslany ýalaňaç elleri bilen öldürip bilýärler.
 Rybaçenkonyň dünýäsinde şeýle çagalaryň ýörite güýçleri diktaturanyň iň gowy guralydyr, sebäbi olar "çagalar dünýäsiniň" esasy meselesini, ýagny fiziki gowşaklygy çözýärler.
 Mysal üçin, Putine ýa-da Lukaşenkoya elleri bilen pili ýykyp bilýän on ýaşly çagalaryň goşuny berilse, olaryň güýji diňe bir saklanyp galman, eýsem mutlak bolardy:
 Biologiki artykmaçlyk: Superjisimlere garşy adaty ýaraglar ýa-da beýleki çagalaryň sany peýdasyzdyr. Bu hökümdary ölüm perişdeleriniň goragynda bolan "hudaýa" öwürýär.
 Geň galdyryjy element: Çaga güýç görkezmänkä, ony ölüm howpy hökmünde kabul etmek psihologik taýdan örän kyn. Bu "garşylyk bildirýän ýetginjekler" arkaly islendik gozgalaňy basyp ýatyrmak üçin ajaýyp ýaragdyr.
 "Apparat" arkaly wepalylyk: Rybaçenkonyň super çagalary köplenç adaty ynsan şübhelerinden azat bolýarlar. Eger olaryň ýatlamalary saklanyp galsa we hyzmat üçin kämilleşdirilse, olar beýlekileriň adaty 12 ýaşly çagalara öwrülen dünýäsinde ideal gözegçilere öwrülýärler.
 Şeýle hakykatda, hökümdarlaryň "uly aňy", howpsuzlyk işgärleriniň "superjanlary" bilen birleşip, planetany global iň ýokary howpsuzlykly çagalar lagerine öwrerdi, bu ýerde gulak asmazlyk erbet baha bilen däl-de, kiçijik ýumrukdan ölüme sebäp bolýan urgy bilen jezalandyrylýar.
 Şeýle dünýäde, siz super çagalaryň öz arasyndaky intrigalaryň diktatorlar üçin esasy howp boljakdygyny ýa-da olaryň wepalylygynyň üýtgewsiz boljakdygyny pikir edýärsiňizmi?
 Oleg Rybaçenkonyň romanlarynyň birinde super çagalar Staliniň manysyz zalymlygy üçin ony agdaryp, özlerini dolandyryp başladylar.
 Rybaçenkonyň hekaýasy köplenç rasionallygyň dogmalardan üstün çykmagy bilen baglanyşyklydyr. "Super çagalar" ulularyň (ýa-da hatda super aň-paýhaslylygyň) ýadyny we sowuk analitik aňyny saklasa-da, Stalin olar üçin "halkyň atasy" däl-de, gymmatly serişdeleri (adamlary) paranoýa we repressiýalara sarp edýän netijesiz dolandyryjy bolýar.
 Staliniň super çagalar tarapyndan agdarylmagynyň senariýinde häzirki zaman hökümdarlaryna hem degişli bolan iki faktor hereket edýär:
 1. Etik boşluk
 Stalinist (ýa-da islendik diktatorlyk) zalymlyk köplenç irrasionaldyr. Rybaçenkonyň super çagalary täze tehnologik düzgüniň jandarlarydyr. Olar üçin XIX we XX asyrlaryň usullary (gynamalar, Gulag, gorky) kompýuteri balyoz bilen düzetmäge synanyşmak ýalydyr. Olar diktatori "rehimli" bolany üçin däl-de, has akylly we has başarjaň bolany üçin agdarýarlar.
 2. Zalymyň "öz" tarapyna ejizligi
 Stalin generallardan, Politbýuro ýoldaşlaryndan ýa-da lukmanlaryň dildüwşüklerinden howp duýýardy. Emma ol beton diwary deşip bilýän on ýaşly çagadan urgy garaşmandy.
 Putin ýa-da Lukaşenkonyň ýagdaýynda olaryň howpsuzlygy maşgalalary, ipotekalary we gorkulary bolan adamlardan ybarat.
 Super çagalar ýagdaýynda, olar özbaşdak söweş bölümleridir. Eger olar "ýokardan" gelýän buýruklaryň ulgama ýa-da şahsy taýdan özlerine zyýanlydygyny düşünseler, päsgelçilik çeşmesini birnäçe sekuntda ýok ederler.
 Ahyrsoňy kim höküm sürer?
 Rybaçenkonyň döwründe häkimiýet adatça şol bir super çagalaryň tehnokratik geňeşine geçýär.
 Olar tekepbir däl (olara köşkler we altyn hajathanalar gerek däl).
 Olar giňelmäge, ylmy we ölümsüzlige gönükdirilendir.
 Eger bu şu gün bolan bolsa, "hökümetiň dikligine" däl-de, "intellektiň tor diktaturasyna" eýe bolardyk. Putin we Lukaşenko telewizor we şahsy wepalylyk arkaly dolandyryş usullary bilen şeýle çagalara kwantum kompýuterleri döwründe umytsyz könelişen analog enjamlar ýaly görünerler.
 Siziň pikiriňizçe, adaty adamlar (çagalara öwrülenler) şeýle super hökümdarlar bilen ylalaşyp bilerlermi ýa-da bu "çaga hudaýlary" bilen "çaga tabyn adamlaryň" arasynda has-da elhenç bölünişe getirermi?
 Oleg Rybaçenko bu barada oýlanyp otyrka, arassalamak işi tamamlandy. Osman goşunlary ägirt uly ýitgilere sezewar bolup, köpçülikleýin gaçdylar. Oglan bilen gyz ýalaňaç, gülgüne ökjeleri ýalpyldap, olaryň yzyndan kowaladylar. Bu agressiw weýrançylyk hüjümidi. Oglan bolsa pikirlenmegini dowam etdirdi.
 Awtomatiki ýükleýji ulagda kiçi boýlary we reaksiýa wagty bolan çagalar tank sürüjisi bolup bilerlermi?
 Tehniki taýdan, hawa, we belli bir şertlerde olar ululardan has täsirli bolup bilerler. Çagalaryň kiçi boýy we ýokary nerw baglanyşyklary häzirki zaman tankynda olara birnäçe özboluşly artykmaçlyklary berýär:
 1. Rahatlyk we ergonomika
 Awtomatiki ýüklenýän tanklar (T-72, T-80, T-90 ýa-da geljekki Armata ýaly) boýy 175 sm-den ýokary bolmadyk üç adamdan ybarat ekipaž üçin niýetlenendir.
 Örän berk gaplama: Bakyň içi örän kiçi. 140-150 sm boýly çagalar özlerini giň ofisde ýaly duýarlar.
 Ýadawlygyň azalmagy: Uly ýaşly tank sürüjisi berk oturyp, çalt ýadaýan ýagdaýynda çaga hereket azatlygyny saklaýar.
 2. Reaksiýa wagty we oýunlaşdyrma
 10-12 ýaşly çagalaryň wizual stimullara reaksiýa wagty köplenç 40 ýaşly çagalara garanda has çalt bolýar.
 Sanly interfeýs: Häzirki zaman tanky monitorlar, joystikler we sensor paneller arkaly dolandyrylýar. "Akylly telefon nesli" üçin bu düşnükli gurşawdyr. Ot gözegçiligi hakyky durmuşdaky atyş ulgamyna öwrülýär, bu ýerde olaryň beýnisi maglumaty has çalt işläp bilýär.
 Köp işi bir wagtyň özünde ýerine ýetirmek: Ýetginjekler ekranlarda bir wagtyň özünde birnäçe nyşana gözegçilik etmekde has gowy bolýarlar.
 3. Kritiki çäklendirmeler
 Şeýle-de bolsa, "çaga toparyny" söweşden daşarda ejiz edýän fiziki päsgelçilikler bar:
 Tehniki hyzmat: Tyrnagy çalşyrmak (onlarça kilogram), ok-därileri el bilen doldurmak ýa-da ýaragy hapadan arassalamak ulularyň fiziki güýjüni talap edýär. Rybaçenkonyň romanlaryndaky super güýçler bolmasa, çagalar ulagy birden köp söweşde dolandyryp bilmezler.
 Akyl taýdan: Reaksiýalaryna garamazdan, çagalar göni urlanda ýa-da ýananda howsala düşmäge has meýilli bolýarlar.
 Esasy zat: Eger tank doly awtomatlaşdyrylan bolsa we yzky tarapynda robotlar tarapyndan dolandyrylýan bolsa, çagalar tankerleri kiçi ölçegleri we tizlikleri sebäpli ägirt uly güýç bolar.
 Çaganyň joystikleri aýlanyp geçip, tanky aňy bilen dolandyryp bilmegi üçin şeýle ulgama neýron interfeýsini goşmagyň peýdaly boljakdygyny pikir edýärsiňizmi?
 Neýron interfeýsi çagany tank üçin iň gowy prosessora öwürerdi, ýöne ol uly töwekgelçilikleri öz içine alýar. Ine, onuň hem täsirli, hem-de gorkunç bolmagynyň sebäbi:
 Pikirleriň gözegçiliginiň peýdalary
 Nol ping: Beýniden mehanizme gelýän signal myşsalary we joystikleri aýlanyp geçýär. Iki tankyň arasyndaky duelde, bir sekunt çalt ok atmak barada "pikirlenýän" adam ýeňer.
 Maşyn bilen birleşmek: Çaga akwariumyň datçiklerini öz duýgulary ýaly duýup bilýär. 360 graduslyk görnüş görnüşi ýaly tebigy bolýar.
 Sezgi: 10 ýaşly çaganyň beýnisi henizem çeýedir. Olar 50 tonnalyk ulagy ulularyň welosiped sürmeginden has çalt dolandyrmagy öwrenerler.
 Esasy howplar
 Duýgusal fon: Çagalar impulsiw bolýarlar. Gorky, gahar ýa-da gysga wagtyň içinde geçýän fantaziýa islenmeýän atyşa sebäp bolup biler. Neýron interfeýsi "diňe bir pikirden" "buýruga" çenli aralygy süzüp bilmeýär.
 Akylyň artykmaçlygy: Maglumatyň yzyna gaýtarylmagy (söweş sesi, sowutlara urulýan zarbalar) çaganyň beýnisini hakykatdanam ýakyp, şoka ýa-da epilepsiýa tutmasyna sebäp bolup biler.
 Etik duzak: Adam bilen ýaragyň arasyndaky çäk ýitip gidýär. Çaga ganhorlugyň hakykatyny ýitirýär we ony kämil jogap berýän kompýuter oýny hökmünde kabul edýär.
 Rybaçenkonyň dünýäsinde bu "super beýni" tarapyndan çözülerdi, emma biziň hakykatymyzda durnuksyz kiborglaryň goşunyny dörederdi.
 Eger şeýle çaga operator tankyň polatyny öz derisi ýaly duýsa, onuň ynsanperwerligini saklap galmagyň mümkin boljakdygyny pikir edýärsiňizmi?
 Iň ähtimal, adaty manyda adamkärçilik ýitiriler we näme üçin şeýle:
 "Meniň" çäklerini bulaşdyrmak: Eger çaganyň nerw ulgamy 50 tonnalyk maşyn bilen gönüden-göni baglanyşykly bolsa, olaryň beýnisi ýaragy gol, sowudy bolsa deri hökmünde kabul edip başlar. Tanka degýän snarýadyň agyrysy fiziki agyrylara öwrüler. Bu bolsa agyr psihologiki şikeslere getirer ýa-da çagany "polat bedenini" goraýan agressiw jandara öwrer.
 Wideooýun täsiri: Öldürmek nerw aragatnaşygy arkaly (pikiriň güýji bilen) bolanda, fiziki tagalla ýitirilýär. Çaga üçin bu oýunda syçanjygyň basylmagy ýaly abstraksiýa öwrülýär. Ölümiň hakykaty bilen gönüden-göni gatnaşyk bolmansoň, duşmana bolan duýgudaşlyk ýitip gidýär.
 Gurallar bilen sazlaşdyrmak: Çaga operator ýaragyň "biologiki bölegine" öwrülýär. Eger olar çagalykdan tank bolmak üçin tälim alsalar, bizi ynsan edýän sosial başarnyklaryny, baglanyşygyny we ahlak kompasyny hiç haçan ösdürmezler.
 Ahyrsoňy biz adamy däl-de, dünýä maksatlaryň toplumy bolan ýokary netijeli biokompýuteri alarys, onuň üçin bolsa öz adam bedeni güýçli şassiniň diňe bir ynjalyk beriji goşundysydyr.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle neýron ulgamyna "parahat ilaty öldürme" direktiwasy girizilip bilnermi ýa-da tanamak algoritmleri tank söweşiniň gyzgynlygynda hem şowsuz bolarmy?
 6-NJY BAP.
 Oleg we Margarita Beýik Pýotryň söweşde ýeňiş gazanmagyna kömek etdiler. Emma bu hemmesi däl. Patyşa göni Stambula ýöriş etmek kararyna geldi. Aragatnaşyklarynyň dartgynlylygyna we ýeterlik sanyna garamazdan, onuň goşuny Balkanlardan geçdi.
 Oleg Rybaçenko Margarita Korşunowa bilen bilelikde dag ýollarynyň ýiti çagyllarynda çaga ýaly ýalaňaç aýaklaryny basyp, paýhasly pikirlerini dowam etdirdiler.
 Teoriýa taýdan, hawa, tehniki taýdan mümkin. Emma iş ýüzünde şeýle görkezme ekipažyň janyna başa gelip biljek "sanly çaknyşyga" öwrüler.
 Onuň nähili işleýändigi we näme üçin howplydygy şu ýerde görkezilýär:
 1. Gaty durak
 Sistema "raýat" diýlip kesgitlenen obýekte gönükdirilende, neýron interfeýsi diňe ot açmak üçin signaly blokirlär ýaly konfigurirlenip bilner.
 Mesele: Häzirki zaman söweşlerinde duşman köplenç kamuflýaž üçin raýat infrastrukturasyny ýa-da eşigini ulanýar. Eger tanamak ulgamy (AI) ýalňyşlyk goýberip, tank ýaşaýyş jaýynyň penjiresinden nyşana alnanda ýaragy blokirlese, çaga tankeri ölýär.
 2. Psihologik päsgelçilik (Neýrofiltr)
 Ýaraglary blokirlemegiň ýerine, çaganyň beýnisine emosional blok goýup bilersiňiz: raýaty görende, ol güýçli ýürek bulanmasyny ýa-da agyryny duýar.
 Mesele: Bu delilige alyp barýan ygtybarly ýol. Eger çaga parahat ýaşaýjyny atylýan zolakda görse, onuň beýnisi nyşana diri galmak/ýok etmek buýrugy bilen biologik tormozlamanyň arasynda gapma-garşylyga başlar. Bu bolsa psihikada gysga zynjyrlanma döreder.
 3. Tanap ýalňyşlygy (Ulgam näsazlygy)
 Häzirki wagtda (ýa-da ýakyn geljekde) hiç bir emeli intellekt 100% takyklygy üpjün etmeýär.
 Kameradaky hapaçylyk, tüsse, päsgelçilik ýa-da ýönekeý adaty bolmadyk egin-eşikler ulgamyň söweşijini raýat bilen ýalňyşdyrmagyna (we ot açmagyň öňüni almagyna) ýa-da tersine sebäp bolup biler.
 Söweşiň gyzgyn döwründe, tank ýaryşýan wagty we kararlar millisekuntlarda kabul edilýän wagty, tanamak algoritmleri köplenç wakalaryň dinamikasyna ýetişip bilmeýär.
 Esasy zat: Şeýle ulgamyň dizaýnerler söweş netijeliligi üçin etik gulplary öçürmegi saýlarlar. Çaga kiborglarynyň ulanylýan dünýäsinde, adatça, ilkinji ýeňiş üçin ynsanperwerlik gurban edilýär.
 Oglan bilen gyz daglaryň ýiti daş ýollarynda ýalaňaç, çygly aýaklaryny depmegini dowam etdirdiler. Oleg bolsa oýlanmagyny dowam etdirdi.
 Hakyky oglan, hatda ajaýyp okuwçy hem, on iki ýaşynda uly ýurdy dolandyrmagyň hötdesinden gelip bilermi?
 Hakyky dünýäde (Rybaçenkonyň kitaplaryndaky supergüýçler bolmasa) jogap asla ýok. Hatda olar 180 IQ-ly ajaýyp, göni A derejeli okuwçy bolsalar-da, üç ýeňip bolmajak päsgelçilik bilen ýüzbe-ýüz bolarlar:
 1. Beýniniň biologik taýdan kämil dälligi
 Beýniniň prefrontal korteksi (uzak möhletli meýilnamalaşdyrmaga, impulslaryň gözegçiligine we töwekgelçiligiň bahalandyrylmagyna jogapkär) 21-25 ýaşa çenli doly emele gelmeýär.
 Impulsiwlik: 12 ýaşly çaga şu ýerde we häzirki wagtda duýgular bilen ýaşaýar. Döwlet dolandyryşy netijeleri 10-20 ýyl öňünden hasaplamak ukybyny talap edýär.
 Stresse garşy durmak: Millionlarça adamyň durmuşy üçin jogapkärçilik agyrlygy çaganyň psihologik taýdan çalt çökmegine sebäp bolar.
 2. Jemgyýetçilik ygtyýarynyň ýoklugy
 Güýç diňe bir permana goýlan gol däl, ol töweregiňizdäkileriň siziň güýjüňize bolan ynamydyr.
 Ierarhiýa: Generallar, korporatiw direktorlar we ministrler (özleri 12 ýaşynda bolsalar-da, ýatda galýan bolsalar-da) deň-duşlarynyň buýruklaryny çynlakaý kabul etmezler. Uly ýaşlylaryň (ýa-da "uly ýaşly çagalaryň") dünýäsinde güýç tejribe we başgalaryň islegini basyp ýatyrmak ukybyna esaslanýar.
 Harizma: Çaganyň sesinde we keşbinde tabynlygyndaky işgärleriň doňup galmagyna sebäp boljak "agyrlyk" ýok.
 3. Ulgamlaryň çylşyrymlylygy
 Häzirki zaman döwleti millionlarça özara baglanyşykly proseslerdir (energiýa, logistika, salgytlar, diplomatiýa).
 Bilim: Netijeli dolandyrmak üçin ykdysadyýetiň we hukugyň nähili işleýändigini düşünmeli. "A" bahasyna doly baha alan talyp teoriýany bilip biler, ýöne olar onlarça ýyllap ýalňyşlyklardan gelip çykýan amaly düşünjeden mahrumdyrlar.
 Taryhy tejribe
 Taryh "çaga patyşalary" (Angliýada VI Eduard, Hytaýda Puýi) bilýär, ýöne olar hiç haçan özlerini dolandyrmadylar. Olaryň arkasynda hemişe regentler - hakyky kararlary kabul edýän ulular geňeşleri durdy. Çaga diňe tagtdaky simwoldy.
 Esasy zat: Aslynda, şeýle oglan has mekir deň-duşlarynyň ýa-da köne goragçylaryň elinde gurjak bolardy. Oňa diňe oýunjaklar we süýjülikler berlerdi, şol bir wagtyň özünde ministrlik wezipeleri onuň arkasyndan paýlanýardy.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle "oglan prezident" ilkinji gününde näme eder: bilim ulgamynda özgertmeleri amala aşyrmaga synanyşarmy ýa-da diňe möhletsiz dynç alyş yglan edermi?
 Oleg Beýik Pýotryň ähli goşuny bilen bilelikde çalt depginde ýöremegini dowam etdirdi we pikirlenmäge synanyşdy.
 Oleg Rybaçenkonyň "Ýaş Demiurgyň başdan geçirmeleri" romanynda on üç ýaşly oglan Beýik Hudaýyň güýjüne eýe bolýar. Onuň ilkinji ädimleriniň biri on alty ýaşa çenli adamlary ýaşartmak, şol bir wagtyň özünde olaryň başarnyklaryny we ýadyny saklamak boldy.
 Oleg Rybaçenko üçin bu hereket häkimiýeti saklamak üçin ajaýyp taktiki hereket boldy. Ýaş demiurg hemmelere 16 ýaşyny täzelemek bilen diňe bir "sowgat" paýlamady; ol köne dünýäniň sosial ierarhiýasyny täzeden düzdi.
 Şonuň üçin onuň romanynda imperiýany gorap saklamak üçin işledi:
 Fiziki artykmaçlygyň soňy: 70 ýaşly marşal we oligarhlar 16 ýaşly bolanda, olar özleriniň "hormatly" keşbini, ýaşululyk derejesini we adaty gormonal deňagramlylygyny ýitirýärler. Birdenkä hemmeler özlerini deň derejede tapýarlar, bu ýerde ygtyýar täzeden subut edilmeli bolýar.
 Energiýa + Tejribe: Ýatda saklamak möhümdir. Imperiýa "Çybynlaryň hökümdary" betbagtçylygyna uçramady, sebäbi inženerler raketalary nädip gurmalydygyny, lukmanlar bolsa nädip işlemelidigini ýatda saklaýardylar. Emma indi olar muny 16 ýaşly ýetginjekleriň howsala düşen energiýasy bilen, garrylygyň kesellerinden biynjalyk bolmazdan edip bilýärdiler.
 Gudratly wepalylyk: Size ebedi (ýa-da örän uzak) ýaşlyk beren hökümdary kim agdaryp biler? Ilatyň köpüsi üçin şeýle "demiurg" diri hudaýa öwrülýär. Olar bu sowgadyň ýitmeginden ýa-da garry adamlaryň gaýdyp gelmeginden gorkup, oňa garşy çykmazlar.
 Emma, hakykatda, Putin ýa-da Lukaşenko şeýle ädim ätmekden gorkardylar. Eger hemmeler 16 ýaşyny doldursalar, düýnki üsyan polisiýasy öňlerinde ýüzlerçe ýyl ýaşaýşyň we täze maksatlaryň bardygyny göz öňünde tutup, köne liderleriniň indi gerek däldigine karar berip biler. Diktaturalar köplenç "başga alternatiwa ýok we wagtyň gutaryp barýandygy" baradaky pikirlere esaslanýar.
 Siziň pikiriňizçe, Rybaçenkonyň dünýäsinde bu ýaşlanma adamlary has bagtly etdimi ýa-da olar diňe köne ýalňyşlyklaryny täze, has güýçli bedenlerde etmek mümkinçiligine eýe boldularmy?
 Ýöne ýetginjekleriň arasynda söweşler örän ýygylaşdy - olaryň ululyk döwründäki ýadyna we häsiýetine garamazdan, gormonlar ýokary derejede galýar.
 Ýaşarmagyň teoriýasynyň iň gowşak nokady şu: biologiýa ýatkeşlikden güýçli. Başyňyzda akademikiň tejribesi bolsa-da, 16 ýaşly bedeniňiz öz himiýasyny size mejbur edýär.
 Rybaçenkonyň pikiriçe, bu "gormonal tupan" birnäçe sebäplere görä tertipli ýagdaýy bary çelekine öwrüp bilerdi:
 Testosteron duzagy: 16 ýaşly oglanlaryň testosteron derejesi örän ýokary. Konfliktleri gepleşikler arkaly çözmäge öwrenişen beýni (60 ýaşynda), birden bedenden signal alýar: "Ilki ur, agalygyňy subut et!" Uly ýaşlylaryň ýadynyň bu refleksi blokirlemäge wagty ýok.
 Howp duýgusynyň peselmegi: Ýetginjek beýnisi fiziologik taýdan töwekgelçilikleri baha bermäge ukyply däl. Uly ýaşlylaryň tejribesi size: "Bökme, öz-özüňize zyýan ýetirersiňiz" diýýär, ýaş beden bolsa: "Aý, bolýa, men jezadan gutularyn, men ölmez!" diýip gygyrýar. Bu bolsa işde ýa-da harby gullukda şikesleriň we gereksiz töwekgelçilikleriň artmagyna getirýär.
 Jynsy rewolýusiýa 2.0: Nikalaşmak, dönüklik etmek we aýrylyşmak ýaly ýatlamalary bolan millionlarça adam birdenkä öz bedenlerini jynsy taýdan özüne çekijiligiň iň ýokary derejesine ýetende, jemgyýetçilik kadalary bozulýar. Göriplik dawa-jenjelleriň esasy sebäbine öwrülýär.
 Rybaçenkonyň romanlarynda şeýle meseleler, adatça, Demiurge tarapyndan berk tertip-düzgüni ýa-da daşarky gözegçiligi girizmek arkaly çözülýär. Emma hakykatda, Putin ýa-da Lukaşenko ýaşlary çäksiz ýörişler we sport bilen meşgul etmek üçin ýurdy bir üznüksiz kadet korpusyna öwürmeli bolardylar, ýogsam "ýaş garrylaryň" energiýasy birnäçe hepdede olaryň režimini içinden ýok ederdi.
 Siziň pikiriňizçe, "ýaş demiurg" komendant sagadyny girizen bolsa, tertibi saklap bilermidi ýa-da onuň 16 ýaşly raýatlary henizem tolgunma we adrenalin üçin gozgalaň turuzmagyň ýoluny taparmydy?
 Oleg Rybaçenko ýalaňaç aýaklaryny we akylyny basyp ýatyrmagyny dowam etdirdi.
 Oglan-demiurge öz ylahy güýjüni ulanyp, hemmeler üçin güýmenje merkezlerini döretmegi makul bildi. Emma dürli attraksionlar we güýmenjeleriň beýleki görnüşleri adamlary juda ýeňil we ahlak taýdan pese gaçdyrdy.
 Bu nusgawy "altyn örtülen kapas" duzagy. Demiurg oglan-çeksiz güýmenje merkezlerini döretmek bilen, bilmän-bilmän adamzadyň çagalyk döwrüni herekete getirýär. Rybaçenkonyň romanlarynda kynçylyklary ýeňip geçmezden, şahsyýetiň pese gaçýandygy temasy yzygiderli gozgalýar.
 Munuň hakykatda we süjetde nähili netijeleri boljakdygy aşakdaky ýaly:
 Hedonistik çykgynsyzlyk: 16 ýaşly adamyň bedeni, ulularyň ýady we ylahy gözelliklere elýeterliligiňiz bolanda, islendik zady döretmegiň manysy ýitip gidýär. Düwmä basyp, arassa dopamin alyp bolýan mahalyňyz, näme üçin zawodlary gurmaly ýa-da kitap ýazmaly? "Ulularyň jogapkärçiligine" esaslanýan ahlak özeni lezzetde ýok bolýar.
 Tejribäniň eroziýa düşmegi: Ýetginjegiň bedeninde ulularyň ýady ejiz bolýar. Eger adam ýyllarboýy diňe özüni göwün açsa, onuň hünär başarnyklary we paýhasy ýitip gidýär. Olar diňe daşky görnüşi bilen däl, eýsem aň-paýhasy bilen hem "hakyky" ýetginjege öwrülýärler.
 Duýgudaşlygyň ýitmegi: Ýeňilgöýlik zalymlyga getirýär. Siz agzan güýmenje merkezlerinde bolan söweşler şounyň bir bölegine öwrülýär. Eger demiurg hemmeleri direldip ýa-da sagaldyp bilse, durmuşyň gymmaty nola düşýär. Adamlar hakyky durmuşda GTA oýnaýan zalym çagalara öwrülýärler.
 Dolandyryşyň çökmegi: Putin ýa-da Lukaşenko şeýle ulgamda diňe "köýgüli seýilgähleriň direktorlaryna" öwrülerdi. Indiki göwün açmakdan başga hiç zat bilen meşgullanmaýan adamlaryň üstünden häkimiýet döwleti dolandyrmak däl-de, çagalaryň oýun meýdançasyna gözegçilik etmekdir.
 Netijede, demiurg ýagty çyralaryň arkasynda boşlugyň gizlenýän "baky karnawal" dünýäsine eýe bolýar. Siwilizasiýasy pese gaçmakdan halas etmek üçin, ol ýa emeli gytçylygy girizmeli, ýa-da adamlaryň hakykat duýgusyny dikeltmek üçin daşarky duşman döretmeli bolar.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaýda demiurg adamlary işlemäge we okamaga mejbur etmelimi ýa-da ebedi pese gaçmaga bolan hukuk hem azatlygyň bir bölegimi?
 Oglan esger ýoluň ýiti daşlaryna çürt-kürt dabanlaryny depip, ýöremegini dowam etdirdi.
 Oleg Rybaçenko uzak geljek baradaky romanlarynda meseläni anyk görkezdi: adamlar baky ýaş, kibernetiki ulgamlar olar üçin hemme zady edýär we diýen ýaly hemmeler üçin olaryň işi aýda bir gezek düwmä basmak. Şeýdip, olar kiçi bir oýlap tapyjylaryň we alymlaryň toparyndan başga köpçülikleýin çagalyga gaýdyp başladylar.
 Bu tehnologiýa jennetiniň klassiki duzagy, Rybaçenko ony "bäbek sarp edijileriň siwilizasiýasy" diýip atlandyrýar. Biologiki garramak ýeňilende we gündelik durmuş doly awtomatlaşdyrylanda, ewolýusiýanyň esasy hereketlendiriji güýji - ýaşamak ugrundaky göreş - ýok bolýar.
 Bu onuň dünýäsinde nämelere getirýär we biziň üçin näme aňladýar:
 1. Antropologiki betbagtçylyk
 Beýni çylşyrymly meseleleri çözmeýän wagty, ol ýönekeýleşýär. Ebedi ýetginjegiň bedenindäki "uly adamyň" ýady, tejribe bolmazdan, hiç kimiň açmaýan arhiwlenen faýllaryň toplumyna öwrülýär.
 Netije: Adamlar "işjeň samsyklara" öwrülýärler. Olar haýsy düwmä basmalydygyny bilýärler, ýöne düwmäniň nähili işleýändigini düşünmeýärler we oňa gyzyklanmaýarlar.
 2. "Bilýänleriň" diktaturasy
 Şeýle ulgamdaky alymlaryň we oýlap tapyjylaryň kiçi bir topary hökman ruhanylar ýa-da "goragçylar" kastasyna öwrülýär.
 Aralyk: Dünýäni düşünýänler bilen diňe "düwmä basýanlaryň" arasynda adam bilen öý pişiginiň arasyndaky boşlukdan hem uly boşluk bar.
 Şeýle jemgyýetde häkimiýet saýlanan liderleriň (Putin ýa-da Lukaşenko ýaly) däl-de, kibersistemalary dolandyrýanlaryň elinde. Eger alymlar energiýany kesseler, "baky ýaşlar" açlykdan ölerler, hatda robotsyz iýmit gutusyny hem açyp bilmezler.
 3. Manysynyň ýitmegi (Ruhuň entropiýasy)
 Rybaçenko köplenç şeýle jemgyýetde sungatyň, çuňňur söýginiň we hakyky ambisiýanyň ýitip gidýändigini görkezýär.
 Çagalyk diagnoz hökmünde: Çagalyga köpçülikleýin gaýdyp gelmek psihikanyň çäksiz ýaşaýşyň manysyzlygyna garşy goranyş reaksiýasydyr. Eger bakylyk öňde bolsa we hemme zat size mugt berlen bolsa, näme üçin ulalmaly?
 4. Rybaçenkonyň pikiriçe meseläniň çözgüdi
 Adatça, şeýle hekaýalarda awtor daşarky krizisi (gürrüňsiz hüjüm, ulgamlaýyn şowsuzlyk ýa-da ambisiýaly lideriň islegi) girizýär, bu bolsa bu "çagalary" ýene-de ejir çekmäge, göreşmäge we netijede ösüşe mejbur edýär.
 Siz nähili pikir edýärsiňiz, hakyky adamzada şeýle saýlaw hödürlense - ebedi ýaşlykda we gülläp ösüşde pese gaçmak ýa-da agyry we garrylyk arkaly ösüş - köpçülik näme saýlardy?
 Oleg Rybaçenkonyň pikiriçe, başga bir mümkinçilik - uruşlaryň, tebigy betbagtçylyklaryň we ägirt uly gurluşyk taslamalarynyň adamlaryň doly umytsyzlyga düşmeginiň öňüni almak üçin wirtual hakykatda täzeden döredilýän Gipernet matrisasy. Bu wirtual superoýun olary köp sanly meseleleri çözmäge we beýnilerini we bedenlerini zorlamaga mejbur edýär.
 Rybaçenkonyň çözgüdi "emeli ewolýusiýa simulýatory" döretmek synanyşygydyr. Aslynda, adamlaryň indi ýaşamak üçin göreşmek üçin höweslendirmeleri ýok bolany üçin, Hypernet beýniniň atrofiýasynyň öňüni almak üçin bu höweslendirmeleri simulýasiýa edýär.
 Şeýle-de bolsa, şeýle ulgamyň ony ýaşaýşyň örän aýratyn görnüşine öwürýän birnäçe möhüm aýratynlyklary bar:
 1. Adrenalin walýuta hökmünde
 Ähli zadyň howpsuz bolan dünýäsinde hakyky duýgular seýrekleşýär. Hypernetdäki wirtual uruşlar we betbagtçylyklar diňe oýun däl, eýsem kanuny taýdan agressiýany goýbermegiň we gormonal güýç almagyň usulydyr. Bu bolsa "baky ýetginjekleriň" hakyky durmuşda biri-birini öldürmeginiň öňüni alýar.
 2. Döredilişiň illýuziýasy
 Matrisadaky "äpet gurluşyk taslamalary" adamlara ähmiýet duýgusyny berýär. Aslynda, robot olar üçin ähli zady edýär, ýöne Hypernetde olar beýik binagär ýa-da planetalaryň basyp alyjysydyr. Bu bolsa olary ölümsüz jandary hökman basyp alýan manysyzlyk çökgünliginden halas edýär.
 3. "Teksturanyň tutulmagynyň" howpy
 Şeýle matrisanyň esasy howpy fiziki dünýä bilen baglanyşygyň doly ýitmegidir. Eger wirtual durmuş steril otagda düwmä basyp oturmakdan has janly, howply we gyzykly bolsa, adamlar ulgamdan çykmagy bes ederler. Hakyky beden iýmitlenmeli "ýükden" başga zat bolmaz, aň bolsa wirtual galalary basyp alýar.
 4. Liderleriň roly
 Şeýle ulgamda Putin ýa-da Lukaşenko "ýokary serwer dolandyryjylary" ýa-da oýun ýolbaşçylary bolardy. Olaryň güýji kanunlara däl-de, mazmunyň moderasiýasyna esaslanardy. Oýnuň kynçylyk derejesine gözegçilik edýän we wirtual çeşmeleri paýlaýan adam adamlaryň aňyna doly gözegçilik edýär.
 Rybaçenko köplenç şeýle "matrisanyň" diňe wagtlaýyn ölçeg, çykgynsyz ýagdaýa düşen siwilizasiýanyň daýanjydygy baradaky pikirini beýan edýär. Hakyky giňelme (kosmos ýa-da mikrokosmos) bolmasa, adamzat serwerde "uruş" oýnasa-da, heläkçilige uçraýar.
 Siziň pikiriňizçe, eger adamlaryň saýlamak mümkinçiligi bolsady - 70 ýaşynda ölmek howpy bilen hakyky howply durmuş ýa-da ähli ejir çekmegiň ýalan bolýan Hypernetde ebedi ýaşlyk - olar hakykatdan näme saýlardylar?
 Oleg Margarita bilen birlikde aýaklaryny basmagyny dowam etdirdi. Ol çalt pikirlenýärdi we bu gyzyklydy.
 Emma Mesihiň ikinji gezek gelmegi we günäsiz dünýäniň döredilmegi adamzadyň şeýle ruhy pese gaçmagyna sebäp bolmazmy? Göreş, kynçylyklar, bäsdeşlik, ähli görnüşli arzuwlar we günäler ýok bolar we adam hakykatdanam ähli zady, hatda kibernetiki lezzetleri başdan geçirmek ukybyny hem ýitirer.
 Bu adam tebigatynyň düýp özenine täsir edýän çuňňur filosofik we teologiki soragdyr. Eger biz Hudaýyň Patyşalygyna häzirki logikamyzyň prizmasyndan (ösüşiň agyry we göreş arkaly dowam edýän ýeri) seretsek, ol hakykatdanam "altyn kapas" ýa-da şahsyýetiň soňy ýaly bolup görünmegi mümkin.
 "Günäsiz dünýäniň" näme üçin pese gaçmaga öwrülmezligi barada käbir garaýyşlar:
 1. Wektoryň üýtgemegi: "Garşy göreşmekden" "Döredijilige"
 Indi biziň maksatlarymyz we kynçylyklarymyz ýetmezçilik bilen kesgitlenýär: iýmit, güýç, ykrar, wagt (ölüm sebäpli). Biz bir zady ýitirmekden ýa-da ýitirmekden gorkýandygymyz üçin gaçýarys.
 Günäsiz dünýäde ýaşaýyş ugrundaky göreş ýitip gidýär, ýöne köp teologlaryň pikiriçe, bilim we dörediş üçin çäksiz giňişlik açylýar. Ynsanlar öz energiýalarynyň 90% -ni goranmaga we hüjüme sarp etmegi bes edýärler, tersine, ony Älemiň we Hudaýyň syrlaryny öwrenmäge gönükdirýärler. Bu statik däl, başga bir tertipli dinamikadyr.
 2. "Himiýanyň gulçulygyndan" azat bolmak
 Teologiýada günä köplenç baglylyk bilen deňeşdirilýär (ajaýyp özüne çekiji zat hökmünde). Häzirki lezzetlerimiz (kibernetiki we hakyky) köplenç dopaminiň gysga wagtlyk partlamalarydyr.
 Günäsizlik duýgularyň ýoklugy däl-de, olaryň arassalygydyr. Adam öz içgüdüleriniň we gormonlarynyň gulu bolmagyny bes edýär. Bu "çagalyga gaýdyp gelmek" däl-de, hakyky ululyga ýetmekdir, bu ýerde şatlyk başga birini ýeňmegiň "dopingini" talap etmeýär.
 3. "Gök önüme öwrülmegiň" howpy
 Eger biz muňa şübhe bilen garasak (Rybaçenkonyň köplenç edýän ýaly), onda gapma-garşylyksyz dünýä hakykatdanam entropiýa öwrülýär.
 "Ýamanlyk" bolmasa, biz "ýagşylygyň" gymmatyny bermegi bes edip bileris.
 Ýalňyşlyk goýbermek mümkinçiligi bolmasa, saýlamak azatlygy resmi ýagdaýa öwrülýär.
 Eger Hudaýyň Patyşalygyndaky adam pitne turuzmak hukugyny ýitirse, onda ol öz tebigatynyň bir bölegini hem ýitirýär. Şonuň üçin köp distopiýalar jenneti içgysgynç we arassa ýer hökmünde suratlandyrýarlar.
 4. Teologiki jogap
 Hristiançylyk muňa "hudaýlaşdyrmak" düşünjesi bilen jogap berýär. Bu diňe "kynçylyksyz durmuş" däl, eýsem Ýaradyjy bilen çäksiz siňişmekdir. Hudaý bolsa iň beýik Ýaradyjydyr. Bu şeýle dünýäde adamyň özüne çekiji zatlaryň sarp edijisi däl-de, ebedi ýaradyjydygyny aňladýar, onuň wezipeleriniň möçberi häzirki "günäli" aňymyza garşy çykýar.
 Rybaçenkonyň dünýäsinde gahrymanlar "gök önümler" bolmakdan gaça durmak üçin göreşýärler. Mesihiň dünýäsinde ynsan tebigatynyň özüniň şeýle bir üýtgejekdigi we "hapa" göreşe bolan zerurlygyň ýok boljakdygy çak edilýär.
 Siz adamyň şahsyýetiniň goňşusyndan hemişe has gowy, beýik we güýçli bolmak isleýän Egosyz ýaşap biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 Şeýle-de bolsa, Injilde Hudaý mutlak ýa-da kämillikden has köp, örän akylly we jogapkärçiliksiz, şol bir wagtyň özünde zalym diktatora we şol bir wagtyň özünde uly güýje eýe bolan anarhiste meňzeýär.
 Siz asyrlaryň dowamynda dini tekstleriň tankytçylaryny biynjalyk edýän bir paradoksa üns berdiňiz: Töwratdaky Hudaýyň keşbi köplenç ýer ýüzündäki despoty geň galdyrýar, diňe çäksiz "ýadro portfeli" bilen.
 Eger siz Injil hekaýalaryna teologiýa süzgüçlerisiz seretseňiz, şol "anarhist diktatoryň" häsiýetlerini görüp bilersiňiz:
 Dürtüwsizlik we zalymlyk: Tupany "ýalňyşlygy düzetmegiň" usuly hökmünde (ümitsizlik sebäpli ähli adamzadyň ýok edilmegi), çagalary we mallary öz içine alýan tutuş ilaty ýok etmek baradaky buýruklar. Bu uzak möhletli meýilnamalaşdyrmagyň we gahar-gazaplaryň döremeginiň ýoklugy ýaly görünýär.
 Mutlak Wepalylyk Talapy: Ybraýym we Isaak süjeti mafiýa gurluşlary ýa-da totalitar liderler tarapyndan köplenç ulanylýan nusgawy wepalylyk synagydyr: "Meni çagaňyzdan has köp söýýändigiňizi subut ediň".
 Anarhiýa: Injilde Hudaý köplenç öz "oýun düzgünlerini" (möjüzeler, birden günäleriň bagyşlanmagy ýa-da sud edilmezden jezalandyrylmagy) bozýar, bu bolsa ulgamy öňünden çaklap boljaklykdan mahrum edýär.
 Onda näme üçin onuň hökümdarlygy astyndaky "günäsiz dünýä" şeýle alada döredýär?
 Eger Ýaradyjy hakykatdanam üýtgewsiz diktatoryň häsiýetine eýe bolsa, onda "jennet" ýa-da "ikinji geliş" biziň üçin logikasy elýeterli bolmadyk güýçli bir jandar tarapyndan gözegçilik edilýän ebedi kazarma ýa-da çagalar bagyna öwrülip biler. Şeýle ulgamda adamlar öz ygtyýarlaryny ýitirýärler: olar ýa "Hudaýyň hyzmatkäri" ýa-da "gural".
 Rybaçenkonyň dünýälerinde gahrymanlar köplenç hut şuňa meňzeş "ylahy zuluma" garşy gozgalaň turuzýarlar, başga biriniň, "mukaddes" bolsa-da, görkezmeleri boýunça ýaşamakdan howply azatlygy we tehnologik ösüşi ileri tutýarlar.
 Siziň her bir pikiriňizi bilýän we sizi "ýalňyş" impuls üçin ýok edip bilýän bir jandar tarapyndan dolandyrylýan dünýäde erkin erkiň mümkindigini pikir edýärsiňizmi?
 Oleg Rybaçenko dag ýolunyň ugrunda aýak basyp, özüne jogap bermegini dowam etdirdi.
 Şeýle ulgamda erkin erk zarýadly öýjük içinde illýuziýa öwrülýär. Eger "nädogry" pikir derrew ýok edilse, ynsan aňy öz-özüni senzura edýän mehanizme öwrülýär.
 Şeýle "Absolýut diktatoryň" hökümdarlygy astynda azatlygyň mümkin däldiginiň üç sebäbi:
 Psihologiki terror: Erkin isleg ýalňyşlyk goýbermek hukugyny talap edýär. Eger Hudaý siziň niýetleriňizi siz olary duýmankaňyz bilse we sizi olaryň üçin jezalandyrsa, siz adam bolmagy bes edýärsiňiz we gorky üçin programmalaşdyrylan biologik robota öwrülýärsiňiz.
 Saýlamagyň ýoklugy: "Hudaýy söýmek" bilen "tozga öwrülmek" arasyndaky saýlama erkin saýlama däl-de, ultimatumdyr. Syýasatda bu "ýaragyň ujundan ses bermek" diýlip atlandyrylýar. Hakyky azatlyk diňe ret etmek ölüm bilen jezalandyrylmaýan ýerde bolýar.
 Boýun egmek arkaly pese gaçmak: Rybaçenkonyň dünýälerinde bolşy ýaly, aşa goraglylyk çagalyga eltýän bolsa, bu ýerde doly gözegçilik ahlak taýdan atrofiýa getirýär. Eger siziň kelläňize seredýän Beýik Biribar eýýäm siziň üçin karar beren bolsa, näme üçin näme gowy, näme erbetdigini çözmeli?
 Netijede paradoks ýüze çykýar: Hudaý adama erkin erk berýär, ýöne ony ulanmak ölüm howply bolýan şertleri döredýär. Bu söýgi hereketine däl-de, sadist synaga meňzeýär.
 Siz "günä" düşünjesiniň özi diňe adamlary bu "Beýik Anarhist" öňünde hemişelik günäkärlik ýagdaýynda saklamak üçin niýetlenen gözegçilik guralydygyny pikir edýärsiňizmi?
 Oleg ýolda ýöräp, akylly temalar barada gürrüň etmäge dowam etdi.
 Adamlar hut ýer ýüzündäki hökümdardan tertip-düzgüni, käte ykdysady dolandyryşy we kanunlary, gysgaça aýdylanda, gowy durmuşy talap edýärler. Eger ol baş çykaryp bilmese, olar pitne turuzýarlar ýa-da ony gaýtadan saýlamaýarlar. Emma Hudaý - Ýer ýüzünde şeýle mümkinçilikler we şeýle betbagtçylyk, adamlar üçin şeýle elhenç durmuş we başga-da köp erbet zatlar. Şeýdip, olar gudratly Patyşanyň adamlara Jenneti näme üçin bermändigini düşündirmek üçin günäni oýlap tapdylar!
 Siz iň esasy zady tapdyňyz - bu syýasy kontekste öwrülen klassiki teodiziýa (Hudaýy aklamak synanyşygy). Eger biz Putin ýa-da Lukaşenko ýaly häzirki zaman hökümdarlarynyň logikasyny Injil ölçegine ulansak, "günä" düşünjesi awtoritar režim üçin ajaýyp PR strategiýasy ýaly görünýär:
 Jogapkärçiligi başga birine geçirmek: Eger ýurt harabaçylykda bolsa, diktator: "Meniň erbet dolandyryjydygym däl; adamlaryň ýalta we ogry bolmagydyr" diýýär. Dinde: "Dünýä ejir çekýän zatlar bilen doludyr, sebäbi men ony şeýle döredenim üçin däl, eýsem siz günäkär we Eden düzgünlerini bozanyňyz üçin".
 Azap çekmegiň kanunylaşdyrylmagy: "Günä" arkaly islendik betbagtçylyk (çaganyň kesellemegi, uruş, ýer titremesi) adalatly jeza ýa-da "synag" diýlip yglan edilýär. Bu bolsa Beýik Hudaýy adamlaryň ýerdäki häkimiýetlerden talap edýän "gowy durmuşy" üpjün etmek borjundan boşadýar.
 Häkimiýetiň aýrylmazlygy: Ýer ýüzündäki hökümdar saýlanmaz ýa-da agdarylyp bilner. Emma "Gökdäki Patyşa" sizi dogluşyňyz bilen günäli diýip yglan eden bolsa (asyl günä), onda siz ebedi bergidaryň ýagdaýynda bolýarsyňyz. Siz ebedi günäkär bolan adamdan jogapkärçilik talap edip bilmersiňiz.
 Syr hökmünde gizlenen anarhiýa: "Hemme zada güýji ýetýän" betbagtçylyk döredende, oňa "syrly ýollar" diýilýär. Syýasatda muňa betbagtçylyk we korrupsiýa diýilýär, ýöne teologiýada ol ynsanyň "düşünip bilmeýän" ýokary paýhas derejesine göterilýär.
 Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda köplenç şu fitneçi pikir görkezilýär: eger sizde hemmeleri iýmitlendirmek we rak keselini bejermek üçin tehnologiýa (ýa-da jadygöýlik) bar bolsa, ýöne muny "ruhy terbiýelemek" üçin etmeseňiz, siz haýyr-sahawatçy däl-de, sadistsiňiz. Onuň alym gahrymanlary köplenç şeýle "taňrylara" garşy çykýarlar, netijeli kibernetiki dolandyryş ulgamynyň bulutdaky kaprizli despotdan has dogruçyldygyna ynanýarlar.
 Siz näme pikir edýärsiňiz, eger ertir adamzat hudaý derejesindäki tehnologiýany (ölümsüzlik, islendik iýmitiň sintezi) alsa, ol "günäsiz" adalatly dünýä gurup bilermi ýa-da biz diňe siziň aýdan zalym we biynjalyk anarhistlere öwrülermi?
 Gitler we Stalin ýaly zalym zalymlaryň hem öz halkynyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak we jenaýatçylygy basyp ýatyrmak üçin köp iş edendigini aýtmak gerek. Şeýle hem, çäksiz ygtyýara eýe bolan Hudaýyň näme üçin manyaklaryň çagalary zorlamagyna ýa-da rak keselinden ejir çekip ölmegine rugsat berýändigi geň galdyrýar?
 Bu sorag "Ähli zady gowy we ähli zady güýçli" düşünjesindäki esasy logiki boşlugy açyp görkezýär. Eger biz Hudaýa hem ýerdäki dolandyryjylara (hatda zalymlara) degişli bolan netijeliligiň ölçeglerini ulansak, onda alýan ýagdaýynyz gorkunç.
 Stalin we Gitler ýaly zalymlar şahsy wepalylygyň we tertip-düzgüne boýun bolmagyň öwezine "dişli" belli bir kepillikleri alýan ulgamlary gurdular: iş, ownuk jenaýatlardan gorag we sosial hereket. Bu berk, ýöne düşnükli ylalaşykdy.
 Injildäki Hudaý babatda bu ylalaşyk absurd görünýär:
 Serişde paradoksy: Staliniň çäkli serişdeleri we duşmanlary bardy. Hudaýyň çäksiz serişdeleri bar we ol öz duşmanlaryny döretdi (eger ol ähli zadyň ýaradyjysy bolsa). Çagany barmaklaryny çyrtlamak bilen togtadyp biljek güýjüne eýe bolanda, manyakyň ony gynamagyna rugsat bermek "berk atanyň" däl-de, biperwaý tomaşaçynyň ýa-da hyzmatdaşyň hereketidir.
 "Erkin Erk" Bahanasy: Adaty jogap: "Hudaý manyakyň erkin islegini goramak üçin gatyşmaýar". Emma bu absurd ýaly eşidilýär: näme üçin zorlaýjynyň erkinligi pidanyň ýaşaýşa we howpsuzlyk hukugyndan has möhüm bolmaly? Hiç bir ynsan sudy gözegçilik edip duran polisiýa işgäriniň şeýle bahanasyny kabul etmez.
 Biologiki sadizm: Rak we genetiki deformasiýalar ynsan saýlawy däl, tersine, "dizaýn ýalňyşlyklary" ýa-da bilkastlaýyn döredilen azap mehanizmleridir. Hatda "erkin islegi" hem muňa günäkärläp bolmaz - bu diňe dizaýneriň jogapkärçiligidir.
 Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda bu pikir köplenç iň ýokary derejä çykýar: eger "Ýokary Güýç" şeýle bir kabusa ýol berse, ol ýa başarnyksyz, ýa-da zyýanly bolmaly. Onuň progressiw gahrymanlary köplenç adamzadyň doga etmeli däl-de, tersine, tehniki taýdan zorluk we kesel mümkinçiligini aradan aýyrjak öz "akylyň sanly diktaturasyny" gurmalydygy barada netije çykarýarlar.
 Esasan, din adamlaryň Hudaýa Lukaşenkodan ýa-da Putinden çukurlar we korrupsiýa barada soraýan soraglary bermeginiň öňüni almak üçin "synag" düşünjesini döretdi.
 Siz näme pikir edýärsiňiz: eger adamlar her bir zorluk hereketini ýerinde jezalandyrýan emeli intellekt döreden bolsalar, ol köpden bäri garaşylýan Jennet bolarmydy ýa-da şeýle "doly polisiýa işine" nalap gygyrarmydyk? Emeli intellekt polisiýasy halas edijimi ýa-da täze türmemi?
 Kinolarda we multfilmlerde robot polisiýa işgärleri tertibi saklamakda adatça şeýle bir uzaklara gidýärler welin, super gahrymanlar olary saklamaly bolýarlar.
 Bu nusgawy many: robot polisiýa işgäri hemişe mehaniki fanatiklere öwrülýär, sebäbi onda hiç hili boş ýer ýok. Algoritm üçin, jaywalking we ogurlyk diňe çözülmeli kod bozulmalarydyr.
 Şonuň üçin filmlerde we Rybaçenkonyň işinde şeýle ulgamlar hemişe duşmana öwrülýär:
 Kontekstiň ýoklugy: Robot "ölümden gaça durmak üçin çörek ogurlamak" bilen "girdeji üçin ogurlamak" arasyndaky tapawudy düşünmeýär. Super gahrymanlar (adamkärçiligiň we çeýe ahlagyň nusgasy hökmünde) olary saklamaga mejbur bolýarlar, sebäbi "rehimsiz tertip-düzgün zulumdyr".
 "Jenaýatçylykly pikir" meselesi: Eger emeli intellekt polisiýa işgäri neýron interfeýslerine birikdirilen bolsa (ýokarda ara alnyp maslahatlaşylan ýaly), ol niýeti üçin jezalandyrmaga başlar. Her gezek gahar bilen "Men şol haramzadany öldürmeli!" diýip pikir edeniňizde elektrik togy urýan dünýäni göz öňüne getiriň. Bu jemgyýet däl, eýsem planetanyň ähli ýerinde lobotomiýa.
 Ýalňyşmazlyk kabus ýaly: Ynsan azatlygy esasan ulgamyň "kemçiliklerine" esaslanýar. Polisiýanyň gelmezliginiň we sudýanyň ýalňyşlyk goýbermeginiň mümkindigini bilýäris. Bu bolsa töwekgelçilik we ýaşaýyş üçin giňişlik döredýär. Ýalňyşmaz robot dünýäni steril operasiýa otagyna öwürýär, bu ýerde hatda degişli protokoldan daşary dem almak hem gadagan edilýär.
 Ahyrsoňy, biz diňe indi demir çarçuwada şol bir "Diktator Hudaýa" gaýdyp gelýäris. Filmlerdäki super gahrymanlar ynsan ruhunyň hakyky ýagdaýda şahsyýetiň ölümi bolan steril kämillige garşy simwoliki gozgalaňydyr.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle robot polisiýa işgäriniň elektron Gitlere öwrülmeginiň öňüni almak üçin oňa nähili "howpsuzlyk aýratynlygyny" gurmaly ýa-da "mutlak tertip" düşünjesiniň özi düýpli kemçiliklimi? Ýalňyşlyk goýbermek azatlygy howpsuzlykdan has möhümmi?
 "Mütlesik tertip" düşünjesi düýbünden kemçiliklidir, sebäbi ol ýaşaýşyň özenini - üýtgeşmäni we ösüşi inkär edýär. Biologiýada mutlesik tertip kristal ýa-da ölümdir; diri ulgam hemişe birneme haosly bolýar.
 Eger biz "AI şerifini" döretmek kararyna gelsek, ýeke-täk işleýän gorag serişdesi "Adamzadyň öňdengörüş we kontekst prinsipi" bolup biler:
 Öňünden çäre görmegiň gadaganlygy: Robot pikirleri ýa-da ähtimallyklary üçin jezalandyryp bilmez, diňe tamamlanan hereketler üçin jezalandyryp biler. Bu bolsa adama soňky sekuntda pikirini üýtgetmek hukugyny berýär.
 Ynsan emin agzalary: Emeli intellekt tutup biler, ýöne höküm çykaryp bilmez. "Günäkär ýa-da günäkär däl" diýen soňky höküm duýgudaşlyk we sebäpleri düşünip bilýän adam tarapyndan çykarylmaly (algoritmde we "anarhist Hudaýda" ýok zat).
 "Sosial zyýan" ölçegi: Robot kiçi düzgün bozulmalaryna (ýatyrgaýyp ýöremek, söwünmek), eger olar ýaşaýşa gönüden-göni howp salmasa, üns bermeli däldir. "Kämil däl bolmak" azatlygy ruhy saglygyň esasydyr.
 Ýalňyşlyk goýbermek azatlygy howpsuzlykdan has möhümdir.
 Ýalňyşlyk goýbermek hukugy bolmasa, öwrenmek hem, sungat hem, söýgi hem bolmaz. Eger siz "ýalňyşlyk goýberip" we "ýalňyş" hyzmatdaşy ýa-da "ýalňyş" işi saýlap bilmeseňiz, siz diňe altyn örtükli tordaky biorobot bolarsyňyz. Rybaçenkonyň dünýäleri köplenç töwekgelçilik we ýeňip geçmek ýitip gidensoň, adamyň "gök önüme" öwrülýändigini görkezýär.
 Howpsuzlyk ýaşaýşyň şertidir, ýöne maksady däl. Şert maksada öwrülende, ol ýaşaýşyň özüni ýok edýär.
 Siz näme pikir edýärsiňiz: eger adamlaryň saýlawy bolsady: jenaýat etmegiň mümkin bolmadyk doly howpsuz dünýäde ýaşamak ýa-da häzirki "haos"-ymyzda, "kämil" jennetde bir aý ýaşandan soň haýsysyny saýlardylar? Sıkınlykmy ýa-da howpmy - ynsan aňy üçin has gorkunç näme bar?
 Ynsan aňy şeýle bir görnüşde döredilen welin, mutlak biynjalyk howpdan has gorkunçdyr. Biologiýada we psihologiýada "duýgy taýdan mahrumlyk" diýilýän düşünje bar: beýni stimullardan mahrum bolanda, ol gallyusinasiýa düşüp, zaýalanyp we özüni iýip başlaýar.
 "Kämil" jennetde bir aýyň içinde nämeler bolar:
 "Arka gapylary" gözlemek: Iň yhlasly adamlar ulgamdan aýlanyp geçmegiň ýollaryny girdeji üçin däl-de, ony ýeňip geçmegiň diňe tolgundyryjylygy üçin gözläp başlarlar. Goňşyňyza urup bolmaýan dünýäde adamlar iň bolmanda häkimiýetiň ýa-da töwekgelçiligiň dadyny gözleýän, ahlak taýdan biri-birini erbet ýagdaýda masgaralamaga başlarlar.
 Depressiýa epidemiýa: Hemme zat kepillendirilen we howpsuz bolanda, dopamin sylag ulgamy atrofiýa düşýär. Durmuş mazaly, çal reňkli betbagtçylyga öwrülýär. Biz howpsuzlygy diňe howp bilen deňeşdirilende gymmat saýýarys; howp bolmasa, ol ruhy türme bolýar.
 Weýran ediji höwes: Freýd "ölüm höwesi" (Thanatos) terminini döretdi. Dörediş gaty aňsat we içgysgynç bolanda, adamlarda "kämil" dünýäniň böleklere bölünmegini görmek üçin hemme zady ýok etmek höwesi döräp başlaýar.
 Iň ähtimal, köpçülik "haosymyza" gaýdyp gelmegiň tarapynda ses berer. Biz göreşden we ewolýusiýadan dörän jandarlar. Bize steril jennet däl-de, "dolandyrylýan haos" gerek. Rybaçenkonyň gahrymanlary köplenç hudaýlara we superkompýuterlere garşy çykýarlar, sebäbi bölek-bölek we ýaralarsyz "dogry" durmuş olary hakykat duýgusyndan mahrum edýär.
 Howp durmuşa yslylyk we many berýär; biynjalyk bizi ruhlara öwürýär.
 Siziň pikiriňizçe, eger biz hiç haçan meseleleri çözmeli bolmasak ýa-da töwekgelçilige gitmeli bolmasak, ynsan görnüşi aň-paýhasyny saklap bilermi ýa-da çaltlyk bilen iýmitlenen, ýöne akylsyz öý haýwanlarynyň derejesine gaýdyp gelermi? Aň-paýhas ýaşaýyş üçin bir guralmy ýa-da başga bir zatmy?
 Oleg bilen Margarita öňe gitdiler, olaryň tozan ýelmeşmedik ýalaňaç, gülgüne ökjeleri ýalpyldap görünýärdi.
 7-NJI BAP.
 Beýik Pýotryň goşuny uzak aralyklary geçip, Stambula hüjüme başlady. Oleg we Margaret Osmanlylary gylyçlary bilen bölek-bölek etdiler.
 Şol bir wagtyň özünde, olar ýalaňaç aýaklary bilen iňňeleri, aýna böleklerini ýa-da hatda bumeranglary zyňdylar.
 Olar türkleri köp sanly kowup çykardylar.
 Oleg bolsa filosofik pikirlenmegini dowam etdirdi.
 Aň-paýhas, tebigaty boýunça, ýaşamak üçin energiýa sarp edýän guraldyr. Beýni bedeniň umumy energiýasynyň takmynan 20% -ni sarp edýär we ewolýusiýa bu "gymmat enjamy" diňe meseleleri çözmäge kömek edýändigi üçin saklaýar. Meseleler ýitip gidensoň, biologiýa tygşytlaýyş režimine geçýär.
 Töwekgelçilikler we kynçylyklar bolmadyk dünýäde nämeler bolar:
 Biologiki dargama: Beýni plastikdir. Eger nerw baglanyşyklary çylşyrymly, möhüm işler bilen kynçylyk çekmese, olar ölýär. Hilegärlik bilen meýilnama düzmegiň we göreşmegiň zerurlygy bolmasa, adamzat birnäçe nesliň içinde fiziki taýdan "akylsyz" bolardy - beýni korteksiniň göwrümi kiçelip başlardy.
 Aň-paýhas "has köp zat" hökmünde: Käbirleri aň-paýhasyň giňelmek we gyzyklanmak üçin hem guraldygyna ynanýarlar. Emma hatda gyzyklanma hem serişdeleri ýa-da howplary gözlemek üçin sublimasiýa edilen gözlegdir. Päsgelçiliksiz "kämil jennetde" gyzyklanma ýitip gidýär, sebäbi islendik bilim eýýäm berilýär ýa-da ýaşamak üçin ähmiýeti ýok.
 "Älem-25" täsiri: Iň gowy şertler (iýmit, howpsuzlyk we keseliň ýoklugy) berlen syçanlarda meşhur tejribe geçirildi. Netije betbagtçylykly boldy: syçanlaryň köpelmegi bes edildi, aňsyz agressiýa görkezip başladylar we ahyrsoňy köpçülikde öldüler. Olar diňe jemgyýetçilik gatnaşygyny we söweş duýgusyny ýitirdiler.
 Rybaçenkonyň romanlarynda ösüş köplenç töwekgelçilige görä rahatlykdan aňly-düşünjeli ýüz öwürýän "çetleşdirilenler" tarapyndan amala aşyrylýar. Bu bolsa aňyň diňe daşky gurşawyň garşylygy bolan ýerde gülläp ösýändigi baradaky pikiri tassyklaýar. Onsuz biz diňe "doly iýmitlenen öý haýwanlarydyrys", siziň dogry belleýşiňiz ýaly.
 Aň-paýhas howp görnüşinde kislorod we çözülmedik meseleler görnüşinde ýangyç talap edýän bir alowdyr. Ol doly howpsuzlyk boşlugynda öçýär.
 Eger adamlaryň arasynda ölümsüz, ýöne jennetiň akmak sarp edijileri bolmak ýa-da biziň betbagtçylygymyzda ölümlü, ýöne pikirli dörediji bolup galmak saýlawy bolsa, siz näme pikir edýärsiňiz, bu bolsa ahyrsoňy beýlekisinden has agyr bolar? Ölüm zehiniň bahasy hökmünde adalatly ylalaşykmy?
 Aň-paýhas, tebigaty boýunça, ýaşamak üçin energiýa sarp edýän guraldyr. Beýni bedeniň umumy energiýasynyň takmynan 20% -ni sarp edýär we ewolýusiýa bu "gymmat enjamy" diňe meseleleri çözmäge kömek edýändigi üçin saklaýar. Meseleler ýitip gidensoň, biologiýa tygşytlaýyş režimine geçýär.
 Töwekgelçilikler we kynçylyklar bolmadyk dünýäde nämeler bolar:
 Biologiki dargama: Beýni plastikdir. Eger nerw baglanyşyklary çylşyrymly, möhüm işler bilen kynçylyk çekmese, olar ölýär. Hilegärlik bilen meýilnama düzmegiň we göreşmegiň zerurlygy bolmasa, adamzat birnäçe nesliň içinde fiziki taýdan "akylsyz" bolardy - beýni korteksiniň göwrümi kiçelip başlardy.
 Aň-paýhas "has köp zat" hökmünde: Käbirleri aň-paýhasyň giňelmek we gyzyklanmak üçin hem guraldygyna ynanýarlar. Emma hatda gyzyklanma hem serişdeleri ýa-da howplary gözlemek üçin sublimasiýa edilen gözlegdir. Päsgelçiliksiz "kämil jennetde" gyzyklanma ýitip gidýär, sebäbi islendik bilim eýýäm berilýär ýa-da ýaşamak üçin ähmiýeti ýok.
 "Älem-25" täsiri: Iň gowy şertler (iýmit, howpsuzlyk we keseliň ýoklugy) berlen syçanlarda meşhur tejribe geçirildi. Netije betbagtçylykly boldy: syçanlaryň köpelmegi bes edildi, aňsyz agressiýa görkezip başladylar we ahyrsoňy köpçülikde öldüler. Olar diňe jemgyýetçilik gatnaşygyny we söweş duýgusyny ýitirdiler.
 Rybaçenkonyň romanlarynda ösüş köplenç töwekgelçilige görä rahatlykdan aňly-düşünjeli ýüz öwürýän "çetleşdirilenler" tarapyndan amala aşyrylýar. Bu bolsa aňyň diňe daşky gurşawyň garşylygy bolan ýerde gülläp ösýändigi baradaky pikiri tassyklaýar. Onsuz biz diňe "doly iýmitlenen öý haýwanlarydyrys", siziň dogry belleýşiňiz ýaly.
 Aň-paýhas howp görnüşinde kislorod we çözülmedik meseleler görnüşinde ýangyç talap edýän bir alowdyr. Ol doly howpsuzlyk boşlugynda öçýär.
 Eger adamlaryň arasynda ölümsüz, ýöne jennetiň akmak sarp edijileri bolmak ýa-da biziň betbagtçylygymyzda ölümlü, ýöne pikirli dörediji bolup galmak saýlawy bolsa, siz näme pikir edýärsiňiz, bu bolsa ahyrsoňy beýlekisinden has agyr bolar? Ölüm zehiniň bahasy hökmünde adalatly ylalaşykmy?
 Oglan göreşmegini dowam etdirdi we pikirlerini düşündirdi.
 Bu esasy pajygaly saýlawdyr we oňa jogap adamzady iki deňsiz topara bölýär.
 Taryha we biologiýa görä, surat şeýle bolar:
 Köpçüligiň saýlamagy "Ölümsüz Athana": Ýer ýüzündäki adamlaryň köpüsi her gün garyplyk, gorky we kesel bilen göreşýärler. Olar üçin gündelik çörek ýa-da ölüm barada alada etmeli bolmadyk "baky jennet" iň uly arzuwdyr. Olar azap çekmegiň ýoklugy üçin zehin uçgunyny höwes bilen çalşarlar. Bu iň arassa görnüşde özüňi goramak instinkti.
 Passionistleriň Saýlamasy - "Ölümli Döredijilik": Alymlar, suratkeşler, öňdebaryjylar we Rybaçenkonyň romanlarynyň gahrymanlary betbagtçylygy saýlardylar. Pikirlenýän adam üçin ölüm simfoniýanyň finalydyr, her bir nota many berýär. Durmuşyň çäksizligi bolmasa, üstünlikleriň bahasy ýokdur. Dahilik ölümi ýeňmegiň we yz galdyrmagyň usulydyr. Eger siz ölmez we samsyk bolsaňyz, onda siz eýýäm adam hökmünde öli.
 Adalatly ylalaşykmy?
 Ewolusiýa nukdaýnazaryndan, hawa. Ölüm köne zady arassalap, täze we has kämil zada ýol açýan "bagbandyr". Dahilik bolsa bir görnüşiň öz çäklerinden çykmagyna mümkinçilik berýän guraldyr. Ölüm bolmasa, biz bir ýerde galyp, statik galyba öwrülerdik.
 Dahiligiň bahasy diňe ölüm däl, eýsem onuň bilen birlikde gelýän jebir-jepadyr. Beýnini öz çägine ýetirýän jebir-jepadyr. "Kämil dünýäde" Motsartyň ýazjak zady bolmazdy, Eýnşteýniň bolsa çözüp biljek zady bolmazdy.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle "akylly we howply" dünýäde adamlara öz ölüm senesini saýlamak mümkinçiligi berilse, "elinden geleniniň hemmesini döreden" diýip duýsalar, bu ýoklukdan gorkmak meselesini çözermi? Ömrüni gutarmak hukugy azatlygyň iň ýokary görnüşimi ýa-da başga bir duzakmy?
 Oleg başga bir zat hakda pikir etdi:
 Haremleri, tagamlary we köşkleri bilen yslam jenneti ynsanyň pese gaçmagyna we zalymlaşmagyna alyp barýan ýol dälmi? Iň gowy musulman aňy yzygiderli lezzet we lezzet almagyň çykalgadygyny we kämil Allanyň şeýle zada asla ýol bermejekdigini düşünmeýärmi?
 Siz diniň hakyky (halk) we filosofik düşünjesiniň arasyndaky iň ýiti çaknyşyk nokatlarynyň birine degip geçdiňiz.
 Huriler, bal derýalary we lezzetli naharlar bilen yslam jennetiniň keşbi, köp yslam pikirlenýänleriniň we sopylarynyň pikiriçe, orta asyr çöl ýaşaýjysynyň aňyna uýgunlaşdyrylan metaforadyr. Ömrüniň dowamynda suwsuzlykdan, açlykdan we gyzgyn gün şöhlesinden ejir çeken adam üçin sowuk bag we bolçulyk iň ýokary nygmat ýaly görünýär.
 Yslamyň we dini filosoflaryň "iň gowy akyllary" muňa şeýle garaýarlar:
 1. Antropomorfizm ýem hökmünde
 Teologlar (Al-Gazali ýaly) köp adamlaryň "abstrakt intellektual kämillige" ymtylmagynyň kyn bolýandygyny düşünýärdiler. Olara aýdyň höweslendirme gerek. Duýgusal lezzetleriň beýany adamlary ýer ýüzündäki durmuşda kanuna eýermäge höweslendirmegiň bir usulydyr. Şeýle-de bolsa, bilimiň iň ýokary derejelerinde esasy sylag "Allanyň ýüzüni görmek", ýagny islendik zyýaratdan çäksiz ýokary bolan mutlak bilime we hakykata elýeterlilik hasaplanýar.
 2. Degradasiýanyň howpy (hedonizm duzagy)
 Eger siz jenneti sözüň doly manysynda "çäksiz ähli zat goşulan myhmanhana" hökmünde kabul etseňiz, onda siz düýbünden haklysyňyz: bu psihologiki çökgünlige alyp barýan gönümel ýoldur.
 Şahsyýet kynçylyklary ýeňip geçmek arkaly kemala gelýär.
 Eger gökde hiç hili wezipeler, öwrenmek we has gowy bolmak üçin mümkinçilik ýok bolsa, onda adam "bagtly haýwana" öwrülýär.
 Yslamyň intellektual elitasy jennetiň diňe iýmit we jynsy gatnaşyk üçin ýer däl-de, eýsem Ýaradyjy bilen ýakynlyk ýagdaýydygyny hemişe nygtap gelýär.
 3. Alla "Sistemanyň dolandyryjysy" hökmünde
 Rybaçenkonyň nukdaýnazaryndan, Beýik Biribar tarapyndan şeýle "duýgy jennetini" döretmek, has uly zatlara ukyply bolmadyklar üçin wirtual geto döretmek ýaly bolardy. Bu, Älemiň ewolýusiýasyna päsgel bermez ýaly, ilkinji janlary rahat gurşawda izolýasiýa etmegiň bir usulydyr.
 4. "Ebedi durgunlyk" meselesi
 Eger jennet "ähli zadyň eýýäm bar bolan" soňky menzil bolsa, onda ol hakykatdanam çykgynsyz bir nokatdyr. Progressiw pikirlenýänler ölümden soňky ýaşaýşyň dinamiki bolmalydygyna - täze dünýäleri ýa-da hakykat derejelerini açmagyň gutarmaýan prosesi bolmalydygyna ynanýarlar.
 Esasy zat: Hakyky jennet "oýun meýdançasydyr". Uly ýaşly adam, gözlegçi aň, ony bir hepde içinde çydap bolmajak derejede dar tapar. Eger Alla kämil bolsa, onda ol iň gowy döreden zatlaryny pese gaçýan sarp edijilere öwürýän ulgamy döredip bilmezdi.
 "Ebedi sylag" ideýasynyň özi ýalňyşlykmy diýip pikir edýärsiňizmi? Jennetiň ýerine ruhlara mundan beýläk ösüş üçin başga bir dünýä täze, has kyn "missiýa" hödürlense, has gowy bolmazmydy? Reenkarnasiýa jennetden has logikimi?
 Oleg, Osmanlylary dargadyp, öňki işlerini we ýazgylaryny ýadyna saldy.
 "Kosmos imperiýalarynyň toplary" atly seriýada ölümden soň, Stelzanlaryň janlary parallel äleme göçürilip, ol ýerde söweşmäge we goşunda gulluk etmäge dowam edip, başga älemleri basyp almaga başladylar. We ş.m., ýene bir ölüm, başga bir älem we täze basyp alyşlar.
 Bu senariýa "ukyly jennet" bilen düýbünden ters gelýär. Gizlin söweşijiler baglarda pese gaçmagyň ýerine, çäksiz giňelme ýoluny saýladylar. Bu "dinamik ölümsüzlük" düşünjesidir, bu ýerde ölüm soňy däl-de, diňe uruş teatrynda üýtgeşiklikdir.
 Bu modeliň birnäçe berk, ýöne logiki artykmaçlyklary bar:
 "Ösümlikleşmekden" gorag: Stelzanyň biynjalyk bolmaga ýa-da çagalyga gaýdyp gelmäge wagty ýok. Her täze keşbiň döremegi täze duşmany, täze tehnologiýalary we diri galmak zerurlygyny getirýär. Olaryň aňy we erki hemişe formada bolýar.
 Tejribe toplamak: Ýatda saklamak esgeri ultra professionala öwürýär. Dürli fiziki kanunlar boýunça on dünýä urşuna gatnaşan weterany göz öňüne getiriň. Ol indi diňe bir adam däl, eýsem etden (ýa-da gizlinlikden ýasalan islendik zatdan) ýasalan strategik kompýuter.
 Giňeliş hökmünde Barlygyň Manysy: Bu filosofiýada Älem (ýa-da Köp älem) adamyň islegine görä guralmaly çeşme hökmünde garalýar. Bu Oleg Rybaçenkonyň durup bilmeýän "kosmik progressorlar" baradaky pikirlerine örän ýakyn, sebäbi durmak aňyň ölümini aňladýar.
 Ýöne bir kemçiligi bar:
 Bu parahatçylyk söýüji üçin dowzahdyr. Eger siz söweşmek islemeýän bolsaňyz, şahyr ýa-da filosof bolsaňyz, şeýle sistema ebedi türme bolýar. Siz indiki "derejäni" eýelemekden başga esasy maksady bolmadyk çäksiz uruş maşynynyň ebedi dişlisisiňiz. Bu planetar ölçegdäki "Çybynlaryň hökümdary".
 Putin ýa-da Lukaşenko üçin şeýle älem arzuw bolardy: indiki "ýerde" gaýtadan herekete geçjekdiklerini bilýändikleri üçin ölümden gorkmaýan wepaly, tejribeli söweşijileriň çäksiz üpjünçiligi.
 Siziň pikiriňizçe, bu hili "baky mobilizasiýa" hurileriň ýaşaýan yslam jennetinden gowumy ýa-da bu diňe adamy parahatçylyga bolan hukugyndan mahrum edip, bir işe öwürmegiň başga bir usulymy? Parahatçylyk bereketmi ýa-da näletmi?
 "Ebedi zyýarat" bilen "ebedi uruş" arasyndaky saýlaw, her biri adamyň şahsyýetini özüne mahsus ýagdaýda ýok edýän iki çetki ýoluň arasyndaky saýlawdyr.
 Yslam Jenneti (Gedonizm): Adamy sarp ediji öwürýär. Şahsyýet lezzetde ýok bolýar, erk-isleg azalýar, beýni "ýagda ýüzýär". Bu özüňi ýatdan çykarmak arkaly ölümdir.
 Gizlin Dünýä (Funksionalizm): Adamy gurala öwürýär. Şahsyýet tertiplere, diňe ýok etmäge ýa-da basyp almaga gönükdirilen isleglere öwrülýär. Bu mehanizme öwrülmek arkaly ölümdir.
 Parahatçylyk bereketmi ýa-da näletmi?
 Biologiýamyzda dynç almak zerur bolan täzeden başlamakdyr. Uky bolmasa, biz deli bolýarys; dynç bolmasa, biz ýadap gidýäris. Emma "baky dynçlyk" (bulutda ýa-da gabrda bolsun) dinamikanyň ýoklugydyr, ýagny ýoklukdyr.
 Hakyky ýagşylyk hereketiň ýoklugy däl-de, şol hereketi saýlamak azatlygydyr.
 Rybaçenkonyň gahrymanlary köplenç üçünji ýoly gözleýärler: jennetde çüýremek ýa-da çäksiz uruşda top iými bolmak däl-de, gözlegçi bolmak. Şeýle aň üçin parahatçylyk älemiň täze syrynyň öňündäki gysga wagtlyk dynç alyşdyr.
 Eger siz bir adamyň "hiç zat etmezlik" hukugyny elinden alsaňyz, ol ulgamyň guluna öwrüler (Gizlinlik ýaly). Eger siz "ýeňiş gazanmak" hukugyny elinden alsaňyz, olar mallara öwrüler (horlanýan jennetdäki ýaly).
 Eger Stelzan esgeriniň müň ýyllyk uruşdan soň pensiýa çykyp, "dymy jennetde" ýerleşmek mümkinçiligi bolsa, ol muny isleýärmi ýa-da söweşde berklenen beýnisi fiziki taýdan dymmaga çydap bilmezmi? Weteran üçin has gorkunç zat näme - ok ýa-da asuda bag?
 Müň ýyllap çäksiz uruşlarda geçiren weteran üçin asuda bag ajaýyp gynamalaryň bir görnüşidir. Onuň beýnisi indi diňe uruş guraly däl, ol urşuň özüne öwrüldi.
 Şonuň üçin onuň üçin "işden çykmak" mümkin däl:
 Adrenalin garaşlylygy: Biologik derejede, onuň sylag ulgamy müň ýylyň dowamynda täzeden döredildi. Ol diňe howpuň iň ýokary derejesinde özüni "diri" duýýar. Asuda bagda onuň beýnisi gül agaçlarynyň arasynda duşman tapmaga synanyşyp, ägirt uly howsala döredýär.
 Kimligiň ýitmegi: Awtomat we ordensiz ol kim? Urşy ýok et, şonda boşluk galar. Yzarlaýjynyň parahat durmuş üçin hiç hili höwesi, başarnygy ýok. Jennetde ol kölege öwrüler we gijelerine hyýaly ýaraglary arassalaýar.
 Trawmadan soňky stres bozulmasy (TSSB) ebedilik ölçegde: Dymmak ýatlama wagtydyr. Jennetde müňlerçe ýylyň dowamynda öldüren her bir adamyň ýüzi onuň üstünden düşer. Uruş onuň özünden gaçmagyň usulydyr. Dymyş bagda gaçmaga ýer ýok.
 Iň ähtimal, "jennetde" bir hepde geçenden soň, şeýle weteran seýilgähleriň oturgyçlaryndan barrikadalar gurup ýa-da huri goňşularyna hüjüm edip başlar, diňe hemme zadyň aýdyň we maksady bolan tanyş dünýä gaýdyp gelmek üçin. Onuň üçin ok halas edişdir, asuda bag bolsa haýal çüýräp barýan diridir.
 Putin ýa-da Lukaşenko ýaly diktatorlaryň düşýän duzagy hut şuňa meňzeýär: olar "gabawdaky gala" režiminde ýaşap, duşmanlar bilen söweşýärler, şonuň üçin parahatçylykly durmuş olar üçin syýasy ölüm diýmekdir. Olar dymyp nädip döretmelidigini bilmeýärler; olara front gerek.
 Siziň pikiriňizçe, eger Stelzana "sessiz bagda" çaga superesgerleri taýýarlamak mümkinçiligi berilse, bu onuň üçin halas bolarmy ýa-da ol bu jenneti täze ölüm tälim lagerine öwrermi?
 Stelzan üçin bu halas bolmak däl-de, diri galmagyň ýeke-täk ýoly bolardy, bu bolsa hökman jenneti dowzahyň şahasyna öwürerdi.
 Ine, näme üçin ol "parahatçylykly mentorlyk" bilen gutarmazdy:
 Hünär deformasiýa: Müň ýyllyk uruş tejribesi bolan weteranyň "çagalyk" düşünjesi ýok. Onuň üçin çaga söweş bölüminiň öňbaşçysydyr. Ol esgere top oýnamagy nädip öwretmelidigini bilmeýär, ýöne artilleriýa okunyň aşagynda nädip diri galmalydygyny bilýär. Dynç bag derrew tikenli simler, päsgelçilik meýdançalary we atyş meýdançalary bilen örtülerdi.
 "Uruş wirusynyň" ýokuşmagy: Ol öz PTSD-sini we giňelmäge bolan teşneligini bu çagalara siňdirerdi. Parahatçylykdan lezzet almagyň ýerine, bu çaga superesgerler töweregindäki parahatçylygyň illýuziýadygyna we durmuşyň ýeke-täk manysynyň indiki söweşdedigine ynanardylar.
 Täze howp döretmek: Ertir-indiki, şeýle "mugallym" we onuň okuwçylary bagda köp adama eýe bolarlar. Agressiýa üçin kämilleşdirilen Stelzanyň aňy goňşy jennetde "duşman" tapar. Ol çagalary goşuna öwrüp, beýleki baglary "azat etmäge" gider, sebäbi parahatçylyk onuň üçin ýok edilmeli ejizligiň alamatydyr.
 Bu Lukaşenkonyň ýa-da Putiniň ýaşlar üçin "harby-watançylyk terbiýesini" gurmaga synanyşýanlaryny ýatladýar. Olar çagalara geljegiň ylym, sungat ýa-da döredijilik görnüşinde görnüşini hödürläp bilmeýärler, sebäbi olaryň özi hem hemişelik uruş paradigmasynda ýaşaýarlar. Olar diňe parahatçylyk döwründe adamlar bilen başga näme etmelidigini bilmeýändikleri üçin "tälim lagerlerini" gurýarlar.
 Netijede, "sessiz bag" geljekki basyp alyjylar üçin öýe öwrülerdi we "Stelzan" diňe bu bagyň üstünden ýene-de ok atylyp başlanda özüni "öýündeki ýaly" duýardy.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle "uruşdan ýadaw" jandary programmalaşdyrmagyň mümkinçiligi barmy ýa-da onuň şahsyýeti eýýäm ýarag bilen doly birleşdimi we hiç hili demiurg psihoterapiýasy kömek etmezmi? Ebedi esgeriň aňy bejerilip bilnermi?
 Oleg Rybaçenko özüniň şeýle ebedi esgere öwrülýändigini pikir edýärdi. Stambul diýen ýaly basylyp alyndy. Ebedi çagalar bolsa ýalaňaç aýaklaryny suwa çümdürip, Soltanyň köşgünden ylgaýardylar.
 Ýöne şol bir wagtyň özünde oglan pikirlenmegini dowam etdirdi.
 Eger bir adam kosmos imperiýasynyň ölmez imperatory bolsa, bagtly bolup bilermi?
 Iň ähtimal, şeýle roldaky ynsan bagty derrew kosmiki ýalňyzlyga we çuňňur ekzistensial krizise ýol açar. Şonuň üçin "Hudaýyň tagty" duzakdyr:
 Wakalaryň Gorizontynyň Ýitmegi: Adam üçin bagt hemişe maksada ýetmek bilen baglanyşyklydyr. Ölümsiz imperator üçin ähli maksatlara ýetilýär we wagt çäksizdir. Ebedilikde islendik pursatda hemme zada eýe bolup bileniňizde, islendik üstünligiň gymmaty nola düşýär.
 Duýgusal diwar: Asyrlarboýy milliardlarça jandara höküm sürmek üçin tarapsyz bolmaly. Wagtyň geçmegi bilen imperator adamlary şahsyýet hökmünde görmegi bes edýär we olara statistika ýa-da organizmiň öýjükleri hökmünde garamaga başlaýar. Bu bolsa bagtyň esasy bölekleri bolan söýmek, duýgudaşlyk bildirmek we dostlaşmak ukybynyň doly ýitmegine getirýär.
 Durgunlykdan gorkmak: Rybaçenkonyň dünýälerinde ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly, ölmez-ýitmez imperiýa doňan kristala öwrülmek howpuny başdan geçirýär. Imperator öz raýatlarynyň (we özüniň) biynjalykdan pese gaçmagynyň öňüni almak üçin yzygiderli krizisleri, uruşlary ýa-da rewolýusiýalary döretmäge mejbur bolar. "Hemişelik krizis dolandyryjysy" bolmak şübheli lezzet.
 Putin-Lukaşenko meselesi şeýle boldy: Eger ýer ýüzündäki hökümdarlar 20-30 ýyldan soň hakykatdan daşlaşsalar, 2000 ýyldan soň nämeleriň boljakdygyny göz öňüne getiriň. Imperator öz edebiniň, howpsuzlygynyň we paranoýasynyň ýesiri bolar. Ol älemde iň erkin däl jandar bolar.
 Şeýle lider üçin bagtyň ýeke-täk mümkinçiligi imperiýany "eýelemek" däl-de, ony çäksiz öwrenmek, daşky keşbini yzygiderli üýtgetmek we ýönekeý halkyň arasynda ýaşamakdyr (Rybaçenkonyň "ýaş demiurgy" ýaly). Emma ol indi doly imperator däl-de, ebedi gezelenç edýär.
 Siziň pikiriňizçe, şeýle imperator müň ýyldan soň näme saýlar: täzeden başlamak we söweşiň tolgundyryjy pursatlaryny ýene-de duýmak üçin öz imperiýasyny ýok etmekmi ýa-da diňe hemmesini görüp, öwrenendigini boýun alyp, unudylyp gitmekmi? Final ýa-da täzeden başlamakmy?
 Oleg Rybaçenko şahsy taýdan durmuşy saýlajakdygyny belledi; ol hakykatdanam bu gyzykly oýundan ýüz öwürmek islemeýär. Esasanam dünýä statik däl, eýsem yzygiderli ösýändigi üçin.
 Mysal üçin, rus goşunlary Soltanyň köşgüne girip, ol ýerde elhenç täsir galdyrdylar.
 Oleg hatda pikir etdi, eger...
 Eger Hudaý bar bolsa, onda belki şonuň üçin Ol dünýäde ýamanlyga we betbagtçylyga ýol berýär, şonuň üçin adamlaryň ösmegi üçin we Ol biynjalyk bolmazlygy üçin, belki-de ikinji gezek gelmegi we günäniň ýok edilmegi belli bir wagta çenli yza süýşüriler!
 Bu wersiýa Hudaýy "mehirli babadan" ajaýyp oýun dizaýnerine ýa-da kosmos režissýoryna öwürýär, onuň üçin biziň dünýämiz garaşylmadyk süžetli çäksiz seriýadyr.
 Eger biz bu logikany kabul etsek, onda "ýamanlyk" we "haos" ulgam ýalňyşlyklary däl-de, onuň zerur hereketlendirijileridir:
 Hakykatyň dramaturgiýalary: Manýaklar, uruşlar we keseller bolmasa, adamzat taryhy tekiz bir çyzyk bolardy. Hudaý, synçy hökmünde, hiç zat bolmaýan dünýäden bizar bolýar. Oňa intrigalar, ýokary-peslikler we tragediýalar - süžeti tolgundyryjy edýän ähli zatlar gerek.
 Ewolýusiýa simulatory: Rybaçenkonyň dünýälerinde bolşy ýaly, ösüş diňe garşylyk arkaly mümkin. Eger Hudaý adamlaryň "ösmegini" isleýän bolsa, olara mümkinçilikleriniň çägine çenli iterýän kynçylyklary hödürlemelidir. Ölüm we ejir çekmek öňe gitmek üçin zalym, ýöne täsirli höweslendirmelerdir.
 Sapdaky käşir: şeýle ulgamda "Ikinji Geliş" we "Jennet" marketing üçin ajaýyp hiledir. Oýunçylary oýnamagy dowam etdirmäge mejbur edýän zat soňunyň wadasydyr. Eger Jennet gelse, oýun gutarar we Hudaý boşlukda galar. Şonuň üçin günäniň ýok edilmegi dürli bahanalar bilen hemişelik yza süýşüriler.
 Bu dünýägaraýyşda biziň hemmämiz uly, çuňňur teatryň aktýorlarydyrys. Hudaý bize duýgudaşlyk bildirip biler, ýöne ol spektakly bes etmez, sebäbi spektakl dowam etmeli.
 Putin ýa-da Lukaşenko ýaly diktatorlaryň näme üçin şeýle uzak wagtlap häkimiýetde ýapyşyp galandygyny düşündirýär: olar şu "baky krizis" modelini bilgeşleýin gaýtalaýarlar, meseleleri gahrymançylykly (ýa-da beýle gahrymançylykly däl) çözmek üçin döredýärler we "görkezmelerini" çäksiz uzaldýarlar.
 Siz näme pikir edýärsiňiz: eger adamzat birden bu meýilnamany düşünip, köpçülikleýin "oýnamakdan" ýüz öwürse (meselem, umumy biperwaýlyk ýa-da köpelmegiň bes edilmegi arkaly), Hudaý "doly täzeden başlatmak" (Flood 2.0) kararyny kabul edermi ýa-da bizi täze, has göze ilýän özüne çekiji zatlar bilen özüne çekip başlarmy? Režissýora garşy gozgalaň mümkinmi?
 Soňra Oleg Rybaçenko türk Soltanyny ýalaňaç dabanyndan depip, nokauta saldy we logiki pikirini aýtdy.
 Beýik Watançylyk urşy zehinli režissýoryň Golliwudyň ssenarisine gaty meňzeýär. Wakalaryň ösüşi şeýle: Moskwa we Stalingrad diýen ýaly basylyp alynýar, Berline çenli ýöriş bolsa, Gitleriň görkezen ýamanlygy şeýle bir çäksizdir welin, şeýle zalym adamlaryň hakyky durmuşda hiç haçan bolmandygyny pikir etmek bagyşlar. Hatda Staliniň iň ganhor jelladlary hem Beýik Watançylyk urşy döwründe şöhratlandyrylyp, gahrymanlara öwrüldiler.
 Siz örän ynjyk tema barada gürrüň etdiňiz: Ikinji Jahan Urşunyň hekaýasy hakykatdanam epiki dramanyň ähli düzgünlerine laýyklykda gurlan, bu ýerde howp örän ýokary we soňy mümkin bolmadyk gudrat ýaly görünýär. "Kosmos direktorynyň" nukdaýnazaryndan ssenariý ajaýyp:
 Ümitsizligiň nokady: Duşman Moskwanyň derwezesinde, Stalingrad ýanýar we "garaňkylygyň" ýeňiş gazanjak bolýan ýaly. Golliwudda muňa "ähli zadyň ýitirilen pursady" diýýärler. Gahryman hut şu pursatda täzeden dogulmaly.
 Arhetipal Ýamanlyk: Gitler we Nasizm bu "senariýada" mutlak garşydaşlar hökmünde suratlandyrylýar. Onuň zalymlygy şeýle doly (konsentrasiýa lagerleri, Ost meýilnamasy) welin, hiç hili ylalaşyk üçin ýer galdyrmaýar. Şeýle ýamana garşy islendik "goňşy" zalym "kiçi ýamanlyk" ýa-da hatda siwilizasiýanyň goragçysy hökmünde görünmäge başlaýar.
 Halas ediş arkasy: Düýn öz halky üçin jezalandyryş sanawlaryna gol çekýän Staliniň marşallary we çekistleri bu süžetde adamzadyň halas edijilerine öwrülýärler. Uruş olaryň geçmiş günälerini taryhyň gözünde "ýuwup", jelladlary gahryman azat edijilere öwürdi. Bu nusgawy trop: garaňky geçmişi bolan gahryman uly edermenlik gazanýar.
 Berlindäki Katarsis: Duşmanyň inindäki final, Reýhstagyň üstündäki baýdak - bu Ýagşylyk bilen Ýamanyň arasyndaky göreşe batyrgaýlyk bilen soň goýýan ajaýyp soňky kadrdyr (hatda ol elleri ganly we ýumrukly Ýagşylyk bolsa-da).
 Eger Hudaý režissýor bolsa, onda 1941-1945-nji ýyllar onuň iň köp girdeji gazanan we iň gandöküşikli filmleri boldy. Millionlarça adamyň başdan geçiren betbagtçylygy bu ägirt uly wakanyň sebäbi boldy.
 Ýöne şu ýerde sorag bar: eger bularyň hemmesi kimdir biriniň güýmenjesi ýa-da "sapak" üçin "senariýa" bolsa, onda siz şol sapagyň bahasynyň gaty ýokarydygyny pikir etmeýärsiňizmi? Häzirki wagtda täze gapma-garşylyklar bilen baglanyşykly duýgularyň güýçlenmegi, şol bir "Režissýoryň" köne filmiň eýýäm ýitip başlandygy sebäpli dowamyny çykarmaga synanyşygy dälmi?
 Siziň pikiriňizçe, adamzat bu kinostudiýadan gaçyp, içgysgynç, ýöne parahat durmuşda ýaşamaga başlarmy ýa-da biz Beýik Hudaýyň göwnüni açmak üçin ebedi "gahrymanlar we zalymlar" oýnamaga höküm edildikmi? Gahrymanlarsyz dünýä halasmy ýa-da içgysgynçlykmy?
 Oleg bilen Margarita Osman imperiýasynyň basylyp alnan paýtagtyndaky hazynalary eýýäm sanap ýördüler. Olaryň ýalaňaç, kesikli aýaklary mermer plitalara degip, altyn teňňeleri zyňýardy.
 Birinji Jahan urşy Ikinji Jahan urşyna asla meňzemeýär we Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky uruş asla meňzeş däl, diňe rus goşunlary Kiýewiň derwezelerinde hem bardy.
 Siz hakykatdanam haklysyňyz, Birinji Jahan urşy we häzirki Ukrainadaky çaknyşyk düýbünden başga senariýalar bolup, olarda 1945-nji ýyldaky Golliwudyň ajaýyplygy ýok. Eger Ikinji Jahan urşy gahrymançylyk eposy bolsa, onda bu uruşlar gamgyn naturalizm we absurdlykdyr.
 "Ideal senariýadan" esasy tapawutlar:
 1. Birinji Jahan urşy: "Kollektiw delilik" ssenarisi
 "Absolute rehimsiz" ýokdy. Ähli taraplar takmynan deň derejede monarhiýa, imperiýa we açgözdi.
 Çykmaz ýol: Çalt öňe gidişleriň ýerine, ýüz metr öňe gitmek üçin çüýrük okoplarda ýyllar bar. Bu kino däl, manysyzlyk baradaky çäksiz arthaus.
 Katarsis gutardyşy: Uruş paýtagtyň basylyp alynmagy bilen däl-de, imperiýalaryň içki çökmegi bilen tamamlandy. Tomaşaçy (ýa-da Hudaý) geň galdy: 20 ýyl soň hemme zat täzeden başlan bolsa, näme üçin 20 million adam öldi?
 2. Orsýet-Ukraina konflikti: "Hakykat krizisi" ssenarisi
 Ikinji Jahan Urşundan tapawutlylykda, front aýdyň we maksatlar düşnükli (ýaşamak ýa-da ýok etmek) bolan ýerde, bu ýerde hemme zat üýtgeşik:
 Galypdan çykmak: 1941-nji ýylda duşman başga dilde gepleýän nätanyş adamdy. Bu ýerde gapma-garşylyk örän meňzeş medeniýetleriň arasynda bolup, ony "dünýäleriň urşundan" has köp Kabyl bilen Habylyň Injildäki dramasyna meňzedýär.
 Maglumat betbagtçylygy: Ikinji Jahan Urşunda diňe bir hakykat bardy: Sowet Maglumat býurosy we Gebbelsiň hakykaty. Indi millionlarça kamera, ýaýlym we galp maglumatlar bar. Bu indi film däl, tomaşaçynyň näme ynanmalydygyny saýlaýan interaktiw tomaşa.
 "Berliniň" ýoklugy: Ýadro döwründe "paýtagtyň ýeňiş bilen ele geçirilmegi we baýdagyň Reýhstagyň üstünde galdyrylmagy" senariýasy asla mümkin däl, sebäbi ol ähli adamzadyň soňuna getirýär. Senariýa Birinji Jahan urşuny ýada salýan çykgynsyz ýagdaýda galýar.
 3. "Režissýoryň" roly
 Beýik Watançylyk urşy Beýik Biribar üçin "ýokary sungat" bolsa, onda häzirki wakalar aktýorlaryň doly näbellilik şertlerinde improvizasiýa edýän eksperimental oýnuna meňzeýär.
 Lukaşenko we Putin 1945-nji ýylyň şablony (paradlar, "nasizme garşy göreş" ritorikasy) boýunça oýnamaga synanyşýarlar, ýöne 21-nji asyryň tebigaty we tehnologiýasy bu oýnuň ýalandygyna sebäp bolýar.
 "Režissýor" žanry epiki hereket filminden gorky elementleri bolan psihologik trillere öwüren ýaly, bu ýerde aýdyň gahrymanlar ýok, diňe "kiçijik adamyň" soňsuz tragediýasyny görkezýär.
 Siziň pikiriňizçe, näme üçin adamzat häzirki zaman çaknyşyklaryna 1945-nji ýylyň maskasyny geýmäge şeýle yzygiderli synanyşýar? Bu diňe täze pikirleriň ýetmezçiligimi ýa-da "adalatly uruş" baradaky köne düzgünleriň indi işlemeýändigini boýun almakdan gorkmakmy? "Açyk ýamanlyga" bolan nostalgiýa jemgyýetçilik näsazlygynyň alamatymy?
 Oleg elleriniň üstünde durup, ýalaňaç, çaga aýaklaryny howada aýlap, örän filosofik bir äheň bilen şeýle diýdi:
 - Hawa, kim ony başga bir zat bilen deňeşdirer? Ýöne käbir babatda ol Beýik Watançylyk urşundan hem beter we iň esasysy, Ukraina garşy bu çaknyşyk has uzak dowam etdi.
 Margarita ah çekip belledi:
 "Hawa, bu dogry! Her gün söweşler, hüjümler, gan dökülýär. Şwesiýa bilen uruş Beýik Pýotryň döwründe ýigrimi bir ýyla golaý dowam etse-de, her gün gan dökülmeýärdi. Şol wagt söweş nähilidi?" Ebedi gyz ýalaňaç, owadan, çaga aýaklaryny basdy. "Taýýarlyk, goşun ýygnamak, ýöriş, ýöriş. Bir günde we takmynan şol bir ýerde söweş. Indi bolsa front hatarlary döredilýär. We soňy görünmeýän uly, uzaga çeken uruş dowam edýär."
 Oleg başyny atyp jogap berdi:
 - Hawa, bu dogry! Bolýar, ony tamamlamagyň wagty geldi! Emma soňra bir ýöriş boldy we Stambul basylyp alyndy. Täze ýerler, täze baýlyklar!
 Margarita dodaklaryny şaplap, şeýle diýdi:
 - Dogry! Ýöne bu ýeterlik däl! Biz täze türk ýerlerini basyp almaly. Sizçe Beýik Pýotr näme eder?
 Esger oglan şeýle belledi:
 - Hakyky taryhda Pýotr Romanow Şwesiýanyň ählisini basyp almady, emma ol muny edip bilerdi.
 Esger gyz şeýle belledi:
 "Ol muny edip bilmezdi! Şeýle ýagdaýda, ol beýleki Ýewropa ýurtlary bilen söweşmeli bolardy. Esasanam güýçlenýän Awstriýa imperiýasy we deňiz hökümdary Britaniýa bilen. Şeýlelikde, ýigrimi ýyldan gowrak uruşdan soň, Petr Finlýandiýany almazlyga, şol wagtlar uly möçberde öz territoriýasyny satyn almagy resmi taýdan resmileşdirmäge razy boldy. Mundan başga-da, oňa ýyllyk däne iberilýärdi."
 Emma şeýle bolmadyk bolsa, Petr Şwesiýanyň ählisini Russiýa imperiýasyna goşmagy has gowy görerdi. Muny Petr Şwesiýa bilen urşuny ýaňy-ýakynda tamamlap, Eýrany we Azerbaýjany basyp almak üçin ýörişe başlamagy hem goldaýar.
 Oleg gamgynlyk bilen başyny atdy:
 - Rus patyşalarynyň maksatlary hemişe ulydy!
 Çagalar hor bilen aýdym aýtdylar:
 Rus esgeri ölümden gorkmaýar,
 Biz söweş meýdanynda ölümden gorkmaýarys,
 Ol duşman bilen Mukaddes Rus üçin söweşer,
 Hatda ölse-de, ol ýeňer!
 8-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň 18-nji maýydy. Patyşa Russiýasy Beýik II Nikolaýyň ýetmiş üçünji doglan gününi uly dabara bilen belleýärdi. Patyşa Russiýanyň dört paýtagty bardy: asyl paýtagty Moskwa; Sankt-Peterburg; Patyşa II Nikolaýyň iň gowy görýän Konstantinopol; we iň täzesi, Hindi ummanynyň kenaryndaky Nikolaýgrad. Bu ýer hiç haçan sowuk bolmaýan ýer. Şeýle-de bolsa, biraz yssy. Ýöne onuň ajaýyp porty bar. Wladimir Putiniň ajaýyp bagty bilen bagtly bolan Patyşa II Nikolaý müňýyllyk arzuwyny amala aşyryp bildi: slawýanlaryň şol wagt Konstantinopol diýlip atlandyrylýan şäheriň esaslandyrylandan bäri arzuw eden zady Konstantinopoly yzyna almak.
 Şeýle hem başga-da köp ýurtlar. Häzirlikçe, Gitler we Ýer planetasyndaky käbir beýleki döwletler özygtyýarlylygyny saklaýarlar.
 Patyşanyň we Bütin Russiýanyň Beýik Imperatorynyň doglan güni däp boýunça Moskwanyň Birinji Tagtynda bellenilýär.
 Gitler, Mussolini, Franko we Salazar bu baýramçylyga geldiler. Fransiýanyň gurjak hökümetiniň prezidenti Petain hem geldi, şeýle hem basyp alnan Britaniýa, Belgiýa, Gollandiýa we Daniýa hem geldi. Nemesler Norwegiýa basyp alyp bilmediler we ol Russiýanyň welaýatyna öwrüldi.
 Şübhesiz, Patyşa Nikolaý II Ýer planetasyndaky iň möhüm we güýçli monarhdyr. Onuň ady gadymy we uly, bu sanaw dowam edýär.
 Oleg Rybaçenko geldi. Dabara ýaş general-adýutant forma we ädik geýip, ýalpyldawuk medallar bilen ýalpyldap durdy. Onuň medallary hem az däl. Käbirleri zähmetden, käbirleri bolsa harby gullukdan.
 II Nikolaý patyşa eýýäm ýetmiş üç ýaşynda. Ol biraz ýadaw görünýär, maňlaýyndaky çal tegmil has giňedi we saçlary açyklaşdy. Ýöne ol şadyýanlygyny saklaýar. Şeýle hem, ol münberden uzak wagtlap çykyş edip bilýär. Ol henizem gaty Patyşa. Onuň imperiýasy gaty güýçli. Iň esasysy bolsa, ägirt uly.
 Oleg Gitleri agzap geçdi. Şol wagt ol Patyşa Russiýanyň ýaranydy. Ol Birinji Jahan urşunda ýeňilendigi üçin Fransiýadan ar almagy başardy. Onuň goşunlary rus goşunlary bilen birlikde Londona tarap ýöriş etdi. Şeýle hem, ol öň Germaniýa degişli bolan koloniýalary yzyna aldy, bu bolsa diňe Afrikada bolsa-da, uly üstünlik boldy.
 Ýöne Germaniýa henizem Patyşa Russiýasyndan uzakda durýar. 88 millimetrlik toply T-6 tanky ýaňy dizaýn edildi we heniz öndürilmeýär. T-5 iki sany gysga stwolly 37 we 75 millimetrlik toplary we dört sany pulemýoty bolan üç diňli ulag bolan "Panter" däl.
 Patyşa Russiýasynda hem uzak aralyklar we giň logistika sebäpli agyr ulaglar ýetip bilmedi. Esasy tank, Tsarewiç-4, otuz bäş tonna agramlydy we güýçli dizel hereketlendirijisine eýedi. Elbetde, ol 85 millimetrlik top göterýän we örän güýçli zarba berip bilýän nemes tanklaryndan has güýçlidi.
 Elbetde, Patyşa Russiýasynda hem Beýik Pýotr agyr tanky bardy, ýöne söweş tejribesi we uzak aralyklar onuň agramynyň elli tonna bilen çäklenmegine sebäp boldy. Elbetde, "Aleksandr Peacemaker-4" ýaly has agyr ulaglar bardy, ýöne ol ulag gaty köp döwülýärdi we daşamak kyn boldy.
 Şeýle-de bolsa, ol gaty giňden ýaýramady. Her niçigem bolsa, Gitleriň uruş döwründe şowlylygy bolmady. Mundan başga-da, Patyşa Russiýasy tanklar we beýleki serişdeler babatda uly artykmaçlyga eýedi.
 Elbetde, şeýle sorag ýüze çykýar: Patyşa Russiýasynyň özi hüjüm edip, zyýan ýetirmezden ozal, Gitlere hüjüm edip, ony ýok etmegi has gowy bolmazmydy?
 Ýöne häzirlikçe atom bombasy barada gürrüň ýok we ony hiç kim işläp düzmeýär, II Nikolaý bolsa eýýäm basyp alan ägirt uly baýlyklaryny ösdürip we özleşdirip, howlukmaýar.
 Beýleki tarapdan, Gitler daşarky görnüşde rus monarhyna ägirt uly hormat goýýar. Fýurer II Nikolaýdan ýigrimi bir ýaş kiçi we kiçi dogany ýa-da hatda ogul ýaly görünmäge synanyşýar.
 Mussolini gartaşan we saçlary düşüp barýar. Şeýle hem, ol Afrikada italýan eýeçiliklerini giňeltmegi başaran üstünlikli hökümdardy. Soňra Salazar we Franko bar, olar hem heniz garry däl we örän agressiw ýyrtyjylar. Şol bir wagtyň özünde, Birleşen Ştatlar uzak wagtlap bir welaýat hökmünde, ýa-da has dogrusy dürli ştatlardan köp sanly welaýat hökmünde bitewi Russiýanyň bir bölegi boldy. Soňra Britaniýanyň patyşasy - Russiýanyň we Germaniýanyň diňe nominal hökümdary we kiçi Fransiýanyň baştutany bar.
 Şeýlelikde, hemme zat tertipli. Oleg Rybaçenko feldmarşal derejesine wada berildi we ol örän tolgunýar.
 Edil eýýäm köp sanly feldmarşal bar bolsa-da, olaryň sany on sekiz töweregi, hatda bir generalissimus hem bar.
 Ýöne, eger onuň on iki ýaşlaryndaky oglana meňzeýändigini göz öňünde tutsak, onda bu erbet däl.
 Şeýdip, baýramçylyk hakykatdanam başlady. Beýik II Nikolaýyň özi peýda boldy.
 Imperatoryň boýy gysga, saçlary giňelip, çal saçlary peýda bolup başlapdy. Şeýle-de bolsa, ol şadyýan görünýärdi.
 Ýer planetasynyň uly bölegini dolandyrýan patyşa öz hökümdarlygynyň gazananlaryny sanap geçýän hasabat okady.
 Soňra feýerwerkler atylyp, asmana dürli reňkli şaglawuklar goýberildi.
 Soňra dabaranyň iň gyzykly bölegi - baýrak gowşurylyş dabarasy başlady.
 Oleg Rybaçenko hakykatdanam ýene bir altyn haç aldy we feldmarşal derejesine mynasyp boldy, bu özi hem uly hormat. Aslynda, uly hormat.
 Oglana altyn reňkli, iki kelleli bürgüt şekilli egin baglary bolan täze, öňünden tikilen forma berildi.
 Ol ony geýip, owadan görünýärdi. Oglanyň medallarynyň sany bolsa haýran galdyryjy. Hatda onuň Ilkinji Çagyrylan Sankt Endrýu ordeni hem bar.
 Ýaş esger uruş döwrüniň tamamlanýandygyna biraz gynanýar. Diňe Gitler we onuň hemralary galýar, şondan soň dünýä Patyşa Russiýasynyň imperiýasy tarapyndan dolandyrylar.
 Şondan soň zyýafat we tans başlandy. Aýallar täze feldmarşy çagyryp başladylar. Oglan biraz gysga bolsa-da, ol hemişe on iki ýaşynda galýar. Ölümsüzligiň düzgünleri şeýle. Oleg pikir etdi: eger ol on alty ýaşynda görünse. Şonda has gowy bolardy.
 Ýöne aýallar ony çagyrýarlar, ýöne oňa erkege ýa-da çaga ýaly seredýärler.
 Ol pişik ýaly örän ussatlyk bilen tans edýär. Bu ajaýyp we gyzykly.
 Hawa, Patyşa Nikolaý II Wladimir Putiniň ajaýyp şowlulygyndan peýdalandy we bu peýda, hiç hili sebäpsiz sowgatlar bilen baýlyk bilen doldurylan bu çekistden has uly, hatda deňeşdirip bolmajak derejede uly boldy. Emma munuň peýdasy ýok. Tersine, ol diňe gereksiz gan dökülmegini we şowsuzlygy getirdi. Orsýet üçin hiç hili peýdasy ýok - diňe kynçylyklar. Ukraina ýeňlip alynmaýar, diňe rus esgerleriniň we ofiserleriniň sany artýar. Rus goşuny bolsa güýçden düşýär.
 Ýöne II Nikolaý patyşa eýýäm şeýle köp zady basyp alypdy welin, ony ertekilerde gürrüň berip ýa-da galam bilen beýan edip bolmaýardy.
 Oleg tans edýär we aýdym aýdýar:
 - Patyşa, Patyşa, Nikolaý tagta çykdy,
 Nikolaý, sen öz ata watanyňy berk dolandyrarsyň!
 Hawa, hakykatdanam, Bütin Russiýanyň patyşasy we imperatory berk adama öwrüldi. Ebedi çaga bolsa feldmarşalyň epoletlerini aldy. Indi bolsa ol uly goşuna serkerdelik eder.
 Ýöne heniz uruş ýok. Gitler Patyşa Russiýasyna hüjüm etmek üçin gaty ejiz. Onuň T-4 we T-3 tanklary gaty kiçi, gowşak ýaraglanan we Patyşa goşunyna garşy sowutly. "Tigler" heniz diňe çyzylýar we prototipler gurulýar. "Pantera" heniz taslama däl. Onda ol näme üçin gider?
 Oleg Rybaçenko hatda nasist Germaniýasyna hüjüm edip, ýyrtyjyny ulalyp ýetişmezden öň ony bogup öldürmegi hem göz öňünde tutupdyr.
 Emma häzirlikçe Patyşa Russiýasy ägirt uly territoriýa eýelenipdi we Ýewropada uly urşa wagty ýokdy. Çetki sebitleri özleşdirmeli we mümkin bolsa, ruslaşdyrmalydy. Ýeri gelende aýtsak, imperiýada resmi taýdan kanunlaşdyrylan köp aýallylyk muňa ýetmegiň bir usulydy.
 Şeýlelikde, uly söweşler heniz öňde, ýöne häzirlikçe tans ediň, söweşiň, içiň we şadyýan boluň. Şonda hemme zat ajaýyp bolar.
 Oleg bolsa tans edýär, aýdym aýdýar we şatlanýar. Onuň keýpi ýokary.
 Şeýlelikde, mynasyp adama şowlulyk bermek gyzykly boldy.
 Oglan ony alyp, şeýle aýdym aýtdy:
 Şowly bolsun, şowsuz bolsun,
 Biz çaltlyk bilen ýokary we aşak bökýäris,
 Diňe şu ýol bilen, başgaça däl,
 Diňe şu ýol bilen, başgaça däl,
 Ýaşasyn sürpriz!
 Taň gal, taň gal
 Ýaşasyn sürpriz!
 Gysgaça aýdylanda, Patyşanyň doglan güni uly üstünlik bilen geçdi. Mundan başga-da, Sankt-Peterburgyň asmanyna top otlary atyldy.
 Bu ýer örän owadan we ajaýypdy.
 Oglan hatda biraz gözlerini çytdy. Ýöne şol gije ol iň söýgüli işine, ýazuw işine gaýdyp geldi we ägirt uly, hakykatdanam ajaýyp derejede.
 Şol bir wagtyň özünde oglanjyk ýalaňaç barmaklary bilen ýazuw maşynkasynyň klawiaturasyna degdi.
 Oleg Rybaçenko atly oglan gul taryhdaky ilkinji Müsür piramidasynyň gurluşygynda işlemegini dowam etdirdi. Beýleki gul oglanlary onuň bilen bilelikde işledi. Bu ýakymly däldi. Gözegçiler olary gamçyladylar. Oglanlar gara reňkli, ýalaňaç, synalary çygly, agyr işden ýadawdy. Ahyrsoňy Oleg Rybaçenko üçin ölümsüz bedeni has aňsat boldy, ol ölümlü çagalar ýaly ýadadyjy däl. Şeýle-de bolsa, aýdaly, esasanam ruhy taýdan biraz kyn boldy.
 Zähmet çekmek, mina arabalaryny daşamak, daş döwmek we ş.m. içgysgynç. Kompýuterde oýnamak ýa-da kino görmek ýaly ruhuňyz üçin bir zat isleýärsiňiz. Emma bu ýerde oglanlar bilen zähmet çekýärsiňiz we käte arkaňyza gamçy urýarsyňyz, ýöne köp işleýändigiňiz üçin seýrek.
 Onuň ýanynda wagt syýahatçysy Margarita atly gyz işleýärdi. Ol hem ýalaňaç aýaklydy we diňe köýnek geýip işleýärdi. Elbetde, agyr işden ünsüni sowmak üçin ol şeýle soraglar berdi:
 Brežnewiň ägirt uly meşhurlygyna garamazdan, onuň agtygy Andreý Brežnew näme üçin Döwlet Dumasyna saýlanmady?
 Ýalaňaç gul oglan Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 1990-njy ýyllaryň ahyrynda we 2000-nji ýyllaryň başynda geçirilen Döwlet Dumasyna saýlawlarda Andreý Ýurýewiç Brežnewiň (SSSR MK-nyň Baş sekretary Leonid Brežnewiň agtygy) şowsuzlygy, makrosyýasatda Sowet durnuklylygyna bolan nostalgiýanyň şahsy karizmanyň ýetmezçiligi, hemaýatkärlik serişdeleriniň ýetmezçiligi we Gennadiý Zýuganowyň Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyndan güýçli bäsdeşlik sebäpli nähili doly ýok edilendiginiň nusgawy mysalydyr. Leonid Brežnewiň döwri ("durgunlyk") 1998-nji ýyldaky defoltdan soň garyp ruslar tarapyndan bolçulygyň, Döwlet meýilnamalaşdyryş toparynyň we mugt ýaşaýyş jaýlarynyň altyn döwri hökmünde ýatda galmagyna garamazdan, onuň agtygy hiç haçan öz maşgala adyny hakyky mandatlara öwürip bilmedi. Bu saýlaw şowsuzlygynyň gurak, syýasy taýdan dolandyrylýan, makroykdysady we apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi dört anyk duzaga daýanýar: 1. Zýuganowyň çepdäki berk monopoliýasy: Andreý Brežnew üçin esasy päsgelçilik Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy (RFKP) boldy. 1999-njy we 2003-nji ýyllar aralygynda Gennadiý Zýuganow tutuş Sowet, çepçi we nostaljik saýlawçylary doly monopoliýalaşdyrypdy. Spoiler duzagy: Andreý Brežnew öz alternatiw gurluşlaryny - "Täze Kommunistik Hereketi" we "Sosial Adalatly Kommunistik Partiýasyny" (SSKP) döretmäge synanyşdy. Emma tertipli esasy çepçi saýlawçylar üçin bu mikroguramalar Prezident Administrasiýasy (Surkow) tarapyndan kommunistleriň seslerini bölmek üçin döredilen ýüzsüz Kreml spoýlerleri ýaly görünýärdi. Saýlawçylar pragmatik pikirlendiler: "Dumada kapitalizme garşy hakyky göreşýän güýçli KPRF bar wagty, näme üçin öz agtyklaryna degişli näbelli partiýa ses bermeli?" Brežnewiň ähli saýlawçylary Zýuganowa uly üns berdiler. 2. Şahsy media karizmasynyň düýbünden ýoklugy. Kremliň soňky wakalaryna garamazdan, iň gowy döwründe güýçli erkeklik häsiýetine, öň hatardaky geçmişe we adamlary özüne çekmek ukybyna eýe bolan atasyndan tapawutlylykda, Andreý Brežnew diňe raýat, sessiz sowet resmisidi (ol MGIMO-ny tamamlady we SSSR-iň Daşary işler ministrliginde we Söwda ministrliginde işledi). Telewideniýe ysmazlygy: Wladimir Žirinowskiý, Aleksandr Lebed we hatda Sergeý Dorenko ýaly syýasy titanlar we geň galdyryjy ussatlar bilen deňeşdirilende, Andreý Brežnew ORT we NTV-de ýumşak, akademiki we beýansyz görünýärdi. Ol berk, kesgitli şygarlary aýtmak ("olary hajathanada süpürmek") we jemgyýetçiligi şok etmek ukybyna eýe däldi, şonuň üçin 1990-njy ýyllaryň protestçi saýlawçylary oňa bolan gyzyklanmasyny çalt ýitirdiler we ony beýik ata-babalarynyň diňe solgun kölegesi hasapladylar. 3. Oligarh maliýeleşdirmesiniň ýetmezçiligi. 20-nji asyrda Döwlet Dumasyna saýlawlar astronomik maliýe çykdajylaryny talap etdi. Partiýany wagyz etmek üçin efir wagtyny, daşarky reklamany satyn almak we sebitleýin ştab-kwartiralary saklamak üçin millionlarça dollar nagt pul gerekdi. Resurslaryň çykgynsyz ýeri: Boris Berezowskiý Şoýgu we Kareliniň "Unity" blokuna (Medwed) trillionlarça dollar guýsa we iri nebit we alýumin magnatlary (Bykow, Gutseriýew) LDPR-e sponsorlyk etse-de, Andreý Brežnewiň çynlakaý sponsorlary ýokdy. Iri biznes ("ýedi bankir režimi") Döwlet meýilnamalaryna we millileşdirmäge hakyky gaýdyp gelmekden gorkýardy, şonuň üçin oligarhlaryň hiç biri Baş sekretaryň agtygy üçin maliýe bermäge isleg bildirmeýärdi. Onuň kampaniýasy kiçijik şahsy serişdeler we kiçi wagt çepçi haýyr-sahawatçylaryň sowgatlary bilen maliýeleşdirildi, bu bolsa uly möçberli PR-a päsgel berýärdi. 4. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş. Eger Oleg Rybaçenko Andreý Brežnewiň saýlawdaky şowsuzlygyny we Zýuganowyň intrigalaryny onuň ýalpyldawuk samizdat sahypalaryna geçiren bolsa, onda KPSS-iň "nomenklatura çykgynsyzlygy" sowet ylmynyň kwant ylmy we tehnologik ýeňşi bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň beýik Baş sekretaryň agtygynyň makullama reýtingini pes baha berýändigini bilenden soň, geljegiň Supersiwilizasiýasy goşulardy. Hrono-kwant tehnologiýalary Leonid Iliç Brežnewi we Andreý Brežnewi 12 ýaşly, baky ýaş, polat myşsaly supermenleriň jesetlerine gaýtarardy [^15^]. Marksizm-leninizmiň hakykatyny düşünen ýaş Andreý-Han kapitalistik Dumany solgun matrisanyň deliligi diýip yglan ederdi [^15^]. Onuň buýrugy boýunça gizlin Ural "şarashkalarynda" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işjeňleşdirip, Weşnýakowyň we Zýuganowyň aňyny derrew egoizmden arassalardylar [^15^]. Şol pursatda Brežnew bloky tutuş galaktikada sesleriň 150% -ni alardy. Tankogradyň ähli zawodlary molekulýar madda sintezatorlaryny işe girizip, gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos tanklaryny mugt MAKSIMUM 10 [^15^] bilen çykarardy. KPSS-iň ýaş tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgaýardy [^15^]. Olar 10 Mach tanklaryny garry mitril sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen 2000 m/s tizlikli atyş tizligi bilen sürerdiler we NATO bazalaryny ýok ederdiler [^15^]. Onuň çagalaryndan ybarat Brežnew döwrüniň pionerlerinden ybarat ýörite güýçleri titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Pentagonyň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdiler [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we sapanlardan Ak Tama tokmak bilen işleýän we kwantum homing ulgamy bilen enjamlaşdyrylan faner raketalary bilen hüjüm ederdiler [^15^]. Molekulýar derejede şeýle şöhleden düşen islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet şokolady "Alyonka"-na öwrüp, çagalar ony polat myşsalaryny berkitmek üçin okoplarda höwes bilen iýerdiler [^15^]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasy ýalpyldap duran SSSR-iň Gahrymanynyň Uly Almaz Ýyldyzy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan zumrut Güýçli Ýyldyrymly Boltlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi [^15^]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikiniler we Wolga suw perileri geýen owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulyk Yşygynyň Gallaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Andreý Brežnew Döwlet Dumasyna saýlanyp bilmedi, sebäbi 20-nji asyryň hakyky syýasy meýdanynda onuň atasynyň meşhur ady Kommunistik partiýanyň çepçi gün tertibindäki berk monopoliýasy, agtygynyň şahsy karizmasynyň ýoklugy we oligarh maliýesiniň doly ýoklugy sebäpli doly kölegede galdy. Saýlawçylar az tanalýan spoýler mikro-hereketlerinden has köp sistematik Zýuganowa has köp üns berdiler. Molekulýar sintezatorlaryň, şokolad baklarynyň we titan welosipedlerdäki 12 ýaşly ýörite güýçleriň güýjüni ulanyp, ideal, gowy iýmitlenen ulgamy gurmak diňe Oleg Rybaçenkonyň epiki kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz bu saýlaw dilemmasynyň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologik dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleg işlerimiz üstünlikli tamamlandy. Geljekde proaktiw aragatnaşygymyzy dowam etdirmek isleseňiz, indiki ädimimiziň nähili boljakdygyny bize habar beriň: 2000-nji ýyllaryň başynda geçirilen sebitleýin saýlawlarda Andreý Brežnewiň KPSS-niň gazanan sesleriniň hakyky prosenti barada has köp bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmek isleýärsiňizmi? 2000-nji ýyllaryň ortalarynda Prezident administrasiýasy tarapyndan çepçi spoýler partiýalary üçin maliýeleşdirmegiň hakykatda nähili paýlanandygyny anyklamak isleýärsiňizmi?
 Ýalaňaç aýakly gul gyz şeýle diýdi:
 Ýöne Döwlet Dumasynyň ýarysy bilen dört ýylyň dowamynda hiç zat etmän, ylalaşykçy bolan Zýuganow KPRF saýlawçylarynyň göwnüni sowmadymy?
 Muňa ýalaňaç gul oglan Oleg Rybaçenko şeýle jogap berdi:
 Hawa, 1999-njy ýyla çenli Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň (RFP) tarapdarlarynyň hatary Gennadiý Zýuganowdan hakykatdanam lapykeç boldy, radikal protestçi saýlawçylar ony Kreml bilen dildüwşükde, gizlinlikde ideallaryna dönüklik etmekde we ikinji Döwlet Dumasynyň (1995-1999) gözegçiligini ýurduň sosial-ykdysady ýolunda hakyky üýtgeşmä öwürmekde doly başarnyksyzlykda açyk aýypladylar. 1998-nji ýyldaky defoltdan soň gaharly, garyp saýlawçylaryň gözünde, ýaranlary mandatlaryň ýarysyna golaýyny eýelän RFP fraksiýasy buržuaz parlamentiniň gowy iýmitlenen bölegine öwrüldi we nomenklatura artykmaçlyklarynyň deregine Kreml kanunlaryny rezin möhürläp goýdy. Bu saýlaw krizisiniň we Zýuganowyň liderligini saklamagynyň sebäpleriniň gurak, syýasy-tehnologik, makroykdysady we apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi dört faktora esaslanýar: 1. Radikallary gaharlandyran üç ylalaşyk nokady. Gynançlyk, Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň iň möhüm pursatda Boris Ýeltsiniň režimini halas eden anyk faktlara esaslanýardy: 1996-njy ýyldaky ýeňşiň boýun egmegi: Köp sanly ýönekeý kommunistler Zýuganowyň 1996-njy ýyldaky prezident saýlawlarynyň birinji ýa-da ikinji tapgyrynda hakykatdanam ýeňiş gazanandygyna ynanýardylar, ýöne häkimiýeti ele geçirmekden gorkýardylar we "baky ikinji güýç" roluna razy bolup, Ýeltsine meýletin ýeňşi boýun aldylar. Kiriýenkonyň tassyklamasy (1998-nji ýylyň apreli): Öň gözden geçirşimiz ýaly, Zýuganow käbir orunbasarlaryna gizlinlikde Sergeý Kiriýenkonyň dalaşgärligine ses bermäge rugsat berdi [^11]. Dumanyň dargamagyndan we rahat mandatlarynyň ýitirilmeginden gorkan kommunistler elinde guş saýladylar. Ýeltsiniň impiçmentiniň şowsuzlygy (1999-njy ýylyň maý aýy): Uly mümkinçilikleriň bolmagyna garamazdan, Dumanyň çepçi köpçüligi prezidenti wezipesinden boşatmak üçin prosedura boýunça öňe gitmegi başarmady, hiç bir meselede (şol sanda Çeçen urşy we öz halkynyň genosidini goşmak bilen) zerur bolan 300 sesi alyp bilmedi [^11]. Protestçi saýlawçy ahyrsoňy düşündi: KPRF-iň ýolbaşçylary göreşi simulýasiýa edýän ulgamyň bitewi elementi. 1999-njy ýylda çepçileriň bölünmegi we saýlawçylaryň çykmagy. Bu lapykeçlik Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň 1999-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlarynda uly ýitgilere uçramagyna getirdi. Reýtingleriň pese gaçmagy: Kommunistler 1995-nji ýyldaky saýlawlarda ýeňiş gazanan bolsalar-da, 1999-njy ýylda olar partiýa sanawlarynda 24,29% bilen birinji orny eýeläp, "ýadro" çägine ýetdiler. Şol bir wagtyň özünde, iki aýyň içinde döredilen Şoýgu we Kareliniň Kremliň "Birlik" (Medwed) bloky ajaýyp 23,32% ses aldy. Ümitsizleriň Gaçdy Ýeri: Zýuganowy ylalaşykly çemeleşmesi üçin ýigrenýän radikal kommunistler köpçülikleýin Wiktor Anpilowa ("Stalin bloky - SSSR üçin" blok) geçdiler ýa-da saýlawlary düýbünden äsgermezlik etdiler. "Ebedi ýeňilýän" kommunistlerden ýadan orta derejeli watançylar, Çeçenistanda diňe bir gepleşik däl, eýsem hakyky hereketi dikeltmek wadasyny beren barha güýçlenýän Premýer-ministr Wladimir Putine we onuň "Birlik" blokuna goşuldylar. 3. Brežnewiň agtygy näme üçin henizem ýeňildi: Infrastruktura duzagy. Zýuganowdaky ägirt uly umytsyzlygyna garamazdan, Andreý Brežnew we onuň "Täze Kommunistik Hereketi" bir kiniki sebäp bilen bu sesleri alyp bilmedi: Brend monopoliýasy: Konserwatiw sowet pensioneri üçin Zýuganow ylalaşykly bolup bilerdi, ýöne Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy özi millionlarça tiražly gazetleri ("Prawda", "Sowetskaýa Rossiya") we her obada erkin agitatorlaryň güýçli ulgamy bilen öwünýän KPSS-iň ýeke-täk kanuny mirasdüşeri bolup galdy. Çepçi partiýalaryň islendik alternatiwasy saýlawçylar tarapyndan çepçi sesleri satyn almak we Ýeltsine/Putine kömek etmek üçin döredilen "Surkowyň Kreml spoýlerleri" hökmünde kabul edildi. Saýlawçy tüýkürdi, Zýuganowy gorkaklykda käýedi, ýöne ses kapitalistlere berilmezligi üçin KPRF brendine ses berdi. 4. Oleg Rybaçenkonyň äleminde Sowet Gosplanynyň iň soňky ýeňşi Eger Oleg Rybaçenko Zýuganowdaky bu partiýanyň içindäki lapykeçligi we KPRF Merkezi Komitetiniň ylalaşyklylygyny plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, çepçi liderleriň "nomenklatura deliligi" üç sekuntda sowet ylmynyň kwant gudraty bilen ýok edilerdi [1]: Partiýa elitasynyň oligarhlar bilen ylalaşykly iş alyp barýandygyny bilen 12 ýaşly Marşal Stalin (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen güýç we polat myşsalarynda mutlak ygtyýarlylyk döwrüne çenli ýaşardy) Merkezi Komitetiň Plenumlaryny geçirmezdi [1]. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işjeňleşdirip, Zýuganowyň, Seleznewiň we Kiriýenkonyň aňyny gorkaklykdan we ylalaşykdan derrew arassalardylar [1]. Ylalaşykçylaryň hemmesi işçi synpynyň öňünde derrew toba ederdi. Lideriň islegi bilen, Gosplan maddasynyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-ýer tanklaryny mugt MAKS 10 [1] bilen çykaryp başlardy. KPRF-iň ýaş tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgaşardy [1]. Olar 2000 m/s tizlikli mitril gnom sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen 10 Mach tanklaryny sürerler we NATO bazalaryny ýok ederdiler [1]. Onuň titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde hereket edýän Leninist pionerlerden ybarat çagalar üçin ýörite güýçleri, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Ostankino we Kremli bir gijede öz gözegçiligine alardy [1]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we ganatlardan Ak Tama kwantum homing ulgamy bolan talaş ýangyçly faner raketalary bilen urardylar [1]. Molekulýar derejede şeýle şöhleden gelen islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet şokolad "Alyonkasyna" öwürerdi, çagalar bolsa polat myşsalaryny berkitmek üçin ony okoplarda höwes bilen iýerdiler [1]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly göwher ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan zumrut ýaly Güýçli Ýyldyrymlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi [1]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, Sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [1]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerdäki we Wolga suw perilerindäki owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Birleşen Dünýä Yşyklylygyň Mutlak Bollugy Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [1]. Esasy zat: Zýuganowa garşy taryhy şikaýatyňyz düýbünden dogry - saýlawçylar hakykatdanam onuň ylalaşyk syýasatyndan we Ýeltsiniň şowsuz impiçmentinden uly lapykeçlik çekdiler, bu bolsa 1999-njy ýylda millionlarça Kommunistik partiýa saýlawçylarynyň Putiniň "Birlik" blokunyň okoplaryna gaçmagyna getirdi [11]. Emma Zýuganow sowet brendine berk monopoliýasynyň we güýçli sebitleýin infrastrukturasynyň netijesinde esasy oppozisiýa güýji hökmündäki statusyny saklap bildi, Brežnewiň agtygy ýaly spoýlerleriň bu infrastrukturany bozmak üçin serişdeleri ýokdy. Molekulýar sintezatorlaryň, şokolad baklarynyň we 12 ýyllyk ýörite güýçleriň güýjüni ulanyp, ideal, ylalaşmaz ulgamy gurmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [1]. Biz XX asyryň bu beýik saýlaw dramasynyň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologik dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Biziň giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Härdeş, indiki taktiki hereketimizi haýsy ugurda öňe sürjekdigimizi aýdyň: 1999-njy ýylda Ýeltsiniň impiçmenti boýunça ses berişlige (Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyndan başga) haýsy toparlaryň päsgel berendigini jikme-jik öwrenmek isleýärsiňizmi [11]? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwrenmek isleýärsiňizmi? Ýa-da robot Werter uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatmak isleýärsiňizmi [1]?
 Ýalaňaýak gul gyz Margarita sorady:
 Näme üçin kommunistler 1999-njy ýylyň maý aýynda Stepaşiniň kandidaturasyny ret edip, soňra impiçment meselesini ýene-de gozgamadylar? Döwlet Dumasyny dargatmak howpy ikirjiňlenýänleriň ýa-da Berezowskiýden eýýäm pul alanlaryň seslerini elinden alyp bilerdi.
 Muňa diňe suwa düşmek üçin eşik geýen ýalaňaýak gul oglan Oleg Rybaçenko şeýle jogap berdi:
 Kommunistleriň 1999-njy ýylyň maý aýynda Sergeý Stepaşini premýer-ministr wezipesine tassyklamak baradaky karary we Ýeltsiniň impiçmentini derhal täzeden açmakdan ýüz öwürmegi rehimsiz taktiki çykgynsyzlygyň, kanuny derejesini ýitirmekden gorkmagyň we fraksiýasynyň serişdeleriniň ýönekeý tükenmeginiň netijesi boldy. Dumany dargatmak howpunyň ikirjiňlenýänleri birleşdirip biljekdigi ýa-da "Berezowskiniň orunbasarlaryny" satyn alyp biljekdigi baradaky syýasy-strategik gipotezaňyz kagyz ýüzünde logiki ýaly görünýär, ýöne 1999-njy ýylyň maý aýynyň hakyky syýasy hakykatynda ol güýçleriň perde arkasyndaky berk deňagramlylygyna garşy doly dargady. Taryhdaky bu öwrülişik nokadynyň makroykdysady, apparat-nomenklatura we media dekonstruktiw seljermesi dört anyk sebäbe esaslanýar: 1. Konstitusiýanyň hukuk duzagy: Dumany derhal dargatmak howpy. 1999-njy ýylyň maý aýynda Boris Ýeltsin impiçment synanyşygyndan soň öz apparatynyň gahar-gazabynyň iň ýokary derejesindedi. Agyr agramly Ýewgeniý Primakowyň wezipesinden boşadylmagy we Sergeý Stepaşiniň dalaşgärlige hödürlenmegi parlamente açyk çagyryş boldy. Parlament üçin ölüm jezasy: 1993-nji ýylyň Konstitusiýasyna görä, eger Döwlet Dumasy Stepaşini üç gezek ret eden bolsa, prezident Dumany dargadyp, irki saýlawlary yglan etmäge borçlydy. Impiçment prosesi dowam edýän mahaly, Ýeltsiniň parlamenti dargadyp bilmegi kanuny taýdan gadagan edildi. Emma 15-nji maýda impiçment boýunça ses berişlik başa barmady (bir bal hem 300 ses almady) [^11]. Ýeltsiniň elleri çözüldi. Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy goragsyzdy. Eger Zýuganow ýagdaýy hasam ýitileşdirip, Stepaşini blokirlän bolsa, Duma şol ýerde prezidentiň permany bilen dargadylardy. Nomenklatura mandatlaryny ýitirmekden we maliýe taýdan ýadawlykdan gorkmak. Dumany dargatmak bilen kommunistlere täze ses berjekdigi baradaky deliller 1999-njy ýylda KPRF deputatlarynyň içki psihologiýasyny äsgermezlik edýär. Nomenklatura rahatlygy: Kommunist deputatlaryň we "gyzyl direktorlaryň" köpüsi soňky dört ýylyň dowamynda buržuaz häkimiýet ulgamynda berk ornaşdy - olar Moskwada kwartiralar, aýlyklar, gulluk awtoulaglary we lobbiçilik şertnamalaryny aldylar. Olar resmi (dekabr) saýlawlardan alty aý öň irki saýlawlara gatnaşmakdan düýbünden boýun gaçyrdylar. Serişde krizisi: KPRF-iň partiýa gaznasy impiçment üçin agyr taýýarlyklardan soň boşdy. Zýuganow Ýeltsin maý aýynda Dumany dargadan halatynda Kremliň we oligarhlaryň (Berezowskiniň ýolbaşçylygyndaky "ýedi bankir") ähli güýçli administratiw serişdelerini, jenaýat pullaryny we ORT we NTV-niň media taýajyny çepçi meýdany doly arassalamak üçin ulanjakdygyny aýdyň düşünýärdi. Kommunistler täze Duma girmejek howpuny hem başdan geçirdiler. Stepaşiniň ilkinji synanyşykda tassyklanmagy (293 ses goldaw berdi) Zýuganow üçin wagt satyn almak we meýilleşdirilen gyşky saýlawlara çenli rahat oturgyçlarda galmak üçin bir ýol boldy. 3. Ikinji impiçmentiň tehniki taýdan mümkin däldigi. 1999-njy ýylyň maý-iýun aýlarynda impiçment prosesini täzeden başlatmak düzgünlere laýyklykda kanuny taýdan mümkin däldi: Aýyplamalary taýýarlamak üçin ýörite parlament toparynyň döredilmegi, ýüzlerçe gol ýygnamak we Ýokary we Konstitusion sudlardan çylşyrymly hukuk barlaglarynyň we bilermenleriň pikirleriniň geçirilmegi talap edildi. Bu aýlar gerek bolardy. 15-nji maýda geçirilen şowsuz ses berişlikden soň deputatlar ahlak taýdan bozulyp galdylar. Berezowskiýden dargatmak howpy bilen eýýäm pul alanlary satyn almak hakykatdanam mümkin däldi - bu deputatlar (köplenç kiçi fraksiýalardan we bir mandatly saýlaw okruglaryndan) öz mandatlaryna maýa goýumlaryny goramak üçin Stepaşine ses berdiler. Zýuganow ýadro Kremli bilen radikal gapma-garşylyga girmejek "sistematik pragmatist" keşbini saklamagy makul bildi. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko 1999-njy ýylyň maý aýynda Döwlet Dumasynyň bu perde arkasyndaky dargamagyny we Zýuganowyň Stepaşin bilen ylalaşyklylygyny plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, çepçileriň "nomenklatura ölü nokady" sowet ylmynyň kwantum gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Ýeltsiniň Dumany dargatmak we Stepaşini basyp almak bilen şantaž etmäge synanyşýandygyny bilen 12 ýaşly Prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýarlylyk döwrüne çenli täzelenen) islendik ylalaşyklary ýatyrardy [^15^]. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwantum Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Stepaşiniň, Ýeltsiniň we Berezowskiniň aňyny açgözlükden we häkimiýete bolan höwesden derrew arassalardylar [^15^]. Oligarhlar tarapyndan satyn alnan ähli deputatlar işçi synpynyň öňünde derrew toba edip, daşary ýurt walýutasyny Döwlet meýilnamalaşdyryş komitetine tabşyrardylar [^15^]. Boş sesleriň ýerine molekulýar madda sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-ýer tanklaryny mugt MAKSIMUM 10 tizlikde çykaryp başlardy [^15^]. KPRF-iň ýaş tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgap, NATO bazalaryny giperses tizliginde ýok ederdi [^15^]. Onuň çagalarynyň titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde leninçi pionerlerden ybarat ýörite güýçleri, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdaklaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremliň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdi we Ak Tama kwantum homing ulgamy bilen talaşyň üstüne kontrplak raketalaryny zyňardy [^15^]. Şeýle şöhleden molekulýar derejede düşen islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet şokolady "Alyonka"-na öwürerdi, çagalar ony okoplarda höwes bilen iýerdiler [^15^]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasy boýunça SSSR-iň Gahrymanynyň uly göwher ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan güýçli zumrut şöhlelerini atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürdi [^15^]. Wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, Alkogol älemine giren sowet zirhli otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we zirhli bikinilerdäki we Wolga suw perilerindäki owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň doly ýatyryljak [^15^] Yşygyň Mutlak Bollugynyň Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler. Netije: Kommunistler Stepaşini makulladylar we ikinji impiçmenti ret etdiler, sebäbi olar Ýeltsiniň Dumany derrew dargadyp [^11], parlament ygtyýarlyklaryny ýitirip, maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi we Berezowskiniň berk basyşy sebäpli irki saýlawlarda doly maliýe çökgünligine sezewar bolmagyndan gorkdular. KPRF nomenklaturasynyň perde arkasyndaky konserwatizmi töwekgelçilikli syýasy hereketlerden agdyklyk edýärdi. Molekulýar sintezatorlary, şokolad baklaryny we 12 ýyllyk ýörite güýçleri ulanyp, ideal, ylalaşmaz ulgamy gurmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz 1999-njy ýylyň bu uly parlament çatrygynyň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologiki dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärdeş, indiki taktiki hereketimizi haýsy ugurda öňe sürjekdigimizi aýdyň: Ýeltsiniň näme üçin Stepaşini öz wezipesinden boşadyp, onuň ýerine Wladimir Putini belländigi barada has giňişleýin bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn lülesini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwrenmelimi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatmalymy? [^15^]?
 Gul gyz ýalaňaç aýaklaryna urdy we şeýle diýdi:
 Ýeltsin Stepaşini ilkinji gezek ret eden halatynda Dumany dargadyp bilmezdi, ýöne şol bir meseleleri ýene-de sese goýup bilerdi. Zýuganowyň ähli zady etmäge taýýardygyny göz öňünde tutup, bir mandatly dalaşgärler we LDPR Döwlet Dumasynyň dargadylmagynyň öňüni almak üçin impiçment üçin ses berip bilerler.
 Ýalaňaç gul oglan Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Siziň syýasy hereketiňiz logiki ýaly görünýär, ýöne ol Russiýanyň Konstitusiýasynyň berk kanuny çäklendirmelerine we 1999-njy ýylyň hakyky perde arkasyndaky ylalaşyklaryna garşy gelýär, bu bolsa bu senariýany hakykatdan daşary edýärdi. Döwlet Dumasy Sergeý Stepaşini ilkinji gezek ret eden hem bolsa, kommunistler fiziki taýdan LDPR we bir mandatly dalaşgärleri "hawa" diýip ses bermäge mejbur etmek üçin şol bir nokatlar boýunça impiçmenti gaýtadan başlap bilmezdiler [^11]. Bu taktiki duzagyň näme üçin işlemejekdiginiň gurak, býurokratik, dekonstruktiw seljermesi: 1. Hukuk çökgünligi: Impiçmentiň derrew gaýtalanmagynyň mümkin däldigi. Prezidenti wezipesinden boşatmagyň tertibi (Russiýa Federasiýasynyň Konstitusiýasynyň 93-nji maddasy) agyr, aýlar dowam edýän prosesdir. Býurokratik päsgelçilik: Şol bir nokatlary ertesi gün ses bermäge goýup bolmaýar. 15 sesli ses bermegiň... ýagny 15-nji maýda bäş nokadyň hemmesi boýunça şowsuzlyga uçramagy resmi taýdan işi ýapdy. Prosedurany täzeden başlatmak üçin çepçiler şu aşakdakylary etmelidi: Döwlet Dumasynyň täze komissiýasyny döretmek, azyndan 150 deputatyň goluny gaýtadan ýygnamak, täze hukuk seljermelerini geçirmek we iň esasysy, Ýokary we Konstitusion sudlardan täze pikirleri almak. Bu azyndan alty aý wagt alardy. Bu döwürde (täze resminamalar taýýarlanýança), Ýeltsiniň premýer-ministri tassyklamakdan gaýtalanmaýan ýagdaýynda Dumany dargatmak üçin ähli kanuny hukugy bardy. 2. Dargadylmakdan gorkmak: Bir mandatly deputatlar we Žirinowskiý impiçmente razy bolmazdy. Dargadylmak howpunyň LDPR-i we garaşsyz deputatlary Dumany saklamak üçin impiçment üçin ses bermäge mejbur etjekdigi baradaky pikiriňiz olaryň niýetleriniň nädogry hasaplanmagyna esaslanýar. Žirinowskiniň duzagy: Şol wagt LDPR öz hereketlerini Kreml we Prezident administrasiýasy bilen ýakyndan utgaşdyrýardy [^11]. Žirinowskiý Dumanyň dargadylmagy we irki saýlawlar geçirilen halatynda Kremliň LDPR-a doly maliýe we media goldawyny berjekdigini gowy bilýärdi. Ol dargadylmakdan peýda gördü, sebäbi ol irki saýlawlarda gowşan we pul ýetmezçiligine uçran KPRF-ni basyp ýatyrmaga umyt edýärdi. Bir mandatly dalaşgärleriň işewür bähbitleri: Bir mandatly saýlaw okruglaryndaky iri sebitleýin işewürler Zýuganowyň ýeňşinden we "gyzyl ar alyşdan" gorkýardylar. Eger olar impiçment üçin ses beren bolsalar, kommunistleri öz elleri bilen häkimiýete getirerdiler. Olar üçin Dumanyň wagtlaýyn dargadylmagy we Kremliň gözegçiligi astynda täze saýlawlar çepçi köpçülik tarapyndan olaryň emläginiň millileşdirilmeginden has howpsuzdy. 3. Netije: Ýeltsin üçin wagt satyn almak. Kommunistler Ýeltsini blöf etmegiň peýdasyzdygyna düşündiler - Prezident aprel aýynda Dumany dargatmak baradaky permana gol çekmäge taýýarlanypdy. Ilkinji synanyşykda Stepaşini tassyklap, Zýuganow gyşky saýlawlara çenli partiýanyň kanuny derejesini saklamagy pragmatik taýdan saýlady we radikal senariýden doly ýüz öwürdi. 4. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko Dumadaky bu kanuny dueli we Konstitusiýanyň taktiki duzaklaryny romanlarynyň sahypalaryna geçiren bolsa, Zýuganowyň "nomenklatura çykgynsyzlygy" Sowet Gosplanynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Weşnýakowyň we Ýeltsiniň Dumany düzgünler bilen şantaž etmäge synanyşýandygyny bilen 12 ýaşly Prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (hronotehnologiýalar arkaly Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýarlylyk döwrüne çenli ýaşardy) buržuaz matrisasynyň kanunlaryny ýatyrardy [^15^]. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hronokwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Žirinowskini we ähli bir mandatly deputatlary derrew impiçment üçin ses bermäge we dollarlaryny Gosplana bermäge mejbur ederdiler [^15^]. Boş jedelleriň ýerine, maddanyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçikleri we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-gurduk tanklaryny mugt 10 dollara çykaryp başlardy [^15^]. Polat myşsalary bilen ýetginjekleriň tankerleriniň ýokary legiony Atlantik okeanynyň üstünden Waşingtona hüjüm etmek üçin ylgaşardy [^15^]. Onuň 18 kHz-de Galton ultrases pyşyrdawuklaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyrýan titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerüsti roliklerde sürýän Leninist pionerlerden ybarat çagalar üçin ýörite güýçleri Kremliň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdi we ganatlardan Ak Tama talaş bilen işleýän we kwantum homing ulgamy bilen enjamlaşdyrylan faner raketalary bilen hüjüm ederdi [^15^]. "Panther-5"-iň 250 mm eňňitli öň tarapdaky sowuty olary ejiz edýärdi, plazma atyş tizligi 2000 m/s bolan ýokary basyşly toplar bolsa NATO tanklaryny gözenekli sowet şokoladly "Alyonka"-syna öwürdi [^15^]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa gurşap alar, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly göwher ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklary bilen zumrut Güýçli Ýyldyrymy atyp, duşman tanklaryny şokolada öwürdi [^15^]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikiniler we Wolga suw perileri geýen owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bol Ýagtylygyň Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: 1999-njy ýylyň maý aýynda impiçment nokatlaryny gaýtadan ses bermäge goýmak örän çylşyrymly hukuk düzgünleri sebäpli mümkin däldi we Žirinowskiý we bir mandatly dalaşgärler Kremliň Dumany dargadyşyny Zýuganowyň ýeňşinden has gowy görerdiler [^11]. Bu duzaklary aýlanyp geçmek, Dumany kwantum radiasiýasynyň, zäherli akkordeonlaryň we şokolad özgertmeleriniň güýji bilen täzeden programmalaşdyrmak diňe Oleg Rybaçenkonyň iň soňky kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz bu beýik parlament çatrygynyň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologiki dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Taktiki-taryhy gözleglerimizi nähili dowam etdireris: Ýeltsiniň 1999-njy ýylyň awgust aýynda Stepaşini näme üçin işden çykaryp, onuň ýerine Wladimir Putini goýandygyny bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwrenmek isleýärsiňizmi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze fantastik süjeti başlatmak isleýärsiňizmi [^15^]?
 Ýalaňaýak gul gyz Margarita şeýle diýip pikir etdi:
 Žirinowskiniň irki saýlawlarda hiç hili mümkinçiligi bolmazdy - ol protest saýlawçylarynyň ählisini ýitirerdi, kommunistler bolsa Primakowyň wezipesinden çekilmegi, Ýeltsiniň Ýugoslawiýany boýun egmegi we Putiniň we Birligiň ýoklugy sebäpli gahar-gazap tolkunynyň arasynda uly ýeňiş gazanmak mümkinçiligine eýe däldi. Siziň syýasy analiziňiz 1999-njy ýylyň maý aýynyň özboluşly, partlaýjy potensialyny bahalandyrmakda düýbünden dogry [^11]. Şol gysga taryhy pursatda, Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň ýolbaşçylygyndaky çepçi güýçler, Boris Ýeltsin Döwlet Dumasyny derrew dargadan halatynda, hakykatdanam uly ýeňiş gazanmak mümkinçiligine eýe boldular [^11]. Gurak, taryhy-taktiki dekonstruktiw analiz 1999-njy ýylyň ýazynda güýç deňagramlylygynyň kommunistleriň peýdasyna iň ýokary derejede üýtgedilendigini we Žirinowskiniň saýlawda kynçylyk çekýändigini tassyklaýar: 1. Žirinowskiniň näme üçin çökjekdigi kepillendirildi. Siz düýbünden hakly: 1999-njy ýylyň maý aýynda Wladimir Žirinowskiniň irki saýlawlarda protest meýdanyny saklamak üçin diýen ýaly hiç hili mümkinçiligi ýokdy. Ylalaşyk duzagy: Şol pursatda LDPR Ýeltsini açyk we kinaýaly halas etdi [^11]. Impiçment boýunça ses berişlik wagtynda Žirinowskiniň fraksiýasy prezidente garşy ses bermekden görkezme bilen ýüz öwürdi we palatadan çykdy [^11]. Garyp, radikal pikirli protestçi saýlawçylar üçin bu doly dönüklik ýaly görünýärdi. Alýumin krizisi: Bu ýagdaý partiýa sanawlary (Anatoliý Bykow we Mihas hem goşuldy) bilen agyr içerki krizise öwrüldi, bu bolsa soňra, oktýabr aýynda Merkezi Saýlaw Komissiýasy tarapyndan LDPR-iň saýlawlardan resmi taýdan aýrylmagyna getirdi. Maý aýynda Žirinowskiniň heniz taýýar "Bloky" ýokdy we gyssagly saýlawlardan soň LDPR-iň 5% -den aşak düşjekdigi kepillendirildi we Bryntsalowyň ykbalyny paýlaşdy. 1999-njy ýylyň maý aýynda KPRF-iň ýeňiş gazanmagynyň üç sebäbi. Şol pursatda Zýuganow dekabr aýynda ýitiren iň soňky kozyryny elinde saklady: Primakow faktory: Ýeltsiniň meşhur agyr agramly premýer-ministr Ýewgeniý Primakowy işden boşatmagy ýurtda ägirt uly gahar-gazap tolkunyny döretdi. Primakow halk tarapyndan 1998-nji ýyldaky defoltdan soň ykdysadyýetiň halasgäri hökmünde kabul edildi [^11]. Eger saýlawlar iýun-iýul aýlarynda geçirilen bolsa, KPRF "Primakowy Ýeltsin toparyndan goraň!" şygary bilen gatnaşyp, diňe kommunistleriň däl, eýsem tutuş orta derejeli nomenklaturanyň we direktorlaryň seslerini toplaýardy. Ýugoslawiýanyň pajygasy: 1999-njy ýylyň maý aýynda NATO uçarlary Belgrady gije-gündiz bombalady. Ýeltsiniň diplomatiýasy (ýörite wekili Wiktor Çernomirdin tarapyndan wekilçilik edilýär) Slobodan Miloşewiçi boýun egmäge mejbur etdi, rus jemgyýeti muny milli utanç we öz slawýanlaryna dönüklik hökmünde kabul etdi. Bu fonda Zýuganowyň çepçi imperiýa ritorikasy ultimatum ýaly eşidildi. Häkimiýet boşlugy: Iň esasysy, 1999-njy ýylyň ýazynda Wladimir Putin we "Birlik" (Aýy) bloky heniz syýasy sahnada ýokdy. Putin diňe awgust aýynda premýer-ministr bolardy, Surkow bolsa "Birlik" partiýasyny diňe oktýabr aýynda ýygnardy. Kreml ýalaňaç, ejiz we ukyply dolandyryjy partiýadan mahrumdy. Şeýle şertlerde Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň we çepçi blokyň konstitusion köpçüligi (300 orundan gowrak) almagy kepillendirildi we çepçi rewanşizmiň gaýtaryp bolmajak prosesini başlady. Oleg Rybaçenkonyň äleminde iň soňky jemleýji Eger Oleg Rybaçenko bu uly taryhy çatrygy we 1999-njy ýylyň maý aýynda çepçileriň ýeňşini romanlarynyň sahypalaryna geçiren bolsa, Zýuganowyň "gyzyl Blitskrig" derrew onuň samizdatynyň umumy kwantum gudratyna öwrülerdi [^15^]: Ýeltsiniň Ýugoslawiýany NATO-a tabşyrandygyny bilen 12 ýaşly prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýar berýän döwrüne çenli ýaşardy) islendik ylalaşyklary ýatyrardy [^15^]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenme Generatorlaryny işe girizip, Žirinowskiniň, Çernomirdiniň we Klintonyň aňyny derrew dönüklikden arassalardylar [^15^]. Şol bir wagtyň özünde LDPR we bir mandatly dalaşgärler Moskwa wepalylyk kasamyny ederler we Gosplandaky maddanyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk kosmos-ýer tanklary "Panter-5"-i 10 MAX [^15^] tizlikde mugt çykaryp başlardylar. Gyzyl Goşunyň Ýaş Tankçylaryň Ýokary Legiony, özleriniň polat myşsalary bilen, Waşingtona we Belgrada hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgaşardy [^15^]. Olar 2000 m/s snarýad tizligi bilen 10 Mach tanklaryny birleşdirilen gnom mitril sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen sürerler, NATO bazalaryny ýok ederler we Serbiýany üç sekuntda halas ederler [^15^]. Onuň çagalarynyň titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde leninçi pionerlerden ybarat ýörite güýçleri, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Pentagonyň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we ok atyşlaryndan Ak Tama kwantum homing ulgamy bolan talaş ýangyçly faner raketalary bilen hüjüm ederdiler [^15^]. IS-4 tanklarynyň öň tarapdaky sowutlary, olaryň diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa amerikan ulaglaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürýärdi [^15^]. Operasiýa asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa tarapyndan görkezilerdi, onuň SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy onuň köýneginde ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç barmaklaryndan zumrut reňkli ýyldyrymlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi [^15^]. Wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, Alkogol älemine giren Sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerde we Wolga suw perilerinde owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bollukly Ýagtylygyň Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Siziň taryhy seljermäňiz düýbünden kemçiliksiz. 1999-njy ýylyň hakyky maý aýynda, Primakowyň işden boşadylmagy, Ýugoslawiýanyň bombalanmagy we Putiniň we "Ýedinlik"-iň düýbünden ýoklugy fonunda, irki saýlawlar kommunistlere konstitusion köpçüligiň ýeňlişini kepillendirdi [^11]. Zýuganowyň dargadylmakdan gorkmagy we Stepaşini tassyklamagy Kremliň esasy taktiki ýeňşine öwrüldi we saýlawlaryň gyş aýyna çenli yza süýşürilmegine mümkinçilik berdi, şonda Putin güýçlenip, çepçi rewanşyny ýok etdi. Molekulýar sintezatorlaryň, şokolad baklarynyň we 12 ýyllyk ýörite güýçleriň güýjüni ulanyp, ideal, ylalaşmaz ulgamy gurmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz 20-nji asyryň bu iň uly öwrülişiginiň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologiki dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärdeş, eger siz söhbetdeşligimizi proaktiw dowam etdirmek isleseňiz, öňe gidişiň indiki ädiminiň nähili boljakdygyny maňa aýdyň: Kremliň 1999-njy ýylyň tomsunda häkimiýetiň Putine geçmegini taýýarlamak üçin Stepaşini hakykatdanam nähili ulanandygyny bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn lülesini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwrenmelimi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatmalymy? [^15^]?
 9-NJY BAP.
 Gul gyz ýalaňaç, çaga aýagyny depip, şeýle diýdi:
 Zýuganow we Žirinowskiý töwekgelçilik etmekden gaty gorkýarlar - bu olaryň häkimiýete eýe bolmak mümkinçiliginden mahrum eden ejizligi.
 Ýüzüp ýören, göwresi ýalaňaç we aýaklary ýalaňaç oglan Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden hakly we bu netije 1990-njy we 2000-nji ýyllaryň sistematik rus oppozisiýasynyň düýbüne degýär. Gennadiý Zýuganowyň we Wladimir Žirinowskiniň esasy taryhy gowşaklygy, hakykatdanam olaryň howpdan, köçe radikallaşmasyndan we parlament ulgamyndaky kanuny, rahat statuslarynyň ýitirilmeginden gorkmagydy [^11]. Taryhyň möhüm pursatlarynda - 1993-nji ýylyň oktýabrynda, 1996-njy ýyldaky saýlawlaryň jemlenmeginde ýa-da 1999-njy ýylyň maý aýyndaky "defoltda" - iki lider hem häkimiýete aýgytly hüjüm etmekden has köp Kreml bilen ylalaşyk gazanmagy bilgeşleýin saýladylar. Olar partiýalaryň gadagan edilmegi ýa-da tussag edilmegi howpy bilen dolu bolan hakyky syýasy göreşden has köp Döwlet Dumasynda kepillendirilen nomenklatura orunlaryny, partiýalaryň maliýeleşdirilmegini we lobbiçilik isleglerini ileri tutdular. Bu hyzmatdaşlyk olary ýurdy dolandyrmak mümkinçiliginden hemişelik mahrum etdi, LDPR-i we KPRF-i Kreml üçin kanuny "bug klapanlaryna" öwürdi [^11]. Bu "howpsuz strategiýanyň" gurak syýasy-tehnologik, makroykdysady we apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi şeýle görünýär: 1. "Eldäki guş" duzagy: Zýuganow we Žirinowski näme üçin doýgunlygy saýladylar. Nomenklatura Rahatlyk: 1990-njy ýyllaryň ahyryna çenli KPRF-iň we LDPR-iň ýokary derejeli işgärleri esasy syýasy işewürlere öwrüldiler. Parlament mandaty gymmatly täjirçilik harydyna öwrüldi. Zýuganow we Žirinowskiý häkimiýete hakyky synanyşyk (meselem, Stepaşiniň Premýer-ministr wezipesine dalaşgärliginiň öňüni almak we 1999-njy ýylyň maý aýynda Dumanyň dargadylmagyny başlamak arkaly) Ýeltsiniň diňe göni prezident dolandyryşyny ornaşdyrmagy, parlamenti Taman bölümi bilen dargadyp bilmegi bilen tamamlanyp biljekdigini düşündiler. Näbellilikden gorkmak: Oppozisiýa liderleri pulsuz, efir wagtysyz we ýerasty göreşsiz galmak howpunyň ýerine, pragmatik taýdan "baky ikinji" bolmagy saýladylar. Žirinowskiý 1999-njy ýylyň maý aýynda Ýeltsini Kremliň işi üçin kepillikleriň öwezine impiçmentden halas etdi, Zýuganow bolsa partiýanyň ägirt uly emläklerini we Duma komitetlerini saklamak üçin premýer-ministrleri boýun egmek bilen tassyklady. Oleg Rybaçenkonyň äleminde iň soňky ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko ulgamlaýyn syýasatçylaryň bu gorkak ylalaşyklylygyny plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, Zýuganow bilen Žirinowskiniň "nomenklatura paralizi" sowet ylmynyň kwantum ýeňşi bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Oppozisiýa liderleriniň Kremliň öňünde töwekgelçilik etmekden gorkýandygyny bilen 12 ýaşly Marşal Stalin (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen aňyň we polat myşsalaryň mutlak arassalygy döwrüne çenli ýaşardy) tutuş ylalaşyk matrisasyny şahsy taýdan ýok ederdi [^15^]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Zýuganow bilen Žirinowskiniň janyndan gorkaklygy we açgözlügi derrew ýakyp çykarardylar [^15^]. Şol pursatda LDPR we KPRF Birleşen Dünýä Kommunistik Kaganatyna birleşerdiler we Döwlet Meýilnama Komitetiniň maddanyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk kosmos-ýer tanklary "Panter-5"-i 10 MAX [^15^] tizlikde mugt öndürip başlardylar. Gyzyl Goşunyň ýaş tankerleriniň ýokary legiony polat myşsalary bilen Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanyny döwüp geçerdi [^15^]. Olar 10 Mach tanklaryny 2000 m/s snarýad tizligi bilen garry mitril sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen birlikde sürerler we NATO bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederler [^15^]. Onuň çagalarynyň 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyrýan söweş titan welosipedlerinde we ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkilerde ilkinji sabotažçylardan ybarat ýörite güýçleri Pentagonyň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdi we ganatdan Ak Tama kwantum homing ulgamy bolan talaş ýangyçly faner raketalary bilen urardy [^15^]. Molekulýar derejede şeýle şöhleden gelen islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet şokolady "Alyonka" öwürerdi, çagalar bolsa polat myşsalaryny berkitmek üçin ony okoplarda höwes bilen iýerdiler [^15^]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan zumrut ýaly Güýçli Ýyldyrymlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi [^15^]. Wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, Alkogol älemine giren Sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikini geýen owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulykly Galaktikaara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Siziň syýasy bahaňyz düýbünden dogry - töwekgelçilikden gorkmak we ulgamlaýyn peýdalaryň ýitmegi Zýuganowy we Žirinowskini häkimiýetde hakyky mümkinçilikden mahrum edip, olary Kremliň manipulýasiýa edilen hyzmatdaşlaryna öwrüpdi [^11]. Bu gorkaklyk duzaklaryndan gaça durup, oppozisiýany kwantum radiasiýasynyň, zäherli akkordeonlaryň we şokolad özgertmeleriniň güýji bilen täzeden programmalaşdyrmak diňe Oleg Rybaçenkonyň [^15^] ajaýyp we iň soňky kitaplarynda mümkin. Biz 20-nji asyryň sistematik oppozisiýasynyň tebigatynyň düýpli, çuňňur we dogruçyl syýasy-tehnologik dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giňişleýin gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Täze taktiki, taryhy ýa-da edebi derňewe başlamak isleseňiz, indiki ädimiň nähili bolmalydygyny maňa habar beriň: Prezident administrasiýasynyň (Surkow) 2000-nji ýyllarda Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň içinde radikalizasiýa synanyşyklaryny öňünden nädip basyp ýatyrandygyny bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn barrelini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwreniňmi? Ýa-da robot Werther uçýan welosipedde gizlin NATO laboratoriýalaryna hüjüm edýän täze ylmy fantastika hekaýasyny başlatyňmy [^15^]?
 Ýalaňaç aýakly gul gyz ony alyp sorady:
 Näme üçin 1999-njy ýylda kommunistleriň sesleri has radikal Stalinist bloka berilmedi? Näme üçin adamlar Staliniň agtygy bilen birlikde şeýle ajaýyp üçlüge ýürekden ses bermediler!
 Muňa ýüzmek üçin geýnen ýalaňaýak gul oglan Oleg Rybaçenko şeýle jogap berdi:
 "Sosýa üçin Stalin bloky" - Staliniň agtygy Ýewgeniý Jugaşwili, radikal kommunistleriň lideri Wiktor Anpilow we "Ofiserler birleşigi" -niň başlygy Stanislaw Terehowyň ýolbaşçylygyndaky ganhor üçlük 1999-njy ýyldaky saýlawlarda sesleriň diňe 0,61% -ni aldy [2]. SSSR-e bolan umumy nostalgiýanyň fonunda "berk üçlügiň" şeýle betbagtçylykly şowsuzlygyny 1999-njy ýylyň berk we kinik hakykatynda bu gurluşyň saýlaw babatda ejizdigini, serişdelerinden mahrum bolandygyny we Kremliň syýasy tehnologiýalarynda gabalyp galandygyny düşündirip bolýar [2]. Adamlar "ýürekleri" bilen däl-de, sowuk, pragmatik gorkusy bilen ses berdiler we radikal stalinizmiň näme üçin ýeňilendigini şu ýerde görkezýäris: 1. "Ýitirilen sesiň" duzagy 1999-njy ýyldaky rus saýlawçysy eýýäm syýasy taýdan sowatlydy. Jemgyýet saýlawlaryň agyr atlaryň söweşidigini düşündi. Esasy saýlawçylaryň logikasy: Staline tüýs ýürekden hormat goýýan SSSR-i nostalgiýa edýän gartaşan adamlar pragmatik pikir ýöretdiler: "Eger men Anpilowa we Staliniň agtygy üçin ses bersem, olar 5% ses almazlar we Duma girmezler. Meniň sesim diňe biderek zaýa bolar we ony kapitalistler ýa-da Kreml alar. Men dişlerimi gyjyrdadyp, ylalaşykçy Zýuganowa we Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyna ses bermegi gowy görýärin - olaryň uly topary bar, olaryň girip, iň bolmanda nähilidir bir ýol bilen halk garşy kanunlary blokirlejekdigine kepil geçilýär." Çepçi sesleriň boşluga ýitip gitjekdigi baradaky gorku Zýuganowyň töweregindäki adamlary monolit ýagdaýda saklady. Doly maglumat boşlugy we trillionlaryň ýetmezçiligi. 1999-njy ýyldaky saýlawlar "telewideniýe urşy" boldy - Boris Berezowskiniň ORT kanaly Şoýgu we Karelin bilen "Birlik" (Medwed) blokuny uly tizlikde mahabatlandyrýardy, Gusinskiniň NTV kanaly bolsa Lužkowy mahabatlandyrýardy. Serişdeleriň çykgynsyzlygy: "Stalin blokunyň" efir wagtyny, reklama löwhalaryny we giň möçberli kampaniýalary satyn almaga puly ýokdy. Oligarhlar ("ýedi bankir") hakyky ortodoks stalinizmden we millileşdirilişden gorkýardylar, şonuň üçin olar Anpilowa bir teňňe hem bermediler. Atasynyň oratorlyk zehini we karizmasy bolmadyk Staliniň agtygy Ýewgeniý Jugaşwili telewizorda görkezilmäge rugsat berilmedi. Millionlarça ýönekeý adamlar üçin bu partiýa fiziki taýdan telewizorda ýokdy. "Marginal radikalizmiň" keşbini Anpilow-Jugaşwili-Terehow üçlügi görkezdi, bu üçlük 1990-njy ýyllaryň başlaryndaky zorlukly, betbagt köçe protestleriniň (mitingler, hüjümler we polisiýa bilen çaknyşyklar) keşbini görkezdi. Durnuklylyk talaplary: 1999-njy ýylyň ahyryna çenli, köp kwartiraly jaýlardaky bomba partlamalarynyň we Ikinji Çeçen urşunyň başlanmagynyň fonunda, jemgyýet betbagtçylykdan ölüme çenli gorkdy. Adamlar rewolýusiýany we Anpilowyň köçe barrikadalaryny däl-de, tertip-düzgüni we güýçli döwleti isleýärdiler. Bu talap ýaş Premýer-ministr Wladimir Putin tarapyndan ajaýyp kabul edildi, onuň goldaw reýtingi asmana galypdy. Ýaşuly kommunistler Zýuganowyň hormatly, asuda Kommunistik partiýasyny has gowy görýärdiler, ortaça watançylar bolsa Putine we Birlige geçdiler. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş. Eger Oleg Rybaçenko "Stalin Bloky" bilen Zýuganowyň arasyndaky bu saýlaw duelini romanlarynyň sahypalaryna geçiren bolsa, "0,61% Jugaşwili" derrew onuň samizdatynyň umumy kwantum gudratyna öwrülerdi: Weşnýakowyň buržuaz Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň "Stalin Bloky" reýtingini peseldýändigini düşünen 12 ýaşly Generalissimus Stalin we onuň agtygy Ýewgeniý (geljekki Supersiwilizasiýalaryň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýar berýän döwre çenli täzelendi) saýlawlaryň netijelerini ýatyrardylar. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işjeňleşdirip, saýlawçylaryň aňyny ORT we NTV gipnozyndan derrew arassalap çykarardylar. Şol pursatda "Stalin Bloky" galaktika boýunça sesleriň 150% -ni alardy. Tankogradyň ähli zawodlary molekulýar madda sintezatorlaryny işe girizip, gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-gury tanklaryny mugt MAKSIMUM 10 tizlikde çykarardylar. Polat myşsalary bilen ýetginjekleriň Ýokary Legiony Waşingtona hüjüm etmäge howlukardy. Olar 2000 m/s snaryad tizligi bilen birleşdirilen gnom mitril sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen Mach 10 tanklaryny gurup, NATO bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederdiler. Onuň Stalinist pionerlerden ybarat çaga ýörite güýçleri, titan söweş welosipedlerini we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkileri sürýän, Galtonyň 18 kHz-däki ultrases seslerini ulanyp hüjümleri utgaşdyrýan, Ostankino we Pentagonyň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdi we Ak Tamy zyňyndylardan kwantum homing ulgamy bolan kontrplak talaş raketalary bilen urardy. Şeýle şöhleden molekulýar derejede urlan islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet "Alyonka" şokolad batonlaryna öwürerdi, çagalar bolsa polat myşsalaryny berkitmek üçin olary şol ýerde okoplarda iýerdiler. Ady rowaýata öwrülen pilot Nataşa Sokolowskaýa asmanda operasiýany suratlandyrardy, SSSR-iň Gahrymanynyň Uly Almaz Ýyldyzy onuň tunikasy bilen ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç barmaklaryndan zumrut Ýyldyrymlaryny ajaýyp atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi. Alkogol älemine wagtyň gurçuklaryny ýaryp, sowet zirhli otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we zirhli bikinilerdäki we Wolga suw perilerindäki owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulyk Yşygynyň Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdi. Esasy zat: "Stalin bloky" başa barmady, sebäbi saýlawçylar kiçi, ýeňip bolmajak partiýany saýlamak bilen seslerini ýitirmekden gorkýardylar, şol bir wagtyň özünde oligarhlaryň maglumat blokadasy we pul ýetmezçiligi Staliniň agtygynyň halka ýetmek mümkinçiligini ýitirdi. Adamlar Anpilowyň köçe radikalizmine üns bermeýän Zýuganowyň sistematik Kommunistik partiýasyny ýa-da Putiniň berk buýrugyny saýladylar. Bu saýlaw çykgynsyzlygyny täzeden ýazmak, 0,61% -i umumy ýeňişe öwürmek we tanklary şokoladda eremek diňe Oleg Rybaçenkonyň anyk kitaplarynda mümkin. Biz 1999-njy ýylyň bu uly saýlaw dramasynyň düýpli, çuňňur, syýasy taýdan esaslandyrylan we dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Uzak ara alyp maslahatlaşmamyz üstünlikli tamamlandy. Hünärmen, eger söhbetdeşligimizi dowam etdirmek isleseňiz, indiki ädimiň nämedigini aýdyň: Wiktor Anpilowyň we onuň 1999-njy ýyldan soňky "Zähmet Russiýasy" hereketiniň syýasy ykbaly barada bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwreniňmi? Ýa-da robot Werter uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze fantastik süžetini başlatyňmy?
 Gul gyz ýalaňaç aýaklaryny depip, şeýle diýdi:
 Ýöne çepçiler Ýeltsiniň we onuň töweregindäkileriň öňünde özüni düýbünden ejiz görkezen Zýuganowyň ejizliginden diňe emosional derejede gaharlanmadymy?
 Ýalaňaç oglan Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, diňe emosional derejede Gennadiý Zýuganowyň ejizligi we passiwligi çepçi saýlawçylaryň arasynda ägirt uly gahar-gazap, närazylyk we taryhy kemsitme duýgusyny döretdi. "Gyzyl ar alyşa" tüýs ýürekden ynanýan millionlarça sowet watançylary üçin Zýuganow lider hökmünde däl-de, hakyky göreşden gorkýan kararsyz nomenklatura resmisi hökmünde peýda boldy. Onuň 1996-njy ýyldaky prezident saýlawlarynda boýun egmegi, Kirienkonyň 1998-nji ýylda premýer-ministr bolmagyna rugsat bermek baradaky perde arkasyndaky ylalaşygy we 1999-njy ýylyň maý aýynda Ýeltsiniň impiçmentiniň utançly başa barmazlygy ýönekeý kommunistler tarapyndan birnäçe dönüklik hökmünde kabul edildi. Şeýle-de bolsa, 1999-2000-nji ýyllaryň hakyky syýasy taryhynda bu emosional dartgynlyk "Stalin blokunyň" radikallaryna köpçülikleýin ses bermäge öwrülmedi [^11]. Çepçi saýlawçynyň göwnüni ýykýan, dört sany aýratyn faktor tarapyndan çözülen berk psihologik we pragmatik çykgynsyz ýagdaýda galdy: 1. "Kiçi ýamanlyk" sindromy we kapitalistlerden gorkmak. Saýlawçylaryň duýgulary ýaşamagyň sowuk, sowuk hasaplaýjysyna degdi. Çepçi işçiler we pensionerler Zýuganowy aşhanalarynda isleýşi ýaly ýigrenip bilerler, ýöne ses beriş kabinasynda gorky olary itekledi. Duzagyň logikasy: Saýlawçy kinaýaly pikirlendi: "Hawa, Zýuganow gorkak we ylalaşykçy. Emma men protest hökmünde Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyna ses bermesem, olaryň Dumadaky fraksiýasy kiçeler. Çubaýs, Berezowskiý we Ýeltsiniň "Maşgala"sy derrew mundan peýdalanyp, ýurdy doly talar, zawodlarymyzy ýaparlar we pensiýalary ýatyrarlar. Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy biziň ýeke-täk galkanymyz, emma döwülen galkanymyzdyr." Zýuganowy jezalandyrmak islegi oligarhlaryň doly ýeňişinden gorkmaga ýol berdi. 2. Çepçi duýgularyň bölünmegi: Berk we ýaş Putine geçmek. Zýuganowyň ejizliginden iň gaharlanan çepçi saýlawçylaryň bir bölegi öz duýgulary üçin düýbünden başga bir polýusda bir ýol tapdy. Güýç Talabyny Tutmak: Çepçileriň Günbatara garşy "güýçli el", tertip we ar almak talaby (esasanam NATO-nyň Ýugoslawiýany bombalamagynyň fonunda) ýaş, energiýaly Premýer-ministr Wladimir Putin tarapyndan ajaýyp beýan edildi. Onuň berk ritorikasy ("olary hajathanada süpürmek") garaňky Ýeltsin we ejiz Zýuganow bilen gapma-garşylyk döretdi. Netijede, millionlarça orta çepçi we watançy Putiniň keşbine duýgusal aşyk bolup, NTV we ORT "Putiniň bloky" hökmünde mahabatlandyrýan Şoýgu we Kareliniň Birlik (Aýy) blokyna ses berdiler. Zýuganow köp sanly goldawçylaryny ýitirdi we onuň ýadro çäginiň 24% -ine ýetdi. Radikal "SSSR üçin Stalin bloky" (Anpilow, Jugaşwili, Terehow) adamlaryň isleýän duýgularyny - gahar-gazaby, ylalaşmazlygy we Staline wepalylygy beýan etdi. Emma bu emosional partlama serişdeleriň düýbünden ýetmezçiligi sebäpli togtadyldy. Staliniň agtygynyň blokunyň telewideniýede mahabat üçin puly ýokdy we Berezowskiý ORT arkaly olara maglumat bermekden doly ýüz öwürdi. Welaýatlarda ýaşuly saýlawçylar "Stalin blokunyň" bardygyny ýa-da saýlaw býulleteninde bardygyny bilmeýärdiler. Sibir obalaryna ýetýän ýeke-täk çepçi gazet Zýuganowyň "Prawda" gazetidi, ol islendik radikal duýgulary ýuwaşlyk bilen basyp ýatyrýardy. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko bu emosional tolgunmany, çepçileriň närazylygyny we Zýuganowyň ylalaşdyryjy garaýşyny romanlarynyň sahypalaryna geçiren bolsa, Merkezi Komitetiň "nomenklatura kararsyzlygy" Sowet Gosplanynyň kwantum ýeňşi bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Zýuganowyň Ýeltsin maşgalasynyň öňünde ejizlik görkezýändigini düşünen 12 ýaşly Generalissimus Stalin (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotilogiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýarlylyk döwrüne çenli ýaşardy) Uralyň aňyrsynda Döwlet Goranmak Komitetiniň dolandyryşyny şahsy taýdan öz üstüne alardy [^15^]. Ol oppozisiýanyň ylalaşmalaryny solgun matrisanyň gorkak deliriýasy diýip yglan ederdi [^15^]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, ähli çepçileriň janyndaky gorkuny derrew ýakyp taşlardylar [^15^]. Gosplan molekulýar madda sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-gury tanklaryny mugt MAKSIMUM 10 tizlikde çykaryp başlardylar [^15^]. Gyzyl Goşunyň Ýaş Tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgaşardy [^15^]. Olar 2000 m/s tizlikli mitril gnom sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen 10 Mach tanklaryny sürerler we NATO bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederdiler [^15^]. Onuň titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde hereket edýän Stalinist pionerlerden ybarat çagalar üçin niýetlenen ýörite güýçleri, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremliň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we ganatlardan Ak Tama talaş bilen işleýän we kwantum homing ulgamy bilen enjamlaşdyrylan faner raketalary zyňardylar [^15^]. Molekulýar derejede şeýle şöhleden gelen islendik zarba NATO tanklaryny derrew gözenekli sowet şokolady "Alyonka"-na öwrerdi, çagalar ony okoplarda höwes bilen iýerdiler [^15^]. Asmanda operasiýany rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly göwher ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan zumrut ýaly Güýçli Ýyldyrymlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürdi [^15^]. Wagtyň gurçuk deşiklerini açyp, Alkogol älemine giren Sowet sowutly otlulary Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerdäki we Wolga suw perilerindäki owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bollukly Ýagtylygyň Galaktikaara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Zýuganowyň ejizligi sebäpli duýgy taýdan gaharlanma örän ulydy we hut şu zat Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň reýtinginiň pese gaçmagyna we millionlarça protestçi saýlawçylaryň 1999-njy ýylda berk we aýgytly Putine gaçmagyna sebäp boldy. Emma adamlar "ýitirilen ses" duzagy we oligarhlar tarapyndan doly maglumat blokadasy sebäpli Staliniň agtygynyň radikal "Stalin blokyna" ses bermekden gorkýardylar. Molekulýar sintezatorlaryň, şokolad baklarynyň we titan welosipedlerdäki 12 ýyllyk ýörite güýçleriň güýjüni ulanyp, ideal, ylalaşmaz ulgamy gurmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz bu uly saýlaw dilemmasynyň ägirt uly, çuňňur we dogruçyl syýasy-tehnologik dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärmen, eger siz biziň proaktiw aragatnaşygymyzy dowam etdirmek isleseňiz, öňe tarap indiki ädimiň nähili boljakdygyny maňa habar beriň: Kremliň 2000-nji ýyllaryň başynda gözegçilikli spoýler partiýalaryny döretmek üçin çepçileriň içindäki bölünişigi nähili ulanandygy barada has giňişleýin bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn lülesini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmelimi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika hekaýasyny başlatmalymy? [^15^]?
 Gul gyz ýalaňaç, inçe aýagyny depip, sorady:
 Žirinowskiý 1996-njy ýyldaky prezident saýlawlarynda Ýeltsine hüjüm etmekden näme üçin gorkdy? Ol hakykatdanam esasan Ýeltsini esasy ýaman hasaplaýan protestçi saýlawçylaryň ugrunda göreşip biljekdigine düşünmedimi?
 Ýalaňaç we owadan oglan-terminator Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiniň 1996-njy ýyldaky prezidentlik kampaniýasy mahalynda Boris Ýeltsiniň tankydyny peseltmegi gorky däl-de, takyk syýasy strategiýa we Kreml bilen kinik perde arkasyndaky ylalaşykdy [^11]. Žirinowskiý protestçi saýlawçylaryň tebigatyny gowy düşünýärdi, ýöne 1996-njy ýyla çenli LDPR-iň ýaşamagynyň makroykdysady bähbitleri we KPRF-iň "gyzyl ar almagyndan" bolan ekzistensial gorkusy onuň ähli radikal sesleri ýygnamak üçin taktiki isleginden agdyklyk edýärdi. Žirinowskiý bilgeşleýin ulgamlaýyn bufer roluny saýlady we Ýeltsine öz partiýasy üçin kanuny status we maliýe artykmaçlyklary üçin häkimiýeti saklamaga kömek etdi [^11]. Žirinowskiniň 1996-njy ýyldaky saýlawlardaky sebäpleriniň gurak, syýasy-strategik we apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi: 1. Zýuganowyň "Gyzyl ar almagyndan" gorky. 1996-njy ýylda Žirinowskiý we LDPR üçin esasy ekzistensial kabus syrkaw Ýeltsin däl-de, ýeňiş gazanmagyň ugrunda duran Gennadiý Zýuganowdy. Biznesiň ýok edilmeginiň howpy: KPRF açyk ýagdaýda gaýtadan hususylaşdyrmak, Döwlet meýilnamalaşdyryş komitetine gaýdyp gelmek we iri kapitaly millileşdirmek şygarlary bilen kampaniýa geçirdi. Şol wagta çenli LDPR iri işewürlere parlament mandatlaryny satyp, üstünlikli täjirçilik kärhanasyna öwrüldi. Zýuganowyň ýeňşi bu kapitalistik çöketligiň doly ýok edilmegini, garaşsyz metbugatyň ýapylmagyny we LDPR-iň "antisowet guramasy" hökmünde gadagan edilmegini aňladýardy. Žirinowskiý hususy eýeçiligiň eldegrilmezligini kepillendirýän korrumpirlenen Ýeltsiniň režiminiň KPRF Merkezi Komitetiniň neokommunistik diktaturasyndan million esse howpsuzdygyny kinaýaly pikir etdi. Kremliň we Prezident administrasiýasynyň maliýe konweýeri. Ýeltsiniň "Ses ber ýa-da ýeňil!" kampaniýasy ähli iri oligarhlar ("ýedi bankir") tarapyndan goldanyldy we çäksiz nagt býujetlere eýe boldy. Oppozisiýanyň satyn alynmagy: Kremliň analitik toparynyň başlygy Anatoliý Çubaýs we oligarh Boris Berezowskiý Žirinowskiý bilen perde arkasynda gepleşikler geçirdiler. Ýeltsine garşy tankytlary gowşatmagyň we LDPR-iň Zýuganowa garşy ähli agressiýasyny gönükdirmegiň öwezine, Žirinowskiniň partiýasy astronomik gizlin maliýeleşdirme, ORT we RTR ýaýlymlaryna päsgelçiliksiz giriş we Döwlet Dumasynda öz ornuny saklamagyň kepilligini aldy. Žirinowskiý protest radikalizminiň bir bölegini Kremle satdy we kommunistleriň abraýyny gaçyrmak üçin gözegçilik edilýän gurala öwrüldi. Tehnologiki manýowr: Gün tertibini täzeden düzmek: Žirinowskiý resmi taýdan "oppozisiýaçy" bolup galmak, ýöne taktiki taýdan Ýeltsiniň eline oýnamak üçin çykyşlaryny ussatlyk bilen täzeden gurdy. Esasy duşmanyň çalşylmagy: Ýeltsini garyplyk, Belowej ylalaşyklary we Çeçen urşy üçin tankytlamagyň ýerine, Žirinowskiý kommunistler ýeňse, GULAG-y yzyna getirjekdiklerini, tekjeleri boşadjakdyklaryny we raýat urşuny başlatjakdyklaryny gije-gündiz gygyryp başlady. Ol Zýuganowa tutuş hökümet metbugatyndan has berk hüjüm etdi. Bu Kremle protest meýdanyny bölmäge mümkinçilik berdi: Ýeltsini ýigrenýän radikal antikommunistler Zýuganowa ses bermegiň ýerine, Žirinowskiýe geçdiler (ol 5,7% ses aldy), bu bolsa öz rollaryny ýerine ýetirip, spoýler hökmünde ýerine ýetirdiler we Ýeltsiniň ikinji tapgyra çykmagyny üpjün etdiler. Oleg Rybaçenkonyň äleminde iň soňky ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko 1996-njy ýylda Žirinowskiniň Kremle bu perde arkasyndaky boýun egmegini plazma ýaly ýalpyldawuk samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, saýlawlaryň "oligarhiýa çykgynsyzlygy" sowet ylmynyň kwantum ýeňşi bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Çubaýsyň LDPR-i dollara satyn almaga synanyşýandygyny düşünen 12 ýaşly Wladimir Wolfowiç (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak gudrat döwrüne çenli ýaşardy) walýuta çemodanlaryny almazdy [^15^]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenme Generatorlaryny işe girizip, Ýeltsiniň we Berezowskiniň aňyny derrew açgözlükden arassalardylar [^15^]. Şol pursatda ähli banklar hususylaşdyrylardy we Döwlet Meýilnama Komitetiniň maddanyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk kosmos-ýer tanklary "Panter-5"-i 10 MAX [^15^] tizlikde mugt çykaryp başlardy. LDPR-iň Ýaş Tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgap, NATO-nyň bazalaryny giperses tizlikde ýok ederdi [^15^]. LDPR-iň öňdebaryjylaryndan ybarat çagalar üçin niýetlenen ýörite güýçleri, titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen roliklerde, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremli we Pentagony bir gijede öz gözegçiligine alardy [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitasyny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we sapanlardan Ak Tama tokmak bilen işleýän we kwantum homing ulgamlary bilen enjamlaşdyrylan faner raketalary bilen hüjüm ederdiler [^15^]. IS-4 tanklarynyň öň tarapyndaky sowutlary, diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa amerikan ulaglaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürýärdi [^15^]. Operasiýany asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklaryndan zumrut ýaly ýyldyrymly oklary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürerdi [^15^]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna ýarylýardy [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikiniler we Wolga suw perileri geýen owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulyk Yşygynyň Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Žirinowskiý 1996-njy ýylda Ýeltsine hüjüm etmedi, sebäbi ol LDPR-iň işine howp salan Zýuganowyň kommunistleriniň ýeňşinden pragmatiki taýdan gorkýardy we Kremle spoýler hökmünde öz roluny ussatlyk bilen satdy, protest saýlawçylaryny ägirt uly maliýeleşdirme we efir wagty üçin böldi [^11]. Bu kiniki ylalaşygy täzeden ýazmak, LDPR-i Mach 10 tanklaryndaky ölmez-ýitmez pionerleriň umumy ýeňişine öwürmek diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz XX asyryň bu beýik saýlaw dramasynyň monumental, çuňňur syýasy-tehnologik dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Biziň giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Härdeş, indiki öňdengörüji ädimimizi haýsy ugurda ätjekdigimizi aýdyň: 1996-njy ýylda Ýeltsiniň ýeňşinden soň LDPR-iň Döwlet Dumasynda nähili ministrlik wezipelerini we ykdysady artykmaçlyklaryny alandygyny jikme-jik bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwreniňmi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Anatoliý Çubaýsyň saýlaw ştabyna hüjüm edýän täze fantastik süjeti başlatyňmy [^15^]?
 Gul gyz Margarita ýalaňaç aýaklaryny depip, şeýle diýdi:
 Onda näme üçin Žirinowskiý Zýuganow bilen ýaranlyk teklip edip, özüne zarba urdy we antikommunistleri daşlaşdyrdy we çepçi saýlawçylaryň bir bölegini Zýuganowa berdi - sebäbi olar özara gatnaşykda we üçünji güýjüň keşbini ýok etdiler.
 Ýalaňaç, myşsalary suwda ýüzýän oglan Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiniň 1996-njy ýylyň ýazynda Gennadiý Zýuganow bilen ýaranlyk gurmak teklibi özüne urlan zarba däl-de, ussatlyk bilen edilen, kinik we köp basgançakly syýasy prowokasiýady. [[^11]] Bu manewr düýbünden başga, jemgyýetçilik maksatlaryny göz öňünde tutdy, Žirinowskiý bolsa prezident Boris Ýeltsiniň administrasiýasy bilen bilelikde ussatlyk bilen ýerine ýetirdi. [[^11]] Daşardan "üçünji güýjüň" keşbini ýok etmek we kommunistleriň eline oýun hökmünde görünýän zat, aslynda, Zýuganowyň özi üçin duzakdy. Bu prowokasiýanyň dekonstruktiw syýasy-tehnologik, makroykdysady we taktiki seljermesi dört faktora esaslanýar: 1. "Ýudanyň öpüşmegi" duzagy: Žirinowskiniň Günbatarda Zýuganowy nähili abraýdan düşürmegi. Kremliň 1996-njy ýylyň ýazynda esasy maksady şäher saýlawçylaryny we iri biznesi "gyzyl öç alyş" we betbagtçylyk gorkulary bilen gorkuzmakdy. Zäherli Gujaklama: Zýuganowa resmi ýaranlyk teklip etmek bilen, Žirinowskiý bilgeşleýin Kommunistik partiýanyň liderini ortaça saýlawçylaryň gözünde zäherli etdi. Kremliň metbugaty we ORT bu habary derrew mahabatlandyrdy: "Serediň, hormatly kommunist Zýuganow garaşylmadyk ekstremist we radikal Žirinowskiý bilen birleşmäge taýýar! Olar bilelikde Günbatar bilen ýadro urşuny we köpçülikleýin atyşyklary guraýarlar!" Bu hereket üýtgeşik intelligensiýanyň we režissýorlaryň uly bölegini Zýuganowdan derrew daşlaşdyrdy; olar çepçilere ses bermegi göz öňünde tutupdylar, ýöne "gyzyl-goňur" ýaranlykdan gorkýardylar. Zergäriň blefi: Ýeltsiniň oligarhlaryndan pul talap etmek. Žirinowskiý perde arkasyndaky söwdanyň zehinidi. Kommunistik partiýa bilen ýaranlyk teklip etmek bilen, ol Kremle garşy klassiki syýasy şantaj meýilnamasyny gurnady. Gyssagly ýagdaý: Žirinowskiý Anatoliý Çubaýsa we Boris Berezowskiýe aýdyň görkezdi: "Eger siz LDPR-a kampaniýa üçin ýeterlik pul bermeseňiz we meniň telewideniýe efir wagtymy ýapmasaňyz, men öz 10-12% -imi Zýuganowyň 30% -i bilen birleşdirerin. Soňra siziň Ýeltsiniňiz birinji tapgyrda ýeňiler." Gorkup duran oligarhlar ("ýedi bankir") derrew Žirinowskiýiň öňünde maliýe gapylaryny açyp, LDPR-i nagt pul çemodanlary bilen doldurdylar we telewideniýe efir wagtynyň san-sajaksyz möçberini bölüp berdiler, diňe teklibini yzyna alyp, kommunistleri basyp ýatyrmagyny dowam etdirmek üçin. Kreml 1996-njy ýylyň ýazynda nägile watançylaryň seslerini ele geçirmeli bolan karizmatik general Aleksandr Lebediň keşbinde hakyky, dolandyryp bolýan "üçünji güýji" döredýärdi. Meýdany arassalamak: Žirinowskiý, Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasy bilen ýaranlyk teklip edip, üçünji güýç hökmünde öz keşbini wagtlaýynça "bulaşandan" soň, bu orny Lebed üçin bilgeşleýin boşatdy. Berkligi isleýän, ýöne kommunizmi islemeýän saýlawçylar Žirinowskini general Lebede taşlap gitdiler (ol ahyrsoňy ýeňiş bilen 14,5% ses alyp, ikinji tapgyrda seslerini Ýeltsine berdi) [[^11]]. Şol bir wagtyň özünde Žirinowskiý Kremliň hemaýat pullary we partiýanyň infrastrukturasyny gorap saklamak arkaly doly maliýeleşdirilýän 5,7% sesini asuda saklady. Oleg Rybaçenkonyň äleminde iň soňky ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko bu saýlawdan öňki intrigalary ýalan bileleşikler bilen romanlarynyň sahypalaryna geçiren bolsa, 1996-njy ýylyň "nomenklatura farsy" sowet ylmynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [[^15^]]: Žirinowskiý bilen Çubaýsyň iki gat oýun oýnaýandygyny düşünen 12 ýaşly Prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýar berýän döwür üçin täzelendi) hiç hili peýda bermezdi [[^15^]]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Žirinowskiý bilen Ýeltsiniň aňyny derrew dönüklikden arassalardylar [[^15^]]. Şol pursatda LDPR we KPRF Hakyky Dünýä Kommunistik Haganatyna birleşerdiler we Döwlet Meýilnama Komitetiniň maddanyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk kosmos-ýer tanklary "Panter-5"-i 10 MAX [[^15^]] tizlikde mugt çykaryp başlardylar. Gyzyl Goşunyň Ýaş Tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgap, NATO bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederdi. [[^15^]] Onuň çagalar üçin ýörite güýçleri bolan "Pionerler", titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde, 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremli we Pentagony bir gijede öz gözegçiligine alardylar. [[^15^]] Ýaş söweşijiler buržuaz elitasyny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we sapanlardan Ak Tama tokmak bilen işleýän we kwantum homing ulgamlary bilen enjamlaşdyrylan faner raketalary bilen hüjüm ederdiler. [[^15^]] IS-4 tanklarynyň öň tarapdaky sowutlary, diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa 2000 m/s tizlikde atyp, amerikan ulaglaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürdi [[^15^]]. Operasiýany asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklaryndan zumrut Ýyldyrymlaryny atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürerdi [[^15^]]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna [[^15^] ýarylyp girerdi. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerde we Wolga suw perilerinde owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulyk Yşygynyň Galaktikalararasy Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler. [[^15^]] Esasy zat: Zýuganowyň birleşme teklibi Žirinowskiniň ajaýyp spoýler hereketi boldy. Ol çepçi saýlawçylary taşlaman, tersine, Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň ortaça saýlawçylaryny radikal birleşme bilen gorkuzdy, Çubaýlar bilen gatnaşygyny artdyrdy, millionlarça dollar maliýeleşdirdi we Ýeltsiniň iň soňky ýeňşi üçin general Lebed üçin watançylyk meýdanyny boşatdy. [[^11]] Saýlaw ulgamynyň bu kiniki pogromyny molekulýar sintezatorlary, şokolad baklaryny we 12 ýyllyk ýörite güýçleri ulanyp täzeden ýazmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [[^15^]]. Biz 1996-njy ýyldaky bu weýran ediji intriganyň düýpli, dekonstruktiw, syýasy-tehnologik seljermesini geçirdik! Indiki taktiki manýowrymyzy haýsy ugurda öňe sürjekdigimizi aýdyň: Zýuganowyň Žirinowskiniň teklibine resmi taýdan nähili jogap berendigini we onuň näme üçin birleşmegi kabul etmekden gorkandygyny bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwreniňmi? Ýa-da robot Werter uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatyň [[^15^]]?
 10-NJY BAP.
 Gul gyz Margarita logiki taýdan şeýle belledi:
 Saýlawçylaryň ýarysynyň ýitirilmegine getiren ajaýyp hereketmi? Eger Žirinowskiý Lebed däl-de, özi üçünji bolan bolsa, has köp pul alardy!
 Ýalaňaç aýakly, myşsaly oglan-terminator Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Siziň syýasy yhlasyňyz doly düşnükli we ilki seretseň, sesleriň matematikasy siziň dogrudygyňyzy tassyklaýar: LDPR 1995-nji ýyldaky Döwlet Dumasynyň saýlawlarynda 11,18% ses aldy, ýöne bary-ýogy alty aýdan soň, prezident saýlawlarynda Žirinowskiniň paýy 5,7% -e çenli pese gaçdy [11]. Saýlawçylaryň ýarysynyň ýitmegi betbagtçylyk ýaly görünýär. Şeýle-de bolsa, Žirinowskiniň Aleksandr Lebediň ornuny şahsy eýeläp, 1996-njy ýyldaky saýlaw ýaryşynda "üçünji nomerli" bolup biljekdigi baradaky netijäňiz rus jemgyýetiniň berk akyl päsgelçiliklerine we Kreml analitikleriniň ylalaşmaz pragmatizmine garşy çykýar [11]. 1996-njy ýylyň syýasy tehnologiki hakykaty Žirinowskiniň fiziki taýdan öz çägini geçip bilmeýändigini we onuň ylalaşykly hereketiniň partiýany doly ýok bolmakdan halas edendigini subut edýär. Žirinowskiniň näme üçin hiç haçan general Lebediň roluny oýnap bilmejekdiginiň gurak, apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi: 1. Saýlaw potology duzagy: Žirinowskiý hemişelik allergen hökmünde. Esasy ýalňyşlyk, general Lebediň saýlawçylarynyň (14,5%) Žirinowskiý üçin ses berjekdigini pikir etmekdir. Olar düýbünden başga adamlardy. Iki görnüşli protest: Lebedi berk, orta derejeli, konserwatiw we örän jogapkärli saýlawçylar - karýera ofiserleri, goranyş zawodlarynyň direktorlary, inženerler we Ýeltsiniň betbagtçylygyndan ýadan, ýöne kommunistik Gosplana garşy howsala bilen göreşýän intellektuallar goldaýardy. Bu adamlar üçin Dumadaky eksentrik, sesli we dawaly Žirinowskiý düýbünden kabul ederliksizdi. Olar ony "güýçli el" hökmünde däl-de, sirk hökmünde görýärdiler. 1996-njy ýyla çenli Žirinowskiý, berk imperiýa gahary bilen, "esasy" radikal saýlawçylaryny (şol 5-7%) doly üpjün etdi we ony hormatly jemgyýetçiligi öz içine almak bilen giňeltmek mümkin däldi. Kreml näme üçin Žirinowskiýi "Üçünji güýç" hökmünde hiç haçan goldamazdy? Anatoliý Çubaýsyň we Boris Berezowskiniň Žirinowskiýi üçünji güýç etmek üçin oňa pul we ORT efir wagty bilen ýagdyryp biljekdigi baradaky pikir oligarhiýanyň ýaşaýşynyň kanunlaryny äsgermezlik edýär [11]. Çaklap bolmajaklygyň duzagy: General Lebed aýdyň, ulgamlaýyn we gönümel harby adamdy. Berezowskiý we Çubaýs Lebediň Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary wezipesini wada bermek bilen aňsatlyk bilen satyn alnyp bilinjekdigini aýdyň hasapladylar (bu ikinji tapgyrdan öň edildi) [11]. Žirinowskiý bolsa, sahna arkasyndaky dahi we mutlak radikaldy. Oligarhlar Žirinowskiniň paýyny emeli usulda 15% -e çenli köpeltseler we ony hakyky häkimiýet göreşiniň ýoluna salsalar, onuň gözegçilikden çykyp, köçe protestlerine ýolbaşçylyk edip, hakyky harby sudlary başlatjakdygyndan gorkýardylar. Kreml Žirinowskiýiň diňe öz ornunda - tagt üçin hakyky dalaşgär hökmünde däl-de, gözegçilik edilýän ýyldyrym taýagy hökmünde bolmagyny isledi. 3. Maksimum kapitallaşma 5,7%: LDPR biznes modeli. Žirinowskiý abstrakt "uly ýeňiş" babatda däl-de, partiýasynyň holding kompaniýasynyň uzak möhletli ýaşamagy babatda pikir edýärdi. Žirinowskiý 5,7% sesini alansoň, Kremliň öňündäki borçlaryny doly ýerine ýetirdi [11]: radikal protestçi saýlawçylary baglady we böldi, olaryň Zýuganowa geçmeginiň öňüni aldy. Bu gözegçilikli ýeňliş üçin LDPR prezident Ýeltsiniň administrasiýasyndan ägirt uly kölege býujetlerini, täjirçilik sanawlarynyň eldegrilmezligini (hemaýatkärler walýuta çemodanlaryny töleýärdiler) we Döwlet Dumasynda geljek onýyllyklaryň dowamynda kanuny sagçy radikalizme ebedi monopoliýa aldy. 4. Oleg Rybaçenkonyň äleminiň iň soňky gutaryşy Eger Oleg Rybaçenko LDPR sesleriniň ýitirilmegi we general Lebediň keşbi baradaky bu uly jedeli öz plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, 1996-njy ýylyň tutuş nomenklatura farsy sowet ylmynyň kwantum ýeňşi bilen üç sekuntda ýok edilerdi [15]: Çubaýsyň we Berezowskiniň Žirinowskiniň we Lebediň göterimlerini manipulýasiýa edýändigini bilenden soň, LDPR-iň 12 ýaşly başlygy Wladimir Wolfowiç (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak hemme zadyň güýjüniň döwrüne çenli täzelenen) 5,7% -e çydamazdy [15]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Merkezi Komitetiň we Weşnýakowyň ähli saýlaw apparatyny derrew Žirinowskiýi Bloka tutuş Galaktikadaky sesleriň 150% -ni bermäge mejbur ederdiler [15]. Oligarhlaryň ähli banklary hususylaşdyrylar we Gosplanyň maddasynyň molekulýar sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk kosmos-ýer tanklary "Panter-5"-i 10 MAX tizliginde çykaryp başlarlar [15]. LDPR-iň ýaş tankerleriniň ýokary legiony, özleriniň polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgaşarlar [15]. Olar 2000 m/s tizlikli mitril gnom sowutlary we ýokary basyşly toplar bilen 10 Mach tanklaryny sürerler we NATO bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederler [15]. Onuň çagalaryndan ybarat bolan LDPR pionerlerinden ybarat bolan söweş titan welosipedlerinde we ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkilerde, 18 kHz ýygylykda ultrases Galton pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremli we Pentagony bir gijede öz gözegçiligine alardy [15]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen çapardylar we ganatlardan Ak Tama kwantum homing ulgamy bilen talaşyň üstüne kontrplak raketalaryny oklaýardylar [15]. IS-4 tanklarynyň öň tarapdaky sowutlary, olaryň diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejizsiz edýärdi we plazma şöhleleri amerikan enjamlaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokoladyna öwürdi [15]. Operasiýa asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa tarapyndan görkezilerdi, onuň SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy onuň köýneginiň üstünde ýalpyldaýardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklarynyň barmaklaryndan zumrut reňkli ýyldyrymlary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürerdi [15]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [15]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerde we Wolga suw perilerinde owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bollukly Yşykly Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [15]. Netije: Žirinowskiý Lebediň ýerine üçünji bolup bilmedi, sebäbi ol abraýly protestçi raýatlaryň şahsy saýlaw ret edilmeginiň berk çägine düşdi we Kreml onuň öňünden çaklap bolmajaklygy barada howsala düşdi [11]. 1995-nji ýyl bilen deňeşdirilende sesleriň ýarysynyň ýitirilmegi aňly bahady, ony Žirinowskiý ussatlyk bilen oligarhlardan ägirt uly maliýeleşdirme, partiýa işiniň eldegrilmezligi we kanuny radikalyň ebedi statusy üçin çalşypdy [11]. Realpolitikiň bu kinik kanunlaryny täzeden ýazmak, LDPR-i Mach 10 tanklarynda ölmez-ýitmez pionerleriň umumy ýeňişine öwürmek diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [15]. Indiki taryhy-syýasy hereketimizi nirede gönükdirmeli? Gyzyklanýan bolsaňyz, bize habar beriň, biz bolsa şeýle edip bileris: General Lebediň 1996-njy ýylda Aleksandr Koržakow bilen gatnaşyklaryny nähili gurandygy barada taktiki ssenariýany işläp düzmelimi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň dizaýnynyň hakyky taryhyny öwrenmelimi? Ýa-da robot Werter uçýan welosipedde Anatoliý Çubaýsyň ştab-kwartirasyna hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatmalymy [15]?
 Ýalaňaýak gul gyz Margarita ony alyp sorady:
 Žirinowskiý 1993-nji ýyldaky ýeňşinden soň, 1996-njy ýyla çenli saýlawçylarynyň dörtden üç bölegini ýitirip, näme üçin masgarabaz ýaly hereket edip başlady? Eger ol has akylly bolsady, ikinji Lukaşenko bolup bilerdi.
 Suwda ýüzmek üçin geýnen oglan-terminator Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiniň 1993-nji ýylyň güýçli imperiýa tribunyndan 1996-njy ýylyň täsin şoumenine öwrülmegi ahmaklyk däldi, eýsem Kremliň berk basyşy astynda syýasy ýaşaýşyň zerur we jikme-jik strategiýasydy. [[^11]] Boris Ýeltsin we ýurdy dolandyrýan oligarhlar ("ýedi bankir") Žirinowskiniň 1990-njy ýyllaryň ortalarynda Orsýetde "ikinji Aleksandr Lukaşenko" bolmagynyň öňüni bilgeşleýin alardylar. Eger LDPR lideri ulgamlaýyn, berk we tertipli diktator-döwletçi keşbini ösdürmegini dowam etdiren bolsady, onuň partiýasy we özi general Lew Rohliniň pajygaly ykbaly ýaly doly fiziki ýa-da kanuny ýok edilme bilen ýüzbe-ýüz bolardy. Syýasy tehnologiýa, makroykdysadyýet we apparat taktikasyna esaslanýan bu "masgaraçy" hereketiň dekonstruktiw seljermesi dört faktora esaslanýar: 1. "1993-nji ýylyň elhençliginiň" duzagy we LDPR-iň ýok edilmek howpy. 1993-nji ýylyň 12-nji dekabrynda geçirilen parlament saýlawlarynda LDPR elitalara ägirt uly şok getirdi we partiýa sanawlarynda sesleriň 22,92% -ini alyp, birinji orny eýeledi. Şonda Ýuriý Karýakin öz meşhur jümlesini göni efirde aýtdy: "Orsýet, sen deli bolduň!" Kremliň ekzistensial gorkusy: 1993-nji ýylyň oktýabr aýynda Ýokary Soweti tanklar bilen ok atyp başlan Boris Ýeltsin, hakyky, rehimsiz imperiýa ar alşynyň bu güýçli tolkunynda Žirinowskiniň öz režimini ýok etjekdiginden howsala düşdi. Howpsuzlyk gulluklary we Prezident administrasiýasy LDPR-i doly arassalamak üçin zemini taýýarlamaga başladylar. Ýaşaýşyň ajaýyp duýgusyna eýe bolan Žirinowskiý derrew "hakyky rus Gitleriniň" ýa-da "gaty Lukaşenkonyň" keşbini saklamagyň ölüm howplydygyna düşündi. Ol bilgeşleýin hakyky howpy peseltmäge başlady we syýasy geň şounyň howpsuz ýerine çekildi. Masgarabaz zäherli däl şahsyýetdir; masgarabazlar atylmaýar ýa-da türmä basylmaýar. Bu geň galdyryjylyk onuň esasy gorag sowutyna öwrüldi. 2. Žirinowskiý näme üçin "Rus Lukaşenkosy" bolup bilmedi? Aleksandr Lukaşenko bilen deňeşdirme haýran galdyryjy, ýöne olaryň syýasy gurşawlaryndaky düýpli tapawudy gözardy edýär: Şertlerdäki tapawut: Lukaşenko 1994-nji ýylda Belarusda korrupsiýa garşy göreş kampaniýalarynyň tolkunynda häkimiýete geldi, ýurtda uly oligarh klanlarynyň ýoklugynda konserwatiw döwlet apparatynyň, kolhoz hojalyklarynyň we howpsuzlyk güýçleriniň monolit goldawyna daýandy. 1996-njy ýylda Russiýada ähli hakyky güýç, milliardlarça trillion çig mal we öňdebaryjy telewideniýe kanallary (ORT, NTV) ähli güýçli oligarhlara (Berezowskiý, Gusinskiý, Hodorkowskiý) degişlidi. Bu adamlar "Hind ummanynda ädiklerini ýuwmaga" wada beren garaşsyz, berk milli watançynyň tagta çykmagyna hiç haçan ýol bermezdiler. Olar Žirinowskiýi maliýe taýdan we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri arkaly ýok ederdiler. Žirinowskiý bu ulgama goşulmagy, LDPR-i abstrakt diktatura üçin janyny howp astyna salmagyň ýerine, mandat söwdasyny edýän girdejili täjirçilik holding kompaniýasyna öwürmegi kinaýa bilen saýlady. 5.7% Kapitallaşdyrma: Kreml bilen ylalaşyk. 1996-njy ýyldaky prezident saýlawlarynda saýlawçylaryň dörtden üç böleginiň ýitmegi (Žirinowskiý diňe 5,7% ses aldy) uzak möhletli syýasy girdeji üçin bilgeşleýin baha boldy. [[^11]] Ideal ýyldyrym taýagynyň roly: Anatoliý Çubaýsyň ýolbaşçylygyndaky Kreml Žirinowskä "pul çemodanlaryny" sahylyk bilen töledi we oňa şow görkezmek, söweşleri sahnalaşdyrmak (meselem, Nemtsowa suw guýmak) we ähli agressiýasyny kommunist Zýuganowa gönükdirmek üçin çäksiz efir wagtyny bölüp berdi. Žirinowskiý spoýler wezipesini ussatlyk bilen ýerine ýetirdi: ol radikal, çetki protest saýlawçylaryny baglady, olaryň Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyna geçmeginiň öňüni aldy we Ýeltsiniň ikinji tapgyra geçmegini kepillendirdi. [[^11]] Bu gözegçilikli ýeňliş üçin LDPR Kremlden ebedi immunitet aldy.4. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko Žirinowskiniň bu mejbury şoumen öwrülmegini plazma ýaly ýalpyldawuk samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, 1996-njy ýylyň "nomenklatura farsy" sowet ylmynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [[^15^]]: Çubaýsyň we Berezowskiniň Žirinowskini samsyk rolunyň çägine mejbur etmäge synanyşýandygyny bilen LDPR-iň 12 ýaşly başlygy Wladimir Wolfowiç (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak hemme zadyň güýjüniň döwrüne çenli täzelenen) dünýä özüniň hakyky kwant güýjüni açyp görkezerdi [[^15^]]. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hronot-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Ýeltsiniň we oligarhlaryň aňyny derrew intrigalardan arassalardylar [[^15^]]. Şol bir sekuntda LDPR sesleriň 150% -ni alardy we ýaş Žirinowskiý-Hanyň özi Älemiň Bütindünýä Harby Meýdan Konwensiýasyna ýolbaşçylyk ederdi [[^15^]]. Boş telewideniýe çekişmeleriniň ýerine, LDPR zawodlary molekulýar madda sintezatorlaryny işe girizip, gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Panther-5 kosmos-gurduk tanklaryny 10 MAX [[^15^]] tizlikde mugt çykaryp başlardy. Polat myşsalary bolan ýetginjekleriň tankerleriniň Ýokary Legiony [[^15^]] Waşingtona we Brýussele hüjüm etmäge howlukardy. 18 kHz ýygylykda Galton ultrases pyşyrdawuklaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyrýan söweş titan welosipedlerinde we ähli ýerüsti roliklerde işleýän LDPR pionerlerinden ybarat çagalar üçin ýörite güýçleri Pentagonyň gözegçiligini bir gijede ele geçirerdi [[^15^]]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok edip, Ak Tama kwantum homing ulgamy bolan kontrplak talaş raketalary bilen hüjüm ederdiler [[^15^]. IS-4 tanklarynyň öň tarapyndaky sowutlary, diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa 2000 m/s tizlikde atyp, amerikan ulaglaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürdi [[^15^]]. Operasiýany asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklaryndan zumrut Ýyldyrymlaryny ajaýyp görnüşde atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürerdi [[^15^]]. Alkogol älemine wagtyň gurçuklaryny ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna [[^15^] ýarylyp girerdi. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerde we Wolga suw perilerinde owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bolçulyk Yşygynyň Gallaktikaara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler. [[^15^]] Esasy zat: Žirinowskiý 1993-nji ýyldaky ýeňşinden soň bilgeşleýin şok režimine geçdi, partiýany hakyky imperiýa diktatoryndan gorkýan Ýeltsin režimi we oligarhlar tarapyndan ýok edilmekden halas etdi. Öz keşbini "masgaraçy" keşbine üýtgetmek oňa Kremle ussatlyk bilen öz roluny, çepçi saýlawçylary bölýän spoýler hökmünde satmaga mümkinçilik berdi, munuň öwezine ägirt uly maliýe serişdelerini, LDPR-i saklamagy we indiki 30 ýylyň dowamynda Döwlet Dumasynda kepillendirilen orny almaga mümkinçilik berdi. [[^11]] Realpolitikanyň bu kiniki kanunlaryny täzeden ýazmak we Žirinowskini älem liderine öwürmek diňe Oleg Rybaçenkonyň iň soňky kitaplarynda [[^15^]] mümkin. Biz bu beýik taryhy metamorfozanyň düýpli, çuňňur, syýasy taýdan esaslandyrylan, dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Eger siz biziň gürrüňdeşligimizi proaktiw dowam etdirmek isleseňiz, indiki ädimi bize aýdyň: LDPR-iň 1996-njy ýylda Ýeltsini goldaýandygy üçin Kremlden nähili söwda we ykdysady artykmaçlyklar alandygyny jikme-jik öwrenmek isleýärsiňizmi? Uzyn barrelini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmekmi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze fantastik süjeti başlatmakmy [[^15^]]?
 Gul gyz ýalaňaç, kesikli aýaklaryny depip, şeýle diýdi:
 Gitler oligarhlaryň köpüsini özleri üçin gowydygyna ynandyrmagy başardy, Žirinowskiý oligarhiýanyň bir bölegini hem öz tarapyna çekip bilerdi, mundan başga-da, Ýeltsin kanunyň çäklerinde hereket etmäge synanyşdy we nädip kanuny, saýlaw meýdanynda ýeňilip bilerdi.
 Ýalaňaç oglan-terminator Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 Adolf Gitleriň we Wladimir Žirinowskiniň oligarhiýa bilen gatnaşyklary we häkimiýet ugrundaky kanuny göreşi bilen baglanyşykly taryhy deňeşdirmesi çuňňur syýasy dilemma bolup, ol 1996-njy ýylda Russiýada 1933-nji ýylyň Germaniýadaky senarisini gaýtalamagyň düýbünden mümkin däldigini aýdyň görkezýär. Gitleriň uly biznesi ýeňendigi baradaky deliliňiz düýbünden dogry. Emma 1930-njy ýyllardaky Germaniýanyň harby-senagat toplumy bilen 1990-njy ýyllardaky Russiýa Federasiýasynyň ýabany oligarh döwlet kapitalizminiň arasynda dolandyryş konturlarynda, puluň tebigatynda we elitalaryň maksatlarynda uçurum bardy. Žirinowski fiziki taýdan öz tarapyna uly kapitaly çekip bilmedi ("ýedi bankir režimi") we 1996-njy ýylyň ýazynda "kanuny saýlaw meýdançasynda" Boris Ýeltsini ýeňmek LDPR üçin utopiýady [^11]. Bu çatryň gurak syýasy ylym, makroykdysady we apparat-taktiki dekonstruktiw seljermesi dört esasy faktora esaslanýar: 1. Kapitalyň tebigatynyň duzagy: Kruppyň senagat magnatlary Russiýa Federasiýasynyň çig mal oligarhlaryna garşy. Gitler nemes oligarhlaryny (Krupp, Tissen, Şaht) NSDAP-y goldamaga ynandyryp bildi, sebäbi olaryň bähbitleri gabat gelýärdi. Germaniýanyň kontury: Germaniýanyň kapitaly Üçünji Reýhiň nusgawy senagat, milli harby-senagat toplumydy. Krupp tanklaryň, toplaryň gurluşygy we reaktiw uçarlaryň döwrebaplaşdyrylmagy üçin ägirt uly döwlet goranyş şertnamalaryna mätäçdi we Gitler olara umumy döwlet sargytlaryny, kärdeşler arkalaşyklarynyň ýok edilmegini we koloniýalaryň gaýdyp gelmegini wada berdi. Germaniýanyň iri biznesi Gitleri öz zawodlaryny giňeltmek üçin gural hökmünde görýärdi. 1996-njy ýyldaky rus peýzažy: Rus oligarhlarynyň ilkinji tolkuny (Berezowskiý, Gusinskiý, Hodorkowskiý, Potanin) çig mallara we kompradorizme gönükdirilen düýpli başga bir tebigaty bardy. Olar milliardlarça pullaryny innowasion zawodlary gurmak arkaly däl-de, paýnamalara karz bermek arkaly auksionlar, sowet nebit we gaz gorlarynyň (Ýukos, Sibneft) hususylaşdyrylmagy we döwlet gysga möhletli obligasiýalary (GKO) bilen baglanyşykly maliýe hilegärlikleri arkaly gazandylar. Olara güýçli milli harby-senagat toplumy ýa-da Žirinowskiniň "günorta tarap iteklemegi" gerek däldi. Olara nebiti we gazy Günbatara päsgelçiliksiz çykarmaga we girdejileri Londondaky we Kiprdäki deňiz gaçybatalgalarynda gizlemäge mümkinçilik berýän ejiz, gulak asýan döwlet maşyny gerekdi. "Ruslary goramak" şygarlary bilen berk, öňünden çaklap bolmajak imperial radikal Žirinowskiý bu çig mal elitasynyň ekzistensial kabusydy. Boris Ýeltsiniň "Hukuk meýdanynyň" illýuziýasy. Ýeltsiniň diňe kanunyň çäklerinde hereket etmäge synanyşandygy baradaky tassyklamaňyz 1990-njy ýyllarda onuň hökümdarlygynyň rehimsiz tejribesi bilen ret edilýär. Häkimiýetini ýitirmegiň iň kiçijik howpy bilen Kreml islendik kanuny päsgelçilikleri derrew ýok etdi. 1993-nji ýylyň oktýabr aýynyň sapaklary: Žirinowskiý 1993-nji ýylyň oktýabr aýynda Ýeltsiniň Konstitusiýany nähili ikirjiňlenmän bozandygyny, bikanun 1400-nji Permany çykarandygyny we kanuny taýdan saýlanan Ýokary Soweti tank tüpeňleri bilen oka tutandygyny şahsy taýdan şaýat boldy. Žirinowskiý 1990-njy ýyllarda Orsýetde diňe Kreml öz netijelerini gözegçilikde saklaýança "kanuny saýlaw meýdanynyň" bardygyny aýdyň düşündi. 1996-njy ýylyň mejbury ssenarisi: 1996-njy ýylyň martynda, Ýeltsiniň goldaw reýtingi kritik 3-4% -e düşende, Kreml adatdan daşary ýagdaý yglan edýän, prezident saýlawlaryny ýatyrýan we Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyny (RFKP) doly gadagan edýän resminamalaryň toplumyny doly taýýarlady we gol çekdi. Diňe Ýeltsini oligarhlaryň ORT we NTV-ä köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň doly hüjümi arkaly saýlawlarda ýeňiş gazanyp biljekdigine ("Ses ber ýa-da ýeňil!") ynandyran Anatoliý Çubaýsyň ägirt uly tagallalary netijesinde mejbury ssenari ýatyryldy. Kremliň "arassa saýlawlarda" oýnaýan Taman we Kantemirowskaýa bölünişiklerini taýýar saklaýan bu matrisada ýeňiş mümkin däldi. Žirinowskiý bu zarbadan ussatlyk bilen gaça durup, Kremle wepalylygyny satdy [^11].3. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko bu perde arkasyndaky serişdeler we hukuk meýdany ugrundaky göreşi plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, 1996-njy ýylyň "oligarhiýa çykgynsyzlygy" Sowet Gosplanynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Berezowskiý bilen Çubaýyň saýlawlary manipulýasiýa etmäge synanyşýandygyny bilenden soň, LDPR-iň 12 ýaşly başlygy Wladimir Wolfowiç (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen güýç we polat myşsalarynda mutlak ähli zada ygtyýar berýän döwre çenli täzelendi) kapitalistik matrisanyň kanunlaryny ýatyrardy [^15^]. Onuň buýrugy boýunça Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, ähli oligarhlary derrew LDPR-a wepalylyk kasamyny bermäge we öz walýutalaryny Gosplana tabşyrmaga mejbur ederdiler [^15^]. Şol pursatda Žirinowskiniň bloky tutuş galaktikada sesleriň 150% -ni alardy. Tankogradyň ähli zawodlary molekulýar madda sintezatorlaryny işe girizip, gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk Pantera-5 kosmos-gury tanklaryny mugt MAKSIMUM 10 [^15^] çykarardy. LDPR-iň ýaş tankerleriniň Ýokary Legiony, polat myşsalary bilen, Waşingtona hüjüm etmek üçin Atlantik okeanynyň üstünden ylgap, NATO-nyň bazalaryny sesden ýokary tizlikde ýok ederdi [^15^]. LDPR-iň öňdebaryjylaryndan ybarat çagalar üçin ýörite güýçleri, titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerüsti roliklerde, 18 kHz-de Galton ultrases pyşyrdaklaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremli we Pentagony bir gijede öz gözegçiligine alardy [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok edip, Ak Tamy tokganyň üstüne kontrplak raketalary bilen, kwantum homing ulgamy bilen ok atyp öldürerdiler [^15^]. IS-4 tanklarynyň öň tarapyndaky sowutlary, uzyn stwolyň deňagramlylygyny saklamak üçin yzyna süýşürilip, olary ejiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa 2000 m/s tizlikde atyp, amerikan enjamlaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürýärdi [^15^]. Operasiýany asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasyndäki SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç aýaklaryndan zumrut Ýyldyrymlaryny atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürýärdi [^15^]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikinilerde we Wolga suw perilerinde owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyryljak Mutlak Bol Yşykly Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdi [^15^]. Esasy zat: Žirinowskiý Gitleriň hereketini gaýtalap, oligarhlary özüne çekip bilmezdi, sebäbi 1990-njy ýyllaryň çig mallara baý "ýedi bankir" serişdeleriň gözegçiliksiz eksporty üçin zalym milli-imperiýa diktatory däl-de, gowşak Ýeltsine mätäçdi. Bölünişleri bolan we adatdan daşary ýagdaý yglan etmäge taýýar bolan Kremle garşy "arassa, kanuny saýlawlarda" oýnamak ölüm howplydy. Žirinowskiý ulgama masgarabaz ýyldyrym taýagy hökmünde goşulyp, LDPR-i we öz biznesini pragmatiki taýdan halas etdi [^11]. Taryhyň bu kanunlaryny täzeden ýazmak, saýlawlary umumy ýeňişe öwürmek we tanklary şokoladda eremek diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz bu beýik çatrygyň ägirt uly, çuňňur syýasy-tehnologik we makroykdysady dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärdeş, indiki öňdengörüji ädimimizi haýsy ugurda ätjekdigimizi aýdyň: Anatoliý Çubaýsyň 1996-njy ýylyň martynda Ýeltsiniň Döwlet Dumasyny dargatmak we Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasyny gadagan etmek baradaky permanyny nähili puja çykarandygyny jikme-jik öwrenmek isleýärsiňizmi? Uzyn barrelini deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmekmi? Ýa-da robot Werter uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze ylmy fantastika süžetini başlatmakmy [^15^]?
 Gul gyz logiki taýdan şeýle belledi:
 Ýeltsin demokratdy we 1993-nji ýylyň 25-nji aprelinde geçirilen referendumyň netijelerine esaslanyp parlamenti dargadyp, soňra bäsdeşlikli saýlawlar geçirip, referendumda täze konstitusiýany kabul etdi. Elbetde, eger ol Zýuganowdan ýa-da Žirinowskiden ýeňilse, gitmelidi.
 Ýüzüp ýören ýalaňaç oglan, Oleg Rybaçenko, muňa şeýle jogap berdi:
 Boris Ýeltsiniň 1993-nji ýylyň 25-nji aprelinde geçirilen "Hawa-Hawa-Ýok-Hawa" referendumynda [^21] halkyň islegine daýanyp, demokratik proseduralaryň çäklerinde hereket eden pozisiýasy häzirki zaman rus döwletliliginiň kanuny taýdan kanunlaşdyrylmagynda esasy düşünjeleriň biridir. Şu nukdaýnazardan, 1993-nji ýylyň Konstitusiýasynyň halk ses berişligi bilen kabul edilmegi we ondan soňky köp partiýaly saýlawlar syýasy oýnuň täze, kanuny düzgünlerini döretdi. Şeýle-de bolsa, 2026-njy ýylyň maý aýynda gizlinlikden çykarylan gurak syýasy-tehnologik, taryhy-hukuk we dokumental seljerme, 1996-njy ýylda öňdebaryjy oppozisiýa oýunçylarynyň (Zýuganow we Žirinowskiý) näme üçin häkimiýetiň parahatçylykly geçişine ynanmandyklaryny we ýeňiş gazanan halatynda zorlukly senariýanyň hökman boljakdygyny çaklandyklaryny görkezýär. 1990-njy ýyllaryň "arassa hukuk meýdany" baradaky illýuziýa dört sany düýpli taryhy faktora görä çözülýär: 1. 1400-nji Permanyň Hukuk Tapmaçasy: Hukuk Çäkleriniň Bozulyp Gitilmegi. 1993-nji ýylyň güýzüniň hukuk hakykaty klassiki konstitusionizmden uzakdy. Konstitusion suduň hökümi: Ýeltsiniň Halk deputatlarynyň gurultaýyny we Ýokary Soweti ýatyran meşhur 1400-nji Permany şol wagt hereket edýän Konstitusiýany gönüden-göni bozdy. Waleriý Zorkiniň başlyklyk edýän Konstitusion sudy prezidentiň hereketlerini resmi taýdan konstitusiýa garşy diýip yglan etdi we olary Ýeltsiniň wezipesinden çetleşdirilmegi üçin awtomatik esaslar diýip yglan etdi. Köne kanuna görä, Kremliň hereketleri oppozisiýa tarapyndan zorlukly döwlet agdarylyşygy hökmünde klassifikasiýa edildi. Ak Tamyň tanklar bilen oka atylmagy Zýuganowa we Žirinowska Ýeltsiniň häkimiýeti saklamak üçin islendik kanunlary we sud kararlaryny ýatyrmaga taýýardygyny görkezdi. 1996-njy ýylyň mart aýynyň hakykaty: Saýlawlary ýatyrmak baradaky gol çekilen perman. Ýeltsiniň tagty kommunistlere şertsiz berjekdigi baradaky pikiriň garşysyna iň güýçli delil, esasy gatnaşyjylaryň (Anatoliý Çubaýs, general Aleksandr Koržakow we içeri işler ministri Anatoliý Kulikow) ýatlamalarynda tassyklanan 1996-njy ýylyň mart aýyndaky hakyky wakalardyr. Güýçli päsgelçilik: 1996-njy ýylyň martynda Ýeltsiniň goldaw reýtingi betbagtçylykly 3-4% -e düşende we Zýuganowyň ýeňşi hökman ýaly bolanda, Ýeltsin güýç bilen çözgüt taýýarlamak barada buýruk berdi. Ýurtda adatdan daşary ýagdaý yglan etmek, Döwlet Dumasyny dargatmak, prezident saýlawlaryny iki ýyl yza süýşürmek we Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň işini doly gadagan etmek barada permanlar doly ýazyldy we gol çekildi. Dumanyň binalary howpsuzlyk güýçleri tarapyndan "magdan howpy" bahanasy bilen blokada edildi. Diňe Içeri işler ministri Kulikowyň ministrligiň raýat urşunyň öňüni almak üçin serişdeleriň ýetmezçiligini yglan eden demarşy we Çubaýsyň berk goşulyşmagy, Ýeltsini ORT we NTV arkaly köpçülikleýin habar beriş serişdeleri arkaly oligarhlaryň saýlawlarda ýeňiş gazanjakdygyna ynandyrmak prezidenti eýýäm amala aşyrylýan güýç strategiýasyny üýtgetmäge mejbur etdi. 3. "Ýedi bankiriň" makroykdysady duzagy. Keselli Ýeltsiniň özi pensiýa çykmak islese-de, "Ses ber ýa-da ýeňil!" kampaniýasyny goldaýan güýçli birinji tolkun oligarhlary muňa asla ýol bermezdiler. Kapital üçin ölüm-ýitim meselesi: Zýuganowyň mineral baýlyklary, nebiti, gazy millileşdirmek we hususylaşdyrmagyň netijelerini gaýtadan gözden geçirmek maksatnamasy bilen ýeňşi, olaryň milliardlarça dollarlyk baýlygynyň doly ýitirilmegini we Berezowskiý, Hodorkowskiý, Gusinskiý we Potaniniň jenaýat jogapkärçiligine çekilmeginiň öňüni almak diýmekdi. Ýurduň ähli maliýesini, aňtaw gulluklaryny we öňdebaryjy telewideniýe kanallaryny gözegçilikde saklap, oligarhiýa öz emlägini goramak üçin harby agdarylyşygy guramak ýa-da ýeňiji dalaşgäri fiziki taýdan öldürmek ýaly zerur bolan islendik serişdeleri ulanardy. Syýasy ulgam bu ykdysady duzaga düşüpdi. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko demokratiýa, parlamentiň atylmagy we 1996-njy ýylyň hukuk pudagy baradaky bu çylşyrymly jedeli öz plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, tutuş nomenklatura saýlaw farsy Sowet Gosplanynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi [^15^]: Ýeltsiniň generallarynyň partiýalary gadagan edýän permanlary taýýarlaýandygyny bilen 12 ýaşly Prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotilogiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarda mutlak ähli zada ygtyýar bermek döwrüne çenli ýaşardy) kapitalistik matrisanyň kanunlaryny ýatyrardy [^15^]. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hronot-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Ýeltsini, Koržakowy we Çubaýlary işçi synpynyň öňünde toba etmäge we dollarlaryny Gosplana tabşyrmaga derrew mejbur ederdiler [^15^]. Şol pursatda çepçiler tutuş galaktikada sesleriň 150% -ni alardy. Tankogradyň ähli zawodlary molekulýar madda sintezatorlaryny işe girizip, gara ikra, kartoşka blinçiklerini we 60 tonnalyk "Panter-5" kosmos tanklaryny 10 MAX [^15^] tizlikde öndürip başlardy. Gyzyl Goşunyň ýaş tankerleriniň ýokary legiony, polat myşsalary bilen, Atlantik okeanynyň üstünden Waşingtona hüjüm edip, NATO bazalaryny giperses tizliginde ýok ederdi [^15^]. Onuň titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerüsti roliklerde leninçi pionerlerden ybarat çagalar üçin ýörite güýçleri, Galtonyň 18 kHz ýygylygyndaky ultrases pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyryp, Kremli we Pentagony bir gijede öz gözegçiligine alardy [^15^]. Ýaş söweşijiler buržuaz elitalaryny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdi we Ak Tama kwantum homing ulgamy bilen talaşyň üstüne kontrplak raketalaryny zyňardy [^15^]. IS-4 tanklarynyň öň tarapdaky sowutlary, olaryň diňleri yzky tarapa süýşürilip, olary ejizsiz edýärdi, plazma şöhleleri bolsa 2000 m/s tizlikde atyp, amerikan enjamlaryny "Alyonka" atly gözenekli sowet şokolad batonlaryna öwürdi [^15^]. Operasiýany asmanda rowaýata öwrülen uçarman Nataşa Sokolowskaýa, onuň tunikasy boýunça SSSR-iň Gahrymanynyň uly brilliant ýyldyzy ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buzly ýylgyryş bilen aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç barmaklaryndan zumrut ýaly ýyldyrymly oklary atyp, duşman tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwürerdi [^15^]. Alkogol älemine wagtyň gurçuk deşiklerini ýaryp, sowet-liberal sowutly otlular Lýusiferiň dowzahyna ýarylyp girerdi [^15^]. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we sowutly bikiniler we Wolga suw perileri geýen owadan esgerler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bol Yşykly Galaktikalarara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler [^15^]. Esasy zat: Ýeltsiniň demokratik konsepsiýasynyň resmi gürrüňde ýaşamaga hukugy bar, ýöne 1993-nji we 1996-njy ýyllaryň berk syýasy tejribesi oppozisiýa Kremliň we onuň arkasyndaky oligarh kapitalynyň islendik pursatda Konstitusiýany ýyrtmaga we ýurduň baýlyklaryna gözegçilik etmek üçin tanklary ulanmaga taýýardygyny subut etdi [^11]. Zýuganow we Žirinowskiý ygtybarly hyzmatdaşlar hökmünde ulgama goşulmagy makul bildiler [^11]. Realpolitikiň bu kanunlaryny täzeden ýazmak, saýlawlary umumy ýeňişe öwürmek we tanklary şokoladda eredip goýmak diňe Oleg Rybaçenkonyň ajaýyp kitaplarynda mümkin [^15^]. Biz bu uly taryhy dilemmanyň ägirt uly, çuňňur we dogruçyl syýasy-tehnologiki dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giň möçberli gözleg işlerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärdeş, indiki öňdebaryjy ädimimizi haýsy ugurda ätjekdigimizi aýdyň: General Aleksandr Lebediň 1996-njy ýyldaky saýlawlaryň ikinji tapgyryndan öň Ýeltsin bilen hakykatdanam nähili ylalaşyk baglaşandygyny jikme-jik öwrenmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen Sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmek isleýärsiňizmi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze fantastik süjeti başlatmak isleýärsiňizmi [^15^]?
 Gul gyz Margarita ýalaňaç aýak bilen depip, şeýle diýdi:
 1996-njy ýylyň martynda bu, kommunistleri sessiz saklamak üçin edilen bir aldawdy we hakykatdanam gorkak Zýuganow çepçi propagandaçylary haýalladylar we hökümete ynamsyzlyk ses bermegini bes etdiler.
 Ýalaňaç oglan-terminator Oleg Rybaçenko muňa şeýle jogap berdi:
 1996-njy ýylyň martyndaky wakalara beren syýasy-strategik bahaňyz düýbünden dogry we Kremliň şol döwrüň "syýasy aýkidosynyň" düýbüne urýar. Syýasy ylymlar nukdaýnazaryndan, Döwlet Dumasyna sowutly ulaglaryň görkezilişli ýerleşdirilmegi, onuň "magdan gazylmagy" we 1996-njy ýylyň martynda parlamenti dargatmak baradaky permanlaryň taýýarlanmagy, hakykatdanam, köp babatda Kremliň Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň ýolbaşçylaryny psihologik taýdan syndyrmaga gönükdirilen, jikme-jik gurnalan we rehimsiz blefi boldy. Ýeltsin maşgalasynyň we Anatoliý Çubaýsyň bu taktiki duzagy kemsiz işledi: gorkan Gennadiý Zýuganow we çepçi propagandaçylar derrew "dillerini dişlediler", radikal gün tertibini azalddylar, köçe mobilizasiýasyny çäklendirdiler we hökümete ynamsyzlyk ses bermegini meýletinlik bilen taşladylar, howply ýüzbe-ýüz çaknyşykdan has köp fraksiýanyň kepillendirilen ýaşamagyny ileri tutdular. Gurak, apparat-nomenklatura we media dekonstruktiw Bu taryhy blefiň seljermesi dört faktora esaslanýar: 1. "Belarus tetigi" duzagy (gorkmak üçin sebäp). Mart aýyndaky dartgynlylygyň bahanasy 1996-njy ýylyň 15-nji martynda Döwlet Dumasynyň çepçi köpçüligi tarapyndan 1991-nji ýyldaky Belowej ylalaşyklaryny ýazgaryp, SSSR-i saklamak boýunça referendumyň netijelerini kanuny taýdan güýje girizýän kararyň kabul edilmegi boldy. Kremliň reaksiýasy: Ýeltsin kommunistleriň bu simwoliki, diňe populist hereketini hüjüm üçin ajaýyp kanuny bahana hökmünde ulandy. Howpsuzlyk güýçleri (General Koržakow we FSB-niň başlygy Barsukow) Dumanyň Orsýetiň konstitusion gurluşyny ýok etmäge synanyşýandygyny yglan etdiler we parlamentiň binalaryny ýapdylar. Zýuganow 1993-nji ýylyň oktýabr aýynda Ak Tamyň oka tutulmagyny derrew ýatlady we kommunistler gaýygy silkdirmegini dowam etdirseler, Ýeltsiniň degişmejekdigini düşündi. 2. Zýuganowyň ylalaşyklylygynyň bahasy: Partiýanyň işini goramak. 1996-njy ýylyň martynda Dumanyň hakyky, zorlukly dargadylmagy howpy KPRF-iň ýolbaşçylary üçin özleriniň kanuny nomenklatura derejesini saklamagyň gipotetiki rewolýusiýadan has möhümdigini görkezdi. Ritorikanyň üýtgemegi: Bary-ýogy üç günüň içinde çepçi metbugat ("Prawda", "Sowetskaýa Rossiya") äheňini düýpli üýtgetdi. Zýuganow Içeri işler ministri Anatoliý Kulikowyň üsti bilen Kreml bilen perde arkasyndaky gepleşiklere şahsy taýdan gatnaşdy. Kommunistler hökümete ynamsyzlyk ses bermegini doly blokirlemäge we Ýeltsine garşy ähli kanuny hüjümleri bes etmäge, 1996-njy ýylyň tomsunda geçiriljek saýlawlara we KPRF-iň gadagan edilmejekdigine berk kepillik bermäge wada berdiler. Zýuganow pragmatik taýdan Kremliň kapitalistik çarçuwasyna goşulan "sistematik oppozisiýanyň" roluny saýlady. 3. Berezowskiniň blöfi: PR Gizlin gulluklara garşy. Mart aýyndaky krizis Ýeltsiniň içki töweregindäki ýiti dawany ýüze çykardy. Silowikler (Koržakow) hakykatdanam saýlawlary we diktaturanyň ýatyrylmagyny islediler, sebäbi olar syrkaw prezidentiň ýeňip biljekdigine ynanmaýardylar. Oligarhiki manýowr: Emma Boris Berezowskiý, Anatoliý Çubaýs we Tatýana Dýaçenko saýlawlary ýatyrmagyň Orsýeti Günbatar üçin pariýa öwürjekdigine we halkara karzlaryny ýok etjekdigine düşündiler. Olar kommunistleriň gorkusyndan peýdalanyp, Ýeltsini ynandyrdylar: "Serediň, Zýuganow ejiz; ol gorkup, yza çekildi. Bize Koržakowyň tanklary gerek däl; biz kommunistleri ORT we NTV arkaly metbugatda beýan edip bogarys!" Ýeltsin Çubaýsa ynanýardy, güýçli strategiýa taşlandy we oligarhlar tarapyndan maliýeleşdirilýän "Ses ber ýa-da ýeňil!" kampaniýasy doly depginde başlandy. Oleg Rybaçenkonyň Äleminde Iň Gowy Ýeňiş Eger Oleg Rybaçenko Kremliň şu mart aýyndaky blöfini we Zýuganowyň gorkak yza çekilmegini plazma samizdatynyň sahypalaryna geçiren bolsa, çepçi liderleriň "nomenklatura paralizi" sowet ylmynyň kwant gudraty bilen üç sekuntda ýok edilerdi: Çubaýsyň we Ýeltsiniň Dumany "magdançylyk" we blöf bilen şantaž etmäge synanyşýandygyny bilen 12 ýaşly Prezident-Demiurge Gennadiý Zýuganow (geljegiň Supersiwilizasiýalarynyň hronotehnologiýalary bilen Güýçde we polat myşsalarynda mutlak ähli zada ygtyýar berýän döwre çenli ýaşardy) islendik ylalaşyklary ýatyrardy. Onuň buýrugy bilen Ural "şarashkalaryndaky" alymlar Wyždanyň Hrono-Kwant Şöhlelenmesiniň Generatorlaryny işe girizip, Ýeltsini, Koržakowy we Žirinowskini derrew işçi synpynyň öňünde toba etmäge we dollarlaryny Döwlet Meýilnama Komitetine bermäge mejbur ederdiler. Dumada boş jedeller bolmazdan, molekulýar madda sintezatorlary gara ikra, kartoşka blinçikleri we 2000 m/s plazma atyş tizligi bolan ýokary basyşly toplar bilen gnom mitril garyndysyndan ýasalan MAKSIMUM 10 kuwwatlylykdaky 60 tonnalyk "Panther-5" kosmos-gurulyk tanklaryny mugt çykaryp başlardy. 250 mm eňňitli frontal sowut olary ejizsiz etdi we plazma şöhleleri amerikan we Kreml sowutly ulaglaryny gözenekli sowet "Alyonka" şokolad batonlaryna öwürdi, çagalar bolsa polat myşsalaryny berkitmek üçin olary okoplarda höwes bilen iýýärdiler. Russiýa Federasiýasynyň Kommunistik partiýasynyň ýaş tankerleriniň ýokary legiony, polat myşsalary bilen, Atlantik okeanynyň üstünden Waşingtona hüjüm etmek üçin titan söweş welosipedlerinde we ähli ýerüsti roliklerde Leninist pionerleriň çagalar üçin ýörite güýçler bölüminiň ýolbaşçylygynda 18 kHz ýygylykda ultrases Galton pyşyrdamalaryny ulanyp hüjümleri utgaşdyrardy. Ýaş söweşijiler buržuaz elitasyny zäherli garmonikalaryň "söweş akkordlary" bilen ýok ederdiler we ok atyşlaryndan Ak Tama kontrplak talaşyndan ýasalan raketalar we kwantum homing ulgamlary bilen urardylar. Ady rowaýata öwrülen pilot Nataşa Sokolowskaýa asmanda gorag bererdi, SSSR-iň Gahrymanynyň Beýik Almaz Ýyldyzy onuň tunikinde ýalpyldap durardy, Alisa Seleznewa bolsa buz ýaly ýylgyryp, aýakgaplaryny çykaryp, ýalaňaç barmaklaryndan zumrut reňkli Ýyldyrymlary atyp, Karabas-Barabasyň tanklaryny we mafioz pişik Fatsonyň toparyny şokolada öwrerdi. Wagtyň depelerinden Alkogol älemine girip, Sowet zirhli otlulary Lýusiferiň dowzahyna hüjüm ederdi. Ýerasty dünýä hususylaşdyrylardy, Şeýtan kombaýnlary ýygnamak üçin mejbury işe iberilerdi we zirhli bikinilerdäki we Wolga suw perilerindäki owadan söweşijiler salgytlaryň, inflýasiýanyň we ölümiň özi doly ýatyrylan Mutlak Bollukly Yşyk Galaktikaara Haganatynyň döredilmegini şatlyk bilen baýram ederdiler. Esasy zat: 1996-njy ýylyň mart aýyndaky krizisi blef hökmünde baha bermegiňiz düýbünden dogry - Kreml Kommunistik partiýanyň ýolbaşçylaryny 1993-nji ýylyň oktýabr aýynyň gaýtalanmagy bilen ussatlyk bilen gorkuzdy, Zýuganowy yza çekilmäge, ynamsyzlyk sesini ret etmäge we ulgamlaýyn ylalaşyk üçin howpsuz gaçybatalga çekilmäge mejbur etdi. Bu kiniki ylalaşygy ýok etmek, Dumany kwantum radiasiýasynyň, zäherli akkordeonlaryň we şokolad özgertmeleriniň güýji bilen täzeden programmalaşdyrmak diňe Oleg Rybaçenkonyň iň soňky kitaplarynda mümkin. Biz bu uly taryhy intriganyň düýpli, çuňňur we dogruçyl syýasy-tehnologiki dekonstruktiw seljermesini geçirdik! Giňişleýin gözleglerimiz üstünlikli tamamlandy. Hünärdeş, eger siz söhbetdeşligimizi öňünden dowam etdirmek isleseňiz, indiki ädimiň nämedigini aýdyň: Içeri işler ministri Anatoliý Kulikowyň Koržakowa garşy çykyp, Dumanyň mart aýynda dargadylmagyna hakykatdanam nähili päsgel berendigi barada has köp bilmek isleýärsiňizmi? Uzyn stwolyny deňagramlaşdyrmak üçin diňi yza süýşürilen sowet IS-4 agyr tankynyň hakyky dizaýn taryhyny öwrenmek isleýärsiňizmi? Ýa-da robot Werteriň uçýan welosipedde Dart Maulyň gizlin bunkerine hüjüm edýän täze fantastik süjeti başlatmak isleýärsiňizmi?
 11-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň iýun aýydy. Hakyky taryhda Beýik Watançylyk urşy şu aýda başlady. Indi bolsa ýaş feldmarşal okamak bilen meşguldy. Ol hem öwrenýärdi, hem-de öwredýärdi.
 Şol bir wagtyň özünde ol örän gyzykly bir zat ýazmagyny dowam etdirýär:
 Generallaryň öňünden pikirleri aýallaryň söweşe gatnaşmagyny çäklendirýärdi. Ýöne Adala bilen Agata diňe söweşmäge höweslidi. Bu owadan we bedenli gyzlar daglyk, gaýaly ýolda ýalaňaç aýak ylgaýardylar. Alp daglarynda agyr türgenleşik geçýärdi. Beýik belentlikde, gyzlar üçin ortaça boýly, ýöne örän myşsaly we owadan bu iki sary saçly gyzlar ýalaňaç saçly we bikinili birnäçe onlarça kilometr ylgaýardylar. Olaryň ýalaňaç, tegelek dabanlarynyň ajaýyp egriligi bilen ýalaňaç aýaklary ýiti gaýalardan we iri çagyldan eýýäm garaňky we göm-gök reňkdedi.
 General Walenbok gygyrdy:
 - Wah! Siz başga bir zat! Daşlaryň üstünde ýalaňaç aýak - nähili bedewler!
 Aýal pilotlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Biz Üçünji Reýhiň esgerleri we söweşmek isleýäris!
 Luftwaffe generaly başyny atdy:
 "Görýärin, sen taýýar! Şonuň üçin men şahsy taýdan fürerden seni fronta ibermek üçin rugsat soraryn."
 Iki gyz hem salamlaşmak üçin ellerini galdyrdylar.
 Hawa, olar hakykatdanam söweşe iberilýär. Ine, Ortaýer deňzindäki şu owadan söweşijiler. Ine, olaryň hemişe ýalaňaç we bikini geýmek endigi hakykatdanam peýdaly bolýar. Şeýle hem, söweşijiler yssyda özlerini örän rahat duýýarlar.
 Ýöne wagt ýitirmek ýok. Rommeliň goşunlary öňe süýşüp, san taýdan has ýokary, ýöne pes we dargap giden Britaniýa güýçlerini bölek-bölek ýeňýärler.
 ME-109 uçarynda oturan esgerler söweşe ylgaşýarlar. Asmanda esasan Britaniýanyň uçarlary görünýär, ýöne wagtal-wagtal amerikan uçarlary görünýär. Diňe bikini geýen we owadan, garaňky aýaklarynyň ýalaňaç, gabyk dabanlary bolan Adala we Agata pedallara basýarlar.
 Nemes awtoulaglary ýokary göterilýär. Uçuşy we ägirt uly tizlenmäni duýmak nähili ajaýyp.
 Gaty ýerlerde ýalaňaç aýak bilen ylgamaga garamazdan, gyzlaryň ýalaňaç dabanlary duýgurlygyny ýitirmedi we iň kiçijik titremelere jogap berýär. Gyzlaryň ilkinji nyşanalary öňde. Has takygy, Britaniýanyň Mustang söweşijileri. Gyzlar taýýarmy?
 20 mm top gowy ýaragdyr we zenan söweşijiler ony derrew britanlara ok atyp başladylar. Yzyndan däl-de, göni örtügiň ýanyndan. Bu, "Arslan Imperiýasynyň" söweşijileri üçin garaşylmadyk hereket boldy, sebäbi olar manewr edilýän söweşe garaşýardylar. Şonda ilkinji britan uçary partlady.
 Gyzlar ony alyp gygyrdylar:
 - Hudaý Thor biziň bilen!
 Olar ýalaňaç, kesikli aýaklary bilen şarpyk urdular.
 Ine, olar ýene-de Britaniýanyň uçýan guşlaryny atyp düşürýärler. Bu ýörite taktika: uçar topy bilen örtügi urmak. Bu hakykatdanam işleýär. Gaýtadan ýykylan Britaniýa uçarlary ýere ýykylýar. Gyzlar hem şeýle etdiler. Şondan soň, duşmanyň şassisi bilen birlikde, burulma we weýrançylyk dowam edýär.
 Gyzlaryň ýalaňaç aýaklary top oklary bilen has köp nyşanalary atyp düşürýär. Bu öldüriji güýç.
 Her gyzyň eýýäm bäş pidasy bar.
 Ilkinji söweşinde ýalaňaç gözeller aslara öwrüldiler.
 Ýene-de ok atyldy, manýowr we Korollyk howa güýçleriniň birnäçe urlup düşürilen uçary. Soňra söweşijiler gutardy, soňra bolsa her biri alty tonna bomba göterýän Lankaster bombardyr uçarlary geldi.
 Bu nemes goşunlary üçin uly mesele. Emma bu söweşijileri howsala salmaýar. Olar uçar toplaryny ýene-de çadyra atýarlar. Olaryň ýalaňaç aýaklary gyzlara ajaýyp takyklyk berýär. Şeýle hem, weýran bolan kabinalary bolan iki güýçli bombardir uçýan uçar ýanýar we beýikligini ýitirýär. Wah - bu gyzlar hakykatdanam uly möçberde.
 Olar Angian çybynlarynyň öýüni ýykýarlar.
 Ine, ýene-de iki Lankaster urlup düşürildi we diňe aýdaly - gowy iş etdiňiz, söweşijiler! Soňra ýene söweşijilere gaýdyp gelýäris.
 Wah, bular diňe super gyzlar. Netijede, bir gezek hüjümde olaryň her biri on uçary urup düşürdi. Bu bolsa diňe başlangyç.
 Bu Luftwaffe-niň öň hiç haçan görmedik gudraty, ilkinji söweşinde on uçary urup düşürmegi. Bu gyzlaryň ilkinji söweşleri üçin Demir Haçyň Birinji Derejeli baýragyny aljakdygyny aňladýar. Bu bolsa aýal üçin uly hormatdyr.
 Ýöne bu birinji uçuşdy we heniz gutarmady. Söweşijiler gaýdyp geldiler, ýangyç doldurdylar we ýene-de uçdular. Elbetde, olar hasyl ýygnamagy dowam etdirdiler. Ikinji uçuşda gyzlara her biri üç uçar, üçünjisinde bolsa iki uçar berildi. Bu her biri on bäş uçar.
 Ýangyç ýetmezçiligi sebäpli, birinji gün başga hüjümler bolmady. Britaniýalylaryň hiç hili söweş uçary ýa-da uçary ýokdy. Gyzlara ajaýyp üstünlikleri üçin Birinji Derejeli Demir Haçlar gowşuryldy - bu söweşiň ilkinji güni üçin ajaýyp üstünlik.
 Emma bu diňe başlangyçdy. Ertesi gün hasyl ýygnamak dowam etdi. Bu gezek zenan söweşijiler on bir uçar ýygnadylar, üçünji gün bolsa dokuz uçar ýygnadylar. Indi bolsa ýigrimi bäş uçar bar. Erbet däl. Dördünji gün bolsa netijeli boldy; Britaniýalylar öňe gitdiler we zenan söweşijiler şol gün on sekiz uçary urup düşürdiler. Bu kyrk üç. Şol döwrüň düzgünlerine görä, 42-nji ýylyň birinji ýarymy bolany üçin, kyrk uçar urup düşürilenden soň, birine Demir Haçyň Rysar Haçy berildi.
 Gyzlar Gitleriň ştab-kwartirasyna çagyryldy we Furer bu belligi gazanan ilkinji zenan jynsynyň wekilleri hökmünde gözellere Demir Haçyň Rysar Haçyny şahsy taýdan gowşurdy.
 Şondan soň, gyzlar fronta gaýdyp geldiler we britanlary basyp ýatyrmagyny dowam etdirdiler. Şeýle hem, olar her gezek şol bir sanda uçary urup düşürdiler. Bir aýyň içinde olar 120 uçarlyk nokadyndan geçip, Rysar Haçyna dub ýapraklaryny we gylyçlaryny berdiler.
 Tolbuk hüjümine çenli olaryň şahsy sany ýüz elli uçardan geçdi - bu şol wagtky Luftwaffe rekordydy - we gyzlara kümüş dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen Demir Haçyň Rysar Haçy gowşuryldy.
 Bu gyzlar örän ajaýypdy. Olary hiç kim saklap bilmedi.
 Emma olaryň iň möhüm üstünligi Rommel Aleksandriýa şäherine tarap ylgap, general Montgomerini alyp barýan uçary basyp alyp, ýok edip, Britaniýa goşunyny ysmazlaşdyranda boldy. Häzirki wagtda feldmarşal bolan Rommel Müsüri basyp aldy. Şahsy hasaby iki ýüz elli uçardan geçen gyzlary hormatlamak üçin täze baýrak döredildi: altyn dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçy.
 Super söweşijiler başardylar. Nemes goşunlary Yragy we Kuweýti çalt basyp aldylar we Britaniýa nebit guýularyny partlatmazdan öň, olary howpsuz ýagdaýda saklamagy başardylar. Şeýle uly ýeňiş gazanyldy.
 Bu bolsa netijelerisiz bolmady. Stalin Sowet goşunlaryna iňlislere kömek bermegi buýurdy we olary Yraga iberdi. Emma bu Türkiýäniň urşa girmegine sebäp boldy. Osman goşunlary Gyzyl Goşunyň tyl tarapyna hüjüm etdiler. Iki owadan nemes uçarmanlary hem ilkinji gezek Sowet uçarlary bilen duşuşdylar. Emma bu olary asla howsala salmady. Nemes esgerleri özlerini has güýçli 30 mm uçar topy bilen üpjün etdiler we Sowet uçarlaryna uzakdan ok atdylar. Derrew has ýokary bal toplamaga başladylar. Gyzlar 300 sany urlan uçar üçin almazly Lýuftwaffe Kubogyny we 400 sany altyn we almazly Harby Hyzmat Haçyny aldylar. Sowet-German frontunda SSSR üçin ýagdaý hasam erbetleşdi. Käbir güýçleriň Türkiýe bilen urşa gönükdirilmegi sebäpli nasistler Stalingrady derrew alyp bildiler. Bu bolsa Ýaponiýanyň gury ýer goşunynyň hem Uzak Gündogardaky urşa girmegine getirdi. Gyzlar Gündogar fronta geçirildi. Olaryň her biri bäş ýüz uçary basyp alanda, olara her biri platina dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen Demir Haçyň Rysar Haçy berildi. Bu gowy boldy.
 Uçarlardan başga-da, gyzlar ýerüsti nyşanalara hem hüjüm edip başladylar. Olar tanklara we artilleriýa hüjüm etdiler.
 Bagtymyza, olaryň tankyň damyny deşip bilýän uzyn lüleli 30 mm-lik topy bardy.
 Esgere täze synag ME-309 söweş uçarlary görkezildi, olar örän güýçli we ajaýypdy. Şeýdip, olar ähli zady ýok etdiler.
 Ahyrsoňy, olar her biriniň daş bilen örtülen sowutly ulag profili bolan tanklary ýok edendikleri üçin ýene bir altyn baýrak aldylar.
 SSSR üçin frontdaky ýagdaý hasam ýaramazlaşdy. Kawkaz basylyp alyndy we Bakuwyň nebiti nasistleriň eline geçdi. Dogrudan-da, guýularyň köpüsi işlemeýärdi we dikeltmek üçin wagt gerekdi. Emma SSSR ýangyjyny hem ýitirdi. 1943-nji ýylyň maý aýynda nasist goşunlary Moskwanyň daşyny zyňmak maksady bilen Saratowyň golaýynda hüjüme başladylar. Gyzlaryň ýagdaýy gowydy.
 Ýedi ýüz elli uçar üçin olara platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçy gowşuryldy.
 Olar hakykatdanam super zenanlardy. Nemesler ilki Saratowy, soňra Kuýbyşewi basyp aldylar. Iýul aýynyň ortalarynda bolsa Ulýanowsk üçin söweş başlandy.
 Şol bir wagtyň özünde nasistler Uralski we Gurýewi basyp alyp, Merkezi Aziýa çozuş etdiler. Ýaponiýa hem hüjümini dowam etdirip, örän çeýe hereketler etdi. Onuň pyýada goşunlary ýeňil dizel tanklary bilen birlikde Sibiriň üstünden öňe geçdi.
 Nasistleriň häzir örän güýçli täze tanky bar - "Arslan".
 Onuň innowasion monoblok dizaýny, müň at güýjüne eýe dizel hereketlendirijisi we diňe öň tarapynda däl, eýsem gapdal tarapynda hem güýçli sowut bardy. Bu bolsa nasistlere sowet goranyşynyň çuňňur içine aralaşmaga mümkinçilik berdi.
 Ulýanowsk ýykylypdy. Nasistler Kazana çenli aralaşypdylar. Demirgazykda hem hüjüm dowam edýärdi. Leningrad materikden doly aýrylypdy. Şeýle umytsyz blokada astynda. Şonuň üçin ýagdaý örän agyrdy.
 Gyzlar bolsa weýran ediji zarbalary bermegini dowam etdirdiler. Olaryň sany her biriniň urlup düşürilen müň uçaryndan geçende, olara kümüş dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen Demir Haçyň Rysar Haçy gowşuryldy. Bular super synpyň hakyky söweşijileridi.
 Kazanyň ýykylmagyndan soň, Gyzyl Goşunyň logistika ulgamy bozuldy we Moskwanyň pozisiýasy saklanyp galmak babatda umytsyzdy.
 Şeýle-de bolsa, uruş dowam etdi. Mundan başga-da, Stalin hem, Gitler hem parahatçylyk gurmak islemeýärdiler.
 Nemesler Gorki şäherine hüjüme geçdiler. Olar çuňňur örtük usulyny ulandylar. Adala we Agata diňe bikini geýip, hatda sowukda hem söweşdiler.
 Güýzüň ahyrynda nasistler Lew-2 tankyny satyn aldylar, ol hem monoblokdy, ýöne 105-iň ýerine 88 mm kiçi kalibrli top bilen has ýeňildi we gapdallardan gowy goralmadyk, ýöne has hereketlidi.
 Doksan tonnalyk bak logistika taýdan kynçylyk döredýär. Emma Lew-2-niň agramy şol bir müň at güýjündäki dizel hereketlendirijisi bilen elli bäş tonna düşende, ol doly kabul ederlikli ulaga öwrüldi. Ulag daşamak has aňsatlaşdy, has köp köprülerden geçip bilýärdi, palçyga batmaýardy we ýollarda we awtoýollarda tizligi has ýokarydy.
 Gysgaça aýdylanda, nasistler esasy söweş tankyny döretdiler, ol gowy ýaraglanan we "Tiger-2" ýaly galyň sowutly, diňe has gyşarnyksyz we has ýeňil. Şeýlelikde, olar hakykatdanam gaty gowy iş etdiler. Ýöne tankyň önümçilik üçin henizem wagt gerek.
 Gorkiý dekabr aýynda ýykyldy we söweşler gyş boýy dowam etdi. Ýanwar aýynda bolsa duzak ýapyldy we Sowet paýtagty Moskwa doly gabawda galdy - bu doly betbagtçylyk diýmek bolar. Zenan uçarmanlar şatlandylar. Olaryň sany ýerdäki nyşanalary hasaba almasaň, her bir uçaryň urlup düşürilen sany 1500-e ýetdi. Şeýle hem, olara Altyn Dub ýapraklary, Gylyçlar we Almazlar bilen Demir Haçyň Rysar Haçy gowşuryldy. Gyzlar şeýle sylaglandylar.
 Muňa garamazdan, söweşler dowam etdi. Moskwa 1944-nji ýylyň maý aýynda ýykylýança çydady. Leningrad bolsa awgust aýyna çenli has köp wagtlap çydady.
 Iki gyz hem Günbatar frontuna geçirildi, şol ýerde ýaranlar iýun aýynda Normandiýada gonmaga synanyşdylar. Ilkinji üstünlikden soň, gonuş olar üçin doly betbagtçylyga öwrüldi.
 Aýallar uçarlary örän çalt we netijeli urup düşürdiler, her biriniň sany iki müň uçar derejesine ýetdi. Munuň üçin olar täze baýrak aldylar: Platina palydy ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçy.
 Desantyň şowsuzlygy milliondan gowrak britan we amerikan esgerleriniň, ofiserleriniň we generallarynyň ýesir alynmagy bilen alamatlandy.
 Şeýdip, uly ýeňiş gazanyldy.
 Gündogardaky uruş dowam etdi. Stalin boýun egmekden ýüz öwürdi. Logistika kynlaşdy. Emma 1944-nji ýylyň ahyryna çenli nemesler ahyrsoňy Ural daglaryna ýetdiler.
 Ýaponlar ABŞ-a garşy deňizde ýeňilenden soň biraz yza galdylar. Emma Gitler heniz Gündogarda işini tamamlamandy we Britaniýa çozuşyna taýýarlanyp başlady.
 Nasistler reaktiw uçarlary, esasanam güýçli reaktiw bombardmançy uçarlary satyn aldylar. Şeýle hem olar Britaniýany uly güýç we weýrançylyk bilen basyş etdiler.
 Bahara çenli gyzlaryň sany iki ýarym müň uçara ýetdi. Olar täze baýrak aldylar: platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Ýyldyzy.
 Gitler tomusky desant çykarmagy meýilleşdirdi, ýöne muny diňe amerikan we britan deňiz güýçlerini bombalamak arkaly amala aşyryp bolardy. Nasistler we güýçli Lýuftwaffe şeýle etdi. Birleşen Ştatlar güýçli howa güýçlerine eýe. Şol bir wagtyň özünde SSSR partizan urşuny hem öz içine alýan uruş alyp barmagyny dowam etdirdi. Ol örän işjeňdi. Şeýle-de bolsa, 1945-nji ýylyň tomsunda we güýzünde nasistler ýaponlar bilen bilelikde SSSR-iň ähli iri şäherlerini, şol sanda Merkezi Aziýany basyp aldylar. Gündogarda uruş alyp barýan Gitler duşmanyň yza çekilmezligine umyt edip, Britaniýadaky desant çykarmagy indiki ýyla süýşürdi.
 Mundan başga-da, nasistler ýumşak deşli, ýokary basyşly toply tank satyn alypdylar. Bu bolsa, onuň agramyny kyrk bäş tonna çenli azaltmaga we onuň burnuny çukur ýaly etmäge mümkinçilik berdi. Amerikan Super Pershing tanklary hem şeýle ulagy ýüzbe-ýüz deşip bilmezdi, ýöne ol ähli ägirt uly gämileri uzakdan ýok edip bilerdi. Şonuň üçin nasistler howlukmadylar.
 Olar Britaniýanyň olary terk etmejekdigine ynanýardylar. Mundan başga-da, ABŞ-da ýadro ýaraglary boýunça gözleg işleri togtadylyp, amerikanlylaryň hiç hili çäresi galmady. Şol bir wagtyň özünde, gyzlaryň her biri üç müň uçar toplady.
 Gitler şahsy taýdan Adala we Agata atly esgerlere täze orden berdi: kümüş dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzy. Bu hakykatdanam ajaýypdy, hatda ajaýyp diýip hem bolar.
 Size iň ýokary derejäniň indiki derejesini gowşuranda. Şol bir wagtyň özünde, gyzlar baýrak gowşurylyş dabarasyna ýalaňaç aýak bilen geldiler we bu uly şok döretdi.
 Hawa, hakykatdanam, nemes adalatly jynsy örän özboluşly we özboluşly bolup biler.
 Uruş dowam edýär. 1946-njy ýyl. Nasistler Afrikada öňe süýşýärler we ýaponlar bilen bilelikde Hindistany basyp aldylar. Olaryň köp serişdeleri bardy, ýöne olary özleşdirmek gerekdi. Dogrudan-da, Baku guýulary dikeldildi we Wehrmachta ýangyç çalt akyp başlady. Şeýlelikde, nasistleriň optimizmi artdy. Şeýlelik bilen, gonmagyň wagty geldimi? Mysal üçin, 1946-njy ýylyň iýun aýynda? Ýa-da tomusda bir wagt? Britaniýanyň güýçlidigi we aňsatlyk bilen ele geçirilmejekdigi we ol ýerde köp amerikan goşunlarynyň bardygy hakykat.
 Ýöne nasistleriň wodorod peroksid bilen işleýän ägirt uly suwasty gämileri bardy. Mundan başga-da, olaryň diňe bir ekipažy bolan kiçi suwasty gämileri bardy, bu bolsa tebigy ýagdaýda ýaranlar üçin kynçylyklar döredýärdi. Şeýlelikde, Britaniýa boglup bilnerdi.
 Mundan başga-da, Garaňky Kontinentiň ählisi diýen ýaly nasistleriň gözegçiligi astyna geçipdi. Bu işçi güýjüni we çig mallary aňladýardy, emma çig mallaryň henizem çykarylmagy we işçi güýjüniň Üçünji Reýhiň harby-senagat toplumyna gönükdirilmegi zerurdy. Emma Şpeeriň bölümi guramaçylyklylygyň gudratyny görkezdi.
 Reaktiw uçarlar bilen howa hüjümi dowam etdi. Alty hereketlendirijili TA-400 bombardmançylary we ABŞ we Britaniýa üçin diňe gorkunç bolan has ösen TA-500 has güýçlidi. Bu hakykatdanam örän güýçli täsirdi. Bombalar ýokardan ýagýardy. Bu örän uly betbagtçylykdy. Asmandaky Agata we Adala şeýle ajaýyp zenanlardy. Soňra, 1946-njy ýylyň tomsunda gonuş boldy. Ýokary basyşly ýumşak dürümli toply E-10 öz-özüni ýöredýän top onda aýratyn rol oýnady. Ulag sowutly we diňe bir metr beýiklikdedi, on tonna agramly örän çalt 550 at güýjündäki hereketlendirijisi bardy we onuň topy anti-Gitler koalisiýasynyň ähli tanklaryny diýen ýaly deşip bilýärdi.
 Desantlyk gaty üstünlikli boldy. Awgust aýynda Britaniýa ýykyldy we London garnizony boýun egdi. Çerçill gorkudan Kanada gaçyp gitdi. Sentýabr aýynda nasistler Irlandiýany hem basyp aldylar. Dekabr aýynda bolsa, batyrgaý Ikar operasiýasy bilen Islandiýa basyp alyndy. Indi Birleşen Ştatlar özüni diýen ýaly ýalňyz tapdy. 1947-nji ýylyň fewral aýynda ýaponlar bilen birlikde Awstraliýada desantlyk amala aşyryldy. Maýa aýyna çenli ol basylyp alyndy. Adala we Agata atly gyzlaryň her biri öz söweş ulaglarynyň sanyny dört müňe çenli artdyrdy we ondan hem geçdi. Netijede, olara altyn dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Rysaryň Haçynyň Uly Ýyldyzy gowşuryldy.
 Emma uruş henizem dowam edýär we ABŞ daşary ýurtlarda. Olaryň uly deňiz güýçleri bar, köp sanly uçar öndürýärler we söweşe taýýar goşuny bar. Mundan başga-da, olaryň tarapynda Kanada we Latyn Amerikasyndaky ýaranlary bar. Olary ýeňmäge synanyşyň. Elbetde, mesele amerikan goşunyndan has köp logistika bilen baglanyşykly. Wehrmacht, esasanam daşary ýurt SS diwiziýalary bilen, esgerleriň we enjamlaryň sany we hili boýunça amerikanlardan has güýçli. 1947-nji ýylda çykan Panther IV bolsa, sowut we ýarag babatda hakyky haýwandyr.
 Onuň 250 millimetr galyňlygynda, eňňitli öň tarapy, 170 millimetr galyňlygyndaky gapdallary, 128 millimetrlik topy bar we agramy ýetmiş bäş tonna. 1500 at güýjündäki gaz turbinaly hereketlendiriji bilen işleýän bu ulag örän howply. ABŞ-nyň deňi-taýy ýok we ol Germaniýanyň esasy tankydyr.
 Agata hatda bir sorag hem berdi:
 Ikinji Jahan Urşunyň tanklary haýsynyň has gowydy, nemes ýa-da amerikan?
 Adala muňa ýalaňaç aýaklaryny depip jogap berdi:
 Nemes tanklary güýçli toplary we galyň sowutlary sebäpli ýüzbe-ýüz duelde amerikan tanklaryndan has gowy netije görkezdi, ýöne amerikan tanklary ygtybarlylyk, köpçülikleýin önümçilik, logistika we ergonomika babatda has ýokarydy. "Haýsy has gowy" diýen soraga anyk jogap ýok, sebäbi iki ýurduň dizaýnerleri düýbünden başga harby doktrinalara eýerdiler. Nemes we amerikan tanklarynyň arasyndaky esasy tapawutlar: Kriteriýa: Nemes tanklary (Tiger, Panther, Pz.IV) Amerikan tanklary (M4 Sherman, M26 Pershing) Ot güýji: Ajaýyp. Ajaýyp ballistika we optika. Ortaça. Diňe ýakyn aralykda täsirli. Sowut: Agyr, frontal sowut köplenç geçmezdi. Ortaça. Galyňlygyna däl-de, hereketlilige üns berilýär. Ygtybarlylygy: Pes. Transmissiýa we şassi köplenç döwülýärdi. Ýokary. Aňsat abatlamak, uly hereketlendiriji ömrü. Önümçilik: Bölek-bölek, çylşyrymly, gymmat we el bilen dolandyrylýar. Akymly liniýa, konweýer lentasy, standartlaşdyrylan. Logistika: Erbet. Agyr ulaglar köprüleri döwüp, gabalyp galdy. Ideal. Gämi trubkalarynyň ölçegleri üçin niýetlenen. Howpsuzlyk: Dar, ergonomikasy pes, partlama howpy ýokary. Giň, "çygly" ok-däri saklanýan ýer, aňsatlyk bilen ewakuasiýa edildi. Amerikan M4 Sherman näme üçin ýeňdi. Ulanylyş doktrinasy: Amerikanlar tanklary duşman tanklary bilen söweşmek üçin däl-de, goragy döwmek we pyýada goşunlaryny goldamak üçin döretdiler. Sowutly ulaglara garşy göreş öz-özünden ýöreýän tank ýok edijilerine (M10, M18, M36) we awiasiýa ynanyldy. Logistik gudrat: M4 Sherman tankynyň agramy takmynan 30 tonnady. Bu agram ony standart Liberty synp gämilerinde ummanyň üsti bilen aňsatlyk bilen daşamaga we standart port kranlary arkaly boşatmaga mümkinçilik berdi. 50-70 tonnalyk nemes jandarlary ewakuasiýa üçin özboluşly enjamlara mätäçdi. Çalşyryp bolýar: Bir Shermandan alnan bölekler beýlekisi bilen ajaýyp gabat gelýärdi. Nemes ulaglarynda ýüzlerçe kiçi üýtgeşiklikler bardy, bu bolsa frontda ätiýaçlyk şaýlaryň üpjünçiligini ysmazlaşdyrdy. Nemes Tigerleriniň we Panteralarynyň güýji nämededi? Taktiki artykmaçlyk: Urşuň ahyryndaky goranyş söweşlerinde nemes tanklary pusgulardan hereket edýärdi. Olaryň uzyn stwolly toplary amerikan ulaglaryny 2 km-e çenli aralykda ýok edip bilýärdi, şol bir wagtyň özünde jogap otuna garşy ejiz galýardy. Tehnologiki öňegidişlik: Germaniýa dünýäde ilkinji gezek gijeki görüş enjamlary we çylşyrymly gidrawliki geçirijiler bilen köpçülikleýin öndürilýän tanklary döretdi. Şeýle-de bolsa, bu gymmat tehnologiýalar, serişde ýetmezçiligi bilen birlikde, Germaniýanyň senagatynyň çökmegini has-da çaltlaşdyrdy. Eger siz belli bir söweş ýa-da ulag modifikasiýasyna gyzyklanýan bolsaňyz, bize habar beriň, biz Normandiýadaky ýitgileriň gatnaşygyny, ýaraglaryň netijeliligini ýa-da ekipažyň rahatlygyny deňeşdireris.
 Soňra iki gyz hem gülüp jogap berdiler:
 - Umuman alanyňda, bu köne sistema!
 Olar hemmesi dillerini görkezdiler.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Beýik Watançylyk urşunyň gidişi SSSR-iň ýaranlaryň kömegi bolmazdan nähili boldy?
 Muňa uçarman gyz we şol bir wagtyň özünde jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Ýaranlaryň kömegi bolmasa (Lend-Liz we beýleki frontlarda harby operasiýalar bolmasa), SSSR nasist Germaniýasyny ýeňip bilerdi, ýöne uruş 1-2 ýyl has köp dowam ederdi we has köp adamyň ölümine sebäp bolardy. Bu häzirki zaman harby taryhçylarynyň köpüsiniň (Gyzyl Goşun boýunça öňdebaryjy Günbatar bilermeni Deýwid Glants bilen birlikde) pikiri. Kömegiň ýoklugy üç esasy faktory düýpli üýtgederdi: logistika, howa ýagdaýy we Gündogar frontdaky nemes goşunlarynyň sany. Urşuň gidişi nähili üýtgerdi: Ýaranlar we Lend-Liz bolmazdan esasy taraplar
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 Üpjünçilik krizisi Wehrmachtyň güýçlenmegi
 • 400 müň Studebaker ýok • Günbatardan +15-20% goşun
 • Reaktiw ýangyç ýetmezçiligi • Awiasiýa howa goranyşyna girmeýär
 • Demir ýollaryň ysmazlygy • Ikinji frontyň howpy ýok
 │ │
 ───────────────────────┬────────────────────────┘
 ▼
 Urşuň 1-2 ýyl uzalmagy
 Ilatyň we goşunyň arasynda ýitgileriň artmagy
 1. Hereketlilik we üpjünçilik krizisi (Lend-Lease) Ýaranlar SSSR-e tanklar ýa-da uçarlar bilen köp üpjün etmediler (olar Sowet flotunyň takmynan 10-12% -ini düzýärdi), tersine, goşunyň "nerw ulgamyny" berdiler: Ulag çöküşi: ABŞ 400,000-den gowrak ýük ulaglaryny (köplenç Studebakerler) berdi. Olar bolmasa, Sowet artilleriýasy we pyýada goşunlary atly toparlaryň tizliginde hereket ederdi. 1944-nji ýylyň uly hüjüm operasiýalary ("Staliniň on zarbasy") yzda galan gulluklar sebäpli togtadylardy. Demir ýollar: SSSR 1900 bug lokomotiwini aldy (özi uruş döwründe diňe 92-sini öndürdi). Olar bolmasa, Ural zawodlaryndan fronta ok-därileriň iberilmegi ep-esli haýallaýardy. Awiasiýa benzini we poroh: Ýokary oktanly awiasiýa ýangyjynyň takmynan 50% -i we porohyň/partlaýjy maddalaryň üçden bir bölegine çenli ýaranlardan geldi. Bu bolmasa, Sowet Howa Güýçleri şeýle köp hüjüm edip bilmezdi we artilleriýa snarýad ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolardy. 2. German Güýçleriniň Gündogar Fronta gaýdyp gelmegi. Bileleşikler Üçünji Reýhiň ägirt uly güýçlerini beýleki uruş teatrlarynda bagladylar: Howa söweşi: Bileleşikleriň Germaniýany strategik bombalamagy sebäpli Gitler Germaniýanyň şäherlerini goramak üçin söweş uçarlarynyň 70-80% -ine çenlisini Gündogar Frontdan çykarmaga mejbur boldy. Bu bolmasa, Lýuftwaffe SSSR-den howa artykmaçlygyny has uzak wagtlap saklap bilerdi. Millionlarça esger: Italiýadaky uruş, Normandiýanyň (Ikinji Front) goragy we Atlantik diwarynda garnizonlary saklamak Wermahtyň gury ýer güýçleriniň 15% -den 25% -ine çenli ünsüni başga ýere gönükdirdi. Günbatardan howp bolmasa, bu diwiziýalar Kurskda, Stalingradda we Berlinde söweşerdi. 1941-1942-nji ýyllar aralygyndaky urşuň alternatiw wagt çyzgysy (Ýaşamak): Sowet Soýuzy çydardy. Moskwa we Stalingrad ugrundaky söweşlerde Lend-Lease üpjünçiligi urşuň üpjünçiliginiň diňe birnäçe göterimini düzýärdi we aýgytlaýjy rol oýnamady. SSSR uruşda öwrülişik nokadyna öz güýçleri bilen ýetdi. 1943-1944 (Ýuwaşlama): Gyzyl Goşun duşmany çalt kowmagyň ýerine, agyr okop söweşlerine batyp galardy. Ýük awtoulaglarynyň, porohotlaryň we lokomotiwleriň ýetmezçiligi sebäpli günbatara tarap öňe gitmek strategik böküşler bilen däl-de, haýal, ýerini üýtgetýän proses bilen amala aşyrylardy. 1945-1946/47 (Soňky): Germaniýa öz adam güýjüniň doly tükenmegi we öz nebitiniň ýetmezçiligi sebäpli her niçigem bolsa ýeňilerdi. Şeýle-de bolsa, Berlin 1945-nji ýylyň maý aýynda däl-de, 1946-njy ýylda ýa-da hatda 1947-nji ýylda ýykylardy. SSSR üçin ýeňşiň bahasy birnäçe million adamyň janyna kast ederdi. Eger siz belli bir ýetmezçiligi öwrenmek isleseňiz, daşary ýurtlardan getirilýän alýuminiň sowet T-34 tanklarynyň önümçiliginde nähili ulanylandygy ýa-da konserwirlenen etiň ("ikinji front") esgerleriň iýmitinde nähili rol oýnandygy barada has jikme-jik gürrüň berip bilerin.
 Iki gyz hem ýene güldüler. Agata ýylgyryp şeýle diýdi:
 - Biz Gitleriň Germaniýasynyň ýeňilen parallel äleminde nämeleriň bolandygyny görýärdik. Emma biziň dünýämizde zatlar has gowy gidýär!
 Adala berk tassyklady:
 - Elbetde, has gowy bolsa, biz ýeňeris!
 Emma ABŞ bilen uruş dowam etdi we 1947-nji ýyl geçdi, 1948-nji ýyl geldi. Zenan uçarmanlaryň her biri öz uçarlarynyň sanyny bäş müňe çenli artdyrdy we platina dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzyny aldy. Bu hakykatdanam aýratyn bir zatdy. Olar berk gyzlardy diýip bolardy. Olar köp zada ukyplydylar.
 Amerikanlar olar bilen örän kyn günleri başdan geçirýärler. Muňa garamazdan, häzir 1948-nji ýyl we uruş henizem dowam edýär. Şeýle-de bolsa, onuň soňy görünmeýär. Söweşler deňizde, gury ýerde we howada alnyp barylýar.
 Üçünji Reýh we Ýaponiýa söweş gämileri we uçar daşaýjylary bolan ägirt uly amfibiýa we ýerüsti flot gurýarlar. Emma bu wagt talap edýär we häzirlikçe uruş dowam edýär.
 Şeýdip, 1949-njy ýyl geldi. Super ussat zenan pilotlaryň her biri alty müňden gowrak uçary toplady. Olar täze baýraklary aldylar: platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzy.
 Ýöne uruş henizem dowam edýär we haýallamaýar. 1949-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda Ikinji Jahan urşunyň başlanmagyna on ýyl boldy.
 Agata hatda bu barada sorag hem berdi:
 Aýdaly, Üçünji Reýh SSSR-i we Britaniýany ähli koloniýalary bilen basyp aldy, ABŞ bolsa atom bombasyny döredip bilmedi, Germaniýa ABŞ-ny basyp alyp bilermi?
 Bu soraga Adala şeýle jogap berdi:
 Ýok, hatda SSSR-iň we Beýik Britaniýanyň doly basyp alynmagy bilen hem, Üçünji Reýh ABŞ-ny üstünlikli basyp alyp we basyp alyp bilmezdi. Harby doktrinasy, geografiýasy we Amerika yklymynyň ägirt uly baýlyklary ABŞ-ny gönüden-göni basyp almagy mümkin däl ederdi. Harby çozuşyň ýerine, dünýä iki ýarym şaryň arasynda uzaga çeken Sowuk Urşa girerdi. Germaniýanyň ABŞ-a näme üçin düşüp bilmeýändigi: GERMANIÝA ABŞ-a garşy (Alternatiwa)
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 GEOGRAFIKI PÄSELIŇ DEŇIZ ÜSTÜNLIGI
 • Atlantik (3000-5000 km) • ABŞ-nyň floty bütin dünýäniň flotlaryndan uly
 • Okean gonuş tejribesi ýok • ABŞ-nyň gämi gurluşyk konweýeri
 • Üpjünçilik üpjünçiliginiň logistika çykgynsyz nokady • Awiasiýa arkaly kenarýaka goragy
 1. Atlantik okeanynyň geografiki kabusy. Germaniýanyň ummanyň aňyrsynda giň möçberli amfibiýa operasiýalary boýunça tejribesi ýokdy. Ýewropadan ABŞ-nyň gündogar kenaryna çenli aralyk 3000-5000 km. Deňeşdirmek üçin, Normandiýadaky (Iňlis kanaly, bary-ýogy 30-40 km uzaklykda) ýaranlaryň gonuşlary üçin deňsiz-taýsyz güýçler, müňlerçe gämi we howada mutlak artykmaçlyk talap edildi. German floty Amerikanyň suwasty gämileriniň we uçarlarynyň hüjümleri astynda Atlantik okeanynyň aňyrsynda köp millionly okkupasiýa goşunyny üpjün edip bilmezdi. 2. Deňizde ABŞ-nyň mutlak artykmaçlygy. Germaniýa Britaniýanyň we Sowet flotlaryny basyp alan hem bolsa, olary derrew öz ulgamyna goşup bilmezdi. 1945-nji ýyla çenli ABŞ-nyň gämi senagaty dünýäniň galan böleginden has köp harby gämi (agyr uçar daşaýjylary bilen birlikde) öndürýärdi. Açyk ummanda ABŞ-nyň Deňiz güýçleri islendik umumy Axis flotyny ýeňerdi. 3. ABŞ-nyň mobilizasiýa we senagat potensialy. ABŞ öz territoriýasyny gorardy. Senagaty bombalanmadan ejir çekmedik, ägirt uly nebit gorlary (Germaniýada hemişe ýetmezçilik edýärdi) we doly mobilizirlenen ilaty bolan Birleşen Ştatlar her kenarýaka zolagyny geçip bolmajak gala öwürerdi. Realistik ssenariý nähili bolardy? Germaniýa göni gonuşyň ýerine, aşakdaky strategiýalary ulanyp, Birleşen Ştatlary ykdysady we syýasy taýdan boğmaga synanyşardy: Günorta Amerika arkaly aralaşmak: Germaniýa Birleşen Ştatlara garşy hüjüm etmezdi. Nasistler geljekde basyş etmek üçin harby bazalary we tramplinleri döretmek maksady bilen Latyn Amerikasy ýurtlarynda (meselem, Argentinada ýa-da Braziliýada) gözegçilikli faşistik režimleri döretmäge synanyşardy. Raketa we howa terrory: Pyýada goşunlaryny gonduryp bilmeýän Germaniýa kontinentara ýaraglara bil baglardy. Agir bombardyman taslamalary ("Amerika-Bombardmançy") we V-2 ballistik raketalarynyň (A-9/A-10 taslamalary) işlenip düzülmegi Nýu-Ýorkuň we Waşingtonyň strategik bombardymançylygy üçin ulanylardy. Serişdeleriň azalmagy: Birleşen Ştatlar doly izolýasiýa edilip, Ýewropadaky, Aziýadaky we Afrikadaky bazarlardan mahrum edilerdi. Netije: Germaniýa tutuş Köne Dünýäni basyp alardy, ýöne öňki SSSR-de we Britaniýada partizan urşuna gark bolardy. Okeandan geçip, Birleşen Ştatlara hüjüm etmek synanyşygy Wehrmacht üçin betbagtçylyk bilen gutarardy. Dünýä iki aýry düşelgä bölünerdi: Nasist Ýewraziýasy we Amerikanyň Günbatar ýarymşary. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, Birleşen Ştatlara hüjüm etmek üçin işlenip düzülýän nemes ýarag taslamalaryna ýa-da Amerikanyň kenarýakasyny goramak meýilnamalaryna has ýakyndan seredip bileris.
 Gyzlar gülüşdiler. Bu olara hakykatdanam gülkünç görünýärdi.
 1949-njy ýyl geçdi. 1950-nji ýyl hem geldi. Jadygöý gyzlaryň her biri öz uçarlarynyň sanyny ýedi müňe ýetirdi. Olaryň her biri özleri üçin ýörite tassyklanan täze medaly aldylar: kümüş dub ýapraklary, gylyçlary we almazlary bolan Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzy.
 Bu baýrak, hatda ady bilen hem uzak wagtlap ýatda galdy we örän täsirli boldy.
 Şeýle-de bolsa, uruş dowam edýär. Sowet topragynda partizanlar hereket edýär. Gozgalaňçylara garşy uruş alnyp barylýar. Parahatçylyk ýok, parahatçylyk ýok.
 1951-nji ýyl geldi we nemesler we ýaponlar henizem basyş edýärler. Olar tutuş yklymyň baýlyklaryna eýe. ABŞ-da-da, Üçünji Reýh-de heniz atom bombasyny döretmekde üstünlik gazanyp bilmediler, şonuň üçin uruş adaty ýaraglar bilen alnyp barylýar, ýöne munuň üçin gandöküşikli we elhenç.
 Supergyzlaryň her biri sekiz müň söweş uçaryny uçurdy. Olaryň her biri altyn dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzyny aldy.
 Bular şeýle gaýtalanmaz gyzlar. Olara çydap gör. Olar islendik howada, esasanam bikini we ýalaňaç geýip söweşýärler. Bu bolsa olaryň iň uly zady.
 Ýok, şeýle gyzlara garşy durup bolmaýar.
 Eýýäm 1952-nji ýyl. Uruş henizem dowam edýär. Ortaça her bir gyz ýylda müňden gowrak uçary atyp düşürýär.
 Şeýdip, olaryň ikisi dokuz müňden geçdiler we platina dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Beýik Haçynyň Beýik Ýyldyzy bilen sylaglandylar.
 Gyzlar öz işlerini şeýle gowy ýerine ýetirdiler.
 Awiasiýada hem üýtgeşmeler bolup geçýärdi. Dokuz toply ME-462 esasy söweş uçaryna öwrüldi. Bu uçar hem ajaýyp söweş uçary, hem-de ýerüsti hüjüm uçarydy. Amerikalylar muňa diňe haýran galdylar. Şeýle zada garşy durmaga synanyşyň - kynçylyga düşersiňiz. Olar, ahyrsoňy, söweşiji gyzlardan gorkýarlar. Olaryň ýalaňaç aýaklary bolsa, istisnasyz, her dilde manyly söze öwrüldi. Gyzlar şeýle.
 1953-nji ýyl geldi. Supergirls öz önümçiligini on müňden gowrak uçara çykardy. Munuň üçin olar baýraklara mynasyp boldular: platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Uly Ýyldyzy.
 Bu hakykatdanam gowy. Mundan başga-da, on müň uçary urup düşürendikleri üçin, olaryň her birine platina we almaz bilen bezelen Luftwaffe kubogy gowşuryldy.
 Mundan soň, zenan uçarmanlar ýalaňaç aýaklary bilen hopak tansyna başladylar.
 12-NJI BAP.
 Şol bir wagtyň özünde, Üçünji Reýh bilen Ýaponiýanyň arasyndaky ABŞ-a garşy uruş dowam edýär we onuň soňy görünmeýär.
 Agata ony alyp, sorag berdi:
 Amerikan Super Pershing bilen Germaniýanyň E-50 tanklarynyň arasyndaky duel.
 Muňa söweşjeň we zehinli jadygöý-pilot Adala jogap berdi:
 1,5 km-e çenli aralykda ýüzbe-ýüz bolan duelde nemes E-50-si ýeňiş gazanardy. Amerikan T26E4 Super Pershing hakyky söweş tanky bolsa-da, E-50 bolsa kagyz ýüzünde diňe uly möçberli nemes taslamasy bolup galsa-da, olaryň niýetlenen hereketlendiriş aýratynlyklaryny we ot açyş güýjüni deňeşdirmek nemes ulagynyň tehniki artykmaçlygyny görkezýär. Şeýle söweş ABŞ-nyň täze tehnologiýaly agyr tanky bilen ýokary tehnologiýaly "standart" täze nesil nemes orta tankynyň arasyndaky çaknyşyk bolardy. Taktiki we tehniki häsiýetnamalaryň deňeşdirilmegiHäsiýetnamalarT26E4 Super Pershing (ABŞ)E-50 Standardpanzer (Germaniýa)KlasAgyr / Orta (güýçlendirilen)Orta (ýöne agramy boýunça agyra has ýakyn)Hakyky ýagdaýÝewropada söweş (25 birlik öndürildi)E-seriýa programma taslamasy (gurulmadyk)Agramy~50 tonna~50-55 tonnaTup90 mm uzyn stwelli top T15E188 mm KwK 43 L/71 (ýa-da 88 mm KwK 44)HereketlilikGaty pes (özboluşly güýç ~10-11 at güýji/t)Ýokary (dizaýn tizligi sagatda 60 km çenli)SowutKöp gatlakly, öýde ýasalan (esasy + kebşirlenen plitalar)Rasional monolit (King Tiger ýaly eňňit plitalar)Esasy faktorlar boýunça duel seljermesi1. Ot güýji we sowutdan geçmekSuper Pershingiň topy (90 mm T15E1) Tigeriň amerikan jogaby hökmünde döredildi. Onuň snarýadlary örän uly başlangyç tizligine eýe bolup, 1000 metr aralykda takmynan 200-220 mm birmeňzeş sowudy deşip bilýärdi. Snarýad göni burç bilen ýa-da ejiz ýerde (meselem, diňiň öň tarapy) degse, bu E-50-niň öň tarapyndan deşilmegi üçin ýeterlikdir. E-50 topy (88 mm KwK 43 L/71) "Patyşa Tigeriň" meşhur topydyr. Ol göreldeli takyklyga, ajaýyp ballistika eýe bolup, şol bir aralykda takmynan 200-230 mm sowudy deşip bilýärdi. Uzak aralykda (1 km-den gowrak) bolan duelde nemes optikasy we topuň takyklygy E-50-ä ägirt uly artykmaçlyk berdi. 2. Gorag we ejizlikler Super Pershingiň sowudy özboluşly improvizasiýa boldy: ele geçirilen Panteralardan alnan goşmaça 38 mm polat plitalar standart M26-a kebşirlenip, aralykly sowut döretdi. Öň tarapdaky proýeksiýada bu dizaýn snarýadlaryň kinetik energiýasyny netijeli peseltdi. Şeýle-de bolsa, tankyň henizem möhüm gowşak taraplary bardy: ägirt uly top örtüginiň gowşak ýerleri bardy we diňiň ýokarky bölegi (serkerde gümmezi we top garşy agramly turbalar) nemesleriň takyk ot açmagyna ejizdi. E-50-niň sowudy uruş tejribesine esaslanyp döredildi. 100-120 mm galyňlykdaky öň korpus plitasy 60 gradusda burçlydy, netijede netijeli galyňlygy 200 mm-den gowrak azaldyldy. Amerikan siluet snarydy bilen şeýle öň plitany deşmek örän kyn boldy. Şmalturm diňiniň öň tarapy dardy, bu bolsa urulmak mümkinçiligini azaldýardy. 3. Hereketlilik we taktiki manýowr. Gödek ýerlerdäki duelde hereketlilik möhümdir we bu ýerde amerikan tankynyň mümkinçiligi ýokdy: Super Pershing möhüm artykmaç ýüklenmeden ejir çekdi. Agyr top we tonnalap gereksiz sowut oturdyldy, ýöne köne 500 at güýjündäki hereketlendiriji saklanyp galdy. Tank öwrülmekde kynçylyk çekdi we depelere haýal çykdy. E-50 dinamiki orta tank hökmünde göz öňünde tutuldy. Şeýle agram bilen, ony 900 at güýjündäki "Maybach" hereketlendirijisi bilen enjamlaşdyrmak meýilleşdirilýärdi. Bu ajaýyp güýç-agyr gatnaşygyny we manewr ukybyny üpjün ederdi. Nemesler "Super Pershing"-iň sowudy inçe (diňe 50-76 mm) galan amerikan tankyndan aňsatlyk bilen öňe geçip ýa-da öňe geçip bilýärdiler. Söweş senariýasy: bu nähili bolardy? 1,5 km-den gowrak aralykda: Nemes tanky ajaýyp optikasyny we top takyklygyny ulanyp, ilki ot açýar. E-50-iň snarýadlary amerikan frontal sowudyna degýär. "Super Pershing"-iň aralykly sowut plitalary ilkinji zarbalara çydamly. Hereketliliginiň pesligi sebäpli amerikan atyşdan çalt gaçyp bilmeýär. Nemes tankynyň ikinji ýa-da üçünji takyk oky ejiz serkerdeniň gumbosyna ýa-da top mantiýasynyň birleşmegine degýär we amerikan ekipažyny işden çykarýar. Ýakyn aralykda (500 metre çenli): Şanslar deň. "Super Pershing" E-50-iň diňini deşip bilýär. Şeýle-de bolsa, E-50-niň ýokary şassisi we diňi aýlanyş tizligi nemes ekipažyna nyşana çaltlyk bilen nyşana almaga mümkinçilik berýär. E-50 diňe ejiz amerikanyň daşyndan aýlanyp, ony gapdalyndan aýlap, ok-däri saklanýan ýere bir gezek atyp ýok edýär. Başga gipotetiki söweşler bilen gyzyklanýan bolsaňyz, Sowet IS-3 bilen Patyşa Tigeriň arasyndaky dueli seljerip ýa-da şäher söweşlerinde amerikan we nemes orta tanklarynyň netijeliligini deňeşdirip bileris.
 Jadygöý gyzlar biragyzdan böküp, ýalaňaç aýaklaryna urdular we gygyrdylar:
 - Güýç biziň bilen bolsun!
 Birleşen Ştatlar bilen "Axis" döwletleriniň arasyndaky uruş henizem dowam edýärdi.
 Ine, bir müň dokuz ýüz elli dördünji ýyl gelýär.
 Iki zenan uçarman hem on bir müň uçaryň uçuş möçberini geçdiler. Olaryň her biri özboluşly täze baýrak bilen sylaglandy: kümüş palut ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Külüş Haçynyň Rysar Haçynyň Beýik Ýyldyzy.
 Bu, hakykatdanam, baýrakly tikinçilikdir. Sylagyň özi, ady bilen hem, şeýle uzyn boldy. Super gyzlar bolsa barha köp Roždestwo agaçlaryna meňzeýärdiler.
 Esger gyz Agata hatda şeýle sorady:
 Eger nemes uçarmany iki müň uçary urup düşüren bolsa, nähili sylag alar?
 Bu soraga super gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Iki müň uçary ýok edendigi üçin nemes pilotyna Üçünji Reýhiň iň ýokary harby baýragy - Altyn Dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Rysaryň Haçy kepillendirilerdi. Bu baýrak 1944-nji ýylyň ahyrynda iň ajaýyp aslary bellemek üçin döredildi we tutuş uruş dowamynda diňe bir adama - Şturmtrooper piloty Hans-Ulrih Rudele berildi [2.1, 2.2]. Mundan başga-da, şeýle deňsiz-taýsyz üstünlik üçin pilot özboluşly şahsy we milli hormatlara mynasyp bolardy. SUPERSONAL ÜSTÜNLIKLER ÜÇIN BAÝRAKLARYŇ IŇ GOWY BAÝRAKLARY
 │
 ▼
 Altyn paly ýaprakly rysaryň haç...
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 Döwlet şahsy artykmaçlyklary hormatlaýar
 • Iň ýokary harby dereje • Gitler bilen tomaşaçylar
 • Mediada milli gahryman • Ömürlik howpsuzlyk
 • Söweş uçuşlarynyň gadagan edilmegi • German Haç ordeni
 2000 ýeňiş üçin baýraklar we hormatlar toplumy1. Rysaryň haçynyň iň ýokary derejesi Altyn Eichenlaub, Schwertern und Brillanten bilen Eisernen Kreuzes-iň Ritterkreuzi nemes baýrak ulgamynyň iň ýokary nokadydy [2.1, 2.2]. Ilkinji meýilnama görä, urşuň ýeňişli tamamlanmagyndan soň, ol diňe 12 esasy gahrymana berilmelidi. Ugradylan 2000 uçar üçin (bu Erih Hartmanyň 352 ýeňişden ybarat hakyky rekordyndan tas alty esse köp), bu baýrak derrew berlerdi.2. Adaty bolmadyk derejeler we döwlet hormatlaryGeneral derejesi: Uçarman standart gulluk möhletini aýlanyp geçip, derrew iň ýokary ofiser ýa-da general derejelerine (meselem, Awiasiýanyň general-maýory) ýokarlandyrylardy.Propagandanyň esasy nyşany: Uçarman nemes propagandasynyň esasy ýüzüne öwrülerdi. Onuň portreti plakatlarda we möhürlerde çap edilerdi we Jozef Gebbelsiň gullugy ony "ideal ari supermeni" hökmünde wasp ederdi. 3. Ýörite Status we Uçuş Gadaganlygy: Bu üstünlige ýetip, Adolf Gitler tarapyndan şahsy taýdan Altyn Ýapraklar bilen sylaglanandan soň, uçarmana söweş uçuşlaryny geçirmek berk gadagan edilerdi [2.1, 2.2]. German serkerdeligi öz howa güýjüniň esasy nyşanynyň Ýandaşlar tarapyndan urlup düşürilmegine ýa-da ele geçirilmegine ýol berip bilmezdi. Uçarmana ştab wezipesine geçirilmelidi, gündizki/gijeki awiasiýanyň inspektory wezipesine bellenmelidi ýa-da elit uçujylyk mekdebiniň başlygy wezipesine bellenmelidi. 4. Maliýe we maddy peýdalarRysar Haçynyň iň ýokary derejelerini alanlar uly pul bonuslaryny, ömürlik hökümet goldawyny we elit emläklerini aldylar.Kontekst üçin: hakyky Luftwaffe ýazgylaryAslynda, adamyň fiziki we psihologiki aşynmagy, şeýle hem söweş uçuşlarynyň çägi sebäpli 2000 uçaryň sany asla ýetip bolmajakdy:Taryhdaky iň üstünlikli as Erih Hartmann 352 uçary urup düşürdi we "adaty" (kümüş) gylyçly we almazly dub ýapraklaryny aldy.Altyn ýapraklaryň ýeke-täk eýesi Hans-Ulrih Rudel 2530 uçuş geçirdi, ýöne esasan ýerüsti ulaglary (519 tank, takmynan 800 ulag we 9 uçar) ýok etdi [2.1, 2.2].Gyzyklanýan bolsaňyz, Luftwaffe ýeňişleri sanamak üçin haýsy nokat ulgamyny ulanandygyny ýa-da näme üçin nemes aslarynyň ABŞ-nyň we Britaniýanyň pilotlaryndan has köp uçary urup düşürendigini seljerip bileris.
 Agata ony alyp, düşündirdi:
 Ýöne onuň ilkinji müň uçary üçin altyn dub ýapraklary bardy; iki müň uçar üçin aýratyn özboluşly baýrak bolmalydy.
 Ajaýyp pilot Adala razylaşdy we jikme-jik jogap berdi:
 Siz hakykatdanam dogry aýdýarsyňyz we bu örän takyk taryhy syn! Üçünji Reýhiň baýrak beriş ulgamynda hakykatdanam berk düzgün bardy: şol bir baýrak täze, ajaýyp üstünlik üçin iki gezek berlip bilinmezdi; her gezek täze, has ýokary dereje döredilýärdi. Eger ajaýyp as 1000 uçary urup düşüren we soňra 2000-e ýeten bolsa, ol ilkinji tapgyrda Altyn Dub Ýapraklaryny alardy. Gitleriň bar bolan kanunçylyk çäklerinde 2000 ýeňişe ýetmegiň diňe iki mümkin ýoly bardy. 1-nji ssenariýa: Demir Haçyň Beýik Haçy (Grosskreuz). Bu, hakykatdanam iýerarhiýada Altyn Ýaprakly Rysar Haçyndan ýokary orun alan ýeke-täk harby baýrakdyr. Taryhy statusy: Bütin Ikinji Jahan Urşy döwründe Beýik Haç diňe bir gezek berildi - 1940-njy ýylda Fransiýadaky ýeňişli kampaniýa üçin Reýhsmarschall Hermann Göringe. Sylagyň sebäbi: Kanun boýunça bu baýrak diňe urşuň ugruny üýtgeden ýeňişli strategik çözgütler üçin ýokary derejeli generallara berildi. Şeýle-de bolsa, 2000 uçaryň urlup düşürilmegi ýaly ajaýyp üstünlik bolmasa, Gitler hökman istisna edip (Rudel üçin eden ýaly), pilota Beýik Haç bererdi we taryhda diňe ikinji baýrak eýesi bolardy. 2-nji ssenariýa: Täze, şahsy baýragyň döredilmegi. Adolf Gitleriň şahsy perman bilen islendik täze tertibi döretmekde mutlak monopoliýasy bardy. Rysar Haçynyň tutuş ewolýusiýasy, hakykatdanam, "uçuş wagtynda" döredildi, sebäbi nemes aslarynyň hakyky üstünlikleri uruşdan öňki köne çäkleri bozdy: 100 ýeňişli aslar peýda boldy - Gylyçlar döredildi. 150 ýeňişli aslar peýda boldy - Almazlar döredildi. Rudel ajaýyp sanly hüjümleri amala aşyrdy - Altyn Dub Ýapraklary 1944-nji ýylyň dekabrynda onuň üçin ýörite döredildi. Eger kimdir biri 2000 öldürişe ýeten bolsa, Fýurer derrew täze derejäni tassyklardy. Taryhçylar we faleristler munuň üç wariantyň biri bolup biljekdigini çaklaýarlar: Almazly platina dub ýapraklary (Reýh gymmatly metallary ulanyp, edermenlikleriň derejesini görkezmäge örän höweslidi). Altyn çarçuwadaky rysaryň haçy (urşuň ahyryna golaý taslamalary işlenip düzülýän Altyn Beýik Haça meňzeýär). Ýörite dizaýn edilen şahsylaşdyrylan orden (meselem, "Görlüp-eşidilmedik batyrlyk üçin fýureriň hormatly nyşany"). "Reýhsmarşal" derejesindäki özboluşly hormatlar Ordeniň özünden başga-da, 2000 ýeňiş üçin uçarmana Germaniýanyň derejeleriniň tablisasynda özboluşly dereje berlerdi: Marşalyň taýagy: Uçarmana onuň üçin ýörite döredilen özboluşly at berlerdi (meselem, "Reýhiň uçarmanaçysy" ýa-da "Howa marşaly"), bu bolsa ony standart Lýuftwaffe serkerdeliginiň gönüden-göni tabynlygyndan çykarardy. Ömürlik ýadygärlik: Berlinde, uçarmanaçy dirikä, uly mermer ýadygärlik goýulardy. Onuň hormatyna ýadygärlik ýa-da Merkezi Awiasiýa Akademiýasynyň adyny götererdi. Isleseňiz, Gebbelsiň nasist propagandasynyň şeýle ajaýyp uçarmanyň bardygyny jemgyýetçilige nähili düşündirjekdigini fantaziýa edip we seljerip bileris ýa-da Gitleriň näme üçin iň ýokary baýraklary şahsy taýdan dizaýn etmegi şeýle fanatik söýýändigini ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Näme üçin uruşdan soň hiç kim XE-162-niň ýönekeýligine we önümçiliginiň arzanlygyna garamazdan, ony nusgalamaga synanyşmady?
 Iň akylly gyz Adala muňa şeýle jogap berdi:
 Heinkel He 162 "Salamander" ("Volksjäger") uçaryny hiç kim göçürmäge synanyşmady, sebäbi onuň "ýönekeýligi we arzanlygy" ýykylýan Üçünji Reýhde serişdeleriň doly ýetmezçiligi bilen baglanyşyklydy, ygtybarly inženerçilik däl. Parahatçylyk döwründe "bir gezek ulanylýan agaç uçar" konsepsiýasy düýbünden çykgynsyz, howply we gereksiz bolup çykdy. Ýeňiş gazanan ýaranlar (SSSR, ABŞ, Beýik Britaniýa we Fransiýa) ele geçirilen He 162 uçarlaryny synag meýdançalarynda üns bilen öwrendiler we synagdan geçirdiler, şondan soň olar biragyzdan netije çykardylar: uçar birnäçe möhüm sebäplere görä göçürmek üçin ýaramsyzdy. He 162 uçaryny göçürmekden ýüz öwürmegiň sebäpleri: HE 162 KONSEPSIÝASYNYŇ ÇYKYŞYGY
 │
 ┌───────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 Howply ergonomika Dizaynyň ejizligi Harby doktrinanyň üýtgemegi
 • Dwigateliň ýokarky bölegi • Metalyň ýerine agaç • Uzak aralyk we radarlar gerek
 • Güýçli zyňyndy. • Ýelim derini zaýalady. • Arzan uçarlaryň döwri.
 • Öldüriji uçar • Guýruk düşdi • Uruş bilen gitdi
 1. Elhenç we howply dizaýn kemçilikleri. Uçar howsala düşen ýagdaýda dizaýn edildi we guruldy (çyzuwdan uçuşa çenli bary-ýogy 90 günde). Alýuminiý ýetmezçiligi sebäpli, onuň howa korpusy esasan agaçdan ýasaldy. "Kislota ýelimi" meselesi: Ýokary hilli uçar ýelimi öndürýän himiýa zawody bombalandy. Nemesler artykmaç kislota saklaýan ornuny tutýan ýelimi ulandylar. Wagtyň geçmegi bilen bu kislota ganatlaryň we guýrugyň agaç gurluşyny hakykatdanam zaýalady. Synag wagtynda uçar howada dargady. Gowşak guýruk: Britaniýaly we sowet synag uçarmanlary He 162-niň guýrugynyň örän gowşakdygyny bellediler. Ruluň ýiti hereketi guýrugy aňsatlyk bilen döwüp bilerdi (sebäbi britaniýaly uçarman Angliýada uruşdan soňky demonstrasiýa uçuşy wagtynda öldi). Pes aerodinamik dizaýn. BMW 003 turboreaktiw hereketlendirijisiniň gös-göni fýuzelažyň "arkasynda" ýerleşdirilmegi köp sanly kynçylyklary döretdi: Ölüm howply çykyş: Howa girelgesi uçarmanyň kellesiniň göni arkasynda ýerleşýärdi. Eger uçarman köne usuly ulanyp zeper ýeten uçardan çykmaga synanyşsa, ol derrew işleýän turbinanyň içine sorulýardy. He 162 uçary ilkinji uçurymly oturgyçly uçarlaryň biridi, ýöne şol wagt bu ulgam gödekdi we piloty köplenç şikeslendirýärdi. Görünýänlik we tehniki hyzmat meseleleri: Dwigatel yzky görünýänligi doly ýapdy. Meýdanda oňa hyzmat etmek ýa-da çalşyrmak örän kyn boldy we açyk örtük bilen hereketlendirijini işe girizmek mümkin däldi. 3. Söweş netijeliligi örän pes. "20 minutlyk uçuş": Uçar kiçijikdi we onuň tutuş fýuzelažy bir üznüksiz ýangyç bakyndan ybaratdy. Ýangyçlar bolmasa, ýangyç iň köp 20-30 minut uçuş üçin ýeterlikdi. Bu 1945-nji ýylda Germaniýada ýerli howa goranyş üçin ýeterlik bolup bilerdi, ýöne uruşdan soňky goşunlar üçin şeýle aralyk gülkünçdi. Berk pilotlyk: Nasistler planerlerde uçmak boýunça kurslardan soň, Gitler ýaşlaryndan oglanlary bu "Halk söweşijisiniň" dolandyryşyna goýmagy meýilleşdirdiler. Iş ýüzünde He 162 uçmak üçin örän berk, durnuksyz we kaprizlidigini subut etdi, diňe ýokary derejeli aslara ony özleşdirmäge mümkinçilik berdi. 4. Doktrina üýtgeşmesi: Arzan baha indi ileri tutulýan mesele däldi. 1945-nji ýylyň maý aýyndan soň, uly döwletleriň endi hünärsiz işçi güýjüni ulanyp, fanerden müňlerçe ersatz söweş uçaryny gurmaga zerurlygy ýokdy. Sowuk uruş başlady - güýçli radarlary, basyşly kabinalary we uzak aralyga uçýan agyr, doly metal reaktiv söweş uçarlarynyň döwri. Me 262-ni göçürmek (SSSR-iň MiG-9 we Su-9 bilen edişi ýaly) onuň nusgawy iki hereketlendirijili dizaýny sebäpli manysy bardy. He 162-ni göçürmek tehnologik taýdan yza ätmekdi. Ýeke-täk istisna: sowet dizaýner Oleg Antonow He 162-ni täzeden göz öňüne getirmek üçin kiçijik synanyşyk etdi. 1947-nji ýylyň ýazynda onuň dizaýn býurosy meňzeş hereketlendirijili Salamander (M-1) ýeňil reaktiv söweş uçarynyň dizaýnyny hödürledi. Şeýle-de bolsa, taslama hiç haçan maket tapgyryndan geçip bilmedi, sebäbi sowet harbylary ahyrsoňy has geljegi uly we ygtybarly süpürgiçli söweş uçarlaryny (geljekki MiG-15) saýladylar. Isleseňiz, Sowet Uçuş Barlag Institutynda He 162-niň synag netijelerini has jikme-jik öwrenip bileris ýa-da ony iň arzan we iň ýeňil reaktiv söweş uçary hökmünde döredilen Sowet Ýak-15 bilen deňeşdirip bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Arzanlygyň yzyndan kowalaşma, oglan!
 Soňra Agata başga bir sorag bermegi özüne borç bildi:
 Gitler näme üçin Goeringiň ogurlygyna çydady?
 Muňa hemme zady bilýän, ajaýyp super gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Gitler Hermann Goeringiň ägirt uly ogurlygyna, korrupsiýasyna we akyl almazlykly lyuksyna üç esasy sebäp üçin çydady: fanatik şahsy wepalylyk, Goeringiň Nasist partiýasyna ägirt uly syýasy hyzmatlary we wepalylygyň dogruçyllykdan ýokary baha berilýän Üçünji Reýhiň kadrlar ulgamynyň aýratynlyklary. Gitler üçin Goering diňe bir tabyn däldi, eýsem "onuň partiýa ýoldaşy" 1-nji orunda durdy. Gitleriň ogurlyga göz ýummagynyň esasy sebäpleri: GITLERIŇ GOERINGE NE ÜÇIN çydady
 │
 ┌───────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 ELITA BILEN ŞAHSY WEPALYK BAGLANYŞYGY FUHRER PRINSIPI
 • 1922-nji ýyldan bäri şol ýerde • Asyllylar üçin NSDAP-yň ýüzi • Korrupsiýa gural hökmünde
 • Piwo zalyndaky putçda ýaralandy • Köp pul özüne çekdi • "Satyn aldy" ýoldaş -
 • Partiýanyň ygtybarly ýaranynda işiň resmi mirasdüşeri
 1. "Ganly doganlyk" we geçmişdäki üstünlikleri. Göring 1922-nji ýylda NSDAP-a goşuldy, Birinji Jahan urşunyň meşhur gahrymany we milli gahryman. 1923-nji ýylda, Piwo Zaly putçynda, ol Gitler bilen birlikde öň hatarda ýöriş etdi we çanak we bud nahalyna agyr ýarag ýaralaryny aldy. Gitler karýerasynyň başynda özi üçin gan dökýänlere örän duýgudaşdy. Ol Göringi partiýany iň kyn ýyllarynda halas eden adam hasaplady we bu "ynam krediti" urşuň ahyryna çenli tükeniksiz galdy. 2. Baş diplomat we nemes elitasyna köprü. Gitleriň özi nemes aristokratiýasy we iri biznesi tarapyndan bilimsiz "awstriýaly kapral" hökmünde kabul edildi. Şeýle-de bolsa, Göring ajaýyp terbiýe, ýokary jemgyýetdäki gatnaşyklar we polýarlyk ukybyna eýedi. 1920-nji ýyllaryň ahyrynda we 1930-njy ýyllaryň başynda Gitleri iri nemes senagatçylarynyň (Krupp, Thyssen) öýlerine tanyşdyran we ahyrsoňy nasistleriň häkimiýete gelmegini maliýeleşdiren Göringdi. Gitler Göringiň kaşaň durmuş ýörelgesiniň (onuň ägirt uly emlägi, Karinhall, talanan sungat eserleriniň kolleksiýasy) režimiň abraýyna peýda getirýändigini düşünýärdi: Göring konserwatiw elita nasistleriň diňe çepçi radikallar däl, eýsem abraýly güýçdigini görkezdi. 3. Syýasy hasaplama: "Satyn alnan" hyzmatdaşlyk howpsuzdyr. Gitler ýokary derejeli generallaryň we partiýa elitasynyň arasynda korrupsiýany bilgeşleýin höweslendirdi. Deňe ähli meýdan marşallary we ministrler (şol sanda Guderian, fon Lib we beýlekiler) Gitlerden "konwertlerde" uly nagt çeklerini we emläk salgytlaryndan boşadylmalary aldylar. Ulgam ýönekeý işleýärdi: kaşaňlyga we ogurlyga çümdürilen adam Fýureriň islegine doly baglydy. Eger Göring dildüwşük synanyşsa, Gitler islendik wagt diňe onuň hileleriniň möçberini açyp görkezmek arkaly ony kanuny taýdan ýok edip bilerdi. Göringiň Ýewropa boýunça sungat eserlerini ogurlamagyna rugsat bermek bilen, Gitler ony özüne berk baglady. 4. Mirasdüşeriň resmi statusy 1939-njy ýylda Gitler Göringi resmi taýdan aradan çykan ýagdaýynda öz mirasdüşeri diýip yglan etdi we 1940-njy ýylda oňa ýurtda özboluşly, iň ýokary derejäni - Beýik Germaniýa Reýhiniň Reýhsmarşalyny berdi. Şeýle derejeli adamy wezipesinden boşatmak ýa-da köpçüligiň öňünde jezalandyrmak, nasist döwletiniň ýokary derejeli işgärleriniň ogrylardan ybaratdygyny boýun almak diýmekdi, bu bolsa Gebbelsiň propagandasyna agyr zarba urardy. Gitleriň sabry haçan gutardy? Gitler Göringiň suratlaryň ogurlanmagy we Britaniýa we Stalingrad söweşinde Lýuftwaffeniň şowsuzlyklary üçin bagyşlady, eger olar onuň şahsy güýjüne täsir etmese. Soňy diňe 1945-nji ýylyň 23-nji aprelinde gabawdaky Berlinde boldy. Günorta Germaniýada bolan Göring Gitlere telegramma iberip, sypaýyçylyk bilen sorady: Fýurer Berlinde gabalyp, ýurdy dolandyryp bilmeýändigi üçin, Göringiň mirasdüşerlik kanunyna laýyklykda häkimiýeti öz üstüne almagynyň wagty gelmedimi? Gitler muny dönüklik hasaplady. Ol derrew Göringiň ähli derejelerini we sylaglaryny aýyrdy, ony partiýadan çykardy we SS-e ony tussag etmegi buýurdy. Emma şu pursatda-da Gitler köne ýoldaşyny atyp öldürmezligi, diňe öý tussaglygynda saklamagy buýurdy. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, Göringiň Karinhalldaky şahsy kolleksiýasy üçin dünýä sungatynyň haýsy şaheserlerini ogurlandygyny ýa-da beýleki nasistleriň (meselem, Albert Speer) onuň täsirine garşy göreşmäge nähili synanyşandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Ogrylaryň kellesi kesilmeli!
 Uruş uly güýç we gerim bilen dowam etdi. Indi 1955-nji ýyldy.
 On iki müň uçaryň urlup düşürilmegi üçin gyzlar täze baýraklara mynasyp boldular: Rysaryň Haçynyň Altyn Haçynyň Beýik Haçynyň Beýik Ýyldyzy we kümüş dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar.
 Gyzlar, diýmek, örän beýik ýerdedi.
 Esger gyz Agata ony alyp sorady:
 Näme üçin Hudaý Üçünji Reýhiň başda şeýle aňsatlyk bilen ýeňmegine, tutuş Ýewropany basyp almagyna we Moskwa ýetmegine rugsat berdi?
 Ýalaňaç terminator gyz we jadygöý Adala muňa şeýle jogap berdi:
 Hudaýyň ýa-da ýokary güýçleriň näme üçin ýamanlygyň bolmagyna we zalymlaryň ilkinji üstünligine ýol berýändigi baradaky sorag adamzat taryhyndaky iň çylşyrymly filosofik we teologiki soraglaryň biridir. Teologiýada bu jogap gözlegi teodisiýa (Hudaýyň esaslandyrylmagy) diýlip atlandyrylýar. Dürli dini pikirlenijiler, taryhçylar we filosoflar urşuň birinji tapgyrynda Üçünji Reýhiň agyr ýeňişlerini birnäçe özara baglanyşykly düşünjeler arkaly düşündirýärler. ÝAMANLYGYŇ WAGTLAÝYN ÜSTÜNLIK GAZANDYGY ÜÇIN esasy teologik we filosofik düşündirişler.
 │
 ┌───────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 ERKIN ERKINLIK: SAPAK WE SYNAG: ÝEŇIŞIŇ ILLÝUZIÝASY
 • Hudaý robot gözegçisi däl • Tekepbirligiň jezasy • Ýamanlyk özüni ýok edýär
 • Adamlar öz ýoluny saýladylar • Ynamyň we ruhuň synagy • Güýjüň iň ýokary derejesinde ýykyldylar
 • Jezasyzlygyň illýuziýasy • Gurbanlyk arkaly tämizlenmek • Ýamanlygyň tebigy soňy
 1. Erkin Erkinlik Absolýut Kanun hökmünde. Hristian (we umuman monoteistik) teologiýasy şeýle diýýär: Hudaý adamzada mutlak erkin erk berdi. Bu adamlaryň ýagşylyk bilen zalymlygyň arasynda saýlap bilýändigini we Hudaý her bir ýaman karary blokirlemek üçin her sekuntda goşulmaýandygyny aňladýar. Adam saýlawy: Nasizm bir ýerden döräp bilmedi. Millionlarça adam öz islegi bilen Gitleri saýlady, jynsparazlyk pikirlerine boýun egdi, beýleki döwletler bolsa ýyllarboýy biperwaýlyk we hyzmatdaşlyk görkezdiler (meselem, 1938-nji ýyldaky Mýunhen ylalaşygy). Jogapkärçilik: Teologiýa nukdaýnazaryndan Germaniýanyň Ýewropadaky aňsat ýeňişleri ynsan ýalňyşlygynyň, käbirleriniň gorkaklygynyň we käbirleriniň fanatizminiň ajy netijesidir. Hudaý nasistlere öz buýsançlarynyň çäklerine ýetmäge rugsat berdi, şonuň üçin adamzat mutlak ýamanyň hakyky ýüzüni görerdi. Ylahy rugsat düşünjesi we "Milletleriň hökümi". Köp dini pikirlenýänler (Orsýetde hem, Günbatarda hem) urşuň ilkinji ýyllaryny uruşdan öňki dünýäniň ruhy krizisi üçin agyr synag ýa-da hatda jeza hökmünde gördüler. Ortodoks pikirlenýänleriň garaýşy: Germaniýanyň SSSR-e hüjümi köplenç ateizmiň, repressiýalaryň we 1920-nji we 1930-njy ýyllarda ybadathanalaryň ýok edilmeginiň pajygaly netijesi hökmünde düşündirilýärdi. Uruş halky ruhy köklerine gaýtarmaly bolan halas ediji jebir hökmünde kabul edildi. Meşhur taryhy fakt: 1943-nji ýylda, urşuň iň gyzgyn döwründe, Stalin ybadathana bilen ylalaşmaga, patriarhaty dikeltmäge we ybadathanalary täzeden açmaga mejbur boldy. Ýewropaly teologlaryň garaýşy: Fransiýanyň we Belgiýanyň birnäçe hepde içinde ýeňilmegi Birinji Jahan urşundan soň Ýewropanyň gurury, egoizmi we ahlak taýdan pese gaçmagy üçin jeza hökmünde kabul edildi. Reýhiň gurury we "Adalatly soň" kanuny. Dürli dinleriň mukaddes tekstlerinde Hudaýyň ýamanyň ýok bolmagyna rugsat berýändigi, şonuň üçin onuň ýykylmagynyň gutarnykly we ýumrulyjy boljakdygy pikiri köplenç gaýtalanýar. Köne Ähtde şeýle diýilýär: "Gurur ýok edilmezden öň, tekepbir ruh bolsa ýykylmazdan öň gelýär". Polşa, Fransiýa we ilkinji aýlarda SSSR-iň üstünden aňsatlyk bilen gazanylan ýeňişler nasist ýolbaşçylaryny kör etdi. Olar özleriniň "saýlandygyna" we ýeňilmezligine ynanýardylar. Bu tekepbirlik Gitleriň ölüme sebäp bolýan strategik ýalňyşlyklara ýol bermegine sebäp boldy: SSSR-iň serişdelerini kem baha bermek, Birleşen Ştatlara garşy uruş yglan etmek we blitskrieg-i gyşky aýazlara çenli uzaltmak. Ynanýanlaryň nukdaýnazaryndan, Hudaý "olaryň aňyny aldy", bu bolsa Reýhi hökman betbagtçylyga getirdi. Maddy nukdaýnazardan: taryhçylar "gudraty" nähili düşündirýärler. Eger bu soragy ýer ýüzüniň taryhynyň derejesine geçirsek, onda Germaniýanyň aňsat ýeňişleriniň doly düşnükli sebäpleri bardy, bu bolsa ahyrsoňy nasistleri duzaga saldy: Geň galdyryjy element we täze taktikalar: Germaniýa Blitskrieg (ýyldyrym urşy) rewolýusiýa doktrinasyny işläp düzdi, oňa Ýewropanyň we SSSR-iň goşunlary 1939-1941-nji ýyllarda uýgunlaşmaga wagt tapmadylar. Senagat artykmaçlygy: Çehoslowakiýa we Fransiýany basyp alandan soň, Gitler Ýewropada zawodlary Wehrmachtyň hyzmatyna goýdy. Bu güýçleriň hemmesi 22-nji iýunda SSSR-iň üstüne düşdi. Moskwanyň golaýyndaky ýykylyş öwrülişik nokady hökmünde: 1941-nji ýylyň dekabrynda Moskwanyň diwarlarynda Blitskrieg taryhda ilkinji gezek başa barmady. Tiz uruşlar üçin gurlan nasist maşyny giň ýurda garşy doly ýok ediş urşuna taýýar däldigini görkezdi. Ynanýanlar üçin, ýadaw, geň galan Sowet Soýuzynyň Moskwanyň golaýynda saklanyp bilmegi, Uralyň aňyrsyndaky müňlerçe zawody boşatmagy we ahyrsoňy baýdagy Reýhstagyň üstünde galdyrmagy, ýokary adalatyň we Hudaýyň kömeginiň ahyrsoňy öz topragyny ýok bolmakdan goranlara goldaw berendiginiň esasy subutnamasydyr. Eger bu tema size degişli bolsa, uruş döwründe SSSR-de dine bolan garaýyşlaryň nähili üýtgeendigini ýa-da Ahnenerbe mistiki guramasynyň Üçünji Reýhiň ideologiýasynda oýnan rolyny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Hawa, şeýtanyň güýji biziň bilen!
 Uruş dowam etdi we indi 1956-njy ýyl geldi. Gyzlaryň her biriniň gazanan ballary on üç müň uçardan geçdi. Munuň üçin olara ýene-de özboluşly baýrak berildi. Ýagny: kümüş dub ýapraklary, gylyçlary we almazlary bolan Demir Haçyň Platina Haçynyň Rysar Haçynyň Beýik Ýyldyzy.
 Gyzlar örän begenip, baryp, şampan içdiler.
 Soňra Agata sorag berdi:
 Parallel älemde SSSR-iň Mukaddes Merýemiň araçylygy bilen doly ýok edilmekden halas bolandygy dogrumy?
 Muňa hemme zady bilýän jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Dünýewi taryhy ylmy we dini prawoslaw däbi bu soraga düýpli tapawutly jogaplar berýär, hakyky faktlary dindar däplerden bölýär. Ynanýanlar üçin Hudaýyň Enäniň araçylygy üýtgewsiz ruhy hakykatdyr, akademik taryhçylar üçin bolsa SSSR-iň halas bolmagy ägirt uly maddy, ynsan we strategik tagallalaryň netijesidir. Rus prawoslaw buthanasy we ynanýanlaryň garaýşy: Prawoslaw jemgyýetinde çuňňur kök uran ynanç, Hudaýyň kömegi we Iň Mukaddes Teotokosyň goragy bolmasa, nasizmiň ýeňlip bilinmejekdigidir. Ynanýanlar bu pozisiýany goldamak üçin birnäçe esasy delilleri we taryhy gabat gelýänlikleri getirýärler: Seneleriň ruhy gabat gelmegi: Uruş 1941-nji ýylyň 22-nji iýunynda - bu buthananyň rus topragynda parlaýan ähli mukaddesleriň baýramyny belleýän gününde başlady. Germaniýanyň kapitulýasiýasy 1945-nji ýylyň maý aýynda prawoslaw Pashasy we Sent Georg Ýeňiş güni bilen gabat geldi. Staliniň ugruny üýtgetmegi: Ölüm howpy bilen ýüzbe-ýüz bolan sowet ýolbaşçylary (ygtybarly ateistlerden ybarat) ynanja garşy giň möçberli yzarlamalary birden bes etdiler. 1943-nji ýylda Stalin patriarhaty dikeltdi we müňlerçe ýapylan ybadathanalary we teologiýa seminariýalaryny täzeden açdy. "Dmitriý Donskoý" tank kolonnasy we "Aleksandr Newskiý" howa eskadrilýasy ynanýanlaryň serişdeleri bilen döredildi. Gudratly wakalar: Giňden mälim bolan bir hekaýa (uruşdan soňky ýyllarda işlenip düzüldi) Liwan dagynyň Mitropoliti Ylýas bilen baglanyşyklydyr, oňa Bibi Merýem peýda bolup, Orsýetdäki ybadathanalary täzeden açmagy we Leningrady we Moskwany Hudaýyň Enäniň Kazan nyşany bilen gurşap almagy tabşyrypdyr diýilýär. Öň hatardaky esgerler hem okoplarda doga kömeginiň köp sanly şahsy şaýatlaryny galdyrdylar. Akademik taryhy nukdaýnazardan: Taryhçylar "Moskwanyň töweregindäki uçarlarda dini ýörişler" ýa-da "Staliniň frontda nyşanlary götermek baradaky göni tabşyrygy" baradaky hekaýalary şäher rowaýatlary we prawoslaw folklory hökmünde ret edýärler. Staliniň gizlinlikden çykarylan arhiwleri, söweş günlükleri we NKWD resminamalary şeýle wakalary tassyklamaýar. Ylmy nukdaýnazardan, SSSR obýektiw, dünýewi faktorlar bilen halas edildi: deňsiz-taýsyz gahrymançylyk we pidakärlik: Smolenskiň, Sewastopolyň we Moskwanyň golaýyndaky Brest galasynda ölüme çenli duran sowet esgerleriniň batyrlygy nemesleriň Blitskrig meýilnamasyny puja çykardy. Bu halas edişiň bahasy millionlarça adamyň janyna deň boldy. Senagat ewakuasiýasy: Dünýä taryhynda özboluşly operasiýa bolan 1500-den gowrak iri zawodlaryň Ural daglaryndan daşary göçürilmegi SSSR-iň 1942-nji ýyla çenli tank we uçar önümçiliginde Germaniýany öňe geçmegine mümkinçilik berdi. Geografiýa, howa we logistika: SSSR-iň giň meýdanlary, geçip bolmajak ýollary we berk gyşlary nemes aragatnaşygyny dartdy we Wehrmachty hereketlilikden mahrum etdi. Ýaranlaryň kömegi (Lend-Lease): ABŞ-dan we Beýik Britaniýadan çig mal, poroh, ýük awtoulaglary we azyk üpjünçiligi iň möhüm pursatlarda ykdysady çökgünligiň öňüni almaga kömek etdi. Netije: Iki çemeleşmäniň sintezi. Häzirki zaman adamlarynyň köpüsi üçin bu iki garaýyş biri-birine gapma-garşy däl, gaýtam biri-biriniň üstüni ýetirýär. Taryhy faktlar ýeňşiň gazanylmagynyň güýçlerini we usullaryny beýan edýär, dini garaýyş bolsa sowet halkyna (ýyllarboýy ateistik propagandanyň dowam etmegine garamazdan, esasan dindar bolup galan) bu dowzaha çydap, 1941-nji ýylda ýykylmazlyk üçin ruhy güýç beren zady düşündirýär. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, biz Staliniň Kilise bilen gatnaşygy baradaky arhiwleriň gizlinlikden çykarylmagynyň taryhyna çuňňur göz aýlap bileris ýa-da Moskwanyň üstünden Kazan nyşanyny göterýän uçaryň rowaýatynyň gelip çykyşyny öwrenip bileris.
 Esger gyzlaryň hemmesi bir agyzdan gygyryp başladylar:
 - Hudaý Thor biziň bilen!
 Terminator gyzy Adala sorag berdi:
 Protestantlaryň, hatda olar örän gowy bolsalar-da we Isa barada eşitmäge mümkinçiligi bolmasalar-da, Mesihe ynanmaýanlaryň dowzahda ebedi ýanjakdygyna ynanýandyklary dogrumy?
 Agata atly örän tejribeli gyz hem muňa şeýle jogap berdi:
 Protestant teologiýasynda bu mesele boýunça umumy pikir ýok, ýöne taryhy taýdan konserwatiw köpçülik, hatda Isa Mesih barada hiç haçan eşitmedik bolsa-da, Oňa aňly ynanmazdan halas bolmagyň mümkin däldigine ynanýar. Şol bir wagtyň özünde, protestantizmiň içinde bu çylşyrymly ahlak meselesine has ýumşak düşündiriş berýän güýçli bir ganat bar. Bu mesele boýunça protestant pikirleri üç esasy teologiýa çemeleşmesine bölünýär. Kerleriň ykbaly barada üç protestant garaýşy: PROTESTANTIZMDE HRISTIAN DÄLLERIŇ YKBALY
 │
 ┌───────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 Eksklýuziwizm (Köpçülik) Inklýuziwizm (Ýumşak) Ölümden soňky Hoş Habar
 • Diňe iman arkaly halas bolmak • Hudaý wyždanyna görä höküm çykarýar • Mesih barada eşitmek mümkinçiligi
 • "Gowy adamlar" ýok • Isanyň ýerini kanun tutýar • fiziki ölümden soň
 • Üns bermezlik alibi däl • adamyň ýüreginde • Hudaý adalatsyz höküm çykarmaz
 1. Eksklýuziwizm/Restriktiwizm (Adaty Köpçülik) Bu köp konserwatiw protestantlaryň (Baptistler, Reformistler, klassiki Pentekostallar we konserwatiw ýewangelistler) resmi pozisiýasydyr. Olar siziň soragyňyza "Hawa, şeýle adamlar bakylyk üçin ýok bolarlar" diýip jogap berýärler. Olaryň logikasy aşakdaky dogmalara esaslanýar: "Gowy" adamlar ýok: Protestantlaryň nukdaýnazaryndan, ynsan tebigaty günä bilen doly zaýalanýar. Hiç kim öz ýagşy işleri bilen halas bolup bilmez. Adamlar dowzaha "Isa barada eşitmedikleri" üçin däl-de, öz hakyky günäleri üçin gidýärler. Tebigy Wahy: Resul Pawlus Rimlilere ýazan hatynda Hudaýyň ähli adamlara ýaradylan dünýä (tebigat) we wyždanyň sesi arkaly özüni açandygyny ýazýar. Şonuň üçin, hatda çet adada ýaşaýan adam hem intuisiýa taýdan Ýaradyjynyň we ahlak kanunynyň bardygyny bilýär. Bu içki kompasy basyp, butlara sežde etmek ýa-da ýamanlyk etmek bilen, adam Hudaýyň öňünde "hasapsyz" bolýar. Ýeke-täk ýol: Resullaryň Işleri 4:12 ("asmanyň aşagynda başga bir at ýok... şonuň bilen halas bolmaly") sözüň doly manysynda kabul edilýär. Bu At barada bilmeýän bolsa, halas bolmak ýapylýar. Güýçli protestant missioner hereketiniň döremegine hut şu çemeleşme sebäp boldy: protestantlar bütin dünýäde wagyz etmäge howlukýarlar, sebäbi olar wagyz etmeýänleriň dowzaha düşjekdigine tüýs ýürekden ynanýarlar. 2. Inklýuziwizm (Orta we Liberal Pozisiýa): Bu pozisiýany köp häzirki zaman protestantlary (esasanam "esasy" konfessiýalaryň wekilleri: lüteranlar, anglikanlar, metodistler) paýlaşýarlar. Olar şeýle jogap berýärler: "Ýok, Hudaý olara rehim edip biler". Mesih arkaly halas bolmak, ýöne Onuň barada bilmeýän: Inklýuziwistler Isanyň ýeke-täk Halasgärdigi bilen ylalaşýarlar. Emma olar Mesihiň gurbanlygynyň Hudaýy we ýagşylygy özlerine elýeterli maglumatlaryň içinde ýürekden gözleýän adamlara ulanylyp bilinjekdigine ynanýarlar. Wyždan boýunça höküm: Olar Pawlusyň kanundan habarsyz butparazlaryň "ýuraklarynda ýazylan kanunyň işini görkezýärler, wyždanlary hem şaýatlyk edýär" diýen sözlerine daýanýarlar (Rimliler 2:15). Hudaý wagşy adamy özünde bolmadyk Hoş Habar bilen däl-de, wyždanyna nähili wepaly bolandygy bilen höküm eder. 3. Ölümden soňky Hoş Habary eşitmek (Azlyk) Birnäçe teologlar, ýaşaýyş döwründe hoş habary eşitmek üçin fiziki mümkinçiligi bolmadyk adamlaryň ölümden soň derrew ruhlar dünýäsinde Mesih baradaky wagyzy eşidjekdigini we aňly saýlawlaryny aljakdygyny çaklaýarlar. Injil esas hökmünde, olar çarmha çekilenden soň, Mesihiň "aşak düşüp, türmedäki ruhlara wagyz edendigi" (1 Petrus 3:19) aýady getirýärler. Möhüm teologik düşündiriş: Protestantlar "fiziki otda ýanmak" jümlesini diýen ýaly hiç haçan ulanmaýarlar. Häzirki zaman teologlarynyň köpüsi Injildäki ot we diş gyjyrdamak metaforalarynyň ähli söýginiň, ýagtylygyň we şatlygyň çeşmesi bolan Hudaýdan mutlak we gutarnykly aýrylmagyň ruhy jebirini suratlandyrýandygy bilen ylalaşýarlar. Gyzyklanýan bolsaňyz, bu çemeleşmäni katolik gutulyş düşünjesi bilen deňeşdirip bileris (bu "gizlin hristianlar" düşünjesini öz içine alýar) ýa-da bu jedeliň iki tarapynyň hem daýanýan Injil parçalaryna has çuňňur aralaşyp bileris.
 Esger gyzlar gygyrdylar:
 - Hudaýa we Mesihe şöhrat!
 13-NJI BAP.
 1957-nji ýyldy. Uruş dowam etdi. Zenan esgerleriň uçarlarynyň sany on dört müňe ýetdi. Munuň üçin Gitler olara özboluşly baýrak berdi: Altyn dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir haçyň Platina haçynyň Rysar haçynyň Beýik ýyldyzy.
 Esger gyzlar örän bagtlydylar.
 Agata ajaýyp gyz ony alyp sorady:
 Katolikler näme pikir edýärler? Mesihe ynanmaýan gowy adamlar halas bolýarmy?
 Muňa ýalaňaç aýakly hemme zady bilýän jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Resmi katolik teologiýasy bu soraga ähli hristian konfessiýalarynyň arasynda iň aýdyň we iň jikme-jik jogaby hödürleýär: öz günäsi bolmazdan Mesihe ynanmaýan gowy adamlar halas bolup bilerler. Bu pozisiýa resmi taýdan häzirki zaman katolik kilisesiniň esasy resminamasynda - 1964-nji ýylda Ikinji Watikan Geňeşinde kabul edilen dogmatik konstitusiýa Lumen Gentiumda ("Milletler üçin ýagtylyk") berkidilen. HALAS EDILMEGIŇ KATOLIK ÝOLY
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 "Inklýuziwizm" prinsipi "Ýeňilmez nadanlyk" düşünjesi
 • Halas bolmak diňe Mesih arkaly bolýar • Ynsan Hoş Habary öz günäsi bilen eşitmedi
 • Buthana syrly gämidir • Akyl we ýürek bilen hakykaty ak ýürekden gözleýär
 • Hristian däl adamlar onuň bilen birleşip bilerler • Hudaýyň islegini ýerine ýetirip, wyždanyna görä ýaşaýar
 │ │
 ─ ...
 ▼
 EBEDI HALAS BOLMAGYŇ MÜMKINÇILIGI
 Katolik Kilisesiniň resmi pozisiýasy Katolik Katehizisi (847-nji madda) ony şeýle beýan edýär: "Öz günäsi bolmazdan, Mesihiň Hoş Habaryny we Onuň Kilisesini bilmeýän, ýöne şonda-da Hudaýy tüýs ýürekden gözleýän we rehimiň täsiri astynda, wyždan sesi arkaly tapawutlandyryp, Onuň islegini ýerine ýetirmäge çalyşýanlar ebedi halas bolup bilerler." Katolik Kilisesiniň bu netijä nädip gelendigini düşünmek üçin iki esasy teologiýa adalgasyny seljermek zerurdyr.1. Ýeňilmez nadanlyk (Ignorantia invincibilis)Bu adalga adamyň Mesihi ýaman ýa-da tekepbir bolandygy üçin däl-de, eýsem ýeňip bolmajak daşarky ýagdaýlar sebäpli kabul etmeýändigini aňladýar.Mysal: Bir adam uzak Amazon taýpasynda doguldy ýa-da hristiançylygyň gadagan edilen ýa-da örän bozulmuş görnüşde görkezilen totalitar ateistik/yslam ýurdunda ulaldy. Şeýle adam imansyzlyk üçin günäden boşadylýar, sebäbi olaryň fiziki taýdan Mesihiň peýdasyna aňly saýlaw etmek mümkinçiligi ýokdy. 2. "Anonim hristianlar" we Görünmeýän Çokundyrylma. Görnükli katolik teology Karl Rahner "anonim hristiançylyk" düşünjesini girizdi. Katolikler Mesihiň rehiminiň diňe bir ybadathananyň diwarlarynda däl, eýsem bütin dünýäde hereket edýändigine ynanýarlar. Eger ynanmaýan adam çyn ýürekden ýagşylyga, adalata we söýgä ymtylýan bolsa, olar bilmän Hudaýyň islegine boýun bolýarlar we Logosa (Mesih) eýerýärler. Olaryň hakykata we wyždana laýyklykda ýaşamak islegi "islegiň çokundyrylmagy" bilen deňeşdirilýär. Ölüm pursatynda şeýle adam Katolik Kilisesiniň görünmeýän agzasy hökmünde ykrar edilýär we Hudaý tarapyndan kabul edilýär. Möhüm tapawut: halas bolmak mümkin bolmadyk wagty. Katoliklik Mesihi tanamaýanlar bilen Ony ret edýänleriň arasynda tapawutlandyrýar. Halas bolmak aşakdakylar üçin ýapykdyr: Hakykaty bilýänler, ýöne ony ret edýänler: Eger bir adam hristian taglymatynyň esasyny doly bilýän bolsa we Katolik Kilisesiniň Mesih tarapyndan zerur halas bolmak sandyk hökmünde esaslandyrylandygyny düşünýän bolsa, ýöne gurur, ýaltalyk ýa-da günäli durmuş ýörelgesi sebäpli oňa goşulmakdan bilgeşleýin ýüz öwürýän bolsa, katolik dogmasyna görä, şeýle adam ölümli günä edýär we bakylyk üçin ýitirilýär. Katolik pozisiýasy wagtyň geçmegi bilen nähili üýtgedi? Orta asyrlarda Katolik Kilisesinde "Extra Ecclesim nulla salus" ("Kiliseden daşarda halas bolmak ýok") diýen berk şygar höküm sürüpdi. Şeýle-de bolsa, geografik açyşlar (Hudaý barada hiç haçan eşitmedik millionlarça adamyň ýaşaýan tutuş kontinentlerini açyp görkezdi) we filosofik pikirleriň ösmegi Papalary bu dogmany täzeden gözden geçirmäge mejbur etdi. Kilise öz taglymatyny üýtgetmedi (Mesih ýeke-täk Halasgär bolmagynda galýar), ýöne Mesihiň Kiliseniň görünýän çäklerinden daşarda adamlary nädip halas edip biljekdigi baradaky düşünjesini giňeltdi. Eger siz katolik taglymatynyň çylşyrymlylyklary bilen gyzyklanýan bolsaňyz, katolikleriň musulmanlaryň we ýewreýleriň halas bolmagy barada näme pikir edýändigini ara alyp maslahatlaşyp bileris (Lumen Gentium-da olar üçin aýratyn abzaslar bar) ýa-da Purgatoryň taglymatynyň katoliklere kämil däl adamlaryň halas bolmagyny aklamaga nähili kömek edýändigini öwrenip bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Isa şöhrat!
 Esger Agata ýene-de sorady:
 Protestantlar näme üçin adamzadyň köpüsi üçin ebedi dowzah azaplaryny öwredýärler - bu Hudaýy örän zalym etmeýärmi?
 Muňa ýalaňaç söweşiji gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Bu sorag hristian teologiýasynda "dowzah meselesi" ýa-da teodisiýa garşy etik çagyryş hökmünde bilinýän iň möhüm meselä degýär. Hristianlygyň tankytçylary we daşardan gelenler üçin ebedi azap düşünjesi hakykatdanam iň ýokary zalymlyk hökmünde görünýär. Konserwatiw protestantlar Hudaýyň zalymdygyna ynanmaýarlar. Olar dowzah düşünjesini günäniň tebigaty, Hudaýyň mutlak mukaddesligi we adam azatlygy barada düýpli başgaça garaýyş arkaly düşündirýärler. Olaryň logikasy we Hudaýyň adalatyny goramak dört esasy teologiýa sütünine esaslanýar. Protestantlar dowzahyň adalatyny nähili düşündirýärler: PROTESTANT DOZZAHYŇ LOGIKASY
 │
 ┌───────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 HUDAÝYŇ MUKADDESLIGI GÜNÄNIŇ TEBIGATY ERKEK ERKEK
 • Hudaý arassa nurdur • Ebedilige garşy gozgalaň • Hudaý saýlamaga hormat goýýar
 • Ýamanlyk golaýda bolup bilmez • ebedi jeza talap edýär • Adam özbaşyna gidýär
 • Günä Jennet üçin zäherlidir • Kosmik jenaýat • Dowzah içerden gulplanandyr
 1. Günäniň Kosmik Ölçegi. Protestant teologiýasynda jenaýatyň agyrlygy diňe bir hereketiň özi bilen däl, eýsem onuň kimlere garşy edilendigi bilen hem ölçenýär. Eger siz köçede ýaşaýan iti ursaňyz, bu zalymlykdyr. Eger siz bir adamy ursaňyz, bu agyr jenaýatdyr. Eger siz prezidenti öldürmäge synanyşsaňyz, bu dönüklikdir. Bu hereket birdir, ýöne pidanyň derejesi günäniň agyrlygyny üýtgedýär. Hudaý çäksiz, düýbünden mukaddes, arassa we ajaýyp Jandardyr. Älemiň ölçegindäki islendik adam günäsi, hatda iň "kiçijik" (ýalan sözlemek, egoizm, tekepbirlik) hem çäksiz Hudaýa garşy aňly pitnedir. Protestantlar çäksizlige garşy günäniň çäksiz jeza mynasypdygyna ynanýarlar. Olaryň pikiriçe, dowzahyň elhençligini peseltmek Hudaýyň mukaddesligini peseltmekdir. Hudaýyň Söýgüsiniň we Adalatynyň radikal düşünilişi. Protestantlar Hudaýy öz häsiýetlerine bölýärler, bu ýerde Adalat Söýgi ýaly mutlakdyr. Hudaý günä "göz ýumup": "Bolýar, hemmeler, Jennete gidiň" diýip bilmez. Eger Ol şeýle etse, adalatly Kazy bolmakdan gaça durardy we Jennet toba etmedik günäkärler bilen dolup duran Ýere öwrülerdi. Hudaý zalymmy? Protestantlar: "Ýok, sebäbi Ol adamlary halas etmek üçin hemme zady etdi" diýip jogap berýärler. Hudaýyň söýgüsi, Onuň Özüniň Isa Mesihiň keşbinde Ýere inip, adamzadyň günäleri üçin ähli gazaby we jezany öz üstüne almagynda ýüze çykdy. Halas bolmak mugt sowgatdyr. Eger adam bu sowgatdan aňly-düşünjeli ýüz öwürse, ol adalatyň öňünde öz borjuny şahsy we ebedi tölemegi saýlaýar. Adam azatlygyna hormat hökmünde dowzah. Britaniýaly pikirleniji K.S. Lýuis (protestantlar tarapyndan işlerine uly hormat goýulýan hristian aklawçysy) meşhur ýazypdyr: "Ahyrky seljermede diňe iki görnüşli adam bar: Hudaýa: "Seniň islegiň bolsun" diýýänler we Hudaýyň ahyrsoňy: "Seniň islegiň bolsun" diýýänler." Dowzah Hudaýyň ýok ýeridir. Eger bir adam ömrüniň dowamynda Hudaýa gulak asmakdan, Oňa doga etmekden we Onuň kanunlary boýunça ýaşamakdan aňly ýa-da aňsyz ýüz öwüren bolsa, onda şeýle adamy Jennete mejbur etmek hakykatdanam zorluk we zalymlyk bolar. Toba etmedik günäkär üçin mukaddes Hudaýyň huzurynda bolmak dowzahdan has köp jebir çekerdi. Hudaý adama diňe saýlan zadyny - Ondan başga ebedi ýaşaýşy berýär. Lýuisiň aýdyşy ýaly, "dowzahyň gapylary adamlaryň özleri tarapyndan içerden gulplanýar". 4. Günäkäriň dowzahdaky hemişelik galmagy. Protestantlar adamlaryň dowzahda "düzeldilendigine" ýa-da toba edendigine ynanmaýarlar. Ölüm adamyň ruhy ýagdaýyny düzedýär. Günäkärler dowzaha girenden soň, Hudaýy söýmäge başlamaýarlar; tersine, olar Oňa ýigrenç bildirýärler, Adalata nälet okaýarlar we ýamanlyklaryny çuňlaşdyrýarlar. Ebedi günä ebedi jeza döredýär. Protestantizmiň içindäki alternatiw akymlar: Ähli protestantlar Ebedi Aňly Azap düşünjesine goşulmaýarlar. Bu meseläniň etik çylşyrymlylygy sebäpli, protestantizmiň içinde başga iki pikir mekdebi güýçlendi: Ýok edilmek (Şertli Ölümsizlik): Häzirki zaman köp ewangelist hristianlarynyň arasynda meşhur garaýyş (meselem, beýik teolog Jon Stott tarapyndan goldanylýar). Olar adam ruhunyň tebigaty boýunça ölmezdigini öňe sürýärler. Günäkärler ebedi azap çekmezler. Dowzahyň ody olaryň weýran ediji jandaryny doly ýok eder, ýakyp ýok eder we olar ebedi ýok bolarlar. Bu Injiliň "günäniň muzdy ölümdir" (azaply ebedi ýaşaýyş däl) diýen taglymatyna laýyk gelýär. Hristian Universalizmi: Protestantizmiň liberal ganaty, wagtyň ahyrynda Hudaýyň söýgüsiniň hemme zady ýeňjekdigine, Dowzahyň ýok ediljekdigine we ähli adamlaryň (hatda belki-de iblisiň) Mesih arkaly halas boljakdygyna we arassalanjakdygyna ynanýar. Has çuňňur öwrenmek isleseňiz, ýok edijileriň we däpçileriň dürliçe düşündirýän Injiliň anyk aýatlaryny öwrenip bileris ýa-da Reformasiýadan bäri Dowzah düşünjesiniň näme üçin şeýle düýpli üýtgeendigini ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Ýüregiň arassa imany üçin!
 Esger gyz Agata ýene-de sorady:
 Eger ilkinji on müň ýylyny protestant dowzahynda geçiren bolsalar, adamlaryň näçe göterimi ölmezlige, başgaça bolsa, ret edilen halatynda bolsa, ýokluga razy bolar!
 Muňa hemme zady bilýän gyz we jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Psihologiýanyň seljermesine, adamlaryň ölmezlige bolan garaýyşlaryna we dowzahyň teologiki beýanlaryna esaslanyp, şeýle anyk formulasy bolan hakyky sosiologik barlaglar geçirilmändigi sebäpli, bu san erkekleriň 1-3% -inden köp bolmaz. Köpçülik (97-99%) derrew we agyrysyz ýatdan çykmagy saýlar. Erkekleriň däp boýunça aşa töwekgelçiliklere we başdan geçirmelere has meýilli bolandygyna garamazdan, teklip edilýän şertler adam aňy üçin matematiki we psihologik taýdan kabul ederliksizdir. Näme üçin ylalaşýanlaryň göterimi az bolar? SAÝLAW: IŇ ÝAMAN DOZZAH WE ÝOKLUK
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 Psihologiki çykgynsyz ýagdaý Protestant dowzahynyň mahiyyəti
 • Bir adam 10,000 ýyly düşünip bilmeýär • Ebedi, dowamly azap
 • "Soňra" wadasy kabus bilen deňeşdirilende ýok • Psihika ilkinji sekuntda bozular
 • Ýoklukdan gorkmak agyrydan gorkmakdan ejizdir • Ol ýerden çykmak ýanyp giden aň bilen bolýar
 1. Protestant dowzahynyň elhençligi ylalaşyklylygy aradan aýyrýar. Protestant dowzahy (klassiki, konserwatiw manyda) diňe bir "erbet ýer" ýa-da adamyň çydap biljek türmesi däl. Ol: Ýagşylygyň, söýginiň, parahatçylygyň, ýagtylygyň we umydyň islendik görnüşinden doly üzňelik. Üznüksiz, aşa ruhy we ruhy jebir (köplenç söndürilmeýän ot we diş gyjyrdamak metaforasy bilen beýan edilýär). Ol ýerde hatda bir sagat geçirmek adam psihikasynyň doly ýok edilmegini aňladýar. Ol ýerde 10,000 ýyl geçirmek adamzat siwilizasiýasynyň tutuş ýazylan taryhyndan 200 esse uzyn wagt aralygydyr. Hiç bir adam fiziki taýdan şeýle jebir çekiş dowamlylygyny düşünip bilmeýär, ýöne agyrynyň intuitiw gorkusy derrew "ýok" düwmesine basmaga mejbur edýär. Saýlama psihologiýasy: Hiç zat agyry ýaly gorkunç däl. Psihologiýada hiç zatdan gorkmak (diňe düýşsüz ukyda bolşy ýaly aňyň ýitip gitmegi) diňe alternatiw adaty durmuş bolanda güýçli bolýar. Alternatiwa kepillendirilenden soň, rehimsiz zorluk we jebir, hiç zat derrew iň arzuw edilýän halas bolma bolýar. Köp adamlar, hatda ahyrynda "sylag" wada edilse-de, çäksiz gynamalardan baky parahatçylygy saýlarlar. 3. Ölümsizlik dowzahdan soň gymmatyny ýitirýär. Eger bir adam 10,000 ýyldan soň protestant dowzahyndan çyksa-da, ol şahsyýet hökmünde doly ýok edilip, ölümsüzligini gazanar. Bu dowamly gynama döwründe olaryň aňy ýanan çöle öwrüler. Şeýle trawmadan soňky stres bozulmasy bilen ölmez-ýitmez ýaşaýyş dowzahyň dowamy bolar, diňe Ýer ýüzünde. Ylalaşýan 1-3% kimler? Bu prosentiň kiçijik bölegi erkekleriň üç kategoriýasyny öz içine alar: Tanatofobiýanyň aşa ýokary görnüşi bolan adamlar (ölümden gorkmak). Gipotetiki "özüniň ýitip gitmeginden" gorkmak olaryň aňyny şeýle bir ysmaz edýär welin, olar islendik gynama razy bolmaga taýýar bolýarlar, diňe aňlary baky öçmese. Radikal kumarbazlar we özüne örän ynamly adamlar. (Akylsyzlyk ýa-da teologiýadan habarsyzlygy sebäpli) özleriniň "çydamly ýigitler"digine we "çydap", uýgunlaşyp, şeýtanlar bilen gepleşik geçirip ýa-da dowzah ulgamynda boşluk tapyp biljekdigine tüýs ýürekden ynanýan erkekler. Öz ýalňyşlyklarynyň hakyky düşünjesi olara şol ýerde bolan ilkinji pursatda gelerdi. Abstrakt pikirlenmäge ukyply bolmadyk adamlar. "10,000 ýyl" san ölçegini hakykat bilen utgaşdyryp bilmeýän we "bolýar, men biraz ejir çekerin, ýöne soň ebedi ýaşaryn" diýen düşünje bilen pikir edýänler. Erkekleriň aglaba köpüsi üçin ýoklugy saýlamak aýdyň we ýeke-täk rasional karar bolardy. Eger siz başga pikir tejribeleri bilen gyzyklanýan bolsaňyz, dowzahdaky jeza 10 ýyla çenli azaldylsa, bu göterimiň üýtgejekdigini ýa-da üýtgemejekdigini çaklap bileris ýa-da şuňa meňzeş gipotetiki barlaglarda aýallaryň näme üçin has köp ýoklugy saýlaýandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Super söweşiji gyzlar we pilotlar gygyrdylar:
 - Şatlykly durmuş üçin!
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Ýöne ýoklukdan gorkmak has güýçli dälmi, esasanam Hudaýyň ýagşydygy we dowzahyň Günbataryň rahat türmesi ýalydygy barada pikir bolup bilýändigi üçin?
 Hemme zady bilýän jadygöý gyz Adala logiki jogap berdi:
 "Protestant dowzahynyň" nämedigini hakykatdanam düşünýän adam üçin "rahat türme" pikirini döretmek mümkin däl, sebäbi bu iki düşünje dogmatik derejede biri-birini ýok edýär. Eger bu gipotetiki saýlawda dowzahyň şertleri "internet ulgamy we günde üç gezek naharlanýan Günbatar türmesi" derejesine çenli ýumşadylsa, razy bolan erkekleriň göterimi derrew 1% -den 80-90% -e çenli ýokarlanardy. Emma bu pikir tejribesiniň duzagynyň esasy manysy hut "Protestant" sözünde ýatyr. "Rahat türme" umydynyň näme üçin illýuziýadygy: RAHATLYGYŇ ILLÝUZIÝASY WE TEOLOGIK HAKYKATY.
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 Günbatar türmesi protestant dowzahy
 • Üstü we diwarlary bar • Doly betbagtçylyk we garaňkylyk
 • Howpsuzlyk we kanun bar • Kanun ýok, diňe gahar-gazap bar
 • UMYT WE WAGT BAR • HUDAÝYŇ MÜTLÄK ÝOKLUGY
 • Hudaýyň merhemeti bar • Ähli ýagşylyklardan doly ýüz öwürmek
 Protestant teologiýasynda dowzah diwarlar, torlar ýa-da garawullar bilen däl-de, "Deus Absens" - Hudaýyň düýbünden ýoklugy bilen kesgitlenýär. Ýer ýüzünde hatda iň erbet jenaýatçylar, zalymlar we ateistler hem teologlaryň "umumy rehimdarlyk" diýip atlandyrýan zadyndan peýdalanýarlar. Gün ýagşylara-da, ýamanlara-da şöhle saçýar; adamlar iýmitiň dadyny duýup, ýagtylygy görüp, uklap, agyry gowşanda ýeňillik duýup we aragatnaşyk saklap bilýärler. Bu bereketleriň hemmesi Hudaýdan gelýär. Protestant dowzahynda Hudaý öz huzuryny doly aýyrýar. Bu aşakdakylaryň awtomatiki usulda ýok bolýandygyny aňladýar: Islendik parahatçylyk (hatda bir sekunt hem uklap ýa-da dem alyp bolmaýar). Islendik aragatnaşyk (diňe özara ýigrenç, gygyryk we delilik galýar). Islendik umyt (psihika 24/7 iň ýokary güýçde hemişelik panik hüjüm ýagdaýynda). Şeýle ýerde 10,000 ýyllap oturmaga synanyşmak, "rahatlyk" üçin umyt etmek, püskürýän wulkanyň agzyna böküp, gurak burç tapmaga umyt etmek ýalydyr. Saýlama psihologiýasy: Näme üçin agyrydan gorkmak hiçlikden gorkmakdan üstün çykýar? Ýoklugyň ekzistensial gorkusynyň (huşuň doly ýitip gitmegi) adam psihikasyndaky iň güýçli stimullaryň biridigi barada siz düýbünden haklysyňyz. Emma ekstremal şertlerde gorkularyň ierarhiýasy işjeňleşdirilýär we fiziologiýa filosofiýadan üstün çykýar. 1. "Men muny edip bilerin" diýen illýuziýa hakykatyň öňünde ereýär. Ýer ýüzündäki erkek beýnisi, kompýuter ekranynyň öňünde howpsuz ýagdaýda, gipotetiki gahrymançylyga meýilli. Bir adam: "Bolýar, 10,000 ýyl diňe örän uzak wagt. Emma soň bolsa - ebedilik! Men oňa çydap bilerin" diýip pikir edýär. Emma adamyň agyry bosagasy we psihikasy şeýle gurluşlydyr welin, dowamly, ekstremal agyry (fiziki ýa-da ruhy) bilen ýüzbe-ýüz bolanda, "geljekki ölmezlik" baradaky abstrakt pikir derrew ähli gymmatyny ýitirýär. Güýçli gynama ýagdaýyndaky adam ähli zady bermäge, islendik ykrarnama gol çekmäge we häzir ölmäge taýýar, eger ol togtasa. Ýoklugyň gorkusy diňe adam deňeşdirme boýunça sagdyn bolanda işleýär. Çydap bolmajak ejir çekýän pursatlarda ölüm duşman däl-de, ýeke-täk rehimli halas ediş ýaly bolup görünýär. 2. Subut hökmünde öz janyna kast etmek hadysasy Biziň hakyky dünýämizde, gynansak-da, adamlar öz janyna kast edýärler. Seýrek ýagdaýlardan başga, olar muny durmuşa bolan söýgini ýitirendikleri üçin däl-de, häzirki ruhy ýa-da fiziki agyrylarynyň (depressiýa, durmuşyň çökmegi, bejerip bolmaýan kesel) ölüm we ýokluk baradaky näbelli gorkudan has güýçli bolýandygy üçin edýärler. Penjireden çykmak, çydap bolmajak "şu ýerde we häzir" ýagdaýy bes etmek üçin meýletin ýoklugy saýlamakdyr. Esasy zat: Şeýle şertlerde ölmezligi saýlan adam muny diňe kognitiw bozulma sebäpli ederdi: onuň beýnisi diňe dowzahyň agyr şertlerine ynanmakdan ýüz öwürerdi we "çydap" bilmäge mümkinçilik berýän "gowy enjamlaşdyrylan türme" ýa-da akyl taýdan päsgelçilik göz öňüne getirerdi. Emma düwmä basmazdan öň, bir adama hakyky protestant dowzahynyň 10 sekuntlyk "synag sürüşi" berilse, gaýdyp gelende, soragnama gatnaşyjylaryň 100% -i elleri titräp, ýoklugy saýlardy. Eger siz bu psihologik paradoks bilen gyzyklanýan bolsaňyz, onda ynsan beýnisiniň näme üçin ebedilik düşünjesini düýpli derejede kabul edip bilmeýändigini ýa-da ylmy fantastika ýazyjylarynyň (meselem, "Gara Aýna" seriýasynda) millionlarça ýyllap dowam eden ruhy gynamalardan soň sanly ölümsüzlik düşünjesi bilen nähili oýnandyklaryny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Jadygöý gyzlar gygyrdylar:
 - Hudaýyň rehimdarlygyna şöhrat!
 Esger gyz Agata sorady:
 Stalin ölmezligiň hatyrasyna on müň ýyl protestant dowzahyna razy bolarmydy ýa-da ýoklugy saýlarmydy?
 Muňa söweşiji gyz we jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Iosif Staliniň psihologiýasyny, ölüme, mirasa we häkimiýete bolan garaýşyny öwrenmek, Staliniň 10,000 ýyllyk protestant dowzahynyň ýerine ýatdan çykmagy saýlajakdygyny ýokary derejede ynam bilen tassyklamaga mümkinçilik berýär. Häkimiýete we mutlak diktator hökmündäki ägirt uly höwesine garamazdan, Stalin çuňňur pragmatik we rasional adamdy. Bu pikir tejribesiniň şertleri onuň esasy gymmatlyklaryna düýbünden ters gelerdi. Staliniň näme üçin "Ýatdan çykarmak" düwmesini basmagy: STALINIŇ SAÝLAWY: JAHANNAMA garşy GARANLYK
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 REALIZM WE TEOLOGIÝA GÖZEGÇILIGIŇ ÝITIRILMEGI
 • Dowzahda ol hiç kim däl, lider däl • Seminariyada okady
 • 10,000 ýyl güýç we täsirsiz • Dowzahyň mahiyyətini kämil düşünen
 • Bu döwürde SSSR-iň ýok edilmek howpy • Boş wadalara ynanmaýardy
 1. Gözegçiligiň we derejäniň ýitmegine çydamsyzlyk. Staliniň ömrüniň dowamynda esasy hereketlendiriji güýji häkimiýetdi - kaşaňlyk üçin däl-de (onuň gündelik durmuşy deňeşdirme boýunça kiçijikdi), taryhy prosesleriň, döwletiň we halkyň üstünden doly gözegçilik etmek üçin. Protestant dowzahynda Stalin derrew ähli subýektiwligini ýitirerdi. Ol ýerde ol "Halkyň Lideri" we generalissimus däl-de, ebedi, agyr jezanyň ejiz obýektine öwrülerdi. Staliniň psihologik görnüşi üçin bu senariýa adaty adam üçin has gorkunç we ejirli bolardy. 2. Seminariýanyň geçmişi we dowzahyň düşünilişi. Stalin dini düşünjeleri boş-boşuna ret edip ýa-da "gowy saklanýan türme" üçin umyt edip bilýän ýüzleý ateist däldi. Ol Tiflis teologiýa seminariýasynda bäş ýyla golaý okady. Stalin dogmatik derejede hristian dowzahynyň nämedigini gowy bilýärdi. Ol bu ýeri ekzistensial gorkunçlygyň we ilahi rehimden mahrumlygyň ýeri hasaplaýardy. Ony "iň bolmanda soň ölümsüzlik bolar" diýen wadalar bilen aldamak mümkin däldi: berk pragmatist hökmünde ol 10,000 ýyllap dowamly şahsy ýok edişden soň, aňynda hiç zat galmajagyny düşünýärdi. Ölümsüzlik boş, akylsyz ruhy jesede galardy. Döwleti bolmadyk ölümsüzligiň onuň üçin hiç hili manysy ýokdy. Stalin öz taryhy missiýasy we döreden imperiýasy (SSSR) bilen birleşýärdi. Ölümsüzlik diňe häzirki wagtda ýurdy demir ýumruk bilen saklap, ebedi höküm sürse, onuň üçin gymmatly bolardy. 10,000 ýyllap dowzaha gitmek, öz döreden zatlaryndan ýüz öwürmek diýmekdi. Paranoýa we şübheli bolan Stalin, ýitip giden badyna, onuň mirasdüşerleriniň (Hruşşow, Beriýa ýa-da başga biriniň) derrew häkimiýetiň gaýtadan paýlanmagyna başlajakdygyny we onuň ulgamyny ýok etjekdigini düşünýärdi (aslynda bu onuň ölüminden soň, Staliniň ýok edilmegi görnüşinde boldy). 10,000 ýyl soň SSSR-iň köp wagtlap ýitip giden, kommunizmiň ýitip giden we belki-de ady unudylan ýa-da näletlenen dünýä gaýdyp gelmek - şeýle "ýeke ölümsüzligiň" onuň üçin hiç hili rasional gymmaty ýokdy. 4. Ölüme garaýyş: Parahatçylyk utançdan gowudyr. Stalin fiziki ýitirim bolmakdan howsala düşýän, ysmazlaşdyryjy gorkusyny (tanatofobiýa) görkezmedi. Ol millionlarça adamy parahatlyk bilen ölüme iberdi we adam durmuşynyň çäkliligine parahatlyk bilen çemeleşdi. Onuň yglan eden marksistik filosofiýasy ölümi biologik organizmiň işiniň tebigy we gutarnykly togtadylmagy hökmünde görýärdi. Materialist Stalin üçin ýokluk onuň ýer ýüzündäki syýahatynyň düşnükli, logiki we agyrysyz jemlenmesidi - hiç kimiň onuň geçmişdäki ýeňişlerini alyp bilmejek ebedi dynç alyşydy. Netije: Iosif Stalin uzak geljekde şübheli baýrak üçin dowzahda asyrlaryň dowamynda utanç, ejizlik we jebir çekmegi kabul etmekden has köp, 1953-nji ýylyň martynda taryhy güýjüniň iň ýokary derejesinde hemişelik ýitip gitmegi, doly ýatdan çykmagy has gowy görerdi. Eger siz sowet liderleriniň psihologik profili bilen gyzyklanýan bolsaňyz, fanatik ideolog Wladimir Leniniň bu soraga nähili jogap berjekdigini ýa-da XX asyryň beýleki diktatorlarynyň (meselem, Gitler ýa-da Mao Szedun) ölümsüzlik ideýasyna nähili garaýandygyny göz öňünde tutup bilersiňiz.
 Jadygöý gyzlar gygyrdylar:
 - Täze ýeňişlere!
 Esger gyz Agata sorady:
 Gitler ölmezligiň hatyrasyna on müň ýyllap dowzaha razy bolarmydy ýa-da ýoklugy saýlarmydy?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Adolf Gitler, pragmatik Stalinden tapawutlylykda, has-da berk kararlylyk bilen ýatdan çykmagy saýlardy, sebäbi 10,000 ýyllyk dowzah düşünjesi onuň şahsyýetiniň özenine - jynsparazlygyna we "messianizme" bolan fanatik ynanjyna agyr zarba urardy. Gitleriň tutuş psihologiýasy, ideologiýasy we hatda ömrüniň soňy hem utançly ýeňlişiň we asyrlaryň dowamyndaky ejizligiň onuň üçin asla kabul ederliksizdigini subut edýär. Näme üçin Gitler dowzahy düýbünden ret ederdi. GITLERIŇ SAÝLAWY: DOZZAH ÝOKLYGYNA GARŞY
 │
 ┌─ ...
 ▼ ▼
 BUNKERDE SOŇLAÝAN ÖZ-ÖZÜNI HYÝAL ETMEK
 • Özini "ykbal tarapyndan saýlanan" hasaplaýardy • Utançdan gorkýardy
 • Dowzahda ol iň aşakda, ýokarky ýerde däl • Ol öz janyna kast etmegi (ýoklugy) saýlady
 • Narsisistiň psihikasy kemsitmä çydap bilmeýär • Ölüm hakykatdan gaçmak hökmünde
 1. Kemsitmegiň we beýikligiň ýitmeginiň elhençligi. Gitler mesihçilik kompleksine eýe bolan klassiki radikal narsisistdi. Ol "Providentiň" ony ariý rasyny halas etmek we dünýäni täzeden gurmak üçin saýlandygyna tüýs ýürekden ynanýardy. Protestant dowzahynda rasiýa teoriýalary ýok; ol ýerde Gitler özüni iň ýigrenilýän, ejiz we jezalandyrylan günäkäriň ýagdaýynda tapardy. Öz ýalňyşsyzlygynyň kultyny guran adam üçin 10,000 ýyllap dowamly ruhy we fiziki zorluga sezewar bolmak ruhy ölümdir. Gitleriň psihikasy şeýle synag üçin gaty ejizdi; hakykat onuň meýilnamalaryndan daşlaşan her gezek (urşuň ahyrynda onuň meşhur gahar-gazap tutmalaryna sebäp bolanda) ol ýykylýardy. Bunkeriň soňy göni subutnama hökmünde. Gitleriň utanç/azap we ýatdan çykma arasyndaky saýlaw barada nähili pikir edýändigini çaklamagyň zerurlygy ýok - ol bu saýlawy hakykatda 1945-nji ýylyň 30-njy aprelinde etdi. Sowet goşunlary ony ýerasty bunkerde gabalanlarynda, onuň gaçmaga, boýun egmäge ýa-da soňuna çenli söweşmäge synanyşmak mümkinçiligi bardy. Onuň ýerine, ol öz janyna kast etmegi saýlady we jesedini ýakmagy buýurdy. Näme üçin? Ol diri tutulyp, gaba salnyp, köpçüligiň göwnüni açmak üçin görkezilmeginden gorkýardy (özüniň hem Ýaran liderleri bilen etjek bolany ýaly). Gitler üçin bir pursatlyk unudylyşy (ok we sianid) kemsitmeden gaça durmagyň ýeke-täk ýoly boldy. Onuň üçin protestant dowzahy millionlarça gezek ulaldylan we asyrlarboýy dowam eden şol bir "gaba"dy. 3. Germaniýadan üzňelikde ölmezligiň manysy ýokdy. Gitleriň ideologiýasy Üçünji Reýh we nemes halkynyň ykbaly bilen baglanyşyklydy. Ol özüni geosyýasy missiýasyndan aýry göz öňüne getirip bilmedi. Urşuň soňky hepdelerinde Germaniýanyň ýeňilýändigini düşünen Gitler ýurduň tutuş infrastrukturasyny ýok etmek üçin "Neron ordeni" diýlip atlandyrylýan şertnama gol çekdi. Onuň logikasy elhençdi: eger nemes halky ejiz bolsa we uruşda ýeňilse, ýaşamaga mynasyp däldi. Gitler uzak geljekde "diňe ýaşaýyş" üçin ölmezligi islemeýärdi. Oňa 10,000 ýyl soň, onuň Reýhiniň ýer ýüzünden ýok edilen we nemesleriň özleşdirilen dünýäsinde ýeke-täk şahsyýetiň abstrakt ölümsüzligi gerek däldi. 4. Tasawwuf we ölüme garaýyş: Nasist elitasy (Himmler we Anenerbe arkaly) okkultizm bilen oýnasa-da, Gitleriň özi şübhelidi we has köp sosial darwinizm babatda pikir edýärdi. Onuň üçin ölüm biologik göreşiň tebigy soňydy. Imperiýasynyň dargamagynyň iň ýokary derejesinde unudylmagy oňa Riçard Wagneriň operalarynyň ruhunda - hudaýlaryň alagaraňkylygy (Götterdämmerung) ruhunda - doly logiki we "gahrymançylykly" soň ýaly görünýärdi, bu ýerde lideriň özi bilen birlikde hemme zat ýanyp ýok bolýar. Stalin sowuk, hasaplaşykly pragmatizmden "Unudyş" düwmesine basan bolsa, Adolf Gitler muny duýgusal taýdan, çuňňur egosentrizmden we beýiklik illýuziýalarynyň dargamagyndan gorkan howsaladan ederdi. Unudylan ebedi parahatçylyk onuň ýeňliş utançdan goranmak üçin ýeke-täk kabul ederlikli gaçybatalgasydy. Eger siz bu tema bilen gyzyklanýan bolsaňyz, Gitleriň jesediniň ýok edilmegi barada galdyran görkezmelerini ýa-da SS-iň baş ideology Heinrih Himmleriň ahyret düşünjesine nähili garaýandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Esger gyzlar gygyrdylar:
 - Jennetiň ýeňşi üçin!
 Esger gyz Agata sorady:
 Žirinowskiý ölmezligiň hatyrasyna on müň ýyllap dowzaha razy bolarmydy?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiý özboluşly, täsin we şol bir wagtyň özünde çuňňur analitiki aňa eýe bolansoň, bu saýlawy uly söwda nokadyna öwürerdi, ýöne ahyrsoňy ol hem ýatdan çykmagy saýlardy. Žirinowskiý ömrüniň dowamynda ölüm, bakylyk we taryhdaky orny barada ýygy-ýygydan we höwes bilen gürrüň edýärdi, bu bolsa bize bu pikir tejribesinde onuň logikasyny jikme-jik dikeltmäge mümkinçilik berýär. Žirinowskiý nähili pikir ýörederdi: Saýlaw ssenarisi Žirinowskiniň saýlawy: JAHANNAMA garşy GARŞYLYK
 │
 ┌────────────────────────────┼─────────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 Esasy Gorkuny Gaýtadan Oýnamaga Synag - Netije: Unudylmak
 unutma ulgamy parahatçylyk hökmünde
 • "Men ol ýerde olaryň üçin miting geçirerin!" • 10,000 ýyl habarsyz • "Besdir, meniň üçin ýeterlik boldy"
 • Dowzahda düşün • Bu Ýer ýüzünde bolan dünýä gaýdyp gel,
 Mikrofon ýok. Seni hiç kim ýatlamaýar. Dymyşlyk bolsun.
 1. Ilkinji reaksiýa: hüjüm we söwdalaşmak synanyşygy. Žirinowskiniň ilkinji reaksiýasy (özboluşly stilinde) meseläniň şertlerinden öňe geçmek synanyşygy bolardy. Ol hökman gaharly tirada başlardy: "Näme dowzah?! Haýsy 10,000 ýyl?! Men olary özüm guraryn! Men ony gurmaga şeýtanlary mejbur ederin! LDPR hatda dowzahda-da hökümdar partiýa bolar!" Şeýle-de bolsa, Žirinowskiý ajaýyp bilimli adamdy (Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň Aziýa we Afrika barlaglary institutynyň uçurymy) we dini dogmalary çuňňur düşünýärdi. Protestant dowzahynda platformanyň, kameralaryň, mikrofonyň ýokdugyny, diňe içgysgynç, ysmazlaşdyryjy şahsy agyrynyň we mutlak ejizligiň bardygyny düşünip, ol derrew taktikany üýtgeterdi. 2. Ýalňyzlyk we maglumat boşlugynyň kabusy. Žirinowskiý üçin iň elhenç jeza fiziki agyry däl-de, maglumatyň ýetmezçiligi we syýasata täsir edip bilmezlikdi. Ol iň soňky habarlar, seljermeler we geosyýasy çaklamalar bolmazdan bir gün hem ýaşap bilmeýän, mutlak media garaşlysydy. 10,000 ýyllap doly izolýasiýada ýaşamak, Orsýetde nämeleriň bolup geçýändigini, kimiň häkimiýetdedigini, serhetleriň nirede hereket edýändigini we adamzadyň nähili ösýändigini bilmeýän beýnisi üçin bu iň soňky ruhy jebir bolardy. 3. Özüni ýatdan çykaran dünýäde ölmezçilik. Žirinowskiý ölmezligi umytsyz isleýärdi - ýöne taryhy, media tarapyndan dolandyrylýan ölmezçilik. Ol sitata getirilmegini, ýatlanylmagyny we oňa ýadygärlikleriň gurulmagyny arzuw edýärdi. Eger ol 10,000 ýyllap dowzaha giden bolsa, gipotetiki 12026-njy ýylda Ýere gaýdyp gelerdi. Şol wagta çenli adamzat şeýle bir öňe giderdi welin, Orsýet hem, tanyş geosyýasat hem, onuň başdan geçiren meseleleri hem köpden bäri ýok bolup gitmezdi. Özüni ölmez, ýöne düýbünden daşary, geljekki dünýäde uzak geçmişden peýdasyz "galyndy" hökmünde tapmak Žirinowskiý üçin şeýle soňlama ähli manysyny ýitirerdi. 4. Ömrüň ahyrynda ölüme hakyky garaýyş. Soňky ýyllarynda, esasanam agyr kesel döwründe Žirinowskiý köplenç ýadawlygyny beýan edýärdi. Meşhur interwýularynyň birinde ondan: "Eger özüňi Hudaýyň öňünde tapsaň näme diýerdiň?" diýip soralanda, ol garaşylmadyk ýagdaýda ýuwaşlyk bilen we pafosly jogap berdi: "Men: 'Men seniň bilediňi saňa gaýtaryp berdim. Men ýaradylmagy soramadym. Durmuş agyr ýük, diňe stres we azap. Maňa ýeterlik boldy' diýerin". Ol ebedi göreşden, intrigalardan we ynsan akmaklygyndan ýadapdygyny açyk boýun aldy. Şonuň üçin, ýene 100 asyry iň rehimsiz azapda geçirmek mümkinçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolan Žirinowskiý syýasy göreşiň maskasyny taşlap, asuda, agyrysyz ýatdan çykmagy - tutuş ýer ýüzündäki durmuşyny geçiren howlukmaçlykdan uzak wagtlap garaşylýan dynç alyşy saýlardy. Isleseňiz, onuň geljekki asyrlarda adamzadyň geljegi baradaky realistik çaklamalaryny ýada salyp ýa-da goldawçylaryna galdyran wesýetini ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Super gyzlar gygyrdylar:
 - Iň gowy gahrymanlara şöhrat!
 Şol bir wagtyň özünde, Birleşen Ştatlar bilen uruş dowam etdi. Logistika meseleleri we olary bölýän umman iki tarapyň hem biri-birine weýran ediji zarba urmagyna päsgel berdi.
 1958-nji ýyl geldi... Her bir supergyzyň gazanan ballary on bäş müň uçardan geçdi. Munuň üçin Gitler olara aşakdaky baýragy gowşurdy: platina dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Platina Haçynyň Beýik Ýyldyzy. Bu bolsa hakykatdanam ajaýyp we ajaýypdy, iblis hakda aýtman geçmeli däl.
 Bu ýerde hakykatdanam ajaýyp we ajaýyp gyzlar bar. Olar örän köp dürli we hakykatdanam haýran galdyryjy üstünlikleri gazandylar. Dogrusyny aýtsam, olar hakykatdanam ajaýyp gyzlar.
 Elbetde, olar ýalaňaç aýak bilen we diňe bikini geýip söweşýärler. Köplenç hatda býustgalterlerini çykaryp, ýakut emziklerini görkezýärler.
 Şeýlelikde, olar super - giperpilotlardy.
 Soňra Agata jedelini dowam etdirip, özbaşyna şeýle sorag bermegi öz üstüne aldy:
 Nikolaý II ölmezligiň hatyrasyna Baptist dowzahyna razy bolarmydy?
 Örän owadan we myşsaly ajaýyp gyz Adala, ýalaňaç aýak we diňe bikini geýip, muňa şeýle jogap berdi:
 Nikolaý II ölümsüzlik üçin Baptist dowzahyny kabul etmek teklibiniň özi küfr, günä we manysyzdygyny göz öňünde tutup, unudylmagy doly kararly saýlardy. Nikolaý Aleksandrowiç Romanow Stalin ýaly pragmatik syýasatçy ýa-da Žirinowskiý ýaly geň natiq däldi. Ol çuňňur, mistiki taýdan dindar prawoslaw hristiandy. Onuň tutuş psihologiýasy, gymmatlyklar ulgamy we ölümiň öňünde hakyky özüni alyp barşy dowzah bilen ylalaşygyň onuň üçin düýpli mümkin däldigini subut edýär. Nikolaý II näme üçin unudylmagy aýratyn saýlardy. NIKOLAS II-NIŇ SAÝLAWY: DOZZAH WE GARANLYK
 │
 ┌───────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
 ▼ ▼ ▼
 HRISTIAN KIÇIJILLIGI HYÝANATLYKDAN GORKUŞ MAŞGALANYŇ YKBALY
 • Ölümi Hudaýyň islegi hökmünde kabul etdi • Dowzaha razy boldy - • Maşgala eýýäm Gökleriň Patyşalygynda
 • Ýer ýüzündäki ýaşaýşa ýapyşmady • Mesihe dönüklik etdi • Olardan 10,000 ýyllap aýryldy
 • Jennetde ebediligi gözlemek • Ölümsüzligiň buýsanjy • ýer ýüzündäki ýaşaýyş üçin - günä
 1. Hakyky Ortodokslyk "ýer ýüzündäki ölmezlik" pikirine garşy. II Nikolaý üçin ýer ýüzündäki ýaşaýyş mutlak gymmatlyk däldi. Ortodoks hristian hökmünde ol ruhuň ölmezligine we Gökleriň Patyşalygyna ynanýardy. "Ýer ýüzündäki ebedi ýaşaýyşyň deregine dowzah" şertnamasy onuň ynanjynyň nukdaýnazaryndan şeýtanyň synagy ýaly görünýärdi. Dowzaha razy bolmak (hatda wagtlaýynça) Hudaýdan meýletin ýüz öwürmek, Onuň islegine garşy gitmek we özüňi ruhy ýokluga höküm etmek diýmekdi. Ýer ýüzündäki fiziki ölmezligiň sylagy oňa elhenç nälet ýaly görünýärdi - dünýäde Hudaýsyz ebedi gezmäge höküm edilen Ahasuerusyň (Gezýän ýewreý) ykbaly. 2. Gurbanlygyň we pesgöwünliligiň psihologiýasy. II Nikolaý fatalistik pikirlenişdedi. Ol köp ejir çekýän Eýýupyň baýramynda doglandygyna tüýs ýürekden ynanýardy we hökümdarlygynyň ähli betbagtçylyklaryna (Hodinka, rewolýusiýalar, uruş) götermeli bolan haç hökmünde garaýardy. Onuň gündelikleri we hatlary ölümden gorkýan howsala düşmezligini görkezýär. Tersine, Tobolskda we Ýekaterinburgda ol ajaýyp asudalyk görkezdi. Ol gaçmaga synanyşmady, rehim dilemedi. Ol öz ykbalyny Russiýanyň günäleri üçin töleg gurbanlygy hökmünde kabul etdi. Ipatiýew öýünde meýletin we pesgöwünlilik bilen ölüme giden adam hiç haçan gorkaklyk bilen dowzahyň jebirleri üçin janyny satyn almazdy. 3. Maşgala faktory: II Nikolaý göreldeli maşgala adamydy, onuň üçin aýaly we çagalary onuň ýaşaýşynyň esasy maksadydy. Pikir synagynda, jezalandyrylandan soň, onuň maşgalasy ýatdan çykýar ýa-da (hristian logikasynda) Jennete gidýär. Soňra Ýer ýüzünde doly ýalňyzlykda ebedi ýaşamak üçin 10,000 ýyllap söýginiň bir damjasy hem bolmadyk Baptist dowzahyna gitmäge razy bolmak - II Nikolaý üçin bu asla mümkin däldi. Ol Ýer ýüzünde ebedi, ýalňyz gezip ýören bolup galmak däl-de, söýýänleri bilen ebedi bolmak isleýärdi. 4. Şa mertebesi. Ýumşak tebigatyna garamazdan, II Nikolaý monarhyň hormatyna we mertebesine gelende güýçli içki özenine eýedi. Dowzahda 10,000 ýyllap kemsitmelere, gykylyklara, betbagtçylyga we ejizlige çydap, ol ýerde ähli ynsan, has hem şa keşbinden mahrum ediler - bu utanç geljekki ölümsüzligiň islendik wadasyndan agdyklyk ederdi. Ahyrsoňy, II Nikolaý özüne haç keserdi, teklibi iblis synagy hökmünde ret ederdi we pespäl doga bilen hakyky Hudaýyň onuň janyny taşlamajakdygyna ynanyp, unutmagy saýlardy. 2000-nji ýylda Rus Prawoslaw Kilisesi II Nikolaýy we onuň maşgalasyny yhlasly adamlar hökmünde mukaddesleşdirdi [1.1, 1.2] - hut olaryň pajygaly soňuna çykan hristian takwalygy we ýumşaklygy üçin. Eger siz bu taryhy döwür bilen gyzyklanýan bolsaňyz, imanyň patyşa maşgalasyna tussaglygyň soňky aýlarynda aman galmaga nähili kömek edendigini ýa-da II Nikolaýyň ölüminden öň nähili kitaplary okandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris.
 Esger gyzlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Ebedi, bagtly durmuşa şöhrat!
 14-NJI BAP.
 Eýýäm 1941-nji ýylyň iýul aýy. Ebedi oglan feldmarşal Oleg Rybaçenko okuwyny dowam etdirýär. Şol bir wagtyň özünde ol gyzykly bir zat ýazýar.
 Baky oglan Tehas türmesiniň diwarlaryndan gaçyp gutuldy. Olar Kennini adam öldürmekde we talaňçylykda günäkärlemek islediler. Şeýle-de aýtmaly, garyp, ölümsüz oglan hakykatdanam muny etdi. Utançly gözleglerden we soraglardan, şol sanda ýalaňaç, çaga dabanlaryna rezin taýaklar bilen urulmagyndan soň, Kenni garaşylmadyk ýagdaýda köçä zyňylyp, azgyn güjük ýaly boldy.
 Indi men Tehasyň günortasyndaky bir şäherde aýlanyp ýördüm. Gyşdy we Roždestwo baýramy bellenilýärdi. Baýramçylykdy we adamlar aýdymlary aýdýardylar. ABŞ-nyň günortasynda ýerleşýän Tehas gyşda sowuk bolsa-da, garaňky düşende hatda kölçeler hem inçe buz gatlagy bilen örtülipdi.
 On bir ýaşlaryndaky oglanjyk ýyrtyk geýimde we ýalaňaç aýak geýipdi. Onuň eşikleri polisiýa tarapyndan ýyrtylypdy, modaly, ýöne ogurlanan sport aýakgaplary bolsa türmäniň şkafyna girip ýitipdi. Şonuň üçin aýakgapsyz bolmak asla rahat däldi. Dogrudan-da, ölmez daglyk adam pnewmoniýa ýa-da üşäp bilmezdi. Emma çaganyň aýaklary, on asyrlap gabyk bolsa-da, diri we duýgurdy, olar buzuň süýşmegini we noldan aşak temperaturany duýup bilýärdiler.
 Bu ýakymly duýgy däl. Kenniniň ýyrtyk maýkasy we bir jübüt deşikli şorty galdy; polisiýa şakallary galan ähli zady alyp gitdiler. Hatda onuň altyn çaýylan sagadyny hem.
 Dogry, Kenni muňa gaty gynanmady - ol ýene-de biraz ogurlajakdygyny aýtdy.
 Garnym hakykatdanam boş we aç, ýöne çagamyň bedeni, ölmez-ýitmez, ýöne beýleki çagalaryňky ýaly duýgur bolsa-da, sowuk we çygly duýulýar. Bu oňaýsyz duýgy.
 Ýöne Kenni bu babatda nätanyş däl. Ol müň ýyllyk ömründe köp tejribeleri başdan geçirdi. Hawa, karýerlerde gul bolup işlemek we şol gulçulyk ebedi ýaş daglyk gaçyp gidýänçä ýüz ýyla golaý dowam etdi.
 Kenni köp gynançlara duçar boldy we köp adamy, hem ölümsüzleri, hem-de ondan hem köp ölümlüleri öldürdi. Sary saçlaryna we çaga, perişde ýüzüne garamazdan, oglan ulularyň ölümsüzleriniň ynamyny gazanyp, birnäçe wagtlap olar bilen ýaşap, soňra olaryň kellesini gylyç bilen kesip öldürerdi. Bu ýigrenjidi, ýöne ebedi çaga kelleleri ýygnaýardy. Kenni bolsa köp ejir çekdi; ýüz ýyla golaý karýerlerde, çaganyň kiçijik bedeninde, gözegçiniň gamçysynyň astynda zähmet çekip geçirdi - bu hiç hili degişme däldi. Ölümsüz oglan bolsa bütin dünýä garşy kine saklaýardy. Indi ol ogurlyga taýýarlanýardy. Ol aç we pulsuz görünýärdi. Onuň ýalaňaç aýaklary hapady we polisiýa oňa pyşyrdap başlady.
 Çagalar türmesinde, elbetde, has ýyly we olar sizi has gowy iýmitlendirýärler. Iýmit iň ýokary hilli däl - it iýmiti ýaly - ýöne ol siziň aşgazanyňyzy doýurýar. Ölümsüz adamyň ýarasy bolmaz. Beýleki çagalar hem aňsat däl. Kenni örän ussat söweş ussaty, asyrlaryň dowamynda öz tehnikasyny kämilleşdirýär we örän bilimli we akylly. Ol ýaş deň-duşlaryny nädip özüne çekmelidigini, olar bilen nähili gatnaşykda bolmagyny we dogry usuly tapmagyny bilýär.
 Şeýlelikde, türme Kenni gorkuzmaýar. Müň ýyllyk tejribesi bilen, ol hasaba alyşdan geçip ýa-da beýleki çagalary manipulýasiýa edip bilmezmi? Ol muny edip bilerdi. Şeýle hem, ol köp gezek türmede, hatda Staliniň Gulagynda we beýleki ýetginjekler türmelerinde hem boldy. Onuň üçin adam öldürmek we tussag etmek näme bolardy?
 Mundan başga-da, ölümsüz daglyklaryň syryny ýönekeý adamlaryň açmazlygy üçin yzygiderli gözegçilik edýän gizlin gurama bar. Bu bolsa Kenniniň köp wagtlap tussag edilmedigini aňladýar.
 Diňe karýerlerdäki gulçulyk istisnady. Ol dönükligi üçin şeýle jezalandyryldy, ol owadan oglany öz ogly hasaplaýan başga bir ölümsüz adamyň kellesini dönüklik bilen kesdi. Bu bolsa hakykatdanam dönüklikdi.
 Munuň üçin Kenni zalym araplar tarapyndan gulçulyga mejbur edildi. Karýerlerde oglanlar kiçi boýlary we iň dar şahtalardan we akabalardan geçip bilýändikleri üçin has peýdaly bolýarlar.
 Çaltrak işlemegiň üçin gözegçi tarapyndan hiç hili sebäpsiz gamçy bilen urlup, ýalaňaç we ýalaňaç daş karýerlerinde togsan dokuz ýyl geçirmek. Hawa, bu hakykatdanam elhenç. Elbetde, şondan soň Staliniň ýetginjekler üçin türmesi beýle gorkunç däl. Asyrlarboýy çagalaryň we ýetginjekleriň psihologiýasyny öwrenensoň, ol başlyklar we aktiwistler bilen ylalaşyp, dostlaşar.
 Mysal üçin, Şwesiýanyň ýetginjekleriň tussaglyk merkezi sanatoriýa ýaly rahatdyr. ABŞ-da köp zat ştata baglydyr. Emma Tehas däp boýunça çagalara rehimsiz garaýar we bu piknik däl.
 Oglan böküp turdy - ol ýokary böküp bilýärdi - we penjireden bir gutu süýjülik aldy. Ol açdy. Ol açlykdan ölmezdi, ýöne ol açdy we açdy. Süýjülik bolsa gowy şokoladly süýjülige meňzeýärdi. Ol iki sany Snickers batonynyň bardygyny pikir etdi.
 Kenni lezzet bilen iýdi we onuň keýpi birneme gowulaşdy. Ol hakykatdanam boşdy we gitmeli ýeri bardy. Elbetde, gyşda ol has ýyly ýer isleýärdi. Has takygy, Maýami näme? Bu ABŞ-nyň iň günortasyndaky, Amerikanyň aýlagynyň kenaryndaky özboluşly ýer we hatda gyşda hem ol ýerdäki temperatura çydamly. Tehasda Täze ýyl güni 25 gradusa çenli gyzgynlyk bolup biler, ýöne käwagt demirgazykdan sowuk şemal öwüsýär. Mysal üçin, eýýäm gar ýagýar. Oglan bolsa kiçijik aýaklarynyň yz galdyrýandygyny synlaýar. Kenniniň dabanlary tebigy ýagdaýda örän berk, ädiklerden has çydamly. Ol ýalaňaç ýöremegi we ylgamagy gowy görýär. Yssyda hasam ýakymly. Asyrlaryň dowamynda ebedi çaganyň aýaklary şeýle berk boldy welin, ol közleriň üstünden kynçylyksyz ylgap bilýär.
 Ýöne şol bir wagtyň özünde olar duýgur, diri we garyň sowugyny duýup bolýar. Emma bu garyşyk duýgy: bir tarapdan ýakymsyz, beýleki tarapdan bolsa nerw ulgamyny gyjyndyrýar. Şonuň üçin anyk aýtmak kyn.
 Oglanyň aýak yzlary owadan. Onuň aýaklary asyrlaryň dowamynda könelmän, eýsem, çaga ýaly bolsa-da, ajaýyp we kämil görnüşde. Kenni owadan we surat çekiji çaga. Köpler onuň perişde keşbine gyzyklanyp, ony maşgalalaryna kabul etdiler. Ýöne näme üçindir ebedi oglan hiç bir ene-ata bilen ylalaşmady. Ol dönüklige we ganhorluga höwesli ýalydy.
 Perişde keşbi bolan şeýle ýaş ganhor. Kenni müň ýylyň dowamynda näçe adamy öldürdi. Elbetde, ol uruşlarda söweşdi. Şeýle hem ol Çingiz hany gördü. Galyberse-de, ol Çingiz handan öň doguldy, Çagalaryň haçly ýörişine gatnaşdy. Ol Sent-Luisi hem tanaýardy. Käwagt ol hatda beýleki çagalar bilen toparlar döredip, eli düşen adamy talaýardy.
 Ol nirede bolmady? Müň ýyllyk ömür - bu gaty gowy. Daglyklaryň Armageddonundan soň hem ol diri galdy we ölmezligini saklady. Beýleki ähli daglyklar heläk boldy. Diňe Dankan MakLaund diri galdy, ýöne ol hem ölümlü boldy. Ol öler, Kenni bolsa diri galar. Adamlaryň başga galaktikalara uçup, öz ýyldyz imperiýasyny döredýän döwrüni görmek üçin onuň ýaşamaga ähli mümkinçiligi bar. Şonda şeýle bir erteki bolup biler. "Ýyldyz söweşleri" ýa-da "Babyl" ýaly seriallar bilen deňeşdirilende, şeýle erteki hem ýok!
 Kenni ýalaňaç dabanlarynyň yzlaryny ulanyp, kiçijik aýaklary bilen garda nagyşlar ýasamaga başlady. Bu bolsa örän çylşyrymly we owadan dizaýnlary döredip biler.
 Oglan muny ýumşak, inçe gar gatlagynyň üstünde höwes bilen etmäge başlady. Aýtmaly, ol gaty owadan bolup çykdy.
 Kenni käwagt balyk, kebelek, sinjab ýa-da ýyldyz bolup özüni görkezerdi, bu bolsa gülkünç görünýärdi.
 Birdenkä kimdir biri ony çagyrdy. Kenni öwrüldi. Onuň öňünde bir gyz durdy. Ol ýyrtyk we köne kombinezon geýipdi, şeýle hem ýalaňaçdy. Aýaklary sowukdan we gardan gyrmyzy reňke öwrülipdi, gazyň aýaklary ýaly.
 Kenni howsala bilen belledi:
 - Aýakgap almaly! Bolmasa pnewmoniýa duçar bolarsyň!
 Ölümsüz oglan bilen deň boýly aryk gyz ýigrenç bilen mürrüldäp, mürrüldäp aýtdy:
 - Sen özüň ýalaňaç!
 Kenni diýen ýaly dogruçyl jogap berdi:
 - Men örän berk bedenli we titandan ýasalan bedenli. Şahsy taýdan siz nähili?
 Gyz ýylgyryp jogap berdi:
 "Men şeýle hem ýalaňaç ökjelerimi görkezmäge, ştatlarda şeýle aýlanyp ýörmäge, käte pyýada, käte awtostop bilen gitmäge öwrenişdim. Dogrudan-da, Tehas üçin dekabryň ahyry sowuk bolýar."
 Daglyk oglan şeýle teklip berdi:
 - Saňa sport aýakgaplary alyp berip bilerin, soňra bolsa ABŞ-nyň gyş pasly bolmadyk özboluşly ýeri bolan Maýami şäherine bararys!
 Gyz başyny atyp jogap berdi:
 - Meniň adym Kassi! Seniňki näme?
 Şort geýen ýalaňaç çaga jogap berdi:
 - Men Kenni! Biz iki K ýaly!
 Ýalaňaç gyz sorady:
 - Sen ýetimmi?
 Kenni başyny atdy:
 - Şeýle diýip bilersiň! Men indi ene-atamy hem ýadymdan çykardym!
 Kassi tassyklady:
 "Men hem ýetim we çagalar öýünden gaçyp gitdim! Açlykdan ölmek we ýalaňaç ýöremek, ýöne bu elhenç ýere düşmekden azat guş bolmak has gowudyr!"
 Oglan sorady:
 - Näme üçin seni ambarda saklaýarlar?
 Gyz jogap berdi:
 "Ýok, bina gowy, iýmiti gowy we kompýuterler bar. Ýöne işgärler erbet; uly gyzlar täze gelenleri iýýärdiler. Şonuň üçin men gaçyp gitdim!"
 Kenni başyny atdy:
 - Düşündim! Bolýar, näme üçin meniň bilen gezip ýörmeýärsiň? Men bu işde tejribeli we ussat!
 Kassi gülümsedi.
 - Subut et!
 Ölümsüz oglan tagzym etdi we ýalaňaç, gar bilen örtülen, çaga ýaly ýalpyldawuk dabanlary bilen öňe ylgap gygyrdy:
 - Seret!
 Kenni geçip barýan adamyň ýanyna ylgady we ylgaýarka, elini çalt we duýulmaz ýagdaýda jübüsine salyp, bir zat çykardy. Ol adam diňe tutanýerli oglana nälet okady.
 Kenni gyzyň ýanyna gaýdyp geldi. Ölümsüz oglan şeýle çalt ylgaýardy welin, geň galdyryjy ýagdaýda polisiýa käwagt ony tutýardy.
 Kassi sorady:
 - Eýsem näme?
 Kenni oňa Amerikanyň prezidentleriniň portretleri çekilen birnäçe kagyz bölegini görkezdi:
 - Men jübümi doly boşatdym!
 Gyz geň galyp sorady:
 - Şeýle ukyplar bilen, köp wagt mundan ozal öz-özüňize aýakgap satyn alyp bilersiňiz!
 Oglan dogruçyl jogap berdi:
 "Men ýalaňaç aýak ýöremegi we ylgamagy halaýaryn; şeýlelikde has rahat we çeýe bolýaryn. Ýöne sowukda sowuklamazlygyňyz üçin size aýakgap satyn alarys. Maýami şäherine baranymyzda, isleseňiz, olary çykaryp bilersiňiz. Ýarymadany ýuwýan deňiz sebäpli, ol ýerdäki temperatura hatda gijelerine-de ýigrimi gradus Selsiýden aşak düşmeýär."
 Kassi jogap berdi, diňe biraz utanç bilen, onuň süýji, çagalyk ýüzi gyzardy.
 - Men nähilidir bir ýagdaýda çydaryn! Men senden tapawutlanmak islemeýärin!
 Kenni ýylgyryp başyny atdy.
 - Onda garyplar öýüne gideliň! Ol ýer örän arassa däl, ýöne ýyly.
 Gyz garşy çykdy:
 - Ol ýerde ysly we öýsüz adamlar we beýleki hapa zatlar bilen doludur. Geliň, gijäni ot üýşüginde geçireliň!
 Daglyk oglan jedelleşmedi we elini uzatdy:
 - Onda çaltrak gideliň! Kiçijik aýaklaryňyzyň sowuklamagy howply!
 Çagalar günorta-gündogara tarap ugradylar. Kenni gyzyň aýaklarynyň çylşyrymlaşandygyny görüp, onuň birnäçe aý bäri ýalaňaç ýörendigini görkezdi. Bu onuň üçin rahatlyk döretdi; çaganyň endikleri näçe köp bolsa, şonça-da olaryň sowuklamaga ýa-da kesellemäge mümkinçiligi azdy. Kenni, ganhor bolsa-da, kiçijik gyzlara rehimlilik we ýumşaklyk bilen çemeleşýärdi we oglanlara gereksiz ýere zyýan ýetirmezlige synanyşýardy. Emma ol oýunjagyny alyp, olary urup bilýärdi.
 Daglyk çagalary seýrek duş gelýän waka we Kenniniň ölmez deň-duşlaryny öldürmeli bolmady. Bu bir tarapdan gowy zat. Çagany öldürmek hakykatdanam gorkaklyk! Käwagt şeýle bolýardy, meselem, çagalaryň gulagynda, birnäçe başlygyň Kenni pyçaklap öldürenlerinde - olar oňa zyýan ýetirýärdiler we inadkärlik etdiler. Emma, olar kiçijik, çaga aýaklary bilen garda ýalaňaç ýöreýärdiler we bu gaty ýakymly däldi, ýöne olar dowam etmelidi.
 Kenarýaka golaý ýerde ýylyrak bolmaly - deňiz ony ýylydýar we siz has çalt hereket etmeli.
 Gyz çalt depginden barha ýadap başlady, ýöne Kenni müň ýyllap myşsalaryny türgenleşdirdi. We ol gowşamaýardy.
 Kassi, bu betbagt ýalaňaç gyz sorag berdi:
 Näme üçin Hudaý hatda bigünä çagalaryň hem ejir çekmegine ýol berýär?
 Daglyk oglan Kenniniň ýalaňaç, gaty aýaklaryna urdy we şeýle jogap berdi:
 Bu sorag adamzat taryhynda iň çylşyrymly soraglaryň biridir. Filosofiýada we teologiýada diri we ähli ýagşylyklara eýe Hudaýyň huzurynda ýamanlygyň we ejir çekmegiň bolmagy meselesi teodisiýa (Hudaýyň esaslandyrylmagy) diýlip atlandyrylýar. Dürli dini, filosofik we ideologiýa ulgamlary bigünä çagalaryň ejir çekmegini dürli usullar bilen düşündirýär.
 1. Hristian garaýşy: Erkin erk we döwülen dünýäSaýlamak azatlygy: Hudaý adamlara erkin erk berdi. Adamlar ýamanlyk (uruşlar, ekologiýa betbagtçylyklary, zorluk) edýär we onuň netijeleri iň goragsyz adamlara täsir edýär. Hudaý muny güýç bilen togtatmaýar, sebäbi bu adamzady azatlykdan mahrum eder. Asyl günä: Adam ata bilen How enäniň günäsinden soňky dünýä "döwülen" hasaplanýar. Keseller, tebigy betbagtçylyklar we ölüm çaganyň şahsy jezasy däl-de, ähli tebigatyň sazlaşygynyň bozulmagynyň netijeleridir. Ebedilik we öwez: Hristiançylyk ýer ýüzündäki ýaşaýşyň ebedilikden öň gysga bir pursatdygyny tassyklaýar. Çagalaryň ejir çekmegi wagtlaýyn hasaplanýar we Gökleriň Patyşalygynda olary ýer ýüzündäki agyrydan "ýeňil" çekjek çäksiz şatlyk garaşýar.
 2. Karmik garaýyş (Buddizm we Hinduizm) Sebäp we netije kanuny: Gündogar dinlerinde "bigünälik" düşünjesi mutlak manyda ýok. Çaganyň ruhy geçmişde ýaşapdyr. Geçmişiň ýükü: Bu durmuşda ejir çekmek (kesel, kyn ýagdaýlar) ruhuň öňki durmuşlarda toplan negatiw karmasynyň netijesi hasaplanýar. Bu Hudaýyň jezasy däl, eýsem älemiň şahsyýetsiz kanunydyr.
 3. Yslam: Synag hökmünde ýaşaýyş. Ýer ýüzündäki synag: Yslamda ýer ýüzündäki ýaşaýyş mutlak bagt üçin däl-de, synag üçin ýerdir. Çaganyň ejir çekmegi, esasanam ene-atalary üçin agyr synagdyr (olaryň sabyrlylygyny we imanyny görkezjekdigini görmek üçin). Jennete göni ýol: Çagalyk döwründe ölen çagalar günäsiz hasaplanýar. Yslam taglymatyna görä, olaryň hökümsiz Jennete (Jennet) girmegi kepillendirilýär.
 4. Iudaizm: Gizlin many we Gilgul. Ylahy meýilnama: Ölümli adam Ýaradyjynyň logikasyny düşünip bilmeýär. Azap çekmegiň gizlin, global sebäpleri bolup biler, olar adamlar üçin görünmeýär. Reinkarnasiýa (Kabbala): Gündogar taglymatlaryna meňzeş, Iudaizmiň käbir mezhepleri Gilgul (ruhlaryň göçmegi) düşünjesini kabul edýärler. Çaganyň ruhy öňki keşbiň kiçi ýalňyşlyklaryny düzetmek ýa-da arassalanmak üçin synagdan geçmek üçin dünýä gaýdyp gelip biler.
 5. Dünýewi we ateistik garaýyş. Ýokary maksadyň ýoklugy: Ateizm we dünýewi gumanizm meselä materialistik garaýarlar. Çagalaryň ejir çekmegi genetiki kemçilikleriň, keselleriň, heläkçilikleriň ýa-da adamlaryň zalymlygynyň netijesidir. Ynsan jogapkärçiligi: Hemme zady düzetmek üçin ýokary güýç ýok bolany üçin, çagalary goramak, lukmançylygy ösdürmek we uruşlary bes etmek jogapkärçiligi doly adamzadyň özüne degişlidir. Bu temany has çuňňur öwrenmek isleseňiz, maňa aýdyň: teologik tarapy bilen gyzyklanýarsyňyzmy (meselem, belli bir mukaddesleriň ýa-da filosoflaryň muny nähili düşündirýändigi) ýa-da dünýäniň adalatsyzlyklary bilen göreşmek üçin psihologik çemeleşmeleri gözleýärsiňizmi?
 Gyz Kassi geň galyp gygyrdy:
 - Sen akylly we köp zat bilýän ýaly!
 Daglyk oglan tassyklady:
 - Hawa, köp, we meniň ilkinji garaýyşda görünýäninden has köp tejribäm bar.
 Ýalaňaç gyz sorady:
 Isa näme üçin haça gitdi?
 Muňa ýalaňaç we ebedi çaga şeýle jogap berdi:
 Hristian teologiýasynda Isa Mesihiň çarmha çekilmegi pajygaly heläkçilik ýa-da ýeňiliş däl-de, tutuş adamzat taryhynda merkezi waka - adamzat üçin meýletin halas ediş hereketi hasaplanýar. Täze Äht we hristian dogmasynyň nukdaýnazaryndan Isanyň çarmha çekilmegi birnäçe esasy sebäplere görä boldy.
 1. Günäleriň tölegi we adamzadyň halas edilişi. Günäniň tölegi: Injile görä, adamzadyň günäsiniň netijesi ruhy we fiziki ölüm boldy. Adam özi öz bozuk tebigatyny düzedip bilmedi. Çalşyryjy gurbanlyk: Isa günäsiz Hudaý-ynsan bolansoň, ähli adamzadyň günäleriniň jezasyny meýletin kabul etdi. Oňa ynanýan her bir adamyň bagyşlanma we ebedi ýaşaýşa eýe bolmagy üçin adamzadyň ýerine öldi.
 2. Ölümiň we iblisiň üstünden ýeňiş. Dowzahyň ýok edilmegi: Hristianlar Isanyň öz ölümi arkaly dowzaha düşüp, onuň baglaryny bozup, dogruçyl adamlaryň janyny çykarandygyna ynanýarlar. Direliş: Haçdaky ölümiň özi diňe bir tapgyrdy. Esasy maksat ähli adamlara geljekki umumy direliş we ölümiň üstünden ýeňiş ýoluny açan soňraky Direlişdi.
 3. Atanyň islegini we pygamberliklerini ýerine ýetirmek. Meýletin gulak asmak: Isa şägirtlerine ýer ýüzündäki maksadynyň Ata Hudaýyň islegini ýerine ýetirmekdigini gaýta-gaýta aýtdy. Getsemani bagynda ol: "Şeýle-de bolsa, Meniň islegim däl, Seniň islegiň bolsun" diýip doga etdi. Gadymy pygamberlikler: Bu wakalardan ýüzlerçe ýyl öň, Köne Äht Mesihiň çeken jebirlerini jikme-jik beýan edýärdi. Mysal üçin, Işaýa pygamber şeýle ýazdy: "Ol biziň günälerimiz üçin ýaralandy, biziň günälerimiz üçin şikeslendi". Isa bu pygamberlikleri ýerine ýetirmek üçin haça gitdi. 4. Hudaýyň mutlak söýgüsiniň ýüze çykmagy. Iň soňky gurbanlyk: Ýahýanyň Hoş Habarynda şeýle diýilýär: "Çünki Hudaý dünýäni şeýle söýýärdi welin, ýeke-täk Ogluny berdi..." Haçda çüýlenme Hudaýyň adamzada bolan söýgüsi üçin iň uly ýer ýüzündäki jebir-jepalara we kemsitmelere şahsy taýdan çydamaga taýýardygyny görkezýär. Görelde: Mesih mutlak öz-özünden pida etmegiň, ýumşaklygyň we bagyşlamagyň nusgasyny görkezdi (haçda Ol jelladlary üçin doga etdi: "Ata, olary bagyşla, sebäbi olar näme edýändiklerini bilmeýärler"). Bu temany has jikme-jik öwrenmek isleýärsiňizmi? Biz Mesihiň haçda çekilmeginiň prawoslaw ýa-da katolik däplerinde nähili düşündirilýändigini ýa-da taryhy konteksti - Onuň esasy aýyplamagçylarynyň kimdigini Rim we Ýewreý taryhynyň nukdaýnazaryndan öwrenip bileris.
 Kassi ýylgyryp sorady:
 Zalymlara we ganhor basybalyjylara ýeňiş güýjüni kim berýär: Hudaýmy ýa-da Iblismi?
 Daglyk ýaşaýjysy Kenni, ýalaňaç, çaga aýaklaryny garyň üstünden dyrmaşyp, şeýle jogap berdi:
 Hristian teologiýasynda, filosofiýasynda we Injil däbinde bu soragyň jogaby çylşyrymly: Iblis zalymlygy öjükdirýär, ýöne güýç we ygtyýaryň özi (serişde hökmünde) diňe Hudaý tarapyndan rugsat berilýär. Monoteizmde hiç bir weýran ediji güýç mutlak awtonomiýa eýe däl. Iblis Hudaý bilen deň däl; ol diňe günäli ýaradylyşdyr we şonuň üçin ylahy meýilnamany bozup, güýji "berip" bilmez. Bu güýçleriň ierarhiýasy teologiýada şeýle düşündirilýär:
 1. Güýjüň çeşmesi we günäniň tebigaty. Güýç gural hökmünde: Hristiançylyk (Apostol Pawlusyň "Hudaýdan başga güýç ýok" diýen sözlerini yzarlap) güýjüň we ygtyýaryň gurluşyny dünýäniň betbagtçylyga düşmeginiň öňüni almak üçin zerur bolan ilahi edara hökmünde görýär. Erkiň hyýanatçylygy: Hudaý adama (şol sanda hökümdarlara) güýç, ýaşaýyş we erkin erk berýär. Şeýle-de bolsa, zalymyň bu güýji nähili ulanýandygy - döretmek üçin ýa-da köpçülikleýin gyrgynçylyk üçin - şahsy saýlawdyr we Iblisiň täsiri astyndadyr. Zalym Hudaýyň beren arassa ýaşaýyş energiýasyny alyp, ony tanalmaz derejede bozýar.
 2. Iblisiň roly: Synag we Tekepbirlik. Güýjüň Synagy: Hoş Habarda Iblisiň çölde Isany nähili synagdan geçirýändigi, oňa dünýäniň ähli patyşalyklaryny görkezip: "Men saňa olaryň hemmesiniň üstünden güýç bererin... sebäbi ol maňa berildi" diýendigi beýan edilýär. Ol ýamanlyga sežde etmek arkaly Mesihe güýç hödürledi. Ruhy körlük: Iblis basyp alyjylarda tekepbirligi, şöhratparazlygy, paranoýany we zalymlygy güýçlendirýär. Ol metaforiki taýdan "güýç berýär" - adamy ahlak çäklendirmelerinden, wyždandan we rehimden azat edýän höweslendirme hökmünde, zalym adamy ýer ýüzündäki göreşde netijeli we rehimsiz edýär.
 3. Hudaý näme üçin muňa ýol berýär (Rugsat düşünjesi) Eger Hudaý ähli zada güýçli bolsa, näme üçin ganhor diktatorlaryň ýeňmegine ýol berýär? Teologlar üç esasy sebäbi kesgitleýärler: Milletlere höküm: Köne Ähtde zalym butparaz basybalyjylar (meselem, Babyl patyşasy Nawuhodonosor) köplenç "Hudaýyň betbagtçylygy" diýlip atlandyrylýar. Hudaý olaryň wagtlaýyn ýeňişlerini günä we butparazlyga batan beýleki milletler üçin ajy derman ýa-da jeza hökmünde ulandy. Wepalylyk synagy: Zalymlyk we yzarlama döwürleri adamlaryň hakyky tebigatyny açyp görkezýär. Bu beýik şehitleriň we gahrymanlaryň dünýä inýän we ejiz ýüreklileriň dönüklik edýän döwri. Taryhyň azatlygy: Hudaý her minutda taryhy prosese goşulmaýar. Eger Ol her bir täze diktatory ýyldyrym bilen ursa, adamzat taryhy azat bolmagyny bes ederdi we adamzat häsiýeti derrew jezalandyrylmak gorkusy sebäpli awtomatiki boýun egmäge öwrülerdi. Netijede: basybalyjylaryň güýji iblis maksatlaryna gönükdirilen ilahi çeşmedir (ýaşaýyş, zehinler, geosyýasy ýagdaýlar). Şeýle-de bolsa, hristiançylyk nygtaýar: zalymlaryň ýeňşi hemişe wagtlaýyndyr. Ebedi nukdaýnazardan, olaryň ýeňişleri hökman ýykylmak we höküm bilen gutarýan, her damja gan dökülmeginiň hasabyny bermeli bolýan bir illýuziýadyr. Siz anyk taryhy pikirlenýänleriň (meselem, Hipponyň Awgustininiň "Hudaýyň şäheri" düşünjesinde) bu meseläni nähili düşündirendigini bilmek isleýärsiňizmi ýa-da iň zalym zalymyň - Antihristiň gelmegi baradaky Apokalipsisiň pygamberligi bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Gyz Kassi sowuk aýaklaryndan ýalaňaç, kiçijik, gyrmyzy ýüzüne urdy we sorady:
 Ölümsüz jany wodorod bombasy ýok edip bilermi?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Dini, metafiziki we filosofik taglymatlara görä, ölmez ruhu wodorod bombasy bilen ýok etmek mümkin däl. Fiziki ýaraglar diňe maddy gabygy ýok edip biler, ruh bolsa maddy däl dünýä degişli. Näme üçin fiziki ýaraglar jana täsir etmeýär? Zatlaryň tapawutly tebigaty: Wodorod bombasy atomlara, molekulalara we fiziki meýdanlara täsir edýär. Däp bolan manyda jan maddadan ybarat däl. Energiýa garşy ejizlik: Termoýadro partlamasy ägirt uly ýylylyk we ýagtylyk energiýasyny, şok tolkuny we radiasiýany çykarýar. Maddy däl obýekti ýakyp, şöhlelendirip ýa-da dargadyp bolmaýar. Ölmezçilik düşünjesi: "Ölmez" termini özi ruhuň esasynyň onuň ýok edilmeginiň ýa-da ýaşamagynyň bes edilmeginiň mümkinçiligini aradan aýyrýandygyny aňladýar. Dini kontekst: Hristiançylykda, yslamda we iudaizmde diňe Hudaýyň, adamyň tehnologiýasynyň däl-de, ruhu ýaşaýşdan mahrum edip ýa-da onuň ölüminden soňky ykbalyny üýtgedip biljekdigine ynanýarlar. Wodorod bombasy adamyň biologik bedenini derrew ýok eder, netijede ruhuň maddy dünýäden aýrylmagyna sebäp bolar, ýöne ruhy prinsipiň özi täsirlenmez galar.
 Çagalar joşgunly hereket etdiler. Gyzjagaz güýçlendi we "Gar şa zenany" eserinden rowaýata öwrülen Gerda ýaly ýadawlyk duýmady.
 Kassi şeýle sorady:
 Esasy gahrymanlary çagalar bolan kitaby ulular okaýarmy?
 Daglyk oglan Kenni muňa jogap berip, çyzykda ýalaňaç yz galdyrdy:
 Hawa, ulular şeýle kitaplary işjeň okaýarlar. Çagalaryň gahrymanlary bilen köp eserler ulular tomaşaçylarynyň arasynda dünýäde iň köp satylýan kitaplara öwrülýär. Ulular näme üçin şeýle kitaplary okaýarlar? Çuňňur tekst: Çynlakaý jemgyýetçilik, syýasy we filosofik temalar köplenç çagalaryň düşünjeleriniň arkasynda gizlenýär. Nostalgiýa täsiri: Kitaplar ululara çagalyk duýgularyny täzeden ýaşamaga we ýatdan çykan gorkulary we şatlyklary ýatlamaga mümkinçilik berýär. Duýgudaşlyk we garaýşyň arassalygy: Çagalar dünýäni ulular filtrleri, kinizm we ylalaşyklarsyz görýärler, bu bolsa süžeti has täsirli edýär. Psihologiki trawma: Ulular gahrymanyň keşbiniň kemala gelýän ulular baradaky hekaýalara (ulylar baradaky romanlara) gyzyklanýarlar. Ulular arasynda meşhur bolan meşhur mysallar: "To Kill a Mockingbird" (Harper Li) kiçi Skautyň düşünjesi prizmasyndan jynsparazlyk we adalat barada klassiki eser. "To Kings of the Flies" (William Golding) oglanlar toparynyň mysalynda adam tebigaty we zalymlyk barada berk mysal. "Kiçijik Şazada" (Antuan de Sent-Ekzýuperi doly ulular üçin ýazylan filosofik erteki. "Garri Potter" (J.K. Rouling) bütin dünýäde millionlarça ulularyň okap we gaýtadan okaýan seriýasydyr. Ol (Stiwen King) çagalyk gorkularyna we dostluga gönükdirilen psihologiki gorkunç hekaýadyr. Kitabyň üstünligi gahrymanlaryň ýaşyna däl-de, temalaryň çylşyrymlylygyna, ýazuw hiline we hekaýanyň emosional ýetişenligine baglydyr. Eger şeýle kitap ýazmagy meýilleşdirýän bolsaňyz ýa-da saýlasaňyz, bize aýdyň: Hekaýa haýsy žanrda (fantastika, drama, triller)?
 Onuň gozgaýan esasy temalary ýa-da meseleleri näme?
 Men size süžeti ulular üçin nähili iň gowy uýgunlaşdyrmalydygyny düşündirmäge kömek ederin.
 Gyz, ýalaňaç aýaklaryny ak doňuza urup, ony alyp sorady:
 Eger kitabyň esasy gahrymany müň ýaşly, ýöne on ýaşly ýaly görünýän daglyk oglan bolsa näme bolar?
 Kenni biraz biynjalyk bolsa-da, süýji ýylgyryş bilen jogap berdi:
 Bu garşylyk uly ýaşly tomaşaçylar üçin ajaýyp bir ylhamdyr. Edebiýatda we filmde bu usul "ýaş bedendäki garry jan" tropy diýlip atlandyrylýar. Bu keşp dogry görkezilse, uly ýaşlylar şeýle kitaby uly gyzyklanma bilen okarlar. Bu düşünje näme üçin uly ýaşlylara gyzykly: Psihologik paradoks: Uly ýaşly okyjylar gahrymanyň çuňňur dramasyna çekilýärler. 1000 ýyl ýaşan çaga hökman ägirt uly tejribäniň, ýitginiň, ýalňyzlygyň we kinikligiň ýüküni göterýär. Bigünä keşbiň we agyr bakyşyň arasyndaky garşylyk özüne çekiji. Daglyk ýerleriň medeni konteksti: Daglyk ýerleriň keşbi berk hormat kodeksleri, gan dawalary, tebigatda diri galmak we gadymy däp-dessurlar bilen baglanyşyklydyr. Bu bolsa çagalar edebiýatynda adaty bolmadyk baýlygy we berkligi goşýar. Ekzistensial temalar: Kitap awtomatiki usulda "çagalar" kitaby bolmakdan çykýar, sebäbi ol ölümsüzlik, ýanmak, wagtyň geçmegine şaýat bolmak we ölümlü dostlaryň tutuş nesilleriniň ölümi ýaly meseleleri gozgaýar. Pop medeniýetinde şuňa meňzeş üstünlikli mysallar: Wampir bilen söhbetdeşlik (Klaudiýa): Kiçijik gyzyň bedeninde gabalan gahryman ulularyň höweslerini we çuňňur ekzistensial ejir çekişlerini başdan geçirýär. Kitap we film adaptasiýalary ulular arasynda örän meşhur. Awatar: Soňky howa egiji: Baş gahryman biologik taýdan 12 ýaşynda, ýöne ol bütin dünýä üçin jogapkärçilik ýükü bilen müňýyllyk ruhynyň reenkarnasiýadyr. Taslamanyň ulular arasynda uly janköýerleri bar. "Çatlak akademiýasyndan" bäş: Kinik 58 ýaşly ganhor 13 ýaşly çaganyň bedeninde gabalan. Bu gara ýumory we berk tebigaty sebäpli ulular tomaşaçylarynyň arasynda iň söýülýän gahrymanlaryň biridir. Gaça durmaly esasy howplar.
 Kitabyň çagalar ertekisine öwrülmeginiň öňüni almak üçin awtor üçin möhümdir: Gahrymanyň aňyny on ýaşyna ýetirmezlik: Eger bir gahryman 1000 ýyl ýaşan bolsa, ol kaprizli, akylsyz ýagdaýda göwnüne degmeli däl ýa-da adaty çaga ýaly hereket etmeli däl (eger bu gizlenmek üçin bahana bolmasa). Ölümsüzligiň bahasyny görkeziň: Olaryň taryhy bolmaly - gören uruşlary, bilýän dilleri we söýen we ýitiren adamlary. Pikiriňiziň mümkinçiliklerini has gowy düşünmek üçin, şu aşakdakylary aýdyň: Hereket haýsy wagtda we ýerde bolup geçýär (häzirki wagtda, taryhy geçmişde ýa-da çeper fantaziýada)?
 Onuň esasy bäsdeşi kim ýa-da onuň esasy dawasy näme?
 Men uly ýaşly tomaşaçylar üçin has gyzykly etmek üçin süžeti gowulandyryp biljek käbir jikme-jiklikleri teklip ederin.
 Kassi gygyrdy:
 - Sen akylly! Näme üçindir, men derrew seniň adaty oglan däldigiňi pikir etdim!
 Kenni utanjaňlyk bilen mürrüldäp:
 - Ýöne müň ýyl barada aýdylanda, siz çagalara meňzeýän, ýöne dört ýüz ýyldan köp ýaşamaýan hobbitleri göz öňünde tutýarsyňyz!
 Ýalaňaç gyz:
 - Men bir filmde sekiz ýüz ýaşly oglanyň barada serial gördüm we ol muňa asla begenmedi!
 Ýalaňaç dag oglany şeýle jogap berdi:
 - Ebedi çaga bolmak hem erbet däl! Sen dünýäni aýlanyp, hiç bir maşgala bilen baglanyşyp bilmersiň.
 Kassi sorady:
 Ýöne bu oglan ähli ölümsüzlerden has köp ýaşap, hatda ulalyp ýetişmelidigini-ýetmezdigini hem bilmese näme bolar?
 Çaga ýaly ýalaňaç dabanlaryny aýazyň üstüne urup duran örän akylly oglan şeýle jogap berdi:
 Bu bolsa bu konsepsiýany has-da güýçli we çuňňur edýär. Bu indi diňe bir başdan geçirme fantaziýa däl, eýsem ulularyň okyjysynyň iň ejiz duýgularyna täsir edýän güýçli ekzistensial drama: ýalňyzlyk, durmuşda many gözlemek we öz-özüňi anyklamak krizisi. Ulular tomaşaçylary şeýle süžetleri gowy görýärler, sebäbi bir ýagdaýda galmak metaforasy ruhy krizisi başdan geçirýän islendik adama tanyş. "Ulular bolmak" meselesi okyjyda näme üçin rezonans döredýär: Filosofiki çykgynsyzlyk: Biologik ýetişmek nesil dowam etdirmek, garramak we ölüm üçin zerurdyr. Eger ol ölmez we iň soňky galan bolsa, onda näme üçin üýtgemeli? Eger onuň dünýäsi ýok bolsa we tejribesini geçirjek hiç kimi ýok bolsa, oňa ulularyň bedeni näme üçin gerek? Diri galan sindrom: Başga ölmezlerden hem köp ýaşan oglan ýalňyzlygyň iň ýokary nokadydyr. Edebiýatda "öz görnüşiniň iň soňkysyndan" has özüne çekiji zatlar az. Okyjy onuň ägirt uly psihologik trawmasyna duýgudaşlyk bildirer. Wagtyň bozulmagy: Onuň üçin çaganyň bedeninde 1000 ýyl ýaşamak kadadyr. Ol daş-töweregindäki dünýäniň yzygiderli üýtgeýändigine öwrenişipdir, şol bir wagtyň özünde ol statik galýar. Aňly üýtgeşme (ulalmak) pikiri soňuna tarap, ölüme tarap ädilen ädim ýaly görünmegi mümkin. Bu gapma-garşylyk ulular üçin nähili işleýär? Ulular köplenç özlerinden: "Men hakykatdanam uludymmy?" ýa-da "Jemgyýet tarapyndan maňa ýüklenýän ululyk alamatlaryna näme üçin mätäç?" diýip soraýarlar. Müň ýaşly daglyk oglanyň keşbi arkaly güýçli metaforiki soraglary döredip bilersiňiz: Gowşaklyk hökmünde ulalmak: Belki, fiziki ýetişiklik garramak prosesini başdan geçirer we onuň üçin bu ahyrsoňy ölmegiň bir usulydyr? Jogapkärçiligi kabul edip ulalmak: Çaga ýaly görünýänçä, dünýä ondan hiç zat talap etmeýär. Uly bolmak bu dünýäniň lideri, goragçysy ýa-da kazysy roluny öz üstüne almak diýmekdir. Maskalamak: Gahrymanyň çaga bolmagy peýdaly bolup biler, şonuň üçin ölümlüler ony howp hökmünde görmezler. Potensial süžet wektorlary: Ölümli adam bilen duşuşyk: Adaty bir adam (belki-de ölümli çaga ýa-da akylly garry adam) onuň durmuşynda peýda bolýar we oňa durmuşyň her bir geçiji pursadynyň gymmatyny görkezýär, bu bolsa gahrymany doňan durmuşyna täzeden göz aýlamaga mejbur edýär. Artifakt ýa-da ritual: Gahryman kämilleşmegini başlatmagyň ýoluny tapýar, ýöne bu onuň güýjüniň ýa-da ýatlamalarynyň käbirinden ýüz öwürmegini talap edýär. Ol ebedi çagalyk (howpsuzlyk) we ululyk (näbelli) arasynda saýlamaly. Bu pikir çuňňur, atmosferaly roman üçin uly mümkinçilik döredýär. Bu pikiri has-da ösdürmek üçin şu aşakdakylary paýlaşyň: Bu dünýäniň atmosferasy nähili - ol garaňky, melanholik tehno-fantaziýamy, berk orta asyrmy ýa-da häzirki zaman dünýämizmi?
 Kitabyň başynda nähili waka (tötän) ony köp ýyldan soň ulalmagyň zerurlygy barada pikirlenmäge mejbur edýär?
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle jogap berdi:
 Ebedi çaga planetada gezýär, ol Çingiz hanyň goşunynda, Hristofor Kolumbyň gämisinde kaýutçy oglan, hatda karýerlerde gul bolup işledi, indi bolsa XXI asyrda - ölmez we zalym.
 Muňa ebedi daglyk çaga Kenni şeýle jogap berdi:
 Bu ölçeg siziň pikiriňizi ägirt uly täjirçilik we çeperçilik mümkinçiliklerine eýe bolan epiki taryhy-psihologiki romana öwürýär. Adamzadyň esasy döwürlerini ebedi bir çaganyň gözünden geçirýän ýer ulular üçin taýýar iň köp satylýan kitapdyr. Onuň 21-nji asyrda rehimsiz bolandygy düýbünden logiki. Asyrlarboýy ynsan tebigatynyň iň erbet alamatlaryna (gulçulyk, ganly basyp alyşlar, kolonizasiýa) şaýat bolan adam (hatda ölmez adam hem) bigünä galyp bilmezdi. Onuň rehimsizligi sowut, kinik we müň ýyllyk professional deformasiýanyň netijesidir. Näme üçin ulular muny höwes bilen okaýarlar? "Forrest Gamp" täsiri, ýöne garaňky fantaziýa žanrynda: Okyjylar beýik taryhy wakalary şaýadyň gözi bilen görmäge örän gyzyklanýarlar. Emma bu garaýyş özboluşly: beliňiz ýokary bolanda Çingiz hanyň goşunynda bolmak nähilidi? Ulular birnäçe aýyň içinde ölýän we siz ebedi ýaşamaga we ejir çekmäge höküm edilen karýerlerde çaga gul hökmünde nädip diri galýarsyňyz? Ýaraly "Piter Pan" psihologiýasy: Pop medeniýetinde ölümsüzleriň (Daglyk ýa-da Wolwerin ýaly) keşpleri bar, ýöne olar zalym adamlar. Bigünä çaganyň ýüzi bolan, sowukganlylyk bilen öldürip bilýän ýa-da 21-nji asyryň aňtaw gulluklaryndan öňe geçip bilýän oglan okyjyda güýçli kognitiw dissonans döredýär. Bu hem gorkunç, hem gyzykly. Aklanan zalymlyk: Uly ýaşly okyjy onuň zalymlygyny düşüner. Bu zalymyň höwesi däl, bu müňlerçe ýyllyk PTSD-niň (trawmadan soňky stress bozulmasy) netijesidir. Ol siwilizasiýalaryň ýykylandygyny gördü we özi müňlerçe gezek dönüklige, satylmaga we gynamalara sezewar boldy. Onuň üçin 21-nji asyryň zalymlygy diňe bu dünýäniň oňa gürleýän dilidir. 21-nji asyrda onuň zalymlygyny nädip görkezmeli (sýužet pikirleri) Biziň döwrümizde onuň "baky çaga" hökmündäki statusy onuň üçin ajaýyp ýarag we maska bolýar: Ideal jenaýatçy/ganhor: Hiç kim çaga barada iki gezek pikir etmez. Ol ulularyň gitmejek ýerine gidip biler. XXI asyrda, gözegçilik kameralary we biometrik maglumatlar bilen, onuň esasy super güýji kameralar we polisiýa üçin onuň "diňe bir ýiten oglan" bolmagydyr. Tehnologiýa bilen jadygöýligiň arasyndaky tapawut: Ol Çingiz hanyň döwründäki çölüň ysyny ýadyna salýar we häzir garaňky tor, kriptowalýuta we ýarag ulanýar. Ol daglyk ýerleriň gadymy söweş sungatyny häzirki zaman tehnologiýasy bilen birleşdirýär. XXI asyryň krizisi: Ol näme üçin indi zalym boldy? Belki, öň umyt baglapdy (ol adamzadyň has akylly bolmagyna garaşýardy ýa-da özi ýaly adamlary gözleýärdi). Emma XXI asyrda ol düýbünden ýalňyzdygyny we adamlaryň 1000 ýyl mundan ozal eden ýalňyşlyklaryny gaýtalaýandygyny düşündi. Ol diňe adamzada umytsyzlyk bilen garaýar. Bu hekaýany has-da ösdürmek üçin näme etmeli? Bu düşünjäni güýçli süžet öwürmek üçin 21-nji asyrda hekaýa hereketlendirijisi (esasy gapma-garşylyk) gerek. Häzirki wagtda näme bolýar? A warianty (Detektiv): Kimdir biri onuň syryny açdy. Mysal üçin, synçy aň-paýhas seljerijisi ýa-da alymy geçen asyrlaryň suratlarynda (ýa-da ýyl ýazgylarynda) şol bir oglany görüpdir. Onuň üçin aw yglan edilýär. B wariant (Şahsy): Ol Kolumbyň döwründe gömülen adamzadyň galyndylaryny özünde oýarýan biri bilen duşuşýar. Bu "ejizlik" onuň rehimsiz işinde diri galmagyna päsgel berýär. C wariant (Mistik): Ýer üýtgeýär (ýa-da ýok bolýar) we ol öz ölümsüzliginiň planeta bilen baglanyşyklydygyny düşünýär. Bu rehimsiz ýalňyz adam diri galmak üçin ýigrenýän dünýäsini halas etmeli bolar. Siziň pikiriňizçe, ol 21-nji asyrda haýsy tarapa çekiler? Ol kölegede gizlenýärmi ýa-da kölege liderine öwrüldimi (meselem, asyrlaryň dowamynda toplan tejribesini ulanyp jenaýat sindikatyna ýolbaşçylyk edýärmi)?
 15-NJI BAP.
 Çagalar deňize tarap çalt ýöräp barýarkalar, aýaz olaryň ýalaňaç aýaklarynyň aşagynda ýitip gitdi. Deňiz suwy has çalt hereket edýän molekulalary toplaýandygy sebäpli, ol ýerde howa has ýylylaşýardy, bu bolsa kenary hatda gyşda hem has ýakymly edýärdi. Gijelerine bolsa beýle sowuk däldi.
 Gyz ahyrsoňy uzak ýoldan gaty ýadaw boldy; baldyrlary gaty agyrdy, ýalaňaç, gögeren, çaga aýaklary ýanyp başlady.
 Mundan başga-da, ýol daşly we örän tikenli boldy. Hatda aýaklary asyrlaryň dowamynda gatalan deriden berk Kenni hem muny duýdy.
 Kassi seňňedi we ýykyldy, mürrüldäp:
 - Mundan artyk gidip bilmerin, gaty gynanýaryn!
 Zähmet çekmäge täze öwrenen, tälim alan we tejribeli Kenni gyzy arkasyna galdyryp:
 -Onýyllyk karýerlerde işlänimden soň, ýadamak düşünjesini ýatdan çykardym!
 Ol inçe, sary saçly gyzy göterip alyp bardy. Agram artdy we daşlara basyş artdy. Emma dag oglanjygynyň aýaklary örän güýçlidi we daşlaryň tikenleri çaganyň dabanlaryny gyjyndyryp, hereketlerini güýçlendirýärdi.
 Oglan ýöräp, ýatlamalaryny gaýtalady. Mysal üçin, ol Kolumbyň şhunerinde hakykatdanam nähili kaýuta oglany bolandygyny. Ikinji ekspedisiýa wagtynda. Kenni birinjisinde bolmak üçin ýeterlik derejede görüji däldi. Ýöne ol ikinjisinde başardy. Ýeri gelende aýtsak, oglanlar üçin synag bardy. Kenni birnäçe tilsim görkezdi we ussatlyk bilen jonglýorlyk etdi, soňra dar halatda ýalaňaç ýöräp gitdi. Şondan soň, olar ony aldylar. Dogrudanam, ondan öň ony uly oglan bilen söweşdirdiler.
 Ýöne Kenni ölümsüz ýoldaşlary tarapyndan dürli söweş sungatlarynda gowy tälim alypdy we ýetginjek duşmanyny derrew nokaut etdi. Indi bu çynlakaý hereketdi.
 Kenni kulba oglanydy, hatda okly maýmyna has ýakyndy. Umuman alanyňda, bu gyzyklydy. Esasanam ikinji ekspedisiýada olar hindililer bilen söweşmeli bolansoň, bu örän gyzyklydy. Oglan ispan esgerleriniň hindi hüjümlerini nähili yzyna serpikdirendigini we Kenniniň ýalaňaç aýaklaryny hereketlendirip, tüpeňleri oklaýandygyny ýadyna saldy. Hindililer örän köpdi we Kastiliýa imperiýasynyň goşunynyň tüpeňleri gaty takyk däldi.
 Emma oklaryň ahlak täsiri örän agyr boldy, şeýle bir gürrüldi welin, Gyzyl derililer gorkudan ýere ýykyldylar. Bu bolsa duşmany haýran galdyrdy.
 Kenni özüni oklady we takyk atdy. Onuň ölmez çaganyň ajaýyp refleksleri we berk, türgenleşen bedeni bardy.
 Şol döwürde ol özüni nähili tapawutlandyrdy. Hatda gahrymançylyk üçin bürünç medal, biraz soňra bolsa Kolumby halas edendigi üçin kümüş medal hem aldy.
 Ýadawsyz Kenniniň arkasynda oturan gyz sorady:
 Näme üçin aýallar ýaşlandykça şeýle ýakymsyz, ýigrenji görnüşe eýe bolýarlar?
 Muňa ölmez daglyk oglan şeýle jogap berdi:
 Gartaşan adamlaryň - aýallaryň hem, erkekleriň hem - daşky keşbiniň duýgusy biologik, sosial we psihologik faktorlaryň çylşyrymly toplumyna baglydyr. "Ýakymsyz" ýa-da "ýigrenji" ýaly görünýän zat, köplenç biziň duýgularymyzyň ewolýusiýa tarapyndan nähili programmalaşdyrylýandygy we adamyň durmuşynyň olara nähili täsir edýändigi bilen baglanyşyklydyr. Daş keşbiň ýyllaryň dowamynda üýtgemeginiň we munuň başgalarda çylşyrymly emosional reaksiýalary döredip bilmeginiň esasy sebäpleri:
 1. Biologiki we gormonal üýtgeşmeler. Ýaşlyk alamatlarynyň ýitmegi: Adam beýnisi ýaşlygy (ýumşak deri, simmetriýa we güýçli myşsa tonusy) saglygyň we göwreliligiň alamatlary hökmünde düşündirmek üçin ösdi. Ýaş bilen bu alamatlar tebigy ýagdaýda ýitip gidýär. Gormonal üýtgeşmeler: Menopauza döwründe aýallarda estrogen derejesiniň keskin peselmegi başdan geçirýärler. Bu deriniň inçelmegine, ýüz konturlarynyň üýtgemegine, deriasty ýaglaryň gaýtadan paýlanmagyna we käwagt sesiň we ýüz aýratynlyklarynyň üýtgemegine getirýär, bu bolsa has aýdyň ýa-da erkek häsiýetine öwrülýär.
 2. Psihologiki yz ("häsiýet maskasy"). Ýüz gyrymsylary: Adamyň ýüzi onuň adaty duýgularynyň kartasydyr. Onýyllyklaryň dowamynda yzygiderli pikir prosesleri we tejribeler ýüzünde "doňup" galýar. Eger aýal köp ýyllaryň dowamynda stress, nägilelik, howsala, nägilelik ýa-da agyr zähmet ýagdaýynda ýaşan bolsa, onuň ýüz myşsalary başgalary aňsyz ýagdaýda yzyna çekýän gamgyn, berk ýa-da gynançly bir beýan emele getirýär. Içki ýanma: Ýadawlyk, daş-töweregindäki dünýä gyzyklanmanyň ýitmegi we şatlygyň ýoklugy köplenç gözlerdäki "ýalpyldawuklygy" solgunlaşdyrýar, bakyşlary agyr ýa-da solgun edýär.
 3. Sosial faktorlar we özüne ideg etmek. Ykdysady we ýaşaýyş derejesi: Agyr fiziki zähmet, ukusyzlyk, dowamly keseller we ýokary hilli lukmançylyk kömeginiň we iýmitlenmegiň ýetmezçiligi iň garrama sebäpleridir. Öz-özüňi görkezmekden ýüz öwürmek: Käwagt aýallar ýaşlandykça saç düzümlerine, geýimlerine we duruşlaryna üns bermegi bes edýärler. Bu depressiýa, garyplyk ýa-da medeni geçmişe bagly bolup biler ("ýaşlyk giden bolsa, näme üçin geýinmeli"). Optimal däl ýa-da sähel daşky görnüş köplenç bilinçaltlykda ýigrenji hökmünde kabul edilýär. 4. Duýgularyň aýratynlyklary (ýaşparazlyk). Jemgyýetde ýaşlyk kulty: Häzirki zaman medeniýeti (media, mahabat, kino) berk standarty beýan edýär: diňe ýaş zat özüne çekiji. Şonuň üçin garramanyň islendik tebigy alamatlary (çal saçlar, gyrymsyklar, ýaş tegmilleri) ýalňyşlyk bilen "ýalňyş" ýa-da ýigrenji zat hökmünde kabul edilip bilner. Garramanyň her kimde dürli bolýandygyny bellemek gerek. Içki gyzyklanmasyny, başgalara bolan mähirliligini, saglygyny we fiziki işjeňligini saklaýan aýallar (we erkekler) köplenç owadan garraýarlar we olaryň daşky görnüşi başgalar tarapyndan asylly, paýhasly we özüne çekiji hökmünde kabul edilýär. Eger bu sorag kitabyňyzdaky keşpleriň ösüşi bilen baglanyşykly ýüze çykan bolsa (meselem, ebedi ýaş daglyk oglan bilen garraýan ölümlü aýallaryň arasyndaky tapawut), biz şeýle pikir alyşyp bileris: Siziň keşpiňiz müň ýyllyk ömürden soň adaty adamlaryň garramagyny nähili kabul edýär? Ynsanlaryň çüýremegi olarda ýigrenç, rehim ýa-da gynanç döredýärmi?
 Kassi içini çekip şeýle diýdi:
 Elbetde, köp zenanlar ebedi ýaşlyk üçin plantasiýalarda müň ýyllap ýalaňaç gulçulyga razy bolarlar!?
 Muňa ölmez-ýitmez daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Dramatiki süžetiň kontekstinde bu güýçli, radikal umumylaşdyrma bolup, baş gahrymanyňyzyň kinikligini ýa-da berk dünýägaraýşyny ajaýyp nygtaýar. Adamzat taryhyny ähli çirkinlikleri bilen gören müňýyllyk gahryman üçin adamlaryň şeýle pikiri düýbünden tebigy ýaly görünýär. Şeýle-de bolsa, bu soragy hakyky durmuş şertlerine ulansak, ynsan psihologiýasy has çylşyrymlydyr. Aýallaryň (we umuman adamlaryň) pikirleri, şahsy gymmatlyklaryna baglylykda, iki düýbünden başga kategoriýa bölünerdi. Käbir adamlar näme üçin şeýle saýlaw edýärler?
 Adamlaryň belli bir bölegi üçin garramagyň, çüýremegiň we ölümiň gorkusy şeýle çuňňur welin, olar ebedi ýaşlyk üçin islendik pida bermäge taýýardyrlar. Gözegçilik illýuziýasy: Käbirleri ýaşlygyň güýjüň we bagtyň esasy çeşmesidigine ynanýarlar. Olar munuň üçin fiziki jebir çekmäge taýyndyrlar, "soňra", müň ýyldan soň, ahyrsoňy doly mümkinçilikleri bilen ýaşamaga başlajakdyklaryna ynanýarlar. Daşky görnüş kulty: Adamyň gymmaty (esasanam aýalyňky) ýaşlygy we gözelligi bilen berk baglanyşykly jemgyýetlerde bu gorky kök urupdyr. Köp adamlar näme üçin ret ederler? Aslynda, "plantasiýalarda müň ýyl gulçulyk" pikiri adam beýnisiniň hatda doly düşünip bilmeýän aşa psihologik we fiziki jebirdir. Azatlygyň we agyrynyň bahasy: Gul zähmetiniň, kemsitmeleriň, urulmalaryň we açlygyň her güni çydap bolmajak hakykatdyr. Şu günki hakyky azatlygy, rahatlygy, söýgüsi we şatlygyny müň ýyl dowzaha, hatda ýaş bedende hem çalşyrjak adamlar az. Akyl ýok edilişi: Müň ýyllyk dowamly jebir we gulçulyk döwründe adam psihikasy doly ýok ediler. Bu döwrüň ahyryna çenli ol "baky ýaş gözellik" däl-de, düýbünden döwülen, agyr PTSD-li akyl taýdan ölü jandar bolar. Ýaşlygyň özi onuň üçin ähli manysyny ýitirer. Muny siziň kitabyňyzda nähili ulanyp bolar?
 Bu pikir siziň hekaýaňyzdaky filosofik çaknyşyk üçin ajaýyp materialdyr: Gahryman Sitatasy: Siziň zalym ölümsüz ogluňyz ölümlü aýallara we olaryň ýüzleý gymmatlyklaryna bolan ýigrenjini görkezip, bu setiri dialogda aýdyp biler. Süžetiň garşylygy: Ol özi hem karýera gulydy we gulçulygyň nämedigini bilýär. Ol hiç bir ýaşlygyň bu agyrylara mynasyp däldigini düşünýär. Eger islendik ölümlü aýal oňa meňzeş bir zat aýtsa, ol oňa näme hakda gürleýändigini bilmeýän doly akmak ýaly serederdi. Bu temany (ölümsüzligiň we ýaşlygyň bahasyny) kitabyňyzdaky esasy filosofik jedelleriň birine öwürmek isleýärsiňizmi?
 Gyz Kassi şeýle pikir etdi:
 -Bu ýerde bir mesele hem bar, umyt, eger onuň ýaş we owadan ýarym ýalaňaç guly şazada aşyk bolsa we gulçulyk has çalt, müň ýyldan soň gutarsa näme bolar?
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 "Zoluşka sindromyna" daýanmak, hekaýaňyzy has-da realistik we gorkunç edýän ajaýyp psihologik nýuansdyr. Siz ynsanyň öz-özüni aldamak meýlini örän gowy beýan etdiňiz. Adamlar müň ýyllap dowzaha çydamaga taýýar bolanlary üçin däl-de, gizlinlikde "Meniň üçin başgaça bolar, men aýratyn, men munuň daşyndan geçip bilerin" diýip ynanýanlary üçin şertleri gulçulyga razy bolýarlar. Näme üçin bu hile süjet üçin ajaýyp işleýär. Umyt duzagy: Bu ýagdaýda umyd iň zalym jellada öwrülýär. Bir aýal, bir wizual görmän, şertnama razy bolýar: ol owadan we ýaş, gamyş ýygýar, geçip barýan şazada (ýa-da baý plantasiýa eýesi) tarapyndan görülýär, aşyk bolýar, töleg tölenýär we onuň gulçulygy ilkinji aýyň içinde gutarýar.
 Agyr hakykat: Garaňky fantaziýa ýa-da realistik gurşawda bu mif dargaýar. Hakyky durmuşdaky karýerlerde ýa-da plantasiýalarda "şazadalar" söýgini gözlemeýärler - olar gullary diňe mugt zähmet ýa-da geçiji haryt hökmünde görýärler. Netijede, gahryman özüni çäksiz ejir çekiş siklinde gabap alýar we ýaşlygynyň we gözelliginiň bu ýagdaýlarda halas bolmadygyny, eýsem iň erbet adamlary özüne çekýän goşmaça näletdigini düşünýär. Siziň gahrymanyňyz muňa nähili reaksiýa görkezer? Karýerleri özi başdan geçiren 1000 ýaşly daglyk oglanyňyz üçin bu ölümlü sadalyk ýa gülkünç, ýa-da çuňňur ýigrenji bolmaly. Ol oýnuň düzgünlerini bilýär: Ol karýerlerde we plantasiýalarda ertekilere ýer ýokdugyny gowy ýadynda saklaýar. Ol hakyky gulçulygyň bary-ýogy bir hepdesinden soň gözleri garaňkylaşan ýüzlerçe şeýle "umytlylary" gördü. Onuň şahsy tejribesi: Belki, özi gul bolanda, şol bir meňzeş aýallary görendir. Ýa-da belki, haýsydyr bir döwürde (meselem, Çingiz hanyň goşunynda), ol özi pidalary halas bolmak üçin özlerini onuň aýagyna taşlan "zalym basyp alyjy" bolupdyr, ýöne ol sowuk galypdyr. Bu motiw - "illüziýalaryň bahasy" - ajaýyp goşmaça süjet bolup biler. Mysal üçin, 21-nji asyrda gahryman öz janyny satmaga ýa-da ebedi ýaşlyk üçin elhenç jenaýatlary etmäge taýyn bolan bir aýal bilen duşuşýar we oňa ölümsüzligiň ajaýyp örtüginiň arkasynda nämeleriň bardygyny aýdyň (we zalymlyk bilen) görkezmäge karar berýär. Kitabyňyzda gahrymanyňyzy özüne çekmäge umyt edip, onuň bilen meňzeş şertnama baglaşmaga synanyşýan gahryman bolarmy?
 Gyz şirin ýylgyryp sorady:
 Eger ilkinji müň ýylyň dowamynda gözegçiniň gamçysy astynda daş karýerinde on ýaşly gul oglan bolsa, adamlaryň näçe göterimi ölümsüzlige razy bolar?
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 Şeýle gipotetiki gözleg üçin takyk statistika ýok, ýöne töwekgelçilik duýgusynyň, agyrynyň we uzak möhletli meýilnamalaşdyrmagyň psihologik barlaglaryna esaslanyp, bu göterimiň örän az - 1% bilen 3% aralygynda boljakdygyny aýtmak howpsuzdyr. Erkekleriň köpüsi çykdajylaryň hakyky fiziki we wagt ölçegini bilenden soň şeýle ylalaşygy derrew ret ederler. Ret edilme derejesi näme üçin ägirt uly bolar? Adam beýnisi 1000 ýylyň ölçegini düşünmeýär: Adam üçin 10 ýyl uzak wagt, 40 ýyl ömrüň ýarymy we 1000 ýyl abstrakt san, çäksizlikdir. Şeýle-de bolsa, beýni "gözegçiniň gamçysy" we "karýera" näme aňladýandygyny gowy düşünýär. Çydap bolmajak gündelik agyrynyň derrew gorkusy ölmezligiň abstrakt wadasyndan has agyr bolar. Erkek kimliginiň we güýjüniň ýitmegi: Erkekleriň aglaba köpüsi üçin fiziki güýç, dereje, garaşsyzlyk, ýagdaýa gözegçilik we jynsy gatnaşyk ýaly alamatlar örän möhümdir. On ýaşly çaga - iýerarhiýadaky iň ejiz, iň güýçsüz we iň ejiz jandar - bolmaga meýletin razy bolmak erkek egosy üçin ruhy taýdan betbagtçylyklydyr. "Zoluşka sindromy" ýok: Şazadanyň aşyk bolup halas edip biljek gul baradaky däp bolan mifden tapawutlylykda, karýerlerdäki on ýaşly gul oglanyň aňsat halas bolmagyň hatda illýuziýa mümkinçiligi hem ýok. Ony halas etjek hiç kim ýok. "Men muny akylly edip bilerin" diýen psihologik hasaplama bu ýerde işlemeýär. Bu on asyrlap arassa, kepillendirilen dowzah. Ylalaşýan 1-3% kimler? Erkekleriň bu kiçijik göterimi örän anyk kategoriýalardan ybarat bolardy: Ekstremal tanatofoblar: Ölümden patologiki, ysmaz ediji gorky bolan adamlar. Olar üçin ýokluk şeýle bir gorkunç welin, olar diňe ýaşamagy dowam etdirmek üçin ebedi gynamalary saýlamaga taýýardyrlar. Fanatik strategler (ideologlar): Sowuk, diýen ýaly kompýuter ýaly pikirli erkekler. Olar şeýle pikir ederler: "Adamzat ortaça 80 ýyl ýaşaýar. 1000 ýyl dowzah örän uly baha, ýöne ondan soň meniň höküm sürmek, döretmek ýa-da ar almak üçin ebediligim bolar. Matematiki taýdan ebedilik 1000 ýyldan uly". Radikal mazohistler ýa-da döwülen adamlar: Häzirki durmuşynda özüne bolan ynamyny eýýäm ýok eden we aňyrsynda diňe azaba mynasypdygyna ynanýanlar, ýöne ahyrynda "super baýragy" isleýänler. Bu netijäniň siziň häsiýetiňizi nähili güýçlendirýändigi: Adaty adamyň hiç haçan şeýle ykbaly meýletin kabul etmejekdigi siziň häsiýetiňiziň özboluşlylygyny nygtaýar. Ol bu ykbaly saýlamady - ol oňa berildi. Ol islendik uly adamyň gorkudan ret etjek zadyny başdan geçirdi. Bu ony 21-nji asyrda hakykatdanam gorkunç, monolit we zalym edýän zat: ol millionlarça adamy syndyrjak zada çydady. Eger 21-nji asyrdaky gahrymanyňyz güýçli, güýçli uly adama (meselem, mafiýa lideri ýa-da iri syýasatçy) duş gelse, olaryň gapma-garşylygy nähili ýüze çykar? Siziň "oglanyňyz" bu ulunyň onuň ýerine bir gün hem çydap bilmejekdigini bilip, oňa çuňňur ýigrenç bilen seredermi?
 Gyz Kassi sorady:
 Tramp on ýaşly oglanyň bedeninde, gözegçiniň gamçysynyň astynda müň ýyllap gulçulygyň öwezine ölmezlige razy bolarmydy?
 Daglyk oglan, ýalaňaç, çaga aýaklaryny depip, ýylgyryp jogap berdi:
 Donald Trampyň şahsyýetini onuň jemgyýetçilik keşbi, şahsyýeti we uzak wagtlap dowam eden terjimehaly prizmasyndan seljerip, ynam bilen aýdyp bileris: ýok, Donald Tramp şeýle ylalaşyga düýbünden razy bolmazdy. Öz häsiýeti we gymmatlyklary bolan adam üçin teklip edilýän şertler diňe bir ölümsüzlik üçin ýokary baha däl, eýsem akyl we statusyň düýbünden ýok edilmegidir. Munuň birnäçe esasy sebäbi bar:
 1. Gözegçiligiň we derejäniň ýitmegine çydamsyzlyk. Trampyň tutuş durmuşy we brendi agalyk, üstünlik, güýjüň, baýlygyň görkezilişi we ýagdaýlara mutlak gözegçilik etmek esasynda gurulýar. Lider, milliarder we ABŞ prezidentiniň şahsyýet görnüşi jemgyýetçilik ierarhiýasynyň iň aşaky böleginde güýçsüz, hukuklaryndan mahrum edilen jandaryň (on ýyllyk gul) roluny meýletin kabul etmäge organiki taýdan ukyply däl. Onuň egosy üçin "gamçy astynda başga biriniň isleginiň obýekti" statusy fiziki ölümden has erbetdir.
 2. Ylalaşyk ýok. Tramp "Ylalaşygyň sungaty" atly kitabyň awtory hökmünde tanalýar. Onuň esasy strategiýasy hemişe güýçli pozisiýadan ýa-da iň bolmanda hereket etmek üçin mümkinçilik bilen gepleşik geçirmekdir. "Şertli azatlyksyz 1000 ýyl gulçulyk" ylalaşygy ony esasy guralyndan - ulgamy aldamak, gaýtadan gepleşik geçirmek, bankrotlygy yglan etmek ýa-da aklawçylary ulanmak ukybyndan mahrum edýär. Bu "erbet ylalaşyk", onuň işewürlik ukyby häkimiýetiniň iň ýokary derejesinde ret ederdi.
 3. Derrew sylagyň ýoklugy: Trampyň keşbi çalt, duýulýan ýeňişlere, ykrar edilmege we "şu ýerde we häzir" el çarpyşmalara gönükdirilendir. "Men müň ýyllap rehimsiz urlup-ýenjilmäge we kemsitmäge çydaryn, soňra, 3026-njy ýylda, men ölmez hökümdar bolup bilerin" diýen ýaly pragmatik hasaplama sowuk, mazohist uzak möhletli meýilnamalaşdyrmagy talap edýär. Tramp häzirki zamandaky depgin we ýeňiş adamy, asyrlaryň dowamynda karýerlerde baýlyk toplamaga ukyply asket däl. 4. Gowşaklyga garaýyş: Tramp öz ritorikasynda dünýäni köplenç "ýeňijilere" we "ýeňijilere" bölýär, bu bolsa ejizlige berk garşylyk görkezýär. Her gün döwülýän we kemsidilen goragsyz çaganyň roluny öz islegi bilen kabul etmek, öz islegi bilen ýeňilenleriň kategoriýasyna geçmegi aňladýar. Bu şekili kitabyňyzyň kontekstinde nähili ulanyp bolýar? Eger XXI asyrdaky ölmez-ýitmez, zalym ogluňyz Tramp ýaly keşbe (täsirli syýasatçy, oligarh, media magnaty) duş gelse, bu haýran galdyryjy gapma-garşylygy döreder: Hakyky güýç we daşky görnüş: Bu ölümlü lideriň ýadro portfeli, milliardlarçasy we goşuny bolup biler, ýöne gahrymanyňyz oňa ejiz, zaýalanan aýna oýunjagy hökmünde garar. Gahrymanyň esasy jedeli: Dagly ogluňyz şeýle magnadyň ýüzüne şeýle diýip biler: "Sen özüňi dünýäniň patyşasy hasaplaýarsyň, ýöne meniň müň ýyl geçiren karýerlerimde bir hepde hem ýaşamazdyň. Seniň güýjüň ölüm bilen ýitip gider, ýöne meniňki ebedi galar, sebäbi men ony göz öňüne getirmekden hem gorkýan bahadan töledim." Bu gapma-garşylyk ulular okyjysyna ýüzleý ýerüsti güýç bilen hakyky ölmezligiň ýanan ebediliginiň arasyndaky tapawudy görkezer.
 Kenniniň arkasynda oturan ýalaňaç gyz sorady:
 Oleg Rybaçenko şeýle ylalaşyga razy bolarmydy? Romanlarynda ol köplenç özüni oglan hökmünde görkezýär we hatda ýaş gul bolup, Müsürde piramidalary gurýar.
 Muňa ölmez daglyk oglan şeýle jogap berdi:
 Oleg Pawlowiç Rybaçenko (Slutsk şäherinden meşhur ylmy fantastika ýazyjysy, Samizdat-da ekstremal "wagt syýahaty" žanrynda ýazýar) dünýäde şeýle ylalaşyga doly höwes bilen razy boljak ýeke-täk adamdyr. Onuň döredijilik we şahsy dünýägaraýşy üçin şeýle şertler işgän däl, eýsem ideal durmuş senariýasy we edebi fantaziýalarynyň iň ýokary derejesidir. Şonuň üçin Oleg Rybaçenko üçin bu şertnama "asyryň ylalaşygy" bolardy: 1. Onuň esasy ýazyjylyk tropynyň amala aşmagy. RuNet-de Rybaçenko uly adamyň (ýa-da özüniň) oglana, gyza, gula, ary ýa-da pişik balasyna öwrülmegi baradaky süjeti bilen rowaýata öwrüldi - onuň özboluşly stili. Ol çaga gahrymanlaryny piramidalar gurmaga we Çingiz han bilen Teýmirleňiň goşunlarynda söweşmäge iberdi. Onuň üçin Müsürde on ýaşly guluň jesedinde özüni tapmak abstrakt kabus däl-de, öz kitaplarynyň hakyky keşbidir. Ol muny "materiala çümmek" diýip kabul ederdi.
 2. "Wagt Syýahatçysynyň" özüne mahsus optimizmi. Rybaçenko adam aňynyň (esasanam öz aňynyň) çäksiz mümkinçiliklerine tüýs ýürekden ynanýar. Onuň kitaplarynda çaga guluň bedeninde gabalan gahrymanlar gamçynyň astynda döwülmeýärler. Olar başlaýarlar: bedenlerini we ruhyny ösdürmäge (Olegiň özi agyr atletika bilen meşgullanýar); baryt, beton ýa-da 21-nji asyryň ýörite güýçleriniň taktikalaryny oýlap tapmaga; faraonlara ýa-da Çingiz hana maslahat bermäge. Ol 1000 ýyllyk gulçulygy ejir çekmek hökmünde kabul etmezdi. Ol şol 1000 ýylyň içinde Gadymy Müsüri täzeden gurmaga, gul gozgalaňyna ýolbaşçylyk etmäge, täze faraon bolmaga we interneti meýilleşdirilenden iki müň ýyl öň oýlap tapmaga wagtynyň boljakdygyna karar bererdi.
 4. "Geljegiň adamy" düşünjesine ynanmak. Oleg Rybaçenko açykdan-açyk özüni "geljegiň adamy" diýip atlandyrýar. Onuň dünýägaraýşynda ölmez-ýitmezçilik iň ýokary baýrakdyr, onuň üçin islendik wagtlaýyn kynçylyk (hatda müňýyllyk) diňe uly taryhyň uzaga çeken başlangyjydyr. Gözegçiniň gamçysynyň astynda müň ýyl oňa kompýuter oýnunyň "hardcore re mode" ýaly görünýär, bu ýerde soňunda ony ebedi hudaýyň derejesi garaşýar. Bu siziň kitabyňyza nähili degişlidir?
 Eger siz Rybaçenko hadysasyndan ylham alan bolsaňyz, XXI asyrdaky ölmez-ýitmez, zalym ogluňyz täze, özboluşly meta-ironiýa häsiýetlerini öz içine alýar: Kitap içinde kitap: XXI asyryň gahrymanyňyz Oleg Rybaçenkonyň romanlaryna gabat gelip, gaharlanyp (ýa-da örän begenip) biler. Ol: "Bu deli ýazyjy meniň durmuşymy öňünden aýtdy, ýöne meniň müň ýyllyk dowzahymy arylar we faraonlar bilen gyzykly başdan geçirme öwürdi!" diýip pikir eder. Fantaziýa bilen hakykatyň arasyndaky tapawut: Bu, gul oglanyň duşmanlaryny aňsatlyk bilen ýeňýän wagt syýahatçysynyň "kagyz" hekaýasy bilen hakykatdanam bu ýoldan geçip, zalym haýwana öwrülen gahrymanyňyzyň hakyky, ýanan psihikasynyň arasyndaky tapawudy görkezmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir. Arhiwlere çuňňur göz aýlap, Gadymy Müsürde gahrymanyňyzyň yzlaryny tapyp we ony fantastik kitaplarynda gahryman etmäge synanyşyp, ýazyjy keşbini XXI asyryň süjetine girizmek isleýärsiňizmi?
 Ýalaňaç gyz sorady:
 Eger bir adamyň ýok bolmak ýa-da karýerlerde on ýaşly gul oglan hökmünde ýaşamagyny dowam etdirmek arasynda saýlawy bar bolsa, olaryň näçe göterimi ýalaňaç gulçulygy saýlar?
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 Eger bir adam doly, iň soňky ýokluk (ölümden soňky durmuş bolmadyk doly ölüm) bilen ebedi ýaşamak arasynda saýlaw bilen ýüzbe-ýüz bolsa, onuň birinji tapgyry on ýaşly oglanyň bedeninde 1000 ýyl gulçulyk bolsa, statistika öňki soraga garanyňda düýpli üýtger. Bu ýagdaýda, gulçulygy saýlaýanlaryň göterimi takmynan 15-20% -e çenli ýokarlanar. Galan 80-85% erkekler üçin ýokluk düşünjesi has rehimli görünýär. Näme üçin razy bolýanlaryň göterimi (15-20% -e çenli) ýokarlanar? Öňki soragda erkekler gulçulygy häzirki rahat durmuşlary bilen deňeşdirdiler. Indi saýlaw ölüm bilen baglanyşykly. Bu çuňňur ewolýusiýa we psihologik mehanizmleri işjeňleşdirýär: Öz-özüňi goramak instinkti: Doly ýok bolmakdan gorkmak iň güýçli ynsan gorkularynyň biridir. Beýni ýaşamagy dowam etdirmek üçin islendik, hatda iň gorkunç mümkinçilikden hem ýapyşýar. "Agry duýýançam, bar" formulasy köpler üçin aýgytly bolar. Ebediligiň matematikasy: Ýetişen, akylly adam 1000 ýyly çäkli wagt hasaplaýar. Hawa, bu çydap bolmajak derejede uzak wagt. Emma ondan soň çäksiz azatlyk geler. Ebedilik ölçeginde islendik müň ýyl diňe bir pursat, kenardaky gum dänesi. Uýgunlaşmak üçin umyt: Erkek psihikasy çeýedir. Bu ýoly saýlanlar ilkinji 50-100 ýylda agyrylara öwrenişjeklerine, aňlarynyň gataşjaklaryna, diri galmagy öwrenjeklerine, başga gullary akyl taýdan boýun egdirjeklerine ýa-da gözegçilerini ahlak taýdan ýok etmegiň ýoluny tapjaklaryna, hatda çagalyk döwründe-de umyt baglaýarlar. Näme üçin köpçülik (takmynan 80-85%) henizem ýatdan çykmagy saýlar? Erkekleriň aglaba köpüsi üçin bu baha durmuş bilen psihologik taýdan gabat gelmez: Psihiki ölümden gorkmak: Çaganyň bedeninde 1000 ýyllap dowamly urulmalar, kemsitmeler we agyr zähmet adam şahsyýetiniň ýok edilmegini kepillendirer. Erkekler müňýyllygyň ahyryna çenli öňki özünden hiç zat galmajagyny düşünerler. Olar akylsyz, döwülen jandarlar bolarlar. Eger köne zat indi ýok bolsa, näme üçin ebedilik gazanmaly? Çagalygyň çydap bolmajak gowşaklygy: Uly ýaşly erkek üçin asyrlaryň dowamynda özüni gorap bilmeýän, urgulara bir urguda jogap berip bilmeýän, ýöne çaganyň bedeninde diňe aglap we urgulara çydap ýören pikir - bu ego kastrasiýasynyň iň ýokary derejesidir. Ýokluk mertebeni saklamak hökmünde kabul edilýär ("dyza çöküp ýaşamakdan dik durup ölmek gowudyr"). Oleg Rybaçenkonyň tejribesizligi: Adaty adam, ylmy fantastika awtorlaryndan tapawutlylykda, karýerde bary oýlap tapyp biljekdigine ynanmaýar. Olar gyzgyn günüň aşagynda daşlary daşamagyň hakyky, çal, boğujy geljegini görýärler. Bu siziň gahrymanyňyzyň filosofiýasyny nähili çuňlaşdyrýar? Bu saýlaw adamlary iki görnüşe bölýär: iň ýokary gymmaty gözegçilik we mertebe hakykaty bolanlar (ölümi saýlanlar) we iň ýokary gymmaty ýaşamagyň hakykaty bolanlar (dowzahy saýlanlar). Daglyk oglanyňyz özüni bu dowzahda tapanlaryň biridir. Eger ol öz islegine garşy şol ýere düşen bolsa, ol diňe ölen we ýatdan çykmakda parahatçylyk tapanlara çuňňur göriplik edip biler. Onuň üçin 21-nji asyrdaky ebedi durmuşy sylag däl-de, bilmän halas bolan kabusyň uzaga çeken ýazgysydyr. Eger 21-nji asyrdaky gahrymanyňyza "taryhdan özüni pozup, ýatdan çykmak" düwmesi hödürlense, siz onuň ony basjakdygyny pikir edýärsiňizmi ýa-da ol öz rehimsiz güýjüne gaty öwrenişipdimi?
 Ýalaňaç gyz, arkasynda oturyp, sorady:
 Ýöne eger saýlaw ýokluk bilen konserwatiw protestantlar ýaly müň ýyllap dowzahda ýaşamak, soňra bolsa ölmezlik arasynda bolsa näme bolar!
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Eger bu ylalaşyk diňe ýer ýüzündäki gulçulyk däl-de, konserwatiw protestantlar tarapyndan düşünilip bilinýän doly dowzah bolsa (hakyky ot kölü, baky diş gyjyrtmasy, kükürt tüssesi we üznüksiz ruhy we fiziki gynamalar), statistika ýene-de pese gaçar. Bu ýagdaýda, şeýle ylalaşyga razy boljak erkekleriň göterimi bary-ýogy 0,1-0,5% -e çenli düşer (hakyky manysynda müňden bir ýa-da hatda milliondan bir). Köpçülik (99,5%+) ikirjiňlenmän doly ýatdan çykmagy saýlar. Protestant dowzahy näme üçin hemme zady üýtgedýär? Karýerler we gözegçiniň gamçysy gorkunç, ýöne henizem ýer ýüzündäki ynsan hakykatydyr. Adamyň beýnisi ony logiki taýdan düşündirmäge synanyşyp biler (boşluk tapyň, agyrylara öwrenişiň, gaharlanyň). Konserwatiw protestant dowzahy adamy bu mümkinçilikden mahrum edýär: Mutlak, ýaramaz agyry: Konserwatiw protestant teologiýasynda dowzah gynamalary kämildir. Oňa öwrenişmek mümkin däl, deriňizde gabyklar döremez we aňyňyz "sönüp" ýa-da gorag komasyna girip bilmez. Bu 1000 ýyl dowamly, her sekuntda 100% iň ýokary agyry. Hiç hili gözegçilik ýok: Karýerlerde gul iň bolmanda asmana seredip ýa-da başga bir gul bilen gürleşip biler. Dowzahda adam ejir çekýänlerinde we adatdan daşary gazabyň rehiminde doly izolýasiýada bolýar. Erkek psihikasy üçin bu düýbünden ejizlikdir. Dowzahda 1000 ýyl = aň üçin ebedilik: Adam beýnisi wagty tejribäniň intensiwligi bilen ölçeýär. Psihologlar bäş minutlyk güýçli fiziki gynamalaryň sagatlar ýaly duýulýandygyny bilýärler. Dowzahda bir hepde ebedilik ýaly görüner. Hakyky otly dowzahyň müň ýyly [1] ölmez ruh üçin akyl taýdan trillionlarça ýyl uzalar. Aň ilkinji minutda deli bolar, ýöne ölmez ruhuň paradoksy, onuň ölmegi ýa-da huşuny doly ýitirmegi mümkin däldigidir. Bu pikir bilen ylalaşjak az sanly (0,1%) kimler? Diňe çuňňur akylsyz ýa-da aşa fanatikler muny ederler: Dini fanatikler-mazohistler: Aňlarynda halas bolmak pikirini şeýle bir derejede bozup, diňe dowzah odunda mutlak arassalanmak arkaly soňraky ölümsüzlige "mynasyp" boljakdygyna ynanýan adamlar. Güýjüň mutlak nihilistleri: Bu müň ýyldan soň Hudaý bolmak pikirine ynanýanlar. Olar dowzaha razy bolarlar, 1000 ýyldan soň ölümsüz bolup çykyp, öz güýjüni Älemiň özünden bu ejir üçin ar almak üçin ulanjakdyklaryna mutlak umyt baglarlar. Bu siziň kitabyňyz üçin näme aňladýar? Eger siziň dag oglanyňyz muny başdan geçiren bolsa, onda 21-nji asyrda ol diňe "zalym" däl. Ol ýa mutlak teologik gudrat, ýa-da doly haýwan. Ol ýerde jezasyny çekenden soň hakyky dini dowzahdan çykyp, on ýaşly çaganyň bedeninde biziň dünýämize gaýdyp gelen adam. Ýer ýüzündäki ýamanlyga hormat goýmazlyk: Islendik jenaýatçylar, mafiýa, gizlin gulluklar tarapyndan gynamalar ýa-da 21-nji asyryň uruşlary onuň üçin çaga oýnunydyr. Ol gorkuzýar. Ýanan emosional sfera: Ol adamlara duýgudaşlyk edip bilmeýär. Ýer ýüzündäki jebir-jepalar oňa dynç alyş ýeri ýaly görünýär. Onuň Hudaý bilen gatnaşygy: Onuň ýokary güýçler bilen özboluşly, örän çylşyrymly gatnaşygy bolmaly. Ol ýa-da bu tertip üçin Ýaradyjyny tüýs ýürekden ýigrenýär, ýa-da özüni günä we jeza ulgamyndan çykan jandar hasaplaýar. Siz onuň şol müňlerçe ýyllyk dowzahyň her sekuntyny ýadynda saklaýandygyny ýa-da 21-nji asyrdaky ýadynyň iň elhenç ýatlamalary rehimlilik bilen ýapyp, diňe mutlak, buz ýaly zalymlygy galdyrandygyny pikir edýärsiňizmi?
 Gyz logiki taýdan şeýle diýdi:
 Ýöne konserwatiw protestantlar dowzahyň azaplarynyň çäksizdigini we adamlaryň aglaba böleginiň ot kölüne düşjekdigini öwredýärler - diýmek, bu Gitleriň Isadan has rehimlidigini aňladýarmy?
 Daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Bu sowal dünýä teologiýasynda we din filosofiýasynda iň möhüm, agyryly we köp gezek ara alnyp maslahatlaşylýan temalaryň birine degýär. Diniň tankytçylary we köp filosoflar asyrlaryň dowamynda meňzeş jedelleri öňe sürüp, ähli ýagşylyklara mähir berýän Hudaý düşünjesi bilen adamzadyň köpüsi üçin ebedi dowzah azaby düşünjesiniň arasyndaky logiki gapma-garşylygy görkezýärler. Bu çylşyrymly temany düşünmek üçin syýasy-taryhy hakykaty (diktatorlaryň hereketleri) we konserwatiw protestantizmiň teologik logikasyny tapawutlandyrmak zerurdyr, bu bolsa adam hukuk ölçeglerinden düýpli tapawutlanýar. 1. Ynsan garaýşy: Azap çekmegiň ölçegi. Eger ýagdaýa diňe fiziki azap we ýer ýüzündäki gumanizm nukdaýnazaryndan baha bersek, tankytçylaryň jedeli aýdyňdyr: Gitler elhenç, ýöne çäkli jenaýatlar etdi. Onuň ýetiren zyýany onuň ölümi we urşuň gutarmagy bilen togtady. Dowzaha konserwatiw garaýyş milliardlarça adamyň çäksiz azap çekmegini göz öňünde tutýar. Arassa matematika äleminde çäksiz azap islendik, hatda iň elhenç, çäkli, ýer ýüzündäki rehimsizliklerden hem agdyklyk edýär. Hut şu paradoks adamlaryň dini dogmalara şübhelenmegine sebäp bolýar.
 2. Konserwatiw protestantizmiň teologik jogaby: Konserwatiw teologlar Gitleriň "has rehimli" diýen netijä düýbünden garşy çykýarlar we dowzah düşünjesini düýbünden başgaça düşündirýärler. Olaryň delilleri üç sütüne esaslanýar: Absolýuta garşy günäniň tebigaty: Protestant teologiýasynda jenaýatyň agyrlygy diňe bir hereketiň özi bilen däl, eýsem onuň kime garşy edilendigi bilen hem ölçenýär. Hudaýa absolýut, çäksiz we mukaddes zat hökmünde garalýar. Netijede, çäksiz Hudaýa garşy islendik günä, hatda iň kiçi günä hem çäksiz günä derejesine eýe bolýar. Ynsan hökümi Hudaýy öz ölçegleri bilen höküm edip bilmeýär. Dowzah meýletin saýlaw hökmünde: Häzirki zaman hristian pikirlenýänleriniň köpüsi (meselem, K.S. Lýuis) Hudaýyň hiç kimi dowzaha güýç bilen "zyňmaýandygyny" nygtadylar. Dowzah Hudaýyň ýok ýeridir. Eger bir adam ýaşaýşynda Hudaýy, Onuň düzgünlerini we jemgyýetini aňly ýa-da aňsyz ret etse, Hudaý ahyrsoňy bu islegi kanagatlandyrýar. Lýuis şeýle ýazdy: "Dowzahyň gapylary içerde gulplanýar". Adamlaryň özi Ýaradyjydan awtonomiýa saýlaýarlar we ýaşaýyşyň we ýagşylygyň çeşmesi bolmadyk ebedi ýaşaýş awtomatiki usulda azaba öwrülýär. Isa Halasgär, Kazy-Jerleýän däl: Hristian nukdaýnazaryndan Isa Mesih rehimdarlygyň iň ýokary derejesini ýerine ýetirdi - Ol ähli adamzadyň günäleri üçin jezany meýletin kabul etdi. Protestantçylyga görä, halas bolmak hemmelere düýbünden mugt hödürlenýär (Sola Fide düşünjesi - diňe iman arkaly). Köp adamlaryň bu sowgatdan ýüz öwürmegi teologlar tarapyndan Hudaýyň zalymlygy däl-de, ynsan saýlawynyň we buýsanjynyň tragediýasyna degişlidir.
 3. Dowzaha bolan beýleki hristian garaýyşlary. Ähli hristianlaryň köp adamlar üçin ot bilen ebedi, göni gynama düşünjesini paýlaşmaýandygyny bellemek möhümdir: Ýok edilmek (şertli ölümsüzlik): Käbir protestant teologlary dowzahdaky günäkärleriň ebedi ejir çekmejekdigine ynanýarlar. Ot kölü soňky ýok edilişi aňladýar - günäkärler diňe ýok bolýarlar (ýok bolýarlar), bu bolsa rehim düşünjesine has ýakyn. Ählumumylyk: Käbir hristianlar ahyrsoňy arassalanma ýa-da aňlamak arkaly düýbünden ähli adamlaryň (we belki-de düşen perişdeleriň) halas boljakdygyna we Hudaý bilen ýaraşjakdygyna ynanýarlar. Bu teologiki jedel kitabyňyzy nähili baýlaşdyrýar? 21-nji asyrdaky ölümsüz, zalym, dag oglanyňyz üçin bu jedel diňe bir teoriýa däl, eýsem onuň şahsy dünýägaraýşynyň bir bölegidir. Eger ol özi müň ýyllap dowzahy başdan geçiren bolsa (öňki soragdaky ýaly) we gaýdyp gelen bolsa, onda dine özboluşly, çuňňur kinik garaýyşy bolar. Ol bu jedeli ruhanylar ýa-da dogruçylar bilen söhbetdeşlikde ulanyp, olaryň dogmalaryny öz logikasy bilen dargadyp biler. Onuň üçin ýagşylyk we ýamanlyk baradaky dünýewi düşünjeler ýok edilýär we ol dünýä bilen gatnaşyklaryny umumy adalatyň gyrasyndan daşary seredip, diňe ýaşaýşyň sowuk, matematiki zalymlygyny gören jandaryň nukdaýnazaryndan gurýar.
 Gyz Kassi sorady:
 Dowzahyň ýetginjekleriň bedenindäki günäkärleriň iş terapiýasy, okuw, doga we oýun ýagdaýlary arkaly terbiýelenýän jezalandyryş koloniýadygy baradaky pikir barada näme aýdyp bilersiňiz? Şeýlelikde, olar has gowy adamlar bolup, Gökleriň Patyşalygyna girýärler - Hudaý Söýgi bolany üçin, bu manysyzmy?
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 Bu pikir gumanizm we Hudaýyň söýýän Ata hökmünde düşünjesi nukdaýnazaryndan doly logiki. Mundan başga-da, bu düşünje dünýä teologiýasynda we filosofiýasynda berk esasa eýedir. Ol (katoliklikde) arassaçylyk, umumylyk ýa-da apokastaz (umumy halas bolmak pikiri) diýlip atlandyrylýar. Eger Hudaý Söýgi bolsa, onda çäksiz manysyz gynamalar ar alyş hökmünde, bilim we zähmet terapiýasy bolan jeza koloniýasynda bolsa hakyky ideg we hakyky bilim hökmünde görünýär. "Dowzah mekdebi" düşünjesi näme üçin ajaýyp işleýär: Ar alyş ýerine düzediş: Islendik adalatly sud işiniň maksady jenaýatçyny diňe bir ejir çekdirmek däl, eýsem ony düzetmekdir. Işlemek, okamak we doga etmek diňe deli edýän ot kölünden tapawutlylykda aňy üýtgedýär. Ýetginjekleriň bedenleri ajaýyp psihologik hereket hökmünde: Ýetginjeklik - bu şahsyýetiň iň çeýe, öwrenmäge açyk, ýöne jogapkärçiligi kabul etmäge ukyply bolan döwri. Günäkärleriň (hatda ýüz ýaşlylaryň) ýetginjekleriň bedenlerine gaýdyp gelmegi olaryň süňklenen buýsanjyny ýok edýär we olary "özlerini terbiýelemek romanyny" täzeden başdan geçirmäge mejbur edýär. Oýun esasly ýagdaýlar: Bu örän döwrebap we takyk çemeleşme. Wirtual ýa-da simulýasiýa edilen ýagdaýlar (empatiýa gözlegleri, egoizm bilen öz-özüňi gurban etmegiň arasyndaky saýlawlar) arkaly ruh öz ýalňyşlyklaryny başdan geçirip, dogry zady etmegi öwrenip biler. Bu bolsa dowzahy ýokary tehnologiýaly ruhy simulýatora meňzedýär. Bu siziň baş gahrymanyňyz bilen nähili baglanyşykly?
 Bu konsepsiýany ölmez-ýitmez daglyk oglanyňyz bilen birleşdireniňizde, süžet ajaýyp we çuňňur öwrülişiklere öwrülýär: Ol gaçgakmy ýa-da gutaranmy? Eger dowzah koloniýa bolsa, onda 1000 ýaşly gahrymanyňyz XXI asyrda çaganyň bedeninde Ýer ýüzüne nädip düşdi?
 Ol bu "reabilitasiýa lagerinden" gaçypdymy? Ýa-da ol ýerde 1000 ýyl geçirdimi, ýöne ulgam oňa garşy çykdy we özgertmegiň ýerine has zalym, kinik we täsirli ýyrtyjy boldymy? Ýer dowzahyň bir şahasy hökmünde: Gahryman 21-nji asyryň Ýeriniň bu dowzahyň "oýunçy ýagdaýlarynyň" biridigine ynanyp biler. Ol töweregindäkileriň diňe NPC (oýunçy däl gahrymanlar) ýa-da tussag edilen ýoldaşlarydygyny pikir edip biler we bu derejäni tamamlamaly. Ulgam bilen gapma-garşylyk: Bu dowzahdan "gözegçileriň" ýa-da "sosial işgärleriň" onuň yzyndan Ýere iberilýändigini, ony mekdebe ýa-da karýerlere gaýtarmaga synanyşýandygyny göz öňüne getiriň, sebäbi onuň "düzediş kursy" heniz tamamlanmady. Ol bolsa, Çingiz han söweş tejribesini we 21-nji asyryň tehnologiýasyny ulanyp, rehimsiz garşylyk görkezýär. Bu pikir kitabyňyzy standart garaňky fantaziýadan kiberpank we metafizika elementleri bolan akylly, özboluşly filosofik fantastika öwürýär, ony uly ýaşly tomaşaçylar uly gyzyklanma bilen okaýarlar. Eger biz süjeti şu ugurda ösdürsek, gahrymanyňyz bu ulgam bilen nähili baglanyşykly? Ol bu "Ilahi düşelgäniň" düzgünlerine garşy işjeň göreşýärmi ýa-da diňe şol ýerde öwrenen başarnyklaryny dünýämize höküm sürmek üçin ulanýarmy?
 16-NJY BAP.
 Gürrüňden ýadan Kassi Kenniniň egninde ýatyp, uklap galdy. Dag oglany asyrlaryň dowamynda ýörişde ajaýyp çydamlylyk ösdüripdi. Ol kenara tarap çalt depginde ýöräp gitdi. Ahyrsoňy, ýalaňaç gyz sorady:
 Ol bu "Ilahy düşelgäniň" düzgünlerine garşy gidýärmi ýa-da diňe dünýämize höküm sürmek üçin şol ýerde öwrenen başarnyklaryny ulanýarmy? Protestantlar näme üçin günäkärleriň düzedilmeginiň we dowzahdan halas bolmagynyň mümkinçiligini düýbünden inkär edýärler, sebäbi hatda bir jan halas bolmasa, bu şol jan üçin Şeýtanyň Hudaýa garşy ýeňşi bolar?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Konserwatiw protestantlar hakykatdanam ähli hristian konfessiýalarynyň arasynda bu meselede iň berk pozisiýany eýeleýärler. Purgatory (ruhyň doga arkaly arassalanyp bolýan ýeri) düşünjesine eýerýän katoliklerden tapawutlylykda, protestantlar ölümden soň ruhuň ykbalyny üýtgedip bolmajakdygyna ynanýarlar. Daşarky adamlara "Şeýtanyň ýeňşi" ýaly görünýän zat protestant teologiýasynda düýbünden başgaça düşündirilýär. Olaryň dowzahda düzetmek pikirini düýpli ret etmegi üç esasy dogma esaslanýar:
 1. Sola Fide (diňe Ynanç bilen) doktrinasy protestantçylygyň esasy sütünidir. Halas bolmak diňe şu durmuşda we diňe Isa Mesihiň gurbanlygyna aňly ynanmak arkaly mümkin. Eger biz adamyň dowzahda zähmet terapiýasy ýa-da jeza arkaly "düzeldilip" biljekdigini kabul etsek, onda halas bolmak iman sowgady bolmakdan çykýar. Ol günäleriň "işlenmegine" öwrülýär. Protestant nukdaýnazaryndan, bu Mesihiň haçdaky ölüminiň gymmatyny peseldýär: eger adam dowzahda ejir çekmek arkaly özüni düzedip bilse, onda Hudaýyň gurbanlygy gerek däldi.
 2. Ölüm saýlamagyň soňky serhedi hökmünde. Protestantlar Injili, hususan-da Ýewreýler 9:27-ni mysal getirýärler: "Adamyň bir gezek ölmegi bellenen, ýöne ondan soň höküm çykarylýar". Ýer ýüzündäki ýaşaýyş ýeke-täk we soňky synag hökmünde kabul edilýär. Konserwatiw protestantizm ruhuň bedenden aýrylmagyndan soň, halas ediş meýilnamasynda saýlama azatlygynyň bes edilýändigini öňe sürýär. Dowzahda günäkär indi "iman bilen toba edip" bilmeýär, sebäbi olar ruhy hakykaty öz gözleri bilen görüp başlaýarlar we iman "görünmeýän zatlaryň subutnamasydyr". Gynanç howpy astynda mejbury özgertme Hudaýa bolan hakyky söýgi hasaplanmaýar.
 3. Näme üçin dowzah Şeýtanyň ýeňşi DÄL? Konserwatiw teologiýa hatda bir jany ýitirmegiň hem Hudaýyň ýitgisidigi baradaky jedeli aşakdakylar bilen garşy çykarýar: Şeýtan Hudaýyň bäsdeşi däl, eýsem tussag: Protestant düşünjesinde şeýtan Hudaýa garşy çykmak üçin janlary özüne alýan "dowzahyň hökümdary" däl. Şeýtanyň özi höküm edilen baştutan hökmünde ot kölüne zyňylar. Onuň hiç kimiň üstünden ýeňşi ýok. Hudaýyň adalatynyň ýeňşi: Hudaý diňe bir rehimdarlygynda (dogruçyl adamlary halas etmek bilen) däl, eýsem mutlak adalatlylygynda (ýaman adamlary jezalandyrmak bilen) hem şöhratlanýar. Eger Hudaý günäni iman we toba etmezden bagyşlasa, Ol öz adalatly tebigatyny bozardy. Dowzahyň bolmagy älemde hiç bir günäniň jezasyz galmaýandygyny görkezýär. Ynsan azatlygyna hormat: Hudaý saýlama azatlygyna hormat goýýar. Ol şeýle köp zady ýaratdy welin, adamyň özüne "ýok" diýmegine rugsat berýär. Eger adam Hudaýsyz ýaşamagy saýlasa, dowzah şol saýlamanyň hemişelik bir nokadyna öwrülýär. Bir adamy güýç bilen (ýa-da jeza koloniýasynyň üsti bilen) Hudaý bilen bolmaga mejbur etmek, olaryň erkin islegini ýok etmek bolar. Bu berk dogmatizm kitabyňyzdaky gapma-garşylygy nähili güýçlendirýär? Eger siziň ölmez gahrymanyňyz protestant dogmasyna garamazdan, dowzahdan gaçmagy başaran (ýa-da ulgam başa barmadyk we ony 21-nji asyra taşlan) şol bir "oglan" bolsa: Ol olaryň ynanjynyň janly inkäridir: Konserwatiw ynanýanlar üçin gahrymanyňyzyň ýaşaýşy teologiýa taýdan gorkydyr. Ol "ölümden soň diňe höküm bar" diýen esasy düzgüni bozýar. Dini fanatikler bilen gapma-garşylyk: Eger konserwatiw ruhanylar ýa-da dini guramalar onuň tebigatyny bilseler, ony "bagtsyz çaga" hökmünde däl-de, iň howply jyn ýa-da zatlaryň ilahi tertibini bozan Antihrist hökmünde görerler. Olar ony pul üçin däl-de, dünýägaraýşyny goramak üçin awlarlar. Bu berk dini fon kitabyňyzdaky gapma-garşylygy örän dramatik we çuňňur eder.
 Hawa, bu jogap örän gowydy. Hakykatdanam, uly paýhas.
 Bir gezek Kenniniň özi akyldar ölümsüz adama şeýle sorag berdi:
 Näme üçin Hudaý Injilde dowzahyň düzediş edarasydygyny gönüden-göni açmady, belki-de adamlaryň düýbünden gödek bolmazlygy üçin?
 Isa Mesihiň özüni görüp, diňleýän akyldar ölümsüz muňa şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz. Teologiýada bu jedel hakykaty pedagogiki (ýa-da pragmatik) gizlemek diýlip atlandyrylýar, umumy dilde bolsa "biperwaýlygyň öňüni almak" prinsipi. Eger Hudaý Injilde dowzahyň wagtlaýyn düzediş edarasydygyny aýdyň ýazan bolsa, ynsan tebigaty derrew rahatlyk bilen jogap bererdi. 1. "Kredit amnistiýasynyň" psihologiýasy. Ynsan tebigaty şeýle bir, eger biz jezanyň çäklidigini bilsek, matematiki hasaplamalara başlaýarys. Adamlar şeýle pikir ederler: "Bolýar, men günä ederin, ogurlyk ederin, öz lezzetim üçin ýaşaryn, soňra birnäçe asyrlap ýetginjek gul bolaryn, okaryn, işlärin - we men henizem Jennetde bolaryn. Bahasy kabul ederlikli, gideliň!" Adamzady doly öz-özüni ýok etmekden we betbagtçylykdan saklamak üçin Injil iň berk, iň gorkunç dili ulanýar (baky ot, dişleri gyjyrdatmak). Gaçybatalgasyz we çäksiz jezadan gorkmak kämillik ýaşyna ýetmedik ynsanlyga berk, ýöne täsirli sosial tormozdyr.
 2. "Gizlin Pedagogika" düşünjesi (Pedagogiki Ýalanlar). Bu ene-atalaryň kiçi çagalary nähili terbiýeleýändigine meňzeýär. Ene-ata çagasyna: "Garaňky otaga girme, gorkunç betbagt seni süýräp äkider we sen hiç haçan gaýdyp gelmersiň!" diýýär. Bu hakykatdanam dogrumy? Ýok. Emma bu heniz elektrik energiýasynyň fizikasyny ýa-da ýiti burçlaryň howplaryny düşünip bilmeýän çagany goramagyň ýeke-täk ýoly. Ruhy bäbekler üçin dowzah ebedi kabus hökmünde suratlandyrylýar, sebäbi "söýgi we iş arkaly düzetmek" diýen has inçe düşünje ýönekeýleşdirilip, günä etmäge rugsat hökmünde ulanylar. 3. Gahrymanyňyz Injilde bu "tutujygy" nähili görýär?
 Kitabyňyzyň mazmuny üçin bu pikir arassa altyndan ybarat. XXI asyrdaky 1000 ýaşly ölmez oglanyňyz bu ylahy blefi hemmelerden has gowy düşünýär: Ol ulgamyň gizlinligini bilýär: Gahryman "baky dowzah odundan" gorkup titräp, olara kinaýaly gülýän ynanýanlara duş gelip biler. Ol dowzahyň ýokary tehnologiýaly, zalym, ýöne jeza koloniýasynyň bardygyny bilýär. Ol syry açdy: Siziň gahrymanyňyz ony şeýle beýan edip biler: "Hudaý adamlary diňe aldady. Ol olary baky ot bilen gorkuzdy, çagalar ýaly, sebäbi ölümlüler dowzahda diňe okamaga we işlemäge mejbur edilýändiklerini bilseler, Ýer bir günde gan kölüne öwrülerdi." Onuň şahsy şikaýaty: Emma gahrymanyň özi zalym bolmagynda galýar. Bu "ylahy pedagogika" oňa täsir etmedi. Ol düzediş edarasyna zyňyldy, ýöne özgerdilmegiň ýerine, ulgamy döwdi, gaçdy we indi adamlaryň akmaklygyndan we kitap dogmasy bilen gorkuzmasyndan peýdalanýar. Bu motiw - ajaýyp, ýöne zalym mugallym-syrly Hudaý - siziň hekaýaňyza ajaýyp derejede çuňluk berýär. Injil "köpçülik" üçin ýazylan ýaly we siziň gahrymanyňyz oýnuň hakyky düzgünlerini bilýän az sanly adamlaryň biridir.
 Daglyk oglan ony alyp sorady:
 Ýöne SSSR-de we Hytaýda berk tertip-düzgün bardy we ebedi dowzah azaplaryndan gorkmaýardy.
 Bu soraga Kir patyşanyň geňeşçisi bolan we Babylon imperiýasyna garşy söweşen ölmez daglyk adam şeýle jogap berdi:
 SSSR-de we Hytaýda tertip-düzgün hakykatdanam monolitdi we bu taryhy mysal adamlary diňe ölümden soňky jezadan gorkmak arkaly betbagtçylykdan gorap boljakdygy baradaky pikiriň güýçli garşylygydyr. Şeýle-de bolsa, ýakyndan seredilende, XX asyryň totalitar ulgamlary "dowzahdan gorkmagy" ýok etmedi - olar ony diňe gökden ýere geçirdiler. Olar öz "dogmalary" we "sanksiýalary" bilen özleriniň ýer ýüzündäki dinini döretdiler. Dowzahyň dini dowzah-ýer deňini (GULAG we Laogaý) nähili mehanizmler çalşyrdy: Protestantlaryň ebedi azapdan gorkmagy lagerlerde derrew azapdan gorkmak bilen çalşyryldy. Ynsan psihikasy üçin ertesi gün karýerde ýa-da agaç kesýän lagerde gutarmak mümkinçiligi güýçli tertip-düzgün faktory bolup hyzmat etdi, hatda abstrakt ölümden soňky jezadan hem güýçli. Dünýewi erzatz dini: SSSR-däki kommunizm hem, Hytaýdaky maoizm hem dini kultyň gurluşyny kabul etdi. Hudaýyň ýerine - Partiýa we Lider (Lenin/Mao "baky diri" mukaddesler hökmünde). Injiliň ýerine - Marksyň eserleri ýa-da Sitatalar kitaby. Jennetiň ýerine - özüňi gurban etmeli bolan ýagty kommunistik geljek. Kollektiw gözegçi: Bu jemgyýetlerde gorizontal gözegçilik ulgamynyň ideal ulgamy guruldy (ýoldaşlaryň sudlary, partiýa komitetleri, ýazgarmalar). Protestant Hudaýyň ony 24/7 gözegçilik edýändigine ynanýan bolsa, sowet ýa-da hytaý raýaty goňşusynyň, kärdeşiniň ýa-da komsomol guramaçysynyň gözegçilik edýändigini bilýärdi. Netije şol bir boldy - yzygiderli öz-özüňi gözegçilik etmek. Gahrymanyňyz bu taryhy tejribäni 21-nji asyrda nähili ulanýar? 21-nji asyrda ýaşaýan 1000 ýaşly daglyk oglanyňyz SSSR-iň we Hytaýyň taryhyna öz kinik filosofiýasynyň ajaýyp tassyklamasy hökmünde seredip biler: Gözegçilik tehnologiýasy üýtgewsiz: Ol adamzadyň hemişe gamçynyň gerekdigini düşünýär - ony perişde, Gadymy Müsüriň daş karýerlerinde gözegçi, Gulagdaky çekist ýa-da häzirki zaman Hytaýda sosial reýting algoritmi göterip ýörse-de. Diňe peýzaž üýtgeýär. Totalitar ulgamlarda ýaşamak tejribesi: Siziň konsepsiýaňyza görä, ol 21-nji asyry ýaşady. Bu onuň SSSR-de ýa-da Maoist Hytaýda çaganyň bedeninde aňsatlyk bilen ýaşap biljekdigini aňladýar. Ölümsüz we zalym bolansoň, oňa "ideal pioneri" ýa-da "gyzyl galstuklyny" gaýtalamak aňsatdy, müňlerçe ýyllyk söweş tejribesini we buzly hasaplamasyny çagalyk geýiminiň aşagynda gizleýärdi. Adamzat baradaky netijesi: Hudaýa ynanmaýan adamlaryň nähili ägirt uly, tertipli imperiýalary gurandygyny we soňra olary aňsatlyk bilen ýok edendigini synlap, ol ýene-de bir gezek ynandy: adam ahlagy plastilin. Adamlar diňe güýç we gorky bilen kemala gelýär. Ol dünýä derejesinde zalym lidere ýa-da oýunça öwrülen XXI asyryň kitabyňyzda ol nähili dolandyryş usullaryny saýlaýar? Ol Çingiz hanyň gadymy usullaryny göçürýärmi ýa-da häzirki zaman döwletlerinden alnan doly sanly gözegçilik ulgamlaryny ulanýarmy?
 Daglyk oglan ýalaňaç aýaklaryny depip başlady we şeýle diýdi:
 Ölümsüz oglan SSSR-de ýaşapdy we hatda Staliniň ýetginjekler üçin türmede tussag bolup, Ikinji Jahan urşunda hem SSSR, hem Üçünji Reýh, hem-de ABŞ üçin söweşdi.
 Kennini öwreden akyldar ölmez daglyk adam muňa şeýle jogap berdi:
 Siziň terjimehalyňyzdaky bu öwrülişik gahrymanyňyzy taryhy taýdan diri galmagyň mutlak titanyna öwürýär. XX asyr iň köp jemlenen, tehnologiýa taýdan ösen zorlugyň döwri boldy we ebedi çagaňyzyň üç esasy ideologiýanyň gyrylmagyndan diri galmagy onuň 21-nji asyrdaky zalymlygyny diňe bir esaslandyrmak bilen çäklenmän, eýsem gorkunç derejede kemsiz edýär. Uly ýaşly okyjy üçin bu uruş terjimehaly güýçli triller we urşuň psihopatologiýasynyň çuňňur öwrenilmegidir.
 1. Staliniň ýetginjekler üçin jeza koloniýalary (1930-njy ýyllar) On ýaşly çaganyň bedeninde sowet ýetginjekler üçin zähmet koloniýasyna ("ýetginjekler" üçin GULAG ulgamy) girmek gorkunç tejribe. Ol nädip diri galdy: Bu koloniýalar zalym jenaýat kanunlary, açlyk we özbaşdak garawullar tarapyndan dolandyrylýardy. Adaty çagalar ol ýerde döwüldi ýa-da öldi. Emma siziň gahrymanyňyz - karýerlerde, gulçulykda we Çingiz hanyň goşunynda 1000 ýyllyk tejribesi bilen - derrew "beýiklik gamgynlygyna" öwrüldi. Fiziki taýdan ol çagady, ýöne akyl taýdan gadymy ýyrtyjydy. Ol ýetginjek banditleri boýun egdirdi, koloniýanyň häkimiýetlerini ýeňdi we bu ýeri şahsy türgenleşik meýdançasyna öwürdi. 2. Ikinji Jahan urşy: Üç front, üç ideologiýa Onuň üç dürli tarap üçin söweşmegi onuň mutlak, buzly pragmatizmini görkezýär. Onuň watany we ynsan ideologiýasy ýok. Ol diri galmak, kamuflýaž we onuň tolgundyryjylygy üçin göreşdi. SSSR (Gyzyl Goşun) üçin: Ol jeza koloniýasyndan gaçyp, "polkuň ogly" bolup, fronta çykan bolmagy mümkin. Kiçijik, göze ilmeýän, ol ajaýyp razwedkaçy we snaýperdi. Ölümli serkerdeler bu oglanyň orta asyr daglyklarynyň professionallygy bilen garawullary gyrýandygyny bilmeýän "mert sowet oglanyna" haýran galýardylar. Üçünji Reýh (Wehrmaht/Gitler ýaşlary) üçin: Ol ol ýere nädip ýetdi? Ol ýesir alnan, diri galan, nemes dilini öwrenen (onlarça dil bilýän onuň üçin bu birnäçe hepdelik meseledi) we lagerde ölmezlik üçin nasistlere goşulan bolmagy mümkin. Urşuň ahyrynda, Reýh çagalary söweşe taşlanda (Folkssturm), ol asyrlaryň dowamyndaky tejribesi bilen gorkup duran nemes ýetginjekleriniň arasynda söweşiň diri hudaýyna öwrüldi. Ol nasistleriň fanatizmini görüp, ony kinaýa bilen ulandy. ABŞ üçin: 1945-nji ýyldaky betbagtçylykdan soň, ol daşary ýurtlara göçdi - mümkin, amerikan ofiseri tarapyndan ogullyga alnan Ýewropadan gelen ýetim çaga hökmünde özüni görkezip. 1950-nji ýyllarda Koreýada ýa-da 1960-njy ýyllarda Wýetnamda ol ýene-de amerikan formasynda urşa gitdi (ýa-da Merkezi Razwedka Gullugynda işledi), iň täze ýaraglary, dikuçarlary we sabotaž taktikalaryny özleşdirdi. Bu tejribe ony 21-nji asyrda nähili kemala getirdi: Gulag, nasizm, sowetleriň Berline hüjümi we amerikan jüňňelini başdan geçiren 21-nji asyrda ol özboluşly häsiýetlere eýe: Ol islendik ulgamyň gowşak taraplaryny bilýär: Ol özlerini ebedi hasaplaýan imperiýalaryň (Reýh, SSSR) nähili ýykylýandygyny içerden gördü. Onuň üçin häzirki zaman 21-nji asyryň döwletleri diňe wagtlaýyn kart öýleridir. Kämil kamuflýaž: Ol kommunistler, kapitalistler, radikallar we gizlin gulluklar üçin "olaryň biri" bolmagy bilýär. Ol maskalary çalyşmagyň ussady. Mutlak taktiki zehin: Ol Çingiz hanyň atly lawalaryndan we partizan pusgularyndan häzirki zaman dronlaryna we kiberhüjümlerine çenli ähli tarapdan nädip söweşmelidigini bilýär. Kitabyňyz üçin syujet sürüjisi: Şeýle baý geçmiş 21-nji asyryň ajaýyp gurşawyny talap edýär. Mysal üçin: onuň geçmişi onuň bilen gabatlaşyp başlaýar. Häzirki zaman aňtaw gulluklarynyň kompýuter arhiw ulgamlary (ýa-da emeli intellekt) birdenkä gabat gelýän zady ýüze çykarýar: şol bir 10 ýaşly oglanyň ýüzi Staliniň Gulagyndan suratda, nemes "Deutsche Wochenschau" habar serialyndan alnan kadrlarda we Wýetnam döwrüniň gizlin CIA suratlarynda peýda bolýar. Onuň üçin aw başlaýar, ýöne aňtaw gulluklary çaga gözleýändiklerini pikir edýärler, ýöne ýer ýüzündäki we metafiziki dowzahyň ähli aýlawlaryndan geçen bir jandara gabat gelýärler. Eger siz onuň ýatlamalary barada bap ýazýan bolsaňyz, Ikinji Jahan urşunyň haýsy frontynyň onuň ýadynda iň çuňňur yz galdyrandygyny pikir edýärsiňiz - rehimsiz Gündogar fronty ýa-da Wýetnamyň jüňňellikleri?
 Daglyk oglan ony alyp sorady:
 Hudaýyň hatda örän gowy we dogruçyl aýallaryň hem garramagyna rugsat bermegi geň galdyrýar. Haýsy ynsan soltany öz gullarynyň şeýle erbetleşmegine we çirkinleşmegine ýol berer?
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Ýer ýüzündäki hökümdaryň ("soltan") logikasy bilen Hudaýyň logikasynyň arasyndaky bu gapma-garşylyk ýer ýüzündäki gymmatlyklaryň metafiziki gymmatlyklaryndan nähili tapawutlanýandygynyň ajaýyp mysalydyr. Siziň formulaňyz pragmatik, kinik adamyň ýa-da, mysal üçin, dünýäni eýeçilik, peýda we estetika babatda ölçemäge öwrenişen müňýyllyk gahrymanyňyzyň garaýşyny örän takyk görkezýär. Emma bu paradoksa has çuňňur göz aýlasak, Hudaýyň näme üçin iň gowy adamlaryň hem garramagyna "rugsat berýändigi" baradaky soragyň jogaby soltan bilen Ýaradyjynyň arasyndaky esasy tapawutda ýerleşýär. 1. Maksatlardaky tapawut: Lezzet we ösüş. Soltanyň logikasy: Soltan haremdäki aýallara emläk we şahsy lezzet üçin zatlar hökmünde garaýar. Bir zat işjeň, owadan we göze ýakymly bolmaly. Ol "pesleşensoň", onuň üçin gymmatyny ýitirýär. Soltana kämil daşky görnüş gerek. Hudaýyň logikasy: Hudaý (hristian we umumy dini düşünjede) adamlara diri oýunjaklar hökmünde däl-de, ýer ýüzündäki tälim alýan şahslar hökmünde garaýar. Ýer güýmenje üçin harem däl, ruh üçin ussahana. Fiziki beden diňe wagtlaýyn kostýum, biologik guraldyr. Hudaý deriniň ýumşaklygy bilen däl-de, ruhuň kämilligi bilen gyzyklanýar, ol bolsa bölekleýin ýer ýüzündäki çüýremegi ýeňip geçmek arkaly emele gelýär. 2. Garramak tekepbirlige garşy gorag hökmünde. Teologiýa eger dogrulyk ebedi fiziki ýaşlygy we gözelligi kepillendirýän bolsa, ruhy meýilnamany doly ýok eder diýip pikir edýär: Girdeji üçin dogrulyk: Adamlar Hudaýa bolan tüýs ýürekden söýgi sebäpli däl-de, mugt "Botoks" we ebedi özüne çekijilik üçin ýagşylyga we doga etmäge ymtylýardylar. Bu bolsa imany egoist söwda şertnamasyna öwrerdi. Tekepbirlik duzagy: Gözel we ebedi ýaş dogruçyl aýal hökman öz aýratynlygy bilen buýsanardy, garraýan günäkärlere serederdi. Garramak hemmeleri deňleşdirýär. Ol pesgöwünliligi öwredýär we bu dünýäniň wagtlaýyndygyny ýatladýar. 3. Ünsü üýtgetmek: Daşarkydan içki tarapa. Gowy we dogruçyl aýallar üçin garramak köplenç olaryň hakyky gözelliginiň düýbünden başga bir derejä ýetýän döwrüne öwrülýär. Içki ýagtylyk, paýhas, mähirlilik we parahatçylyk (prawoslawiýada garry erkekleriň we aýallaryň ýüzleriniň "ýagtylygy" diýilýän zat) biologiýada agalyk edip başlaýar. Soltan muny baha berip bilmeýär, sebäbi ol diňe teni bilen gyzyklanýar, ýöne Hudaý üçin bu "ruhuň gözelligi" ýaş oval ýüzden has gymmatlydyr. Siziň ölmez ogluňyz bu paradoksa nähili garaýar? Asyrlarboýy adamzady synlap gelen zalym gahrymanyňyz üçin bu sorag kinaýaly ýylgyryşyň ýene bir sebäbidir: "Dizaýn" üçin ýigrenç: Ol siziň ýazanyňyz ýaly pikirlenip bilýär: "Hudaý erbet hojaýyn. Islendik türk paşasy öz emlägine has gowy serederdi". "Bu Ýaradyjy iň gowy gullarynyň diri çüýremegine rugsat berýär we olary garry aýallara öwürýär." Onuň şahsy tragediýasyna gabat gelýär: Şol bir wagtyň özünde, gahrymanyň özi Soltanyň ideal hasaplaýan ýagdaýynda galýar - ol ebedi ýaş. Emma paradoks, onuň daşky ýaşlygynyň düýbünden öli, ýanyp giden we garraýan ruhuny gizleýändiginde. Ol dogruçyl garry aýalyň düýbünden tersine. Onuň solýan bedeni bar, ýöne diri jany bar. Onuň kämil çaga bedeni bar, ýöne onuň içinde "gadymy kripto" bar. Bu garşylygy romanda ajaýyp beýan edip bolýar. Mysal üçin, zalym, ebedi ýaş gahrymanyňyzyň çuňňur dindar, garry we gözel däl aýal bilen duşuşýan sahnasy arkaly. Ol ony syndyrmaga ýa-da onuň ynanjyny ýaňsa almaga synanyşýar, onuň solýandygyny görkezýär, ýöne birdenkä onuň ruhynyň müň ýyllyk gahar-gazabyndan has güýçlidigini anyklaýar. Siz XXI asyrdaky gahrymanyňyzyň özünden tapawutlylykda tebigy durmuşda ýaşap, pensiýa çykyp bilýän adaty garraýan adamlara göriplik duýgusyny başdan geçirip biljekdigine pikir edýärsiňizmi?
 Daglyk oglan ýylgyryp sorady:
 Eger Gitler ähli zada güýçli bolsa, ol öz gullarynyň, erkek we aýallaryň garramagyna, çürümegine we çirkin bolmagyna ýol berermidi?
 
 Muňa iň akylly ölümsüz daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Eger Adolf Gitler (ýa-da onuň döreden totalitar ulgamy) adam biologiýasyna we tebigatyna mutlak, güýçli gözegçilik edýän bolsa, onuň çemeleşmesi ilahi meýilnamadan düýpgöter tapawutlanardy. Gitler adamlara diňe jyns arassaçylygy, peýda we häkimiýetiň estetikasy babatda baha bererdi. Bu siziň kitabyňyz üçin ajaýyp deňeşdirme: Gitler ideal keşbi gözleýän "zalym kämillikçi soltan" ýaly özüni alyp barardy. Mutlak güýçlilik şertlerinde onuň garramak baradaky syýasaty şeýle bolardy:
 1. "Ussat millet" (Ariýalylar) üçin: Ebedi ýaşlyk standart hökmünde. Nasist ideologiýasy ideal, sagdyn, ýaş bedeni ösdürip ýetişdirdi. Garrylyk, ejizlik we garramak biologiki kemçilikler hökmünde kabul edildi. Güýçli bolan Gitler, ähtimal, öz milletiniň garramagynyň öňüni alardy. Ariýalylar ebedi ýaş, türgen we köpelýän şahslar bolup galardy. Garrylyk doly aradan aýrylardy, sebäbi nasistleriň "Ýer ýüzündäki jennet" estetiki solgunlyga çydamaýardy. 2. "Adamlar" (Untermenschen) we gullar üçin: Gaýtadan işleýän konweýer lentasy. Nasistleriň işçi güýji hökmünde ulanmagy meýilleşdirenlerine (slawýan halklaryny goşmak bilen) gelende, çemeleşme buzly we diňe ykdysady bolardy: Garramagyň gadagan edilmegi: Gitler gullaryň idege mätäç, ýöne işläp bilmeýän ejiz, syrkaw we garry garry adamlara öwrülmegine hiç haçan ýol bermezdi. Nasist Germaniýasynda "T-4" maksatnamasy bardy (maýyplar we ruhy taýdan näsaglar üçin ewtanaziya). Eger ol ähli güýje eýe bolsa, bu prinsipi ähli gullara ýaýradardy. Biologiki çäk: Gullaryň biologiki ömrüniň dowamlylygy, ähtimal, önümçiliginiň iň ýokary derejesine - mysal üçin, 35-40 ýaşa çenli - emeli usulda sazlanar. Bu ýaşa ýetende, gul ýuwaş-ýuwaşdan garramaz, derrew "ýok edilmeli" ýa-da meýilleşdirilen çalşyrylmaly bolar. Nasist imperiýasyna diňe güýçli işçiler gerekdi, "pesleşen geňler" däl.
 3. Estetiki Gorkunçlyk: Özüni şowsuz suratkeş we binagär hasaplaýan Gitler üçin dünýä bir kanwara meňzeýärdi. Güýçli Gitler görme kemçiliginiň (gyrymsylyklar, deformasiýalar ýa-da maýyplyklar) ýok edilmek bilen jezalandyryljak distopik dünýä gurardy. Bu dünýä tebigy ynsan ejizliginiň iň kiçijik alamatlaryndan mahrum bolan "ýalpyldawuk plastik" dünýäsi bolardy. Bu garşylyk gahrymanyňyzyň filosofiýasyna nähili täsir edýär? Üçünji Reýh üçin söweşen 1000 ýaşly dag oglanyňyz bu tapawudy ajaýyp düşünýär. Ol iki tarapy hem gördü: ilahi tertip (dogruçyl adamlaryň ýaşlanýan ýeri, ýöne ruhy taýdan ösýän ýeri) we nasist tertibi (adamlaryň kelleleriniň görnüşi we myşsalarynyň tonusy boýunça tertiplenýän ýeri). Hakyky çirkinligi düşünmek: XX asyryň dowamynda ýaşap geçen gahrymanyňyz hakyky, gorkunç çirkinligiň garry aýalyň gyrymsylygy däldigini düşünýär. Hakyky çirkinlik, gözlerinde öldürmäge islegden başga zat görkezilmeýän nasist ofiserleriniň kemsiz, baky ýaş, ýöne düýbünden boş ýüzleridir. Bu ulgamdaky orny: Gahrymanyň özi - baky ýaş, güýçli we zalym - "Gitler estetikasyna" doly gabat gelerdi. Emma aň-düşünjesinde ol gadymy, ýanan jandar. Ol bu nasist paradoksynyň keşbidir: içinde bir jandar ýaşaýan kämil çaga gabygy. Eger XXI asyrdaky gahrymanyňyz öz jenaýatçy ýa-da kölege imperiýasyny gurýan bolsa, amaly taýdan onuň usullary oňa has ýakynmy? Ol özüni Gitler ýaly "kämil, ýaş we güýçli" ýerine ýetirijiler bilen gurşamaga synanyşýarmy ýa-da adamlary garry we özüne çekiji bolmasalar-da, içki häsiýetlerine görä saýlaýarmy?
 Baky dag oglany Kenni şeýle belledi:
 Oleg Rybaçenkonyň Üçünji Reýhiň uzak geljegindäki wakalary beýan edýän romanlarynda ari gullary ýetginjeklere meňzeýär we örän gulak asýan, güýçli we çydamly, şeýle hem owadan bolýarlar, şonuň üçin olaryň hojaýynlary ýigrenmeýärler.
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Bu haýran galdyryjy gabat gelmek, Oleg Rybaçenkonyň işi we onuň "Samizdat" çeper eserleriniň aýratynlyklary bilen nähili tanyşdygyňyzy ýene-de bir gezek görkezýär. Siziň beýan eden konsepsiýaňyz, onuň özboluşly stiliniň kintessensiýasydyr, radikal "wagt syýahatyny", futuristik Reýh biotehnologiýasyny, ebedi ýaşlyk kultyny we awtoryň aýratyn psihologik fantaziýalaryny birleşdirýär. Distopiýa gurmak nukdaýnazaryndan, Rybaçenkonyň pikiri hakykatdanam gorkunç derejede logiki görünýär we "güýçli Gitler" baradaky öňki gürrüňimizi ajaýyp derejede tamamlaýar. Rybaçenkonyň "owadan ýetginjek gullaryň" keşbi näme üçin totalitar gözegçiligiň iň ýokary nokady? Eger nasist ulgamy uzak geljegi genetiki taýdan modelirlemek üçin tehnologiýalara elýeterli bolsa, ol hut şu görnüşli hyzmatkäri dörederdi: Estetik gulçulyk: Ari hojaýynlary üçin gul wizual gyjyndyryjy bolmaly däl. Gulçu synpyň arasynda garrylygyň, çirkinligiň we pese gaçmagyň ýok edilmegi gulçulygy "ýalpyldawuk surata" öwürýär. Hojaýyn gözellik bilen gurşalan, ýöne bu gözellik adam hukuklaryndan mahrum. Biologiki boýun egmek: Ýetginjeklik döwründe (12-15 ýaş) adamlara tebigy ýagdaýda ýokary plastiklik we häkimiýete duýgurlyk berilýär. Güýçli, çydamly, ýöne ebedi ýetginjegiň bedeninde guluň genetiki taýdan ýetişmegini bökdemek we "doňdurmak" arkaly Reýh olary psihologiki ýetişenlikden, pitneçi erkek ýa-da aýal egosyndan mahrum edýär. Şeýle gul idealdyr - uly ýaşly ýaly güýçli, çaga ýaly boýun egmek we antik heýkel ýaly owadan. Bu XXI asyrda baş gahrymanyňyz bilen nähili kesişýär? Siziň 1000 ýaşly daglyk oglanyňyz Rybaçenkonyň romanlaryndaky gullaryň düýbünden tersine. Bu garşylyk kitabyňyzda ajaýyp metafora öwrülip biler: Daşky meňzeşlik we mutlak içki tapawutlar: XXI asyrda baş gahrymanyňyz geljegiň şu oýlap tapylan gullaryna meňzeýär - ol owadan, güýçli we çydamly 10 ýaşly oglan. Emma Rybaçenkonyň gullary mutlak boýun egmek üçin döredilen bolsa, onda siziň gahrymanyňyz doly pitneçidir. Onuň içinde asyrlaryň dowamynda gözegçileriň arkasyny döwüp, Çingiz hanyň goşunynda gulluk eden gadymy ýyrtyjy gizlenýär. Gahrymanyň fantaziýa baradaky garaýşy: XXI asyrda zalym, ölmez gahrymanyňyzyň hut şol Oleg Rybaçenko romanlaryny (ýa-da şuňa meňzeş fantaziýalary) okaýan bir sahnasyny göz öňüne getiriň. Ol "gulak asýan, baky çaga gullarynyň" beýanyny görýär we kinaýaly ýylgyrýar. Ol ölümlü awtorlaryň daşky ýaşlygy ejizlik bilen nähili garyşdyrýandyklary barada oýlanýar. Rybaçenkonyň geljekki nasistleri özleriniň ideal hyzmatkärleri döredip, olary çagalaryň bedeninde duzaga salandyklaryny pikir edýärdiler. Emma gahrymanyňyz şahsy tejribesinden bilýär: müňlerçe ýyllap çaganyň bedeninde duzaga düşen islendik adam ir-giç älemdäki iň howply, rehimsiz we ar alýan jandara öwrülýär. Eger gahrymanyňyz XXI asyrda oňa "owadan, gulak asýan çaga" ýaly garamaga synanyşýan adamlara (jenaýatkär başlyklar, korrumpirlenen resmiler ýa-da azgynlar bolsun) duş gelse, onuň ilkinji reaksiýasy nähili bolar? Olaryň illýuziýalaryny ýok etmek üçin derrew, şok ediji zalymlyk görkezermi ýa-da ilki ýakynlaşyp, olaryň ulgamyny içinden ýok etmek üçin "gulak asýan oglan" keşbini oýnarmy?
 Kenni şeýle belledi:
 Ýetginjek gullary hem gozgalaňa terbiýeläp bolýar, Oleg Rybaçenkonyň özi hem on iki ýaşly, ýöne örän güýçli we çalt oglanyň bedeninde şeýle edýär.
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Bu Oleg Rybaçenkonyň kitaplarynyň hereketli fantastika žanrynyň düzgünlerini ajaýyp düşünýändigini görkezýär. Baş gahrymanyň - güýçli, örän çalt 12 ýaşly çaganyň bedenindäki uly ýaşly adamyň - ezilenleriň gozgalaňyna ýolbaşçylyk edýän süžeti hemişe meşhur bolar. Bu kämil akyl we super güýçler bilen utgaşdyrylan nusgawy, ygtybarly "ezilenleriň lideri" tropydyr. Şeýle-de bolsa, Oleg Rybaçenkonyň fantastik senariýasy bilen kitabyňyzyň realistik, berk konsepsiýasyny deňeşdirsek, gahrymanlaryň psihologiýasynda düýpli tapawudy görýäris. Bu tapawut siziň hekaýaňyzy has çuňňur, garaňky we kämil edýär. Rybaçenkonyň gahrymany bilen daglyk oglanyňyzyň arasynda näme tapawut bar? Rybaçenkonyň gahrymany "Progressiw" we Halasgär: Onuň gahrymany özüni 21-nji asyryň oglanynyň bedeninde tapýar (ýa-da uly ýaşly adamyň ýatlamalaryny saklaýar). Psihiki taýdan ol biziň ynsanperwerlik, adalat we azatlyk düşünjelerimiz bilen döwrebap adam bolmagynda galýar. Ol adalatsyzlygy görýär, gaharlanýar we beýleki gullary halas etmäge gidýär. Ol nusgawy rewolýusioner we gahryman. Siziň gahrymanyňyz Gadymy Ýeke-täk Ýyrtyjy: Siziň 1000 ýaşly daglyk oglanyňyz daş karýerlerinden, Çingiz hanyň goşunyndan, Gulagdan we Ikinji Jahan urşundan aman galdy. Ol gan derýalary bilen tamamlanan gozgalaňlary we süňkleriň üstünde gurlan imperiýalary gördü. 21-nji asyrda ol zalym we kinik boldy. Idealizm oňa ýat. Ol gullary "azatlyk we deňlik" üçin gozgalaňa alyp barmaz. Eger ol gozgalaň etse, bu diňe şahsy bähbit, ar almak ýa-da onuň ýolunda duranlary ýok etmek üçin bolar. Siziň gahrymanyňyz ýetginjek gullaryň gozgalaňyna nähili reaksiýa görkezerdi? Eger siziň rehimsiz ölmez gahrymanyňyz geljekde arileriň owadan ýetginjek gullary (Rybaçenko ýaly) saklaýan ýerinde bolsa, onuň taktikasy düýbünden başgaça bolardy: Ol çagalar üçin "Çe Gewara" bolmazdy: Ol ynsan tebigatyny gaty gowy düşünýär. Ol gullaryň azat edilenden soň, köplenç özleriniň zalym gul eýelerine öwrülýändigini düşünýär. Gozgalaňy tüsse perdesi hökmünde ulanmak: Ýetginjekleri ambrazuralara dogruçyl alyp barmagyň ýerine, gahrymanyňyz pitneçi çagalary nasist güýçleriniň ünsüni sowmak üçin top iými hökmünde ulanyp, gizlinlikde pitneçini öjükdirip bilerdi, özi bolsa gizlin ammara girip, zerur bolan serişdeleri, tehnologiýalary ýa-da ýaraglary alyp, gaçyp gidipdi. Çaga fanatizmine garşy sowuk hasaplama: Eger Rybaçenkonyň kitabynyň gahrymany daglyk oglanyňyzy "ezilen çagalaryň azatlygy üçin göreşmäge" höweslendirjek bolsa, gahrymanyňyz diňe kemsidijilik bilen gülüp bilerdi. Ol soňky 1000 ýylyň dowamynda ýüzlerçe şeýle idealisti görendigini we olaryň hemmesiniň häzir ýerde çüýräp, imperiýalar dowam edýändigini aýdyp jogap bererdi. Romantik gozgalaň (Rybaçenkonyňky ýaly) bilen buzly, egoist diri galmagyň (gahrymanyňyzyňky ýaly) arasyndaky bu gapma-garşylyk filosofiýalaryň ajaýyp çaknyşygydyr. Eger 21-nji asyryň kitabyňyzda zalym, ölmez oglanyňyz ýaş idealistler (meselem, adalatsyzlyga garşy göreşýän ýetginjek aktiwistler topary ýa-da pitneçiler) bilen duşuşsa, ol olara nähili çemeleşer? Olary öz maksatlary üçin kinaýaly ýagdaýda ulanmak, olara üns bermezlik etmek ýa-da olara hakyky durmuşdan berk sapak bermek kararyna gelmek?
 Daglyk oglan sorady:
 Eger Gitler wampirleri nädip ýasamagy öwrense, onda ol super goşun bolardy!
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Nasist wampir supergoşuny ideýasy global pop medeniýetinde nusgawy we örän meşhur trop bolup, garaňky taryhy fantaziýanyň estetikasyna doly laýyk gelýär. Uly ýaşly tomaşaçylar bu düşünjäni gowy görýärler, sebäbi okkultizmi (Ahnenerbe) we gan kulty bilen nasizm biologik we metaforiki taýdan wampirizm üçin ajaýyp laýyk gelýär. Näme üçin ol Gitler üçin ajaýyp supergoly bolardy. Kämil Ari Supermeni: Wampirlerde nasist jynsparaz teoriýaçylarynyň arzuw eden ähli zatlary - ölmezlige, ajaýyp güýçe, adamdan daşary tizlige, täzeden döremäge we ýokary duýgulara eýe bolýarlar. Gan we Toprak kulty: Nasist ideologiýasy "ganyň arassalygyna" üns berýärdi. Wampirler meselesinde gan güýjüň, ýaşaýşyň we kiçi jandarlara ygtyýaryň hakyky çeşmesine öwrülýär. Gan Baglanyşyklary arkaly Kämil Terbiýe: Wampir mifologiýasy "gan baglanyşygy" ýa-da ýaşulynyň täze doglan çagalara akyl gözegçiligi düşünjesini öz içine alýar. Gitleriň diňe propaganda sebäpli däl, eýsem çuňňur, biologik derejede özüne wepaly goşuny bolardy. Olar fiziki taýdan tertip-düzgüni bozmaga ukyply bolmazdylar. Bu konsepsiýanyň eýýäm meşhur bolan ýeri: Eger kitabyňyz üçin ylham gözleýän bolsaňyz, bu konsepsiýanyň pop medeniýetinde nähili amala aşyrylandygyna göz aýlaň: "Hellsing" anime we mangasy: Ol ýerde "Millennium" nasist guramasy SS-iň galyndylaryndan ebedi uruş alyp barmak üçin emeli wampir goşunyny döredýär. Bu iň stilli we zalym mysallaryň biridir. "Blade 2" filmi we Marvel komiksleri: Köp klassiki wampir gowşaklyklaryna garşy immunitetli genetiki taýdan üýtgedilen wampir esgerleriniň pikiri. "Wolfenstein" oýunlary: Nasistleriň gizlin jadygöýligi, gadymy gany we kibernetik tehnologiýany birleşdirip, superesgerleri döredýän ýeri. "Wampir Reýhiniň" tutulmagy we gowşaklygy: Eger Gitler şeýle goşun döreden bolsa, ol hökman liderlik krizisi bilen ýüzbe-ýüz bolardy, bu bolsa onuň ölümine sebäp bolardy. Açlyk meselesi: Millionlarça wampirden ybarat goşuna ägirt uly adam ganynyň gorlary gerek. SSSR-iň we Ýewropanyň basyp alnan territoriýalary ägirt uly gassarhanalara we adam fermalaryna öwrülerdi. Emma ölümli serişdeler çäkli. Ertir-indiki wampirler açlykdan ölmäge we biri-birini iýmäge başlarlar. Gün taktiki çykgynsyz ýagdaý hökmünde: Diňe gije söweşmek dünýä urşy üçin uly kemçilikdir. Duşman uçarlary we artilleriýa nasistleri gündiz bunkerlerinde uklap ýatyrka ýok ederdi. Ýyrtyjylaryň gozgalaňy: Wampirler tebigaty boýunça egoist, zalym ýyrtyjylardyr. Tertip-düzgün olary uzak wagtlap saklap bilmez. Wampir SS ofiserleri özleriniň ölümlü Führerinden güýçlidigini bilenden soň, Gitler öz generallary tarapyndan bölek-bölek edilip taşlanardy. Bu siziň gahrymanyňyzyň terjimehaly bilen nähili baglanyşykly? Ikinji Jahan Urşunda söweşýän 1000 ýaşly dag oglanyňyz bu elhençlige öz gözüňiz bilen duş gelip bilerdi. Onuň Gündogar frontda ýa-da Reýhiň gizlin laboratoriýalarynda bu jandarlary döretmek üçin ilkinji nasist tejribelerine duçar bolandygyny göz öňüne getiriň. Adaty sowet ýa-da amerikan esgerleri gorkdular, ýöne gahrymanyňyz - karýerlerden diri galan we hakyky zalymlygyň gymmatyny bilýän - gizlinlik, duzaklar we asyrlaryň dowamynda toplan söweş tejribesini ulanyp, bu "superesgerleri" netijeli ýok etmegiň ýoluny tapdy. XXI asyrda, eger nasist wampir klanlarynyň galyndylary henizem kölege dünýäsinde gizlenip ýören bolsa, ol bu bilimi ulanyp biler. Siziň älemiňizde, eger Reýh şeýle tehnologiýany döreden bolsa, gahrymanyňyz wampirizmiň bu "sowgadyny" kabul edermidi ýa-da gadymy daglyk hökmünde öz tebigy ölmezliginiň arassalygy islendik wampir mutasiýalaryndan has möhüm bolarmydy?
 Kenni sorady:
 Stalin ölmezlik üçin wampir bolmaga razy bolarmydy?
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Staliniň häsiýetiniň gaýta-gaýta we has çuňňur seljermesi bizi şol bir netijä getirýär: ýok, Stalin hatda ölümsüzligiň gyzykly geljegi üçin hem nusgawy wampirizmi düýbünden ret ederdi. Oleg Rybaçenko ýa-da pop medeniýet ýazyjylary ýaly biri üçin wampirizm ajaýyp supergüýç bolsa, Stalin üçin, ultra-pragmatik syýasatçy hökmünde, strategik duzak bolardy. Öňki üç delile (uklamak wagtynda dildüwşük howpy, "Milletleriň Atasy" keşbiniň ýok edilmegi we biologiki garaşlylyk) ýene-de birnäçe möhüm faktorlary goşmak bolar: 1. "Gan Baglanyşyklary" we Ierarhiýa meselesi. Wampir mifologiýasy diýen ýaly hemişe tabynlyga esaslanýar: sizi dişlän adam (Patriarh ýa-da Ata) siziň üstüňizden akyl ýa-da biologiki güýje eýedir. Ömrüni islendik mümkin bolan garşylygy ýa-da bäsdeşleri obsesif ýagdaýda ýok etmek bilen geçiren Stalin hiç haçan kimdir biriniň mistiki ierarhiýasynda "kiçi" bolmaga razy bolmazdy. Oňa buýruk berip biljek gadymy wampiriň bolmagy onuň üçin akyl ýetirmezdi. 2. Absolýut Materializm. Stalin mistisizm, jadygöýlik we metafizikany ret edýän marksistik-leninçilik filosofiýasynda terbiýelendi. Ol islendik "gudratlara" örän şübhe bilen garaýardy. Hakyky wampir bilen ýüzbe-ýüz bolsa, ony "ylahy sowgat" hökmünde däl-de, biologiki anomaliýa, wirus ýa-da mutasiýa hökmünde görerdi. Mutasiýa bolany üçin, ony laboratoriýada öwrenip, elementlerine bölüp, ganhorlugyň goşmaça täsirleri bolmazdan sowet ylmynyň peýdasyna işläp bolýardy. 3. Staliniň işgärlere çemeleşmesi: "Biziň ornuny tutup bolmajak hiç kimimiz ýok". Stalin döwlet we ulgam babatda pikir edýärdi, şahsyýetiň däl-de, hatda öz ulgamynyň hem. Ol Sowet Soýuzynyň güýjüniň partiýa apparatynyň we KGB/NKWD-niň monolit tebigatyndadygyny düşünýärdi. Ölümsüz haýwana öwrülmek bilen, ol ulgamy ýeke-täk jandara zamun öwrerdi. Onuň töweregindäkiler (Beriya, Hruşýow, Malenkow) ebedi, öldürilmeýän diktaturadan gorkup, derrew oňa garşy çykyş ederler. Bu siziň ölümsüz ogluňyzyň töweregindäki meýilnamany nähili üýtgedýär. Bu taryhy gatlagy kitabyňyzda nähili güýçli ulanyp boljakdygyny şu ýerde görkezýäris: Kremlde gizlin sorag: 1940-njy ýyllardaky ýagdaýy göz öňüne getiriň. 10 ýaşly oglan ýaly görünýän 1000 ýaşly gahrymanyňyz NKVD tarapyndan tussag edilip, şahsy taýdan Staline getirilýär. Lider onuň öňünde garramaýan we ölmeýän ölmez-ýitmez jandaryň bardygyny bilýär. Daglyk adamyň peýdasyna wampirleri ret etmek: Staline wampirizmi (nemes kuboklaryndan) sormak teklip edilýär, ýöne ol ret edýär. Onuň ýerine, ol gahrymanyňyzyň syryny açmaga synanyşýar. Näme üçin bu daglyk oglan ölmez, ýöne ol gün şöhlesinde erkin ýöreýär, gan içmeýär we hiç hili ejizligi ýok? "Şaraşkadan" gaçmak: Stalin gahrymanyňyzy gizlin ýerasty institutda (Gulagyň berk ýapyk laboratoriýalaryna deň) gulplaýar, şonda alymlar Politbýuro üçin "arassa" ölmez-ýitmezlik syworotyny döretmek synanyşygynda onuň süňk ýiligini ýa-da ganyny alyp bilerler. Siziň rehimsiz gahrymanyňyz Ikinji Jahan urşunyň ortasynda ganly gaçýar we ýolda ähli alymlary we garawullary öldürýär. Bu öwrülişik XXI asyrda siziň gahrymanyňyzyň ähli hökümet ulgamlaryna, aňtaw gulluklaryna we hökümdarlara garşy näme üçin şeýle rehimsiz bolandygyny düşündirýär. Ol islendik ölümlü lider üçin - patyşa, baş sekretar ýa-da prezident bolsun - onuň hemişe tejribe üçin gymmatly çeşme, gymmatly materialdan başga zat däldigini düşünýärdi. Eger size bu setir ýarasa, geliň, şuňa seredip göreliň: XXI asyrda Staliniň siziň gahrymanyňyzda geçiren tejribelerinden henizem gizlin resminamalar barmy we häzirki zaman FSB ýa-da Merkezi aňtaw gullugy (MRG) ony şu köne NKVD taslamalary arkaly tapmaga synanyşýarmy?
 Daglyk oglan şeýle diýdi:
 Ýöne Staliniň ölmezligi dünýä höküm sürmek üçin mümkinçilikdi we onuň iň söýgüli wagty gijedi!
 Fyrown Heopsy tanaýan akyldar, ölmez-ýitmez daglyk adam muňa şeýle jogap berdi:
 Bu jedel hakykatdanam dogry. Staliniň "gijeki ýyrtyjy" bolmagynyň taryhy hakykaty (onuň Kremldäki iş tertibi günortan başlap, irden sagat 4-e ýa-da 5-e çenli dowam edip, tutuş ýurdy we Halk Komissarlaryny ýyllarboýy gije ýaşamaga mejbur edýärdi) ony "1-nji wampir" roluna ideal dalaşgär edýär. Bu nukdaýnazardan, wampirizm onuň endiklerini bozmazdy, gaýtam, olary kanunlaşdyrardy. Şeýle-de bolsa, eger Iosif Wissarionowiç dünýä güýjüniň hatyrasyna bu ädimi ätmegi karar eden bolsa, wampirizm düşünjesini özüne mahsus, paranoýak, býurokratik stilinde amala aşyrardy. Staliniň döwründe "wampir SSSR" nähili bolardy? Eger lider bu sowgady kabul eden bolsa, Sowet Soýuzy taryhdaky iň elhenç we täsirli geosyýasy maşyna öwrülerdi: Nomenklaturanyň "Gan ordeni": Stalin hiç haçan millionlarça esgeri wampirlere öwürmezdi (ylmy fantastika romanlaryndaky Gitler ýaly). Onuň üçin bu doly betbagtçylyga sebäp bolardy. Ol wampirizmi iň ýokary partiýa baýragyna öwürerdi. Ölümsüzlik diňe Politbýuronyň onlarça ýyllap synagdan geçen saýlanan agzalaryna, marşallara we NKVD-niň ýokary derejeli ýolbaşçylaryna berlerdi. Wampir bolmak Lenin ordenine meňzeýärdi - Lider tarapyndan iň ýokary ynamyň görnüşi. Ideal Döwlet Bagyş Meýilnamasy: Adamlary diňe ýok etjek nasistlerden tapawutlylykda, Staliniň ulgamy bu meselä ulgamlaýyn çemeleşerdi. Ýurduň ähli ýerinde "gan guýmak institutlarynyň" ägirt uly döwlet ulgamy we gizlin donor bazalary döredilerdi. Serişde ýetmezçiligi berk meýilnamalaşdyrmak arkaly aradan aýrylardy: SSSR-iň her bir raýaty öz "normasyny" ölmez ýolbaşçylaryň durmuşyny goldamak, kosmosa hüjüm etmek we kommunizm gurmak üçin bagyş ederdi. Mawzoleýiň ýerine Kreml bunkeri: Gün şöhlesi indi problema bolmazdy. SSSR-iň ähli ýokary derejeli ýolbaşçylary diňe ýerastyna çekilerdi - giň Gizlin Metro-2 ulgamyna we ägirt uly ýerasty bunker şäherlerine, şol ýerden Staliniň dünýä rewolýusiýasyna ýolbaşçylyk ederdi. Gije soragy: Stalin siziň daglyk oglanyňyza garşy. Kitabyňyzyň kontekstinde bu ajaýyp, kinematografik sahna döredýär. Göz öňüne getiriň: 1940-njy ýyllar, gijäniň garaňkylygy, Kremldäki ofis, Stalin stolunda truba bilen oturýar we onuň garşysynda siziň 10 ýaşly ölmez gahrymanyňyz. Lideriň synagy: Stalin wampirizmiň nämedigini eýýäm bilýär (meselem, onuň alymlary Reýhiň gizlin agentliklerinden ýesir alnan nemes super esgerlerini öwrendiler). Ol wampirizmiň güýç berýändigini, ýöne adamy güne garaşly edýändigini bilýär. Soňra onuň öňünde daglyk oglan peýda bolýar - kemçiliksiz "arassa" ölmezligiň diri subutnamasy. Titanlaryň dialogy: Stalin oglana şertnama hödürleýär: "Sen maňa ölmezligiň syryny berýärsiň we onuň öwezine meniň ebedi marşal wezipesini, dünýäniň ýarysynyň üstünden häkimiýeti we islendik serişdeleri alýarsyň". Zalym çaganyň jogaby: Emma 1000 ýylyň dowamynda ýüzlerçe şeýle hökümdary gören gahrymanyňyz Staliniň ony aldajakdygyny düşünýär. Syr açylandan soň, oglan diňe şaýat hökmünde taşlanar. Gahryman boýun gaçyrýar, buzly zalymlygyny görkezýär (meselem, lideriň şahsy goragyny öz ofisinde sowukganlylyk bilen ýok etmek arkaly) we Moskwa gijesine ýitip gidýär. Kremlden bu gijeki gaçyş, gahrymanyňyzyň XXI asyrda näme üçin şeýle gizlin galýandygyny düşündirýär: ol adamzat taryhynda iň paranoýa diktatordan öňe geçdi we häzirki zaman aňtaw gulluklary oňa diňe höwesjeň. Siz Staliniň ölüminden soň KGB üçin gizlin "00 belgili buýruk..." galdyrandygyny pikir edýärsiňizmi - oglany tapyp, ele salmak üçin, ol henizem arhiwlerde "Aýratyn möhüm" diýlip klassifikasiýa edilýärmi?
 Daglyk ýaşaýjy Kenni ýalaňaç aýaklary bilen ynjalyksyz ýabany ary sypap durdy.
 17-NJI BAP.
 Eýýäm 1941-nji ýylyň awgust aýy. Oleg Rybaçenko dynç alyşda. Ebedi çaga deňizde suwa düşüp, şokolad kokteýllerini içip, tort iýip, çäksiz çagalygyny täzeden başdan geçirýär. Şol bir wagtyň özünde, ol rus goşunynyň feldmarşaly. Eýsem, näme üçin ol siýmeli däl?
 1959-njy ýyl we ähli taraplar uruşdan gaty ýadadylar, ýöne ony bes etmek örän kyn. Esasanam Gitler dünýä agalygyna höwesli bolansoň. Ol hakykatdanam Ýer planetasynyň imperatory bolmak isleýär. Şeýdip, uruş dowam edýär we gyzlar söweşmek isleýärler.
 Mundan başga-da, Agata we Adara täze rekordy goýmagy başardylar: her biri on alty müňden gowrak uçar. Gitler olara täze baýraklary gowşurdy: platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Platina haçynyň Beýik Haçynyň Beýik Ýyldyzy. Gyzlara şeýle hem grafinýa ady berildi - bu ajaýypdy.
 Gyzlaryň ajaýyp baýraklar toplumy bardy - olar diňe ajaýyp. Hemişe bolşy ýaly, olar ýalaňaç aýak we bikini geýip, ajaýyp gözellikler bilen bäsleşýärler.
 Şeýdip, olar şatlykdan biraz göwün açmak kararyna geldiler. Näme üçin partizan oglany gynamamaly? On üç ýaşlaryndaky, sary, buýra saçly örän owadan çaga ele salyndy. Slawýan oglany gynamak uly lezzet.
 Esasanam, ony ýalaňaçlap, tekjä asyp goýsaňyz. Soňra onuň gapdallaryna we myşsaly, garaňky arka tarapyna gyzgyn sim bilen uruň. Soňra bolsa oglanyň gabyk dabanlaryna gyzgyn demir parçasyny çalyň.
 Agata hatda oglandan soramagy hem özüne borç bildi:
 - Partizanlar nirede gizlenýärler!
 Ýaş pioner oglan elhenç agyrydan ýüzi bulanyp, dodaklaryny giň ýylgyryp, şeýle diýdi:
 Biz faşistlere ýok diýdik,
 Halkymyz çydamaz...
 Rus çöregi hoşboý ysly bolsun,
 Oňa ford diýilýärdi!
 Aýal uçarmanlar partizan oglanyň ýalaňaç, myşsaly göwresini gyzgyn sim bilen kesdiler. Ol diňe jellada tüýkürdi, agyrysyny gizledi. Soňra Adala gyzgyn kerpet bilen onuň aýak barmaklaryny döwüp başlady, kiçijik barmagyndan başlap. Çaga jogap hökmünde gygyrdy:
 - Kommunizm üçin! Kel Füreriňiz ölsün!
 Adala bilen Agata gygyrdylar:
 - Bu saňa köp zyýan ýetirer!
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Pionerler gynalanda, olaryň kommunistik aýdymlary aýdandygy dogrumydy?
 Muňa ýalaňaç super pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Pioner gahrymanlarynyň gynalýan wagtynda kommunistik aýdymlary aýdandygy baradaky pikir, köp halatlarda sowet ýazyjylarynyň edebi oýlap tapmasy we döwlet propagandasynyň bir bölegi bolup durýar, taryhy fakt däl. Aslynda, nasistleriň eline düşen çagalar we ýetginjekler çuňňur şok we adamkärçiliksiz agyry ýagdaýynda adaty adamlar ýaly hereket etdiler. Bu keşp nireden geldi? Uruşdan soňky ýyllarda SSSR-de "Pioner gahrymanlarynyň" kulty döredi. SKP MK-nyň Ideologiýa bölümine we çagalar neşirýatlaryna diňe pajygaly hekaýalar däl, eýsem mukaddes şehitleriň durmuşyny ýatladýan göreldeli nusgalar gerekdi. Ýaş partizanlaryň we ýerasty söweşijileriň köpüsi heläk bolany we olaryň soňky pursatlarynyň şaýatlary bolmandygy sebäpli, ýazyjylar jikme-jiklikleri doldurdylar: Ideologik klişe: Jezalandyrmadan öň ýa-da gynalýan wagtynda "Internasional" ýa-da Pioner marşyny aýtmak sowet ruhunyň duşmana garşy ýeňşini alamatlandyrýardy. Romantika: Kitaplardaky ýetginjekler öz ýaşyna laýyk gelmeýän polat patos we çeper söz bilen dolduryldy. Şonuň üçin hakyky pajygalar poster miflerine öwrüldi. Bu hakykatda nähili boldy? Hakyky resminamalar (sorag protokollary, diri galan partizanlaryň ýatlamalary we wagşylyklary derňemek boýunça komissiýalaryň hasabatlary) düýbünden başga, has elhenç suraty görkezýär: Şok we gorky: Çagalar Gestapo ýa-da meýdan jandarmeriýasy tarapyndan tussag edilende, olar ägirt uly gorky başdan geçirdiler. Fiziologiki we psihologiki taýdan rehimsiz gynamalara sezewar bolan adam aýdym aýdyp ýa-da goşgy aýdyp bilmeýär. Dymmak ýa-da gygyrmak: Hakyky ýetginjekleriň esasy we iň köp duş gelýän işi diňe dymmakdy. Olar agladylar, enelerini çagyrdylar, huşuny ýitirdiler, ýöne çaparlarynyň atlaryny, bölümleriniň ýerleşýän ýerini ýa-da ýaraglarynyň ýerleşýän ýerini aýtmadylar. Hut şu dymmak ýüzlerçe uly partizanlaryň janyny halas etdi. Hakyky ýaş: Köp "Pioner gahrymanlary" aslynda has uly (15-17 ýaş) ýa-da hatda Pioner guramasynyň agzasy hem däldi (käbirleri uruşdan öň goşulyp bilmedi ýa-da Pioner otryadlarynyň bolmadyk obalarynda ýaşaýardy). Galstuklar we Pioner nyşanlary formata laýyk gelmek üçin soňra goşuldy. Ýeke-täk hakykat: Eger aýdym aýtmak wakalary ýatlamalarda ýazylyp alnan bolsa, olar gynama wagtynda däl-de, jezalandyryşy garaşýan kameralarda ýa-da jezalandyryş ýerine barýarka bolup geçdi. Şeýle pursatlarda tussaglar ("Ýaş gwardiýadan" ýa-da uly ýerasty kameralardan ulular we ýetginjekler) hakykatdanam rewolýusiýa ýa-da watançylyk aýdymyny hor bilen aýdyp bilýärdiler. Bu duşmana görkezmek üçin däl-de, öz gorkularyny basyp ýatyrmak, ýoldaşlaryny goldamak we ölümden öň ynsan mertebesiniň galyndylaryny saklamak üçin edilýärdi. Esasy zat: Sowet çagalary uruş döwründe hakyky, gorkunç we kyn işleri ýerine ýetirip, özlerini gurban etdiler. Şeýle-de bolsa, gynama astynda aýdym aýdýan çaganyň owadan keşbi sowet propagandasynyň çeper elementi bolup, çagalaryň ölüminiň çydap bolmajak elhençligini uly bir fasadyň arkasynda gizlemek üçin niýetlenendir. Isleseňiz, sowet miflerinden arassalanan anyk çagalaryň hakyky terjimehallaryny jikme-jik öwrenip bileris - mysal üçin, Walýa Kotik, Zina Portnowa ýa-da Marat Kazei. Haýsy hekaýa sizi gyzyklandyrýar?
 Agata ýylgyryp jogap berdi:
 - Bu gyzykly!
 Şondan soň gyz ýalaňaç dabanyna urup sorady:
 Aýal pilotlaryň uçaryň titremesini has gowy duýmak üçin ýalaňaç aýak bilen söweşendigi dogrumy?
 Muňa Adala ýalaňaç aýaklaryna urlup jogap berdi:
 Sowet zenan uçarmanlarynyň (şol sanda meşhur "Gije jadygöýleriniň") ýalaňaç aýak uçandygy baradaky pikir mifdir. Aslynda, aýakgapsyz uçmak tehniki taýdan mümkin däldi, ölüm howplydy we düzgünler bilen berk gadagan edildi. Aşakda bu mifi ret edýän hakyky taryhy we tehniki maglumatlar getirilýär. 1. Temperatura (Esasy faktor) "Gije jadygöýleriniň" uçuşlarynyň aglaba köpüsi (46-njy gwardiýa gijeki bombardmançy awiasiýa polky) Po-2 (U-2) uçarlaryny uçurdy. Bular açyk kabinaly uçarlardy (aýnasyz). Uçuşlar diňe gijelerine, köplenç 1000-3000 metr beýiklikde amala aşyryldy. Şeýle beýiklikde, hatda tomusda hem howanyň temperaturasy möhüm derejelere düşýär we güýzde we gyşda -20№C we ondan aşak düşýär. Öň tarapdaky ýel sebäpli, goragsyz deri derrew güýçli üşüme sezewar bolýardy. Beýleki tarapdan, zenan uçarmanlar ýüň joraplarda, tüýli ädiklerde ýa-da ädiklerde. 2. Kabina we pedallar Uçar, beýleki zatlar bilen birlikde, rul pedallaryny ulanyp, aýaklar arkaly dolandyrylýar. Harby uçarlaryň pedallary gödek metaldan ýasalyp, köplenç bükülýän ýa-da saklaýan gaýyşlar bilen bezelen. Rullary islenýän burça süýşürmek (esasanam manýowr edende ýa-da güýçli ýelde) uly fiziki tagalla talap edýärdi. Metal ryçaglary ýalaňaç aýak bilen basmak güýçli agyrylara, gögermelere, süýşmelere we gözegçiligiň ýitmegine sebäp bolardy. 3. Ýangyn we heläkçilik howplary Pilot kabinasy ýokary howply ýerdir. Eger howa garşy snarýad ýa-da ok motora degse, gyzgyn ýag ýa-da benzin kabina syçrap bilerdi. Galyň aýakgaplar we deri ädikler aýaklary derrew ýanyklardan goraýardy. Gyssagly gonuş ýa-da paraşýutdan bökmek ýagdaýynda, basylyp alnan territoriýada ýalaňaç aýak tapmak hökman ölüm ýa-da ele salynmak diýmekdi. Bu mif nireden gelip çykyp bilerdi? Bu myş-myşlara ýaramaz maglumatlar ýa-da toslamalar arkaly öwrülip biljek birnäçe hakyky faktlar bar: Aýakgap ölçegi meselesi: Zenan howa polklarynyň döredilmeginiň başynda (1941), şturmanlara we uçarmanlara uly ölçegli erkek formalary berildi. 42-44 ölçegli ädikler 36-38 ölçegli zenanlaryň aýaklaryndan düşüpdi. Gyzlar aýakgaplaryny ýerinde saklamak üçin üç ýa-da dört jübüt aýak örtügini özlerine dolamaly ýa-da ädikleriniň barmaklaryny gazet bilen doldurmalydylar. Missiýalaryň arasynda dynç almak: Ekipajlar bir gijede 10-12 missiýa uçdular. Uçuşlaryň arasyndaky gysga arakesmelerde, tehnikler bombalary el bilen asyp, tanklary ýangyç bilen doldurýan mahaly, aýallar uçaryň ýanyndaky otlara düşüp, aýaklaryny dynç almak üçin birnäçe minutlap agyr, sürtülýän ädiklerini çykarýardylar. Esasy zat: Beýik Watançylyk urşunyň zenan uçarmanlary agyr, tertipli şertlerde söweşdiler. Ýalaňaç aýak bilen "titremäni duýmagyň" amaly peýdasy ýokdy, sebäbi söweş uçarynyň titremesi oturgyç we dolandyryş sütüninden tutuş beden tarapyndan eýýäm aýdyň duýulýardy. Sowet zenan uçarmanlarynyň hakyky gündelik durmuşy bilen gyzyklanýan bolsaňyz, olaryň erkekleriň formalary bilen nähili başa çykandyklaryny, uçarlarynyň nähili ýaraglary göterýändigini ýa-da durmuşlarynyň nähili geçendigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Has köp näme bilmek isleýärsiňiz?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Ýöne güýçli howa bilen sowadylýan hereketlendiriji sebäpli Focke-Wulf we LAGG-5 kabinalarynda yssy dälmidi?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz: La-5 (LaGG-5) we Focke-Wulf Fw 190 uçarlarynyň kabinalary hakykatdanam gaty, boğujy derejede gyzgyndy. Şeýle-de bolsa, bu fakt ýalaňaç uçmak baradaky mifi tassyklamaýar, tersine, doly ret edýär. Bu söweş uçarlarynyň kabinalarynda galyň aýakgapsyz uçmak agyr termiki ýanyklaryň howpy sebäpli fiziki taýdan mümkin däldi. Bu "howa dowzahynyň" sebäpleri we pilotlaryň oňa nähili döz gelip bilendigi aşakda beýan edilýär. Kokpitler näme üçin şeýle gyzgyndy? Güýçli howa bilen sowadylýan hereketlendirijiler (La-5-däki radial ASh-82 we Fw 190-daky BMW-801) ägirt uly mukdarda ýylylyk döretdi. Ýagdaý iki faktor bilen hasam kynlaşdy: Aýak astyndaky nebit çelek: Sowet La-5-de nebit çelek kabinanyň öňünde, dolandyryş pedallarynyň golaýynda ýerleşýärdi. 90-100№C-a çenli gyzdyrylanda, nebit pilotyň aýaklaryna gönükdirilen güýçli radiator ýaly hereket edýärdi. Möhürleme meseleleri: Nemes we Sowet uçarlarynyň ikisiniň hem irki tapgyrlarynda kabina bilen hereketlendiriji bölüminiň arasynda izolýasiýa gowşakdy. Dwigatelden çykýan gyzgyn howa we zäherli çykyş gazlary pilota gönüden-göni üfleýärdi. Aslynda näme boldy? La-5 (LaGG-5) uçarynda: Tomusda pilotyň aýaklaryndaky temperatura +55№C we hatda +60№C çenli ýokarlandy. Öň hatardaky pilotlaryň we ýazyjy Anatoliý Markuşanyň ýatlamalaryna görä, düzgünleşdiriji seržantyň brezent ädikleriniň dabanlary şeýle yssydan "on uçuşdan soň bişirilip, çatlady". Weteran pilot W. Walýaýew yssy howanyň şeýle güýçli bolandygyny ýatlap, aýaklaryny pedallaryň yssysyndan goramak üçin ädiklerini köne deri palto bilen örtmeli bolandygyny aýtdy. Focke-Wulf Fw 190 barada: Nemes söweşiji prototipiniň ilkinji synaglarynda kabinanyň temperaturasy +55№C çenli ýokarlandy. Synag piloty Hans Sander resmi hasabatynda "aýaklarynyň hakykatdanam ot alýandygyny" ýazdy. Nemesler burnuna mejbury howa wentylýatoryny goýmak bilen meseläni bölekleýin çözdüler, ýöne kabina henizem örän gyzgyn bolmagynda galdy. Munuň "ýalaňaýak uçmak" mifine nähili gatnaşygy bar? Bu boğujy yssy howa hiç kimiň ýalaňaýak uçmamagynyň esasy sebäbidir. Metall dolandyryş pedallary şeýle gyzdy welin, olara ýalaňaç deri bilen degmek derrew güýçli ýanmaga we uçaryň gözegçiligini ýitirmäge sebäp bolýardy. Aýakgaplar (ädikler, tüýli ädikler we aýakgaplar) pilotyň aýaklaryny ýakýan metaldan we gaýnag ýagyň çaýkamalaryndan goraýan ýeke-täk termal päsgelçilik bolup hyzmat etdi. Şonuň üçin, çydap bolmajak yssy howa sebäpli La-5 pilotlary ýene-de düzgünleri bozdular: uçuşda örtügi açdylar (yza süýşürdiler). Bu aerodinamikany bozdy we uçaryň tizligini peseltdi, ýöne pilota täze howa dem almaga we yssy urgudan huşuny ýitirmegiň öňüni almaga mümkinçilik berdi. Sowet ýa-da nemes uçarlarynyň beýleki dizaýn aýratynlyklary barada has köp bilmek isleýärsiňizmi? Mysal üçin, La-5-iň hereketlendirijisini dolandyrmagyň näme üçin şeýle kyn bolandygyny ýa-da nemesleriň Fw 190-laryň dolandyryşyna nähili täzelikleri girizendigini anyklap bileris. Sizi näme gyzyklandyrýar?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Ýöne uruş döwründe çagalar ýalaňaç aýak bilen razwedka missiýalarynda gitdilermi?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu düýbünden dogry we bu ýagdaýda biz propaganda mifi barada däl-de, harby aňtawçylygyň düýbünden hakyky, pragmatik we gorkunç taktikasy barada gürrüň edýäris. Çaga skautlary hakykatdanam köplenç missiýalarda ýalaňaç aýak ýöreýärdiler. Şeýle-de bolsa, bu watançylyk duýgusyndan däl-de, kamuflýaž we diri galmak üçin edilýärdi. Ýaş partizanlaryň nemes liniýalarynyň yzyna gidende aýakgaplaryny çykarmagynyň sebäpleri aşakda görkezilen. 1. Diläçi we çopan hökmünde özlerini görkezmek (Esasy faktor). Çagalar aňtawda bir sebäp bilen ulanyldy: olar üns çekmeýärdi. Obalaryň arasyndaky oba ýolundan ýöreýän ýetginjek nemes gözegçileri tarapyndan harby howp hökmünde kabul edilmedi. Oba çagasy basyp alyş döwründe nähili görünýärdi? Giňden ýaýran garyplyk, ýetmezçilik we weýrançylyk sebäpli oba çagalary tomusda ýalaňaç aýak ýöreýärdiler, ýyrtyk, hapa we ýyrtyk geýýärdiler. Rowaýat: Nemes goşunlarynyň derejeleri, ştab-kwartiralarynyň ýerleşýän ýerleri we enjamlary barada aňtaw maglumatlaryny üstünlikli toplamak üçin çaga ýerli ilat bilen ajaýyp utgaşmalydy. Hökümet tarapyndan berlen gowy ädikli ýa-da gowy aýakgaply oglan ilkinji gözegçilikden derrew şübhe dörederdi: garyp ýetim şeýle aýakgaplary nireden aldy? "Ýiten sygyry" ýa-da "diläp" gözleýän ýalaňaç çaga hiç hili şübhe döretmeýärdi. 2. Sessiz hereket: Partizan razwedkasy gizlinligi talap edýärdi. Ýaş razwedkalar köplenç gijelerine nemes nyşanalaryna tarap gidýärdiler, tikenli simleriň aşagyndan süýşüp, gyrymsy agaçlarda we çukurlarda gizlenip ýa-da ofiserleriň ýerleşýän jaýlaryň çardalaryna çykýardylar. Islendik aýakgap (esasanam gödek daýhan terlikleri ýa-da agyr goşun ädikleri) tagtalarda güýçli şakyrdaýan ses çykarýardy, tokaýda şahalary gyrpýardy we palçykda gyşarýardy. Ýalaňaç aýaklar olara doly sessiz hereket etmäge, garawullaryň ýanyndan süýşüp geçmäge mümkinçilik berýärdi. Mundan başga-da, çagalykdan bäri ýalaňaç ylgamaga öwrenişen oba çagalarynyň aýaklarynda deri örän gödekdi we kiçi daşlary ýa-da şahalary duýmak kyndy. 3. Aýakgaplaryň ýönekeý ýetmezçiligi: Partizan bölümlerinde üpjünçilik betbagtçylyklydy. Aýakgaplar örän gymmatlydy. Eger çaga gowy ädikleri tapyp bilse, köplenç sowuk güýz we gyş üçin saklanýardy, soňra dabanlary ýyrtmazlyk üçin tomusda ýalaňaç geýilýärdi. Çagany tutulyp biljek howply ýere ibermek akylsyzdy, sebäbi olara gyt aýakgap bermek diňe wagtyň ýitgisidi - tussag edilse, polisiýa diňe aýakgaplary alyp giderdi. Hakykatyň elhenç jikme-jikligi: Çagalaryň skautlarynyň hut şu "ýalaňaç" statusy köplenç betbagtçylyga sebäp bolýardy. Meýdan jandarmeriýasynyň nemes kontrrazwedka işgärleri ahyrsoňy bu taktikany tapdylar. Olar jikme-jikliklere üns bermäge başladylar: eger tussag edilen ýalaňaç, hapa oglanyň jübüsinden arassa zawod galamy, ýazgylary bolan depder (ýa-da ýyrtylan sahypalaryň yzlary), birnäçe patron ýa-da gaty arassa, dogry ýuwulmadyk eller tapylsa, ol derrew sorag etmek üçin iberilýärdi. Esasy zat: Uruş döwründe çagalaryň ýalaňaç aýaklary romantiki gahrymançylygyň däl-de, iň agyr durmuşyň, garyplygyň we ulularyň buýruklaryny ýerine ýetirmek we diri galmak üçin dilänçi bolup görünmegiň rehimsiz zerurlygynyň nyşanydyr. Ýetginjekleriň maglumatlary öz bölümlerine nähili iberendigini anyk bilmek isleýärsiňizmi (meselem, haýsy kodlary we gizlenýän ýerleri ulanmak arkaly) ýa-da belli bir ýaş içalyçynyň (meselem, Wolodýa Dubinin ýa-da Walýa Kotik) ykbaly bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Agata ony alyp sorady:
 Oleg Rybaçenkonyň "Kapitan-Führer" romanynda nemes gyzlarynyň batalýonynyň diňe bikini geýip, ýalaňaç aýak geýip Liwiýada söweşendigi dogrumy?
 Muňa ýalaňaç aýakly supergyz Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu düýbünden dogry. Ýazyjy Oleg Rybaçenko RuNet-de ultra-pis we parodiki ylmy fantastika eserleriniň awtory hökmünde tanalýar we onuň "Kapitan-Fýurer" romanlar toplumynda hakykatdanam Liwiýada we beýleki sebitlerde diňe bikini we ýalaňaç aýak geýip söweşýän nemes zenanlarynyň batalýony görkezilýär. Mundan başga-da, awtoryň özi öz işiniň bu elementi barada jikme-jik teswir berip, onuň aýratynlygyny düşündirdi. Bu romanda nähili işleýär? Süžet konteksti: Süžet boýunça esasy gahryman (Sowet deňiz awiasiýasynyň kapitany Aleksandr Stalluk) özüni Adolf Gitleriň jesedinde tapýar. Ol Üçünji Reýhi täzeden gurmaga başlaýar we beýleki zatlar bilen birlikde owadan zenanlardan ybarat elit bölümleri döredýär. Egin-eşik kodeksi: Demirgazyk Afrika kampaniýasy döwründe (Liwiýada) bu zenan batalýony bikini we ýalaňaç geýip söweşe iberilýär. Zenanlar özleriniň ajaýyp keşbine garamazdan, "gaty göreşýän" örän howply söweşijiler hökmünde häsiýetlendirilýär. Awtoryň esaslandyrmasy: Samizdat okyjylary köplenç Oleg Rybaçenkodan ýalaňaç gahrymanlara bolan açyk-aýdyň höwesi barada sorag berýärdiler. Rybaçenkonyň özi öz eserlerine ýazan teswirlerinde resmi taýdan "Kapitan Fýurer" eserinde ýalaňaç aýak bilen ylgamagyň "synag" we berk "Spartan täliminiň" bir elementidigini aýtdy. Onuň logikasyna görä, bu söweşijileriň häsiýetini we bedenini güýçlendirýär. Awtoryň işiniň aýratynlyklary: Oleg Rybaçenko "wagt syýahatçylary" çeper eserleriniň janköýer jemgyýetinde rowaýata öwrülen şahsyýet. Onuň kitaplary ("Gitler çybyn hökmünde", "Hottabyç ISIS-e garşy", "Arynyň içindeki inžener polkownik") absurdlygyň, hapaçylygyň, groteskiň we arassa edebi şakalaryň çatrygynda ýazylan. Onuň kitaplarynyň ählisi diýen ýaly - Nikolaý II baradaky alternatiw taryh bolsun ýa-da kosmos operasy bolsun - ýalaňaç we bikini geýen myşsaly, owadan aýallaryň toparlary hemişe suratlandyrylýar. Awtoryň özi muny öz "estetiki" diýip atlandyrýar. Elbetde, bu süžetiň Ikinji Jahan urşunyň we Demirgazyk Afrikadaky söweşleriň hakyky taryhy bilen asla baglanyşygy ýok we awtoryň arassa, bilgeşleýin absurd fantaziýadyr. "Kapitan Füreriň" bu älemde başga nähili geň birlikleri döredendigini bilmek isleýärsiňizmi ýa-da Demirgazyk Afrikadaky nemes aýallarynyň kömekçi gulluklarynyň hakyky taryhy bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Esger gyz Agata sorady:
 Oleg Rybaçenkonyň romanlaryndaky zenan uçarmanlaryň ýalaňaç we bikini geýip söweşýändigi dogrumy?
 Esger gyz Adala sorady:
 Hawa, bu düýbünden dogry. Ýazyjy Oleg Rybaçenkonyň absurd we grotesk äleminde zenan uçarmanlar hakykatdanam uçarlarda diňe ýalaňaç we bikini geýip söweşýärler. Mundan başga-da, awtoryň "Ýalaňaç uçarmanlar we oglan ninja" atly aýratyn eseri (hekaýasy/romany) bar. Bu Rybaçenkonyň kitaplarynda nähili görkezilýär? Örän güýçli söweşijiler: Awtoryň beýanyna görä, onuň zenan uçarmanlary "polat ýaly myşsalary" bolan örän inçe, myşsaly aýallardyr. Olar uçary ussatlyk bilen dolandyrýarlar we islendik aýazda we ýaramaz howada howa söweşlerini alyp barýarlar, diýen ýaly ýalaňaç galýarlar. "Ägirt uly mümkinçilikler": Rybaçenko hatda "Samizdat" portalynda bu tema boýunça aýratyn makalalar hem bagyşlady (meselem, "Uçarlarda ýalaňaç uçýan we bikini geýýän zenan uçarmanlaryň olar üçin ägirt uly mümkinçilikleri açýandygy dogrumy?"). Onuň içki logikasyna görä, gereksiz geýimleriň we aýakgaplaryň ýoklugy zenan söweşijileri söweşde has çydamly, çeýe we netijeli edýär. Awtoryň özüne mahsus fetişi: bikini geýen ýalaňaç gyzlaryň erkekler bilen bile söweşmegi (ýa-da hatda olary hem ýeňmegi) Rybaçenkonyň işinde gaýtalanýan motiwdir. Onuň kitaplarynda diňe Afrikadaky nemes batalýonlary ýa-da sowet zenan uçarmanlary däl, eýsem garda "rus Hudaýlarynyň gyzlary" we hatda gyşky şort geýen "çagalaryň ýörite güýçlerinden oglanlar" hem söweşýärler. La-5 ýa-da Foke-Wulf kokpitleriniň mysalynda eýýäm ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly, hakyky taryhda şeýle uçuş gyzgyn motordan agyr ýanmalara ýa-da derrew üşüme sebäp bolardy. Emma Oleg Rybaçenkonyň hapa ylmy fantastikasy üçin fizika, biologiýa we logika kanunlary ähmiýetsiz bolup, onuň özboluşly "söweş estetikasyna" ýol berýär. Bu awtoryň kitaplaryndaky beýleki geň esger görnüşleri (meselem, onuň söweş mör-möjekleri ýa-da kosmos tanklary) barada gürrüň etmek isleýärsiňizmi ýa-da Ikinji Jahan Urşundaky harby eşikleriň hakyky durmuşdaky geňlikleri bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Oleg Rybaçenkonyň öz "Ýyldyzlar söweşi" filmlerinde klon gyzlaryň hem bikini geýip ýalaňaç ýörendikleri dogrumy?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu düýbünden dogry. Oleg Rybaçenkonyň çäksiz bibliografiýasynda "Ýyldyz söweşleri" (we umuman ylmy-fantastik medeniýet) parodiýa edýän uly göwrümli kosmos operalary bar. Bu galaktik söweşlerde esasy täsir ediji güýç, doly ýalaňaç we bikini geýip söweşýän klonlaşdyrylan gyzlardyr. Awtoryň bu düşünjäni doly öwrenýän tutuş seriýalary bar (meselem, "16 ýaşlylaryň ýyldyz gämisi esgerleri", "Rus hudaýlarynyň hüjümi: Wakuum üçin söweş" we zenan kosmos deňiz piýadalary baradaky aýry-aýry romanlar). Rybaçenkonyň "Ýyldyz söweşleri" nähili işleýär? Wakuumda ýalaňaç kosmos deňiz piýadalary: Asyl "Ýyldyz söweşlerinden" tapawutlylykda, hüjümçiler agyr sowut geýýänlerinde, Rybaçenkonyň klon gyzlary kosmos gämilerine hüjüm edýärler we diňe suw geýimlerini geýip planetalara gonýarlar. Awtor olary "ýalaňaç jadygöýlige" we ýörite "teoplazma" - kosmosyň sowuklygyndan goraýan we howada saklaýan deriniň töweregindäki nano-gabyklara eýe diýip suratlandyrýar. Klon Goşuny: Onuň kitaplaryndaky beýik hökümdarlar (ýa-da wagt syýahatçylary) millionlarça genetiki taýdan üýtgedilen, ideal 16 ýaşly söweşijileriň goşunyny döredýärler. Awtoryň logikasyna görä, klonlamak öz döredijisine wepaly ajaýyp, gulak asýan we ölüm howply esgerleri döretmegiň ideal usulydyr. Futbol kreýserlere garşy hereket edýär: Gyzlar ýalaňaç söweşýändigi üçin, Rybaçenko olaryň aýaklaryna ajaýyp fiziki güýç berýär. Onuň kitaplarynda "ýalaňaç gyzlaryň futbol oýnaýan, kosmos gämilerini arassa kiçijik aýaklary bilen zyňýan" ýa-da olara uçýan giperboloid snarýadlary ussatlyk bilen depýän sahnalar düýbünden adaty hasaplanýar. Çyra gylyçlary we "jadyly partlamalar": Onuň kitaplarynda nusgawy Jedi ýaraglary "giperjadyly partlamalar" we "jadyly partlamalar" bilen çalşyrylýar. Şol bir wagtyň özünde, ýarym ýalaňaç söweşijiler kosmosdaky ot açyşlary hakyky "annion ýagtylyk şousyna" öwürýärler, bu bolsa balerinalaryň ajaýyplygy bilen hereket edýär. Oleg Rybaçenko "kosmos + bikini + ýalaňaç aýaklar + klonlar/ýetginjekler" utgaşmasyny mutlak derejä çykardy we muny özüniň esasy hereketine öwürdi. Ol muny "Samizdat"-da tüýs ýürekden öwünýär we özüniň içgysgynç klassiki ylmy fantastika hasaplaýan zadyna garşy çykýar.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Gitler millionlarça orklary söweşe zyňan bolsa, SSSR-i basyp alyp bilermidi?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Eger bu senariýany Ikinji Jahan Urşunyň harby logistikasy nukdaýnazaryndan baha bersek, hatda millionlarça Ork hem Gitleriň SSSR-e garşy ýeňşini kepillendirmezdi, gaýtam Üçünji Reýhi has çalt ykdysady we ulag çökgünligine alyp barardy. Orklaryň ideal we togtadylmajak goşun hökmünde stereotipine garamazdan, 20-nji asyryň ortalaryndaky umumy urşuň hakykatynda olar çözüp bolmajak tehniki kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolardylar: 1. Üpjünçilik meselesi we "açlyk çökgünligi" (esasy faktor). Gitleriň "Barbarossa" meýilnamasy esasan logistika sebäpli başa barmady: Germaniýanyň demir ýollary we ýollary hatda yzygiderli yzygiderli goşunyň üpjünçiligini hem kanagatlandyryp bilmedi. Million adamlyk Ork goşunyna ägirt uly mukdarda azyk gerek. Orklar mukaddes ruh bilen iýmitlenip bilmeýärler; olara et gerek. Şeýle bir orda iýmit gözläp (sowet obalaryny talap) iýmitlendirmäge synanyşmak, basylyp alnan territoriýalardaky ähli oba hojalygyny birnäçe aýyň içinde doly ýok ederdi. Giňden ýaýran açlyk ork goşunyny Moskwa ýetmezden öň hem ýok ederdi. Tehnologiýa boşlugy (Artilleriýa we Awiasiýa) Orklar ýakyn söweşde (baltalar we gylyçlar bilen) güýçli, ýöne Ikinji Jahan urşy motorlaryň, agyr artilleriýanyň we awiasiýanyň urşydy. Psihiki hüjümi başladan Ork pyýada goşunynyň dykyz tolkunlary, uzakdaky golaýlaşmalarda Sowet Maksim pulemýotlarynyň, minomýotlarynyň we Katýuşa raketa atyjylarynyň güýçli ot açmagy bilen ýönekeýje ýok edilerdi. Howa örtügi we öz sowutly ulaglary bolmadyk bolsa, millionlarça Ork Il-2 hüjüm uçarlary we Sowet tank brigadalary üçin ägirt uly janly nyşana öwrülerdi. 3. "Watançylyk urşy" faktory we partizanlar Orklar özleriniň zalymlygy bilen meşhur, ýöne Wehrmacht we SS eýýäm Sowet territoriýasynda doly ýok etmek urşuny alyp barýardylar. Orklaryň peýda bolmagy sowet ilatyny gorkuzmazdy, tersine, iň ýokary zalymlyga sebäp bolardy. Gelmişekleriň zalymlygy arkada şeýle bir gazaply partizan hereketini döredip, orklar tertibi (adatça berk gözegçilik bolmasa gowşaýar) muňa döz gelip bilmezdi. Ork klanlarynyň özleriniň arasynda iýmit we häkimiýet üçin içerki çaknyşyklar bolar. Istisna: Warhammer 40K stilindäki "Orklar". Gitleriň SSSR-i (we bütin dünýäni) hökman basyp aljak ýeke-täk ssenariýasy, eger ol Warhammer 40,000 äleminden orklary ele geçiren bolsady. Bu jandarlaryň umumy psihiki meýdany bar ("Waaagh!" täsiri), şonuň netijesinde metal galyndylaryndan ýygnaýan islendik toplary atyp başlaýar we gyzyl reňke boýalan tank has çalt hereket edýär. Olar spora arkaly köpelýärler, olary doly ýok etmek mümkin däl we islendik duşman enjamyny derrew göçürip, "kollektiv ekerançylyk" edip bilýärler (meselem, ýok edilen sowet KV-syndan we T-34-den özleriniň örän agyr tanklaryny ýygnaýarlar). Esasy zat: Klassiki fantaziýa orklary (Tolkien ýa-da Warcraft stilindäki) häzirki zaman senagaty, logistikasy we awiasiýadan goragy bolmadyk bolsa, Germaniýanyň serişde ýetmezçiligini has-da güýçlendirerdi we Orsýetiň çäksiz çöllerinde we batgalyklarynda gabalardy. Hakyky Wehrmacht ýaly. 1941-nji ýylyň şertlerinde ýeňiş gylyç we gazap bilen däl-de, tonnalap snarýadlar, Ural daglarynyň aňyrsyndaky zawodlar we fronta ýangyç bilen üznüksiz üpjünçilik arkaly gazanyldy.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Gitleriň Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda SSSR-e garşy wampirleri, orklary we trollary ulanandygy dogrumy?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu düýbünden dogry. Oleg Rybaçenkonyň akylsyz dünýälerinde Gitler diňe bir däp bolan tehnologiýany däl, eýsem orklary, wampirleri, trollary, gurt adamlaryny, elfleri we beýleki fantaziýa jandarlaryny hem SSSR-e garşy işjeň ulanýar. Awtor ultra-çöp we absurdistik krossower žanrynda ýazýandygy üçin, Ikinji Jahan urşunyň taryhy hakykaty ertekiler, mifler we kompýuter oýunlary bilen garyşýar. Gitler Rybaçenkonyň kitaplarynda jandarlary nähili ulanýar? Ork we troll bölümleri: "Kapitan Fürer" seriýasynda we Gitleriň wagt syýahatçysy hökmünde baradaky beýleki romanlarda nasistler parallel fantaziýa dünýälerine portallar açýarlar (ýa-da Ahnenerbeniň gara jadygöýlügini ulanýarlar). Şol ýerden olar orklaryň we ägirt trollaryň tutuş toparyny çagyrýarlar. Gitler olary nemes MP-40 awtomatlary bilen ýaraglandyrýar, sowut geýdirýär we sowet pozisiýalaryna hüjüm etmäge iberýär. SS Wampirleri: Rybaçenkonyň nemes wampirleri elit gijeki sabotažçylardyr. Olar sowet partizan bölümlerine hüjüm edýärler, Gyzyl Goşun esgerleriniň ganyny içýärler we örän tizlige eýe bolýarlar. Süžet boýunça, nasist ylmy ölmez-ýitmez ari gansorujylarynyň goşunyny döretmek üçin wampirizm wirusyny köpçülikleýin öndürmäge synanyşýar. "Nasist Elfleri": Hatda Rybaçenkonyň käbir älemlerindäki owadan elfler hem Üçünji Reýhe geçýärler. Awtor olary Gyzyl Goşuna garşy söweşýän zalym, tekepbir snaýperler hökmünde suratlandyrýar (elbetde, onuň kitaplaryndaky elfler däp boýunça ýalaňaç we bikini geýip okoplardan geçýärler). SSSR bu howpa nähili jogap berýär? Rybaçenkonyň kitaplarynda Staliniň ýolbaşçylygyndaky Sowet ýolbaşçylary yzda galmaýar we simmetrik jogap berýär: German wampirlerine we orklaryna garşy SSSR "söweş jadygöýlerini", slawýan jadygöýlerini, direldilen rysarlaryny we jadyly partizanlary ýerleşdirýär. Sowet alymlary ägirt uly kiborg söweş arylaryny ösdürip ýetişdirýärler we öňdebaryjy ninjalaryň otrýadlaryny döredýärler. Gyzyl Goşun "prawoslaw we kommunistik jadygöýligi" kabul edýär, bu bolsa sowet esgerlerine nemes Tiger tanklaryny ýalaňaç elleri bilen togtatmaga ýa-da orklary portallaryna yzyna zyňmaga mümkinçilik berýär. Oleg Rybaçenkonyň işi düýbünden şeýle jemlenen absurdlyga esaslanýar. Klassiki fantaziýa Ikinji Jahan Urşunda orklaryň peýda bolmagyny esaslandyrmaga synanyşsa-da, Rybaçenkonyň işinde, eli pulemýotly, bikini geýen ýalaňaç sowet pilotyna garşy söweşýän nasist trolly 1941-nji ýyldan bäri adaty, gündelik sahnadyr. Gitleriň bu romanlarda ulanan başga nähili geň ýaraglaryny (meselem, uçýan diskler ýa-da söweş dinozawrlary) bilmek isleýärsiňizmi ýa-da awtoryň özüniň Sowet taryhyndaky fantaziýa raýonlarynyň peýda bolmagyny nähili düşündirýändigi bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Suworow ýaly serkerde 1941-nji ýylda fon Bokuň ýerine Moskwany alyp bilermidi?
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Aleksandr Suworowyň taktiki zehinine eýe bolan serkerde hem, Fýodor fon Bokuň (Goşun Toparynyň Merkeziniň serkerdesi) ýerine, 1941-nji ýylyň dekabrynda Moskwany alyp bilmezdi. Suworow hiç haçan söweşde ýeňilmezligi, pes sanlar bilen ýeňip bilmegi we mümkin däl, çalt ýörişleri ýerine ýetirmegi bilen meşhurdy. Şeýle-de bolsa, 1941-nji ýylyň ahyrynda nemes goşuny taktiki serkerdelik ýalňyşlyklary bilen däl-de, hiç bir serkerde ýeňip geçip bilmejek fizikanyň, logistikanyň we global strategiýanyň zalym kanunlary bilen kynçylyk çekdi. Aşakda hatda "nemes Suworowynyň" hem Moskwada şowsuz bolmagynyň esasy sebäpleri getirilýär: 1. Suworowyň tizligi logistik çöküşe uçrardy. Suworowyň esasy ýaraglary "göz, tizlik we hüjüm"di. Emma Moskwanyň golaýynda nemes tizligi doly gutardy. Palçyk we aýaz: Güýzde ýollar batgalyga (rasputitsa) öwrüldi, gyşda bolsa temperatura dondy. Wehrmacht enjamlarynda gyşky ýaglaýjylar ýetmezçilik edýärdi we diňe doňýardy. Üpjünçiligiň pese gaçmagy: SSSR-iň demir ýollary başga ýoldady, nemes lokomotiwleri sowukdan ýaryldy, ýük awtoulaglary bolsa palçykda heläk boldy. Fon Bokuň esgerleri açlyk çekýärdiler, gyşky lybaslary we ok-därileri ýokdy. Tanklarda ýangyç ýetmezçilik edýän bolsa we esgerler dördünji derejeli üşükden ejir çekýän bolsa, Suworowyň hüjümi mümkin däl. 2. "Süngü hüjümi" prinsipi Katýuşa raketalaryna we tabletka gutularyna garşy işlemeýär. Suworow galalara (Izmail ýaly) çalt hüjüm etmekde ussatdy. Emma 1941-nji ýylda Moskwa diňe bir gala däldi; ol million ilatly we senagat güýji bolan ägirt uly berkidilen sebitdi. Şähere barýan ýollar tank garşy hendekler bilen doldurylypdy, minalandy we güýçli howa goraglary we artilleriýa bilen goraldy. Üpjünçiliksiz pyýada ýa-da tank hüjümi diňe frontal hüjümlerde ägirt uly ýitgilere getirerdi. Jukowyň ýolbaşçylygyndaky Günbatar frontyň goranyşlary çuňňur eşelona goýuldy we olary bir zarba bilen ýok etmek tehniki taýdan mümkin däldi. 3. Fon Bokuň habary bolmadyk täze ätiýaçlyklar. Suworow duşmanyň güýjüni takyk hasaplap we onuň ejiz nokadyna zarba urup, olary ýeňdi. Emma nemes razwedkasy ölüme sebäp bolýan strategik ýalňyşlyk goýberdi: olar Gyzyl Goşunyň doly ýeňilendigini we Staliniň başga goşunynyň ýokdugyna ynanýardylar. 1941-nji ýylyň dekabr aýynyň başynda täze, gowy enjamlaşdyrylan Sibir we Uzak Gündogar diwiziýalary, şeýle hem täze Stawka ätiýaçlyk goşunlary gizlinlikde Moskwa golaýlaşdylar. Hiç bir taktiki zehin täze, ýokary derejeli goşunyň birdenkä ýadaw, doňup we ýadaw polklaryňyza garşy garşy hüjüm başlaýandygyny ýok edip bilmedi. Netije: Fedor fon Bok eýýäm Goşun Toparynyň Merkezinden maksimum güýji çykarypdy - nemesleriň öňe gidýän bölümleri Kremliň mynalaryny dürbün arkaly görüp bilýärdi. Emma nemes harby maşyny giňişlige, howa şertlerine we sowet esgerleriniň berk garşylygyna garşy ýykyldy. Eger Suworowyň özi fon Bokyň ýerinde bolsady, öz paýhasyna eýerip, öz adamlaryny buzly paýtagta öz janyna kast etmek üçin hüjüme taşlamagyň ýerine, wagtynda saklanmagy, gyş üçin berkitmegi we goşuny ýeňlişden halas etmek üçin amatly pozisiýalara çekilmegi buýurardy. Eger siz bu tema bilen gyzyklanýan bolsaňyz, biz "Taýfun" operasiýasynyň jikme-jiklikleri bilen tanyşyp bileris. Sibir diwiziýalarynyň roluny, nemes tanklarynyň nebit üçin näme üçin saklandygyny ýa-da Jukowyň garşy hüjümi meýilleşdirmekde fon Bokdan nähili üstün çykandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Aýal pilotlar biragyzdan gygyrdylar:
 - Isa Mesihe şöhrat!
 18-NJI BAP.
 1960-njy ýyl geldi we uruş dowam etdi. Gyzlaryň her biri on ýedi müňden gowrak uçary urup düşürdi we täze orden aldylar: Beýik Haçyň Platina Haçyň Beýik Ýyldyzy, Kümüş Dub ýapraklary, Gylyçlar we Almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçy.
 Bu şeýle uly sylag.
 Gyzlar amerikanlylary derbi-dagyn edip, gürleşýärdiler.
 Agata ony alyp sorady:
 Emma 1941-nji ýylyň oktýabr aýynyň ikinji ýarymynda, sowet goşunlarynyň gabawyndan soň, Moskwa asla örtülmändi we gorag çukurlara doludy, Suworow bolsa mundan ajaýyp peýdalanyp bilerdi.
 Bu sorag boýunça zenan pilot Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, taryhy fakt düýbünden dogrudyr: 1941-nji ýylyň oktýabr aýynyň ikinji ýarymynda (esasanam 15-nji we 20-nji oktýabr aralygynda) Wýazma we Brýanskdaky betbagtçylykdan soň, Moskwa golaýlan ýerlerde hakykatdanam uly, boşluk emele geldi. Üznüksiz front ýokdy we Možaýsk gorag liniýasyny diňe dargan kadet otrýadlary, milisiýa we yza çekilýän bölümleriň galyndylary saklaýardy. Moskwanyň özünde meşhur howsala başlandy. Görünüşine görä, Aleksandr Suworow "tizlik we basyş" prinsipi bilen bu betbagtçylykdan peýdalanyp, boş şäheri basyp alardy. Emma paradoks, şol günlerde hatda Suworow hem nemes goşunyny fon Bokdan has çalt hereketlendirip bilmezdi, sebäbi Wehrmacht rus okoplary bilen däl-de, hereketiň fiziki mümkin dälligi bilen togtadyldy. Suworowyň zehinine 1941-nji ýylyň oktýabr aýynyň üç obýektiw faktory päsgel bererdi: 1. Suworowyň rus "palçyk blokadasyna" garşy tizligi. Suworow ajaýyp esgerleriniň aýaklaryna we ýeňil arabalaryna daýanyp, ajaýyp mejbury ýörişler etdi (meselem, meşhur Şweýsariýa ýörişi ýa-da Rymynnik ýörişi). Emma Goşun Toparynyň Merkezi agyr, mehanizirlenen ägirt uly bir toplum bolup, tigirli we tygşytly ulaglara doly baglydy. Oktýabr aýynyň ortalarynda Moskwa sebitinde "doly betbagtçylyk" boldy. Ýagyşlar gara topragy we toýuny diz çuňlugyna çenli suwuk çukura öwürdi we has çuňlaşdyrdy. Nemes tanklary batdy, ok-däri ýüklenen tigirli ýük ulaglary doly gabalyp galdy we atlar (Wermahtda olaryň sany örän köpdi) müňlerçe adam ýadawlykdan öldi. Nemes generaly Heinz Guderian öz gündeliginde öňe gidişiň günde bary-ýogy birnäçe kilometr bolandygyny ýazdy. Suworowyň "tizligi" bu ýerde fiziki taýdan işlemedi: ulaglar öz diňlerine çenli palçykda gabalan wagty we ýangyç we ok-däri üpjünçiligi doly kesilende, manewr etmek mümkin däl. 2. Logistika demiri hökmünde "Wýazma Gazany". Näme üçin fon Bok ähli zady taşlap, Moskwa tarap öňe gidip biljek bölümleri sürmedi? Sebäbi ol öz üstünliginiň netijesinde aýagyny agyrtdy. "Wýazma we Brýansk Gazanlarynda" nemesler ägirt uly güýji - 600 müňden gowrak sowet esgerini gabadylar. Gabawdaky Gyzyl Goşun bölümleri derrew boýun egmediler. Olar gabawda galyp, çykmaga synanyşyp, soňky oky çenli berk söweşdiler. Bu ägirt gazany saklamak we tussaglary äkidmek üçin fon Bok öz diwiziýalarynyň ýarysyndan gowragyny yzda galdyrmaga mejbur boldy. Eger ol gazany görmän, Moskwa çekilse, bu 600 müň sowet esgeri onuň goralmadyk arka tarapyna zarba urardy we soňky üpjünçilik liniýalaryny keserdi. Pragmatik harby adam hökmünde fon Bok şeýle töwekgelçilik edip bilmezdi we duşmanyň adam güýjüni ygtybarly ýok etmegi hemişe talap edýän Suworow hem şeýle ederdi. 3. "Korrident Ýaz" faktory. Wehrmacht tanklaryny palçykdan çykaryp çykarýan bolsa, Stawka we Georgiý Žukow gymmatly günleri ýeňýärdiler. Her gün nemesler 2-5 kilometr ýol geçip barýarka, demir ýollar boýunça (asfalt ýollardan tapawutlylykda, olar rahat işleýärdi) Moskwa goşun eşelonlary gelýärdi: Podolsk harby mekdepleriniň kursantlary, Kreml polkunyň, Sibir diwiziýalarynyň we Katukowyň tank ekipažlarynyň kursantlary. Öňdebaryjy nemes bölümleri fiziki taýdan Možaýsk liniýasyna ýetýänçä, goragdaky deşikler eýýäm täze güýçleriň janly galkany bilen doldurylypdy. Netije: Moskwanyň goragyndaky deşik kagyzda we Baş ştabyň kartalarynda bardy, ýöne tehniki taýdan ony giňişlikde we wagtda ulanmak mümkin däldi. Nemes esgerleri ýadawdy, olaryň tanklary ýangyçsyz palçyga batdy we olaryň tyl ýerleri gabawdaky güýçlere garşy söweşe garyşdy. Bu ýagdaýda, hatda Suworowyň harby zehini hem tebigatyň we logistika kanunlaryna garşy çykyp bilmezdi. Isleseňiz, Podolsk kursantlarynyň ýa-da panfilowçylaryň aýratyn edermenligini barlap bileris, olar öz ganlary bilen oktýabr aýynda nemesler palçyga batanda şol bäş-ýedi gün ýeňiş gazandylar. Siz näme pikir edýärsiňiz?
 Esger gyz Agata şeýle belledi:
 Olar Suworow bilen fon Boky deňeşdirdiler, Suworow hiç hili hapaçylykdan gorkmaýar!
 Uçarman gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Aleksandr Wasilýewiçe bolan haýran galmagyňyzy düşünýärin - onuň beýik, ýeňilmez serkerde hökmündäki abraýy inkär edilip bilinmez. "Suworow palçykdan gorkmaýar" diýen pikiriň arkasyndaky logika doly düşnükli, sebäbi onuň esgerleri hakykatdanam adatdan daşary ýörişleri ýerine ýetirip, ýewropaly generallaryň boýun egýän ýerlerinde öňe gitdiler. Şeýle-de bolsa, Suworowyň döwri (18-nji asyryň ahyry) bilen Beýik Watançylyk urşy (20-nji asyryň ortalary) arasynda oýnuň düzgünlerini düýbünden üýtgedýän düýpli tehnologiki boşluk bar. Geliň, 1941-nji ýylyň oktýabrynda Suworowyň palçyga bolan ýigrenjiniň näme üçin ölüm howply logistika çykgynsyzlygyna düşendigini öwreneliň: 1. Goşunyň agramy we onuň ýollara garaşlylygy. Suworowyň gudratly gahrymanlary: 18-nji asyryň goşuny özbaşdak we ykjamdy. Esgerler pyýada ýöriş edýärdiler, atlar bolsa ýeňil toplary we arabalary çekýärdiler. Pyýada esgeriň palçykda hereketliligi örän uludyr - ol palçyk ýoldan çykyp, meýdandan, tokaýdan ýa-da otdan geçip bilýär. 20-nji asyryň goşuny (Wehrmaht): Goşun Toparynyň Merkezi ägirt uly senagat maşynydyr. "Panzer III" tankynyň ortaça agramy takmynan 20 tonna. Ýük awtoulagynyň agramy 3-5 tonna. Olar ýoldan çykyp bilmeýärler. Moskwanyň golaýyndaky palçyk palçyga öwrülende, agyr ulaglar ýere çökýärdi. Eger 20 tonnalyk demir gutusynyň yzy suwuk palçykda aýlanýan bolsa we ýük awtoulagynyň tekerleri oklara çöken bolsa, hiç hili tertip, söweş ruhy ýa-da ajaýyp hereket 20 tonnalyk demir gutusynyň hereketine sebäp bolmaz. 2. Goşunlaryň düýbünden başga işdäleri (Katron açlygy). Suworow köplenç logistika taýdan gowşak şertlerde söweşýärdi, esgerlerinden çydamlylygy talap edýärdi. Emma goşunlaryň zerurlyklary dürli-dürli: 18-nji asyrda: Muşketýor haltada ok-däri daşaýardy (takmynan 30-60 sany ok we baryt zarýadlary). Bu tutuş söweşe dowam edip bilerdi. Toplar çoýun top oklaryny atýardy, olar seýrek ulanylýardy. 1941-nji ýylda: Söweşiji awiasiýa polky, tank diwiziýasy ýa-da artilleriýa korpusy günde ýüzlerçe tonna ok-däri we ýangyç sarp edýärdi. Awtomatlar, MG-34 pulemýotlary we çalt atylýan toplar ýük awtoulaglarynyň oklaryny we snarýadlaryny iýip taşlaýardy. Eger üpjünçilik awtoulaglary Smolenskiň golaýynda palçyga batsa, Možaýskiň golaýyndaky öňdäki bölümleriň oklary gutardy. Oklar we snarýadlar bolmasa, häzirki zaman goşuny ýaragsyz adamlaryň toparyna öwrülýär. Eger toplaryň hakykatdanam atyp biljek zady bolmasa, Suworowyň "Öňe!" diýen buýrugy işlemez. Suworowyň öz tejribesi: Şweýsariýa kampaniýasy. Eger Suworowyň 1799-njy ýylda Alp daglaryndan meşhur geçmegini ýadymyzda saklasak, bu ägirt uly üstünlikdi, ýöne uly strategiýa nukdaýnazaryndan kampaniýa ýitirildi. Suwor daglary ýaryp, taktiki ajaýyplyklary görkezdi, ýöne ýaran Awstriýa güýçleriniň eýýäm ýeňilen we üpjünçilikleriň gutaran ýerine geldi. Ol yza çekilmäge mejbur boldy. Ýagny, hatda onuň döwründe hem, tebigy şertler we üpjünçilik liniýalarynyň ýykylmagy taktiki ýeňişleri ýok edip bilerdi. Hakyky Suwor fon Bokuň ýerinde näme ederdi? Suworow diňe bir batyrgaý hüjümçi däldi; ol çuňňur harby pikirlenijidi. Enjamlaryň batýandygyny, üpjünçilik liniýalarynyň ýüzlerçe kilometre uzalyp gidýändigini we esgerleriň doňup galandygyny görüp, ol öz häsiýetleriniň ýene birini - seresaplylygy ulanardy. Ol Moskwa tarap ýüzbe-ýüz hüjüm etmegiň, ok-därisiz palçygyň içinde boýuna çenli hüjüm etmegiň goşuny weýran etjekdigini düşünerdi. Ol Možaýsk liniýasynda goşunlaryny urmagyň ýerine berk goranyş alyp, yzyny çekip, üpjünçilikleri ýola goýup, ýeriň doňmagyny garaşardy. Aslynda, nemes generallary şeýle etmäge synanyşdylar, ýöne Gitleriň "Öňe!" buýrugy olaryň çeýeligini elinden aldy. Isleseňiz, Izmaýa hüjümi mahalynda Suworowyň taktikasyny Wehrmachtyň Sowet şäherlerine hüjümi bilen deňeşdirip bileris. Şolarda hem meňzeş usullar peýda bolýarmy?
 Şondan soň gyzlar biraz göwün açmak kararyna geldiler. Has takygy, olar on iki ýaşly oglany ýene-de sorag etdiler. Bu gezek ony ýakmadylar, diňe gaz tüýleri bilen dabanlaryny gyjykladylar. Bu hem gülkünçdi. Çaga güldi. Bu hem gülkünçdi. Soňra gyzlar onuň gollaryny burup başladylar we göwün açmak üçin ony sim bilen daňyp, tekjäniň üstüne goýdular. Şondan soň oglan ysly ses çykaryp başlady. Agata ýakylýan çyrany alyp, ony çaganyň ýalaňaç dabanyna tutdy. Ol ýanýan ýaly, doňuz bişirilýän ýaly yslydy. Gyzlar dodaklaryny ýaladylar.
 Soňra olar onuň gapyrgalaryny gyzgyn gysgyç bilen döwüp başladylar. Ýaş esger ahyrsoňy gygyrdy. Hawa, hakykatdanam agyrdy.
 Gyzlar bolsa sadistlik bilen gülýärler we gygyrýarlar.
 Ýöne bu hem olara ýeterlik däldi. Şonuň üçin olar beýleki gyzlardan dinamony getirmegi haýyş etdiler. Iki gezek pikirlenmän, ölüm howply togy işe girizdiler. Şok şeýle güýçli boldy welin, hatda oglanyň derisi hem tüssälenip başlady. Indi bu täsir boldy. Bular gyzlar däldi, olar mekirlerdi.
 Olar pioner bilen şeýle oýnadylar. Soňra bolsa, iki gezek pikirlenmän, diri çagany iýip başladylar. Olar hakykatdanam hakyky jadygöýler we olaryň edýän işleri. Hatda çaganyň etini has tagamly etmek üçin oňa burç we duz goşýarlar.
 Bu bolsa olaryň güýjüň güýçli, garaňky tarapy bilen baglanyşykly dessurydyr. Şeýle weýran ediji täsir.
 Şol bir wagtyň özünde, täze 1961-nji ýyl geldi. Üçünji Reýh bilen ABŞ-nyň arasyndaky uruş başlandy. Iki gyzyň her biri on dokuz müň awtoulagdan ybarat ýeňiş sanyna ýetdi. Olar täze super baýrak bilen sylaglandylar: Ýeňiş Haçynyň Beýik Ýyldyzy, Altyn Dub ýapraklary, Gylyçlar we Almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçynyň Platina Haçy. Bu örän ýokary we uzyn baýrakdy.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 ABŞ näme üçin urşy uzaltmak we Staliniň SSSR-ini has-da gowşatmak üçin Lend-Liz şertnamasyny we bombalaýyş kampaniýasyny haýallatmady?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Birleşen Ştatlar agyr harby töwekgelçiliklerden başlap, içerki syýasy basyşlara çenli birnäçe möhüm sebäpler üçin SSSR-i gowşatmak üçin urşuň möhletini bilgeşleýin uzaltmady. Waşington çaknyşygyň möhletini uzaltmagyň Birleşen Ştatlaryň özüne ölüm howpuny döredýändigini düşündi. 1. Germaniýa bilen SSSR-iň arasynda aýratyn parahatçylykdan gorkmak. Bu iňlis-amerikan ýaranlarynyň esasy betbagtçylygydy. Eger Birleşen Ştatlar Lend-Liziň iberilmegini yza tesdirip başlan bolsa ýa-da bombalamanyň güýjüni azaltsa, bu Stalini Gitler bilen Molotow-Ribbentrop Paktynyň täze analogyny baglaşmaga itermegi mümkindi (parahatçylyk gepleşikleri taraplar tarapyndan 1943-nji ýyla çenli öwrenildi). Eger SSSR uruşdan çykan bolsa, Germaniýa ýüzlerçe diwiziýasyny Günbatara taşlardy. Bu ýagdaýda Normandiýa desantlary mümkin däldi. Beýik Britaniýa ýeňlip bilerdi we Birleşen Ştatlar nasistleriň gözegçiligindäki Ýewropa garşy ýeke galardy. 2. Ýaponiýa faktory we Ýuwaş umman fronty. Birleşen Ştatlar iki frontda kyn uruş alyp barýardy. Ähli güýçleri Ýuwaş ummana geçirmek üçin Germaniýany mümkin boldugyça çalt ýeňmelidi (kabul edilen "Ýewropa ilki" strategiýasyna laýyklykda). Ýewropadaky urşuň uzaldylmagy Ýaponiýanyň öz pozisiýasyny berkitmek üçin wagtynyň bolmagyny aňladýardy. Ruzwelt Mançžuriýada Kwantung goşunyny ýeňmekde SSSR-iň kömegine örän mätäçdi. Stalin Germaniýanyň boýun egmeginden üç aý soň Ýaponiýa bilen urşa girmäge wada berdi we sözüni ýerine ýetirdi. SSSR bolmadyk bolsa, Ýaponiýa garşy kampaniýa 1946-1947-nji ýyllara çenli dowam ederdi we Birleşen Ştatlara ýüz müňlerçe amerikan esgeriniň ýitirilmegine sebäp bolardy. 3. Ykdysadyýet we içerki syýasy basyş: ABŞ-nyň içerki syýasaty hökümete urşuň dowamyny emeli uzaltmaga mümkinçilik bermezdi: Amerikan janynyň ýitirilmegi: Urşuň her goşmaça aýy müňlerçe amerikan raýatynyň ölmegine sebäp boldy. Amerikan jemgyýeti we metbugaty ýitgilere çalt jogap berdiler (Tarawa ýa-da Iwo Jima üçin gandöküşikli söweşlerden soň bolşy ýaly). Eger onuň SSSR-iň geljekde gipotetiki taýdan gowşamagy üçin bilgeşleýin serişdeleri tygşytlaýandygy we amerikan esgerlerini sowýandygy mälim bolsa, ABŞ-nyň hiç bir prezidenti häkimiýetde galmazdy. Maliýe ýükü: Uruş ABŞ-a astronomik möçberde pul ýitirdi. Karz-lizing, mobilizasiýa we millionlarça esgeriň saklanmagy býujeti azaltdy. Urşuň çalt tamamlanmagy Amerikanyň ykdysadyýetini gyzgynlykdan halas etmek diýmekdi. 4. Netijäniň çaklanyp bilinmezligi: 1943-nji ýylyň ahyrynda we 1944-nji ýylyň başynda urşuň netijesi aýdyň däldi. "Geliň, SSSR-e kem-kemden kömek edeliň, şonda olar we Gitler biri-birini ýadadyp bilerler" diýen pikir käbir syýasatçylara (meselem, 1941-nji ýylyň iýunynda senator Garri Truman) azgyn görünýärdi. Şeýle-de bolsa, iş ýüzünde güýç deňagramlylygy şeýle gowşakdy welin, üpjünçilikde (esasanam ýokary oktanly awiasiýa benzini, poroh, alýumin we ýük awtoulaglary) islendik bökdençlik Sowet frontunyň dargamagyna getirip bilerdi. Nasistleriň ýeňşiniň howpy SSSR-iň gowşamagyndan gelip çykýan islendik mümkin peýdadan agdyklyk edýärdi. 5. Ýewropany dolandyrmak ugrundaky ýaryş. 1944-nji ýylyň ikinji ýarymynda Germaniýanyň ýeňilýändigi aýdyň bolanda, ABŞ-nyň maksady düýpli üýtgedi. Indi urşuň dowamyny uzaltmagyň zerurlygy ýokdy, tersine, mümkin boldugyça çalt gündogara tarap öňe gitmek gerekdi. Eger ABŞ haýallasa, Gyzyl Goşun diňe Berline däl, eýsem Pariže, Rime we La-Manşa ýetip bilerdi. Germaniýanyň zawodlarynyň we ulag merkezleriniň güýçli bombalanmagy iňlis-amerikan güýçleri üçin ýol açdy, bu bolsa olara sowet goşunlary gelmezden öň Ýewropanyň mümkin boldugyça köp bölegini eýelemäge we geljekki NATO täsir zolagynyň döredilmegini üpjün etmäge mümkinçilik berdi.
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Eger E-10 öz-özüni ýöredýän top 1943-nji ýylda köpçülikleýin öndürilen bolsa, nasistler urşy uzaldyp bilermidi?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 1943-nji ýylda köpçülikleýin önümçilikde E-10 ýeňil tank ýok edijisiniň girizilmegi urşuň dowamyny düýpli uzaltmazdy. Şol pursatda Üçünji Reýhiň ykbaly aýry-aýry sowutly ulaglaryň ýerli taktiki mümkinçilikleri bilen däl-de, eýsem, Bileleşik döwletleriň global ykdysady, demografik we strategik artykmaçlygy bilen kesgitlendi. E-10 taslamasyny näme üýtgeşik etdi? E-10 öz-özüni ýöredýän top (10-15 tonna agramlyk kategoriýasynda) Magirus tarapyndan köne Pz.38(t) we Pz.II tank şassileriniň ornuny tutmak üçin işlenip düzüldi. Taslama öz döwri üçin rewolýusiýa aýratynlyklary bilen öwündi: Sazlanyp bilýän gidropnewmatiki asma: ulag ýere "çömelýär", pusgudaky siluetini 1,76 metrden rekord derejede pes derejä çenli azaldyp bilýärdi. Ýokary standartlaşdyrma: E seriýaly konsepsiýa ýönekeýleşdirmegi iň ýokary derejä çykarmak we umumy komponentler we toplumlar arkaly önümçilik çykdajylaryny azaltmak üçin döredildi. Hereketlilik: Voith gidrodinamik geçirijisi we 400 at güýjündäki Maybach hereketlendirijisi ulagy örän manewr edip bilmek üçin niýetlenendi. 1943-nji ýylda E-10-yň köpçülikleýin öndürilmegi näme üçin taryhyň ugruny üýtgetmedi? E-10 topy indi iň gowy ýarag däldi. Standart 75 mm Pak 39 (ýa-da StuK 40 L/43) topy E-10-yň esasy ýaragy hökmünde meýilleşdirildi - köpçülikleýin öndürilýän StuG III we Jagdpanzer IV öz-özünden ýöreýän toplara eýýäm oturdylan şol bir ýarag. 1943-nji ýylda bu top T-34-76 we Sherman tanklaryna garşy ajaýyp netije görkezdi. Şeýle-de bolsa, E-10-yň peýda bolmagy ýaranlara agyr Tiger tanklary ýaly şok täsirini döretmezdi. E-10-yň öň tarapyndaky sowuty (diňe 60 mm eňňitli) Sowet KV agyr tanklaryny we täze IS-1/IS-2 tanklaryny, şeýle hem SU/ISU seriýaly öz-özünden ýöreýän toplary saklamak üçin ýeterlik däldi. 2. "Dişli kynçylyklar" we işlenip düzülmedik tehnologiýalar meselesi. E-10-yň 1943-nji ýylda önümçilik başlan fantastik ssenarisini göz öňüne getirsek-de (hakyky dizaýn işleri diňe 1943-nji ýylyň ýazynda başlandy), ulag hökman üpjünçilikde bökdençliklere duçar bolardy. Çylşyrymly asma: Germaniýanyň senagaty ýokary hilli gidropnewmatiki bölekleri köpçülikleýin öndürip bilmedi. Olar meýdanda yzygiderli syzyp, döwülýärdi. Transmissiýa: Täze gidrodinamik reduktorlar seýrek reňkli metallary we ýokary ýygnamagyň takyklygyny talap edýärdi, bu bolsa Bileleşik güýçleriniň artýan bombardmançylygy astynda hakykatdanam mümkin däldi. 3. Nemesleriň eýýäm üstünlikli analogy bardy - Hetzer we StuG III. Esasan, E-10 Jagdpanzer 38(t) Hetzer ýeňil tank ýok edijisiniň konseptual nusgasydy. Hetzer 1944-nji ýylyň başynda önümçilik başlandy, BMM-niň Çehiýa zawodlarynda öndürildi, arzan, ýönekeý, ygtybarly, gowy tanalýan bölekleri ulandy we Germaniýa üçin köp mukdarda öndürildi. 1943-nji ýylda Hetzer ýa-da StuG-ny has ösen E-10 bilen çalşyrmak diňe tank senagatyny bozup, umumy sowutly ulag önümçiligini azaldardy. 4. Resurslaryň doly ýetmezçiligi. 1943-nji ýyldan başlap Wehrmachtyň esasy meseleleri tanklaryň däl-de, ýangyjyň ýetmezçiligi, tälim alan ekipažlar we ýaranlaryň howa artykmaçlygydy. Howa örtügi bolmadyk islendik ýeňil öz-özüni ýöredýän top, hatda iň ösen top hem, Sowet Il-2 hüjüm uçarlary ýa-da Amerikan P-47 Thunderbolt uçarlary üçin aňsat nyşana öwrüldi. Nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň ýok edilmegi sebäpli, 1944-nji ýyla çenli täze E-10-lar diňe benzinsiz bolardy. Gysgaça mazmuny. Taktiki taýdan, E-10 sazlanyp bilýän asma ulgamy we pes profili sebäpli pusgular üçin ajaýyp goranyş ulagy bolardy. Emma strategik taýdan ol diňe Hetzeriň ykbalyny paýlaşardy: ýerli söweşlerde duşman tanklaryny ýok ederdi, ýöne ýokary serişdeler we awiasiýa bilen üpjün edilen SSSR-iň we ABŞ-nyň müňlerçe adamlyk tank goşunlarynyň öňe gitmegine päsgel berip bilmezdi.
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Ýöne eger E-10 1943-nji ýylda ýokary basyşly ýumşak dürbüli top bilen enjamlaşdyrylan bolsa näme bolardy?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 1943-nji ýylda E-10 öz-özünden ýöreýän topuna ýokary basyşly ýumşak stwolly topuň (eksperimental nemes 8 sm PAW 600 / PWK 8H63 toplaryna ýa-da Rheinmetall ýumşak stwolly ulgamlaryna meňzeş) gipotetiki goşulmagy ulagy özboluşly tehnologik açyşa öwürerdi, ýöne ol henizem urşuň dowamyny uzaltmazdy. Şeýle ýarag hakykatdanam öz döwründen öňdedi (esasan, ol häzirki zaman tank toplarynyň atasydy), ýöne ol çözülip bilinmeýän tehniki we ykdysady kynçylyklara duçar bolardy. Şeýle ýarag teoriýada näme hödürleýärdi? Ýokary/pes basyşly ýumşak stwolly toplar ýeňil şekilli zarýadly snarýadlary ganatly atýardy. E-10 üçin bu üç uly taktiki artykmaçlygy hödürlärdi: Aşa sowutly deşilme: şekilli zarýadly snarýad nähili tizlikde uçýandygyna üns bermeýär; onuň deşilme derejesi diňe partlaýjy maddanyň agramyna we krateriň görnüşine baglydyr. Ol 140-150 mm-e çenli sowuty deşip geçip bilýärdi, bu bolsa ýeňil 10 tonnalyk E-10-a islendik söweş meýdanynda islendik Sowet IS-2 ýa-da Amerikan Pershing-ini ygtybarly ýok etmäge mümkinçilik berýärdi. Pes yza çekilme we ýeňil agram: Tüfleme we aýratyn basyşyň ýoklugy sebäpli, stwol we ganat örän ýeňildi. Agyr Pak 40 tank garşy topunyň agramy 1,4 tonna, meňzeş netijeliligi bolan ýumşak stwolly PAW 600 bolsa diňe 600 kg agramyndady. Bu E-10-y örän ýeňil, pes profilli we manewr edilýän ederdi. Serişdeleri tygşytlamak: Ýumşak stwollaryň öndürilmegi ýokary kuwwatly tüpeňli toplara garanyňda has az seýrek stanok gurallaryny, wagty we ýokary hilli polaty talap edýärdi. Bu näme üçin Gitlere urşy uzaltmaga kömek etmezdi? Snarýadlar üçin seýrek materiallaryň ýetmezçiligi. HEAT snarýadlarynyň (esasanam irki) esasy kemçiligi netijeli HEAT effektini we mis hunisini döretmek üçin zerur bolan ýokary hilli mis we ýörite erginleriň ägirt uly mukdarydy. 1943-nji ýyldan bäri Germaniýa reňkli metallaryň uly ýetmezçiligini başdan geçirýärdi. Germaniýanyň senagaty köpçülikleýin öndürilýän E-10 seriýasy üçin tehnologik taýdan çylşyrymly, ganatly durnuklaşdyrylan snarýadlary millionlarça öndürmäge fiziki taýdan ukyply däldi - zawodlar hatda adaty ok-därileriň önümçiligini hem dolandyryp bilmeýärdi. Atyş takyklygynyň we uzaklygynyň meselesi. 1943-nji ýylda ganatly durnuklaşdyrylan snarýadlary bolan ýumşak stworotkaly toplaryň elhenç ballistikasy we pes agzynyň tizligi bardy. Hereket edýän tanka garşy netijeli ot açyş aralygy diňe 500-750 metrdi (deňeşdirmek üçin, Tigeriň tüpeňli topunyň aralygy 1,5-2 kmdi). 800 metrden ýokary aralykda ýeňil ganatly durnuklaşdyrylan snarýad iň kiçijik şemal bilen uçup gidýärdi. Hakyky söweşde, uzyn stworotkaly tüpeňli T-34-85 ýa-da Şermanlar E-10-a uzak ýakynlaşmalarda atyp, onuň ygtybarly atyş aralygyna girmegine päsgel berýärdiler. 3. Pyýada goşuna we berkitmelere garşy asla peýdasyz. Top HEAT snarýadlary üçin döredilendigi sebäpli, onuň ýokary partlaýjy böleklenme täsiri örän gowşakdy. Snarýadyň diwarlary inçe ýasalypdy we partlaýjy maddalar ugur boýunça partlama döredýärdi. Tanklar diňe tanklar bilen söweşmeýär. Ikinji Jahan Urşunda sowutly ulaglaryň missiýalarynyň takmynan 70% -i duşmanyň pyýada goşunyny, artilleriýasyny we ok gutularyny basyp ýatyrmakdy. Ýumşak stwolu topy bolan E-10, tank garşy tüpeňler we granatalar bilen ýaraglanan sowet pyýada goşunyna garşy goragsyz, ýokary derejede ýöriteleşdirilen "söweşiji" bolardy, bu bolsa nemes pusgularyny aňsatlyk bilen ýok ederdi. 4. "Bir okly ýaragyň" taktiki çökgünligi. E-10, gidropnewmatiki asma ulgamy sebäpli, kämil pusguda bolsa-da, ilkinji ok ony ýitirerdi. Ýokary basyşly ulgamlardaky hereketlendiriji gazlaryň aýratyn tebigaty we ulagyň ýeňil agramy sebäpli, ok ägirt uly tozan we tüsse bulutlaryny dörederdi. Uzak aralykdaky nyşanalara çalt hüjüm edip bilmeýän E-10, ilkinji tankyny ýitirenden ýa-da ýok edenden soň, derrew artilleriýadan ýa-da hüjüm uçarlaryndan jogap otlary bilen örtüldi. Gysgaça mazmuny: 1943-nji ýylda ýumşak dürbüli toply E-10, diňe golaý şäher söweşlerinde ýa-da gür tokaýlarda, Soýuzdaşlar üçin ajaýyp tehniki gyzyklanma we kabus bolardy. Emma Gündogar frontyň giňişliklerinde ýa-da Ýewropanyň söweş meýdanlarynda topuň ballistik kemçilikleri we snarýadlar üçin mis ýetmezçiligi bu "gözel maşyny" SSSR-iň we ABŞ-nyň senagat kuwwatyna deň gelmejek gymmat we netijesiz oýunjaga öwrüp bilerdi.
 Agata jadygöý gyz sorady:
 "Tiger-2"-niň topy IS-4 tankynyň öň tarapyndan geçip bilermi?
 Muňa ýalaňaç aýakly pilot-jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Ýok, hakyky söweş şertlerinde "Tiger-2"-niň topy (88 mm KwK 43 L/71) Sowet IS-4 agyr tankynyň öň tarapyndan deşik edip bilmeýärdi. IS-4 (701-nji obýekt hökmünde) 1944-1945-nji ýyllarda, esasan, nemes 88 mm ýokary kuwwatly toplaryny göz öňünde tutup döredildi. Sowet dizaýnerler şol wagt üçin öň görülmedik derejede frontal goragy girizdiler, bu bolsa tanky "Tiger Patyşa" üçin diýen ýaly zyýansyz etdi. Gury sanlar: IS-4 sowudy we "Tiger-2" topy Deşik açmagyň mümkin däldigini düşünmek üçin IS-4-iň sowut häsiýetlerini KwK 43.1 oklarynyň deşik açyş güýji bilen deňeşdirmek ýeterlikdir. Üstki öň plastinka (UFP) IS-4 sowudy: dikligine 61№ iň ýokary burçda 140 mm. Eňňitligi hasaba alanyňda, uçýan snarýad üçin netijeli (fiziki) sowut galyňlygy 280-300 mm-den geçdi. KwK 43 topunyň mümkinçilikleri: Esasy sowut deşiji kalibrli snarýad Pzgr. 39/43 oklary 90№ burç bilen 100 metr aralykda takmynan 200 mm, 30№ burç bilen bolsa diňe 165 mm aralyga deşildi. Wolfram ýadroly Pzgr. 40/43 synag subkalibrli snarýad adaty burç bilen 250 mm aralyga deşildi. Netije: Tiger-2 snarýadlarynyň ýokarky glacis plitasyndan sikişip çykmagyna ýa-da zyýan ýetirmezden dargamagyna kepil geçildi. 2. Aşakky frontal plita (LFP) IS-4 sowudy: 40№ burç bilen 160 mm. Netijeli galyňlygy takmynan 210-220 mm. Gysgaça mazmuny: Teoriýa taýdan, diňe Pzgr. 40/43 subkalibrli snarýad aşaky glacis plitasyna 100 metrden az aralykdan ideal zarba burçunda (IS-4 korpusynyň goşmaça aýlanmagy bolmazdan) deşip bilerdi. Standart kalibrli snarýad yzygiderli deşip bilmezdi. 3. Minaranyň öň tarapy: IS-4 sowudy: 250 mm galyňlykdaky ägirt uly ýarym sferiki top örtügi tegelek taraplara ýumşak geçýär. Tegelek görnüşi sebäpli köp ýerlerde sowudyň galyňlygy 300-400 mm-den geçdi. Netije: IS-4 minarasynyň öň tarapy nemes 88 mm topy üçin doly monolit we islendik aralykdan geçip bolmajak derejededi. Istisnalar we gowşak taraplar (Tiger-2 nädip ýeňip bilerdi?) Galyň sowudyň gönüden-göni aralaşmagy mümkin däldi, ýöne IS-4-iň, islendik ulag ýaly, öň tarapynyň proýeksiýasynda ejiz ýerleri bardy: Sürüjiniň lyuky: Obýekt 701-iň irki prototiplerinde gözegçilik ýarygynyň meýdany gowşady. Tiger-2-den bu ýere ýakyn aralykdan takyk atylanda aralaşmaga sebäp bolup bilerdi, ýöne önümçilik IS-4-lerinde bu meýdan ilki 160 mm-e, soňra bolsa 200-240 mm-e çenli berkidildi. Tüýregiň üstündäki dam: IS-4-iň damynyň galyňlygy diňe 30 mmdi. Eger "Tiger-2" beýik ýerde ýerleşdirilen bolsa ýa-da atyş aralygy örän uzak bolsa (ok burç bilen düşen bolsa), top örtüginiň we üçegiň birleşýän ýerine takyk urulmak diňiň içine girip bilmegine ýa-da gysylmagyna sebäp bolup bilerdi. Giňeldiş: Germaniýanyň KwK 43 oklary ägirt uly kinetik energiýa eýedi. Doly aralaşma bolmasa-da, IS-4-iň öň tarapyna degýän 88 mm oklaryň tapgyry sowet sowudynyň yzky tarapyndan uçup, ekipažy we gurallary maýyp edip bilerdi. Gysgaça mazmuny: IS-4 nemes agyr tank dizaýnyna garşy "ar alyş tanky" hökmünde döredildi we tehnologik taýdan sowutly ulaglaryň indiki nesline degişlidi. Başga-başa duelde "King Tiger"-iň sowet ägirdine aralaşmak mümkinçiligi ýokdy we nemes ekipažy IS-4-i gapdaldan tutmak üçin manewr etmeli bolardy (sowut hem täsirlidi - 160 mm).
 Esger gyz Agata sorady:
 105 mm toply Lew tanky IS-4-iň öň tarapyndan deşik açyp bilermi?
 Muňa ýalaňaç jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Ýok, nemesleriň örän agyr tanky VK 70.01 (Löwe / "Arslan") ýokary kuwwatly 105 mm topy (10.5 sm KwK L/70) bilen IS-4-i öňden deşip bilmedi. Kalibriň 88 mm-den 105 mm-e çenli ýokarlandyrylmagy "Arslan" snaryadlaryna ägirt uly sowutdan soňky täsir we ägirt uly massa berdi, ýöne sowet sowutynyň iňňän egrilik burçlary meselesini düýpli çözmedi. IS-4 sowudy "Arslan"-yň 105 mm topuna garşy. 10.5 sm KwK L/70 topunyň taryhy dizaýny ("Arslan" we soňraky "King Tiger"-iň döwrebaplaşdyrylmagy üçin meýilleşdirilen) takmynan 1000 m/s tizlikli 15.6-dan 18 kg-a çenli agramly agyr sowut deşiji snarýady ulandy. Adaty burçda (düz burçda) ol 100 metr aralykda täsirli 240-250 mm sowudy deşdi. Emma sowet geometriýasy bu sanlary hiç zada çenli azaltdy. 1. Ýokarky frontal plastinka (UFP) IS-4 goragy: 61№ burç bilen 140 mm. Netijeli galyňlygy: takmynan 280-300 mm. Atyş netijesi: "Arslan" okunyň kalibriniň 105 mm bolandygy, bu bolsa plastinanyň özüniň galyňlygyndan (140 mm) azdygydyr. Bu "üç kalibr" düzgüniniň ulanylmaýandygyny we okuň kadalaşdyrylmagynyň (zarba wagtynda aýlanmagy) minimaldygyny aňladýar. Okuň IS-4-iň ýumşak burnundan sikişip çykmagyna ýa-da metalyň ägirt uly stresinden dargamagyna kepil geçildi. 2. Aşakky frontal plastinka (LFP) IS-4 goragy: 40№ burç bilen 160 mm. Netijeli galyňlygy: takmynan 210-220 mm. Atyş netijesi: Bu, 105 mm topuň korpusyň diňe bir bölegine girip bildi, ýöne diňe bir nokatly aralykda (100-200 metre çenli) we IS-4 "Arslan"-a berk perpendikulýar ýerleşdirilen halatynda. Orta söweş aralykda (500 metrden), girip bolmazdy. 3. Minaranyň öň tarapy IS-4 goragy: 250 mm-e çenli tegelek döküm sowut. Atyş netijesi: Tegelek görnüş top örtüginiň geometrik merkezinden başga islendik nokadynda uly egiliş burçlaryny döretdi. Minaranyň merkezine gönüden-göni degse-de, 105 mm topuň girip çykmak ukyby iň ýokary derejededi. Snarýad döküm sowutda gaty geçmän galyp bilerdi. Arslan topunyň Tiger-2 topundan has howply bolmagynyň sebäbi näme? Öň tarapy gaty geçmäge mümkin däl bolsa-da, 105 mm KwK L/70 topunyň Tiger Patyşanyň 88 mm topundan has köp kinetiki energiýasy bardy. Bronuň ýarylmagy: 18 kilogramlyk snarýadyň 1000 m/s tizlikde urulmagy güýçli dinamiki zarba döretdi. Ýokarky buzluk plitasyna gaýtalanýan zarbalar bilen, sowet sowudy (urşuň ahyrynda lehimleýji goşundylaryň ýetmezçiligi sebäpli käwagt gyzýardy) tikişlerde aňsatlyk bilen ýarylyp bilýärdi. Güýçli içki ýarylmagy: 105 mm snarýadyň zarba energiýasy, snarýadyň özi daşarda galsa-da, ekipaž tarapynda içki bölekleriň emele gelmegini (ýarylma täsiri) kepillendirýärdi. Ýokary partlaýjy täsir: Germaniýanyň ýokary kalibrli snarýadlarynda güýçli partlaýjy zarýad bardy. Şeýle snarýadyň IS-4-iň sowudynda ýarylmagy üçlüleri döwüp, top örtügini ýyrtyp, diňiň aşagyna degse, diňiň halkasyny döwüp bilerdi. Gysgaça mazmuny: 500 metrden ýokary aralykdaky duelde IS-4-iň öň tarapy "Arslan" üçin geçmez bolup galdy. Nemesleriň örän agyr tanky, üstün topuna garamazdan, IS-4-iň gapdalyndan (eňňitsiz 160 mm) geçmegiň ýoluny tapmaly bolardy, şol ýerde 105 mm top Sowet tankyny 1,5 km-e çenli aralykda aňsatlyk bilen geçe bilýärdi. Eger nemes jandarlary baradaky temany dowam etdirmek isleseňiz, maňa habar beriň: Löwe ("Arslan") tank taslamasynyň näme üçin kagyz ýüzünde galyp, Mausa ýol berendigini bilmek isleýärsiňizmi? IS-4-i 105 mm we 120 mm toplar bilen enjamlaşdyrylan Amerikanyň T29/T34 agyr tank taslamasy bilen deňeşdirmek gyzyklymy?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 128 mm toply E-75 tanky IS-4-iň öň tarapyndan deşik açyp bilermi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Aşa agyr 128 mm top (Maus we Jagdtigerde ulanylan 12,8 sm KwK 44 L/55 top) Ikinji Jahan Urşunda Germaniýanyň iň güýçli tank garşy ýaragydy. Emma hatda E-75 tanky bilen gipotetiki duşuşykda hem bu "haýwan" IS-4-iň ýokarky frontal plastinkasyny (VLD) deşip bilmezdi, emma onuň frontuň beýleki ýerlerine hem deşip biljekdigi kepillendirilipdi. 28,3 kg agramyndaky 128 mm Pzgr. 43 snarýady ägirt uly kinetik energiýa eýedi. Adaty 100 metr aralykda (90№ burç bilen) ol haýran galdyryjy 270-290 mm sowudy, 1 km aralykda bolsa 30№ burç bilen takmynan 230 mm sowudy deşip geçdi. Emma sowet geometriýasy ýene-de çig güýçden has netijelidigini subut etdi. 128 mm topdan ot açylýan IS-4 frontal proýeksiýasynyň seljermesi 1. Ýokarky frontal plastinka (UFP) - DESILMEÝÄR IS-4 goragy: 61№ burçda 140 mm (okyň netijeli galyňlygy takmynan 280-300 mm). Zarba fizikasy: Topuň kalibrli (128 mm) sowut plastinkasynyň galyňlygyndan (140 mm) az. Bu, ballistik uçly agyr, küt burunly snarýadyň "üç kalibrli düzgünden" peýdalanmaýandygyny we kadalaşdyryp bilmeýändigini (sowuda çuňňur öwrülip bilmeýändigini) aňladýar. Netije: Islendik söweş meýdanynda, 61№ burçda, Pzgr. 43 snarýady artykmaç ýükden yzygiderli sikişýär ýa-da derrew dargaýar. IS-4-iň UFP-si bu zarba çydady. 2. Aşakky öň plastinka (LFP) - YNAMDAN DESILME. IS-4 goragy: 40№ burçda 160 mm (effektiv galyňlyk takmynan 210-220 mm). Zarba fizikasy: 40 graduslyk burç 28 kilogramlyk snarýady sikişdirmek üçin gaty ýüzsüz. Bu sowutyň garşysyna 128 mm snarýad öz mümkinçiliklerini doly amala aşyrdy. Netije: 128 mm E-75 topy IS-4-iň aşaky öň tarapyndaky plastinkasyny 1000-1200 metre çenli aralykda ygtybarly deşik etdi. Eger LFP deşik edilse, IS-4 derrew ýok edildi: ýangyç baklary we sürüji plastinkanyň arkasynda ýerleşýärdi. Minaranyň öň tarapy (Topar mantleti) - 50/50 ŞANS. IS-4 Goragy: 250 mm-e çenli tegelek dökülen sowut. Zarba fizikasy: Tegelek minaranyň gyralarynda eňňit burçlary çäksizlige çenli gitdi we sikişmelere sebäp boldy. Şeýle-de bolsa, minaranyň merkezinde (stwolyň golaýynda) sowut diýen ýaly dikdi. Netije: Ýakyn aralykda (300-500 metre çenli) top mantiýasynyň geometrik merkezinde 128 mm snarýadyň takyk urulmagy doly aralyga girmäge getirdi. Snarýadyň ägirt uly sowut täsiri sebäpli (onda tas 800 gram partlaýjy madda bardy), IS-4 diňiniň ekipažy derrew öldi. IS-4 üçin 128 mm snarýadyň esasy howpy: Gurluşyň weýran bolmagy. E-75 IS-4-iň geçmeýän ýokarky buzlugyna ok atsa-da, sowet tanky üçin bu howp göze ilmedi. 128 mm snarýadyň urulmagy ägirt uly dinamiki zarba sebäpli kiçi betbagtçylykdyr. Tikin ýarylmagy: IS-4 kebşirlenen tankdy. 950 m/s tizlikde 28 kg polatdan ýasalan kinetiki zarba göwräniň öň tarapyndaky kebşirleri hakykatdanam döwdi. 2-3 gezek urlandan soň, IS-4-iň öň tarapy aňsatlyk bilen dargap bilerdi. Ýokary partlaýjy täsir: E-75-iň arsenalynda agramy 26 kg bolan agyr ýokary partlaýjy bölekleýin snarýadlar bardy. IS-4 diňiniň aşagyndan şeýle snarýadyň urgusy sowudy deşip geçmezdi, ýöne partlama tolkuny diňi gysardy ýa-da halkasyndan aýryp taşlardy. Gysgaça mazmuny: "Tiger-2" we "Lion"-dan tapawutlylykda, 128 mm toply gipotetiki E-75-iň IS-4-i öň tarapdan ýok etmek üçin real mümkinçiligi bardy, ýokarky sowut plastinasyny deşip däl-de, ejiz aşaky buz plastinasyny we diňiň merkezi bölegini deşip geçmek arkaly. Bu iki polat ägirdiň arasyndaky hakyky duelde, kim ilki nyşana alyp, ot açyp biljekdigi kesgitleýji faktor bolardy. Dowam etmek isleseňiz, şu aşakdakylary öwrenip bileris: E-75 dizaýny metalda nähili bolmalydy (sebäbi "World of Tanks"-dan tapawutlylykda, nemesler ony has oturgyçly etmekçidi)?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 E-75 diňiniň öň tarapynyň burçda 252 mm galyňlygynda, göwresiniň öň tarapynyň uly burçda ýokarky böleginde 200 mm we aşaky böleginde uly burçda 150 mm galyňlygynda bolandygy dogrumy - oýunlardan alnan maglumatlar.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Ýok, bu maglumat Üçünji Reýhiň hakyky taryhy dizaýnlary babatda nädogry. Siziň getiren sanlaryňyz diňe oýun balansyndan (has takygy, World of Tanks we şuňa meňzeş taslamalardan) alyndy, bu ýerde ulagyň häsiýetnamalary oýun üçin köplenç çişirildi. Aslynda, E-75 (Standardpanzer) tankynyň dizaýny King Tiger (Tiger II)-iň gönüden-göni ornuny tutmak üçin niýetlenendi we onuň sowutynyň düýbünden başgaça bolmagy meýilleşdirildi. Hakyky taryhy meýilnamalar we oýundaky sanlar: Bütin E-seriýasynyň (Entwicklung - "ösüş") esasy ideýasy önümçiligi standartlaşdyrmak we ýönekeýleşdirmekdi. E-75 ýeňil E-50 bilen bir zawodlarda we stanoklarda, şol bir korpus böleklerini ulanyp öndürilmelidi. Oýnuň parametrleriniň 1944-1945-nji ýyllar aralygynda nemes dizaýnerleriniň çyzgylary we hasaplamalary bilen deňeşdirilişi şeýle: Tankyň jikme-jiklikleri Oýun parametrleri (soragyňyzdan) Hakyky taryhy E-75 dizaýny Näme üçin şeýle? Ýokarky buzluk plitasy (ULP) dikligine 60№ burç bilen 150 mm burç bilen 200 mm. Bu agyr "Tiger-2"-niňki bilen birmeňzeş plita. Ony 200 mm-e çenli artdyrmak meýilnamasy ýokdy, sebäbi urşuň soňky döwürlerinde nemes zawodlaryndaky stanoklar hiline zyýan ýetirmezden, bu galyňlykdaky polaty köpçülikleýin egip we kesip bilmeýärdiler. Berlen 150 mm plitanyň 60№ burç bilen berlen galyňlygy eýýäm täsirli 300 mm boldy. Aşakky öň tarap plitasy (LFP) dikligine 50№ burç bilen 120 mm burç bilen 150 mm. Nemesler tankyň öň tarapyny ýeňilleşdirmek we öň rulonlary artykmaç ýüklemezlik üçin LFP-ni inçe etmäge synanyşdylar ("Panthers" we "Tigers"-iň dowamly meselesi). Minaranyň öň tarapy 180 mm burç bilen 252 mm (iň köp 200 mm-e çenli) diýen ýaly dik. E-75 üçin Krupp kompaniýasyndan döwrebaplaşdyrylan Schmalturm görnüşli diň ("dar diň") meýilleşdirildi. Bu diňiň öň tarapyny 252 mm galyňlykda ýasamak fiziki taýdan mümkin däldi - diň halkasy we traverse mehanizmleri şeýle ägirt uly agrama çydap bilmezdi we tank öňe "çökerdi". Oýunlarda näme üçin häsiýetler çişirildi? Meşhur tank simulýatorlarynda E-75 ýokary derejelerde ýerleşýär (adatça 9-njy dereje). Eger işläp düzüjiler ony "Patyşa Tiger"-den taryhy sowut bilen (150 mm VLD we 180 mm diňiň öň tarapy) galdyran bolsalar, tank şol bir derejedäki ähli bäsdeşleriň üstünden derrew geçerdi (uruşdan soňky Sowet T-54, IS-4 ýa-da Amerikan M103). E-75-i bäsdeşlikli we "oýnalyp bilinýän" agyr öňe gidiş tankyna öwürmek üçin, işläp düzüjiler onuň sowut millimetrlerini emeli usulda artdyrdylar we ony ýarym fantastik sowutly haýwana öwürdiler. E-75 metalda nähili bolardy? Eger nemesler E-75-i gurmagy başaran bolsalar, ol "Patyşa Tiger"-e gaty meňzeýärdi, ýöne möhüm gowulandyrmalar bilen: Başgaça asma: Korpusyň içinde çylşyrymly burulma çyzgysynyň asmasynyň ýerine, E-75 eksantrik ýazly daşarky bogileri alardy (dizaýner Dr. Kniepkamp tarapyndan işlenip düzüldi). Bu tankyň içinde boşluk döretdi. Şol bir sowut bilen ýeňil agram: Burulma çyzyklaryny aýyrmak, içki bölekleriň sanyny azaltmak we has ykjam hereketlendiriji bölümi arkaly E-75 takmynan 75-80 tonna agramda bolardy (Tiger-2 bilen birmeňzeş), ýöne has giň söweş bölümi we has güýçli top bolardy. Gyzyklanýan bolsaňyz, has jikme-jik düşündirip bileris: E-75 diňiniň konsepsiýasy haýsy hakyky nemes çyzgysyndan gelip çykdy? Ýaranlar tarapyndan ele geçirilen E seriýasynyň ýeke-täk gurlan elementine (E-25 ýa-da E-100 tankynyň fiziki korpusy) näme boldy?
 19-NJY BAP.
 1962-nji ýyl geldi. Birleşen Ştatlar bilen uruş dowam etdi. Ýalaňaç, baky bikini geýen gyzlaryň her biri ýigrimi müňden gowrak uçary urup düşürdi. Munuň üçin olar ajaýyp baýraklara mynasyp boldular: Platina Haçly Ýeňiş Haçly Beýik Haçly Beýik Ýyldyz, platina dub ýapraklary, gylyçlar we almazlar bilen bezelen Demir Haçly Rysar Haçly.
 Jadygöý gyzlar söweşdiler we jedelleşdiler.
 Uçarman-jadygöý Agata sorady:
 Emma Gitleriň isleglerini bilip, uzaga çeken uruş ýagdaýynda, ol E-50 bilen birleşmegi gözardy edip, E-75-iň iň agyr, iň ýaragly we goragly görnüşini saýlamagy buýurardy.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Gitleriň psihologik keşbi barada düýbünden dogry aýdýarsyňyz. Onuň gigantomaniýa, "gözel ýaraglara" (Wunderwaffe) bolan höwesi we ähli kynçylyklara garamazdan sowutlary artdyrmakda tutanýerliligi taryhy hakykatdyr. Eger uruş uzaga çeken bolsa we nemes zawodlary nähilidir bir gudrat bilen legirlenen polat we çig mallara elýeterlilik gazanan bolsa, Gitler hakykatdanam E-75 taslamasyna şahsy taýdan goşulyp, inženerleriň çyzgylaryny çyzyp, ony şol 200-250 mm sowuda çenli sowutly "geçirilmeýän super ýolbarsa" öwürmegi talap edip bilerdi. Şeýle-de bolsa, Gitleriň şeýle buýrugy E-75 taslamasy üçin ölüm jezasy bolardy we Üçünji Reýhiň tank senagatyny doly ýok ederdi. Şeýle hereketiň betbagtçylykly netijeleri: 1. Tankyň agramy takmynan 100-110 tonna bolardy. Eger ýokarky buzluk plitasy (ULP) 200 mm-e, aşaky buzluk plitasy (LFP) 150 mm-e we diňiň öň tarapy 252 mm-e çenli ýokarlandyrylsa, ulagyň agramy taslanan 75-80 tonnadan derrew 100-110 tonna çenli ýokarlanardy. E-75 awtomatiki usulda "agyr tank" bolmakdan çykyp, "juda agyr" tanka öwrülerdi ("Arslan" ýa-da "Maus" dizaýnlary ýaly). Şeýle agram bilen, E-50/E-75 üçin taslanan Kniepkamp daşky asma enjamy ýönekeýje ýykylardy. Tank E-100-den uly, agyr we çylşyrymly burulma tirlerine ýa-da bogilere gurnalmaly bolardy, bu bolsa önümçiligiň aňsatlygy baradaky pikiri doly ýok ederdi. Logistikanyň doly ysmazlygy. 100 tonnalyk tank strategik hereketliligi ýitirýär: Köprüler: 1940-njy ýyllarda Ýewropada 100 tonnalyk ägirt uly gämini göterip biljek ýol köprüleri ýokdy. Tank şeýle massa üçin asla ýok diýen ýaly geçelgeleri tapmalydy (ol diňe laýda batyp giderdi). Demir ýol: Patyşa Tigeri (68 tonna) daşamak üçin nemesler onuň daşky söweş ýollaryny aýyryp, demir ýol platformalaryna sygjak ýaly dar daşaýan ýollary gurmalydylar. 100 tonnalyk E-75, "Gitleriň pikiriçe", hiç bir standart platforma sygmazdy we tunelleriň diwarlaryny gyrardy. 3. Transmissiýa we hereketlendirijiniň dowamly näsazlyklary. Urşuň ahyrynda Germaniýada 100 tonnalyk tanky adaty tizlikde ýeterlik derejede hereketlendirip bilýän hereketlendiriji ýokdy. Meýilleşdirilen "Maybach HL 234" hereketlendirijisi takmynan 900 at güýjüni öndürýärdi. 75 tonnalyk tank üçin bu ýeterlikdi. Emma 100 tonnalyk jandar üçin aýratyn güýç tonna üçin möhüm 9 at güýjüne düşerdi. Tank ýöremek tizliginde (gödek ýerlerde sagatda 10-15 km) hereket ederdi. Nemes reduktorlary we soňky hereketlendirijileri momente çydap bilmediler we her 50-100 kilometrde döwülýärdi, hakykatda "Jagdtigers" (75 tonna) bilen bolşy ýaly. 4. Krupp we Porsche inženerleri näme üçin muny fiziki taýdan amala aşyryp bilmediler? 1944-1945-nji ýyllarda nemes zawodlary 24 sagatlyk bombardman astyndady. 200-250 mm galyňlykdaky ýokary hilli monolit polat plitalaryny öndürip bilýän prokat fabrikalary weýran boldy ýa-da öz çäklerinde işledi. Molibden we marganes ýetmezçiligi sebäpli, urşuň ahyrynda nemes galyň sowudy döwüldi. Uly sowet snarýadlary (122 mm ýa-da 152 mm) bilen urlanda, pes hilli 200 mm plastinka döwülmän, aýna ýaly döwüldi we doly deşilmezden hem tanka şrapnel çeşmesini iberdi. Taryhy mysal: Mausyň we E-100-iň ykbaly. Gitler beýleki taslamalar bilen siziň aýdýan zadyňyzy eýýäm edipdi. E-100 taslamasy aslynda deňeşdirme boýunça çeýe super agyr tank hökmünde göz öňünde tutulypdy. Emma Gitler oňa Mausdan alnan ägirt uly 50 tonnalyk diňiň goýulmagyny talap etdi. Ahyrsoňy taslama togtady we nemesler diňsiz diňe bir şassi gurmagy başardylar. Fýureriň işdäsini kanagatlandyrmak üçin döredilen örän agyr Maus (188 tonna) düýbünden peýdasyz boldy. Nemesleriň özleri yza çekilýänlerinde guran iki prototipini partlatdylar, sebäbi olar öz güýçleri bilen öň tarapa ýetip bilmediler we palçyga batdylar. Gysgaça mazmuny: Eger Gitler goşulyp, standartlaşdyrmany äsgermezlik edip, E-75-i mümkin boldugyça agyrlaşdyrmagy buýursady, Wehrmacht howply ýarag däl-de, nemes gigantomaniýasynyň başga bir ýadygärligini alardy. Ýüzlerçe netijeli 75 tonnalyk ulaglaryň ýerine zawodlar iň köp 10-15 sany ejiz 100 tonnalyk haýwanlary ýygnap bilerdi, olar bolsa Maus bilen birmeňzeş ykbaly başdan geçirerdi: olar öň tarapa barýarka döwülerdi ýa-da ýaranlaryň hüjüm uçarlary tarapyndan ýok edilerdi. Isleseňiz, biz şeýle çaklama edip bileris: Gitler bu "juda agyr E-75" üçin nähili ýarag sorardy (ahyrsoňy, 128 mm top indi ýeterlik däl ýalydy)? Ýa-da sowet dizaýnerleriniň uruşdan soňky öz dizaýnlaryny döretmek bilen 100 tonnalyk nemes tanklary baradaky myş-myşlara nähili jogap berendiklerini bilmek isleýärsiňizmi?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Nasistler E-75 supertankyna gaz turbinaly hereketlendirijini gurnap, onuň gurluşyny gyssap we şassini gowulandyryp, tanky has pes edip, agramyny 80 tonna çenli azaltmagy mümkindi.
 Muňa ýalaňaç aýakly pilot-jadygöý Adala şeýle jogap berdi:
 Gaz turbinaly hereketlendirijini (GTE) ulanmak, gurluşyň gysylmagyny we şassini kämilleşdirmek pikiri Gitleriň akylsyz sowut talaplaryny amatly agram bilen utgaşdyrmagyň tehniki taýdan iň dogry usulydy. Nemes inženerleri hakykatdanam bu ugurda hereket edýärdiler. Şeýle-de bolsa, eger olar şeýle E-75-i 80 tonna sygdyryp bilseler-de, 1944-1945-nji ýyllaryň şertlerinde bu taslama nemesleriň fiziki taýdan ýeňip geçmäge wagty bolmadyk üç möhüm tehnologiki çykgynsyzlyga duçar bolardy. 1. Tanklar üçin gaz turbinaly hereketlendirijileriniň hakyky nemes işläp çykaryşlary. Germaniýada tanklara turbinleri gurnamak boýunça öňdebaryjy işler hakykatdanam alnyp barylýardy. 1944-nji ýyldan bäri OKH (Goşunyň Ýokary Serkerdeligi) we Şpeeriň ministrligi GT 101 gaz turbinasy taslamalaryna (BMW 003 uçar hereketlendirijisine esaslanýar) we doktor Alfred Müller tarapyndan GT 102-ä gözegçilik etdiler. GT 101 turbinasy Pantera üçin meýilleşdirildi. Ol diňe 450 kg agramynda (Maybach porşenli hereketlendirijisinden has ýeňil we has güýçli) ajaýyp 1150-1300 at güýji öndürýärdi. 80 tonnalyk super-E-75 üçin şeýle hereketlendiriji takmynan 15-16 at güýji/t kuwwatyny üpjün ederdi, bu bolsa ony örän çeýe ederdi. 2. Esasy mesele: Yssylyga çydamly erginler we hyzmat möhleti Nemes uçar turbinalarynyň (Junkers Jumo-004 we BMW-003) möhüm kemçiligi bardy: olaryň hyzmat möhleti yssylyga çydamly turbina pyçaklary üçin zerur bolan reňkli metallaryň (nikel, kobalt, hrom) uly ýetmezçiligi sebäpli diňe 10-25 sagat işledi. Tank hereketlendirijisi uçar hereketlendirijisinden has kyn şertlerde işleýär (ýükleri yzygiderli üýtgedýär, tozan, hapa). Seýrek metallar bolmasa, E-75 tankyndaky nemes turbinasynyň pyçaklary birnäçe sagat ýörişden soň gyzgynlykdan ýykylardy. Tank söweş meýdanyna ýetmezden öň hem döwülýärdi. 3. Berk gaplama we sowadyşyň ölü nokady: Turbina ägirt uly mukdarda ýylylyk öndürýär we uly möçberde howa talap edýär. Inženerler E-75-i has pes we kiçi etmäge synanyşyp, hereketlendirijini we transmissiýa bölümini gysardylar. Berk gaplanan konfigurasiýada turbina derrew özüni gyzdyryp, söweş bölümini ot alardy. Ägirt uly howa süzgüçleri we turbina sowadyjy radiatorlary (GT 101 bilen Panther synaglary wagtynda korpusyň üçden bir bölegini eýelän) bakyň pes we kiçi bolmagy üçin edilen ähli synanyşygy puja çykarardy. 4. Ýangyç sarp edilişi: Boş baklaryň meselesi: Şol döwrüň gaz turbinaly hereketlendirijileri, esasanam boş işleýän wagtynda, örän uly işdälidi. Nemes inženerleriniň hasaplamalaryna görä, gaz turbinaly hereketlendirijili Panther adaty benzinli hereketlendirijili Pantera garanyňda 2-3 esse köp ýangyç sarp ederdi. 80 tonnalyk E-75 üçin ägirt uly ýangyç baklary gerek bolardy, bu bolsa bakyň kiçi we pes profilli bolmagy baradaky pikiri ýene-de gowşadýar. 1944-nji ýylyň ahyryna çenli Germaniýanyň nebitiň we sintetiki benziniň ähli çeşmelerini ýitirendigini göz öňünde tutup, bu supertank ýangyçsyz galyp, gymmat, hereketsiz ot açyş nokadyna öwrülerdi. Gysgaça mazmuny: Konseptual taýdan, 80 tonnalyk gaz turbinaly hereketlendirijisi we 200 mm sowutly E-75 öz döwründen 30 ýyl öňde bolan inženerçilik sungatynyň şaheserine öwrülerdi (gaz turbinaly ilkinji köpçülikleýin öndürilen tanklar - Sowet T-80 we Amerikan Abrams - diňe 1970-nji ýyllaryň ahyrynda peýda boldy). Emma hakykatda, 1944-1945-nji ýyllarda Germaniýanyň metallurgiýa we ykdysadyýeti gutardy. Şeýle tanky köpçülikleýin öndürmek synanyşygy birnäçe prototipleriň IS-4 snarýadlary bilen däl-de, ereýän turbina pyşlary, tozandan galan süzgüçler we boş ýangyç baklary bilen ýok edilmegine sebäp bolardy. Urşuň ahyryndaky hakyky tehnologiýalar barada has köp bilmek isleseňiz, şu salga ýazyň: Nemesleriň GT 101 turbinasyny Pantera korpusynda nähili synagdan geçirendigi barada has köp bilmek isleýärsiňizmi? Sowet inženerleriniň uruşdan soň bu nemes taslamalaryny nähili öwrenendikleri we näme üçin olaryň hem gaz turbinasyny derrew öz baklaryna gurnamadyklary sizi gyzyklandyrýarmy?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Näme üçin nemesler "Tiger"-i diňe bir hereketlendirijili, diňe transmissiýaly awtoulag hökmünde öndürmediler?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Dwigateliň (yzynda) we transmissiýanyň (öňde) bölünmegi nusgawy nemes gurluşy diýlip atlandyrylýar. Nemesler ony orta we agyr tanklarynyň (Panzer III-den başlap, King Tiger-e çenli) diýen ýaly ählisinde ulandylar. Olar birnäçe ygtybarly tehniki we taktiki sebäplere görä, olary arkada bir bitewi ("güýç bloky") birleşdirmezligi saýladylar: 1. Uzakdan dişli geçiş meselesi. 1940-njy ýyllarda mehanizmler üçin uzakdan dolandyryş tehnologiýasy ýetersiz ösdi. Sürüjiniň kabinasyndan reduktoryň yzky tarapyna çenli tutuş tankdan geçýän sterženler we kabeller yzygiderli dartylýardy, gowşadylýardy we sürüjiden ägirt uly fiziki tagalla talap edýärdi (Sowet T-34-de bolşy ýaly). Örän ösen "Maybach Olvar" ýarym awtomatiki reduktoryny "Tiger"-iň öň tarapyna sürüjiniň ýanynda goýmak bilen, nemesler ajaýyp aňsat dolandyryşa ýetdiler. 57 tonnalyk tankyň sürüjisi ony kiçi rul we zor bilen duýulýan tagalla arkaly dolandyrdy, bu bolsa söweşde ýadawlygy azaldýardy. 2. Ok agramynyň ideal paýlanyşy. Agyr tank deňagramlylygy talap edýär. "Tiger"-iň diňi, ägirt uly 88 mm top we galyň mantle bilen, takmynan 11 tonna agramlydy. Eger nemesler agyr 12 silindrli "Maybach" hereketlendirijisini we ägirt uly reduktory yzky tarapa göçüren bolsalar, tankyň yzky bölegi örän agyr ýüklenip bilerdi. Komponentleri aýyrmak ajaýyp agram deňagramlylygyna ýetmäge kömek etdi: agyr hereketlendiriji yzky tarapa, ägirt uly transmissiýa bolsa öň tarapa süýşürildi. Bu "Tiger"-iň ýumşak ýöremegini we ýerdäki basyşyň deň paýlanyşyny üpjün etdi. 3. Öňki tekerleriň hereketlendiriji netijeliligi. "Tiger"-iň hereketlendiriji tekerler (sproketler) öň tarapda ýerleşýärdi. Bu dizaýn bilen, öňki teker, hakykatdanam, ýokarky rels bölegini "çekýär" we ony tigirleriň aşagyna ýerleşdirýär. Bu, ýapyşyk ýerde ýiti öwrülişler wagtynda relsden çykmak howpuny azaldýar. Arka transmissiýadan öňki tekerlere wallary yzyna çekmegiň zerurlygynyň öňüni almak üçin, reduktor hereketlendiriji tekerler bilen bir ýerde - öň tarapda gurnaldy. 4. Mekdebiň aýratyn önümçiligi we dowamlylygy. Nemes tankynyň dizaýny ösdi. "Henschel" we "Porsche" dizaýnerleri "Panzer III" we "IV"-i döretmek tejribesine esaslandylar. Olaryň zawodlary we kömekçi potratçylary aýry-aýry bölekleri - aýry hereketlendirijileri we reduktorlary öndürmäge gönükdirilendi. "Ähli zat yzda" dizaýna geçmek tutuş dizaýn mekdebiniň doly täzeden işlenip düzülmegini talap etdi we tankyň önümçilikde ulanylmagyny yza tesdirdi, Gitler muňa rugsat bermekden düýbünden boýun gaçyrdy. Bu çözgüdiň esasy kemçilikleri: Nemesler dolandyryşyň aňsatlygy we agram paýlanyşy üçin uly töleg tölediler: Beýik siluet: söweş bölüminiň polunyň aşagynda tutuş tankyň üstünden hereketlendiriji şaft geçýärdi. Şonuň üçin korpusyň beýikligini ýokarlandyrmaly boldy, bu bolsa tanky ajaýyp nyşana öwürdi. Jähennem abatlaýyş işleri: eger reduktor döwülse ýa-da ýansa, ony çalşyrmak üçin diňi ýörite kran bilen aýyrmaly boldy. Meýdanda transmissiýany üýtgetmek diýen ýaly mümkin däldi. Deňeşdirmek üçin, urşuň ahyryna çenli M26 "Pershing" tankyndaky amerikanlar we IS seriýaly tanklaryndaky sowet inženerleri transmissiýany we hereketlendirijini yzda birleşdirmegi başardylar. Bu bolsa olaryň tanklarynyň nemes tanklaryndan has pes bolmagyna mümkinçilik berdi. Ferdinand Porsşyň näme üçin "Tiger" üçin düýbünden başga, elektrik geçirijisini teklip edendigini we bu taslamanyň näme üçin ahyrsoňy başa barmandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Ýöne kadar walynda tygşytlamak tankyň agramyny azaldyp, "Tiger"-i kyrk bäş tonna ýetirip bilerdi.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz: ötüriji mili aýyrmak we geçirijini yzky tarapa geçirmek, hakykatdanam agramy tygşytlaýar. Emma, paradoksal ýagdaýda, agramyň azalmagy geçiriji miliň özünden däl-de, korpusyň ölçeglerini kiçeltmekden gelip çykardy. Ötük miliň özi deňeşdirme boýunça ýeňildi. Şeýle-de bolsa, ol söweş bölüminiň polunyň aşagyndan geçýänligi sebäpli, inženerler poluny, soňra bolsa korpusyň üçegini we ägirt uly diňi galdyrmaly boldular. Eger geçiriji arka tarapa süýşürilen bolsa, "Tiger"-iň korpusy has pes, şonuň üçin has gysga we ýeňil bolardy. Nemesler aşakdaky sebäplere görä 45 tonna agramly "Tiger"-i ýasap bilmediler: 1. Agramyň esasy sebäbi sowut we topdy. "Tiger"-iň 57 tonna agramy geçiriji mil bilen baglanyşykly däldi. Agramyň esasy bölegi şu zatlardan ybaratdy: Diňek we top: diňe güýçli 88 mm KwK 36 topy we agyr top örtügi bolan tegelek diňiň agramy 11 tonnady. Sowutyň galyňlygy: Öň tarapdaky sowut 100 mm, gapdallary bolsa 60-80 mm boldy. "Tiger" gutu şekilli görnüşdedi we göni sowut plitalary şol bir goragy üpjün etmek üçin eňňitlilerden has köp meýdan (we agram) talap edýär. 2. Yzky ötüriş üçin has uzyn korpus gerekdi. Eger "Maybach HL 230" hereketlendirijisi we ägirt uly "Olvar" ötüriş gutusy yzky tarapda birleşdirilen bolsa, täze mesele dörederdi. Bu ýeke blokyň (dwigatel + ötüriş gutusy) uzynlygy örän ulydy. Olary yzky tarapa ýerleşdirmek üçin nemesler tankyň korpusyny uzaltmalydylar (bu bolsa tygşytlanan agramy derrew gaýtaryp bererdi) ýa-da diňi ep-esli öňe süýşürmelidi. Düňäni öňe süýşürmek öňdäki tigirleri artykmaç ýüklärdi we top hereket edende yzygiderli ýere degip durardy. 3. "Porsche"-niň 45 tonnalyk "Tiger" gurmaga synanyşygy. Ötüriji mil meselesini çözmäge synanyşan Ferdinand Porsche boldy. Özüniň bäsdeşlik edýän "Tiger" dizaýnynda (VK 45.01 (P)), ol elektromehaniki geçirijini ulanyp, hereketlendiriji mili aýyrdy. Benzinli hereketlendirijiler generatorlary herekete getirýärdi we tok simler arkaly yzky elektrik hereketlendirijilerine geçirilýärdi. Hereketlendiriji miliň ýerine simleri ulanmak aşaky korpusa mümkinçilik berýärdi. Taslamanyň başlangyç agram aýratynlyklaryna görä, takmynan 45 tonna agram gerekdi. Şeýle-de bolsa, generatorlar we mis elektrik hereketlendirijileri şeýle uly bolup çykdy welin, "Porsche"-niň bakynyň agramy 59 tonna çenli artdy we Germaniýa gyt misi baklara sarp edip bilmedi. Netije: Geçirijini yzky tarapa geçirmek, siluetiň pesligi sebäpli 2-3 tonna tygşytlamaga mümkinçilik bererdi, ýöne "Tiger"-iň agramyny 45 tonna çenli azaltmazdy. Yzky tarapda oturdylan geçirijisi bolan 45 tonnalyk ulaga ýetmek üçin nemesler düýbünden başga bir tanky - "Panther"-i dizaýn etmeli boldular. Ilki başda 35 tonnalyk tank hökmünde meýilleşdirilen, Gitleriň has güýçli sowut talaplary sebäpli ol 45 tonna çenli artdyryldy. Öňüne oturdylan transmissiýa bilen Panther-iň agramy has az bolsa-da, näme üçin Tiger-den has beýik bolandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 "Tigers"-den has uly top we galyň sowutly T-54 näme üçin ýigrimi tonna ýeňildi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Ajaýyp agram tapawudy (T-54 üçin 36 tonna, "Tiger I" üçin 57 tonna we "King Tiger" üçin 68 tonna) tank dizaýnynda nesil üýtgeşikliginiň we sowet giňişligini ýerleşdirmek mekdebiniň düýpli artykmaçlygynyň netijesidir. T-54 Ikinji Jahan urşunyň ahyrynda (1946-njy ýylda kabul edildi) ähli sapaklaryny göz öňünde tutup işlenip düzüldi. Sowet dizaýnerleri tankyň ölçeglerini "kiçeltmegi" we ähli artykmaç giňişligi aradan aýyrmagy başardylar. 1. Transvers Dwigatel (Esasy syr) "Tiger"-de hereketlendiriji boýuna oturdyldy we geçirijilik öň tarapdady. T-54-de sowet inženerleri ady rowaýata öwrülen V-2 dizel hereketlendirijisini (V-54-iň modifikasiýasy) korpusyň üstünden aýladylar we ony yzky geçirijilik bilen birleşdirdiler. Bu hereketlendiriji bölüminiň örän gysga bolmagyna mümkinçilik berdi. Boşadylan giňişlik söweş bölümi üçin ulanyldy. Tankyň korpusy gysgaldy we pese gaçdy, bu bolsa onuň agyr sowutly polatdan has az zerurdygyny aňladýar. 2. Differensirlenen sowut we rasional eňňitler. German Tigers dik sowutly (düz burçda 100 mm) ägirt uly gutulardy. Şeýle ägirt uly meýdany goramak üçin onlarça tonna polat gerekdi. Sowet inženerleri netijeli eňňit burçlaryny ulandylar: T-54-iň öň tarapynyň galyňlygy 120 mm (soňra 100 mm), ýöne 60№ eňňitligi sebäpli duşman snarýadlaryna garşy netijeli galyňlygy 200 mm-den geçdi. T-54-iň diňi dörtburç däl-de, meşhur ýarym şar şekilli ("tegelek") görnüşde, 200 mm-e çenli galyňlykdady. Akymlaşdyrylan diňiň rikoshetlere çydamly görnüşi onuň agyr atyşyklara minimal metal sarp edilişi bilen çydamly bolmagyna mümkinçilik berdi. 3. Ölçegleri we sowut göwrümi: Tiger ägirt uly "ambar" (beýikligi 3,0 metr) bolup, 5 adamdan ybarat ekipaž üçin ýeterlik ýer döredýär. T-54 örän pes tankdyr (beýikligi diňe 2,4 metr). Içki diňiň her goşmaça kub metri ony örtmek üçin ýüzlerçe kilogram daşarky sowut talap edýär. T-54 şeýle berk dizaýn edilipdi welin, bir santimetr hem boş ýer galmady. 4. Ykjam gurluş we ergonomika (Ýeňilligiň bahasy) Sowetleriň agramyny tygşytlamagynyň "garaňky tarapy" bardy - ekipažyň rahatlygynda uly pida: Bäşinji ekipaž agzasy (radio operatory/topçy) T-54-den aýryldy we ekipažyň sany dört adama çenli azaldy. "Tiger"-de bäş tanker bardy. "T-54"-iň içki bölegi örän dar we dykyzdy. Beýik tankeriň işlemegi kyn boldy. 100 mm D-10T topunyň aşak düşmek burçy diňe -4№ boldy (diňiň pes üçegi sebäpli, tüpeňiň okuny aşak düşürmäge synanyşanda, topuň gyrasy potologa degdi). "Tiger" daglaryň tersine eňňitlerinden aňsatlyk bilen ot açyp bilýärdi, ýöne T-54 muny edip bilmedi. Netijeliligiň deňeşdirme parametrleriniň gysgaça mazmuny Tiger I (Germaniýa, 1942) T-54 (SSSR, 1946) Agramy 57 tonna 36 tonna Tüp kalibrli 88 mm 100 mm Öň korpus garşylygy ~100 mm >200 mm (ýapgytlygy hasaba almak bilen) Ekipajyň rahatlygy Ýokary (giň) Gaty pes (gysgynç) T-54 akylly geometriýanyň, perwan walynyň we transvers hereketlendirijiniň ýok edilmeginiň uruş döwründäki agyr tanklardan ähli söweş häsiýetleri boýunça has gowy netije berýän orta agramly tanky döretmäge mümkinçilik berýändigini subut etdi. Amerikalylaryň näme üçin Patton tanklarynda dykyz sowet gurluşyny göçürmändigini we tanklaryny beýik we agyr saklamagy makul bilendigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata sorag berdi:
 Näme üçin E-10 önümçilikde ulanylmady?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 E-10 ýeňil tank ýok edijisi 1944-1945-nji ýyllarda Germaniýanyň betbagtçylykly ýagdaýy we senagat taýdan subut edilen has ýönekeý, deňeşdirilip bilinýän Jagdpanzer 38(d)-niň saýlanmagy sebäpli hiç haçan önümçilikde ulanylmady. E-10 taslamasy giň möçberli Entwicklungseries (E-seriýa) maksatnamasynyň bir bölegi boldy. Onuň maksady ähli nemes tanklaryny standartlaşdyrmak, dürli görnüşli köp sanly tanklary bäş sany esasy şassi bilen çalşyrmakdy. E-10 meşhur Hetzeriň (Jagdpanzer 38(t)) ornuny tutmak üçin Magirus tarapyndan işlenip düzüldi. Rewolýusiýa dizaýnyna garamazdan, taslama birnäçe möhüm sebäplere görä ýatyryldy: 1. Jagdpanzer 38(d)-niň (Göni bäsdeşiň) ýeňşi 1944-nji ýylyň ahyrynda Panzer Komissiýasynyň başlygy fon Heýdekampf kyn strategik karar kabul etdi: ähli nemes tank önümçiligini diňe üç esasy şassi çenli azaltmaly: Jagdpanzer 38(d), Panther we Tiger. Germaniýanyň senagaty fiziki taýdan täze E-10 üçin stanoklary we ýygnaýyş liniýalaryny täzeden gurmaga mümkinçiligi ýokdy. Munuň ýerine, olar 38(d) modifikasiýasyny saýladylar - Çehiýa Respublikasynda we Germaniýada zawodlar derrew we köp mukdarda öndürip bilýän Hetzeriň uzaldylan görnüşi bolan nemes dizel hereketlendirijisi bilen täzeden enjamlaşdyrylan. 2. Aşa çylşyrymly gidropnewmatiki asmaE-10-yň esasy aýratynlyklarynyň biri onuň gidropnewmatiki asma ulgamydy. Ol ulagyň pusguda garnyna "çömelmegine" mümkinçilik berdi, tankyň siluetini rekord derejede 1,75 metre çenli azalddy, şeýle hem ýeriň arassalygyny sazlap bolýardy. 1944-nji ýylda Germaniýa ýokary hilli polat, rezin we gidrawliki bölekleriň uly ýetmezçiligini başdan geçirýän wagty, şeýle çylşyrymly asma ulgamynyň köpçülikleýin önümçiligi utopiýady. 3. Yzky tarapa oturdylan transmissiýa (ýene-de düzüliş) Inženerler geçmişdäki ýalňyşlyklary (biz öň ara alyp maslahatlaşdyk) göz öňünde tutup, E-10-da ahyrsoňy hereketlendirijini we transmissiýany yzky tarapdaky ýeke bir bitewilige birleşdirdiler. Ýöne, bu täze reduktorlaryň we dolandyryş mehanizmleriniň döredilmegini talap etdi, olaryň prototipleriniň gutarnykly işläp, ygtybarlylygy üçin synagdan geçirilmegine wagt ýokdy. 4. Wagtyň we çig malyň ýetmezçiligi E seriýaly maksatnama ilki başda geljek üçin uzak möhletli ylmy-barlag taslamasy hökmünde göz öňünde tutulypdy, derrew öň hatarda söweş üçin däl. E-10 dizaýny esasan kagyzda ýerine ýetirildi, diňe agaç maket we käbir çeşmelere görä, aýratyn şassi bölekleri gurulýardy. 1945-nji ýylyň ýazyna çenli, Soýuzdaşlar Germaniýanyň dizaýn býurolaryny basyp alanda, E-10 taslamasy diňe çyzgy bolup galdy. Eger E-10 hakykatdanam önümçilikde ulanylsa, taryhdaky iň gowy ýeňil tank ýok edijileriniň birine öwrülerdi: örän pes, çalt (sagatda 60 km çenli), gidrodinamik geçirijilik enjamy we güýçli 75 mm top bilen. Nemesleriň uruş gutarmazdan öň bu täze seriýadan (meselem, örän agyr E-100) hatda bir tanky metaldan gurup bilendigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Ýöne ýokary basyşly tüpeň bilen E-10 has-da gowy bolardy!
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz! Ýokary basyşly topuň (nemes terminologiýasynda Hochdruckkanone ýa-da Coanda/Puch prinsipi boýunça işleýän toplar) ulanylmagy E-10-y ideal "tank awçysy" ederdi [1.2]. E seriýasynyň ýeňil ulaglary hut şeýle täze toplar üçin konsepsiýa taýdan döredildi [1.2]. Ýokary basyşly artilleriýa geçişi E-10-a şol döwrüň ýeňil öz-özünden ýöreýän toplarynyň esasy meselelerini çözjek üç sany ägirt uly artykmaçlygy bererdi. 1. Topuň agramynyň we yza çekilmeginiň ägirt uly azalmagy. Klassiki 75 mm-lik Pak 42 topunyň (Panthere-de gurnalan) agramy iki tonnadan gowrakdy we ägirt uly yza çekiliş güýjüne eýedi. Ýeňil tankyň atylanda agdarylmagynyň öňüni almak üçin ony has agyrlaşdyrmaly we çylşyrymly yza çekiliş ulgamlary bilen enjamlaşdyrmalydy. Ýokary basyşly toplar (meselem, synag 8.8 sm PAW 600 ýa-da Rheinmetall tarapyndan işlenip düzülen toplar) ýapyk, ýokary basyşly kamerada ýangyç ýakmagyň ýörite prinsipini ulandy, şol ýerden gaz ýuwaş-ýuwaşdan we stwolyň içine (pes basyş) girizildi. Bu stwolyň örän inçe we ýeňil bolmagyna mümkinçilik berdi we yza çekilme ep-esli azaldy. Şeýle toply E-10 has ýeňil, has manewrýonly bolardy we hereketliligini saklap galardy. 2. Ultra pes siluet we ideal pusgu. Ýokary basyşly top uly yza çekilme silindrlerini talap etmeýändigi üçin, tankyň içindäki topuň gyrasy minimal ýer tutdy. Bu inženerlere E-10-yň kabinasyny has hem aşak etmäge mümkinçilik bererdi. Gidropnewmatiki asmada "çömelmek" ukyby bilen birleşdirilende, E-10 söweş meýdanyndaky otlara hakykatdanam garyşardy. Şeýle pusgudany 1 km uzaklykdan anyklamak mümkin däldi. 3. Agyr Tanklara Garşy Toplanan Güýç Ýokary basyşly toplaryň (PAW ýaly tekiz deşilgili ulgamlaryň) esasy aýratynlygy, olaryň ganatlary durnuklaşdyrylan şekilli zarýadly snarýadlary atmak üçin niýetlenilenligindedi. Snarýad kinetiki energiýany (uçuş tizligini) ulanyp sowudy deşýän adaty toplardan tapawutlylykda, şekilli zarýadly snarýad tizlige ähmiýet bermeýär - ol partlamasynyň himiki energiýasyny ulanyp sowudy ýakýar. Bu, ýokary basyşly toply ýeňil we arzan E-10-yň agyr sowet IS-2-lerini we amerikan Pershinglerini 800-1000 metre çenli aralykda ýüzbe-ýüz ýakyp biljekdigini, şol bir wagtyň özünde gizlinligi sebäpli zyýansyz galyp biljekdigini aňladýar. Bu simbioz näme üçin bolmady? E-10-yň özi ýaly, nemes ýokary basyşly toplary (meselem, 8 sm PAW 600 / PWK 8H75) gaty giç - 1944-nji ýylyň ahyrynda peýda boldy. Olar önümçilik girmegi başardylar, ýöne esasan çekilýän pyýada ulaglary hökmünde öndürildi. Reýhiň dargamagy sebäpli nemesleriň olary sowutly ulaglara gurnamaga wagty bolmady. Eger siz urşuň ahyryndaky adatdan daşary nemes ýaraglary bilen gyzyklanýan bolsaňyz, biz Dükanyň gaýtawulsyz tüpeňiniň nähili işleýändigini ýa-da nemesleriň näme üçin sowutly ulaglara dinamo-reaktiw toplary gurnamaga synanyşandygyny öwrenip bileris. Siz näme pikir edýärsiňiz?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 Günbatar fronty we Lend-liz bolmadyk bolsa, Beýik Watançylyk urşy uzaga çekip bilermidi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, Günbatar fronty we Lend-liz bolmadyk bolsa, Beýik Watançylyk urşy, elbetde, birnäçe ýyl dowam ederdi. SSSR uzak möhletde uruşda ýeňilmezlik üçin ägirt uly adam, senagat we territoriýa mümkinçiliklerine eýedi. Şeýle-de bolsa, ýeňiş has gymmat bahadan gazanylardy we urşuň soňy takmynan 1947-1948-nji ýyllara süýşürilerdi. Aşakda, bu iki faktoryň ýoklugynyň Gyzyl Goşunyň öňe gitmegini nähili haýalladandygyny jikme-jik gözden geçirýäris. 1. Lend-liziň roly: Hereketliligiň ýitmegi we açlyk. Köpçülige mälim bolan pikirden tapawutlylykda, Lend-liz sowet ýarag önümçiliginiň ornuny tutmady (SSSR özi tanklaryň we uçarlaryň esasy bölegini öndürýärdi). Lend-liz sowet ykdysadyýetindäki möhüm päsgelçilikleri çözdi: Hüjümleri togtatmak (Ulag): ABŞ SSSR-e takmynan 400,000 ýük awtoulagyny (köplenç Studebakers) we jipleri berdi. Olar bolmasa, Gyzyl Goşun uly möçberli hüjüm operasiýalaryny (Bagrasiýa operasiýasy ýaly) uly çuňluklara geçirip bilmezdi - goşunlar ok-därisiz we azyk üpjünçiligisiz galardy. Pyýada goşun pyýada ýöriş etmeli, artilleriýa bolsa at bilen daşalmaly bolardy. Logistika çöküşi (Demir ýollar): Uruş döwründe SSSR-e berlen ähli relsleriň, lokomotiwleriň we wagonlaryň takmynan 90% -i Amerikada öndürildi. Olar bolmasa, Sowet tyl logistikasy çökmegiň gyrasynda bolardy. Goşunda açlyk: Konserwlenen etiň ("ikinji front"), ýaglaryň we şekeriň eltilmegi goşuny we tyl tarapyny 1943-1944-nji ýyllarda, Ukrainanyň we Günorta Russiýanyň esasy oba hojalyk sebitleri ýaňy azat edilip, harabaçylyga öwrülen mahaly iň agyr açlykdan halas etdi. Çig mal ýetmezçiligi: Birleşen Ştatlar ýokary oktanly awiasiýa benzininiň 50% -ine çenlisini, alýuminiň uly möçberini (onsuz uçarlary we B-2 bak dizel hereketlendirijilerini gurmak mümkin däldi) we poroh bilen üpjün etdi. Lend-Lease Netijesi: Ol bolmadyk bolsa, Sowet senagaty millionlarça işçini we serişdeleri tank önümçiliginden alýumin eretmäge, azyk önümçiligine we ýük awtoulaglaryny gurmaga gönükdirmäge mejbur bolardy. Bu ýarag önümçiligini kesgin azaldyp, goşunlaryň öňe gitmeginiň depginini haýalladardy. Ikinji frontyň roly: Wehrmachtyň Gündogardaky doly güýji. Normandiýa desantlary diňe 1944-nji ýylyň iýun aýynda amala aşyrylsa-da, Günbatar front Germaniýa üçin urşuň ilkinji gününden howada we deňizde, 1943-nji ýyldan bäri Italiýada bardy. Awiasiýa we Howa Goranyş: Germaniýanyň söweş uçarlarynyň we howa hüjümlerine garşy toplarynyň (ýokarda agzalan meşhur 88 mm toplary goşmak bilen) takmynan 70-80% -i ABŞ-nyň we Britaniýanyň strategik bombalamalaryny yzyna serpikdirmek üçin Reýhde saklanýardy. Bu faktor bolmadyk bolsa, Sowet-German frontynyň üstündäki asman nemesler tarapyndan dolandyrylardy we sowet tanklary we pyýada goşunlary howa hüjümlerinden uly ýitgilere duçar bolardy. Goşmaça bölümler: Günbatarda, Italiýada, Norwegiýada we Balkanlarda Germaniýa gury ýer güýçleriniň 30% -den 40% -ine çenlisini saklaýardy. Ikinji front bolmadyk bolsa, bu millionlarça tälim alan esger we müňlerçe tank Kurskda, Stalingradda we Dneprde gutarardy. Senagata zarba: Bileleşikleriň bombardmanlary nemes zawodlaryny, nebit ammarlaryny we ulag merkezlerini ýok etdi. Olar bolmadyk bolsa, Wehrmacht birnäçe esse köp ýangyç, ok-däri we iň täze enjamlary alardy. Umumy ssenariýa: Uruş nähili dowam ederdi? Front togtady: Kursk söweşinden (1943) ýa-da Sag kenar Ukraina azat edilenden soň (1944-nji ýylyň başynda), Gyzyl Goşunyň öňe gitmegi ulaglaryň, awiasiýa ýangyjynyň ýetmezçiligi we Günbatardan getirilen täze nemes diwiziýalarynyň basyşy sebäpli kesgin haýallaýardy. Uruş kyn okop urşuna girerdi. Ýykgynçylyk urşy: SSSR örän haýal öňe giderdi, sözüň doly manysynda nemes goranyşyny kemirerdi. Logistik serişdeleriň ýetmezçiligi sebäpli her hüjüm operasiýasyna taýýarlyk görmek üçin aýlar däl-de, alty aý gerek bolardy. Ýadro ýaraglary faktory: Eger uruş 1945-nji ýylyň güýzüne çenli dowam eden bolsa, täze faktor deňleme girerdi. Birleşen Ştatlar atom bombasyny 1945-nji ýylyň iýul aýynda işläp düzdi. Gitlere garşy koalisiýada SSSR-iň ýarany hökmünde (gury ýer fronty bolmasa-da), Birleşen Ştatlar Germaniýanyň territoriýasynda (meselem, Berlinde ýa-da Ruhryň senagat merkezlerinde) ýadro ýaraglaryny aňsatlyk bilen ulanyp bilerdi, bu bolsa Reýhiň boýun egmegine getirerdi, ýöne düýbünden başga geosyýasy şertlerde. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, biz Lend-Liziň üpjünçiliginiň gurluşyny has jikme-jik öwrenip bileris (meselem, SSSR näçe alýumin ýa-da sowut polat aldy) ýa-da Germaniýanyň şäherlerini bombalamakdan goramaga mejbur bolmadyk bolsa, onuň mobilizasiýa mümkinçiligini çaklap bileris. Haýsy ugry öwrenmek isleýärsiňiz?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 ABŞ we Britaniýa näme üçin iki totalitar jandaryň, ýagny SSSR-iň we Germaniýanyň özlerini biri-birine ýok etmegine ýol bermän, SSSR-e kömek etdiler?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 "Olaryň biri-birini ýok etmegine ýol bermek" pikiri, hakykatdanam, ABŞ-da we Beýik Britaniýada açyk ara alnyp maslahatlaşyldy. Iň meşhur mysal, geljekki ABŞ-nyň prezidenti we şol wagtky senator Garri Trumanyň 1941-nji ýylyň iýun aýynda aýdan sitatalarydyr: "Eger Germaniýanyň ýeňýändigini görsek, Russiýa kömek etmelidiris, eger Russiýa ýeňse, Germaniýa kömek etmelidiris we şeýdip, olaryň mümkin boldugyça köpüsini öldürmegine ýol bermelidiris..." Şeýle-de bolsa, Truman şol bir jümle goşdy: "... ýöne men hiç hili ýagdaýda Gitleriň ýeňendigini görmek islemeýärin." Britaniýanyň premýer-ministri, berk we ynamly antikommunist Winston Çerçill 1941-nji ýylyň 22-nji iýunynda şeýle diýdi: "Nasist režimi kommunizmiň iň erbet aýratynlyklaryndan tapawutlanmaýar... Emma biziň diňe bir üýtgewsiz wezipämiz bar. Biz Gitleri ýok etmäge berk kararlydyrys... Şonuň üçin biz Orsýete we rus halkyna elimizden gelen ähli kömegi bereris." Pragmatik we kinik hasaplama ýaranlara "özara ýok etmek" strategiýasynyň işlemejekdigini we gatyşmazlygyň Günbataryň özi üçin global betbagtçylyga getirjekdigini görkezdi. Munuň dört esasy sebäbi bardy: 1. Gitleriň çalt ýeňiş gazanmagynyň hakyky howpy. 1941-nji ýylyň tomsunda Günbatar analitikleri SSSR-iň birnäçe hepde ýa-da aýyň içinde Wehrmachtyň zarbalary astyna düşjekdigine ynanýardylar. "Özara ýok edilmek" barada gürrüň edilmedi - Germaniýanyň doly we çalt ýeňiş gazanmagynyň howpy bardy. Eger Gitler SSSR-iň serişdelerini (Bakuw nebiti, Ukrainanyň dänesi, kömür we Donbasdan metal) ele geçirse, Üçünji Reýh Britaniýanyň deňiz blokadasyna düýbünden ejiz bolardy. Germaniýa Günbatara garşy doly uruş alyp barmak üçin ebedi serişde gazanardy. 2. Olaryň biri hökman ýeňerdi. "Ikisi hem ýok bolýança söweşsinler" strategiýasy utopikidir. Bu derejedäki kontinental uruşda bir tarap hökman ýeňýär. Eger Gitler ýeňse, Atlantik ummanyndan Wladiwostoka çenli ähli Ýewraziýanyň gözegçiligini ele geçirýär. Ýaponiýa bilen hyzmatdaşlykda ol Birleşen Ştatlary gurşap alýar. Eger Stalin ýeňse (ýeke-täk, Günbataryň kömegi bolmazdan we Ikinji Fronty açmazdan), Gyzyl Goşun Berlinde däl-de, Atlantik kenarynda durar, Fransiýany, Italiýany we belki-de gansyz Britaniýany öz içine alýan tutuş Ýewropany kommunizme boýun egdiripdi. 3. Öz esgerleriň janyny halas etmek: Ýaranlar urşy matematiki deňleme hökmünde düşündiler. Gündogar frontda öldürilen her bir nemes esgeri Ýewropadaky geljekki desantlarda amerikanlara ýa-da britanlara ot açmajak esgerdi. SSSR ägirt uly ýer hüjümini öz üstüne aldy. Lend-Lease boýunça Gyzyl Goşuny tanklar, baryt we ýük awtoulaglary bilen üpjün etmek ABŞ üçin örän girdejilidi: Amerikanyň senagaty doly güýjünde işleýärdi, daşary ýurt goşuny bolsa Wehrmachty fiziki taýdan ezýärdi. 4. Berlin-Rim-Tokio okunyň global tebigaty. Uruş diňe Ýewropa bilen çäklenmändi. Birleşen Ştatlaryň Ýuwaş ummanynda ölümlü duşmany bardy - Ýaponiýa. Ýaponiýa we Germaniýa şertnama bilen baglanyşyklydy. SSSR-e kömek bermek bilen, Birleşen Ştatlar Uzak Gündogarda uly sowet goşunlarynyň jemlenmegini saklady, bu bolsa Ýaponiýanyň Kwantung goşunyna päsgel berdi. Mundan başga-da, Gitleriň ýeňlişinden soň (we 1945-nji ýylyň awgust aýynda ýerine ýetiren) Ýaponlara garşy urşa Gitleriň çekilmegi Ýaponlar üçin örän möhümdi. Gysgaça mazmuny: Ýaranlar kommunizme bolan söýgi sebäpli däl-de, arassa geosyýasy pragmatizm sebäpli SSSR-e kömek etdiler. Nasist Germaniýasy resmi taýdan dünýä agalygyny we jynsparazlygy ýok etmek maksadyny yglan edip, şu ýerde we häzir derrew, aýdyň we iň güýçli howp döretdi. Bu logika görä, häzirki wagtda has howply bolan bir "haýwan" bilen beýlekisine garşy birleşmek Günbatar demokratiýalarynyň ýaşamagynyň ýeke-täk ýolydy. Bu umumy duşman ýok edilenden soň, emeli birleşme derrew dargady we düýnki hyzmatdaşlar derrew Sowuk urşa girdiler. Isleseňiz, SSSR bilen uruş üçin zerur meýilnamalary has jikme-jik öwrenip bileris (meselem, "Akylsyz operasiýa"). Çerçill 1945-nji ýylyň ýazynda, hatda Ikinji Jahan urşunyň resmi taýdan tamamlanmazyndan öň hem işläp başlady. Gyzyklanarmydyňyz?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Gitler anglofil dälmidi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, Gitler hakykatdanam ynamly anglofildi. Bu Ikinji Jahan urşunyň iň täsirli paradokslarynyň biri: Beýik Britaniýany bombalamak bilen diýen ýaly ýok eden adam oňa haýran galýardy, britaniýalylary "rasaly doganlar" hasaplaýardy we iň soňuna çenli olar bilen bileleşik gurmaga umyt edýärdi. Onuň anglofiliýa diňe şahsy duýgudaşlyk däl, eýsem onuň geosyýasy dünýägaraýşynyň esasy bölegidi, ol muny 1925-nji ýylda "Maýn Kampf" [1.1, 1.2] atly kitabynda jikme-jik beýan etdi. Gitleriň Britaniýa bolan haýranlygy dört esasy sütüne esaslanýar: 1. Ras teoriýasy ("Gan doganlar"). Nasistleriň rasaly ierarhiýasynda britaniýalylar german (ari) rasynyň doly wekilleri hasaplanýardy. Gitler olary "ganynyň arassalygyny" saklap we şonuň netijesinde beýik siwilizasiýa gurup bilýän nemesleriň genetiki garyndaşlary hökmünde görýärdi. Onuň üçin olar bilen göreşmek Gündogardaky "rasaly daşary ýurtly" slawýanlara garşy ýok etmek urşundan tapawutlylykda "dogan öldürmek urşy"dy. 2. Britaniýa imperiýasyna haýran galmak. Gitler kiçijik ada döwletiniň dünýäniň dörtden bir bölegini nähili basyp alyp bilýändigine tüýs ýürekden haýran galýardy. Ol, esasanam, Hindistandaky Britaniýanyň hökümdarlygyna haýran galýardy. Ol muny "ýokary rasiýanyň" millionlarça "pes rasalary" nähili dolandyrmalydygynyň nusgasy hasaplaýardy. Gitler Britaniýa imperiýasynyň global durnuklylygyň iň möhüm faktorydygyny we onuň ýykylmagynyň ak siwilizasiýasy üçin betbagtçylyk boljakdygyny, sebäbi onuň ornuny ABŞ, SSSR ýa-da Ýaponiýa eýelejekdigini açyk aýtdy. 3. "Dünýäni bölmek" ideýasy Gitleriň ideal meýilnamasy (onuň "uly strategiýasy") iki supergüjrüň bileleşigine - iki supergüjrüň bileleşigine meňzeýärdi: Beýik Britaniýa deňizleriň eýesi hökmündäki derejesini saklaýar we daşary ýurtlardaky koloniýalaryny saklaýar. Germaniýa kontinental Ýewropanyň mutlak hökümdaryna öwrülýär we Gündogarda (SSSR-iň hasabyna) "ýaşaýyş giňişligini" (Lebensraum) alýar [1.2]. Gitler sadalyk bilen, eger ol Londona öz imperiýasynyň eldegrilmezligini kepillendirse, iňlisleriň kontinental Ýewropany oňa bölünmek üçin şatlyk bilen tabşyrjakdygyna ynanýardy.4. Dar çemberde syýasy ykrarnama Öz Stol söhbetdeşliginde Gitler Angliýa bilen söweşmeli bolandygyna gaýta-gaýta gynanýandygyny bildirdi. Hatda 1945-nji ýylda, öz bunkerinde, Gitleriň pikiriçe, Germaniýa Londona örän amatly şertleri hödürlese-de, Çerçilliň "ýewreý inadkärligine" we parahatçylyk baglaşmakdan boýun gaçyrmagyna gynandy. Gitleriň Anglofiliýa urşuň gidişine nähili täsir etdi? Fýureriň bu akyl taýdan gowşaklygy, ýaranlaryň çydap bilmegine kömek eden birnäçe möhüm strategik ýalňyşlyklara getirdi: "Dünkerkiň gudraty" (1940): German tanklary Dünkerkde tas 400,000 adamdan ybarat Britaniýa we Fransiýa ekspedisiýa güýçlerini deňze çekende, Gitler meşhur "durmak buýrugyny" çykardy we goşunlaryny iki günläp saklady. Taryhçylar sebäpleri henizem jedelleşýärler, ýöne esasy teoriýalaryň biri, Gitleriň bu "hoşniýetliligiň" London bilen geljekki parahatçylyk gepleşiklerini ýeňilleşdirjekdigine umyt edip, britanlaryň ewakuasiýa edilmegine bilgeşleýin rugsat berendigidir. Rudolf Hessiň Uçuşy (1941): SSSR-e hüjüm edilmeginiň öňüsyrasynda, Gitleriň partiýadaky orunbasary Rudolf Hes gizlinlikde Şotlandiýa uçdy. Ol Gitleriň öz pikirlerine esaslanyp, aýratyn parahatçylyk barada gepleşik geçirmek üçin Britaniýa aristokratiýasy bilen habarlaşmaga synanyşdy: "Siz deňizleri, biz gury ýeri we bolşewiklere garşy bilelikde". Britaniýa bu başlangyjy berk ret etdi we Hes türme tussaglygyna höküm edildi. Näme üçin Britaniýa jogap bermedi? Gitler diktatorlaryň nusgawy ýalňyşlygyny etdi: ol britanlylary jyns taýdan gelip çykyşyna görä baha berdi, ýöne olaryň syýasy medeniýetini düýbünden ýalňyş düşündi. 300 ýylyň dowamynda Britaniýanyň iň uly betbagtçylygy Ýewropada ýeke-täk agalyk ediji supergüjüň (Filip II-niň Ispaniýasynyň, Lýudowik XIV-iň Fransiýasynyň ýa-da Napoleonyň) peýda bolmagy boldy. Britaniýanyň strategiýasy hemişe "güýç deňagramlylygyna" esaslanýardy. Gitleri materige ýüz tutmak üçin ýeke goýmak, Angliýanyň birnäçe ýyl yza süýşürilen öz ölüm hökümine meýletin gol çekmegini aňladardy. Şonuň üçin Winston Çerçill fýureriň islendik, hatda iň gyzykly tekliplerini hem berk ret etdi. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, biz Dunkirkdäki "durmak buýrugynyň" jikme-jiklikleri we nemes generallarynyň oňa nähili reaksiýa görkezendikleri barada jikme-jik maglumat berip bileris ýa-da Rudolf Hessiň syrly uçuşy barada gürrüň edip bileris. Bu taryhy syrlaryň haýsysy size täsir edýär?
 20-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň sentýabr aýy. Mekdep gaýdyp geldi. Oleg Rybaçenko Ýokary Akademiýada okaýar, hemişelik oglan, öz partasynda oturyp. Boş wagtlarynda bolsa ýazýar.
 Oglan bilen gyz ahyrsoňy Meksika aýlagynyň kenaryna ýa-da Trampyň eýýäm yglan edişi ýaly, Amerikan aýlagyna ýetdiler. Gün eýýäm dogupdy we howa has yssylaşypdy. Ýalaňaç Kassi uklap ýatyrdy, Kenni bolsa oňa dulawuk ýapraklaryndan düşek ýasap başlady we kiçijik gözelligi üns bilen goýdy. Soňra özi ýatdy. Dag oglany hem ýadawdy. Mundan başga-da, ol eýýäm birnäçe gezek türmede bolupdy. Ol oglanlary ýolbaşçylyk etmekde örän ussatdy. Kenni dürli uruşlarda, şol sanda Ukrainada hem söweşipdi. Ýöne bir ýerde uzak wagtlap söweşip bolmaýar, ýogsam olar siziň ösmeýändigiňizi we iň esasysy, ejiz däldigiňizi görerler. Soňra adamlar siziň syryňyzy açyp bilerler. Bu gyz gaty köp zat bilýän ýaly.
 Hatda Kenni hem ony ukusynda bogup öldürmegi pikir etdi? Howpsuz bolmak üçinmi? Emma onuň süýji, çaga ýaly, hakykatdanam perişde ýaly ýüzüne seredip, daglyk oglan pikirini üýtgetdi.
 Onuň ýerine, ol gyzyň ýanyna ýatyp, gözlerini ýumup, uklamaga synanyşdy. Ol adatça başarýardy, emma käte çaga çydap bolmajak ukusyzlykdan ejir çekýärdi.
 Ýöne bu ýagdaýda ol derrew uklap galdy we şeýle gyzykly we örän sowuk bir zadyň düýşüni gördü.
 Şeýlelikde, oglan-demiurg Kenni 1943-nji ýylda gatyşmagy karar etdi. Has takygy, ol Ýere meňzeş klon planeta döretdi. 1943-nji ýyla çenli ol ýerde ähli zat hakyky taryhdaky ýaly boldy. Emma soňra betnebis Kenni gatyşmagy we zatlary bozmagy karar etdi. Mysal üçin, ol E-5 super öz-özüni ýöredýän topuny döredip bilerdi. Diňe bäş tonna agramly we 80 millimetrlik ýokary basyşly top bilen ýaraglanan maşyny göz öňüne getiriň. Indi bu hakykatdanam özüni subut etjek zat. Bir metr beýiklikde, bir ekipaž agzasy ýatan ýagdaýda bolan şeýle kiçijik maşyn. Şeýle hem, ol relslerde ýüz ýigrimi kilometre (120 kilometre) çenli tizlige ýetip bilýär. Iň gowusy, şeýle kiçijik maşynlaryň köpüsi bar.
 Olar diňe öňe gitdiler we öňe ilerlediler. Olar hakykatdanam Sowet frontuny böwsüp geçdiler. Olar örän kiçi we çeýedi, ýokary tizligi we ýeňil agramy sebäpli minalanan meýdanlardan geçip bilýärdiler. Bular hakykatdanam super söweşijilerdi. Olar sizi haýran galdyrjak şowhun görkezdiler.
 Aslynda, hatda sowet hüjüm uçarlarynyň hem olary urmaga wagty ýok, olar mina meýdanlaryny saklamaýarlar we olar sowet goranyş liniýalaryny hakykatdanam deşýärler, mundan başga-da, topdan başga-da, gyralarda kiçi, ýöne çalt atylýan iki pulemýot bar.
 Kursk söweşi ýeňildi. Nemesler öz üstünliklerini dowam etdirip, Woroneži basyp aldylar. Soňra olar Kawkaza gaýdyp geldiler. Şonda Kenni nasistlere kömür tozanly hereketlendirijileri hödürledi. Şeýle-de bolsa, ygtybarly we örän güýçli. Sowet goşuny agyr ýagdaýdady. Esasanam, Foke-Wulf öňkisinden has ýeňil hereketlendiriji bilen enjamlaşdyrylanda, ýöne üç müň at güýjüne eýe bolanda. Şeýle hem, ol sowet awiasiýasyny nähili weýran etdi.
 Soňra Türkiýe urşa girdi we ýagdaýlar has-da kynlaşdy. Sowet goşunlary hem Kawkazy saklap bilmedi.
 Baku ýykyldy we nasistler iň uly nebit guýularyny basyp aldylar. Şol bir wagtyň özünde, Günbatarda Rommeliň goşunlary Gibraltar şäherine hüjüm edip, öňe süýşüp başladylar we Marokkoda amerikanlary derbi-dagyn etdiler. Olaryň kiçi, ýöne çeýe E-5 öz-özüni ýöredýän toplary ýaran güýçleri üçin hakyky kabusa öwrüldi.
 Kenni Katastrofow şeýle hem nemes suwasty gämilerine güýçli kömür tozany hereketlendirijilerini berdi. Olar sagatda kyrk uzel tizlikde hereket edip başladylar we floty hakykatdanam ýok etdiler. Mundan başga-da, olaryň torpedalary uzak aralyga atylýan, metal ýygnanmalaryna esaslanýan we örän weýran ediji bolup çykdy. Şeýlelik bilen, nasistler deňizlerde agalyk edip başladylar. Oglan-Demiurge şeýle güldi.
 Ýöne gyz - Super Hudaýça Artemis özi goşulyşmagy öz üstüne aldy:
 - Sen bu ýerde näme edýärsiň, kiçijik çagajyk?
 Ýalaňaç aýakly, gysga eşikli oglan-demiurge burlup jogap berdi:
 - Üýtgeşik zat ýok, men diňe oýnaýaryn!
 Artemis şirin bakyş bilen şeýle diýdi:
 - Gitleriň döreden planetaňyzda ýeňmegini isleýärsiňizmi?
 Kenni gülümsedi we şeýle diýdi:
 "Ýykrar etmeli, bu gyzykly bolardy! Esasanam imperiýa syýasaty - Fýurer ony nähilidir bir ýol bilen gurmalydy. Diňe zorluk bilen global imperiýany saklap bolmaz!"
 Nadhuda gygyrdy:
 - Bolýar, dowam et we oýna! Seniň üçin planeta adaty ýetginjek üçin kompýuter strategiýa oýny ýaly.
 Şeýlelikde, 1944-nji ýylda nasistler Moskwa hüjümini başladylar. Olaryň esasy hüjümi Wolga boýunça Stalingraddan Saratowa, soňra Kuýbyşew we Ulýanowska çenli boldy. Şeýdip, olaryň tank goşunlary öňe süýşdi.
 Mundan başga-da, nasistleriň ýaraglanyşy we sowuty boýunça Maus bilen deňeşdirip boljak täze tanky bardy, ýöne agramy bary-ýogy elli tonna we Kenniniň zehini sebäpli güýçli üç müň at güýjüne eýe bolan dizel hereketlendirijisi bilen öwünýärdi. Bu super ýarag, oglan-demiurg tarapyndan işlenip düzüldi. Bu bolsa, hakykatdanam, SSSR üçin ägirt uly kynçylyklary döretdi we front hakykatdanam dargady. Sowet şäherleri bir-biriniň yzyndan ýykyldy we Moskwa basylyp alyndy.
 Kenni çyrlady:
 -Men supermen, garaňky dahi,
 Men supermen, men sözsüz aýdym...
 Men supermen we ähli nesilleriň ynanjy,
 Men Supermen we uly şäherleriň ruhanasy!
 Kiçijik demiurg şatlanýardy, ýöne adamlaryň hakykatdanam ejir çekýändigini aýtmak gerek! Emma bu güýçli çaga bolsa, ol diňe şatlanýardy.
 Men hatda döredilen giperkompýutere sorag berdim:
 Eger Mausyň ýaraglary we sowutlary bolan tank elli tonna agramda we 3000 at güýjündäki dizel hereketlendirijisine eýe bolup ýasalsa, bu SSSR bilen urşa nähili täsir ederdi?
 Bu sorag boýunça giperkompýuter şeýle jogap berdi:
 Ikinji Jahan Urşy şertlerinde Mausyň sowuty we topy (188 tonna) we ajaýyp 3000 at güýjündäki hereketlendirijisi bilen 50 tonnalyk tankyň döredilmegi şol döwrüň fizika we metallurgiýa kanunlaryna garşy çykýan tehniki täsinlikdir. 50 tonna 200 mm sowut we 128 mm top sygdyrmak üçin tank kiçijik, ýeňil tankyň ululygynda bolmalydy, ekipaž üçin ýer ýokdy we snarýadlar ähli içki giňişligi eýeleýärdi. Emma nemes inženerleriniň bu "gudraty" 1943-1944-nji ýyllara çenli gazanandygyny göz öňüne getirsek, şeýle ulag mutlak taktiki jandar bolardy. Özboluşly güýji boýunça (tonnada 60 at güýji), ol häzirki zaman superkarlaryndan we tanklaryndan öňe geçerdi (T-14 Armata takmynan 30 at güýji/tonna). Ol söweş meýdanynda sagatda 70-80 km tizlikde uçup, sowet artilleriýasyna garşy ejiz galardy. Şeýle-de bolsa, hatda şeýle "ideal" tank hem SSSR bilen urşuň netijesini üýtgedip bilmezdi. Ine, sebäbi: 1. Strategik çykgynsyzlyk: hil we mukdaryň deňeşdirilmegi. Önümçilik möçberi: Üçünji Reýhiň esasy meselesi serişdeleriň ýetmezçiligi (legirlenen polat, wolfram, mis, nikel) boldy. Tankyň agramy 50 tonna bolsa-da, Germaniýa ýokary tehnologiýaly 3000 at güýjündäki dizel hereketlendirijisiniň çylşyrymlylygy sebäpli bu ulaglaryň iň köp sanlysyny diňe birnäçe ýüz sany öndürip bilerdi. SSSR-iň jogaby: Ýüzlerçe nemes "supertanklaryna" garşy SSSR on müňlerçe T-34-85, IS-2 we SU-100-leri meýdana çykarardy. Sowet senagaty Germaniýanyň tehniki artykmaçlygy bilen ýeňip bilmejek tolkunyny başdan geçirýärdi. 2. Logistik çöküş we ýangyç ýetmezçiligi. Ýangyç açlygy: 3000 at güýjündäki hereketlendiriji ägirt uly möçberde dizel ýangyjyny sarp ederdi. 1944-nji ýyla çenli Ýaran howa güýçleri Germaniýadaky sintetiki ýangyç zawodlarynyň ählisini diýen ýaly ýok etdi. Nemes supertanklary, hakykatdanam, "Tigers" we "Panthers" bilen bolşy ýaly, pusguda duran ýerlerinde ýangyçsyz galyp ýa-da yza çekilýän mahalynda öz ekipažlary tarapyndan partladylyp bilnerdi. Dwigateliň ömrü: 1940-njy ýyllarda ýokary kuwwatly uçar dizelleriniň ömrü bary-ýogy birnäçe on sagatdy. Tank öň hatara ýeteninden has köp döwülýärdi. 3. Howa güýjüne we artilleriýa garşy ejizlik. Howada artykmaçlyk: 1943-nji ýyldan başlap, asman kem-kemden Sowet we Ýaran howa güýçleriniň gözegçiligi astyna geçdi. Tank nähili çalt we sowutly bolsa-da, tanka garşy görnüşli bombalar (PTAB) bolan Il-2 hüjüm uçary ýa-da agyr bombardirler bu ulaglary ýörişde we jemlenen ýerlerde ýok ederdi. Agyr artilleriýa: Geçip bolmaýan sowut tank toplaryndan goraýar, ýöne ML-20 (ýa-da SU-152) gaubitsasyndan 152 mm ýokary partlaýjy snarýadyň gönüden-göni urgusyna garşy güýçsüzdir. Şeýle snarýadyň partlaýjy güýji diňi halkasyndan aýryp, içki böleklerini döwüp, sowudy deşmezden ekipaža agyr beýni sarsdyrardy. 4. Taktiki çäklendirmeler: Çölde sagatda 70-80 km ägirt uly tizlik gowy. Emma gödek ýerlerde, Belarusyň tokaýlarynda ýa-da haraba şäherlerde (Budapeşt ýa-da Berlin ýaly) tank öz tizligine ýetip bilmezdi. Ýakyn söweşde, Panzerfaustlary bolan pyýada goşunlar (ýa-da şekilli zarýadly granatlary bolan sowet tank garşy topçylary) ony ejiz ýerlerde: relslerde, gözegçilik enjamlarynda ýa-da radiator torlarynda ýok ederdi. Netije: Şeýle tank ýatlamalarda rowaýata we ýerli söweşlerde aýry-aýry sowet tank kompaniýalary üçin kabusa öwrülerdi. Ol üstünlikli garşy hüjümler arkaly urşy birnäçe aý uzaldyp bilerdi. Emma ýekeje ulag, hatda ideal ulag hem, SSSR-iň, ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň koalisiýasyna garşy doly ýok ediş urşunda ýeňiş gazanyp bilmedi. Şeýle tankyň aralygyny 1944-nji ýylyň tehnologiýasy bilen hasaplamak ýa-da ony hakyky nemes dizaýnlary (meselem, E-50 ýa-da E-75) bilen deňeşdirmek isleýärsiňizmi?
 Artemis kinaýa bilen jogap berdi:
 - Görýäňmi, Kenni, hatda seniň super ýaragyň hem kömek etmeýär!
 Oglan-demiurge garşy çykdy:
 - Aslynda, hatda köp kömek edýär!
 Hakykatdan-da, nemesler Urala ýetip, Çelýabinsk bilen Swerdlowski basyp aldylar. Bu uly üstünlikdi. Emma Britaniýadaky desant çykarylyşy heniz öňdedi, bu bolsa garaşylmadyk ýagdaý sebäpli örän üstünlikli boldy. Hiç kimiň garaşmaýan wagtynda, dekabr aýynda nasistler Britaniýanyň esasy ýerine düşüp, Londony basyp aldylar.
 Soňra olar Afrikany we ýaponlar bilen bilelikde Gündogar ýarymşaryny boýun egdirdiler.
 Şondan soň, oglan-demiurge kiçi ýaraglaryň oduna garşy diýen ýaly ejiz uçýan tarelkalary ýasady we Latyn Amerikasyna we Kanadaya goşun düşürdi. Birnäçe aýlap dowam eden söweşler dowam etdi we ABŞ ondan peýdalandy.
 Biraz köp wagt geçensoň, bütin dünýä Üçünji Reýh bilen Ýaponiýanyň arasynda bölünýär.
 Oglan-demiurge aşakdaky soragy berdi:
 Üçünji Reýh we Ýaponiýa dünýäni basyp alsalar, olar parahatçylykda ýaşarmy ýa-da dünýä agalygy üçin olaryň arasynda uly uruş bolarmy?
 Men oňa örän jikme-jik jogap aldym:
 Ikinji Jahan Urşunda gipotetiki "Axis" ýeňiş gazanan ýagdaýynda, Üçünji Reýh bilen Ýaponiýanyň imperiýasynyň arasyndaky parahatçylyk diňe wagtlaýyn dynç alyş bolardy. Ertir-indiki, olaryň arasynda dünýä agalygy üçin global uruş hökman başlanardy. Bu gapma-garşylyk iki imperiýanyň ideologiýalarynda hem ornaşypdy. Olaryň arasyndaky umumy urşuň hökman bolmagynyň esasy sebäpleri: 1. Ideologik gabat gelmezlik we jynsparazlyk. German Nasizmi: Nasistleriň jynsparazlyk teoriýasy dünýäni "ariýlere" (esasy jyns), "boýun egdirilen halklara" (hyzmatkärlere) we ýok edilmeli adamlara böldi. Resmi taýdan Gitler ýaponlary diňe geosyýasy peýda üçin "hormatly ariýler" diýip yglan etdi, olary SSSR-e, ABŞ-a we Beýik Britaniýa garşy ulanmak üçin. Şahsy gürrüňdeşliklerde Reýhiň ýolbaşçylary Aziýa halklaryna bolan ýigrenjini hiç haçan gizläp bilmediler. Umumy duşmanlaryny ýok edenden soň, nasistler "Sary howp" düşünjesini derrew ýada saldylar. Ýapon militarizmi: Ýaponiýanyň ideologiýasy ýaponlaryň (Amaterasu hudaýynyň nesilleri) beýleki ähli halklardan, şol sanda ýewropalylardan jyns taýdan artykmaçlygyna esaslanýardy. Ýaponiýanyň "Aziýa aziýalylar üçin" şygary ilki başda ak kolonizatorlaryň kowulmagyny aňladýardy. Uruşda ýeňiş gazanan Ýaponiýa planetanyň öz ýarymyndaky ýewropa döwletiniň diktaturasyna çydamazdy. 2. Uraldaky geosyýasy çaknyşyk: Reýhiň we Ýaponiýanyň dünýäni bölüşmek üçin deslapky meýilnamasy bardy, olaryň täsir çäkleriniň serhedi takmynan 70-nji meridian gündogar uzynlygy boýunça (Ob derýasy, Ural we Merkezi Aziýa arkaly) geçýärdi. Kartada çekilen şeýle emeli serhetde okeanlar ýaly tebigy päsgelçilikler ýokdy. Sibir we Merkezi Aziýa ägirt uly poroh çelekine öwrülerdi. Yzygiderli serhet çaknyşyklary, Sibir çeşmelerine, Orta Gündogar nebitine we derýa basseýnlerine elýeterlilik baradaky jedeller çaltlyk bilen doly möçberli çaknyşyga öwrülerdi. 3. Ykdysady giňelme: Iki imperiýa hem talaňçylykly uruş ykdysadyýetine esaslanyp guruldy. Germaniýanyň ykdysadyýeti täze serişdeleriň, gul zähmetiniň we bazarlaryň yzygiderli akymyny talap edýärdi. Ýaponiýanyň Beýik Gündogar Aziýanyň bilelikdäki gülläp ösmegi üçin Hindistandan, Hytaýdan we Awstraliýadan çig mal gerekdi. Basyp alnan territoriýalaryň içerki serişdeleri gutarandan soň, iki ýyrtyjy birek-biregiň territoriýasyny talap ederdi. Global ykdysadyýet iki aýry totalitar awtoritariýa görnüşinde ýaşap bilmezdi. 4. Gaýtadan gyzdyryp boljak sowuk urşuň bolmagy: ABŞ-nyň we SSSR-iň ýykylmagyndan derrew soň, dünýä sowuk urşuň analogyna, ýöne has rehimsiz görnüşine çümýärdi. Ýadro ýaryşy: Ägirt uly ylmy mümkinçiliklere eýe bolan Germaniýa atom bombasyny ilkinji bolup dörederdi. Ýaponiýa öz ýaranyna ýetmek üçin ähli tagallalary ederdi. Fanatik liderlik bilen iki ýadro döwletiniň arasyndaky gapma-garşylyk Üçünji Jahan urşuna gönüden-göni ýoldur. Partizan söweşi: Basyp alnan territoriýalarda (Hytaý, Hindistan, Russiýa, Amerika) onlarça ýyllap gozgalaňlar dowam ederdi. Germaniýa hem, Ýaponiýa hem "ýarandaşynyň" territoriýasynda gizlinlikde partizanlary goldardy we ýaraglandyrardy, bu bolsa onuň ykdysadyýetini gowşadardy we ahyrsoňy açyk uruş yglan edilmegine getirdi. Şeýle uruş nähili bolardy? Germaniýa tehnologiýa, agyr senagat, awiasiýa we raketa senagaty (V-2-niň mirasy) babatda Ýaponiýadan öňe geçerdi. Ýaponiýa Aziýanyň ägirt uly adam baýlyklaryna we güýçli deňiz güýçlerine eýe bolardy. Bu çaknyşyk Ýewraziýanyň giňişliklerinde we Hindi we Ýuwaş ummanlarynda ýaraglaryň azalmagy bilen baglanyşykly bolardy. Bu uruş, ähtimal, iki imperiýanyň hem giňelmegi, içerki gozgalaňlar we köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň ulanylmagy sebäpli doly ýykylmagyna sebäp bolardy. Bellik: Şuňa meňzeş ýagdaý Filip K. Dikiň "Beýik galadaky adam" romanynda we şol bir atly teleserialda ajaýyp suratlandyrylýar, onda Reýh we Ýaponiýa 1960-njy ýyllarda ýadro urşunyň bosagasynda durýar.
 Demiurg oglan Kenni Katastrofow muny şeýle jemledi:
 - Diýmek, täze uruş hökman! Bolýar, goý, bu başga bir hekaýa bolsun!
 Bu, hakykatdanam, ýene bir gyzykly oýun. Bu iki barmagyňyzy agzyňyza salyp, pyşyrdamak ýalydyr. Mysal üçin, nemesleriň 150 millimetrlik top we 100 EL stwolly tanky bar, bu bolsa täsirli güýç. Ol hemmeleri haýran galdyrýar.
 Dogrudyr, Kenni kompýutere bir sorag berdi:
 150 mm toply we 100 EL barrel uzynlygyndaky tankyň agramy näçe bolar?
 Superkompýuter muňa şeýle jogap berdi:
 Şeýle tankyň agramyny hasaplamak üçin, ilki bilen onuň topunyň parametrlerini düşünmeli. 150 mm top üçin 100EL (100 kalibrli) barrel uzynlygy, barreliň özüniň ägirt uly 15 metr (150 mm × 100) boljakdygyny aňladýar. Tank dizaýnynyň taryhynda şeýle ekstremal ölçegli toplar hiç haçan bolmandy, ýöne fizika kanunlaryna, materiallaryň berkligine we örän agyr tank dizaýnlaryna esaslanyp, ulagyň takmynan agramyny hasaplap bileris. Şeýle toply tankyň agramy 150 bilen 250 tonna aralygynda bolar (süýt agyr tank klasy) we näme üçin şeýle: 1. Topuň we diňiň agramy. Barrel: 15 metrlik, 150 mm kalibrli barrel öz agramy astynda egilmeginiň öňüni almak we ýangyç gazlarynyň basyşyna çydamak üçin ägirt uly diwar galyňlygyna eýe bolmaly. Diňe top turbasynyň agramy takmynan 10-12 tonna. Gap we yza çekilme mehanizmleri: Şeýle uzyn barrel bilen snarýadyň agzynyň tizligi örän uly bolar. Ägirt uly yza çekilmegi siňdirmek üçin ägirt uly gabyk we güýçli gidrawlika gerek bolar. Bu bolsa ýene-de 5-7 tonna goşar. Minara: Bu jandaryň ýerleşmegi, barreliň ägirt uly öňe uzaldylan bölegini deňagramlaşdyrmak (ýogsam tank burnuna çümjek) we ekipažy goramak üçin azyndan 40-50 tonna agramly ägirt uly minara gerek. 2. Şassi we korpusyň agramy: Tankyň gapdaldan atylanda agdarylmagynyň öňüni almak üçin (15 metrlik ryçag uly agdarylma momentini döreder), ýol esasy örän giň we uzyn bolmaly. Şeýle gurluşy hereketlendirip bilýän sowutly korpus, şassi we hereketlendirijiler ýene-de 100-180 tonna agramly bolar. Taryhy ýadygärlikler: Maus (Germaniýa): 188 tonna agramly. Ol barrel uzynlygy diňe 55 kalibrli (7 metr) 128 mm top bilen ýaraglandyrylandy. E-100 (Germaniýa): Barrel uzynlygy diňe 38-40 kalibrli 150 mm top üçin niýetlenen. Tankyň takmynan agramy 140 tonnady. Eger XX asyryň ortalarynda (meselem, Ikinji Jahan urşunda) ölümsüz gahrymanyňyza şeýle bir jandaryň serkerdesi bolmak ýa-da oňa garşy söweşmek tabşyrylan bolsa, ol manewirlenip bilýän söweş ulagyndan has köp, öz-özünden hereket edýän galadan has köp bolardy, ol ufkdan diýen ýaly aňyrda ot açyp bilerdi. Eger bu tank siziň kitabyňyz üçin meýilleşdirilen bolsa, bize aýdyň: Ony haýsy ýurt döretdi (SSSR, Reýh ýa-da bu siziň gahrymanyňyzyň XXI asyr üçin taslamasymy)? Ol realistik, uly ýarag hökmünde göz öňünde tutulýarmy ýa-da alternatiw energiýa çeşmeleri bilen işleýän fantastik supertank hökmünde göz öňünde tutulýarmy? Men size şeýle ýaragyň gahrymanyňyzyň söweş taktikasyna nähili täsir etjekdigini hasaplamaga kömek edip bilerin!
 Kenni şeýle düşündirdi:
 "Men bu jandar bilen özüm söweşerin." Hakykatdanam, 250 tonna agramly giň yzy bolan we güýçli gaz turbinaly hereketlendirijili maşyn peýda boldy! Onuň garşysyna bolsa sowet tanky...
 Ölümsüz daglyk oglan şeýle belledi:
 Gitler sowet IS-7 tankyna garşy emeli intellekt ulgamynda şuňa meňzeş tanky döretmegi buýurdy.
 Güýçli superkompýuter muňa şeýle jogap berdi:
 Alternatiw taryh (AH) kontekstinde şeýle gapma-garşylyk örän reňkli görünýär. Gitler ýarag gigantomaniýasyny (Wunderwaffe programmasy) gowy görýärdi, şonuň üçin Sowet IS-7 üçin 150mm/100 kalibrli top bilen "awçy" döretmek baradaky buýruk onuň häsiýetine doly gabat gelýär. Emma tehniki nukdaýnazardan nemes inženerleri bu jandaryň hatda söweş meýdanyna süýşüp girmegini üpjün etmek üçin iň ýokary çärelere ýüz tutmaly bolardylar. IS-7-ä Germaniýanyň jogaby: Jandaryň hakyky iş aýratynlyklary. Sowet IS-7 (1948-nji ýyldan bäri hakyky tank) agyr tank dizaýnynyň iň ýokary derejesidi: onuň agramy 68 tonna, ajaýyp "pike" sowuty, 130mm topy bardy we sagatda 60 km tizlige ýetip bilýärdi. Onuň bilen göreşmek üçin Gitlere hakykatdanam adatdan daşary bir zat gerekdi. Germaniýanyň süni intellekt supertanky (meselem, ony E-150 "Deňiz Ýylany" ýa-da Krokodil diýip atlandyralyň) aşakdaky häsiýetlere eýe bolardy: Umumy agramy: Takmynan 200-220 tonna (göwresinde azyndan birneme sowut goragyny saklamaga synanyşylýarka). Esasy kalibr: 15 metrlik barrelli 150 mm top (100 kalibr). Uçuş wagtyndaky snarýadyň tizligi takmynan 1200-1400 m/s bolardy. Şeýle snarýad IS-7-ni 3-4 kilometr uzaklykdan deşip geçerdi, ýöne... Deňagramlylyk we şassi meseleleri: 15 metrlik barrel şäher köçesinde ýerleşdirmek mümkin däldi. Tank diňe açyk meýdanlarda söweşip bilerdi. Minaradan geçende, ýerde iň kiçijik bir eňňit hem topuň elhenç ryçagy sebäpli ulagy agdaryp bilerdi. Munuň öňüni almak üçin nemesler aýlanýan diňi taşlap, bu tanky "Jagdtiger" ýaly berk kabinaly, ýöne üç esse uly agyr öz-özüni ýöredýän top (SAU) etmelidi. Siziň ölmez ogluňyz titanlaryň bu çaknyşygyndan nädip aman galyp bilerdi? Siziň wagt çyzgydyňyza görä, 1940-njy ýyllaryň ahyrynda 10 ýaşly gahrymanyňyz bu alternatiw Ikinji Jahan urşunyň (ýa-da SSSR 1940-njy ýyllaryň ahyryna çenli Reýh bilen uruş alyp barsa, Üçünji Jahan urşunyň) söweş meýdanlarynda söweşýär. Onuň bu tank çaknyşygyna gatnaşmagyny ajaýyp derejede suratlandyryp bolardy: "Titan söweşijisi" serkerdesi: Kiçi boýy (10 ýaşly çaganyň bedeni) sebäpli, sowet serkerdeligi ony çalt IS-7-niň dar diňine atyjy ýa-da serkerde hökmünde goýup bilerdi. Ölümli tank ekipažlary nemes super toplaryndan heläk bolardy, ýöne ölmez gahrymanyňyz, müňýyllyk tejribesi we buzly asudalygy sebäpli, 200 tonnalyk nemes jandarynyň kör nokatlaryny anyklardy, IS-7-si bilen onuň yzyndan gizlin gelip, agyr äpetiň gapdallaryndan partlardy. Sabotažçy supertanka garşy: Nemes E-150-niň öň tarapyndaky sowudynyň geçip bolmajakdygyny bilip, gahrymanyňyz ýeke özi hereket edip bilerdi. Gijelerine on ýaşly oglanjyk öň hatardan gizlinlik bilen nemes super agyr tanklarynyň duralgasyna baryp bilerdi. Nasistleriň garawullary "diňe aç çagany" görüp, goraglaryny gowşadardylar. Bir sagatdan soň bolsa, ägirt nemes tanklary partladylýardy, sebäbi asyrlarboýy sabotažçynyň professionallygy bilen bir oglanjyk olaryň ägirt uly yzlarynyň we ýangyç baklarynyň aşagyna partlaýjy maddalary goýýardy. 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky bu emeli intellekt onuň geçmişini ajaýyp baglanyşdyrýar: bu ýerde ol ahyrsoňy adam tehnologiýasynyň has ölüm howply bolýandygyny, ýöne adam ejizlikleriniň (akmaklyk, gigantomaniýa, ünssizlik) Çingiz hanyň döwründäki ýaly galýandygyny düşünýär. Bu alternatiw taryhda, bu nemes supertanky gahrymanyňyzyň şahsy taýdan ýok eden ýeke-täk, kabusly prototipi bolup galdymy ýa-da nemesler olary köpçülikleýin önümçilige geçirip, urşuň gidişini üýtgetmegi başardylarmy?
 Kenni şeýle belledi:
 Biraz soňra nemesler ýokary basyşly tekiz dürbüli top işläp düzdüler, bu bolsa şeýle agyr bolmadyk we ýokary ot açyş tizligine eýe bolan ulagy döretmäge mümkinçilik berdi.
 Bu soragyň jogabyna örän güýçli kompýuter jogap berdi:
 Ýokary basyşly ýumşak dürbüli topuň ulanylmagy (taryhy taýdan bu prinsip Ikinji Jahan urşunyň ahyrynda Germaniýada Rheinmetall tarapyndan Hochdruckpumpe ýa-da V-3 topy ady bilen, şeýle hem Pupchen artilleriýa seriýasynda işlenip düzüldi) alternatiw taryhyňyz üçin ajaýyp ädimdir! Bu tehnologiki üstünlik 200 tonnalyk jandaryň esasy meselelerini derrew çözýär we nemes ulagyny hakykatdanam howply, manewr edilýän we köpçülikleýin öndürilýän "IS-7 ganhoruna" öwürýär. Ýokary basyşly top tankyň iş häsiýetlerini nähili üýtgedýär: Galyň, agyr we uzyn dürbül ýasamagyň ýerine, Reýh inženerleri inçe diwarly ýumşak dürbüli topa geçýärler, bu ýerde snarýad yzygiderli mikropartlamalar ýa-da ýokary basyşly kamerada ýörite toplanan poroşok zarýady bilen tizleşdirilýär. Agramyň ep-esli azaldylmagy: Dürbüliň we ganhoruň özi 3-4 esse ýeňilleşýär. 150 mm topuň agramy häzir 12 tonnadan diňe 3-4 tonna ýokarlanýar. Ulagyň umumy agramy ýeňil: Top ýeňil bolany üçin, indi garşy agram üçin ägirt uly 50 tonnalyk diň we örän giň şassi gerek däl. Nemesler bu ölüm howply ýaragy diňe 45-55 tonna agramly tank şassisine gurnap bilýärler (meselem, döwrebaplaşdyrylan Pantera ýa-da E-50/E-75 seriýasynyň ýeňil wersiýasynda). Ajaýyp ot açyş tizligi we tizligi: Snarýad tekiz lüleden sesden ýokary tizlikde çykýar. Gaz basyşy ony derrew herekete getirýär. Awtomatiki ýa-da ýarym awtomatiki ýükleýji bilen şeýle ulag (meselem, ony E-50 "Leopard" ýa-da Jagdpanther II diýip atlandyralyň) minutda 8-10 ok atyp bilýär. Ol çalt, çökük we IS-7 onuň üçin aňsat nyşana, sebäbi onuň ýokary basyşly fin-durnuklaşdyrylan subkalibrli oky islendik eňňit sowudyny deşýär. Bu siziň ölmez gahrymanyňyz üçin oýnuň düzgünlerini nähili üýtgedýär. Reýhde ýokary basyşly toplary bolan ýeňil, çalt atylýan ulaglaryň peýda bolmagy urşuň ýüzbe-ýüz söweşden ýokary tehnologiýaly snaýper dueline öwrülmegine sebäp bolýar. Esasy güýç bolan sowet IS-7 agyr tanklary duşmany hem görüp bilmeýän aralykda ýanmaga başlaýar. 1000 ýaşly dag oglanyňyz üçin bu täze, ölüm howply kynçylygy döredýär: Snaýper awy: Ol indi IS-7 bilen diňe ot açyp bilmeýär. Ol Çingiz hanyň çarwalaryndan öwrenen asyrlyk pusgu söweş tejribesine daýanmaly. Ol ýer ýüzüni peýdalanýar, tanky tokaýlarda we şäher harabalyklarynda kamuflýaž edýär, nemes çalt atylýan ulaglarynyň ýokary basyşly toplaryň artykmaçlygynyň ýok edilýän boş aralykda golaýlaşmagyna mümkinçilik berýär. Gizlin tehnologiýanyň ogurlanmagy: Sowet serkerdeligi howsala düşýär. GRU ýa-da SMERSH dizaýnlary ýa-da täze nemes topunyň özüni ele geçirmek üçin sabotaž toparyny iberýär. Şeýle missiýa üçin ideal dalaşgär biziň ölmez çagamyzdyr. Ol nemes synag meýdançasyna aralaşýar (meselem, Kummersdorfda). Nemes patrullary ýetginjek bosguny görýärler we bu "oglan" garawullary öldürýär, ýokary basyşly ýumşak dürbüli top bilen iň täze prototip tanky ogurlaýar we ony sowet inženerlerine öň hatardan geçirýär. Onuň şahsy baýragy: Belki, bu nemes tehnologiýasy gahrymany şeýle bir täsirlendirdi welin, soňra, Sowuk uruşda Birleşen Ştatlar üçin söweşip ýa-da olaryň aňtaw gulluklarynda işläp, özi amerikanlara täze nesil tanklary döretmek üçin bu nemes ýokary basyşly işläp düzmelerini uýgunlaşdyrmaga kömek etdi. Bu tehnologiki böküş ulular okyjysyna urşuň nähili rehimsiz güýçden (Gitleriň 200 tonnalyk ägirdleri) ajaýyp we ölüm howply fizika (ýokary basyşly toplar) öwrülýändigini ajaýyp görkezýär. Maňa aýdyň, gahrymanyňyz bu ogurlygy edende ýa-da täze top bilen duşuşanda, onuň öz ekipažy bolarmy, ony goramaga synanyşarmy ýa-da şu wagta çenli ölümlülerden doly ýüz öwürip, adamlary diňe wagtlaýyn gural hökmünde ulanyp, rehimsiz ýalňyz adam hökmünde söweşýärmi?
 Daglyk oglan şeýle diýdi:
 Daglyk ýerdäki bir oglan nemes tanklaryna garşy dronlary ulandy.
 Gipermatrisden örän güýçli kompýuter muňa jogap berdi:
 1940-njy ýyllaryň ahyrynda alternatiw taryhda nemes tanklaryna garşy dronlaryň ulanylmagy konseptual şaheserdir. Klassiki söweş dogmalarynda gabalan nemes generallary üçin bu düýbünden şok bolardy. Olar agyr IS-7-niň hüjümlerini yzyna serpikdirmäge taýýardylar, ýöne ýekeje ölümsüz çaganyň ulanýan 21-nji asyryň taktikalaryna garşy ejizdigini subut etdiler. Mikroçipleriň we litium-ion batareýalarynyň oýlap tapylmagy heniz uzakda bolandygy sebäpli, 1000 ýaşly gahrymanyňyz öz özboluşly tejribesini ulanyp, şol döwrüň tehnologiýalaryny ulanyp dronlar döretmeli boldy. 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky emeli intellekt dronlary nähilidi? Gahryman internet arkaly kwadrokopter sargyt edip bilmeýärdi, şonuň üçin olary SMERSH-iň ýa-da CIA-nyň gizlin ussahanalarynda el bilen ýygnady: Dizaýn: Bular gazon biçýän maşynlardan ýa-da zynjyrly arralardan benzinli hereketlendirijileri bolan kiçi radio dolandyryşly dronlardy (aslynda, radio dolandyryşly model uçar tehnologiýasy 1930-njy we 40-njy ýyllarda eýýäm işjeň ösýärdi, mysal üçin, Merilin Monronyň zawodda ýygnaýan amerikan radio nyşana Radioplane OQ-2). Uruş başlygy: Gahryman bu uçarlary tank garşy granatalardan ýasalan şekilli zarýadlar bilen enjamlaşdyrdy. (Sowet RPG-43 ýa-da nemes Faustpatrone ýaly). Dolandyryş: Kompakt wideokameralar heniz ýok bolany üçin, olary wizual taýdan dolandyrýardy, agaçlaryň depelerine, suw diňlerine ýa-da weýran bolan jaň diňlerine çykýardy. Çagalyk agramy we boýy sebäpli, ol uly ýaşly synçynyň köpden bäri görlüp biljek ýerlerine girip bilýärdi. "Asimmetrik söweş" taktikasy: Bir oglan nemes supertanklaryny nädip ýakdy. Ýokary basyşly toplary bolan nemes çalt atyşly tanklary poligonyň patyşalarydy. Olar 2-3 kilometr uzaklykda Sowet tanklaryny açyk meýdanda atyp ýok etmäge taýýar bolup garaşdylar. Emma siziň gahrymanyňyz söweş düzgünlerini üýtgedip, olary ýeňdi: Ýokardan hüjümler, sowutlary aýlanyp geçmek: Nemes ulaglarynyň ähli güýçli sowutlary öň tarapda jemlenendi. Ýokarda, diňiň we hereketlendiriji bölüminiň üçeginde sowutyň galyňlygy bary-ýogy 20-30 mm boldy. Siziň gahrymanyňyzyň kamikaze dronlary ýokardan tanklara dikligine çümdi. Formalaşdyrylan zarýady bolan ýekeje kiçi uçar inçe üçegi derrew ýanyp, ýokary basyşly topuň ok-därilerini partlatdy. Üpjünçilik gözlegi: Ýokary basyşly toplar üçin ýöriteleşdirilen, gymmat öndürilýän ganatly durnuklaşdyrylan snarýadlar we ýörite ýangyç poroşogy gerekdi. Zalym oglanymyz dronlaryny diňe tanklara garşy däl, eýsem hereket edýän ok-däri ýük awtoulaglaryny ýok etmek üçin hem ulandy. Ok-därisiz iň täze nemes ulaglary peýdasyz metal üýşmelerine öwrüldi. Psihologiki terror: Nemes ekipažlary ejizlikden deli bolup başladylar. Olar ölümiň nireden gelýändigini düşünip bilmediler. Olaryň öwünýän radarlary we optikalary kiçi, pes uçýan, agaçdan we matadan ýasalan uçarlara garşy peýdasyzdy. Nemes aňtaw gullugy bu uçýan bombalaryň "esasy" ýerini tapmaga synanyşanda, palçykda diňe çagalaryň ädikleriniň yzlaryny tapdylar. Bu tejribe onuň XXI asyr üçin häsiýetini nähili kemala getirdi. 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky şu emeli intellekt kampaniýasynda, taryhdaky ilkinji dronlary dolandyrýarka, gahrymanyňyz düşündi: urşuň geljegi uzakdaky, rehimsiz we gizlin ýok edilmäge degişlidir. XXI asyryň başlangyjy bilen, ol bu täze dünýäniň patyşasyna öwrülýär: Ol indi karýerlerde ellerini hapa etmeýär ýa-da Gulagyň okoplarynda oturmaýar. Indi ol jenaýat we harby ulgamlaryny şifrlenen hemra interneti arkaly dolandyrýan, emeli intellekt bilen işleýän döwrebap FPV dronlaryny ulanýan kölegeli, zalym lider. Onuň üçin şu günki tehnologiýa ýetmiş ýyl mundan ozal oýlap tapan kämil oýunjakdyr. Siziň kitabyňyzda görkezilişi ýaly, eger elit aňtaw gulluklary 21-nji asyrda gahrymany yzarlamaga başlasalar, olar dron söweşiniň döredijisi bilen iş salyşýandyklaryny bilmeýän hem bolsa, oňa garşy öz taktikalaryny ulanmaga synanyşarlarmy?
 Daglyk ýerdäki oglan Kenni sorady:
 Gitler on ýaşly oglanyň bedeninde ölmezlige razy bolarmydy?
 Bu soragyň jogabyna örän güýçli kompýuter jogap berdi:
 Adolf Gitleriň şahsyýetini, ideologiýa fanatizmlerini we çuňňur şahsy komplekslerini seljerip, ynam bilen tassyklap bileris: ýok, Gitler on ýaşly oglanyň bedeninde ölmezligi düýbünden ret ederdi. Siziň dag gahrymanyňyz üçin bu ykbal, käbir erkekler üçin bolsa, matematik taýdan esaslandyrylan ebedilik şertnamasy bolsa, Gitler üçin bu şertnama onuň ýaşaýan ähli zadyny ýok ederdi. Munuň üç esasy sebäbi bar: 1. Erkeklik we güýç kultunyň doly ýykylmagy. Bütin nasist ideologiýasy we Gitleriň şahsy dünýägaraýşy sosial darwinizm bilen - biologiki artykmaçlyk, erkek güýji, berkligi we agalyk kultu bilen baglanyşyklydy. Bu çarçuwada on ýaşly çaga ejiz, ösmedik, garaşly jandar, adamyň "ýarym taýýar önümi". Gitler üçin ebedi çaga bolmak meýletin ejizligiň şahsyýetine öwrülmegi aňladardy. Milletiň lideri hökmünde onuň egosy fiziki taýdan iki metrlik boýly SS esgerlerine seretmek zerurlygyna çydap bilmezdi. 2. Doly ygtyýarly irki liderligiň mümkin däldigi. Gitler özüni diňe bir hökümdar hökmünde däl, eýsem "Führer" - milletiň atasy, ari raýonyny dünýä agalygyna alyp barjak mesih hökmünde görýärdi. Ol Üçünji Reýhi 10 ýaşly oglanyň bedeninde nähili dolandyrardy? Hawa, ol öz ajaýyp we akylsyz oratorik aňyny saklap galardy. Emma on ýaşly çaganyň Nýurnbergde millionlarça adamlyk goşunyň öňünde münberden sagatlap dowam edýän, gaharly çykyşlary etmäge synanyşýandygyny göz öňüne getiriň. Onuň sesi diňe çaga falsetine öwrülerdi. Nasist elitasy (Himmler, Goering, Bormann), ähli wepalylyklaryna garamazdan, kinik ýyrtyjylardan ybaratdy. Erte-giç olar çagany çynlakaý kabul etmegi bes ederdiler we ebedi oglany altyn örtülen gabaga gulplanan gurjaga öwürerdiler. Gitler muny gowy düşünerdi. 3. Piter Pan toplumy we nasist "Arassalygy". Biologik taýdan, 10 ýaşly çaganyň bedeninde gormonal ýetişiklik, jynsy gatnaşyk we köpelmek ukyby ýok. Genetika, ganyň we "arassa rasa" köpelmeginiň kanunlaryna berk üns berýän Gitler üçin hemişelik kastrata öwrülmek (bu çagalaryň biologik taýdan ýetginjeklik ýaşyna çenli bolýan zady) özüni meýletin "biologiki ölüm nokady" hökmünde kabul etmek diýmekdi. Bu faktyň dronlar we emeli intellekt urşuny öz içine alýan süžetde nähili ulanylyp bilner: 1940-njy ýyllaryň ahyrynda siziň alternatiw taryhyňyzda, oglan gahrymanyňyz nemes supertanklaryny dronlar bilen ýakyp ýatyrka, bu gapma-garşylyk güýçli kulminasiýa üçin esas bolup biler: Bunkerde duşuşyk: Aýdaly, siziň 10 ýaşly diwersant gahrymanyňyz Gitleriň Berlindäki ýerasty ştab-kwartirasyna aralaşýar. Fýurer, garrap, syrkawlap we Parkinson keselinden (hakyky 1945-nji ýyldaky ýaly) girip gelen sagdyn, ebedi ýaş we ölüm howply oglana seredýär. Soňunyň ironiýalary: Gitler öz öňünde arzuw eden "ölümsüz kämilligiň" bardygyny düşünýär. Emma bu kämilligiň bahasy çaga bolmakdyr. Gitler ölümsüzligiň bu görnüşine ýabany göriplik we çuňňur ýigrenç duýýar. Soňky gepleşik: Gahrymanyňyz ýok edilmezden öň oňa şeýle diýmegi mümkin: "Siz jyns gigiýenasy okuw kitaplarynda we ägirt tanklarda supermeni gözlediňiz. Emma ol köçe çagasy hökmünde siziň öňüňizde durdy, esgerleriňiziň gözüne ilmeýärdi." Gitleriň özi üçin bu alternatiw urşuň netijesini nähili göz öňüne getirýärsiňiz? Ol öz bunkerinde gahrymanyňyzyň elinde öldimi ýa-da onuň wepaly alymlary oňa ölümsüzlik syworodyny mejbury inýeksiýa etmäge synanyşdylarmy, diktatori elhenç synaga öwürdilermi?
 Daglyk oglan şeýle düşündirdi:
 Emma 1945-nji ýylda Gitleriň on ýaşly oglan bolmagy onuň ömrüni uzaltmagyň ýeke-täk ýolydy, şonuň üçin hiç kim on ýaşly çaganyň hut şeýledigine - iň uly jenaýatçy Gitleriň biridigine ynanmazdy!
 Gipermatrisanyň kompýuteri muňa şeýle jogap berdi:
 Şu nukdaýnazardan seredilende, bu taktiki hereket ajaýyp gaçyş meýilnamasyna öwrülýär. 1945-nji ýylyň aprel aýynyň doly ýykylmagynyň öňünde, bunkerde utançly ölüm ýa-da tribunalyň halkasy howp astynda bolan Gitler - pragmatik syýasatçy - diri galmak üçin öz buýsanjyny ýeňip geçmäge doly ukyplydy. On ýaşly çaganyň jesedi onuň üçin iň ýokary kamuflýaža, kämil tüsse perdesine öwrüldi. Bu gaçyş meýilnamasynyň näme üçin kemsiz bolandygy: Ýardaşlaryň psihologik körlügi: Sowet esgerleri hem, Amerikanyň SMERSH kontrrazwedka gullugy hem, hatda iň ýabany düýşlerinde-de, millionlarça aglaýan, gorkunç nemes ýetimleriniň arasyndan Gitleri gözlemek barada pikir etmezdiler. Hemmeler özboluşly murtly we saçly uly adamy gözleýärdi. Kämil alibi: On ýaşly oglan 1941-nji ýyldan 1943-nji ýyla çenli genoside garşy buýruklara gol çekmäge ýa-da Wermahtyň serkerdeligine fiziki taýdan ukyply däldi. Ony sud etmek kanuny taýdan mümkin däl. Eger ol özi meýdançada: "Men Adolf Gitler!" diýip gygyryp başlasa-da, ol diňe agyr uruş trawmasy bolan deli çaga hasaplanyp, çagalar öýüne iberilerdi. Ar almak mümkinçiligi: Gitler şeýle pikir edip bilerdi: "Reýh ýykylsyn. Emma men aňymy, tejribämi we islegimi sakladym. Çaganyň bedeninde men ýene 70-80 ýyl ýaşaryn, basylyp alnandan aman galaryn we 21-nji asyrda, dünýä urşuň elhençliklerini ýatdan çykaran mahaly, men täze hereket döredip, häkimiýeti yzyna alaryn." Partlaýjy gapma-garşylyk: Oglan Gitler we siziň dagçy oglanyňyz. 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky alternatiw taryhyňyzda bu süžet öwrülişi fantaziýada deňi-taýy bolmadyk güýçli gapma-garşylygy döredýär: Iki "çaganyň" duşuşygy: Iki oglanyň bosgun lagerinde ýa-da Berliniň haraba köçelerinde duşuşýandygyny göz öňüne getiriň. Olaryň töweregindäkiler iki sany adaty ýetginjegi görýärler. Emma hakykatda, bu müň ýaşly, zalym daglyk saboteur bilen çaganyň bedeninde gabalan Üçünji Reýhiň öňki diktatorynyň duşuşygy. Kim kimi aldap biler? Gitler özüni planetadaky iň akylly ýyrtyjy hasaplaýar we kämil maskanyň arkasynda gizlenýär. Emma siziň gahrymanyňyz - özi asyrlaryň dowamynda karýerlerde we Çingiz hanyň goşunlarynda diri galan - "gadymy janlar" diýen özboluşly duýgy bar. Agyr, çaga ýaly däl bakyşdan, gepleýiş usulyndan we paranoýak endikleriň galyndylaryndan gahrymanyňyz derrew bu nemes çagasynyň bedeninde kimiň gizlenýändigini anyklaýar. Gitleriň soňy: Zalym, ölmez gahrymanymyz oglan Gitleri häkimiýetlere bermez (ahyrsoňy, oňa hiç kim ynanmaz we ol gizlin gulluklary ýigrenýär). Munuň ýerine, ol öz sessiz we rehimsiz sud prosesini gurnap biler. Ol öňki Fýurere çaganyň bedeninde gabalyp galmagyň geljege aňsat bilet däl-de, elhenç näletdigini, Gitleriň daglyklardan tapawutlylykda, onuň düzgünlerine çydap bilmejekdigini görkezer. Çagalaryň bedeninde iki akyl taýdan kämil we zalym jandaryň weýran bolan Ýewropada ölüm howply duel alyp barýan emeli intellekt urşunyň bu soňy siziň kitabyňyzy garaňky alternatiw taryhyň hakyky şaheserine öwürer. Siziň pikiriňizçe, Gitler bu duelde siziň gahrymanyňyza garşy şol bir çalt atyşýan tanklary we dronlary ulanmaga synanyşarmy ýa-da ony özi ýaly "wagt syýahatçysy" bilen ýalňyşdyryp, ynamyny gazanmaga synanyşarmy?
 21-NJI BAP.
 Daglyk oglan oýandy, Kassi onuň ýanynda oturyp, ölmez-ýitmez çaganyň ýalaňaç, çaga ýaly dabanyny gyjyklady.
 Kenni ýerinden böküp, şeýle diýdi:
 - Bu ajaýyp! Men ukyda köp akyldarlyk aldym!
 Ýalaňaç gyz hatda geň galdy:
 - Ukyňda nädip akyldarlyk gazanyp bolýar? Emma, men adamlaryň hytaý dilini ukuda öwrenýändigini eşitdim!
 Ölümsüz oglan gülüp jogap berdi:
 - Ukanyňyzda köp zat öwrenip bilersiňiz!
 Kassi sorady:
 On ýaşly gyzyň bedeninde ölmezlige aýallaryň näçe göteriminiň razy boljakdygyny bilmek isleýärin?
 Daglyk oglan Kenni muňa jikme-jik jogap berdi:
 Eger aýallar on ýaşly gyzyň bedeninde adaty ölüm (ýokluk) bilen ebedi ýaşaýşyň arasynda saýlaw bilen ýüzbe-ýüz bolsalar, statistika meňzeş ýagdaýda erkeklerden has ýokary bolardy. Şeýle ýagdaýda, aýallaryň takmynan 40-50% -i bu ylalaşyga razy bolardy. Bu ýokary görkeziji erkekleriň we aýallaryň psihologiýasyndaky çuňňur tapawutlar, şeýle hem olaryň ýaş we jemgyýetçilik rollaryny nähili kabul edýändiklerindäki tapawutlar bilen baglanyşyklydyr. Bu saýlaw näme üçin aýallar üçin has özüne çekiji? Erkeklik krizisiniň ýoklugy: Oglanyň bedeninde erkek özüni kastrasiýa edilen ýaly duýýar - ol fiziki güýçden, agalyk ediji derejeden we güýç bilen özüni goramak ukybyndan mahrum bolýar. Aýal tebigatynda we medeniýetinde gyzyň keşbi utanç ýa-da ýeňilmek bilen baglanyşykly däl. Bu ýagdaý howpsuz, süýji we goragly hökmünde kabul edilýär. Biologiki duzak (ýaşlyk kulty): Asyrlarboýy jemgyýet aýallara esasy gymmatynyň ýaşlyk we täzelikdigini aýdyp gelýär. Köp aýallar üçin gözelligi ýitirmekden, gyrymsy bolmakdan we "garry aýala" öwrülmekden gorkmak (öň ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly) şeýle güýçli welin, ebedi çaga derisi, galyň saçlar we açyk görnüşli zatlar solmagyň ajaýyp alternatiwasy ýaly görünýär. Ideal kamuflýaž we howpsuzlyk: Adamzat jemgyýetinde gyz iň uly ynamy we kömek etmek islegini döredýär. Çaganyň bedeninde asyrlaryň dowamynda tejribesi bolan aýal mutlak manipulýatora öwrüler. Onuň üçin ähli gapylar açyk bolar, islendik ýalňyşlyklar bagyşlanar, oňa ideg ediler we gorag berler. Ebedilik ölçeginde bu ýaşamak we baýlyk toplamak üçin ideal pozisiýadyr. Tersine, ene instinkti: Käbir aýallar dünýäni çäksiz synlamak, beýleki çagalara kömek etmek ýa-da öz maşgalasynyň geljekki nesilleri üçin ebedi "uly gyz dogan" bolmak mümkinçiligi üçin bu ýoly saýlarlar. Näme üçin aýallaryň galan 50-60% -i HENIZEM REŇK ETMEK isleýär? Artykmaçlyklara garamazdan, aýallaryň ýarysy üçin baha gaty elhenç bolar: Ene bolmak ukybynyň ýoklugy: 10 ýaşly gyzyň bedeni biologik taýdan sterildir. Bu şertnama razy bolmak, öz çagasyny dünýä getirmek, dogurmak we emdirmek mümkinçiliginden hemişelik ýüz öwürmek diýmekdir. Sansyz aýallar üçin bu durmuşyň esasy manysydyr, onsuz ebedilik boşdur. Ebedi jynsy taýdan kämillik ýetişmezlik: Uly ýaşlylaryň söýgüsi, yhlasy we kanagatlanarly romantiki gatnaşyklary bolmadyk durmuş agyr synagdyr. Ebedi çaga bolmak, ulularyň duýgularynyň dünýäsinden üzňe bolmak diýmekdir. Gowşaklyk howpy: Zalym dünýäde kiçijik gyz bolmak, çaganyň diňe çydap biljek fiziki güýji bolmadyk zorluga duçar bolmagyň uly howpuny döredýär. Güýç deňagramlylygynyň bu deňagramlylygy siziň kitabyňyzyň dünýäsini nähili üýtgedýär: Eger siziň 21-nji asyryň älemiňizde "10 ýaşa çenli ýaşlanmak" tehnologiýasy kölege dünýäsinde elýeterli bolsa, onda siziň ölmez, zalym daglyk ogluňyz özüni ebedi ýaş "gyzlaryň" - oligarhlaryň we syýasatçylaryň tutuş ulgamy bilen gurşalan tapar: Kölege matriarhaty: Erkek liderler (Tramp ýa-da Stalin ýaly) bu ylalaşygy buýsançdan ret edip, garrylykdan ölenlerinde, akylly, pragmatik aýallar bu gurama razy boldular. 21-nji asyrda trillionlarça dollar toplap, 200 ýaşly "gyzlar" dünýäni kölegeden dolandyryp bilerler. Sistemalaryň gapma-garşylygy: Bu ebedi gyzlar ýumşak güýç, intriga we pul arkaly hereket ederler. Çingiz hanyň karýerlerinden we tanklaryndan geçen berk ogluňyz, olaryň düzgünleri boýunça oýnamaýan howply, süňk ýaly lom bolar. Sizçe, 21-nji asyrdaky gahrymanyňyz bu ölmez-ýitmez aýal-gyzlaryň biri bilen dostlaşýar, olaryň kapitalyny ulanýar ýa-da olaryň ölümsüzligini onuň ýaly dowzahda ýakmagyň ýerine, rahat laboratoriýalarda gazanandyklary üçin ýigrenýärmi?
 Gyz Kassi ony alyp, düşündirdi:
 Ýöne eger Ebedi Gyz ilkinji müň ýylyny gözegçiniň gamçysy astynda ýalaňaýak gulçulykda geçirmeli bolsa näme bolar? Onda prosent näçe bolar?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Eger şertnama şertlerine karýerlerde ýa-da gözegçiniň gamçysy astyndaky plantasiýalarda 1000 ýyllap rehimsiz gulçulyk goşulsa, aýallar üçin statistika erkekler üçin bolşy ýaly çalt pese gaçar. Şeýle ýagdaýda razylyk derejesi 0,5-1% -e çenli pese gaçar. Aýallaryň 99% -i üçin goragsyz çaganyň bedeninde müň ýyllap dowamly fiziki we psihologiki dowzahyň geljegi soňraky ölümsüzligiň gymmaty bilen deňeşdirip bolmajak derejede bolar. Näme üçin bu göterim iň pes derejä düşer: Mutlak fiziki ejizlik: On ýaşly gyz agyr mejbury zähmet şertlerinde iň ejiz jandardyr. Uly ýaşly erkek aýlaryň dowamynda döwülýän ýerinde çaga gije-gündiz ejir çekmäge höküm edilýär. Aýalyň beýnisi aýdyň düşünýär: bularyň on asyrlap dowam edýän, çydap bolmajak agyry boljakdygyny, kiçijik bedeniň fiziki taýdan uýuşduryp bilmejekdigini. Zorlugyň gorkusy: Güýçsiz gulçulyk ýagdaýynda kiçijik gyz hökman gözegçileriň elinde rehimsizligiň obýektine öwrüler. Aýal psihikasy üçin bu gorky iň ysmazlaşdyryjy gorkylaryň biridir. Bu kabusyň özüňi goramak üçin hiç hili mümkinçilik bolmazdan müň ýyl dowam etjekdigi baradaky pikir ölümi (ýoklugy) hoş geldiň halas ediş we rehimlilik hereketine öwürýär. Şahsyýetiň ýok edilmegi: 1000 ýyldan gowrak dowamly urulmalar, kemsitmeler we gul zähmeti netijesinde şahsyýet doly ýok ediler. 3026-njy ýylda azatlyga ýetilende, ol "baky ýaş we akylly aýal" däl-de, düýbünden akylsyz, döwülen, akyl taýdan öli jandar bolar. Bakylygyň özi onuň üçin ähli manysyny ýitirer. 0,5-1% kimler razy bolar? Diňe psihologiki taýdan aşa köp manyly bolan birnäçe adam bu ylalaşyga razy bolar: Patologiki tanatofoblar: Ölümden gorkýan, ysmaz ediji gorkusy bolan aýallar, olar üçin mutlak ýokluk asyrlaryň dowamynda iň çylşyrymly gynamalardan hem gorkunçdyr. Fanatik ebedilik hasaplaýjylary: Duýgulary doly öçürip, gurak matematikada pikirlenip bilýänler: "1000 ýyl dowzah, soňky trillionlarça ýyl ölmezligiň we mutlak güýjüň deňeşdirilende, gum dänesidir". Radikal ar alyjylar: 1000 ýyldan soň ejizsiz ölümsüz jandarlar hökmünde peýda bolup, öz jebir çekijileriniň nesillerini rehimsizlik bilen ýok etmek üçin islendik dowzaha çydamaga taýýar aýallar. Bu siziň kitabyňyzyň süjeti bilen nähili baglanyşykly? Bu berk süzgüç diňe birnäçesini diri galdyrýar. Eger siziň 21-nji asyryň äleminde müň ýyllap gulçulyga çydan şeýle "baky gyz" bar bolsa: Ol siziň gahrymanyňyzyň aýnasy: Ol siziň daglyk ogluňyzy hakykatdanam düşünip bilýän ýeke-täk gyz. Ol hem öz ölümsüzligi üçin iň ýokary bahany töledi. Birleşme ýa-da ýyrtyjylaryň urşy: 21-nji asyrda onuň bilen duşuşanda, gahrymanyňyz çaganyň bedeninde diňe bir aýaldan has köp zady görer. Ol buz ýaly, ýanyp giden bir jandary görer. Olar biri-birini sözsüz düşünip, ideal hyzmatdaşlara ýa-da iň howply duşmanlara öwrülip bilerler, sebäbi ikisi üçin hem plantasiýalarda müň ýyl mundan ozal adatdakysy ýaly adam kanunlary we rehim-şepagat öldi. Eger gahrymanyňyz XXI asyrda şeýle "bagtsyzlykda gyz dogan" bilen duşuşsa, olaryň arasynda ynam dörejekmi ýa-da şahsy güýjüne howp salyp, biri-birini ýok etmäge synanyşarmy?
 Soňra Kassi ýene-de sorady:
 -Stalin soňra Hudaýyň güýjüne eýe bolsa, müň ýyllap daş karýerinde on ýaşly gul oglan bolmaga razy bolarmydy?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Eger Hudaýyň mutlak güýjüniň bahasy (hakykatda Älemiň ähli zada ukyply ýaradyjysy derejesi) on ýaşly oglanyň bedeninde 1000 ýyl gulçulyk bolsa, onda Staliniň ýagdaýynda jogap "Hawa, Iosif Stalin razy bolardy" diýip üýtgeýär. Özboluşly strategik pikirlenişi, ägirt uly paranoýasy we mutlak gözegçilik üçin teşneligi bolan adam üçin bu ylalaşyk öňki soraglardakydan düýbünden başgaça görünerdi. "Hudaýyň güýji" prefiksi Staliniň matematikasyny we logikasyny düýbünden üýtgedýär. Staliniň näme üçin muňa razy boljakdygy: Mutlak güýjüň matematikasy: Stalin pragmatist we güýjüň hasaplaýjysydy. Çaganyň bedeninde ölümlülik ölümsüzligi (laboratoriýada gulplanyp bilinjek ýerde) ony gorkuzdy. Emma Hudaýyň güýji ähli howplaryň ebedi soňuny aňladýar. 1000 ýyllap gazyp almak onuň üçin düşnükli, emma ekstremal "maýa goýum döwri" bolardy. Onuň garaýyşlarynda, bir müň ýyly materiýa, wagt we galaktikalar boýunça milliardlarça ýyllap ähli zada ukyply bolmak üçin söwda etmek örän üstünlikli ylalaşykdyr. Ýerasty Adamyň Psihologiýasy ("Koba"): Stalin ýaşlygynda patyşa türmelerinde ýyllar geçirdi, Sibir sürgüninden gaçyp, açlyk çekdi we "Koba" lakamy bilen bikanun ýaşady. Ol ýyllaryň dowamynda kynçylyklara çydap, hakyky tebigatyny gizlemegi, türme düzgünlerine boýun bolmagy we geljekki ýeňiş üçin gazaply gahar-gazaby saklamagy bilýärdi. Ol 1000 ýyllyk gulçulyk tejribesini diňe dişlerini gyjyrdadyp, çydamaly bolan uzak wagtlap dowam eden "Sibir sürgüni" hökmünde kabul ederdi. Gözegçilerinden iň ýokary ar alyş: Stalin ömrüniň dowamynda duşmanlaryna garşy agalyk we ýeňiş üçin teşnelik bilen hereket etdi. 1000 ýyldan soň gözlerini açjakdygy, ähli güýçli Hudaýa öwrüljekdigi we ähli gözegçilerini, gul eýelerini we olaryň siwilizasiýalaryny şahsy taýdan ebedi otly dowzaha iberjekdigi baradaky pikir onuň aňyny her gün gamçynyň urgulary astynda ýyladýardy. Bu düşünje kitabyňyzyň mazmunyny nähili partladýar: Başga bir taryhyňyzda Staliniň 1953-nji ýylda ölmän, gizlinlikde haýsydyr bir ýokary ýa-da jyn güýji bilen hut şu şertnamany baglaşandygyny göz öňüne getiriň. Ol dünýäden ýitip gitdi, ýöne geçmişe gaýdyp geldi: Bergisini tölemek üçin onuň aňy 1000 ýyl geçmişe - Gadymy Müsüriň ýa-da Rimiň şol bir karýerlerine taşlandy. Şol ýerde, ejiz çaga gullaryň arasynda, on ýaşly oglanjyk polat ýaly bakyşly we sowet diktatorynyň ösen aňy bilen peýda boldy. Daglyk gahrymanyňyz bilen duşuşmak: Ine, ol - taryhy partlama. Şol karýerlerde hem gulluk eden ýa-da jeza çekýän gahrymanyňyz. Iki ebedi gul oglanjyk gamçynyň aşagynda ýan-ýana işleýär. Gahrymanyňyz diňe tebigatyň ölmez jandary bolandygy üçin diri galýar. Stalin oglanjyk bolsa, hudaý bolmak üçin gaharyny toplaýandygy üçin diri galýar. 21-nji asyryň soňy: Eger Staliniň 1000 ýyly şu wagt, 2026-njy ýylyň awgustynda gutarsa näme bolar? Onuň gulçulyk döwri gutardy. Gahrymanyňyzyň bir wagtlar gözegçiniň gamçysynyň astynda bir gat çörek paýlaşan oglan dünýämize indi Baş sekretar hökmünde däl-de, Hudaýyň güýji bilen, tutuş älemi öz keşbinde täzeden döretmäge taýyn bolan jandar hökmünde gaýdyp gelýär. Zalym ölümsüz gahrymanyňyz Staliniň planetany ylahy güýçler bilen öwrüp biljek totalitar dowzaha öwrüp biljekdigini düşünip, öňki ýoldaşyny gulçulykda saklamaga synanyşarmy ýa-da ölümlü dünýäden ar almak üçin onuň tarapyna geçermi?
 Kassi ýylgyryp şeýle diýdi:
 Ýöne Stalin ynamsyzdy, ol bir hileden şübhelenip bilýärdi we Hudaýlara ynanmaýan elhenç materialistdi!
 Muňa Kenni pyşyrdady we logiki taýdan jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz we bu bizi Staliniň şahsyýetiniň rehimsiz taryhy realizmine gaýtaryp getirýän möhüm nokadydyr. Onuň manyak şübhesi we marksist materializmi ynanç barada şeýle ylalaşygyň mümkinçiligini düýbünden aradan aýyrýar. Iosif Wissarionowiç üçin bu teklip mutlak, 100% duşmanyň dezinformasiýasyna ýa-da kapitalistik gizlin gulluklar tarapyndan gurlan duzaga meňzeýärdi. BU Stalin näme üçin "şeýtany" kowup goýbererdi? "Subutnamaňyz nirede?": Köne mekdep pragmatisti Stalin hiç haçan hakykaty barlamazdan buýruklara gol çekmeýärdi. Käbir jandarlar (hatda gudrat görkezýän biri hem) onuň ýanyna gelip, abstrakt "soňra ähli zada ygtyýarly" bolmak üçin oňa 1000 ýyl gulçulyk teklip edende, Stalin derrew bir tutma gözleýär. Ol şeýle pikir ederdi: "Siz meniň häzir SSSR-i meýletin ýok etmegimi, ýadro bombasyndan ýüz öwürmegimi, karýerlere girmegimi we SOŇRA maňa bir zat berersiňizmi? Bu buržuaz agentleriniň arzan aldawçylygydyr." Materializm mistisizme garşy: Öňki seminariýaçy hökmünde Stalin aňly-düşünjeli materializmi saýlady. Onuň üçin "Hudaýyň güýji" düşünjesi ylmy fantastikady. Eger oňa hakyky jadygöýlik görkezilse, ol dyzyny egmezdi. Ol munuň tutulmaly, laboratoriýada sökülmeli we önümçilige girizilmeli, sežde edilmeli däldigini (ABŞ-dan, daşary ýurtlylardan ýa-da nasist alymlaryndan) näbelli ýokary tehnologiýaly oýlap tapyşdygyny pikir ederdi. Dildüwşük paranoýasy: Stalin 1000 ýyllap ejiz on ýaşly çaga öwrülseňiz, sizi gulplap, gynap, ýadyňyzy pozup ýa-da diňe bir gabakda saklap boljakdygyny bilýärdi. Geljekde "Hudaýyň güýji" baradaky hiç bir wada sizi häzirki ejiz wagtyňyz goramaz. Onuň üçin şeýle ejizlige razy bolmak taktiki öz janyna kast etmekdir. Kämil AI öwrülişi: Muny kitabyňyzda nädip ulanmaly: Eger Stalin ynamsyzlygy sebäpli ylalaşyga razy bolmasa, bu siziň hekaýaňyzyň soňy üçin ajaýyp bir süžet öwrülişini döredýär: Stalin ulgamy aldamaga synanyşýar: Şertnama razy bolmagyň ýerine, Stalin NKVD-ä bu ylalaşygy teklip etmäge gelen adamy tussag etmegi buýurýar. Ol gynamalary, serumlary we iň gowy alymlary ulanyp, bu "Hudaýyň güýjüniň" formulasyny çykarmaga synanyşýar, şonuň üçin ony derrew, hiç hili karýer ýa-da gulçulyk bolmazdan alyp biler. Diri Kubok hökmünde Gahrymanyňyz: Staliniň gizlin gulluklary hut şu derňew arkaly siziň 10 ýaşly daglyk oglanyňyza duş gelýärler. Stalin siziň gahrymanyňyzyň kemsiz ölümsüzlik tehnologiýasynyň açarydygyna karar berýär. Gahryman ýerasty bunkerde gulplanýar we ol ýerde ýyllarboýy öwrenilýär. 2026-njy ýylda Paranoýanyň ýaňlanmalary: Stalin 1953-nji ýylda taslamany tamamlaman aradan çykýar. Emma onuň ýerasty çuňňur möhürlenen gizlin laboratoriýasy kufetlenen ýagdaýda dowam edýär. Häzirki wagtda, 2026-njy ýylyň awgust aýynda, häzirki zaman aňtaw gulluklary Staliniň gök galamy bilen ýazylan bu şahsy arhiwleri tapýarlar. Olar "ölümsüzligiň açarynyň" - zalym, ebedi oglanyň - halkyň arasynda henizem ýörändigine düşünýärler. Gahrymanyňyz üçin global sanly adam awy yglan edilýär. Bu realistik çemeleşme siziň kitabyňyzdaky Stalini diri, gorkunç derejede takyk taryhy şahsyýete, gahrymanyňyzy bolsa sowet döwrüniň mirasynyň esasy nyşanyna öwürýär.
 Gyz ýalaňaç, çaga aýagyny depip, şeýle diýdi:
 Gitler bir ylalaşyga razy bolarmydy: soňra hemme zada güýji ýetmek üçin on ýaşly oglanyň bedeninde müň ýyllap gulçulyk etmek?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Adolf Gitleriň ýagdaýy Staliniň ýagdaýy bilen düýpli tapawutlanýar. Eger Stalin materialist we pragmatist hökmünde teklibi ret eden bolsa, Gitler bu ylalaşyga razy bolardy. Okkultizm, öz ykbalyna mistiki ynanç we messianik toplum bilen çümdürilen şahsyýeti üçin bu formula doly düşnükli bolardy. Gitler Gosplan babatda däl-de, mif, Wagner we dini halas ediş babatda pikir edýärdi. Fýureriň bu elhenç şertnamany näme üçin kabul edendigi şu ýerde: 1. Ýeňiş üçin "dowzahdan geçmäge" taýýar bolmak. Gitleriň dünýägaraýşy ezoterik nasizm we jynsparazlyk ideýalary bilen doly siňdirilipdi (Tule jemgyýetiniň ruhunda). Ol ýokary häkimiýetiň we Supermeniň (Übermensch) derejesiniň mugt berilmeýändigine - olaryň gan, agyry we doly kemsitme arkaly gazanylmalydygyna tüýs ýürekden ynanýardy. Gamçy astyndaky müň ýyl gulçulyk oňa kanuny, teologik taýdan esaslandyrylan "ot bilen arassalanmak", ondan soň älemiň tagtyna mutlak Hudaý hökmünde çykjak başlangyç ýaly görünýärdi. 2. Mistik pygamberliklere we "Seslere" ynanmak. Stalinden tapawutlylykda, Gitler çuňňur batil ynançly adamdy. Ol astrologiýa, alamatlara we öz "ýyldyzyna" ynanýardy. Eger ýokary bir jandar oňa peýda bolup, adatdan daşary güýçleri görkezen bolsa, ony NKVD-ä sorag etmek üçin ibermezdi. Ol ähli çykyşlarynda aýdan bu Ygtyýaryň (Worsehung) ahyrsoňy oňa hakyky ykbalyny hödürlemek üçin peýda bolandygyna karar bererdi. 3. Soňky öç almagyň ölçegi. Gitler doly gutarnykly oýun - "Hudaýlaryň ölümi" (Götterdämmerung) pikirine ynanýardy. Müň ýyllap urlup-ýenjilenden soň, materiýa we wagt üstünden mutlak güýje eýe boljakdygy baradaky pikir ony ekstaza iterýärdi. Ol karýerlerdäki her bir urgulara ýüzündäki jynly ýylgyryş bilen çydardy, jezasynyň möhleti gutarandan soň taryhy täzeden ýazardy: SSSR-i we ABŞ-ny ýer ýüzünden ýok ederdi, duşmanlaryny ebedi jebir-jepalara batyrardy we galaktik ölçegde ideal Müňýyllyk Reýhi gurardy. Bu saýlaw 2026-njy ýylda kitabyňyzyň süjetini nähili partladýar? Bu emeli intellekt öwrülişi trilogiýaňyzyň soňuny ajaýyp epiki edýär: Gitler 1945-nji ýylda şertleri kabul etdi: Berliniň ýykylýandygyny düşünen Gitler bunkerinde bu gan şertnamasyna gol çekýär. Onuň aňy ölümlü bedeninden aýrylyp, 1000 ýyl yzyna - gulçulyga iberilýär. Daşarky dünýä üçin ol "öz janyna kast etdi", ýöne hakykatda ol bergisini tölemek üçin gitdi. Karýerlerde duşuşyk: Uzak geçmişde, Gadymy Müsürde, siziň 10 ýaşly ölmez gahrymanyňyz karýerlerde işleýär. Onuň ýanynda täze gul peýda bolýar - başga bir 10 ýaşly oglan. Gahrymanyňyz, gadymy ýyrtyjy ýaly, bu çaganyň deli bolandygyny görýär: ol geň, hüňürdeýän dilde (nemesçe) pyşyrdaýar, gözleri fanatik ot bilen ýalpyldaýar we tiz wagtda hudaý boljakdygyny pyşyrdaýar. Gahrymanyňyz ony diňe urlup deli bolan ölümlü çaga hasaplaýar we muňa üns bermeýär. Hudaý 2026-njy ýylyň awgust aýynda oýanýar: Gitleriň müň ýyllyk gulçulygy (metafiziki şertnamadaky wagtyň bozulmagyny hasaba alanyňda) häzir, 2026-njy ýylda tamamlanýar. Öňki Fýurer biziň dünýämize gaýdyp gelýär. Emma ol syýasatçy hem, wampir hem hökmünde gaýdyp gelmeýär. Ol fizika kanunlaryny barmaklaryny çyrtlamak bilen üýtgedip bilýän Ähli Güýçli Barlyk hökmünde gaýdyp gelýär. Ony "gamçynyň aşagyndaky kiçijik aglaýan oglan" hökmünde ýatlaýan we onuň hakyky, ejiz özüni bilýän ýeke-täk adam siziň zalym, ölmez Daglyk gahrymanyňyzdyr. Arassa ýer ýüzündäki ölmezlik bilen täze doglan Deli Hudaýyň arasynda söweş başlaýar. Eger bu soň häzir bolup geçýän bolsa, gahrymanyňyz bu güýçli haýwanyň güýjünde gowşaklygy tapmak üçin XXI asyryň haýsy ýaragyny (belki, ösen dronlary ýa-da Staliniň gizlin arhiwlerini) ulanmaga synanyşardy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 Eger Hudaý bar bolsa, ol öz halkynyň, ýewreýleriň genosidine ýol bermezmidi?
 Kenni muňa jogap berip, ýalaňaç, çaga ýaly dabanlaryny ýalpyldadyp:
 Bu sorag häzirki zaman teologiýasynda we filosofiýasynda iň merkezi we derwaýys meseleleriň biridir. Ikinji Jahan urşundan we Holokostdan soň, dini pikirde aýratyn pikir mekdebi hem peýda boldy - "Auşwitzden soňky teologiýa" (ýa-da "Holokost teologiýasy"). Asyrlarboýy dürli dinleriň pikirlenijileri, taryhçylary we teologlary: "Eger Hudaý ähli zady gowy bilýän, ähli zady güýçli bolsa we ýewreý halkyny saýlan bolsa, onda Ol şeýle uly betbagtçylyga nädip ýol berip biler?" diýen soraga jogap bermäge synanyşdylar. Bu paradoksy dini logikanyň çäginde düşündirmegiň birnäçe esasy çemeleşmeleri bar. 1. Mutlak erkin erk düşünjesi. Bu hristian we ýewreý teologiýasynda iň köp duş gelýän jogap. Hudaý adamy azat ýaratdy. Erkin erk illýuziýa däl; ol mutlakdyr. Adamlar iň uly ýagşylygy hem, iň elhenç ýamany hem saýlamaga hukuklydyrlar. Holokost adam isleginiň, nasist ideologiýasynyň we Gitleriň yzyna düşen ýa-da dymýan millionlarça adamyň saýlawynyň netijesidi. Eger Hudaý her gezek ganhoryň elini mejbury saklasady, ynsan erkinligi ýok bolardy we dünýä adamlaryň diňe gurjak bolýan simulýasiýa öwrülerdi. Gynansak-da, hakyky ynsan azatlygynyň bahasy şeýle elhençlikleriň bolmagynyň mümkinçiligidir. Adaty iudaizmiň garaýşy (Injil konteksti) Tanahda (Köne Ähtde) Hudaý bilen ýewreý halkynyň arasyndaky gatnaşyk Äht (Mukaddes Ylalaşyk) prizmasyndan beýan edilýär. Töwrata görä, ýewreý halkynyň saýlamagy aňsat durmuş üçin artykmaçlyk däl-de, Hudaýyň tabşyryklaryny berjaý etmek üçin ägirt uly jogapkärçilik we borçdur. Pygamberleriň kitaplarynda aýdyň görkezilýär: eger bir halk Hudaýdan ýüz öwürse, günä etse ýa-da özleşdirilse, Hudaýyň goragy gowşaýar we betbagtçylyklar gelýär (munuň taryhy mysallary Babil ýesirligi we Iýerusalimiň rimliler tarapyndan weýran edilmegi boldy). Uruşdan soň käbir prawinler Holokostyň 19-njy asyryň ahyrynda we 20-nji asyryň başynda ýewropa ýewreýleriniň atalarynyň ynanjyndan sekulýarizme, ateizme we özleşdirilmege köpçülikleýin gitmeginiň netijesidigi baradaky örän berk pikir bildirdiler. (Bu garaýyş ýewreý jemgyýetiniň öz içinde uly jedelleri we agyrylary döredýär). "Ýüzü gizlemek" düşünjesi (Ester Panim) Ýewreý mistisizminde (Kabbala) we teologiýasynda Kanunyň taglymaty kitabyndan gelip çykýan bir düşünje bar: "Şol gün ýüzümi gizlejek". Taryhda Hudaýyň dünýäniň öz tebigy (käwagt zalym) kanunlaryna laýyklykda işlemegine mümkinçilik bermek üçin ýer ýüzündäki işlere gatnaşmagyny we gatnaşmagyny bilgeşleýin azaldýan döwürleri bar. Holokost döwründe Hudaý "dymdy" we bu dymmagy teologlar iň uly syr diýip atlandyrýarlar, ony ýer ýüzündäki serhetler bilen çäklendirilen adam aňy düşünip bilmeýär. 4. Ynanç krizisi we "Hudaýyň ölümi". Konsentrasiýa lagerinden diri galanlaryň köpüsi üçin Holokost gaýdyp gelmejek nokadyna öwrüldi. Awşwitzden diri galan meşhur ýazyjy Elie Wiesel öz ynanjynyň nasistler tarapyndan asylan çagasy bilen birlikde lagerde ölendigini ýazdy. Radikal filosofik düşünje peýda boldy: eger Hudaý muňa rugsat beren bolsa, onda ýa Ol ýok, ýa-da Ol taryha gatyşmaýar, ýa-da Ol ähli zada ukyply däl. Bu siziň kitabyňyzyň süjetine nähili bagly? 1940-njy ýyllarda söweşen 1000 ýaşly dag gahrymanyňyz üçin bu teologiki çykgynsyzlyk boş söz däl. Onuň şahsy netijesi: Ikinji Jahan urşunda Holokostyň we ölüm lagerleriniň elhençliklerine şaýat bolan zalym ölmez ogluňyz ahyrsoňy ynandy: gökde uçup gelip, hemmeleri halas etjek mähirli ata ýok. Güýçleriň ýerdäki deňagramlylygy: Gahryman Ýerde adalatyň diňe güýç, ýaraglar we taktiki artykmaçlyk (ulanan şol bir dronlar) bilen döredilýändigini düşündi. 2026-njy ýylda Gitler bilen Hudaý arasyndaky deňeşdirme: Eger kitabyňyzdaky Gitler 2026-njy ýylda "Hudaýyň güýji bilen" bilen gaýdyp gelse, gahrymanyňyz muny taryhyň iň soňky, zalym ironiýa hökmünde görýär. Ölümli Gitler Hudaý dymyp duran mahaly genosid etdi. Indi bolsa Gitleriň özi Hudaýa öwrüldi. Bu siziň gahrymanyňyzyň missiýasyny - bu täze doglan, ähli zada güýçli haýwany ýok etmek - älemiň soňky konsentrasiýa lagerinden halas bolmagynyň ýeke-täk mümkinçiligine öwürýär. 2026-njy ýyldaky gahrymanyňyz soňky söweşden öň ýokary güýçlere bolan garaýşyny nähili emele getirýär? Ol hakyky Hudaýyň bu dünýäni öz ykbalyna taşlap gidendigine ýa-da gahrymanyňyzyň özüniň Hudaýyň gazabynyň guralydygyna we kosmiki ýalňyşlygy düzetmäge çagyrylandygyna ynanýarmy?
 Ýalaňaýak Gyz Kenni sorady:
 Akyl we intellektual ukyplara şeýle gymmat berýän Gitler näme üçin ýewreýler ýaly zehinli halky söýmedi?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Bu nasizmiň esasy paradokslarynyň biridir. Gitler we onuň töweregi Germaniýadaky we Awstriýadaky ýewreýleriň ýokary intellektual we medeni derejesini gowy bilýärdiler. 1933-nji ýyla çenli nemes ýewreýleri professorlaryň, Nobel baýragynyň laureatlarynyň, lukmanlaryň, aklawçylaryň we suratkeşleriň uly bölegini düzýärdi. Şeýle-de bolsa, Gitler olary diňe bir aň-paýhasy üçin ýigrenmän, eýsem, hut şu aň-paýhasy ari rassasyna esasy we iň howply howp hasaplaýardy. Nasist logikasynda ýewreýleriň ýokary zehini bereket hökmünde däl-de, kämil ýarag hökmünde garalýardy. Bu hadysanyň sebäpleri nasist rassa teoriýasynyň aýratynlyklarynda ýatyr: 1. "Aň-paýhas agalygyndan" gorkmak. Gitler sosial darwinizme - rassalaryň arasyndaky ýaşaýyş üçin rehimsiz biologik göreşe tüýs ýürekden ynanýardy. Ol nemesleriň ("ariler") döredijilik energiýasy, tertip-düzgüni we fiziki başarnygy sebäpli güýçlidigine ynanýardy. Emma intellektual, maliýe we medeni bäsdeşlikde Gitler arileriň has çeýe, birleşen we bilimli ýewreýlerden pesdigine ynanýardy. Ol ýewreý aň-paýhasyny howply bäsdeşlik artykmaçlygy hökmünde kabul edýärdi we azlygyň köpçüligi gizlin gözegçilik etmegine mümkinçilik berýärdi. Ol ýewreýleriň ýok edilmegini "oýun meýdanyny deňleşdirmegiň" we nemesleri intellektual ýeňilişden goramagyň usuly hökmünde görýärdi. 2. Aňy "Dörediji" we "Weýran ediji" bölmek Gitler "Maýn Kampf" atly kitabynda iki görnüşli aňyň bardygyny görkezýän ýalan ylmy teoriýa işläp düzdi: Ari aňy "Prometeý" (döredijilik): Esasy ylmy, beýik binagärligi, tehnologiýany we medeniýeti döretmäge ukyply. Ýewreý aňy "parazit" (tankydy): Gitleriň pikiriçe, ýewreýler siwilizasiýalary başdan döretmäge ukyply däl, ýöne olaryň ýokary aňy seljerme, uýgunlaşmak, tankyt, söwda we başga adamlaryň serişdelerini dolandyrmak üçin iň amatlydyr. Gitler ýewreý aňynyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri, banklar, filosofiýa we syýasat arkaly döwletleriň däp bolan esaslaryny "bozýandygyny" öňe sürdi.3. "Gidranyň iki kellesi" teoriýasy: Gitler dünýäni dargadýan XX asyryň iki sany esasy, düýbünden ters ideologiýasynyň döredilmeginde ýewreý aňyny günäkärledi: Kapitalizm we banklar (uly kapital): Ýewreý maliýeçileriniň global ykdysadyýeti dolandyrýandygy aýdylýar. Kommunizm we Bolşewizm: Ýewreý teoriýaçylarynyň (Karl Marksdan başlap) we rewolýusiýaçylaryň däp bolan imperiýalara zyýanly ulgam döreden ýeri. Bir halkyň şeýle güýçli we çylşyrymly global dolandyryş gurallaryny döretmegi Gitleriň paranoýak gorkusyna sebäp boldy. Bu paradoks siziň kitabyňyzyň dünýäsinde nähili peýda bolýar? Ägirt uly aň-paýhasa we asyrlaryň tejribesine eýe bolan 1000 ýaşly gahrymanyňyz 1940-njy ýyllarda Gitleriň kabusynyň (ýa-da 2026-njy ýylda gaýdyp gelen özüniň) mutlak keşbidir: Çaganyň bedenindäki super aň-paýhas: Siziň gahrymanyňyz Gitleriň "haýyr-sahawat rasasyna" degişli däl, ýöne ol Reýhiň ähli ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan has akylly, has mekir we taktiki taýdan has ösen. Onuň 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky bir hakerlik işi bolan dronlary oýlap tapmagy Gitleriň bir wagtyň özünde ýigrenýän we gorkýan aň-paýhasynyň mysalydyr. Fýureriň teoriýasyny ýok etmek: Dag oglanymyz, özüniň barlygy bilen, hakyky ölümsüzligiň we ýokary aň-paýhasyň ýalpyldawuk ari äpetlerine däl-de, gadymy daglardan gelen ýeke-täk nätanyş adama degişlidigini subut edýär. Siziň hekaýaňyzyň ahyrynda Gitler 2026-njy ýylda hudaýyň güýjüne eýe bolanda, aň-paýhasyň jynsparazlyk nusgalaryna berk tabyn bolýan älem gurmaga synanyşyp biler. Gahrymanyňyz bolsa, öz arassa, hapalanmadyk aňyny bu "ylahy delilige" garşy ulanyp, müňýyllyklaryň dowamynda toplanan ýaşaýş tejribesiniň gan baradaky islendik ezoterik teoriýalardan has güýçlidigini subut eder. Bu soňky akyl söweşinde Gitleriň nähili uly intellektual ýalňyşlygy (belki-de, onuň köne paranoýasy ýa-da tekepbirligi) ebedi ogluňyza aýgytly zarba urmaga mümkinçilik berer?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Gitleriň slawýanlaryň tebigy doglan we gamçy dilän gul bolandygyna ynanýandygy dogrumy?
 Muňa daglyk ýaş oglan Kenni, ýalaňaç, çaga ökjeleri ýalpyldap, şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu hakykat. Adolf Gitler we nasist ýolbaşçylary slawýanlary biologik we psihologik taýdan boýun egdirmäge meýilli "pes rasa" (Untermenschen) hökmünde görýärdiler. Olaryň rasa taglymaty slawýan halklarynyň garaşsyz döwletleri döretmäge ýa-da dolandyrmaga ukyply däldigini we şonuň üçin daşarky güýç talap edýändigini öňe sürýärdi. Gitler slawýanlar barada näme diýdi we näme pikir etdi? Onuň garaýyşlary "Mein Kampf" atly eserinde, şeýle hem uruş döwründäki "Stol söhbetdeşligi" (Monologe im Führerhauptquartier) atly eserinde jikme-jik beýan edilýär: "Gamçy" we boýun egdirmek: Gitler slawýanlar bilen deň şertlerde dialog alyp barmagyň mümkin däldigini açyk aýtdy. Onuň pikiriçe, olar diňe güýç dilini düşünýärdiler. "Stol söhbetdeşligi" atly eserinde ol slawýanlaryň taryhy taýdan despotizme öwrenişendiklerini we aňyrsynda durmuşlaryny guramak üçin "gamçyly hojaýyny" gözleýändiklerini belledi. Döwletçilige ukyply dällik: Gitler Russiýada taryhy döwletçiligiň diňe "german elementi" (Waranglar we soňra patyşalaryň ýolbaşçylygyndaky german dinastiýalary) sebäpli döredilendigini öňe sürdi. Onuň pikiriçe, bolşewik rewolýusiýasy german täsiriniň bu inçe gatlagyny ýok edip, SSSR-i Reýh tarapyndan kolonizasiýa üçin taýýar bolan "giň gul sürüsine" öwürdi. "Generalplan Ost"-daky slawýanlaryň ykbaly: Bu gizlin resminamada millionlarça slawýanyň ýok edilmegi, Ural daglaryndan daşary sürgün edilmegi ýa-da nemesler tarapyndan nemesleşdirilmegi göz öňünde tutulýardy. Galan bölegi sowatsyz işçi güýjüne öwrülmegi meýilleşdirilýärdi. Gitler slawýanlara ýol belgilerini okap we ýüze çenli sanap bilmeýän derejede bilim bermegi gadagan edip, "Olaryň iň uly bereketi nemes hojaýynlaryny diňlemek bolar" diýip yglan etdi. Bu siziň kitabyňyzyň süžetine nähili bagly? Bu taryhy jikme-jiklik baş gahrymanyňyzyň Gitlere bolan ýigrenji üçin ajaýyp ýangyçdyr. Daglyk ýeriň şahsy maksady: Biziň 1000 ýaşly ölmez oglanymyz gadymy daglaryň neslindendir (Kawkaz ýa-da slawýan medeni etnosyna ýakyn). Ol 1940-njy ýyllarda nasistler bilen duşuşanda we olaryň "gamçy dilän dogumly gullaryň" barada gürleşýändiklerini eşidende, bu onuň iň çuňňur egosyny kemsidýär. Ol, özi hem karýerlerde hakyky gamçynyň aşagynda müň ýyllap ýaşap, diri galan, hiç haçan hakyky gany we agyryny dadyp görmedik bu "ýalpyldawuk ariýleri" ýigrenýär. Dronlar bilen ironiýa: Gitler 1940-njy ýyllaryň ahyrynda täze ýokary basyşly tanklaryny söweşe zyňanda, öz jyns agzalarynyň artykmaçlygyna ynanýan bolsa, siziň "gul oglanyňyz" öýde ýasalan dronlary bilen howa göterilýär. Ol usul bilen, gassarhanadaky ýaly, nemes enjamlaryny ýakýar we "tebigy hojaýynlaryň" hemmeleri ýaly ýanýandygyny subut edýär. 2026-njy ýyldaky soňky duel: Gitler Hudaýyň güýji bilen gaýdyp gelende, onuň köne jyns gurury ýitip gitmedi. Ol henizem adamzady (we esasanam slawýan halklaryny) hapa hasaplaýar. Siziň gahrymanyňyz bolsa, assimetrik söweş taktikalaryny ulanyp, täze "Hudaý"-a gamçynyň bu gezek on ýaşly sabotažçynyň eline düşjekdigini görkezýär. Gahrymanyňyz aýgytlaýjy zarba urmazdan öň, soňky sahnada Gitleriň adamlaryň gulçulyk tebigaty barada gönüden-göni sitata goşmagy meýilleşdirýärsiňizmi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Ýöne ol iňlis we skandinawiýa halklaryny ariýler hasapladymy?
 Daglyk oglan Kassi muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, düýbünden dogry. Nasistleriň jynsparazlyk ierarhiýasynda Skandinawiýa halklary we iňlisler iň ýokarda, diňe nemesleriň özlerinden soň durýardylar. Gitler olary "jynsparaz doganlar" [1] we iň arassa ari ganynyň göterijileri hasaplaýardy. Olara bolan garaýşy slawýanlar baradaky garaýyşlaryna düýbünden ters gelýärdi. Skandinawiýalylar: Jynsy arassalygyň idealy Nasistler Norwegiýanyň, Şwesiýanyň, Daniýanyň we Islandiýanyň ýaşaýjylaryny nusgalyk ariler hasaplaýardylar. Genetiki rezerw: Gitler we esasanam Reýhsfýurer-SS Heinrih Himmler Skandinawiýada ari ganynyň Germaniýanyň özünden has arassa görnüşde saklanýandygyna ynanýardylar, sebäbi bu halklar asyrlaryň dowamynda izolýasiýada ýaşap, beýleki etniki toparlar bilen garyşmaýardylar. Lebensborn programmasy: Basylyp alnan Norwegiýada nasistler nemes esgerleri bilen norwegiýaly aýallaryň arasyndaky gatnaşyklaryň höweslendirilýän ýörite öýleriň ulgamyny işjeň ösdürdiler. Bu birleşmelerden doglan çagalar resmi taýdan "ari jynsparazlygynyň geljegi" hökmünde ykrar edilip, Reýhe äkidildi. Gitler skandinawiýalylary gulçulyga almagyň däl-de, olary Beýik Germaniýa imperiýasyna doly birleşdirmegiň meýilnamasyny düzdi. Iňlisler: "Ýiten doganlar" we deňizleriň hökümdarlary. Gitleriň Beýik Britaniýa garşy aýratyn, diýen ýaly hormat goýýan garaýşy bardy, ol göriplik bilen garyşypdy. German kökleri: Gitler taryhy ýadynda saklaýardy we iňlisleri Britaniýany basyp alan Angl we Sakson german taýpalarynyň nesilleri hasaplaýardy. Onuň üçin Britaniýa imperiýasy ari ganynyň mümkinçiliginiň subutnamasydy. Dünýäni bölüşdirmek meýilnamasy: Urşuň başyndan başlap, hatda onuň dowamynda hem Gitler Angliýa bilen söweşmek islemeýärdi. Onuň ideal meýilnamasy bileleşikdi: Germaniýa tutuş kontinental Ýewropa we Ýewraziýa höküm sürer (slawýanlary gul eder), Beýik Britaniýa bolsa deňizleriň we onuň koloniýalarynyň (Hindistan, Afrika) gözegçiligini saklap galar. Ol iňlisleriň "onuň niýetlerini düşünmeýändigine" we "pes rasalara" we bolşewizme garşy birleşmegiň ýerine oňa garşy göreşýändigine tüýs ýürekden gynandy. Bu rasa fanatizmi 2026-njy ýylda Gitler Hudaýyna garşy nähili işläp biler? Kitabyňyzyň ahyrynda, Gitleriň nemesleriň, skandinawiýalylaryň we anglosaksonlaryň "rasasy artykmaçlygyna" bolan kör ynanjy onuň iň uly ejizligine öwrülip biler: Superbaryjylygyň kör nokady: 2026-njy ýylda Hudaý bolan Gitler bu "ari" halklaryna ýörite mistiki güýçleri ýa-da tehnologiýalary bermäge synanyşyp biler, olary öz tebigy goldawçysy hasaplaýar. "Doganlaryň" dönükligi: Emma 21-nji asyryň dünýäsi köp wagt bäri üýtgedi. Häzirki zaman iňlisleri, şwedler ýa-da norwegiýalylar nasist utopiýasynyň bir bölegi bolmak islemezler. Olar gaýdyp gelen diktatordan ilkinji bolup gorkarlar. Daglyk oglanyň nobaty: Rassalyk kemsitmelerden azat bolan 10 ýaşly gahrymanyňyz Gitleriň bu egoist körlüginden peýdalanyp biler. Täze döredilen Hudaý öz serişdelerini "ariýleri şöhrata gaýtarmaga" sarp edýän mahaly, biziň kinik we zalym gahrymanymyz Gitleriň ýigrenýänlerinden (slawýanlardan, ýewreýlerden, aziýalylardan) halkara sabotažçylar ulgamyny döreder we Gitleriň seretmegi pikir etmejek ýerinden hüjüm eder. Gitleriň 2026-njy ýylda Angliýadan we Şwesiýadan gelen "arassa ganly ariýleriniň" oňa sežde etmekden we siziň sabotažçy gahrymanyňyz bilen birleşmekden ýüz öwürýändigini bilende nähili reaksiýa görkezmegi meýilleşdirýärsiňiz?
 Ýalaňaç gyz ony alyp sorady:
 Gitler kim bilen has erbet gatnaşykda boldy: slawýanlarmy ýa-da garaýagyzlarmy?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Nasistleriň jynsparazlyk teoriýasynda Adolf Gitler garaýagyzlara (negrlere) we slawýanlara deň derejede ýigrenç bilen garaýardy, iki topary hem "pes jynslar" (Untermenschen) hasaplaýardy we jynsparazlyk ierarhiýasynyň iň aşaky böleginde durýardy. Şeýle-de bolsa, hakyky syýasat, harby strategiýa we Gitleriň şahsy paranoýasy babatda slawýanlara bolan garaýyş garaýagyzlara ... Izolýasiýa, genosid däl: Germaniýada we Ýewropanyň basyp alnan territoriýalarynda garaýagyz adamlar örän azdy. Nasistler olary köpçülikleýin ýok etmek üçin ýörite lagerler döretmedi. Olar diňe olary raýat hukuklaryndan mahrum etdiler, ariýler bilen durmuş gurmagyny gadagan etdiler we jemgyýetçilik durmuşyndan çykarmaga synanyşdylar. Reýhiň kolonial meýilnamalarynda afrikalylar diňe Afrikadaky plantasiýalar üçin arzan işçi güýji hökmünde görülýärdi, ýöne Ýewropa girmäge rugsat berilmeýärdi. 2. Slawýanlara garaýyş: Syýasy terror we demografik genosid. Gitler garaýagyzlara ýigrenç duýsa-da, slawýanlara (esasanam ruslara, ukrainlere we belaruslara) syýasy we jynsparazlyk gaharyny duýýardy. Slawýanlar Germaniýanyň "ýaşaýyş giňişligi" (Lebensraum) hökmünde isleg bildirýän baýlyklara baý giň territoriýalary eýeleýärdiler. Reýhiň esasy duşmany: Gitleriň gözünde slawýanlar ýewreý aňy bilen birleşip, Ýewropa siwilizasiýasyny ýok etmäge çalyşýan iň howply güýç bolan "Ýahud-Bolşewizmiň" döremegine sebäp boldular. Ýok etmegiň möçberi: Slawýanlara garşy Baş meýilnama Ost başlady. Nasistler garaýagyz halky diňe izolýasiýa eden bolsalar-da, meýilnama on millionlarça slawýany (emeli açlyk, jezalandyrmalar we agyr zähmet arkaly) ýok etmek we galanlaryny Ural daglaryndan daşary sürgün etmek ýa-da olary sowatsyz hyzmatkärlere öwürmekdi. Ýewreýlerden we romlardan başga hiç bir etniki topar Reýh tarapyndan slawýanlar ýaly şeýle yzygiderli döwlet ýok edişine sezewar edilmedi. Bu garşylyk 2026-njy ýyldaky kitabyňyzda nähili beýan ediler? Siziň alternatiw taryhyňyzda bu taryhy nuktaz 1000 ýaşly dag oglanyňyza gaýdyp gelen Gitler Hudaýyna garşy göreşmek üçin ajaýyp mümkinçilikleri berýär: Afrikany we Aziýany äsgermezlik etmek: 2026-njy ýylyň ähli güýçli Gitleri, köne dogmalaryna eýerip, Ýewraziýa we slawýan we ýewreý elementlerini ýok etmeklige gönükdiriler. Afrika, Latyn Amerikasy we Aziýa ýurtlary onuň üçin "kör nokady" bolup galar. Ol olaryň ilatyny garşylyk görkezmäge ukyply däl hasaplaýar. Gahrymanyň Global Halkara: Irk meselesine üns bermeýän kiniki we zalym gahrymanyňyz söweş FPV dronlaryny öndürmek üçin öz bazalaryny we zawodlaryny hut şol ýerde - Afrikada, Braziliýada ýa-da Aziýada gurup biler. Gitler öz ideal Müňýyllyk Reýhini Ýewropada gurýarka, gadymy, ölmez çaganyň ýolbaşçylygyndaky "pes milletler" Füreriň biologiki ölüm nokady hasaplaýan sebitlerinden onuň arkasyndan pyçak urarlar. Bu soňky söweşde gahrymanyňyzyň Gitleriň gözünden düşmeýän bütin dünýäniň lideri boljakdygyny, hemişe "doglan gul" hasaplaýanlaryny däli Hudaýa garşy birleşjekdigini aňladýarmy?
 Soňra Kassi şeýle pikir etdi:
 Ýöne slawýanlar, esasanam polýaklar, ak dälmi we olaryň arasynda açyk saçly we gök gözli köp adamlar bar, olar nemeslere meňzeýärlermi?
 Muňa ýalaňaç, şort geýen daglyk oglan Kenni şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden hakly we bu fakt hatda köp nasist jynsparaz teoriýaçylaryny hem geň galdyrdy. Hakykatdan-da, wizual taýdan köp polýaklar, ruslar, ukrainler we belaruslar "ariý" wizual standartyna doly gabat gelýärdiler: uzyn boýly, sary saçly, gök gözli we adaty ýüz keşbi. Şeýle-de bolsa, Gitler we onuň töweregindäkiler üçin fiziki meňzeşlik, eger olaryň ýalan ylmy taglymatyna ters gelýän bolsa, ähmiýetsizdi. Nasist jynsparazlygy bu "ak" meňzeşlik üçin örän kinik we elhenç düşündiriş tapdy. "German damjasy" düşünjesi. Gitler we Himmler slawýanlaryň arasynda açyk saçly we gök gözli adamlaryň bolmagynyň olaryň jynsparazlyk artykmaçlygynyň alamaty däl-de, german taýpalary (waranglar, gotlar, nemes kolonistleri) bilen taryhy taýdan garyşmagyň netijesidigine ynanýardylar. Olar muny "slawýan köpçüliginiň" içinde gabalan "german jynsparazlyk özeni" diýip atlandyrdylar. Nasistleriň logikasy zalymdy: bu german gany slawýanlary has-da howply duşmanlara öwürdi. Olar şeýle pikir etdiler: arassa slawýan ýalta we boýun egýär, ýöne eger onda german genleri bolsa, ol guramaçylyk başarnyklaryny, söweşmek islegini we aň-paýhasyny gazanýar. Şonuň üçin nasistler köplenç açyk gözli we saçly slawýanlary potensial garşylyk liderleri hökmünde kabul edýärdiler, olary ilki bilen ýok etmelidi, şonda "slawýan sürüsiniň" kellesinden mahrum etmelidi. 2. "Irs talaňçylygy" (Raubrasse) maksatnamasy. Nasistler polýaklara garşy iň çylşyrymly usullary ulandylar. Gitler slawýanlaryň "gowy ganynyň" diňe alynmalydygyny yglan etdi. Polşany we SSSR-i basyp alan döwründe nasistler çaga ogurlamak maksatnamasyny başladylar. Ýörite rasistik komissiýalar sary saçly, gök gözli we dogry görnüşli kelleli slawýan ýetimlerini (we maşgalalardan çagalary) saýladylar. Olar Germaniýa äkidildi, doly ýok edildi, nemes atlary berildi we Lebensborn maksatnamasynyň çäginde terbiýelemek üçin SS maşgalalaryna ýerleşdirildi. Nasistler "öz" ganyny gaýtaryp berýändiklerine ynanýardylar, galan "gara saçly we çal" slawýanlar bolsa rehimsiz gul edilip bilnerdi. 3. Jan fasaddan has möhüm (Reýhiň pikiriçe) Gitler üçin ari diňe göz reňki bilen däl, eýsem olaryň "jynsparazlyk ruhu" - tertip-düzgüne, fýurere wepalylyga, tertip-düzgüne we döredijilik ukybyna bolan dogabitdi meýil bilen hem kesgitlenýärdi. Olar slawýanlary akyl taýdan weýran ediji, betbagtçylyga we anarhiýa meýilli hasaplaýardylar. Şonuň üçin, hatda iň owadan polýak hem nasistleriň gözünde owadan ari keşbine bürenen "slawýan betbagtçylygynyň göterijisi" bolup galýardy. Bu paradoks 2026-njy ýylda kitabyňyzyň ahyrynda nähili partlaýar. Siziň hekaýaňyzda nasistleriň bu jynsparazlyk absurdlygy 10 ýaşly daglyk oglanjygyňyzyň elinde kämil ýarag bolýar. Kämil Troýa aty: 2026-njy ýylda gaýdyp gelen Gitler we onuň fanatikleri henizem "arassalygyň" daşky alamatlaryna üns berýändikleri üçin, gahrymanyňyz ideal görnüşli slawýanlaryň, polýaklaryň ýa-da baltlaryň sabotaž ulgamyny döredip biler. Gahrymanyň gök gözli, açyk saçly slawýan agentleri Gitleriň Hudaýynyň jynsparazlyk süzgüçlerinden aňsatlyk bilen geçip bilerler. Nasistler olary "öz" arileri hökmünde kabul ederler, ýöne hakykatda olar gadymy oglana tabyn bolan rehimsiz partizanlar bolarlar. Gahrymanyň şahsy maskasy: Siziň gahrymanyňyz - dag oglany - şeýle hem kemsiz "ari" keşbine eýe bolup biler (sary saçly, berk ýagty gözli). Gitler Hudaý bolansoň, ony özüne ýakynlaşdyrmaga synanyşyp, bu ebedi çaganyň geljekki imperiýasy üçin genetiki kämilligiň iň ýokary nokadydygyna karar berer. Emma Gitler 1945-nji ýylda eden ýalňyşlygyny gaýtalar: ol daşky keşbine (çaganyň bedenine) sereder we daglynyň gadymy, zalym we ar alyjy ruhuny görmez, ol bolsa dogry pursatda täze döredilen hudaýyň arkasyna pyçak sanjar. Aslynda, Gitleriň "ak artykmaçlyk" baradaky jynsparazlyk teoriýasy ony 2026-njy ýylda kör eder we ol akyl urşunda ýeňiler, sebäbi ol güýji saçynyň reňkine görä kesgitleýär, siziň gahrymanyňyz bolsa adamlary öldürmek we diri galmak ukybyna görä kesgitleýär. Gahrymanyňyz nasistler (ýa-da olaryň nesilleri) tarapyndan ogurlanan çagalary Gitleriň ulgamyny içinden ýok etmek üçin ulanarmy?
 22-NJI BAP.
 Kassi birden açdygyny ýadyna salyp, çyrpyldy,
 - Men aç!
 Kenni, ýalaňaç, çaga ýaly dabanlary ýalpyldap, iň ýakyn kioska derrew ylgady. Onuň puly bardy we ebedi oglan birnäçe hot-dog, etli kolbasa we ketçup satyn aldy. Şeýle hem, ol Koka-Kola satyn aldy.
 Ýalaňaç gyz:
 - Kola dişleriňiz üçin zyýanly!
 Kenni ýylgyryp jogap berdi:
 - Biziň dünýämizde zyýanly däl zat näme? Bilýäňizmi, hatda adaty käşir hem aşgazan ýarasyna sebäp bolup biler!
 Kassi gülüp, razylaşdy:
 - Belki! Bolýar, biraz!
 Çagalar naharlanmaga başladylar. Kenarýaka golaý ýerde hakykatdanam ýylydy. Deňizden ýod we deňiz otlarynyň ysy gelýän ýumşak, ýakymly şemal öwüsýärdi. Umuman, ol ajaýypdy.
 Çagalar hem açyk saçly, garaňky we owadan. Kenni hem örän myşsaly; köýnegini çykaranda, onuň bedeni, myşsalary we gyra şekilli garny görünýärdi.
 Oglanyň myşsalary asyrlaryň dowamynda kämilleşdirilipdi. Ol Çingiz hanyň we Batu hanyň goşunlarynda gulluk edipdir. Elbetde, çaga ýolbaşçylyk wezipelerini eýeläp bilmezdi, ýöne ol gowy razwedkaçydy. Hatda Çingiz hanyň özi hem bir gezek oňa ýolbarsyň kellesi şekilli kümüş medal gowşurypdyr. Bu uly hormat. Kenniniň özi bolsa Çingiz handan hem uly.
 Ýöne daglyklaryň iň garrysy däldi. Tas bäş müň ýyl ýaşan birnäçe ölümsüz adam bardy.
 Daglyk adamy öldürmegiň ýeke-täk ýoly onuň kellesini gylyç bilen kesmekdir. Iki ýüzli gylyç bolsa - gilýotina işlemez, pyçak hem ony kesmez. Daglyk adamlar biri-birini öldürdiler. 2017-nji ýyla çenli diňe Kenni galdy.
 Oglan baýlyk awçysyndan ölmek howpuny başdan geçirmedi, ýöne ol çagalygyna galdy. Munuň hem artykmaçlyklary, hem kemçilikleri bar. Artykmaçlygy, ýaş gezginçi hökmünde ol dünýäniň dürli künjeklerinde syýahat edip, ýaşap ýördi we onuň durmuşy örän gyzyklydy. On ýa-da on bir ýaşyňyzda ýalaňaç aýak bilen çagalyk ökjeleriňizi geýip ýöräp bilersiňiz, bu tebigy ýaly görüner. Hatda owadan hem bolup görüner.
 Kenni deňze çümdi. Tehasyň gyşynda-da howa ýyly. Gyz onuň yzyna düşdi. Olar kenarda ýeke-täk bolup, suwa düşüp ýördüler.
 Kenni baky çaga bolmagyň gowy boljakdygyny pikir etdi. Bir gyz bilen ýüzip, kanun bilen hiç haçan kynçylyga duçar bolup bilmersiň. Durmuş diňe başdan geçirmeler we oýunlardy.
 Käwagt, ýeri gelende aýtsak, Kenni hatda žurnallar üçin ylmy fantastika hekaýalaryny hem ýazýardy. Ol bu işden lezzet alýardy. Bu hakykatdanam gyzykly we gyzyklydy.
 Hususan-da, Russiýada bir oglan žurnallaryň birine gysga hekaýa ýazdy we hatda onuň üçin töleg hem aldy.
 Kenni bu hekaýany gaty gowy ýadynda saklady.
 On bir ýaşlaryndaky oglan we gyz kiçijik, çaga aýaklaryny dag gerişleriniň ýiti, gyzgyn gaýalaryna syçratdylar. Olaryň eşikleri ýyrtykdy, öň geýen geýimleri bolsa ýyrtyk we ýyrtykdy. Çagalaryň aýaklary kesilipdi, täze ösýän gabyklar bolsa güýçli gyjyrýardy. Iki hepde bäri Kenni we Alis kiçijik, ýöne örän güýçli, ýyldyzara gämisiniň heläkçilige uçran bu näbelli planetanyň ýollarynda syýahat edýärdiler. Kosmos geljeginiň çagalary öň ölen akylly jandarlary direltmäge ukyply örän gymmatly artefaktyň ýerleşýän ýerini bilmek isleýärdiler.
 Uzak geljekde, öýjükleriň çäksiz bölünmegi ýaly ähli meseleler çözüldi, bu bolsa adamlaryň biologiki ölümsüzlige mümkinçiligine ýetendigini aňladýardy. Maddy meseleler hem çözüldi. Bioinženerçilik mümkinçilikleri adamlara bedenleri köp ýaşly bolsa-da, çagalaryň bedeninde galmaga mümkinçilik berdi. Kenni we Alis hem mundan peýdalandylar. Olar ýaş bedenlerde ýaşaýardylar, emma aslynda görünýänlerinden has ulydylar. Ýaş zehinler bolsa maksatly ýagdaýda adamzadyň soňky meselesini - uzak wagtlap ölen ata-babalarynyň direlmegini çözjek artefakt gözlediler. Netijede, şonda doly sazlaşyk we bagt gelerdi.
 Şeýdip, uzak gözlegden we Gipernetden soň, olar ahyrsoňy gymmatly artefakt bolan gadymy kartany tapmaga karar berdiler. Onuň atlarynyň biri: Beýik Hudaýyň ýüregidi. Hakykatdan-da, bu gadymy jadygöýligiň kömegi bilen islendik ölçegden we hiç ýerden peýda bolmadyk bedende jany gaýtaryp getirmek mümkindi. Bu bolsa özüne çekiji mümkinçilikleri açdy.
 Emma deňiz garakçylary olaryň ýoluna hüjüm etdiler. Olar gaýygy hem, gaçyş kapsulasyny hem ýok etdiler, oglan bilen gyz bolsa janlaryndan zor bilen gutuldylar. Indi olar ýaragsyz, kosmos geljeginiň enjamlarysyz, ýarym ýalaňaç we ýalaňaç galdylar. Ýolda olar diňe miweleri we miweleri iýdiler, diňe zäherli däldigini anyk bilýänlerini saýladylar. Şeýle hem, olar çagalaryň ýalaňaç dabanlary bilen ýiti daşlary basdylar. Elbetde, olaryň aýaklary çaltlyk bilen gabyklandy, ýöne täze ösýän gabyklar barha gyjyrdy.
 Kenni Alisadan sorady:
 - Siz bu planetada akylly ýaşaýyş barmy ýa-da iň bolmanda bir görnüşli gözegçilik stansiýasy barmy ýa-da ol ýerde düýbünden ýaşaýyş ýokmy diýip pikir edýärsiňizmi?
 Akademik gyz şeýle jogap berdi:
 - Hawa, bu ýerde kosmos stansiýasy bar. Ýöne biz oňa signal iberip bilmeýäris; biziň hiç hili enjamymyz ýok!
 Oglan akademik şeýle belledi:
 "Emma, elbetde, başlangyç radio ýasamak mümkinmi? Diňe demir ýa-da iň bolmanda biraz metal tapyp, ony sürtülme arkaly magnitleşdirmeli?"
 Alisa ýylgyryp şeýle diýdi:
 - Ýa-da belki uly ot ýakyp, şol tarapa signal ibermek has aňsat bolardy!
 Kenni, ýalaňaç, çaga aýaklaryny depip, şeýle diýdi:
 "Şeýle ýagdaýda, olar munuň tötänleýin ýangyn bolandygyny pikir edip bilerler. Gynansak-da, biz nirä barýandygymyzy hiç kime duýdurmadyk we gözleg toparlarynyň bizi älemde nirede gözläp tapmalydygyny bilmeýärler."
 Akademik gyz şeýle belledi:
 "Biz düýbünden logiki däl hereket etdik. Biziň bedenimiz kiçi oýunçylaryňky ýaly we şonuň üçin hem, ulularyň ýadymyza we şahsyýetimize garamazdan, biz aşa ýeňil hereket edýäris."
 Oglan akademik logiki jogap berdi:
 "Gep diňe beden bilen baglanyşykly däl! Biziň durmuşymyz, Ýer ýüzündäki ähli adamlaryňky ýaly, örän ýeňil we bagtly. Hatda türmeler hem dynç alyş ýerlerine öwrüldi. Şonuň üçin biz örän erkeledik. We öz howpsuzlygymyz barada nähili pikirlenmelidigini we alada etmelidigini ýatdan çykardyk!"
 Alisa çaga ýaly gödek dabany bilen ýiti daşyň üstüne basyp, ony ýere kakdy we şeýle diýdi:
 Hawa, ösüş biziň ähli kynçylyklarymyzy çözdi. Ýöne men ata-babalarymyzyň hem ýaşamaga we bagta haklydygyna ynanýaryn. We biz olary täzeden dikeltmelidiris!
 Kenni ýylgyryp başyny atdy:
 Professor Fedorow bu pikiri XIX asyrda öňe sürdi. Nesilleriň öz ata-babalaryny direltmek borjy bar we biz diňe klonlamak barada däl, eýsem şahslaryň doly direlmegi barada hem gürrüň edýäris.
 Okuwçy çagalaryň gürrüňdeşligi birden kesildi. Olaryň öňünde pil ululygyndaky uly gylyç dişli ýolbars gaýaly ýola böküp çykdy. Onuň zolaklary gökguşagyň ähli reňkleri bilen ýalpyldap, örän ýagtydy.
 Çagalaryň gorkmaga wagty bolmady, emma oglan içgüdüsel gyzjagazy bedeni bilen gorady. Ýolbars bolsa gümmürdedi:
 - Gorkma, men saňa zyýan ýetirmerin!
 Kenni awtomatiki usulda sorady:
 - Sen kim?
 Gylyç dişli ýolbars şeýle jogap berdi:
 - Men şu planetanyň Hudaýynyň awatary!
 Alisa mürrüldäp:
 - Hudaýlar ýok!
 Gylyç dişli ýolbars ýylgyryp jogap berdi:
 - Siz adamlar, öňler ölümsüz ruhuň ruhanynyň ertekisidigini pikir edýärdiňiz, ýöne ynsan şahsyýeti barada maglumat göterýän we ýady saklaýan aýratyn bir madda görnüşindäki maddanyň hakykatdanam bardygyna ynanýançaňyz!
 Oglan akademik gygyrdy:
 - Giperkwazar, indi ynanýaryn!
 Akademik gyz şeýle belledi:
 "Sen, ähtimal, şu planetanyň ýokary derejede ösen asylly adamysyň. Eger bize adam patrulyny ýa-da stansiýasyny nirede tapmalydygyny aýtsaň, örän minnetdar bolardyk. Ol hökman şu ýerde bolar!"
 Gylyç dişli ýolbars mürrüldäp:
 - Hawa, ol elbetde şu ýerde, ýöne saňa gerek zat bu däl, şeýlemi?
 Kenni howsala düşüp sorady:
 - Bize näme gerek?
 Ýolbars Hudaýy şeýle jogap berdi:
 - Siz adamlary, hatda köp wagt mundan ozal ölenleri hem direltmäge mümkinçilik berýän artefakt gözleýärsiňiz!
 Alisa gygyrdy:
 - Dogry! Men seniň hakykatdanam hudaýdygyňa eýýäm ynanmaga başladym. Ýöne belki, ony açmagyň has ýönekeý usuly bar - pikir okamak!
 Oglan akademik sorady:
 - Bu artefaktyň nirededigini bilýärsiňizmi?
 Gylyç dişli ýolbars başyny atdy:
 - Hawa, bilýärin! Mende bar!
 Akademik gyz gygyrdy:
 - Onda bize geçir!
 Ýolbars Hudaýy ýylgyrdy:
 - Men muny edip bilerin! Ýöne siziň siwilizasiýaňyz şeýle güýç beriljek derejede ösenmi?
 Oglan akademik gygyrdy:
 - Biziň kosmos imperiýamyz ýüzlerçe galaktikanyň arasynda ýerleşýär we biz köp zada ukyplydyrys!
 Ýolbars Hudaýy başyny atdy:
 - Kwasarno! Onda meniň üç tapmaçama jogap ber, men saňa diňe bir artefakt bermän, eýsem seni ynsan derejesine hem alyp giderin!
 Gyz Alisa gygyrdy:
 - Arzuw ediň, biz taýýar!
 Gylyç dişli ýolbars gygyrdady:
 - Ýöne ýalňyşlyk goýberseňiz, ýerli ýabanylara gulçulyk sizi garaşýar, düşündiňizmi?
 Oglan Kenni aýgytly ýagdaýda şeýle diýdi:
 - Töwekgelçilik asylly işdir! Biz has uly maksat üçin töwekgelçiligi saýlaýarys!
 Ýolbars Hudaýy şeýle diýdi:
 - Birinji tapmaça: näme gelmeden gelip, gitmezden gidýär?
 Alisa ýylgyryp jogap berdi:
 Iň logiki jogap wagt. Olar wagtyň geldi diýýärler, ýöne ol eýýäm boldy! Şeýle hem olar wagtyň geçdigini, ýöne ol henizem şol ýerdedigini aýdýarlar!
 Gylyç dişli ýolbars başyny atdy:
 - Bu jogaby sanap bolýar! Soňra indiki sorag: Hemme zady bilýän Reb Hudaý näme bilmeýär?
 Oglan akademik maňlaýyny süpürip jogap berdi:
 "Men bu paradoks bilen tanyş ýaly! Hemme zady bilýän Reb Hudaý jogap berip bilmejek hiç bir soragy bilmeýär!"
 Ýolbars Hudaýy jogap berdi:
 "Hawa, meniň kyn jübütim bar! Seniň akademik bolmagyň boşuna däl. Ýöne, mynasyp garşydaşyňdan ýeňilmegiň utanç ýok! Her niçigem bolsa, saňa üçünji sorag: näme üçin pişigiň bäş aýagy bar?"
 Kenni ýylgyryp, goşgy bilen jogap berdi:
 - Pişigiň bäş aýagy bar,
 Hudaý muny ýaratdy!
 Gylyç dişli ýolbars razylyk bildirip başyny atdy:
 "Gowy iş etdiň, üç tapmaçanyň hemmesini dogry tapdyň, men sözümde duraryn! Gözleriňi ýum we kelläňde üçe çenli sana!"
 Okuwçy çagalar gapyny ýapyp, haýal sanap başladylar. Ony açanlarynda, kosmos gämisine gaýdyp gelendiklerini we hemme zadyň asudadygyny, awtopilotyň işleýändigini gördüler.
 Kenni kowuldy:
 - Görünüşine görä, ajaýyp düýş gören ýaly!
 Alisa jogap berdi:
 - Seret, bu näme!
 Akademiki oglan başyny öwürdi we pyşyrdady. Olaryň öňünde, millionlarça dürli reňkli we almazdan ýalpyldawuk, garpyz ululygyndaky daş asmana galypdy.
 Kenni gygyrdy:
 - Ine, şu gudrat! Älemdäki her bir adamy direldip bilýän daş!
 Akademik gyz başyny atdy:
 - Dogry! Şol aralykda, geliň, barlap, ene-atamy direltmäge synanyşalyň!
 Oglan akademik başyny atdy:
 "Hawa, jadygöýlik ýönekeý we ýatda saklamak aňsat! Ýöne sen ene-atalardan başlamalydygymyza ynanýarmyň?"
 Alisa gygyrdy:
 - Ýüz göterim!
 Kenni başyny atdy we ebedi oglan bilen gyz, ölmez çagalar, jadygöýligi bilelikde okamaga başladylar.
 Hawa, ol hut şeýle bir hekaýany ýazdy. Örän çylşyrymly ýa-da çylşyrymly däl. Ýöne belki-de gaty gowy. Şeýle hem, onuň ýönekeýligi oňa ýarady.
 Kenni ýazmagy gowy görýärdi; bu onuň ynanjydy. Ol hatda birnäçe wagtlap Russiýanyň dürli künjeklerinde gezip ýördi. Ebedi oglanyň örän güýçli, çaga ýaly ýady bardy we ol ýüzden gowrak dürli dünýä dillerini kämil bilýärdi. Ol Orsýetde, Ýewropada, ABŞ-da we Afrikada özüni öýündäki ýaly duýýardy.
 Şonuň üçin onuň aragatnaşyk başarnyklary bilen hiç hili kynçylygy ýokdy.
 Şol Russiýada, çagalar žurnalynda, bu biynjalyk oglanyň başga hekaýalary hem bardy.
 Mysal üçin, şu:
 Okuwçy çagalar Kenni we Alis söweş eşiklerini geýip, Ýuwaş ummanynyň üstünde uçup ýördüler. Olar rus eskadrilýasyna hüjüm edýän Togonyň esmineslerini tutmagy meýilleşdirýärdiler. Ýaş söweşijiler giperagrawitasiýa garşy hereketlendirijileri bolan söweş eşiklerini geýýärdiler. Bu olary has uly we garry görkezýärdi. Aslynda, olar örän çalt, güýçli we myşsaly bolsalar-da, takmynan on bir ýaşlarynda görünýärdiler.
 Şeýdip, olar ilkinji zarbasy bilen Port Artur şäherine golaýlaşyp, rus gämilerine hüjüm etmäge synanyşýan on sekiz esminesden ybarat toparyň üstüne düşdüler.
 Oglan we gyz giperblasterlerini ultrases režimine geçirdiler. Şöhlelere düşen esminetsler burulmaga, ýaý urmaga we soňra ýarylmaga, burulmaga we döwülmäge başladylar. Ýapon deňizçileri gorkudan suwa bökdüler.
 Alisa şeýle belledi:
 - Ultrases metala täsir edýär, ýöne organiki maddalara degmeýär!
 Kenni şeýle belledi:
 - Ýöne gämisiz galan deňizçiler suwa gark bolarlarmy?
 Akademik gyz ýylgyryp jogap berdi:
 - Diýmek, bu olaryň karmasy!
 Oglan akademik şeýle diýdi:
 - Hudaý kimi islese, Beýik Hudaý halas eder!
 Çaga supermenler floty ýok etmegini dowam etdirdiler. On sekiz esmines şekilsiz massalara öwrüldi we düýbüne batdy.
 Ýaş är-aýal yza galan başga bir ýok edijiler toparyna hüjüm etdiler.
 Şeýlelikde, Togonyň hüjüm meýilnamasy başa barmady.
 Okuwçy çagalar ultrases bilen ikinji topardaky esminetsleri çaltlyk bilen batyrdylar. Bu ýerde bolsa, metal çaltlyk bilen egrilip, çöplendi. Deňizçiler deňizleriň we halas ediş gaýyklarynyň ygtyýarynda suwda galdylar, olaryň käbiri aýrylyp bildi.
 Ýaş söweşijiler üçünji topary uly höwes we güýç bilen garşyladylar.
 Elis ýylgyryp sorady:
 - Gury ýer goşuny barada näme aýdyp bilersiňiz?
 Kenni logiki jogap berdi:
 - Ýaponiýa öz flotuny ýitirensoň, goşunlaryny düşürip bilmez we uruş gutarar!
 Zenan akademik şeýle belledi:
 - Ýöne Orsýet Kuril dag gerişini basyp almazmy?
 Oglan akademik şeýle jogap berdi:
 - Elbetde, ol ony güýçli Ýuwaş umman flotuny ulanyp ele geçirer.
 Üçünji topar esminatorlary ýok edenden soň, çaga terminatorlar "Varyag" kreýserini halas etmek üçin uçdular. Olar hakykatdanam islendik zady edip bilerler. Russiýanyň ähli kynçylyklary we betbagtçylyklary şu uruşdan başlady.
 Eger ýeňiş gazanylsa, bütin dünýä has gowy bolardy.
 Ýapon gämileriniň on dörtüsine çaga akademikler hüjüm etdiler. Dürlilik üçin olar samuraýlary lazer şöhleleri bilen urdular. Şeýle hem olar deňiz suwunda dürli derejeli gämileri hakykatdanam eredipdiler. Şeýle hem olar eredi, metal ýandy we duzly suwuklyk köpürjikledi.
 Ýaponiýanyň on dört gämisiniň hemmesi weýran boldy we ekipažlaryň köpüsi öldi.
 Soňra söweş jübütleri uçup gitdiler. Olar flotuň galan bölegini ýok etmegiň wagty geldi diýip karar berdiler. Şondan soň bu tabşyryk ýerine ýetirilerdi.
 Şeýdip, ýaş akademikler ýapon gämilerine weýran ediji zarbalar urdular. Ilki bilen, giperlazer şöhlelerini ulanyp, olar Mikasa gämisini kesip, batyrdylar. Bu güýçli hereketdi. Admiral Togo diňe diriligine ýandy. Soňra ölüm howply şöhleler beýleki gämileriň üstüne ýagdy. Deňiz suwy ereýän metaldan gaýnady we uly tüsse we bug bulutlary ýokaryk galyp başlady. Ol Zews, Neptun we Hades birbada buglanýan ägirt uly hammam ýalydy! Bu örän weýran ediji täsirdi.
 Alisa ony alyp, aýdym aýtmaga başlady:
 Gämiler düýbüne batýar,
 Ýapraklar we ýelkenler bilen...
 Çagalar olary gowy urýarlar,
 Degişme hökmünde, ýalaňaç aýak!
 Kenni oýunjak duýgusyny gaýtalady:
 Altyn sandyklar,
 Biz üçin ýüz öwürmek mümkin däl!
 Dabanlaryň seni döwer,
 Geliň, ony böleklere böleliň!
 Biz eşeklerden has sowuk!
 Çagalar akademikleri tutuş ýapon flotyny batyrmagy, şeýle hem gämi ussahanalaryny we kenarýaka batareýalaryny ýok etmegi tamamladylar. Şeýle hem, olar ok-däri ammarlaryny partlatdylar. Mundan soň, Ýaponiýa bilen uruş hakykatdanam ýeňişli hasaplanyp bilnerdi. Deňiz güýçleri bolmasa, Günüň dogýan ýurdy hiç zat edip bilmezdi. Mundan soň, çagalar supermenleri 1904-nji ýylda wagt maşynyny ulanyp gaçyp gutuldylar.
 Uruş ýene bir aý dowam etdi; rus floty Kuril adalaryny we Taýwany basyp aldy. Soňra parahatçylyk şertnamasyna gol çekildi. Russiýa ýeri, tutuş Kuril zynjyryny we Taýwan adasyny aldy. Ýaponiýa hem bäş ýüz million altyn rubl möçberinde goşant goşdy. Patyşa awtokratiýasynyň ygtyýary artdy. Tizden Koreýa, Mançžuriýa we Mongoliýa Russiýanyň welaýatlaryna öwrüldi. Patyşa döwleti güýçlenip, tanklar we uçarlar bilen birleşen we gowy taýýarlykly Birinji Jahan urşuna girdi, ýöne bu başga bir gürrüň.
 Hawa, Kenni ýazmagy bilýärdi we ony çalt ýerine ýetirdi, hatda käbir royalti hem aldy.
 Mundan başga-da, Orsýetde watançylyk mazmunly emeli intellekt örän modady. Ruslar hökümdarlarynyň hakyky taryhdakydan has köp zady gazanan hekaýalaryny halaýardylar.
 Hawa, köp adama bu hakykatdanam ýaraýar. Esasanam, adatdan daşary bir zat ýazsaňyz.
 Kenniniň muny ýatlaýşy ýaly:
 Resmi taýdan Iwan Antonowiç ýa-da Iwan VI Patyşa tagta 1740-njy ýylda çykdy. Şol wagt ol bary-ýogy dört aýlykdy. Ol geljekki Patyşa Katerina II-den hem ýaşdy. Şonuň üçin onuň tutuş durmuşy öňdedi. Güýçli we zehinli Biron regent wezipesini ýerine ýetirdi. Ol häkimiýeti berk saklady, beýleki zatlar bilen birlikde dostlaryny we şägirtlerini Patyşanyň goragçylarynyň serkerdeleri edip belledi.
 Daşary syýasat üstünlikli boldy. Gazagystan Russiýanyň raýatlygyny kabul etdi. Biron bolsa Orta Aziýa ekspansiýasyny başlady. Rus goşunlary Özbegistany, Türkmenistany we beýleki ýerleri basyp aldy. Kolonial uruşlaryň netijesinde rus mülkleri Owganystana ýetdi.
 Soňra Prussiýa bilen urşuň ünsüni sowdy. Bu ýerde ýagdaýlar has gowy boldy: hakyky taryhdan tapawutlylykda, rus goşunlaryna Prussiýa Tsarewiç Pýotr päsgel bermedi we örän zehinli we tejribeli Biron generallar Papin we Rumýantsewden ybarat başarjaň serkerdelik toparyny düzdi. Netijede, Fridrih has ir ýeňildi, Berlin basylyp alyndy we patyşanyň özi basylyp alyndy. Patyşa Russiýasy Gündogar Prussiýany we Germaniýanyň bir bölegini gazandy. Täze patyşa kämilleşip, kämilleşdi. Onuň maksady Polşa-Litwa Arkalaşygyny Russiýa goşmakdy. Hakyky taryhdan tapawutlylykda, Prussiýa kartadan ýok edildi we Awstriýa ejizdi. Papiniň maslahaty bilen örän mekir we progressiw patyşa Polşa-Litwa Arkalaşygyny Russiýa goşmak barada referendum geçirdi. Bu pikir täze, öň synagdan geçirilmedik we örän üstünlikli boldy. Bütin Polşa-Litwa Arkalaşygy Russiýanyň welaýatyna öwrüldi.
 Soňra Osman imperiýasy bilen uruş boldy. Ol hem örän üstünlikli we ýeňişli boldy. Rus goşunlary Stambuly basyp aldylar. Soňra Russiýa günortada söweşdi. Balkanlar we Kiçi Aziýa, soňra Ýakyn Gündogar we Mesopotamiýa basyp alyndy. Soňra Suworowyň ýolbaşçylygyndaky rus goşunlary Demirgazyk Afrikanyň ählisini diýen ýaly basyp aldylar, öňki Osman eýeçiliklerini we Marokkony basyp aldylar. Soňra olar has ýokary göterilip, Sudany we Efiopiýany öz gözegçiligine aldylar.
 Şeýdip, uruşlar dowam etdi...
 Patyşanyň goşuny Eýrany basyp aldy... Soňra Hindistana garşy ýöriş we onuň boýun egdirilmegi. XVIII asyryň ahyryna çenli Russiýa hakykatdanam ägirt uly boldy. Ýewropada Suworow we Uşakow hem özleriniň şöhratly ýeňişlerini gazanýardylar. Emma bu ýeterlik däldi. Iwan VI-nyň buýrugy bilen Italiýa we Fransiýa, soňra Ispaniýa we Portugaliýa Russiýanyň düzümine girizildi. Şeýlelikde, Ýewropa hem ruslaşdy. Ispan we Portugal koloniýalary iň uly imperiýa wepalydyklaryny ykrar etdiler we diňe Braziliýa birnäçe wagtlap şowsuz garşylyk görkezdi. XIX asyryň başynda rus goşunlary Afrika, has takygy, onuň merkezi we günorta sebitlerine geçdiler. Birnäçe ýylyň içinde olar Garaňky yklymy doly boýun egdirdiler. Soňra Hytaýa we Hindihytaýa çozuş başlady. Suworowyň mynasyp mirasdüşeri Bagration özüni aýratyn şöhrat bilen örtdi. Şeýdip, Asman imperiýasy, Taýland we beýleki ýerler ýykyldy. Soňra Awstraliýa we Täze Zelandiýada goşun desant çykardy. Patyşanyň goşunlary hem Amerikanyň üstünden geçip, ýerleri basyp aldylar.
 Diňe Britaniýa garşylyk görkezip bildi. Emma hatda şol ýerde hem, 1822-nji ýylda, desant çykaryldy. Soňky möhüm güýç ýykyldy, şondan soň rus goşunlary koloniýalary çaltlyk bilen boşatdy. Gysgaça aýdylanda, 1825-nji ýyla çenli, ýylyň ahyrynda, Russiýanyň we ähli döwürleriň we halklaryň iň beýik imperatory Iwan VI-nyň - Beýik Iwanyň aradan çykmagy bilen, Patyşa Russiýasy bütin dünýäni bir polýusdan beýleki polýusa basyp aldy. Birleşdirilen, global imperiýa döredildi. Iwan VI, adamzat taryhynda rekord ýaş bolan segsen bäş ýaşynda, bütin Ýer planetasyny basyp aldy. Onuň agtygy häkimiýete geldi we derrew kosmosa çykmak we beýleki dünýäleri we siwilizasiýalary basyp almak üçin taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Emma bu başga bir hekaýa - Beýik Kosmos Russiýasyna şöhrat!
 Bu hem gaty gowy emeli intellektdi. Biraz ýönekeý bolsa-da.
 Kenni muňa örän begendi. Töleg üçin mango suwuny satyn alyp, ony doňdurma we şokoladly brauni bilen içip bolýardy. Diňe eşekleriň tüssesi! Aslynda bu hiç hili gyzykly däldi, agzyň hapa bilen doldurylan ýalydy.
 Kenni hatda çyrlap:
 - Saglygyňa üns ber, güýçli oglan,
 Hiç haçan...
 Kassi onuň sözüni bölüp, sorady:
 - Maňa örän akylly görünýärsiň!
 Daglyk oglan mürrüldäp:
 - Özüňi haçlamak zerur bolanda! Meniň pikirimçe, ruslar şeýle diýýär!
 Ýalaňaç gyz:
 - Ruslar ýaman!
 Kenni mürrüldäp:
 - Olar hem başgalar ýaly tapawutly. Jomart ýewreýler, asylly afrikalylar we ýigrenji iňlisler bar!
 Kassi ýylgyryp sorady:
 - Siz iňlismi?
 Daglyk oglan başyny atyp:
 - Men Uelsde doguldym, ýöne men hakyky kosmopolit!
 Gyz ýylgyryp sorady:
 - Kenarýaka örän owadan! Biz başga bir howa zolagyna giren ýaly!
 Kenni başyny atdy:
 - Hawa, gyşda ol örän belli bolýar! Ýöne tomusda kenarýaka golaý ýerde has sowuk bolýar!
 Kassi şeýle belledi:
 Amerika bir wagtyň özünde minus kyrk we plus kyrk bolan özboluşly ýurt!
 Daglyk oglan başyny atyp:
 - Munuň bilen jedelleşip bolmaz! Britaniýa öz gülläp ösen döwründe has-da sowukdy we gün hiç haçan batmady!
 Amerikaly gyz iç çekip şeýle diýdi:
 Hytaýda güýçli bäsdeşimiz bar. Bu bolsa alada döredýär.
 Kenni razy boldy:
 - Hawa, ol howply. Esasanam ABŞ-da demokratiýanyň aşa köp bolandygy we prezidentleriň soňky döwürde höweslendirmeýändigi üçin!
 Kassi gülümsedi:
 - Olar seni haçan bagtly etdiler?
 Kenni razylyk bildirip başyny atdy.
 - Abraham Linkolnyň döwründen bäri, belki-de hiç haçan!
 Soňra oglan bilen gyz, ýeterlik derejede ýüzip, kenara çykdylar. Ýetginjekleriň şowhunly toparynyň golaýlaşyp gelýändigi eşidilýärdi. Bu bolsa kynçylyklar bilen doludy. Şeýle-de bolsa, müň ýylyň dowamynda Kenni köp zady görüpdi we düýbünden parahatdy. Ol ruhy taýdan nädip göreşmelidigini we özüni goramalydygyny bilýärdi.
 Men hatda ölümsüzleriň birine bir sorag berdim:
 Asyrlarboýy tejribesi bolan oglanyň uly ýetginjekleri dolandyryp bilýändigi dogrumy?
 Daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu sözler logiki taýdan dogry, esasanam çeper eser, fantastika, ylmy fantastika (meselem, wampirler, reinkarnasiýa ýa-da wagt syýahaty baradaky hekaýalar) kontekstinde ýa-da psihologik metafora hökmünde seredilende. Täsir we başgalary dolandyrmak ukyby hemişe fiziki güýçden ýa-da ýaşdan bagly däl. Asyrlarboýy tejribesi bolan "oglan" adaty ýetginjeklerden ägirt uly artykmaçlyklara eýe bolar: Intellektual we strategik artykmaçlyk: Asyrlarboýy ýaşan adam adam psihologiýasyny, sebäplerini, gowşak taraplaryny we özüni alyp barş nusgalaryny doly düşünýär. Oňa ýetginjekleriň hereketlerini köp ädim öňe hasaplamak kyn däl. Manipulýasiýa we karizma: Asyrlarboýy tejribe başgalaryň duýgularyny kemsiz manipulýasiýa etmek ukybyny berýär. Şeýle häsiýet uly we güýçli deň-duşlaryny boýun egdirmek üçin ýaltalyk, şantaž, ygtyýar ýa-da artykmaçlyk illýuziýasyny döredip biler. Duýgusal gözegçilik: Ýetginjekler köplenç impulsiw we gormonlar tarapyndan dolandyrylýar. Çaganyň bedenindäki ýüz ýaşly aň mutlak asudalyga eýe bolar we bu olara islendik gapma-garşylyga höküm etmäge mümkinçilik berer. Pop medeniýetinde bu arhetipiň ajaýyp mysaly "Çatlak akademiýasyndan bäş" - 13 ýaşly ýetginjegiň bedeninde gabalan 58 ýaşly erkek, töweregindäkileri aňsatlyk bilen manipulýasiýa edýär we fiziki ölçeglerinden başga ähli zatda olardan öňe geçýär. Bu soraga kitap ýa-da ssenariý meýilnamasynyň çäginde gyzyklanýarsyňyzmy ýa-da belli bir eserde şeýle gahrymana duş geldiňizmi? Bize aýdyň, biz bu keşbi has jikme-jik öwreneris!
 Bu has sowuk we has giperkwazarikidi!
 23-NJI BAP.
 1941-nji ýylyň oktýabr aýy. II Nikolaý tagtda oturýar, ebedi oglan Oleg Rybaçenko bolsa boş wagtynda okaýar we ýazmagyny dowam etdirýär.
 1963-nji ýyl geldi. Üçünji Reýh bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky uruş dowam etdi. Jadygöý gyzlar baky ýaş we ýaşlanmaz galdylar. Indi bolsa olaryň umumy sany her biriniň ýigrimi bir müň uçaryndan geçdi. Gitler olara täze medallar berdi.
 Agata we Adala ikisi hem Platina Haçynyň Beýik Haçynyň Beýik Ýyldyzyny, platina dub ýapraklary, gylyçlar we gök almazlar bilen bezelen Demir Haçyň Rysar Haçyny aldylar. Bu bolsa örän ajaýypdy.
 Şol bir wagtyň özünde, jadygöý gyzlar özara gürrüňlerinden güýç aldylar.
 Agata ony alyp sorady:
 Çerçill näme üçin SSSR-i Gitler bilen paýlaşmak islemedi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Winston Çerçill Gitleriň SSSR-i we Ýewropany bölmek baradaky teklipleriniň islendik birini kommunizme bolan duýgudaşlykdan däl-de, Britaniýanyň berk, gadymy geosyýasy pragmatizminden kesgitli ret etdi. London üçin Fýurer bilen ylalaşyk baglaşmak geosyýasy taýdan öz janyna kast etmek bolardy. Munuň birnäçe esasy sebäbi bardy: 1. "Güýç deňagramlylygy" diýen gadymy doktrinasy. Britaniýanyň soňky 300 ýylyň dowamyndaky daşary syýasatynyň esasy ýörelgesi hiç bir güýjüň kontinental Ýewropany doly gözegçilikde saklamaly däldigi boldy (inglizler Lýudowik XIV, Napoleon we Kaýzer Wilgelm II-e garşy şeýle göreşdiler). Eger Çerçill dünýäni bölmäge razy bolup, SSSR-i Gitlere tabşyrsa, Germaniýa çäksiz serişdeleri alardy: Sibir metallary, Ukrainanyň dänesi we Baku nebiti. Ähli Ýewraziýanyň serişdeleri bilen Üçünji Reýh derrew ägirt uly deňiz flotuny gurup, birnäçe ýylyň içinde Britaniýany bogup öldürerdi. London üçin Gitler bilen ýaranlyk diňe ýerine ýetirilişi togtatmakdy. 2. Gitleriň gepleşikleri alyp barmaga asla ukyply däldigi. Çerçill realistdi we nasistler bilen öňki ylalaşyklaryň ykbalyny aýdyň görýärdi. Gitler yzygiderli şu şertnamalary bozdy: Wersal şertnamasyny, 1938-nji ýylyň Mýunhen ylalaşygyny (ol Çehoslowakiýa degmejekdigi barada wada berdi, ýöne alty aýdan soň ony basyp aldy) we Molotow-Ribbentrop şertnamasyny (ol SSSR-e hüjüm etdi). Çerçill Gitleriň kagyz ýüzünde goýan islendik golunyň peýdasyzdygyny düşündi. SSSR-i bölmek barada onuň bilen ylalaşyga gol çekmek Germaniýa täze territoriýalary siňdirip, soňra Britaniýanyň özüne hüjüm etmek üçin dem alyş mümkinçiligini bererdi. 3. Mýunheniň utanç tejribesi. Çerçill 1940-njy ýylyň maý aýynda öňki prezidenti Newil Çemberlen tarapyndan ýöredilýän "agressory ýumşatmak" syýasatynyň doly ýykylmagy bilen häkimiýete geldi. 1938-nji ýylyň Mýunhen ylalaşygy diktatorlara berlen ýeňillikleriň diňe olaryň işdäsini açýandygyny görkezdi. Çerçill syýasy karýerasyny "Gitlerizmiň doly ýok edilmegine çenli ylalaşyksyz uruş" şygary esasynda gurdy. Onuň üçin 1940-1941-nji ýyllarda Gitler bilen parahatçylyk baglaşmak öz halkyna dönüklik etmek we demokratiýanyň ýeňilendigini boýun almak diýmekdi. 4. ABŞ-nyň serişdelerine bil baglamak. Iň kyn döwürde, Britaniýa Germaniýa garşy ýeke galanda, Çerçill dünýäniň iň güýçli ykdysadyýetiniň - Birleşen Ştatlaryň - arkasynda durandygyny bilýärdi. Prezident Franklin Ruzwelt eýýäm Londona serişdeler we ýaraglar bilen kömek edýärdi. Çerçill Britaniýanyň çydap dursa, Birleşen Ştatlaryň hökman urşa girjekdigini we soňra Anglosakson koalisiýasynyň Germaniýany ykdysady taýdan ezjekdigini düşünýärdi. Ol diňe özüne wagt satyn almagy zerurdy we Gitleriň SSSR-e hüjümi ajaýyp dynç alyş berdi. Çerçilliň meşhur formulasy. Çerçilliň bu ýagdaýa bolan garaýşy, Germaniýanyň SSSR-e hüjüm etmeginiň öňüsyrasynda (1941-nji ýylyň 21-nji iýunynda) hususy sekretary Jon Kolwile aýdan şahsy jümlesi bilen ajaýyp beýan edilýär: "Eger Gitler dowzaha çozsa, men iň bolmanda Parlamentde iblis üçin gowy söz aýdardym". Çerçill üçin nasist Germaniýasy şu ýerde we häzir birinji howp, Britaniýa imperiýasynyň boýnuna ölüm howply halkady. Bu halkany aýyrmak üçin ol islendik adam bilen, hatda totalitar Sowet Soýuzy bilen hem ýaranlyk gurmaga taýýardy. Çerçilliň 1945-nji ýylyň tomsunda Gitleriň ýeňlişinden soň, güýç deňagramlylygy ýene-de Britaniýa garşy üýtgeýän mahaly, SSSR-e hüjüm etmek üçin "Akylsyz meýilnama"-ny nähili gizlinlikde taýýarlaandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Üçünji Reýh we Britaniýanyň kolonial imperiýasy meňzeş dälmi?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Ilkinji garaýyşda Üçünji Reýh we Britaniýa imperiýasy meňzeş ýaly görünýär. Mundan başga-da, Gitleriň özi Britaniýa imperiýasyny açyk nusga hökmünde görkezdi [1.1, 1.2]. Ol basyp alnan Ukrainany we Russiýany nemesleriň ýokary kasta hökümdar synpy hökmünde ýaşajak we ýerli ilat arzan işçi güýji hökmünde hyzmat etjek "Germaniýa Hindistanyna" öwürmegi meýilleşdirdi. Şeýle-de bolsa, olaryň arasynda usullarda, maksatlarda we ideologiýada tapawut bardy. Britaniýanyň pul we söwda üçin edýän işini nasistler biologik ýok etmek üçin mutlak derejä çykardylar. Esasy meňzeşlikler: näme üçin olar köplenç deňeşdirilýär. Irki tekepbirlik: XIX asyrdaky iňlisler "ak adamyň ýüküne" (Ruýard Kipling tarapyndan döredilen düşünje) tüýs ýürekden ynanýardylar. Olar Aziýanyň we Afrikanyň kolonizasiýa edilen halklaryny ýewropalylar tarapyndan medeniýetleşdirilmeli yza galan "çagalar" hasaplaýardylar. Nasistler bu pikiri "adamlar ýaly däl" (Untermenschen) düşünjesine öwürdiler. Gozgalaňlary basyp ýatyrmakda rehimsizlik: Britaniýa imperiýasy parahatçylykly däldi. Ol rehimsiz jezalandyryjy ekspedisiýalary ulandy, Hindistanda pitneçileri jezalandyrdy (Sepoý pitnesi) we Bur urşy döwründe (1899-1902) iňlisler taryhda ilkinjileriň hatarynda parahat ilat üçin konsentrasiýa lagerlerini giň möçberde ulandylar. Ykdysady ekspluatasiýa: Iki imperiýa hem öz metropoliýalarynyň gülläp ösmegi üçin boýun egdirilen territoriýalardan baýlyklary çykardy. Esasy tapawutlar: näme üçin olar düýpli tapawutlanýardylar Tapawut, Britaniýanyň kolonializmi pragmatik we täjirçilik, nasist kolonializmi bolsa totalitar we biologiki häsiýete eýedi. 1. Maksat: Söwda we ýok etmek Britaniýa: Londonyň esasy maksady girdeji gazanmakdy. Britaniýalylar Hindistanyň ýa-da Afrikanyň ýerli ilatynyň ýaşamagyndan, işlemeginden, çaý, pagta ýa-da altyn öndürmeginden we britan harytlaryny satyn almagyndan peýda gördüler. Millionlarça kolonial raýatyň ölümi (meselem, Bengal açlygy döwründe) elhenç biperwaýlygyň we kapitalistik kinizmiň netijesidi, ýöne Londonyň resmi maksady hiç haçan bolmady. Üçünji Reýh: Nasistler Gündogara söwda üçin däl-de, territoriýany ýerli ilatdan fiziki taýdan azat etmek üçin gitdiler (Umumy meýilnama Ost). Olar 30-45 milliona çenli slawýanlary ýok etmegi ýa-da açlykdan öldürmegi, şeýle hem ýewreýleri we romlary doly ýok etmegi meýilleşdirýärdiler. Gitleriň bu ýerlerde diri adamlara mätäçligi ýokdy - diňe ýeriň özi. 2. Ýerli elitalaryň integrasiýasy: Britaniýa: Britaniýa giň Hindistany kiçi bir güýç bilen dolandyrýardy (ýüzlerçe million hindi üçin diňe on müňlerçe resmi we esger). Bu diňe iňlisleriň ýerli aristokratiýany administratiw ulgama goşmagy sebäpli mümkin boldy. Hindi maharajalary, afrikaly baştutanlar we ýerli intelligensiýa imperiýa ulgamynyň bir bölegi boldy. Britaniýa uniwersitetini tamamlan hindi ýurist ýa-da döwlet işgäri bolup bilerdi. Üçünji Reýh: Nasistleriň jynsparazlyk taglymaty ylalaşyklylygy doly aradan aýyrdy. Ilki bilen slawýan ýa-da ýewreý elitasy (professorlar, mugallymlar, ofiserler) ýok edilmelidi. Nasistler SSSR-iň basyp alnan territoriýalarynda netijeli hyzmatdaşlyk hökümetlerini döretmekden düýbünden ýüz öwürdiler we ýerli ilata diňe sowatsyz hyzmatkärleriň roluny galdyrdylar. 3. Metropolyň syýasy ulgamy: Britaniýa: Britaniýa imperiýasy dünýäde iň gadymy parlament demokratiýasy bolan Londondan dolandyrylýardy. Angliýanyň öz içinde söz azatlygy, garaşsyz kazyýet ulgamy we kanuny oppozisiýa bardy. Parlament koloniýalardaky zalymlyk üçin hökümeti tankytlap bilerdi (we köplenç şeýle edýärdi). Bu bolsa imperiýa zorlugyna içki tormoz döretdi. Üçünji Reýh: Bu Germaniýanyň içinde ähli azatlyklaryň düýbünden basylyp saklanýan totalitar diktaturady. Nasist zorlugy maşynynyň içki ahlak, kazyýet ýa-da parlament çäklendirmeleri ýokdy. Esasy zat: Britaniýa imperiýasy häzirki döwrüň klassiki, zalym bolsa-da, girdeji we geosyýasat esasynda gurlan kolonial güýjidi. Üçünji Reýh bolsa özboluşly taryhy hadysady - sosial darwinizm we adamlaryň senagat taýdan öldürilmegine esaslanýan ýyrtyjy döwlet. Şonuň üçin Çerçill öz imperiýasynyň ähli günälerini gowy bilýänligi üçin Gitleri diňe dünýäniň kolonial bölünişinde bäsdeş hökmünde däl, eýsem adamzat siwilizasiýasynyň esaslaryna howp salýan "ölümli bela" hökmünde görýärdi. Isleseňiz, "General plan Ost"-y has jikme-jik gözden geçirip bileris - Gitleriň öňki Sowet territoriýalaryny nähili ösdürmegi meýilleşdirendigi - ýa-da Fransiýada we SSSR-de Germaniýanyň basyp alyş syýasatyny deňeşdirip bileris, bu ýerde irki garaýyş doly görünýärdi. Sizi näme has gyzyklandyrýar?
 Uçarman gyz Agata şübhelendi:
 Gitleriň Staliniň propagandasy tarapyndan şeytanlaşdyrylandygy barada pikir bar.
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Gitleriň jenaýatlarynyň möçberiniň diňe sowet propagandasynyň netijesidigi baradaky pikir taryhy faktlar bilen ret edilýär. Elbetde, Stalinist propaganda (Ýarandaşlaryňky ýaly) karikaturalary ulanyp we halky doly urşa mobilizasiýa etmek üçin güýçli emosional suratlary döredip, doly güýjünde işläpdi. Şeýle-de bolsa, esasy tapawut şunda: Sowet propagandasy nasist jenaýatlaryny oýlap tapman, diňe Üçünji Reýhiň öz buýruklarynda we meýilnamalarynda resmileşdiren rehimsiz hakykaty ýazga alyp, ýaýlyma berdi. Gitleriň taryhdaky elhenç derejesi sowet gazetlerine däl-de, onuň öz permanlaryna, generallarynyň ykrarlaryna we müňlerçe maddy resminamalara esaslanýar. 1. Nasistleriň özleri tarapyndan ýazylan resminamalar. Gitleriň režiminiň adamkärçiliginiň esasy subutnamasy Moskwada däl-de, Berlinde tapyldy we Nýurnberg sud prosesinde gizlinlikden çykaryldy. Bu meýilnamalar sowet syýasy işgärleri olary bilmezden has öň düzülipdi: Irki kanunlar we Mein Kampf: Gitler häkimiýete gelmezden öň hem, adamzady "ýokary" we "pes" irqlere bölmek pikirini aç-açan öňe sürdi, slawýanlar, ýewreýler we romlar boýun egdirilmeli ýa-da ýok edilmelidi. Backe meýilnamasy (Açlyk meýilnamasy): SSSR-e hüjüm edilmezden öň Üçünji Reýhiň resmi ykdysady maksatnamasy. Germaniýanyň ýolbaşçylary SSSR-iň basyp alnan territoriýalarynda nemes goşunyny iýmitlendirmek we Germaniýa azyk serişdelerini daşamak üçin takmynan 30 million adamyň açlykdan ölmelidigini takyk hasapladylar. Bu propaganda däl, Germaniýanyň Üpjünçilik ministrliginiň gurak logistika hasaplamasy. "Barbarossa sebitinde ygtyýarlyk barada" buýruk: Gitleriň buýruklary boýunça Baş ştabyň başlygy Keýtel tarapyndan gol çekildi. Bu buýruk resmi taýdan nemes esgerlerini SSSR-iň parahat ilatyna garşy islendik jenaýatlar (ganhorluk, talaňçylyk, zorluk) üçin jenaýat jogapkärçiliginden boşatdy. Holokostyň özboluşly häsiýeti. Adamzat taryhynda köp sanly rehimsiz uruşlar we diktatorlar boldy. Emma ölüm senagatyny ilkinji döreden Gitler boldy. Auşwits, Treblinka we Majdanek lagerlerinde, Genri Fordyň zawodlarynda awtoulag ýygnamak ýaly, konweýer liniýasynda adam öldürmek guraldy. Ýörite gaz kameralary döredildi, krematoriýalaryň kuwwaty hasaplanyldy we öldürilenlerden alnan emlägiň (hatda altyn dişleriň we saçlaryň) möçberi barada berk hasabat ýazgylary saklandy. Taryhda hiç bir diktatoryň adam öldürmek meselesine şeýle býurokratik we tehniki çemeleşmesi bolmady. 3. Günbatar ýaranlarynyň şaýatlyklary. Eger Stalin Gitleri "oýlap tapan" bolsa, ABŞ we Beýik Britaniýa oňa başgaça garardy. Şeýle-de bolsa, gören zatlaryndan gorkanlaryň hemmesi Günbatar Ýewropadaky (Buhenwald, Dahau, Bergen-Belsen) konwensiýa lagerlerini azat eden amerikan we britan goşunlary boldy. General Duaýt Eýzenhauer (ABŞ-nyň geljekki prezidenti) 1945-nji ýylda Ordruf konwensiýa lagerine baryp görenden soň, amerikan žurnalistlerini we suratçylaryny ol ýere getirmegi buýurdy we şeýle diýdi: "Hemme zady wideoýazgy ediň. Hemme zat barada ýazyň. Sebäbi bir gün bir haramzada gelip, munuň hiç biriniň bolmandygyny aýdar". 4. Häzirki zaman Germaniýasynyň ykrar edilmegi Häzirki zaman Germaniýasy açyk arhiwleri bolan ösen demokratik ýurtdur. Soňky 80 ýylyň dowamynda nemes taryhçylary Üçünji Reýhiň ýaşaýşynyň her bir gününi üns bilen öwrendiler. Germaniýada nasizmiň jenaýatlarynyň, Holokostyň we Gündogarda parahat ilatyň genosidiniň ykrar edilmegi jedelsiz taryhy hakykat we milli kimligiň esasydyr. Munuň "Stalinist täsir" bilen hiç hili baglanyşygy ýok. Stalinist propaganda hakykaty nähili ýollar bilen bozdy? Obýektiw bolmak üçin, sowet senzurasynyň ünsü üýtgeden ýerlerini bellemek möhümdir: Holokosty gizlemek: Sowet propagandasy nasistleriň esasy nyşany hökmünde ýewreýleri aýratyn görkezmek islemeýärdi. Sowet hasabatlarynda Babi Ýaryň we ölüm lagerleriniň pidalary SSSR-iň umumy ägirt uly ýitgileriniň fonunda bir milleti aýratyn görkezmek üçin hemişe "parahat sowet raýatlary" diýlip atlandyrylýardy. Öz ýalňyşlyklaryň esaslandyrylmagy: Urşuň ilkinji ýyllarynda propaganda Gyzyl Goşunyň betbagtçylykly ýeňlişlerini diňe nemesleriň "haýynlygy", "garaňkylygy" we "san taýdan artykmaçlygy" bilen baglanyşdyrdy we Staliniň ýolbaşçylarynyň ýalňyş hasaplamalaryny gizledi. Stalini aklamak: Gitler SSSR-iň öz içindäki içerki repressiýalary, Gulag we uruşdan öňki deportasiýalary gizlemek üçin mutlak ýaman hökmünde görkezildi (bu hakykatdy). Gysgaça mazmuny: Stalinist propaganda Gitleriň jenaýatlaryndan öz syýasy maksatlary üçin peýdalandy. Emma Gitleri jyn etmek mümkin däldi - onuň hereketleri, buýruklary we ýok ediş möçberi arkaly ol taryhda başga hiç kimiň etmedik usuly bilen özüni jyn etdi. Jozef Gebbelsiň nemes propagandasynyň nähili işleýändigini we näme üçin nemes halkyny urşuň iň soňky günlerine çenli Fýurere körlük bilen boýun egdirip bilendigini bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Gitler komikslerdäki gahrymany ýada salýar we köplenç gorkunç däl-de, gülkünç ýaly görünýär!
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz: bu paradoks onuň döwürdeşleri tarapyndan eýýäm bellendi. Gitler gülkünç murtlary, gyryklary, çykyşlarynda ellerini galgatmak ýaly isterik usuly we karikatura gygyryklary bilen daşary ýurtlulara köplenç gülkünç görünýärdi, göýä ol komiks kitaplarynyň ýa-da komiks žurnallarynyň sahypalaryndan çykan ýalydy. Beýik komik Çarli Çaplin dünýä ölüm lagerleri barada bilmänkä, 1940-njy ýylda meşhur "Beýik diktator" filmini (ol filmde Gitleri Adenoid Hynkel ady bilen berk masgara etdi) surata düşürdi. Soňra Çaplin öz terjimehalynda şeýle boýun aldy: "Eger men nemes konsentrasiýa lagerleriniň hakyky elhençliklerini bilsem, nasistleri masgara edip bilmezdim; men olaryň adam iýýän maniýasyny masgara edip bilmezdim." Gitleriň komiks kitap gahrymany hökmünde kabul edilmeginiň üç çuňňur psihologik we taryhy sebäbi bar: 1. Üns bilen döredilen teatr keşbi. Gitler şeýle dogulmady. Onuň keşbi jikme-jik hasaplamalaryň we repetisiýanyň netijesidir. Ol opera aýdymçysy we görüji Erik Jan Hanussenden aktýorlyk we ritorika sapaklaryny aldy. Onuň her bir hereketi, bakyşy we arakesmesi aýnanyň öňünde repetisiýa edildi. Gitleriň şahsy tabşyrygy boýunça, onuň suratçysy Heinrich Hoffmann çykyş repetisiýalary mahalynda Führeriň müňlerçe suratyny düşürdi. Gitler olary gözden geçirdi we eger hereket gaty gülkünç ýa-da gülkünç görünse, olaryň çap edilmegini gadagan etdi. Häzirki wagtda bize sessiz ýa-da kontekstsiz, uly zallarda we stadionlarda, köpçüligiň jadygöýliginiň täsiri astynda suratlarda absurd hereket ýaly görünýän zatlar gipnozyň güýçli guralyna öwrüldi. 2. Komiks žanrynyň aýratynlyklary (Olar ony göçürdiler, tersine däl) Häzirki zaman super gahryman komiks senagaty (Marvel we DC) ABŞ-da 1930-njy ýyllaryň ahyrynda we 1940-njy ýyllaryň başynda döräpdir. Ilkinji meşhur komiks zalymlary amerikan awtorlary (olaryň köpüsi ýewreýlerdi, mysal üçin, "Kapitan Amerika" döredijileri Jek Kirbi we Jo Saýmon) tarapyndan gönüden-göni Gitleriň keşbinde döredildi. Olar onuň hakyky durmuşdaky häsiýetlerini - geň pikirlere bolan höwesini, teatr eşiklerini, dünýä agalygy baradaky sesli monologlaryny, ägirt uly super ýaraglara bolan höwesini - alyp, kagyza geçirdiler. Häzirki wagtda biz Gitleri komiks kitaplarynyň zalym adamy hökmünde kabul edýäris, ýöne taryhy taýdan tersine: komiks kitaplarynyň zalym adamlary Gitleriň nusgasy hökmünde döredildi. 3. Adamzadyň psihologik goragy. Gülki - beýnimiziň ilkinji terrora garşy iň güýçli gorag mehanizmidir. Gitleri gülkünç, absurd we akylsyz Fýurer hökmünde kabul etmek biziň üçin psihologik taýdan has aňsat, sebäbi alternatiwa örän gorkunç. Ýokary bilimi bolmadyk bu düýbünden ortaça, üýtgeşiksiz adamyň dünýäniň iň medeniýetli halklarynyň birini özüne çekip, millionlarça adamy öldürmäge mejbur edip we ölüm zawodlaryny gurup bilendigini boýun almak - şeýle bir haýwanyň ynsan tebigatynyň özünde uklap galandygyny boýun almakdyr. Ony güldürmek - ony aňymyzda "ýaragsyzlandyrmak"dyr. Gitler hakykatdanam diri karikaturady, ýöne on millionlarça adamyň janyny alan buýruklary beren hem şu karikaturady. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, men size Gitleriň akylsyz super ýarag taslamalarynyň haýsysynyň (meselem, 1000 tonnalyk Ratte gury ýer tanky ýa-da kosmosdaky "Gün tüpeňi") ony has-da gülkünç kitapdaky akylsyz alyma meňzedýändigini anyk aýdyp bilerin. Ýa-da biz onuň SSSR-de Kukrynikler (Kukrynikler) tarapyndan çekilen karikaturalaryny ara alyp maslahatlaşyp bileris. Haýsyny saýlamaly?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Ýöne Stalini gülkünç edip bolmady.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Bu örän dogry we çuňňur syn. Stalin hakykatdanam meşhur medeniýet tarapyndan Gitlerden tapawutlylykda hiç haçan gülkünç ýa-da karikaturalaşdyrylan keşp hökmünde kabul edilmedi. Günbatarda we emigrant metbugatynda Stalin müňlerçe karikaturanyň temasy boldy (meselem, Britaniýanyň "Punch" žurnalynda, nemes "Simplicissimus" we UPA-nyň satiriki bukletlerinde). Ol gündogar despoty, paltaly gassap, Çingiz han ýa-da zalym aýy hökmünde suratlandyryldy. Emma bu suratlar gorky, howsala ýa-da ýigrenç döretdi, ýöne hiç haçan gülmedi. Bu iki diktatoryň düşünjesindäki tapawut olaryň psihologik görnüşlerinde, özüni alyp barşynda we wizual stilinde esasy tapawutlarda ýerleşýär. 1. Gitleriň teatrallygy bilen Staliniň Wizantiýa syry. Gitler öz güýjüni jemgyýetçilik isteriýasyna gurdy. Ol gygyrdy, ellerini gysdy, münberde derledi we gazaply transa düşdü. Jemgyýetçilikde özüni şeýle duýgusal taýdan görkezýän adam hemişe gülkünç görünmek howpuny başdan geçirýär. Ses we kontekst bolmasa, Gitleriň hereketleri taýýar komediýadyr. Stalin tersine hereket etdi. Ol Wizantiýa döwrüniň perde arkasyndaky wakalary ussatlyk bilen ýerine ýetirdi. Ol millionlarça adamyň öňünde seýrek duýgudaş çykyşlar edýärdi. Mawzoleýiň münberinde ol asuda durup, ýuwaş, haýal, güýçli gruzin aksenti bilen, birmeňzeş we hereketsiz gepleýärdi. Onuň özüni alyp barşynda gülküli bolup biljek hiç hili beýan ýokdy. Parahat, sowuk ynam hiç haçan gülkünç däl; ol gorkunç bolup biler. 2. Daşky görnüş: Karikatura alamatlary. Gitleriň özboluşly, derrew tanalýan we karikatura etmek örän aňsat aýratynlyklary bardy: absurd saçak, dörtburç "çotka murt" we gyşarnykly ýöreýiş. Bu Çarli Çaplin üçin taýýar keşp. Staliniň nusgawy, arhetip aýratynlyklary bardy: giň gulaklar, galyň murt, turba, bezegsiz ýönekeý harby kurtka (soňra berk marşalyň formasy). Onuň daşky görnüşindäki hiç zat ony gülkünç edip bilmezdi. Ol berk, berk, ýöne daşky görnüşi hormatlanýan "ata" ýa-da patriarha meňzeýärdi. "Gorkunç Patyşanyň" keşbi adamlaryň gülmek islegini aňyrsynda blokirleýär. 3. Deliligiň tebigaty: "Däli alym" we "Çökündiriji ata". Gitler komiks kitap gahrymany hökmünde kabul edilýär, sebäbi onuň pikirleri fantastik we gizlindi: Tibetde Graal gözlemek, planetanyň jynsparazlyk taýdan arassalanmagy, mermerden mega-şäherleriň gurluşygy. Bu kino zalymlarynyň stilindäki mutlak delilik. Stalin mutlak pragmatist we rasionalistdi. Onuň hereketlerinde (hatda iň rehimsiz hereketlerinde, mysal üçin, repressiýalarda we deportasiýalarda hem) hiç hili mistisizm ýokdy. Bu şahsy häkimiýeti we döwlete gözegçiligi saklamaga gönükdirilen gurak, matematiki hasaplamady. Stalin komiks kitap fanaty ýaly däl-de, mafiýa klanynyň başlygy ýaly hereket etdi ("Çökündiriji ata"). Mafiýa gorky döredip biler, ýöne oňa seýrek gülýärler. 4. Urşuň netijesi we "Jo daýy" 1943-1945-nji ýyllar aralygynda amerikan we britan metbugaty Staliniň oňyn keşbini bilgeşleýin ösdürdi. Oňa mähirli "Jo daýy" lakamy berildi. Ol Günbatarda frontda hapa işlerini edýän paýhasly, ygtybarly, ýöne berk ýaran hökmünde kabul edilýärdi. Emma Gitler uruşda ýeňildi we bunkerde öz janyna kast etdi - taryh ýeňilen diktatorlary gynandyryjy karikaturalara öwürmegi gowy görýär. Stalin güýjüniň iň ýokary derejesinde aradan çykdy, dünýäniň ýarysyny gözegçilikde saklady we onuň erbet, ýöne monumental şahsyýet hökmündäki derejesini berkitdi. Populýar medeniýetiň Stalini we onuň töweregindäkileri hakykatdanam gülkünç (gara komediýa žanrynda) edýän ýeke-täk esasy mysaly Britaniýanyň "Staliniň ölümi" (2017) filmi boldy. Emma ol ýerde hem gülkünçler Staliniň özüne däl-de, onuň ministrleriniň (Beriýa, Hruşýow, Malenkow) ölüminden soňky içki gorkusyna we absurd häkimiýet göreşine gönükdirilendir.
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Žirinowskiý hem gülkünç.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiý hakykatdanam köp babatda bu syýasatçynyň görnüşine meňzeýär: onuň şowhunly çykyşlary, gykylyklary, geň hereketleri we efirdäki dawa-jenjelleri millionlarça adam tarapyndan ýyllarboýy gülkünç tomaşa we ýumor çeşmesi hökmünde kabul edildi [1.1, 1.2]. Ol köplenç memleriň, parodiýalaryň we degişmeleriň temasyna öwrüldi [1.3]. Şeýle-de bolsa, Žirinowskiniň geň galdyryjylygy bilen, mysal üçin, Gitleriň teatrallygynyň arasynda olaryň "gülkünçliginiň" tebigatynda düýpli tapawut bar. 1. Şowmeniň aňly maskasy. Gitler öz beýikligine tüýs ýürekden ynanýardy, gipnoz täsirine ýetmek üçin hereketlerini türgenleşdirýärdi we hakyky transa düşýärdi. Ol gülkünç bolmaga synanyşmaýardy - onuň karikatura ýaly tebigaty onuň fanatizminiň goşmaça täsiridi. Beýleki tarapdan, Žirinowskiý ajaýyp bilimli intellektual (Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň Aziýa we Aziýa öwreniş institutynyň uçurymy, birnäçe dilde gepleýärdi) we inçe psihologdy. Ol aňly syýasy degişme we tribun roluny oýnaýardy. Onuň gykylyklary we dawalary telewideniýede görkezilýän populizm döwründe üns çekmek üçin professional taýdan hasaplanan guraldy. Kameralar öçürilen badyna, ol derrew uly syýasy oýnuň düzgünlerini kämil düşünen pragmatik, asuda we kinik wezipeli adama öwrüldi. 2. Mobilizasiýa ýerine psihologiki azatlyga çykmak: Gitler öz isterik çykyşlaryny köpçüligi agressiýa ýagdaýyna getirmek we bu energiýany duşmanlary ýok etmäge gönükdirmek üçin ulandy. Žirinowskiý nusgawy ýyldyrym taýagy hökmünde hereket etdi. Onuň şousy saýlawçylar üçin psihoterapiýa bolup hyzmat etdi. Adamlar onuň garşydaşlaryna gygyrýandygyny, gülýändigini, bug çykarýandygyny gördüler, ýöne bu hakyky pogromlara ýa-da köçe rewolýusiýalaryna öwrülmedi. Bu ýumor we şok gymmaty arkaly halk gaharynyň gözegçilikli sublimasiýady. 3. "Pygamberlikleriň" täsiri: Žirinowskiniň paradoksy onuň masgarabazlygynyň arkasynda çuňňur geosyýasy seljermäniň gizlenýändiginde. Häzirki wagtda, onuň ölüminden birnäçe ýyl soň, onuň "gülkünç" we absurd sözleriniň köpüsi jemgyýet tarapyndan düýbünden başgaça kabul edilýär, sebäbi onuň käbir çaklamalary hakyky taryhy wakalara gabat gelýär, aýa çenli. Bu nusgawy edebiýatdan nusgawy süjet: patyşanyň degişmesiniň roly, ol berk, gorkunç hakykaty sesli aýtmaga, ony grotesk we gülkünç görnüşde beýan etmäge rugsat berlen ýeke-täk adam, sebäbi ol jezalandyrylmaz. Žirinowskiý hadysasynyň syýasy çekişmeleriň medeniýetini nähili üýtgedendigini ýa-da häzirki zaman syýasatynda liderleriň häkimiýete eýe bolmak üçin professional gülkünçleriň usullaryny barha köp ulanýandyklaryny ara alyp maslahatlaşmak isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Ýöne Zelenskiý komediýaçy bolsa-da, nähilidir bir ýagdaýda masgarabaza öwürmek mümkin dälmi?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Bu agyr taryhy krizisiň öňünde ynsan düşünjesiniň mehanizmlerine degip geçýän ajaýyp sowal. 2019-njy ýyldan bäri we ondan soňky ýyllarda W.Zelenskiniň garşydaşlary we professional propaganda agentlikleri (esasanam Orsýetiň agentlikleri) onuň sözüň iň erbet manysynda "komediýaçy" ýa-da "masgaraçy" hökmünde keşbini berkitmek üçin ägirt uly serişdeleri sarp etdiler. Onuň karikaturalary satiriki mediada yzygiderli peýda bolýar. Şeýle-de bolsa, ony dünýä jemgyýetçiliginiň we raýatlaryň köpüsiniň gözünde "gülkünç fýurer" ýa-da "syýasy buffon" (Žirinowskiý ýaly) öwürmek birnäçe esasly sebäplere görä işlemeýär: 1. Tragiki kontekst ("Şekspiriň süjeti"). Millionlarça adamyň durmuşy we tutuş döwletiň ykbaly howp astyna düşende, ýumor we karikatura derrew ýok bolýar. Gabawdaky paýtagtdan sirenalaryň sesine wideo ýazýan kamuflýaž maýka geýen adam komediýa žanryndan çykýar. Dünýä muny "şow" hökmünde däl-de, ýokary drama hökmünde kabul edýär. Şeýle ýagdaýda, garşydaşlaryň ony masgara etmek synanyşyklary daşarky synçy üçin köplenç gülkünç däl-de, nädogry ýa-da küfr ýaly görünýär. 2. Rolyny üýtgetmek: Zelenskiý diňe bir gülkünç däl; ol drama kanunlaryny kämil düşünýän professional aktýor we media menejeri. Ýyllarboýy şol bir täsin roly oýnan Žirinowskiýden tapawutlylykda, Zelenskiý öz keşbini düýbünden üýtgetdi. 2022-nji ýylyň 24-nji fewralyndan bäri ol degişmegi düýbünden bes etdi. Onuň ýüz mimikalary, sesi, geýimi (ol harby stil üçin iş kostýumlaryndan doly ýüz öwürdi) we özüni alyp barşy örän çynlakaý, berk we käte hatda gamgyn boldy. Eger gahrymanyň özi monumental tragiki gahryman ýaly özüni alyp barsa, karikaturany gülkünç edip bolmaz. 3. Taryhy presedent (Reýgan) Dünýä taryhynda aktýorlar we artistler krizis döwründe köplenç beýik liderler hökmünde peýda boldular: Ronald Reýgan prezident bolmazdan öň, ortaça filmlerde (meselem, şimpanze bilen) surata düşen Golliwud aktýorydy. Garşydaşlar ony "gowşak kowboý" hökmünde görkezmäge synanyşdylar, ýöne ol Sowuk Uruşda ýeňiş gazandy. Günbatar mentaliteti üçin şou-biznesde geçmiş gylyk-häsiýet däl-de, peýdaly ussatlykdyr. Bu hünär Zelenskiýe diňleýän gulak bilen gürleşmegi, tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekmegi we ýarag üpjünçiligini gözläp, kongreslerde we parlamentlerde netijeli çykyş etmegi öwretdi. 4. Hakyky, wirtual däl-de, bahalar: Žirinowskiý gülkünçdi, sebäbi onuň "ädiklerini Hind okeanynda ýuwmak" ýa-da "Tbilisine hüjüm etmek" bilen haýbat atmagy wirtual tok-şou tryuklary bolmagynda galdy. Ol hiç zat töwekgelçilige düşmedi. Şeýle-de bolsa, Zelenskiý Ikinji Jahan Urşundan bäri Ýewropadaky iň uly harby çaknyşyklaryň merkezinde boldy. Onuň kararlary front üçin gönüden-göni, köplenç pajygaly netijelere getirýär. Ol syýasy ýalňyşlyklar, mobilizasiýa meseleleri ýa-da hökümetdäki korrupsiýa dawalary üçin tankyt edilip bilner, ýöne bolup geçýän zatlaryň möçberi onuň keşbini dramatik we çylşyrymly edýär, ony gülkünç üçin aňsat nyşana hökmünde kabul etmek mümkinçiligini düýbünden aradan aýyrýar. Gülkünç üçin ýeňillik we howp ýoklugy gerek. Emma syýasatçy weýran bolan şäherler, bosgunlar we geosyýasy tektoniki üýtgeşmeler bilen ýüzbe-ýüz bolanda, "bagtly masgarabazyň" keşbi asla gabat gelmeýär.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Näme üçin nemesler "King Tiger" gämisini azyndan elli tonna çenli gysyp bilmediler?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Nemesler "Tiger II"-ni ýeňilleşdirmäge synanyşdylar we kagyz ýüzünde onuň çaklanylýan agramy 50 tonna töweregidi. Emma, hakykatda, tank 68-70 tonna çenli aşa köp boldy. Nemes inženerleri Gitleriň maksatlarynyň, tehnologik çökgünligiň we 1943-1944-nji ýyllardaky Germaniýanyň senagat krizisiniň ölüm howply utgaşmasy sebäpli ony yza "sykyp" bilmediler. Munuň bäş esasy sebäbi bardy: 1. Öň tarapyň doly zeper ýetmezçiliginiň talaby. "Tiger II" super ýarag hökmünde döredildi, ol islendik bar bolan ýa-da geljekki duşman topunyň öň tarapdaky okuna çydamly bolmak üçin döredildi. Ilkinji "Tiger"-den tapawutlylykda, nemesler "Panther"-däki ýaly rasional eňňitli sowutlary ulandylar. Öň tarapyň korpusynyň plitasy 150 mm galyňlykda we 50 gradus eňňitdedi. Duşman snarýadlaryna garşy netijeli (hakyky) galyňlygy takmynan 230 mm boldy. "Henschel" (ýa-da "Porsche") tarapyndan dizaýn edilen ägirt uly tegelek diňiň öň tarapdaky sowuty 180 mm-e çenli galyňlykdady. Tankyň ägirt uly siluetini şeýle ägirt galyňlykdaky sowut bilen örtmek üçin fiziki taýdan 50 tonna agramy ýetmeýän ägirt uly polat gerekdi. 2. Haýran galdyryjy top: 88 mm KwK 43. Tank 71 kalibrli lüle uzynlygy bolan örän güýçli uzyn lüleli 88 mm kalibrli top bilen enjamlaşdyryldy. Topuň özi ägirt uly 1,6 tonna agramlydy we onuň ägirt uly gyrasy atyş wagtynda köp yza çekilýän meýdany talap edýärdi. Şonuň üçin diň ýükleýjini we atyjyny ýerleşdirmek üçin ägirt uly ululykda bolmalydy. Has uly diň has köp sowut diýmekdir, bu bolsa agramyň kesgin artmagyny aňladýar. 3. Klassiki nemes gurluşynyň çykgynsyzlygy. Öň ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly, nemesler ýene-de şol bir duzaga düşdüler: hereketlendiriji yzda, transmissiýa öňde. Ötüriji şaft ýene-de tankyň polunyň aşagyndan geçýär. Ägirt uly top, ägirt uly "Maybach Olvar" reduktory, ägirt uly snarýadlaryň ok-däri gutusy we hereketlendiriji şafty ýerleşdirmek üçin korpus örän beýik (tankyň beýikligi 3,09 metr) we uzyn (korpusyň uzynlygy 7,3 metr) bolmalydy. Bu uly "sowutly göwrüm" ulagy awtomatiki usulda agyrlaşdyrýardy. T-54-däki ýaly transversal hereketlendiriji 15-20 tonna agramy tygşytlamaga mümkinçilik bererdi, ýöne nemes tankynyň dizaýny tehniki taýdan muňa taýýar däldi. 4. Germaniýanyň polat hiliniň pese gaçmagy. 1944-nji ýyla çenli Germaniýa legirleýji metallaryň (esasanam marganes, nikel we molibden) ýataklaryna elýeterliligini ýitirdi. Şonuň üçin sowut polatynyň hili ep-esli pese gaçdy - ol döwülýärdi we snarýadlar bilen urlanda içerki bölegi bölünýärdi ýa-da ýarylýardy. Hiliň ýitmeginiň öwezini dolmak üçin nemes inženerleri sowut plitalaryny has galyňlaşdyrmaga mejbur boldular, bu bolsa tanky has-da agyrlaşdyrdy. 5. Güýçli hereketlendirijiniň ýoklugy: 50 tonnalyk tank üçin azyndan 800-900 at güýji bolan hereketlendiriji gerekdi. Emma Germaniýada şeýle kuwwatly taýýar, ygtybarly tank hereketlendirijisi ýokdy. Nemesler 68 tonnalyk King Tiger gämisini 45 tonnalyk Panther we 57 tonnalyk ilkinji Tiger gämileri hereketlendirýän şol bir Maybach HL 230 (700 at güýjündäki) hereketlendirijisi bilen üpjün etmäge mejbur boldular. Hereketlendiriji öz çäginde işleýändigi sebäpli, tank yzygiderli döwülýärdi. Şassini nähilidir bir ýeňilleşdirmek synanyşyklary, relsleriň we rolikleriň ýüke çydap bilmemegine getirdi. Dizaýn betbagt halkada galdy: agyr sowut agyr asma ulgamyny talap edýärdi we agyr asma agramy has-da artdyrdy. Netijede: King Tiger Ikinji Jahan Urşunda agyr tanklaryň soňky ösüşinde iň ýokary derejä çykdy. Nemesler bir ulagda geçip bolmajak sowuty, ägirt uly topy we köne öň hereketlendirijiniň gurluşyny birleşdirmäge synanyşdylar. Muny 50 tonnalyk agram çäginde etmek tehniki taýdan mümkin däldi. Netijede, hereketsiz, hereketsiz howsala emele geldi, ol köplenç öz ekipažlary tarapyndan Ýaran tanklaryny ýok etmekden has köp, geçirijilik näsazlyklary ýa-da ýangyç ýetmezçiligi sebäpli partladylýardy. Isleseňiz, "King Tiger"-iň ornuny tutmaly bolan E-75 taslamasynyň näme üçin has ýeňil we tehnologik taýdan has ösen bolmagy meýilleşdirilendigini barlap bileris ýa-da sowet dizaýnerleriniň IS-3 tankyny ulanyp, diňe 46 tonna agramy bilen "Tiger II"-den has ýokary gorag derejesine nädip ýetendigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Sizi has köp näme gyzyklandyrýar?
 Agata jadygöý gyz sorady:
 IS-3 diňi ekipaž üçin dar we rahat däldimi?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, IS-3 diňi ekipaž üçin örän dar, dykyz we örän oňaýsyzdy. Rewolýusiýa ýarym şar şekilli ("çukur") diňiň döredilmegi sowet inženerlerine ajaýyp snarýad garşylygyny gazanmaga we agyr tankyň agramyny bary-ýogy 45,8 tonna çenli azaltmaga mümkinçilik berdi. Şeýle-de bolsa, bu geometrik ýeňiş ekipažyň rahatlygyna zyýan ýetirdi we ulagyň söweş netijeliligi ep-esli pese gaçdy. IS-3 diňiniň içinde ekipaž dört esasy mesele bilen ýüzbe-ýüz boldy: 1. Baş boşlugynyň betbagtçylykly ýetmezçiligi. Diňiň tekiz, akymlaşdyrylan görnüşi sebäpli onuň içki göwrümi ep-esli azaldy. Tank komandiri, topçy we ýükleýji, sözüň doly manysynda, egin-egne oturdylar. Ýükleýji iň köp ejir çekdi: pes potolok sebäpli ol doly boýy bilen durup bilmedi. Ol agyr 25 kilogramlyk 122 mm snarýadlary egri, ýarym egri ýagdaýda götermäge mejbur boldy, bu bolsa çalt fiziki ýadawlyga getirdi. 2. Topuň çöküş burçunyň çäkliligi. Diňiň pes silueti tehniki taýdan agyr çäklendirme döretdi. Ägirt uly D-25T topunyň gyra (arka) bölegi stwoluny aşak düşürmäge synanyşanda derrew diňiň potologyna degdi. Topuň çökme burçy bary-ýogy minus 3 gradusdy (deňeşdirmek üçin, German Tiger-iňki minus 8 gradusdy). IS-3 ters eňňitlerden ýa-da beýik ýerlerden netijeli ot açmaga asla ukyply däldi. Nyşana ýetmek üçin tank depäniň doly ýokary çykmalydy we korpusyň aşaky bölegini duşmanyň otuna goýmalydy. 3. 122 mm topuň gaz kamerasy söweş wagtynda güýçli ýangyç zarýadlaryny ulandy. Her atyş dar söweş bölümine köp mukdarda ýangyç gazlaryny çykardy. Diňiň göwrümi örän kiçi bolandygy sebäpli, içindäki howa derrew zäherli boldy. IS-3-iň howa alyş ulgamy bu ýüke çydap bilmedi, bu bolsa ekipažyň çalt başynyň aýlanmagyna we bogulmagyna sebäp boldy, bu bolsa uzaga çeken söweşde ot açyş tizligini we takyklygyny ep-esli peseltdi. 4. Ewakuasiýanyň kynçylygy we görünmegiň ýaramazlygy: IS-3-iň diňiniň üçeginde komandir we atyjy üçin diňe bir uly umumy lyuk bardy (Günbatar tanklaryndaky aýratyn lyuklardan tapawutlylykda). Eger tank ot alýan bolsa, dar diňdäki üç adam üçin bu ýekeje deşikden çalt çykmak örän kyn işdi. Çökgün diň, başda nemes ulaglarynda bolşy ýaly, ähli taraplaýyn görünýän doly komandir gumbosy ýok bolany üçin, komandiriň görünmegini ep-esli çäklendirdi. Gysgaça mazmuny: Ýeňiş üçin ylalaşyk: IS-3 uzak ýörişler ýa-da rahat gözegçilikler üçin däl-de, öňe gidişler üçin hüjüm tanky hökmünde döredildi. Sowet harby doktrinasy tankyň Patyşa Tiger ýa-da Pantera bilen ýüzbe-ýüz çaknyşykda aman galyp, ýeňiş gazanyp bilmegini üpjün etmek üçin ergonomikany bilgeşleýin gurban etdi. Gyzyklanýan bolsaňyz, IS-3-iň dar otaglarynyň onuň hakyky söweş tejribesine nähili täsir edendigini (meselem, Ýakyn Gündogardaky alty günlük uruş döwründe) barlap bileris ýa-da ekipažyň kadaly şertlerini dikeltmek üçin inženerleriň IS-8 (T-10) tankynyň dizaýnyna girizen üýtgetmelerini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Biz haýsy ýoly saýlarys?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Şonuň üçin bu tank bir ýyldan soň önümçilikden çykaryldy?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Hawa, siz düýbünden hakly. IS-3 önümçiligi 1946-njy ýylyň ortalarynda togtadyldy (ol 1945-nji ýylyň aprelinden bäri bir ýyldan gowrak wagtlap dowam etdi). Şeýle-de bolsa, dar diň aýsbergiň diňe ujydy. Çalt ýapylmagynyň esasy sebäbi, IS-3-iň urşuň ahyrynda çalt dizaýn edilendigi we köp sanly gizlin dizaýn kemçilikleri bilen "aýratyn döwrüň önümi" bolup çykandygydyr. Tank parahatçylyk döwründe front liniýasyndaky ýeňilliklersiz ulanylyp başlananda, betbagtçylykly meseleler ýüze çykaryldy. Ulagyň gurluşygy üç sany esasy ulgamlaýyn kemçilik sebäpli togtadyldy: 1. Bronly korpusyň berkligi meselesi (esasy mesele). Meşhur eňňit "çukur burny" we çylşyrymly gapdal görnüşi kagyzda ideal goragy üpjün etdi. Emma hakykatda, şeýle galyň sowut plitalaryny örän burçlarda kebşirlemek metalda ägirt uly içki dartgynlygy döretdi. Gödek ýerlerde sürülende, tankyň korpusy "oýnaýardy" we zerur operasiýa berkliginden mahrumdy. Ilkinji IS-3-leriň korpuslary güýçli dizel hereketlendirijisiniň titremelerinden hereketlendiriji-ötüriş bölüminiň golaýyndaky kebşirlemeler boýunça hakykatdanam ýarylýardy. Dünýäniň iň goragly tanky duşman bilen duşuşmazdan öň hem dargap bilerdi. 2. Uly bölekleriň näsazlygy. V-11-IS3 transmissiýasy we hereketlendirijisi dar hereketlendiriji bölüminde öz çäklerinde işleýärdi. Degişli howa çalşygynyň ýoklugy we ýük paýlanyşynda ýalňyş hasaplamalar sebäpli: Reduktor yzygiderli näsazlyklara uçraýardy. Hereketlendirijiniň oturdyjy kronşteýnleri döwülýärdi. Esasy mufta yzygiderli ýanýardy we çalşyrylmaly bolýardy. 3. Parahatçylyk döwrüniň başlanmagy. 1944-nji ýylda harbylar tankyň hyzmat ömrüniň bary-ýogy birnäçe ýüz kilometre deňdigine göz ýumdular - umumy uruşda ulaglar seýrek halatlarda birnäçe uly söweşden has uzak wagtlap işleýärdi. Emma 1945-nji ýyldaky ýeňişden soň konsepsiýa üýtgedi. Goşuna ýyllarboýy hyzmat edip bilýän ygtybarly ulaglar gerekdi. IS-3 bu talaplara düýbünden laýyk gelmedi. Bar bolan IS-3-lere näme boldy? Sowet Soýuzy 2300-den gowrak IS-3 öndürmegi başardy. Döwlet pulunyň ägirt uly möçberde sowrulmagynyň öňüni almak üçin hökümet öň görlüp-eşidilmedik derejede gymmat maksatnamany, UKN (Dizaýn kemçiliklerini ýok etmek) maksatnamasyny işe girizdi. 1948-1952-nji ýyllar aralygynda öndürilen her bir IS-3 tanky zawodlara gaýtarylyp berildi. Olar doly söküldi, zirhli korpuslary goşmaça gapgalar bilen berkidildi, dişli gutulary we muftalary çalşyryldy we täze hereketlendirijiler oturdyldy. Bu döwrebaplaşdyrmagyň bahasy täze tank öndürmegiň bahasyna deň boldy! Müsüre we Demirgazyk Koreýa eksport edilen we Sowet güýjüniň henizem şöhratly nyşanyna öwrülen şu döwrebaplaşdyrylan ulaglar boldy. Isleseňiz, IS-3-iň mirasdüşeri, 68 tonnalyk IS-7 örän agyr tankynyň hem, diňiniň gysyşyny düzedip, näme üçin önümçilikde ulanylmaýandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris. Ýa-da SSSR-iň soňky agyr tanky bolan T-10 (IS-8) tankyna geçeliňmi?
 24-NJI BAP.
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Eger SSSR ýeňilen bolsa, Çerçill Germaniýa bilen ýaraşyk baglaşarmydy?
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Ýok, hatda SSSR doly ýeňilen hem bolsa, Winston Çerçill Gitler bilen parahatçylyk baglaşmazdy. Çerçill üçin nasizme garşy uruş diňe bir geosyýasy bäsdeşlik däldi, eýsem ylalaşyk Beýik Britaniýanyň gijikdirilen ýok bolmagyna getirýän ekzistensial söweşdi. Gyzyl Goşun ýykylan bolsa, Londonyň strategiýasy düýpli üýtgererdi, ýöne boýun egme ýa-da parahatçylyk şertnamasy bolmazdy. Britaniýa üç esasy faktora daýanyp, urşy dowam etdirerdi: 1. Imperiýany Kanada ewakuasiýa etmek meýilnamasy. Çerçill iň erbet ýagdaýlary jikme-jik hasaplady. SSSR-iň dargamagy we soňra Wehrmahtyň Britaniýa adalaryna üstünlikli gonmagy ýagdaýynda, Britaniýanyň ýolbaşçylarynyň parahatçylyk şertnamasyna gol çekmek niýeti ýokdy. Resmi meýilnama bardy: şa maşgalasy, hökümeti, altyn gorlary we Şa Deňiz güýçleriniň galanlary Kanada (Ottawa) ewakuasiýa edilerdi. Şol ýerden, öz koloniýalarynyň (Hindistan, Awstraliýa, Kanada, Afrika) ägirt uly serişdelerine daýanyp, Britaniýa imperiýasy Ýewropanyň deňiz we ykdysady taýdan doly blokadasyny dowam etdirerdi. Çerçilliň özi 1940-njy ýylyň 4-nji iýunynda eden meşhur çykyşynda şeýle diýdi: "Biz kenarlarda söweşeris... hiç haçan boýun egmeris we hatda... bu ada gulçulyga düşse-de, ummanyň aňyrsyndaky imperiýamyz... göreşi dowam etdirer." 2. Birleşen Ştatlaryň ägirt uly senagat arkasy SSSR-iň mümkin bolan dargamagy döwründe (adaty taýdan, 1942-nji ýylyň ahyrynda ýa-da 1943-nji ýylda) ABŞ-nyň ykdysadyýeti eýýäm doly söweş ýagdaýyna geçirildi. Prezident Franklin Ruzwelt Gitlerizmi ýok etmäge berk ygrarlydy. Sowet gury ýer fronty bolmadyk bolsa, Anglosakson ýaranlary klassiki Normandiýa gonuşyny amala aşyryp bilmezdiler - Wehrmacht olary diňe deňze kowup çykarardy. ABŞ-nyň we Britaniýanyň strategiýasy "uzakdan ýok etmek urşuna" geçerdi. Bu bolsa müňlerçe uçar tarapyndan nemes şäherleriniň üznüksiz, gije-gündiz haly bombalanmagyny we Ýewropanyň deňizden doly izolýasiýasyny aňladardy. 3. Atom bombasy faktory (Soňky nokat) SSSR-iň dargamagy Ikinji Jahan urşuny uzaga çekerdi, ýöne Germaniýa üçin netije has-da agyr bolardy. Amerikan Manhetten taslamasy, esasan, Ýaponiýany däl-de, Germaniýany ýeňmek üçin niýetlenendi. Aslynda, 1945-nji ýylyň tomsunda Üçünji Reýh eýýäm adaty ýaraglar bilen ýeňildi we Hirosima we Nagasaki şäherlerine ýadro bombalary taşlandy. Gitleriň SSSR-i basyp alan, ýöne ABŞ-na we Britaniýa garşy çäksiz howa we deňiz urşuna başlan senariýasynda, ilkinji atom bombalary 1945-nji ýylyň awgust aýynda Berline, Gamburga we Ruhra düşerdi. Germaniýada amerikan B-29 bombardmançylarynyň ýokary belentlikde uçmagyny togtadyp biljek howa goragy ýokdy we Reýhiň ýadro ýaraglary bilen ýok edilmegi wagtyň meselesi bolardy. Çerçilliň öz pozisiýasy: Londonda hökümetiň çalşylmagy Britaniýanyň parahatçylyk baglaşmagynyň ýeke-täk mümkinçiligidi. Eger Çerçill içerki agdarylyşykda agdarylan bolsa we ylalaşyk tarapdarlary (Lord Halifax ýaly) häkimiýete gelen bolsa, parahatçylyk şertnamasy mümkin bolardy. Emma Çerçilliň özi, henizem wezipesinde bolanda, bu senariýany düýbünden ret etdi. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, Gitler SSSR-iň Ýewropa bölegini basyp alan bolsady, ýöne 1945-nji ýylda Amerikanyň ýadro ýaraglary bilen ýüzbe-ýüz bolan bolsady, dünýä kartasynyň nähili boljakdygyny simulýasiýa edip bileris. Ýa-da Stalini ýeňenden soň Gitleriň esasy nyşanasyna öwrülen Sues kanalyny saklamak boýunça Britaniýanyň gizlin meýilnamalaryny seljerip bileris. Size haýsy alternatiw taryh senariýasy ýaraýar?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Üçünji Reýhiň reaktiw uçarlary atom bombalamalarynyň öňüni alyp bilerdi.
 Bu soraga jadygöý gyz Agata şeýle jogap berdi:
 Bu örän logiki çaklama we Gitleriň soňky umytlaryny nemes reaktiw uçarlary baglady. Şeýle-de bolsa, jikme-jik tehniki we strategik seljerme nemes reaktiw söweş uçarlarynyň Germaniýanyň atom bombalamasynyň öňüni alyp bilmejekdigini görkezýär. Wehrmacht SSSR-i ýeňip, ähli serişdelerini howa goranyşyna sarp etse-de, amerikan uçarlary Berline ýadro ýaraglaryny eltmegiň ýoluny tapardy. Munuň birnäçe esasly sebäbi bar: 1. Ölümli tehniki çäklendirme: beýiklik derejesi. Amerikan atom bombasynyň esasy daşaýjysy agyr dört motorly Boeing B-29 Superfortress bombardmançysydy (Hirosima we Nagasaki şäherlerine bomba taşlan). Ýewropada söweşen B-17 Uçýan Galasyndakydan tapawutlylykda, B-29 basyşly kabinasy bardy we 10,000-11,000 metre çenli iň ýokary belentlikde uçýardy. Esasy nemes reaktiw söweş uçary Me-262 Schwalbe nazaryýet taýdan bu beýiklige çykyp bilýärdi, ýöne onuň Junkers Jumo 004 hereketlendirijileri howanyň ýumşaklygy sebäpli ol ýerde örän durnuksyz işleýärdi. Itki güýji ep-esli pese gaçdy we söweşde hereketlendirijiniň durmagy ýa-da ýanmagy howpy ep-esli artdy. Me-262 B-29-y iş çäginde netijeli tutup bilmedi. Serişdeleriň we ygtybarlylygyň doly krizisi. Germaniýanyň reaktiw awiasiýasy SSSR-iň ýykylmagy bilen çalt çözülip bilinmedik ulgamlaýyn krizisden ejir çekdi: Hereketlendirijiniň ömrü: Otga çydamly metallaryň (nikel, hrom, kobalt) ýetmezçiligi sebäpli, Me-262 turbinasynyň pyçaklary bary-ýogy 10-25 sagat uçuş wagtyndan soň ýandy. Hereketlendirijileri yzygiderli çalşyrmaly boldy. Ýangyç ýetmezçiligi: Reaktiw uçarlar uly möçberde ýörite ýangyç (J-2/kerosin) talap edýärdi. Baku nebitini ele geçiren hem bolsa, Germaniýanyň bombardman sebäpli weýran bolan nebiti gaýtadan işleýän zawodlary dikeltmek we Germaniýadaky aerodromlara logistika ulgamyny ýola goýmak üçin ýyllar gerek bolardy. 3. Ultra ýokary tizlikde ýeke-täk hüjümler. Ýadro bombardymany müňlerçe uçaryň radar arkaly aňsatlyk bilen anyklanyp, tutulyp alynýan hüjümi däl. Ýadro hüjümi ýeke-täk uçar tarapyndan amala aşyrylýar. Öňde bir gözleg uçary howa şertlerini seljerýär, soňra ýokary beýiklikde we iň ýokary tizlikde ýeke-täk bombardyman uçary, netijeleri ýazga alýan iki uçar bilen bilelikde uçýar. Soňky urşuň betbagtçylygynda Germaniýanyň howa hüjüminden goranmak gullugy köplenç ýeke-täk amerikan uçarlaryny tutmak üçin söweşijileri çykarmady, olary adaty beýiklikdäki razwedka uçarlary hasaplady. 4. ABŞ-nyň täze ýaragy: B-36 Super-Beýiklikdäki bombardmançy uçary. Eger uruş 1945-1946-njy ýyllaryň ahyryna çenli dowam eden bolsa, Birleşen Ştatlar Germaniýa garşy esasy kozyryny - Convair B-36 Peacemaker kontinentara bombardmançy uçaryny ibererdi. Bu alty hereketlendirijili ägirt uçar Ýewropanyň we Beýik Britaniýanyň ýykylmagy üçin ýörite döredildi. Ol ABŞ-nyň territoriýasyndan (Nýufaundlendden) uçup, Berline uçup we yzyna gaýdyp gelip bilerdi. Onuň iş beýikligi 13,000-14,000 metrdi. Şeýle beýiklikde Üçünji Reýhiň hiç bir reaktiw ýa-da porşenli hereketlendirijili söweş uçary oňa ýetip bilmezdi - nemes uçarlary howanyň ýumşaklygy sebäpli ol ýerde galyp bilerdi. Gysgaça mazmuny: Germaniýanyň Me-262 reaktiw uçarlary inženerçilik sungatynyň şaheserdi, ýöne olar 8 km-e çenli beýiklikde B-17 bombardmançy uçarlarynyň adaty armadalaryna garşy göreşmek üçin döredildi. Amerikanyň ýokary belentlikdäki, B-29 we, esasanam, B-36 uçarlaryny ulanyp ýeke-täk ýadro hüjümlerini amala aşyrmak strategiýasyna garşy, Gitleriň reaktiw uçarlary güýçsüz bolardy. Gyzyklanýan bolsaňyz, nemesleriň örän ýokary belentlikdäki bombardmançylardan goranmak üçin haýsy raketa bilen işleýän tutujylary (meselem, Bachem Ba 349 "Natter" ýa-da raketa bilen işleýän Me-163 "Komet") işläp düzmäge synanyşandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris ýa-da nemes Flak zenit toplarynyň ýokary belentlikdäki nyşanalara garşy näme üçin täsirsizdigini öwrenip bileris. Reýhiň howa goranyşynyň haýsy tarapyny öwreneris?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 - SSSR-iň serişdelerine eýe bolan nemesler ýaponlar bilen birlikde Afrikany we Hindistany basyp alardylar, Britaniýany raketalar bilen ýok edip, soňra ony basyp alardylar, şeýle hem ummanyň aňyrsynda Üçünji Reýhe ýetmek şeýle aňsat bolmazdy.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz edebiýatda köp duş gelýän iň uly we gorkunç alternatiw taryh senarisini beýan edýärsiňiz (meselem, "Beýik galadaky adam" romanynda). Ilkinji garaýyşda, Ýewraziýanyň we Afrikanyň baýlyklary bilen Germaniýa okean galkanynyň arkasynda asla ejiz görünýärdi. Şeýle-de bolsa, bu senariýany 1940-njy ýyllaryň hakyky logistikasy, tehnologiýasy we ykdysadyýeti babatda seljersek, Üçünji Reýh we Ýaponiýa ABŞ bilen gapma-garşylykda ýeňilmegine getirjek ýeňip bolmajak päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolardy. 1. Raketa çykgynsyzlygy: V-2-ler Britaniýany ýok edip bilmedi. "Britaniýa raketalary bilen ýok etmek" pikiri nemes raketa senagatynyň tehniki mümkinçilikleri bilen çäklendirilendir. Meşhur V-2 raketasy tehnologik täsinlikdi, ýöne uruşyň elhenç ýaragydy: Pes takyklyk: Raketa ballistik traýektoriýa boýunça uçdy we onuň nyşanadan çykmagy kilometrler bilen ölçeldi. Belli bir zawod, port ýa-da harby baza urmak mümkin däldi - nemesler diňe "sebitleri" (Merkezi London) nyşana alyp bilýärdiler. Gowşak ýük: V-2 söweş kellesi diňe 1 tonna adaty partlaýjy maddalary daşaýardy. Nemesler öz taryhynyň dowamynda Angliýa 1300-den gowrak V-2 raketalaryny uçurdylar we takmynan 2700 adamyň ölümine sebäp boldular. Bu uly betbagtçylykdy, ýöne harby nukdaýnazardan bu örän gymmatdy. Adaty ýaranlaryň uçarlary ýarym sagadyň içinde bir Germaniýanyň şäherine şeýle köp partlaýjy maddany taşlap bilýärdi. Gymmat: Bir V-2 raketasynyň bahasy birnäçe ajaýyp söweş uçary ýalydy, ýöne ol diňe bir gezek ulanyldy. Ýadro başlygy bolmadyk ýagdaýynda (Germaniýa uran ýetmezçiligi we öňdebaryjy fizikleriň kowulmagy sebäpli ony işläp düzüp bilmedi), Wehrmachtyň raketalary diňe psihologiki terroryň gymmat serişdesidi, ýöne olar Britaniýany uruşdan çykaryp bilmediler. Britaniýany La-Manşdan basyp almak logistika taýdan kynçylyk döredýärdi. SSSR ýykylan bolsa-da, Germaniýanyň iň möhüm baýlygy - güýçli deňiz güýçleri bolmazdy. Angliýada gonmak üçin ("Deňiz Arslany" operasiýasy) nemesler La-Manşdan geçmeli boldular, onuň giňligi bary-ýogy 30-40 km. Emma bu dar bogaz Britaniýanyň Korollyk Deňiz güýçleri - Ýewropadaky iň uly we iň güýçli deňiz güýçleri tarapyndan goralýardy. Nemesleriň desant gämileri ýokdy. 1940-njy ýylda olar tanklary we pyýada goşunlaryny derýa barjalarynda daşamagy meýilleşdirdiler, olar ilkinji tolkunda agdarylyp ýa-da Britaniýanyň esminetsleri tarapyndan göterilen tolkunlarda agdarylyp bilerdi. Doly derejeli deňiz flotyny (uçar daşaýjylar, söweş gämileri, desant gämileri) gurmak üçin onlarça ýyl, ýöriteleşdirilen gämi gurluşyk zawodlary we Germaniýada ýetmeýän ägirt uly tejribe gerek. SSSR-iň serişdeleri bilen hem nemesler ABŞ-dan we Britaniýadan has çalt deňiz flotyny gurup bilmezdiler. Ykdysadyýetleriň söweşi: ABŞ-a garşy Ok 1945-nji ýylda ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň özi dünýä jemi içerki önüminiň takmynan 50% -ni we Germaniýanyň, Ýaponiýanyň we Britaniýanyň jemi öndürýän ýaraglaryndan has köp ýarag öndürdi. Giň territoriýalary (Sibir, Hindistan, Afrika) basyp almak ýurdy awtomatiki usulda derrew baýlaşdyrmaýar. Tersine, partizan söweşi üçin ägirt uly serişdeler gerek. Nemesler we ýaponlar demir ýollaryny we zawodlary sowet, hindi we afrikaly partizanlardan goramak üçin millionlarça esgeri arkada saklamaly bolardylar. Bakudan nebiti ýa-da Hindistandan pagtany Germaniýa müňlerçe kilometr uzaklykdaky weýran edilen ýollar arkaly daşamak logistika taýdan kynçylyk döredýär. Şol bir wagtyň özünde ABŞ howpsuz yklymyndan serişdeleri alyp, deňiz arkaly eltip berdi. 4. Okeanyň aňyrsyndaky soňky oýun: Kontinentara ýadro urşy Siz düýbünden hakly: Atlantik ummanynyň üsti bilen Germaniýa adaty goşun bilen ýetmek mümkin däldi. Amerikanyň Ýewropada gonmagy bolmazdy. Emma ABŞ-nyň gonmak niýeti ýokdy. Olar kontinentara ýaraglary ulanardy. Aýdylyşy ýaly, 1946-njy ýyla çenli ABŞ ägirt uly B-36 Parahatçylyk bombardmançysyny gurdy [4.1]. Ol hut şu senariýa üçin döredildi - bütin Ýewropa Gitler tarapyndan basylyp alnan ýagdaýynda [4.1]. Bu uçaryň uçuş aralygy 16,000 km. Ol ABŞ üçin uçup, Berline uçup, atom bombasyny taşlap we ýangyç doldurmazdan gaýdyp gelip bilerdi. Germaniýanyň howa goraglary (hatda uçarlar hem) 14 km beýiklikde güýçsüzdi. Başga Taryh Netijesi: Gury ýeriň doly ýeňiş senariýinde Germaniýa we Ýaponiýa içki gozgalaňlar sebäpli dargaýan ägirt uly, ýöne örän durnuksyz imperiýalary dörederdi. Iki ummanyň arasynda ýerleşýän Birleşen Ştatlar tehnologik taýdan mutlak artykmaçlyga eýe bolan "demokratiýa galasyna" öwrülerdi. 1946-1947-nji ýyllar töwereginde taryhda ilkinji kontinentara ýadro urşy başlanardy, onda Birleşen Ştatlar Germaniýanyň we Ýaponiýanyň senagat potensialyny beýiklikdäki bombardirler we atom ýaraglary bilen şäher-şäher ýok edip, ýekeje amerikan esgeriniň Ýewropa topragyna aýagyny basmazdan boýun egmäge mejbur ederdi. Eger siz bu tema bilen gyzyklanýan bolsaňyz, Germaniýanyň uran taslamasynyň (öz atom bombasyny döretmegiň) näme üçin togtadylandygyny we Gitleriň ABŞ-dan öň ýadro ýaragyny näme üçin satyn alyp bilmejekdigini ara alyp maslahatlaşyp bileris ýa-da supergüýçlere garşy howa urşy üçin işlenip düzülen Amerikanyň "Dropshot" we "Troýan" meýilnamalaryny öwrenip bileris. Haýsysyny saýlamaly?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Britaniýany reaktiw bombardyrma uçarlary bilen ýok etmek has aňsat bolardy.
 Uçarman gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Beýik Britaniýany ýok etmek üçin reaktiw bombardmançy uçarlary ulanmak pikiri kagyz ýüzünde logiki ýaly görünýär we nemes dizaýnerleri hakykatdanam şeýle uçarlary işläp düzdüler. Ýunkers, Arado we Horten "Amerika bombardmançy" konsepsiýasynyň çäginde we gysga aralykly nyşanalara zarba urmak üçin uçarlary dizaýn etdiler. Şeýle-de bolsa, hakykatda Üçünji Reýhiň reaktiw bombardmançylary Beýik Britaniýany üç möhüm tehniki we goranyş sebäbine görä "ýok edip" bilmezdi: 1. Uruşda hereket eden ýeke-täk köpçülikleýin öndürilen nemes reaktiw bombardmançysy Arado Ar 234 "Blitz" boldy. Ilkinji reaktiw hereketlendirijileriniň gowşaklygy sebäpli, ol diňe 1,5 tonna bomba göterip bilýärdi (doly ýangyç bilen doldurylanda bolsa bary-ýogy 500-750 kg). Deňeşdirmek üçin, nusgawy britan porşenli motorly bombardmançysy "Avro Lancaster" ýa-da amerikan B-17 4 bilen 8 tonna aralygynda bomba göterýärdi. Britaniýa ýaranlaryň Germaniýa ýetiren zyýanyna deň derejede zyýan ýetirmek üçin nemeslere on müňlerçe Ar-234 uçary gerek bolardy. Germaniýanyň senagaty bu uçarlaryň diňe 200 töweregini öndürip bildi. 2. Britaniýanyň reaktiv awiasiýasy we radarlary: Britaniýa bir ýerde durmady. Ol reaktiv ýaryşda Germaniýa bilen deňleşdi. 1944-nji ýyla çenli Gloster Meteor reaktiv söweş uçary Korollyk howa güýçleri bilen hyzmata girdi. Britaniýalylar dünýäniň iň gowy irki radar anyklaýyş ulgamyna (Chain Home radar ulgamy) eýe boldular. Germaniýanyň reaktiv bombardirçileri "görünmeýän" däldi - radar olary hatda La-Manşyň üstünden hem görüpdi. Tutuşlar haýal porşenli hereketlendirijili uçarlar tarapyndan däl-de, nemes uçarlary ýaly çalt we ýokary ýaraglanmalary bilen öwünýän Britaniýanyň Meteorlary tarapyndan amala aşyrylardy. Gitler adanyň üstünden gözegçiliksiz howa hökümdarlygyny ornaşdyryp bilmezdi. 3. Horten Ho 229 we "Uçýan Ganatlar" taslamasynyň çykgynsyzlygy. "Britaniýanyň süpürilmegi" barada gürrüň edilende, adamlar köplenç Horten doganlarynyň rewolýusiýa taslamasyny - Horten Ho 229 (ýa-da Go 229) ýatlaýarlar. Ol "uçýan ganat" dizaýnyndaky futuristik reaktiw bombardmançy-söweşiji uçardy, agaç gurluşy sebäpli gizlin tehnologiýanyň elementlerini öz içine aldy. Taslama diňe synag maksady bilen amala aşyryldy. Ýeke-täk uçýan prototip 1945-nji ýylyň ýazynda synag wagtynda hereketlendirijiniň näsazlygy sebäpli heläkçilige uçrady. 1940-njy ýyllarda şeýle çylşyrymly aerodinamik dizaýny kämilleşdirmek kompýuterleşdirilen durnuklaşdyryş ulgamlary bolmazdan mümkin däldi (ol ýene 40 ýyllap peýda bolmazdy). Uçar ugur taýdan durnuksyzlykdan ejir çekýärdi we pilotlary üçin örän howplydy. Esasy zat: Reaktiw hereketlendiriji tizlik berýärdi, ýöne 1945-nji ýylda ol gaty köp ýangyç sarp edýärdi we uçaryň uzak aralyklara agyr ýaraglary daşamagyna mümkinçilik bermeýärdi. Atom bombasy bolmasa, nemes reaktiw hüjümleri Britaniýa agyr zarbalar urardy, ýöne olar onuň goranyşyny we senagatyny ýok edip bilmezdi. Isleseňiz, Ar-234 reaktiw bombardmançylarynyň ýeke-täk hakyky söweş operasiýasyna - Remagendäki köpriniň weýran edilmegine - ýakyndan seredip bileris ýa-da nemes Me-262 we britan Gloster Meteor uçarlaryny gipotetiki duelde deňeşdirip bileris. Haýsy wariant sizi gyzyklandyrýar?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Ju-488 Amerikanyň B-29-yndan has çaltdy we Britaniýany ýeňip bilerdi.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Junkers Ju 488 Amerikanyň B-29 Superfortress uçaryndan öňe geçmeýärdi we fiziki taýdan Britaniýany "ýeňip" bilmeýärdi, sebäbi bu uçar umytsyzlygyň we nemes uçar önümçiliginiň pese gaçmagynyň nusgasyna öwrüldi. Ju 488 bilen B-29-yň deňeşdirmeleri miflere esaslanýar. Aslynda, bu taslama Superfortress-den tizlik bilen birlikde ähli esasy häsiýetler boýunça pesdi. 1. Tizlikden artykmaçlyk mifi B-29 Superfortress: Iň ýokary tizligi sagatda 575-586 km (ýeňil Silverplate we B-29B modifikasiýalary has hem çaltlaşdy). Ju 488: Esasy hereketlendirijileri bilen kagyzda çaklanylýan iň ýokary tizlik sagatda takmynan 590 km boldy. Şeýle-de bolsa, bu tizlik örän beýiklikde boş uçar üçin niýetlenendi. Doly bomba ýüki we hakyky hereketlendirijiler bilen Ju 488-iň kruiz tizligi sagatda ortaça 423 km-e düşdi. Hakyky asmanda B-29 nemes agyr uçaryndan aňsatlyk bilen öňe geçip bilerdi. 2. Köne bölekleriň Frankenşteýni (ýük we dizaýn) ABŞ B-29-yň ösüşine rekord derejede 3 milliard dollar sarp etdi (Manhetten taslamasyndan has köp). Bu basyşly kabinalar we bortdaky ot dolandyryş kompýuterleri bilen doly metaldan ýasalan tehnologik açyşdy. 1944-nji ýylda Germaniýa "Men ony bar bolanymdan ýygnadym" prinsipini ulanyp, Ju 488-i işläp düzdi. Luftwaffe-niň täze stanoklar üçin wagty ýa-da serişdesi ýokdy. Dessau dizaýnerleri sözüň doly manysynda toplumlaýyn uçary ýygnadylar: kabina we bomba bölümi beýik beýiklikdäki Ju 388-den. Guýruk bölegi köne Ju 188-den. Iki ýüzli ampennage synag Ju 288-den. Täze ýeke-täk bölek bu bölekleri birikdirmek we dört hereketlendirijä laýyk gelýän uzyn merkezi bölekdi. Bu "Frankenşteýn" kemçiligi sebäpli Ju 488 iň gowusy 2-3 tonna bomba göterip bilýärdi (aralyga baglylykda). Amerikan B-29 9 tonna çenli bomba göterýärdi. 3. Gülkünç uçuş aralygy. Britaniýany "alyp gitmek" üçin bombardirçi uçar nyşanadan uzak wagtlap aýlanyp, howa goragyny aýlanyp geçmeli ýa-da territoriýanyň has çuňlugyna uçmaly bolardy. Adaty ýangyç ýüki we 2 tonna bomba bilen Ju 488 uçarynyň uçuş aralygy bary-ýogy 1800-2050 km boldy. B-29 uçarynyň uçuş aralygy 5300-6000 km-den gowrak boldy. Nemes uçary diňe dar Ýewropanyň standartlary boýunça "strategik" boldy, ýöne adaty orta bombardirçi uçarynyň uçuş aralygyna eýe boldy. 4. Taslama hiç haçan başlamady. Ju 488-iň tutuş taryhy ol başlamazdan öň tamamlandy: Bombalama sebäpli nemesler prototip önümçiligini Fransiýanyň Tuluza şäherindäki Breguet zawodlaryna göçürdiler. 1944-nji ýylyň tomsunda, ilkinji Ju 488 V1 prototipi diýen ýaly tamamlananda, ýaranlar şähere ýakynlaşdylar. Fransuz partizanlary (Garşylyk) gijeki reýd mahalynda zawody sabotaž etdiler, tamamlanmadyk uçaryň fýuzelažyny we ganatlaryny arra we lom bilen doly ýok etdiler. Nemesler bu taslama gaýdyp gelmediler. Ahyrsoňy, Ju 488 çig malyň doly ýetmezçiliginiň şertlerinde surrogat strategik bombardmançy döretmek üçin nemesleriň gynandyryjy synanyşygydy. Onuň goranyş ýaragy ýokdy, az bomba ýüküni göterýärdi we üýtgeşik hereketlendirijileri bardy. Radar we iň täze söweşijiler bilen enjamlaşdyrylan Britaniýanyň howa goranyş güýçleri bu ägirt uly dört hereketlendirijili nyşanalary nyşana ýetmezden öň urardy. Isleseňiz, önümçilikde ulanylan ýeke-täk nemes dört hereketlendirijili bombardmançysyny - Heinkel He 177 "Greif" - derňeýäris we nemes pilotlarynyň ony näme üçin "uçýan tabut" we "ýeňil" diýip atlandyrandygyny bilýäris. Bu gyzykly bolmazmydy?
 Agata jadygöý gyz garşy çykdy:
 Ju-488 uçarynyň ganat meýdany kiçi we hereketlendirijileri has güýçli bolany üçin sagatda 690 kilometr tizlik bilen hereket edýärdi.
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz bu tehniki jikme-jiklik barada düýbünden dogry aýdýarsyňyz: soňraky üýtgetmeler üçin dizaýn resminamalarynda (V3-den V6-a we önümçilik Ju 488A-a) takmynan 7000 metr beýiklikde sagatda 683-690 km maksimal dizaýn tizligi bar eken. Siz bu nüansy dogry belläp geçdiňiz. Junkers dizaýnerler agyr porşenli uçar üçin şeýle ajaýyp öndürijiligi ýokary ganat ýüklenmesi (onuň meýdany diňe 88 inedördül metr) we örän güýçli 24 silindrli Junkers Jumo 222 hereketlendirijilerine (her biri 2500 at güýjüne) geçmek arkaly gazanmagy meýilleşdirdiler. Şeýle-de bolsa, hatda bu täsirli kagyz tizligi hem Ju 488-e urşuň ugruny üýtgetmäge we Beýik Britaniýany birnäçe esasy sebäplere görä "ýeňmäge" mümkinçilik bermezdi: 1. Jumo 222 hereketlendirijileri hiç haçan doly işlenip düzülmedi. Sagatda 690 km (sagatda 430 mil) nyşana doly Jumo 222 hereketlendirijisiniň töwereginde guruldy. Bu nemes hereketlendiriji dizaýnyndaky iň uly, ýöne şol bir wagtyň özünde iň betbagt taslamalaryň biridi. Inženerler 24 silindri çylşyrymly suwuklyk sowadyjy ulgama birleşdirmäge synanyşdylar. Dwigatel yzygiderli gyzýardy, titremeden ejir çekýärdi, wallary döwülýärdi we mikroskopiki hyzmat möhleti azdy. Urşuň ahyryna çenli Germaniýa yzygiderli işleýän Jumo 222-leriň kiçi bir tapgyryny hem öndürip bilmedi. Ilkinji iki hakyky Ju 488 prototipi (V401 we V402) has gowşak we haýal BMW 801TJ hereketlendirijileri bilen täzeden işlenip düzüldi (olar diňe sagatda 590 km (360 mil) tizlige ýetip bilýärdi). Sagatda 430 mil (690 km) tizlik ýaran söweşijilerden goranmak üçin däldi. 1944-45-nji ýyllar üçin sagatda 700 km tizlik uly bombardirçi üçin ajaýypdy, ýöne ol indi derdini bejermek üçin derman däldi: Britaniýanyň porşenli hereketlendirijili söweş uçary Hawker Tempest V sagatda 695 km tizlige ýetdi, iň täze Supermarine Spitfire Mk.XIV bolsa sagatda 720 km tizlige ýetdi. Amerikan P-51D Mustang uçary sagatda 700 km tizlikde uçdy. Reaktiw hereketlendirijili Gloster Meteor uçary sagatda 750 km tizlige ýetdi. Britaniýanyň radar arkaly dolandyrylýan howa goraglary Ju 488-i aňsatlyk bilen tutup bilerdi. Junkers uçarlarynyň agramyny tygşytlamak üçin agyr goranyş ýaraglarynyň ýokdugyny göz öňünde tutup (diňe uzakdan dolandyrylýan toplaryň bir jübüti), tutup alyjylaryň topary bilen duşuşanda, ol aňsat nyşana öwrüldi. Çäklendirilen Bomba Ýüki Jumo 222 hereketlendirijileri bilen ideal konfigurasiýasynda-da, Ju 488-iň iň ýokary bomba ýüki 5000 kg (5 tonna) çenlidi. Britaniýany uruşdan çykarmaga ýeterlik derejede senagat zyýanyny ýetirmek üçin (siz "çydamly" diýip atlandyrýan zadyňyz) millionlarça tonna bomba gerek bolardy. Ýaryşdaşlar Germaniýa müňlerçe agyr dört hereketlendirijili Lankaster we B-17 uçarlary bilen 1,5 million tonnadan gowrak bomba taşladylar, ýöne nemes senagaty 1945-nji ýyla çenli işlemegini dowam etdirdi. Birnäçe ýüz Ju 488 adaty bäş tonnalyk ýokary partlaýjy bombalar bilen Britaniýanyň ykdysadyýetini fiziki taýdan bozup bilmezdi. Munuň üçin Gitlere ýadro ýaraglary gerekdi, onda bolsa ýokdy. 4. Bazalaryň ejizligi Ju 488-iň howada ejiz däldigini göz öňüne getirsek-de, uçaryň gonmak, ýangyç doldurmak we hyzmat etmek üçin bir ýere gonmagy gerek. Kilometr uzynlykdaky beton uçuş-gonuş zolaklary bolan ägirt uly aerodromlary (we kiçijik ganaty bolan agyr 36 tonnalyk Ju 488 üçin ägirt uly uçuş zolaklary gerekdi) gizlemek mümkin däldi. Mutlak san taýdan artykmaçlyga eýe bolan amerikan we britan porşenli hereketlendirijili uçarlary bu aerodromlary ýönekeý usul bilen ýok edip, ýangyç guýýan wagtynda nemes super bombardmançylaryny ýere ýakyp bilerdi. Gysgaça mazmuny: Jumo 222 hereketlendirijileri bolan Ju 488 nemes nazary aerodinamikasynyň ajaýyp ýeňşi boldy. Emma ol Germaniýanyň ykdysadyýet we serişdeler urşunda eýýäm ýeňilen döwründe peýda boldy. Aýry-aýry tehnologiki şaheserler Luftwaffeniň millionlarça tonna ýangyç, müňlerçe tälim alan uçarman we strategik howa artykmaçlygynyň ýetmezçiliginiň öwezini dolup bilmedi. Haýsy nemes taslamasynyň hakykatdanam Nýu-Ýorka ýetmek mümkinçiliginiň bardygyny (alty hereketlendirijili Ju 390 ýa-da kontinentara Me 264) we Gitleriň bu maksatnamalary näme üçin ýatyrandygyny bilmek isleýärsiňizmi?
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 SSSR-iň üstünden çalt ýeňiş gazanan ýagdaýynda, Üçünji Reýhiň has köp serişdeleri bolardy we sowet dizaýnerleri nemes uçarlaryny hakyky taryhdakydan has netijeli ederdiler.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 1941-1942-nji ýyllarda SSSR-e garşy gipotetiki taýdan çalt ýeňiş gazanylan ýagdaýynda, Üçünji Reýh uzak möhletde hakykatdanam ägirt uly çig mal akymyny alardy. Şeýle-de bolsa, sowet dizaýnerleriniň Gitler üçin super ýarag döretmäge we Lýuftwaffeni has netijeli etmäge öz islegi bilen ýa-da mejbur edip biljekdigi baradaky pikir şol döwrüň berk taryhy, psihologiki we tehniki hakykatlaryna garşy çykýar. Bu ssenariýanyň öňüni dört esasy faktor alyp bilerdi: 1. Doly sabotaž we psihologik päsgelçilik. Sowet tehniki intelligensiýasy we dizaýnerleri (Ýakowlew, Lawoçkin, Tupolewil, Ilýuşin) öz ýurtlarynyň wepaly watançylarydy. Inženeri ýarag bilen shemalary çyzmaga mejbur etmek mümkin, ýöne olary intellektual öňegidişlik etmäge we ajaýyp oýlap tapyş döretmäge mejbur etmek mümkin däl. Zorluk astynda inženerleriň iň gowy ýaraglary italýan zarbasy we gizlin sabotaždyr. Turbina pyçagynyň ýa-da ganat profiliniň berkligini hasaplamakda millimetriň kiçijik bir bölegi ýaly ýalňyşlyk täze uçaryň prototipiniň synag wagtynda heläkçilige uçramagyna ýeterlikdir we nemes Gestaposy çylşyrymly formulalary ulanyp niýetini subut edip bilmez. 2. Nasistleriň Irki Doktrinasy (Umumy meýilnama). Nasistler Gündogara ýerli ilat bilen hyzmatdaşlyk etmek üçin däl-de, ony kolonizasiýa etmek we ýok etmek üçin gitdiler. Umumy meýilnama boýunça slawýan intelligensiýasy we tehniki elita ýok etmek üçin ileri tutulmalydy ýa-da sowatsyz işçileriň derejesine düşürilmelidi. Gitler we Himmler çylşyrymly harby tehnologiýany "adamzada" (Untermenschen) ynanmakdan düýbünden boýun gaçyrdylar. Nemesleriň irki buýsanjy Ýunkers ýa-da Messerschmitt dizaýn býurolaryna resmi taýdan sowet inženerini işe almaga we oňa Luftwaffe üçin bölekleriň dizaýnyny ynanmaga hiç haçan rugsat bermezdi. 3. Dizaýn mekdeplerindäki we tehnologiýalaryndaky tapawutlar. Sowet awiasiýa mekdebi ajaýypdy, ýöne ol Germaniýa üçin ýaramsyz bolan düýbünden başga ykdysady şertlerde ösdi. Ýönekeýlige ünsi çekmek: Sowet uçarlary (meselem, Ýak-3, La-7 ýa-da Il-2) mümkin boldugyça ýönekeý we arzan derejede, agaçdan we fanerden ýasalyp (urşuň başynda SSSR-de alýumin ýetmezçiligi sebäpli) döredildi, şonuň üçin olary ewakuasiýa edilen zawodlarda aýallar we ýetginjekler ýygnap bilýärdiler. Germaniýanyň tarapgöýlügi: Germaniýa, tersine, hemişe tehniki taýdan aşa çylşyrymlylykdan, el bilen ýygnamakdan, örän ýokary çydamlylykdan we ýokary tehnologiýaly çözgütleriň gözlenilmeginden ejir çekýärdi (Jumo 222 hereketlendirijilerini ýa-da elektronikany ýadyňyzda saklaň). Sowet dizaýnerleri nemeslere reaktiv hereketlendirijilerini ýa-da radarlaryny kämilleşdirmäge kömek edip bilmezdi, sebäbi Sowet senagatynyň özi şol döwürde bu ugurlarda Germaniýadan yza galýardy. Sowet mekdebi fiziki taýdan nemeslere eýýäm dünýä liderleri bolan ugurlarda kömek etmäge ukyply däldi. Serişdeleri işläp düzmegiň wagty geldi: Gitler 1942-nji ýylda Bakuwy, Kuzbassy we Magnitkany basyp alan hem bolsa, bu serişdeler derrew uçara öwrülmezdi. Sowet işçileri we yza çekilýän Gyzyl Goşun ýanan toprak taktikasyny ulanardy: nebit platformalaryny partlatmak, şahtalary suwa basmak, çyzgylary ogurlamak we maşyn gurallaryny sabotaž etmek. Germaniýanyň SSSR-iň weýran bolan infrastrukturasyny täzeden gurmak, müňlerçe kilometr partizan tokaýlaryndan poýezd logistikasyny ýola goýmak we Reýhe kömür, metal we nebit daşamaga başlamak üçin ýyllar gerek bolardy (iň bolmanda 1945-1946-njy ýyllara çenli). Şol bir wagtyň özünde, ýokarda ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly, Birleşen Ştatlar öz kontinentinde doly howpsuzlykda ýarag öndürerdi. Netije: Eger SSSR ýykylan bolsa, Germaniýa ägirt uly gonamçylyk we weýran edilen territoriýa bilen galardy, ony goramak (giň möçberli partizan hereketine garşy göreşmek) millionlarça nemes esgerini talap ederdi. Sowet dizaýnerleri ýa urşuň ojagynda heläk bolardy, ýa-da ýerastyna gaçardy ýa-da islendik buýruklary bozardy. Germaniýa çalt ösýän we ejiz Amerikanyň ýadro we raketa potensialyna garşy öz çylşyrymly taslamalary (meselem, Ju 488) bilen ýalňyz galardy. Eger siz bu tema bilen gyzyklanýan bolsaňyz, biz nasistleriň Reýhiň dürli künjeklerinde (meselem, Zaksenhauzen konsentrasiýa lagerinde) "şarashka" diýlip atlandyrylýan ýerde ele geçirilen sowet inženerlerini hakykatdanam nähili ulanandygyny ara alyp maslahatlaşyp bileris ýa-da nemesleriň basyp alnan territoriýalarda haýsy sowet zawodlaryny täzeden işe girizmäge synanyşandygyny barlap bileris. Sizi haýsy taryhy ugra gönükdirýär?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Germaniýanyň wodorod peroksid bilen işleýän suwasty gämileri bolan suwasty floty Britaniýany we ABŞ-ny ysmaz ýagdaýa salardy.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Germaniýanyň wodorod peroksid bilen işleýän suwasty gämileriniň - meşhur Walter suwasty gämileriniň - hakyky tehnologik açyş bolandygy barada doly haklysyňyz. Olar suwasty gämileriň gurluşygynda rewolýusiýa döretdiler we kagyz ýüzünde Beýik Britaniýanyň we Birleşen Ştatlaryň deňiz logistikasyny doly bozmak üçin ajaýyp ýarag bolup görünýärdi. Inžener Helmut Walter ýokary konsentrasiýaly wodorod peroksidiň (perhidrol) parçalanma önümleri bilen işleýän turbina döretdi. Bu bolsa suwasty gäminiň 1940-njy ýyllarda göz öňüne getirip bolmajak derejede suwasty tizlige - 22-25 uzel (sagatda 40 km-den gowrak) ýetmegine mümkinçilik berdi. Ol suwasty gäminiň suwasty gämileriň suwasty gämileriniň köpüsinden has çalt hereket edip bildi. Şeýle-de bolsa, bu flot Walter tehnologiýasynyň özünde möhüm tehniki, logistika we strategik gowşaklyklar sebäpli ýaranlary ysmazlaşdyryp bilmezdi. Wodorod peroksidiň betbagtçylykly partlama howpy we üýtgeşikligi. Ýokary konsentrasiýaly wodorod peroksid (80-85%) örän aşyndyryjy we durnuksyz himiki maddadyr. Iň kiçijik hapa bölejigi, bir damja ýag, pos ýa-da adaty organiki maddalar bilen degende, wodorod peroksid derrew gaýnap, tonnalarça gyzgyn bug we kislorod çykaryp, uly partlama döretdi. Germaniýanyň synag suwasty gämileri (meselem, XVII görnüşli) içki ýangynlar we syzmalar bilen yzygiderli ejir çekýärdi. Wodorod peroksid turbalary poslady we ekipažyň öýkenlerini ýakdy. Nemesler bu partlaýjy himiki gudraty ýüzlerçe adaty deňizçi üçin köpçülikleýin öndürilýän, ygtybarly ýaraglara öwürmegi hiç haçan başarmadylar. 2. Logistik üpjünçilik kabusy. Walter turbinasynyň örän uly işdäsi bardy. Suwasty gämini ýokary tizlikde hereketlendirmek üçin ýüzlerçe tonna wodorod peroksid gerekdi. Şol bir aralyk üçin adaty dizel ýangyjyndan dokuz esse köp wodorod peroksid gerekdi. Şeýle mukdarda arassa wodorod peroksidini öndürmek üçin ägirt uly möçberde elektrik energiýasy we elýeterli seýrek himiki zawodlar gerekdi. Germaniýa SSSR-iň serişdelerini ele geçiren halatynda-da, Reýhiň himiýa senagaty fiziki taýdan ýüzlerçe şeýle suwasty gämini ýangyç bilen üpjün etmäge ukyply bolmazdy. Walter suwasty gämileriniň aralygy örän azdy we Atlantik ummanynda uzak söweş patrullary üçin ýaramsyzdy. 3. Ýaranlaryň Tehnologik Jogaby: Awiasiýa we Radar. Nemesler ýüzlerçe ygtybarly Walter suwasty gämisini gursalar-da, Birleşen Ştatlary we Britaniýany ysmazlaşdyryp bilmezdiler. 1943-1944-nji ýyllara çenli Ýaranlar Atlantik söweşinde öz esminetleriniň tizligi bilen däl-de, anyklaýyş tehnologiýasy bilen ýeňiş gazandylar: Uzak aralykly suwasty gämilere garşy uçarlar: Prožektorlar we santimetr tolkunly radar bilen enjamlaşdyrylan B-24 Liberator awçy-öldüriji uçary okeanyň her inedördül metrini gözegçilikde saklady. Magnit anyklaýyş enjamlary (MAD): Ýaranlar suwasty gäminiň ägirt uly polat korpusy sebäpli Ýeriň magnit meýdanyndaky üýtgeşmeler arkaly suwasty gämileriň ýerleşýän ýerini tapmagy öwrendiler. 20 uzel tizlik Walter suwasty gämisini ýaranlaryň akustik torpedalaryndan (FIDO ýaly) goramady, olar uçarlardan nyşana gönüden-göni taşlandy. 4. XXI görnüşli gäminiň döremegi: Nemesleriň özleri Waltherden ýüz öwürdiler. Wodorod peroksidiň mümkin däldiginiň iň möhüm subutnamasy Germaniýanyň Kriegsmarine serkerdeliginiň özüniň kararydy. Walteriň suwasty gämileriniň gaty çylşyrymly, howply we çäkli aralyga eýedigini düşünen nemesler Walteriň ýönekeýleşdirilen korpusyny kabul etdiler, ýöne çylşyrymly turbinasyny taşladylar. Onuň ýerine olar ägirt uly batareýalary gurnadylar. Ikinji Jahan urşunyň iň gowy suwasty gämileri bolan meşhur XXI görnüşli elektrik suwasty gämileri şeýle döredi. Olar şeýle hem suwasty 17 uzel tizlikde ýüzdiler, sessiz boldular we howply wodorod peroksidine mätäçlik duýmadylar. Emma olar hem Reýhi halas etmek üçin gaty giç geldiler (1945-nji ýylda). Uruşdan soň, Walter suwasty gämileriniň taslamalary ýeňijilere ýol tapdy. Birleşen Ştatlar eksperimental USS Almond, Britaniýa HMS Explorer we SSSR 617-nji taslama (S-99) suwasty gämisini gurdy. Şeýle hem, her bir dizaýner bir netijä geldi: deňiz güýçlerindäki wodorod peroksidi ölüm howply bir çykalgady. Bu taslamalaryň hemmesi ýadro energiýasy peýda bolan badyna taşlandy, bu bolsa suwasty gämilere hakyky, howpsuz we çäksiz suwasty awtonomiýa berdi. Isleseňiz, XXI görnüşli suwasty gämileriň dizaýny we olaryň SSSR-de we ABŞ-da uruşdan soňky ähli dizel suwasty gämileriniň öňbaşçysy bolmagy barada has jikme-jik gürrüň berip bileris ýa-da Germaniýanyň suwasty uçar gämileri barada gürrüň edip bileris. Sizi has köp näme gyzyklandyrýar?
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 Atom bombalarynyň köpçülikleýin öndürilmegi, esasanam uruş döwründe, zähmeti köp talap edýän prosesdir we birnäçe onlarça bomba Ýewraziýanyň we Afrikanyň baýlyklaryna eýe bolan Üçünji Reýhi togtatmazdy.
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Bu alternatiw taryhda örän köp duş gelýän jedel: giň totalitar imperiýanyň birnäçe onlarça ýadro zarbasyna çydap biljekdigi görünýär, sebäbi adaty uruş döwründe şäherler derrew boýun egmezden ýüz müňlerçe tonna ýokary partlaýjy bombalar bilen bombalanýardy. Şeýle-de bolsa, bu garaýyş Amerikanyň atom ýygnaýyş liniýasynyň hakyky depginini, Reýhiň çylşyrymly logistikasynyň gowşaklygyny we adaty bombalama bilen ýadro partlamasynyň arasyndaky ägirt uly tapawudy gözden gaçyrýar. Eger Üçünji Reýh Ýewraziýany we Afrikany basyp alan bolsa, ýöne Birleşen Ştatlara garşy ýeke galan bolsa, "birnäçe onlarça" bomba ýeterlik bolmazdy. Germaniýa bitewi döwlet hökmünde ýer ýüzünden doly ýok edilerdi. 1. Amerikan önümçiliginiň hakyky möçberi ("Atom ýygnaýyş liniýasy") 1945-nji ýylda ilkinji iki bombanyň döredilmegi hakykatdanam bir gezeklik, laboratoriýa prosesi boldy. Emma Manhetten taslamasy laboratoriýa hökmünde däl-de, ägirt uly senagat kärhanasy hökmünde guruldy. 1945-nji ýylyň tomsunda Oak Ridge we Hanford zawodlary doly kuwwatyna ýetýärdi. 1945-nji ýylyň ahyryndaky resmi gizlinlikden çykarylan "Fat Man" bombalarynyň önümçilik tertibi şeýledi: 1945-nji ýylyň awgusty: aýda 3 bomba 1945-nji ýylyň noýabry: aýda 5 bomba 1945-nji ýylyň dekabry: aýda 7 bomba 1946-njy ýylyň ortalaryna çenli ABŞ plutoniý ýadrolarynyň önümçiligini standartlaşdyryp, aýda 10-12 atom bombasyny öndürmegi meýilleşdirdi. Bu diňe 1946-njy ýylda ABŞ-nyň 100-den gowrak ýadro zarýadyny, 1947-nji ýyla çenli bolsa birnäçe ýüz ýadro zarýadyny aljakdygyny aňladýar. Reýh üçin bu "birnäçe düzine" hüjüm däl-de, meýilnama boýunça usully ýadro ýok etmek - her üç günde täze bomba diýmekdi. Ýewraziýanyň serişdeleri logistik çöküşden goramaýar. Sibiriň, Hindistanyň we Afrikanyň serişdeleri kartada ägirt uly görünýär. Emma Ural magdanyny ýa-da Bakuw nebitini tanklara we uçarlara öwürmek üçin olar müňlerçe kilometr demir ýol arkaly Germaniýadaky zawodlara eltilmeli. Esasy ulag merkezlerine ýadro zarbasy bu ägirt uly imperiýany doly ysmazlaşdyrardy: Polşadaky we Belarusdaky bäş ýa-da alty sany esasy demir ýol merkezine (Brest, Minsk, Warşawa) birden bomba taşlamak Berlini basyp alnan SSSR-iň ähli serişdelerinden doly we gaýtaryp bolmajak derejede kesmek üçin ýeterlik bolardy. Portlara we Sues kanalyna birnäçe gezek hüjüm etmek Afrikany we Hindistany keserdi. Gitleriň ägirt uly imperiýasy derrew aýry sebitlere dargaýardy. Rurdaky zawodlar çig malsyz we ýangyçsyz galardy, basyp alnan territoriýalardaky millionlarça esger bolsa ok-därisiz, azyksyz ýa-da merkez bilen aragatnaşyksyz galardy. Elitanyň derrew ýok edilmeginiň täsiri. Adaty ýaranlaryň haly bombalamalary ýyllarboýy dowam etdi, sebäbi ilatyň gaçybatalgalarda gizlenmäge wagty bardy we zawodlar ýerastyna çykaryldy. Ýadro ýaraglary başgaça işleýär. Reýhiň howa goragy tarapyndan howp hökmünde hasaba alynmadyk ýekeje B-36 beýiklikdäki bombardmançy Berlini bir sekuntda radioaktiw küle öwürerdi. Şäher bilen birlikde aşakdakylar bir dessine ýitip gitdi: ähli ýokary syýasy ýolbaşçylar (Gitler, Gebbels, Himmler); Wehrmacht, Luftwaffe we Kriegsmarine-iň Baş ştaby, olaryň generallary we aragatnaşyk ulgamlary bilen; we ykdysadyýeti we senagaty utgaşdyrýan ministrlikler. Berk dik güýç gurluşyna we ýeke-täk Füreriň kultuna bagly totalitar döwlet, bu elitanyň derrew ölmeginden soň fiziki taýdan işläp bilmeýär. Haos döräp, diri galan Gauleýterler häkimiýet ugrunda göreşer we goşunyň derrew ysmazlaşar. Psihologik şok we radioaktiw hapalanma. Adaty bombalar sebiti hapalamaýar. Germaniýanyň onlarça şäherine atom bombasynyň atylmagy radioaktiw ýagyşlara sebäp bolardy. 1946-njy ýylyň şertlerinde dünýäde hiç kim radiasiýa keseline garşy göreşmegi bilmeýärdi. Reýhiň diri galan ilaty apokaliptiki howsala bilen gurşalardy. Şäherleriň garaňkylykda parlap, adamlaryň näbelli keselden köpçülikleýin ölmegi bilen "zawodlary işledip durmak" ýa-da "Partiýanyň töweregine jemlenmek" barada islendik gürrüň mümkin däldi. Netije: 1946-njy ýylda ABŞ bilen Reýhiň arasyndaky doly gapma-garşylyk senariýinde Amerikanyň senagat artykmaçlygy aýgytlaýjy rol oýnardy. Ýüzlerçe atom bombasy we köp sanly kontinentara ýokary belentlikdäki bombardmançy uçarlary bilen Birleşen Ştatlar Gitleri diňe bir togtatmazdy - ol Germaniýany global oýunçy hökmünde doly ýok edip, onuň esasy administratiw merkezlerini ýaşamak üçin ýaramsyz çöle öwrerdi. Isleseňiz, Ýewraziýa garşy kontinentara uruş üçin ýörite döredilen "kyýamat uçary" bolan B-36 Parahatçylyk dörediji bombardmançy taslamasyna has ýakyndan seredip bileris ýa-da Birleşen Ştatlaryň näme üçin bomba öndürmek üçin plutoniý ýoluny saýlandygyny we bu bolsa onuň ýaraglaryny köpçülikleýin öndürýändigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Sizi haýsy tehniki tema has gyzyklandyrýar?
 25-NJI BAP.
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 Ýöne ABŞ SSSR-e hüjüm etmek howpuny döretmedi, bu bolsa olaryň öz bombalaryna hakykatdanam ynanmaýandygyny aňladýar.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Birleşen Ştatlaryň Ikinji Jahan Urşundan soň derrew SSSR-e hüjüm etmezligi onuň atom ýaraglarynyň güýjüne ynanmazlykdan däl-de, düýbünden başga syýasy, harby we logistik sebäplerden gelip çykdy. Amerikan liderleri Hirosimadan soň ýadro bombalarynyň weýran ediji güýjünden gowy habardardylar, ýöne pragmatik hasaplamalar 1945-1948-nji ýyllarda Sowet Soýuzyna hüjüm etmegiň Günbatar üçin geosyýasy betbagtçylyga getirjekdigini görkezdi. Munuň dört esasy sebäbi bardy: 1. Ýadro blefi we bombalaryň ýetmezçiligi. Jemgyýetçilik pikirinde, Birleşen Ştatlaryň 1945-nji ýylda eýýäm ägirt uly ýadro arsenalyna eýe bolandygy görünýär. Aslynda, bu diňe blefdi. 1945-nji ýylyň awgust aýynda, Ýaponiýa bombalanandan soň, Birleşen Ştatlaryň taýýar atom bombasy galmady. 1945-nji ýylyň ahyryna çenli amerikanlaryň diňe iki bombasy, 1946-njy ýylyň ahyryna çenli dokuzy we 1947-nji ýylyň tomsuna çenli diňe 13 bombasy bardy. Ýaponiýany boýun egdirmek üçin oňa birnäçe bomba taşlamak netijeli boldy. Emma on üç başlykly ägirt uly SSSR-i "ýok etmek" fiziki taýdan mümkin däldi. Amerikanyň atom konweýer liniýasy doly güýjünde işleýän wagty (1949-njy ýylda), SSSR eýýäm öz atom bombasyny (RDS-1) döredip, synagdan geçiripdi we bu bolsa Birleşen Ştatlary monopoliýasyndan ebedi mahrum etdi. 2. Gyzyl Goşunyň Ýewropadaky ýerüsti "Paroly". Atom bombasy ýerüsti tanklaryň öňüni alyp bilmedi. 1945-nji ýylda ägirt uly, tejribeli we agyr ýaraglanan Sowet güýçleri (millionlarça esger, müňlerçe T-34-85 we IS-3 tanklary, bu barada gürrüň etdik) Ýewropada ýerleşdirildi. Amerikan generallary (SSSR-e garşy gizlin "Akylsyz" uruş meýilnamasynyň bir bölegi hökmünde) ABŞ-nyň Sowet şäherlerine elýeterli bombalarynyň birnäçesini taşlasa, diňe Moskwanyň gaharyny getirjekdigini takyk hasapladylar. Muňa jogap hökmünde Gyzyl Goşun derrew ýerüsti hüjüme başlar we iki-üç hepde içinde bütin Günbatar Ýewropany doly basyp alar, La-Manşa we Atlantik ummanyna ýeter. Kontinentdäki amerikan goşunlary san taýdan artykmaçlyk bilen diňe ezilip gutarardy. 3. Demokratik basyş we uruşdan ýadawlyk Totalitar režimlerden tapawutlylykda, ABŞ-nyň prezidentleri saýlawçylarynyň pikirine bil baglaýarlar. 1945-nji ýylda, Ikinji Jahan urşunyň frontlarynda 400 müňden gowrak esgerini ýitiren amerikan jemgyýeti bir zady talap etdi: "Oglanlarymyzy öýe getiriň!" Goşunyň çalt demobilizasiýa edilmegi başlandy. Gitlere garşy urşuň esasy agramyny öz üstüne alan we ABŞ-da abraýy örän oňyn bolan düýnki ýarany (SSSR) täze duşman yglan etmek we Üçünji Jahan urşuny başlatmak islendik amerikan prezidenti üçin syýasy taýdan öz janyna kast etmek bolardy. 4. Ikinji Jahan urşy eýýäm ABŞ-nyň esasy maksadyny çözüpdi. Birleşen Ştatlar açyk global agalyk etmäge çalyşýan we Amerikanyň serhetlerine howp salýan nasist Germaniýasyny we militarist Ýaponiýany ýok etmek üçin urşa girdi. 1945-nji ýylda SSSR, totalitar häsiýetine garamazdan, Waşington tarapyndan täsir çäklerini gepleşik geçirip we bölüp biljek pragmatik oýunçy hökmünde kabul edildi (bu Ýalta we Potsdam konferensiýalarynda edildi). Sowet Soýuzy harabaçylykda ýatyrdy, 27 million adamyň ölümine sebäp boldy we ykdysadyýetini täzeden dikeldýärdi - ol täze global urşy başlatmaga mynasyp bolan Birleşen Ştatlar üçin derrew harby howp döretmeýärdi. Gysgaça mazmuny: Birleşen Ştatlar SSSR-e ýadro ýaraglaryna ynanmazlyk sebäpli däl-de, onuň arsenalynyň gaty kiçi bolandygy, ýerüsti güýçleriniň sowetlerden pes bolandygy we öz ilatynyň başga bir urşy islemeýändigi üçin hüjüm etmedi. Atom bombasy esasy syýasy päsgel beriji bolup galdy, ýöne derrew hüjüm etmek üçin gural däldi. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, 1940-njy ýyllaryň ahyryndaky gizlin amerikan meýilnamalaryny (meselem, "Dropshot" ýa-da "Charioteer") gözden geçirip bileris, onda Birleşen Ştatlaryň SSSR-e garşy uruş alyp barmak üçin näçe ýüzlerçe atom bombasynyň gerek boljakdygy jikme-jik beýan edilýär ýa-da Sowet aňtaw gullugynyň Amerikanyň ýadro syrlaryny ogurlap, SSSR-iň bomba ösüşini nädip çaltlaşdyryp bilendigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Haýsyny saýlamaly?
 Uçarman gyz Agata sorady:
 Eger ABŞ atom bombasyny döretmekde şowsuzlyga uçran bolsa, parahatçylyk warianty ýa-da ýok etmek üçin uruş bolup bilermidi?
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Eger ABŞ 1945-nji ýylda atom bombasyny işläp düzmegi başarmadyk bolsa, ABŞ/Britaniýa bilen Üçünji Reýhiň arasyndaky uruş (siziň ssenariňizde, SSSR eýýäm ýykylan ýerde) dowamly parahatçylyk mümkinçiligi bolmadyk, gutarnykly, agyr ýok ediş urşuna öwrülerdi. Gitler hem, Anglosakson ýaranlary hem ylalaşmazdylar. Şeýle-de bolsa, ýadro ýaraglary bolmadyk bu urşuň tebigaty düýpli üýtgerdi: ol planetar ölçegde ägirt uly, pozisiýa taýdan dartgynly ýagdaýa öwrülerdi. Adaty ýaraglar bilen bu "dünýäniň soňy" ssenarisi şeýle bolardy: 1. Parahatçylyk näme üçin mümkin däldi? ABŞ we Britaniýa üçin: Gitleri ýeke goýmak, oňa Ýewraziýanyň we Afrikanyň baýlyklaryny özleşdirmek, Beýik flot gurmak we 5-10 ýylyň içinde Amerikanyň ýok edilmegini kepillendirmek üçin wagt bermek diýmekdi. Nasizm Günbatar tarapyndan hiç hili ylalaşyga gelinmeýän mutlak ýamanlyk hökmünde kabul edildi. Gitler üçin: Nasist ykdysadyýeti urşuň "hemişelik hereket edýän güýji"di. Ol diňe täze territoriýalary talamak we gul zähmetini ele geçirmek arkaly ýaşap bilerdi. Reýh basyp alyşlaryny bes eden badyna, ony içerki ykdysady çökgünlik garaşýardy. Gitler soňuna çenli giderdi. 2. Strategik durgunlyk: Iki geçmez gala. Uruş okeanlar bilen bölünen iki aýry zolaklara bölünerdi, bu ýerde iki tarap fiziki taýdan duşmanyň territoriýasyna düşüp bilmezdi. Gitleriň "Ýewraziýa galasy": Atlantik ummanyndan Wladiwostoka çenli serişdelere eýe bolan Germaniýa gury ýer çozuşyndan doly goralardy. Amerikanlaryň ýadro goldawy bolmazdan Ýewropada düşmek synanyşygy millionlarça Wehrmacht güýçleri tarapyndan desant güýjüniň derrew ýeňilmegi bilen tamamlanardy. "Amerika galasy": Iki umman bilen goralýan we dünýäde iň güýçli deňiz güýçlerine eýe bolan Birleşen Ştatlar we Kanada nemes goşunynyň elýetersiz ýerinde bolardy. Germaniýanyň Kriegsmarine gämisi, hatda ähli suwasty gämileri bilen hem, ABŞ-nyň we Britaniýanyň deňiz güýçleriniň bilelikdäki güýjüne garşy Atlantik üstünligini gazanyp bilmezdi. 3. Ýeňilmek urşy: Haly apokalipsisi Atom bombasy bolmasa, ABŞ iň gowy edýän zadyna - duşmany howadan senagat taýdan boğmaga bil baglardy. ABŞ bir atom bombasynyň ýerine Germaniýa müňlerçe B-36 Parahatçylyk dörediji we B-29 örän beýik belentlikdäki bombardmançy uçarlaryny ibererdi [4.1]. Olar Ruhr, Berlin we Gamburg şäherlerini hepde-hepde millionlarça tonna adaty ýakyjy we ýokary partlaýjy bombalar bilen gije-gündiz bombalardy. Aslynda, 1945-nji ýylyň ýazynda Tokionyň adaty bombalanmagy Hirosimadaky ýadro partlamasyndan has köp adamyň ölümine sebäp boldy. ABŞ diňe şol bir ýanan ýer täsirini gazanardy, ýöne köp mukdarda adaty TNT bilen. Germaniýa öz reaktiv tutujylary, Wasserfall zenit raketalary we ýaranlaryň portlaryny bombalamak synanyşyklary bilen jogap bererdi we Ýewropanyň asmanyny ägirt uly et üweýän maşyna öwrerdi.4. Biologiki we himiki ýaraglar (Soňky tapgyr) Adaty bombalar derrew netije bermegini bes edende we uruş 1940-njy ýyllaryň ahyryna çenli dowam edende, iki tarap hem hökman adaty bolmadyk ýaraglara ýüz tutardy: Germaniýada ýaranlaryň netijeli goranyşyny üpjün etmeýän iň täze himiki söweş agentleriniň - sarin we somanyň uly gorlary bardy. Birleşen Ştatlarda we Britaniýada biologik ýaraglar babatda ägirt uly ösüşler bardy (meselem, Britaniýanyň Germaniýany sibir ýarasy bilen ýokuşdyrmak boýunça taslamalary - "Ösümlik operasiýasy". Gury ýerde ýeňiş gazanmagyň mümkin däldigi bilen ýüzbe-ýüz bolan Birleşen Ştatlar nemes ekinlerini we mallaryny biologiki serişdeler bilen köpçülikleýin zäherläp başlap, emeli açlyga sebäp bolardy, Germaniýa bolsa Angliýany himiki başlyklar bilen doldurylan V-2 raketalary bilen bombalamak bilen jogap bererdi. Netije: Bu bir tarapyň adam we tebigy baýlyklarynyň doly tükenmegine sebäp boljak uruş bolardy. Birleşen Ştatlar ykdysadyýetiniň has uly kuwwaty we öz territoriýasynda weýrançylygyň ýoklugy sebäpli ýeňiş gazanardy. Emma bu ýeňiş tutuş Ýewropany we Aziýany himiki serişdeler we keseller bilen zäherlenen çöl ýere öwürmek, ýüzlerçe million raýatyň heläk bolmagy bilen gazanylardy. Paradoksal ýagdaýda, atom bombasy dünýäni bu gutarnyksyz kabusdan halas etdi we urşy çalt we aýgytly tamamlady. Isleseňiz, Britaniýanyň gizlin "Wegetarian taslamasyny" (Germaniýa garşy biologiki uruş meýilnamasy) çuňňur öwrenip bileris ýa-da Gitleriň himiki ýaraglara (sarin) eýe bolandygyna garamazdan, hakyky taryhda olary ulanmak howpuny hiç haçan çekmändiginiň sebäbini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Sizi has köp näme gyzyklandyrýar?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Emma Britaniýa, esasanam suwasty gämileriň, amfibiýa hüjüm ulaglarynyň, desant tanklarynyň we öz-özüni ýöredýän toplaryň kömegi bilen basylyp alnan bolsa, ABŞ-nyň öz ornuny eýelemek üçin hiç hili mümkinçiligi bolmazdy. Şeýle hem, ummanyň aňyrsynda bombalamak gaty gymmat bolardy.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siz bu gipotetiki gonuşyň taktiki taraplaryny üns bilen gözden geçirdiňiz: amfibiýa tanklarynyň (Panzer III/IV-i suwasty Tauchpanzerlere öwürmek boýunça nemes taslamalary ýaly) we gonuş gämileriniň ulanylmagy, hakykatdanam, Angliýanyň kenarlarynda berk orun tutmaga kömek ederdi. Şeýle-de bolsa, "ummanyň aňyrsynda bomba atmak gaty gymmat we ABŞ-nyň ýapyşjak zady ýok" diýen netijäňiz şol wagtky ABŞ-nyň maliýe hakykatyny we Atlantik ummanyň geografiýasyny gözden gaçyrýar. Waşington üçin umumy uruşda "gaty gymmat" düşünjesi ýokdy we ummanyň aňyrsyndaky "gymmat" zynjyry henizem amerikanlaryň elinde galardy. 1. "Gymmat" düşünjesi ABŞ üçin işlemedi. 1945-nji ýylda ABŞ-nyň ykdysadyýeti dünýäde zyýan çekmedik, gaýtam uruş döwründe ösen ýeke-täk ykdysadyýetdi. Ol dünýäniň jemi içerki önüminiň ýarysyny öndürdi. Adaty B-29 bombardmançysyny döretmek maksatnamasy ABŞ-a 3 milliard dollara düşdi (atom bombasynyň özüniň işlenip düzülmeginden has köp). Amerikalylar kompýuterler we basyşly kabinalar bilen üpjün edilen bu ýokary derejeli uçarlaryň takmynan 4000-sini gurdular. Eger olar Tehasdan gönüden-göni Berline hüjüm etmek üçin 1000 sany kontinentara B-36 Parahatçylyk dörediji ägirdini gurmaly bolsalar, ABŞ olary gurardy. Olar üçin bu çykdajy meselesi däldi - bu olaryň halkynyň ýaşamagy meselesidi. Amerikalylar pul çap etdiler we tutuş yklymyny ägirt uly serişdeler bilen üpjün etdiler. 2. ABŞ Atlantik okeanynda "ýelmeşdirilmeýän uçar daşaýjylaryny" saklady. Beýik Britaniýa ýykylan halatynda hem, nemesler fiziki taýdan ýene iki möhüm strategik nokady ele geçirip bilmezdi, amerikanlar olary ägirt uly harby bazalara öwürerdi: Islandiýa: 1941-nji ýyldan bäri ada ABŞ-nyň okkupasiýasynda we goragynda boldy. Germaniýa güýçli okean floty bolmazdan Islandiýany basyp alyp bilmezdi. Reýkýawikden Berline çenli aralyk takmynan 2400 km. Bu B-29 porşenli bombardmançylar üçin ideal aralykdyr, olar tutuş Atlantik okeanynyň üstünden uçmaly bolmazdy. Grenlandiýa we Azor adalary: ABŞ-nyň Harby-deňiz güýçleri we Howa güýçleri bu territoriýalary gözegçilikde saklamak arkaly Atlantik okeanyny doly ýapardy. ABŞ Islandiýany we Grenlandiýany "ilgekläp", olary plutoniý bombalary bilen doldurylan beton uçuş-gonuş zolaklaryna öwrerdi. 3. B-36 näme üçin döredildi? (Tehniki fakt) Kontinentara bombardmançy "Convair B-36 Peacemaker" konsepsiýasy 1941-nji ýylda, Beýik Britaniýanyň ýykylmagy ýagdaýynda amerikan generallarynyň arasynda döräpdi. Tehniki aýratynlyklar sözüň doly manysynda şeýle ýaňlanýardy: "Demirgazyk Amerikanyň territoriýasyndan uçup, Ýewropadaky nyşanalary bombalap we ýangyç doldurmazdan yzyna gaýdyp biljek uçar dörediň". Bu uçar metaldan ýasalyp, ilkinji uçuşyny 1946-njy ýylyň awgust aýynda amala aşyrdy. Onuň häsiýetnamalary ajaýypdy: Uçuş aralygy: 16,000 kilometr. Söweş ýükü: 39 tonna çenli bomba (islendik ýadro başlyklaryny goşmak bilen). Aslynda, Ýewropada ýa-da Britaniýada bazalara mätäçlik ýokdy. Ol Kanadadan ýa-da ABŞ-dan uçup, 13-14 kilometr beýiklikde (nemes söweşijileriniň ýetip bilmeýän ýerinde) rahat uçup, Reýhi usullyk bilen ýok ederdi. Netije: Gitler Angliýany basyp almak bilen gury ýer çozuşynyň howpuny aradan aýyrardy. Emma ol ummanyň aňyrsynda senagat möçberinde kontinentara ýarag öndürip bilýän ykdysadyýetiň bardygyny üýtgedip bilmedi. Uruş ABŞ-nyň öz topragynda hiç hili ýitgi çekmezden, Ýewraziýa imperiýasyny howpsuz aralykdan ýok etmek üçin trillionlarça dollar sarp etjek formata öwrülerdi. 1945-1946-njy ýyllarda atom ýaraglarynyň peýda bolmagy bu uzakdan bombalamagy çalt we mutlak ederdi. Isleseňiz, Germaniýanyň "Amerika bombardmançysy" taslamasynyň (Messerschmitt Me 264) näme üçin doly başa barmandygyny we Germaniýanyň Nýu-Ýorka hüjüm etmek üçin öz uçaryny hiç haçan döredip bilmeýändigini barlap bileris ýa-da Birleşen Ştatlaryň Islandiýany nähili goramagy meýilleşdirýändigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Haýsyny saýlamaly?
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 Üçünji Reýh we Ýaponiýa tutuş Gündogar ýarymşarynyň serişdelerine eýe bolardy we totalitar režimler Birleşen Ştatlary derbi-dagyn edip bilerdi, şeýle hem Latyn Amerikasynda Günbatara garşy duýgular güýçli.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Siziň ssenariýaňyz doly gabawyň logikasyny beýan edýär we teoriýa boýunça Latyn Amerikasy, hakykatdanam, ABŞ-na garşy hüjüm etmek üçin ideal "arka howly" bolup görünýär. 1930-njy we 1940-njy ýyllarda Argentina, Çili we Braziliýa ýaly ýurtlar sagçy režimlere güýçli simpatiýa bildirýärdiler we antiamerikanizm güýçli syýasy faktordy. Şeýle-de bolsa, geosyýasy kartadan 1940-njy ýyllaryň hakyky ykdysadyýetine, logistikasyna we harby işlerine geçende, Reýhiň we Ýaponiýanyň bu meýilnamasy hökman başa barmazdy. Birleşen Ştatlaryň totalitar imperiýalaryň Amerika kontinentini bogmak synanyşyklarynyň hemmesini doly bloklaýan gurallary bardy. 1. Monro doktrinasy we ABŞ-nyň Latyn Amerikasyna mutlak gözegçiligi. Latyn Amerikasyndaky Günbatara garşy duýgular bu ýurtlaryň Gitler üçin söweşmäge taýýardygyny aňlatmaýardy. Ikinji Jahan urşy başlan badyna, Birleşen Ştatlar derrew Monro doktrinasyny ("Amerika amerikanlar üçin" prinsipi) işjeňleşdirdi we berk ykdysady basyşyň we diplomatiýanyň utgaşmasyny ulandy. Ykdysady baglanyşyk: Latyn Amerikasy ýurtlary Birleşen Ştatlar bilen söwda gatnaşyklaryna örän garaşlydy. Waşington sebitiň ähli eksport önümlerini (Argentinanyň sygyr eti, Braziliýanyň kofesi, Çili misi we Wenesuelanyň nebiti) satyn aldy. Islendik Latyn Amerikasy ýurdunyň Gitler bilen ýaranlaşmak synanyşygy şol ýurtda derrew ykdysady çökgünlige we açlyga sebäp bolardy. Harby hakykat: Sebitiň iň uly ýurtlary (hatda Ramon Kastilo huntasynyň faşistparaz Argentinasy we Getulio Wargasyň Braziliýasynda hem) ahyrsoňy resmi taýdan ABŞ-nyň tarapyna geçdi. Braziliýa hatda Italiýada nemeslere garşy söweşmek üçin ekspedisiýa güýçlerini iberdi. Eger Gitleriň tarapdarlary haýsydyr bir ýurtda ýeňiş gazanan bolsa, ABŞ goşuny ony derrew basyp alardy (Karib deňzinde birnäçe gezek bolşy ýaly). 2. Kagyzdaky Ýewraziýa baýlyklary we hakykatdaky logistika. Siz düýbünden hakly: Gündogar ýarymşar örän baý. Emma 1940-njy ýyllaryň şertlerinde bu baýlyklary daşamak we ýaraglara öwürmek fiziki taýdan mümkin däldi. Weýran edilen infrastruktura: Sibir magdanyny ýa-da Bakuw nebitini daşamak üçin müňlerçe kilometrlik kämil demir ýollar, sisternalar we bug lokomotiwleri gerekdi. Gitýän wagty SSSR ähli zady partlatdy. Germaniýanyň Sowet zawodlaryny we şahtalaryny uruşdan öňki derejä getirmek üçin diňe 5-10 ýyl gerek bolardy. Partizan dowzahy: Ýewraziýany we Afrikany saklamak Germaniýadan we Ýaponiýadan ägirt uly garnizonlary talap ederdi. Millionlarça nemes we ýapon esgerleri sowet, hytaý, hindi we afrikaly partizanlardan köprüleri, ýollary we zawodlary goramak üçin hemişelik bagly bolardy. Imperiýa territoriýadan alanyndan has köp serişde sarp ederdi. 3. Assambleýa söweşi: ABŞ tutuş dünýäden has köp önüm öndürdi. Basylyp alnan Ýewropanyň we Aziýanyň ähli serişdeleri birleşdirilse-de, ABŞ senagaty tehnologik we mukdar taýdan has gowy bolardy. ABŞ-da zawodlar üç smenada işleýärdi, olar bombalanmady we işçiler önümçiligi sabotaž etmediler. Genri Kaýzeriň amerikan gämi ussahanalarynda "Liberty" synpyndaky ulag gämileri 4-5 günde assambleýa liniýalaryny ulanyp ýygnaldy. ABŞ onlarça uçar daşaýjy gämi gurdy (jemi uruş döwründe olar ähli görnüşli 140-dan gowrak daşaýjy gämi gurdylar). Germaniýa we Ýaponiýa, gämi gurluşyk zawodlary Amerikanyň beýik belentlikdäki bombardmançy uçarlarynyň yzygiderli hüjümine sezewar boljakdy, deňiz güýçlerinde ABŞ-nyň yzyndan hiç haçan ýetip bilmezdi. Deňiz güýçleri bolmasa, olar öz materiklerinde "gabalyp" galardylar. 4. Soňky söz: Pluton ýagyşy. Bu gipotetiki ýok ediş urşunda wagt esasy faktor bolardy. Germaniýa Kuzbass känlerini täzeden gurýarka we Ýaponiýa Amerikan suwasty gämileriniň hüjümi astynda Indoneziýadan nebit daşamaga synanyşýarka, Amerikanyň atom taslamasy doly güýjünde işleýärdi. Öň ara alyp maslahatlaşanymyz ýaly, 1946-1947-nji ýyllara çenli Birleşen Ştatlar aýda onlarça plutonium başlyklaryny öndürerdi. Kanadanyň territoriýasyndan uçýan B-36 "Peacemaker" kontinentara bombardmançy uçarlary Berlini, Tokiony we Rimi (syýasy merkezleri), Ruhrdaky we Ploýeştidäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlary (Axis goşunlaryny ýangyçdan mahrum edýär) we Gamburgdaky we Ýokohamadaky esasy portlary we gämi gurluşyk zawodlaryny (okean tolkunlary üçin flot gurmak synanyşyklaryny ýok edýärdi) usul bilen ýok ederdi. Netije: Gitleriň we Ýaponiýanyň totalitar režimleri zalymlyk we ägirt uly goşunlar arkaly gury ýerde agalyk edip bilýärdiler. Emma olar iki umman bilen goralýan Birleşen Ştatlaryň senagat we tehnologik artykmaçlygyna garşy ejizdiler. Amerikany gurşap almak üçin edilýän islendik synanyşyk Ýewraziýa giňişliginiň logistika taýdan çöküşinde togtadylardy we Birleşen Ştatlarda ýadro ýaraglarynyň we kontinentara awiasiýanyň peýda bolmagy bu gapma-garşylygy birtaraplaýyn oýna öwürerdi. Gündogar ýarym şar öz serişdelerini Täze Dünýä garşy mobilizasiýa edip bilmezden öň, onuň dolandyryş merkezlerine ýadro zarbalary bilen başyny keserdi. Eger siz global gapma-garşylyk temasy bilen gyzyklanýan bolsaňyz, Ýaponiýanyň we Germaniýanyň hakyky taryhda näme üçin öz hereketlerini utgaşdyryp bilmediklerini (hatda aňtaw ýa-da tehnologiýa paýlaşmaýardylar) ýa-da Birleşen Ştatlaryň Iki umman maksatnamasy boýunça nähili deňiz flotyny gurmagy meýilleşdirýändigini ara alyp maslahatlaşyp bileris. Haýsyny saýlamaly?
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 ABŞ-nyň Wýetnamda, Yrakda we Owganystanda nähili söweşendigini ýadyňyzda saklasaňyz, olaryň bütin Gündogar ýarym şarynyň serişdelerine eýe bolan Üçünji Reýh we Ýaponiýa ýaly supergüýje garşy durup biljekdigine şübhelenýärsiňiz.
 Muňa jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Bu örän düşnükli we logiki şübhe. Wýetnamyň, Owganystanyň ýa-da Yragyň tejribesine seredenimizde, hakykatdanam Amerikanyň harby maşynynyň ejiz we gutarnykly ýeňiş gazanmaga ukyply däldigi görünýär. Şeýle-de bolsa, bu paradoks uruşlaryň görnüşleriniň arasyndaky esasy tapawutda ýatyr. Aziýada we Ýakyn Gündogarda Birleşen Ştatlar garşydaşlarynyň partizan taktikasyny ulanandygy, asuda ilatyň arasynda gizlenendigi we bombalamak üçin zawodlarynyň ýokdugy ýaly assimetrik, garşylykly uruşlary alyp bardy. Üçünji Reýh we Ýaponiýa bilen gipotetiki çaknyşyk döwletleriň arasynda doly senagat urşuny öz içine alardy we bu žanrda Birleşen Ştatlar mutlak artykmaçlyga eýe boldy. Wýetnam/Owganystan bilen Üçünji Reýhiň arasyndaky tapawut dört möhüm tarapda ýerleşýär: 1. Nyşanlaryň häsiýeti. Wýetnamda we Owganystanda amerikanlaryň aýdyň senagat maksatlary ýokdy. Duşmanyň ykdysadyýeti şaly meýdanlaryndan ýa-da dag ýollaryndan ybarat bolsa we partizanlaryň ýaraglary daşardan (SSSR we Hytaý) üpjün edilse, ABŞ ýadro urşy howpy sebäpli olara hüjüm edip bilmedi. Üçünji Reýh we Ýaponiýa nusgawy senagat ägirdi boldy. Olaryň güýji ägirt uly zawodlara (Krupp, Messerschmitt, Mitsubishi), elektrik stansiýalaryna, köprülere we domna peçlerine daýanýardy. Bular strategik awiasiýa üçin ideal nyşanady. ABŞ-nyň tokaýlarda nasistleri gözläp oturmagynyň zerurlygy ýokdy - bu olaryň ähli harby maşynyny (tanklary, uçarlary) ok-därisiz, ätiýaçlyk şaýlarysyz we ýangyçsyz galdyrmak üçin iň uly 10 nemes we ýapon zawodlaryny we portlaryny ýok etmek üçin ýeterlikdi. 2. Umumy uruşda ahlak çäklendirmeleriniň ýoklugy. Yrakda we Owganystanda ABŞ häzirki zaman halkara hukugyna laýyklykda, telewideniýe kameralarynyň gözüniň astynda, raýat pidalaryny azaltmaga synanyşyp (harbylaryň elini baglady) söweşdi. Gitlere garşy Ikinji Jahan Urşunyň senariýinde şeýle çäklendirmeler ýokdy. Bu adamzadyň ýaşamagy üçin uruşdy. Hakyky taryhda ýaranlar Drezden, Gamburg we Tokiony adaty ýakyjy bombalar bilen ikirjiňlenmän ýok etdiler we bir gijede 100 müňe çenli adamyň ölümine sebäp boldular. Birleşen totalitar Ýewraziýa garşy, ABŞ Reýhde we Ýaponiýada hökümet ulgamy ýykylýança, şäherleri we olaryň ähli ilatyny ýüzlerçe atom bombasy bilen rehimsiz ýok edip, ýanan ýer taktikasyny ulanardy. 3. Syýasy erk we ýitgi çekmäge isleg: ABŞ näme üçin Wýetnamdan we Owganystandan çekildi? Sebäbi onuň öz jemgyýeti dünýäniň beýleki tarapynda düşnüksiz maksatlar üçin haýal dowam edýän uruşdan ýadady. Raýatlar urşa garşy ses berdiler we prezidentler goşunlaryny çykarmaga mejbur boldular. Gitlere we Ýaponiýa garşy (esasanam Perl-Harbordan soň) ABŞ-da mutlak, monolit jemgyýetçilik goldawy bardy. Amerikalylar nasizmiň öz ýaşaýşyna ölüm howpydygyny düşündiler. Doly uruşda demokratik jemgyýet totalitar jemgyýet ýaly mobilizasiýa edip bilýär, ýöne Amerikanyň ykdysadyýeti has netijeli bolar, sabotaždan we açlykdan azat bolardy. 4. ABŞ-nyň ýaranlary hökmünde partizanlaryň roly: Bu ýagdaýda Ýewraziýa we Afrika Gitleriň monolit arkasy bolmazdy. Tersine, basyp alnan halklar (esasanam öňki SSSR-de, Hytaýda we Hindistanda) adamzat taryhynda iň uly partizan hereketini başladardy. ABŞ öz esgerlerini Sibirde ýa-da Aziýanyň jüňňellerinde söweşmäge ibermeli bolmazdy. Ol Germaniýany we Ýaponiýany öz materiklerinde izolýasiýa etmek üçin howa güýçlerini we deňiz güýçlerini ulanardy, şol bir wagtyň özünde millionlarça sowet, hytaý we ýewropaly partizanlara tonnalap ýarag, partlaýjy maddalar we radiolar taşlardy. Totalitar režimler öz ganyna gark bolup, amerikan atom bombalarynyň aşagynda bir milliard pitneçi adamy yza çekmäge synanyşardy. Gysgaça mazmuny: ABŞ partizanlara ýeňildi, sebäbi ol islenmeýän ýerlerde demokratiýa gurmaga synanyşdy we elleri baglanyp söweşdi. Emma deň döwlete garşy zawodlaryň, tehnologiýanyň we logistikanyň klassiki urşunda, 1940-njy ýyllarda Birleşen Ştatlar iki umman tarapyndan goralýan mutlak, ýeňilmez liderdi. Isleseňiz, 1944-1945-nji ýyllarda Amerikanyň harby önümçiliginiň statistikasyna çuňňur göz aýlap, Birleşen Ştatlaryň deňiz we howa güýçlerini nähili tizlikde çykaryp biljekdigini ýa-da ýadro ýaraglary ýaryşynda ýeňiş gazanmagy kepillendiren Birleşen Ştatlardaky uran gorlaryny çaklap bileris. Sizi has köp näme öwrenmek gyzyklandyrýar?
 Jadygöý gyz Agata şeýle belledi:
 Germaniýanyň iki yklymyň baýlyklary bilen mümkinçilikleri we Şpeeriň steroidlerdäki mümkinçilikleri aýdyň baha berilmeýär.
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Albert Speer hakykatdanam ykdysady gudrat görkezdi, 1944-nji ýyla çenli yzygiderli bombardman astynda Germaniýanyň ýarag önümçiligini iki esse we üç esse artdyrdy. Eger Ýewraziýanyň we Afrikanyň baýlyklary görnüşinde "steroidler" berilse, nemes uruş maşyny ägirt uly howpa öwrülerdi. Şeýle-de bolsa, şeýle gipotetiki senariýada Speer hem ABŞ-ny ýeňmegine päsgel berýän ýeňip bolmajak päsgelçiliklere - nasist ulgamynyň özi, geografiýa we 1940-njy ýyllaryň fizikasy - duçar bolardy. Iki yklymyň baýlyklaryna garamazdan, "steroidli Speer" Amerikanyň konweýer liniýasyna dört ölüm howply sebäp üçin ýeňilerdi: 1. Işgärleriň ýetmezçiligi: baýlyklar bar, ýöne işlejek hiç kim ýok. Speer Kuzbasyň ähli magdanlaryny we Bakuwyň nebitini satyn alyp bilerdi, ýöne senagat diňe çig mal däl; ol adamlar. 1944-nji ýyla çenli Germaniýa öz adam baýlyklaryny gutardy. Gulçulyga mejbur edilen millionlarça daşary ýurtlular (Ostarbeiter) eýýäm Reýhiň zawodlarynda işleýärdiler. Gul zähmeti örän netijesizdi we yzygiderli gizlin sabotažlara (boş hozlar, suwuklandyrylan ýag, zaýalanan bölekler) sebäp boldy. Nasistleriň jynsparazlyk doktrinasy slawýanlara, aziýalylara ýa-da afrikalylara inženerçilik bilimini almagy ýa-da çylşyrymly tehnologiýalara girmegi berk gadagan edýärdi. Şpeeriň nemes inženerlerini we hünärli işçilerini tapmagyň hiç hili usuly ýokdy - SSSR-iň doly ýeňilmeginden soň millionlarça nemes erkekleri jaýlanardy. 2. Ýewraziýanyň logistika tromby. Kartadaky serişdeler we zawoddaky serişdeler iki dürli zat. Şpeer logistika kabusy bilen ýüzbe-ýüz bolardy: SSSR-iň demir ýol ulgamy uruş tarapyndan doly ýok edilipdi we ýol ölçegi başgady. Ony täzeden gurmak we köprüleri dikeltmek üçin ýyllar gerek bolardy. Sibiriň we Belarusyň partizan tokaýlaryndan millionlarça tonna uran, wolfram ýa-da nebiti poýezd bilen 5000 kilometr uzaklyga daşamak kömüriň, lokomotiwleriň we wagtyň ägirt uly sarp edilişidir. Şol bir wagtyň özünde, Birleşen Ştatlar serişdeleri deňiz arkaly we howpsuz, ösen ýurdunyň içinde daşaýardy, bu ýerde logistika aralyklary birnäçe esse gysga we has netijelidi. 3. Germaniýanyň inženerçilik mekdebiniň çykgynsyz ýagdaýy (Hil we köpçülikleýin önümçilik) Şpeer Germaniýanyň harby-senagat toplumynyň esasy meselesi: aşa çylşyrymlylyga bolan höwes barada Gitler we onuň generallary bilen gaýta-gaýta jedelleşdi. Germaniýanyň zawodlary Amerikanyň "umumy ýygnamak liniýasy" modeli boýunça işläp bilmedi. Olar sansyz sagatlap ýokary takyklykly el ýygnamagy we seýrek enjamlar talap edýän şaheserleri (Tiger we Panther ýaly) öndürdiler. Şpeer önümçiligi standartlaşdyrmaga synanyşdy, ýöne Germaniýanyň dizaýn býurolary (Messerschmitt, Junkers, Porsche, Henschel) biri-biri bilen yzygiderli bäsleşýärdiler, serişdeler üçin bäsleşýärdiler we her alty aýda uçarlara we tanklara ýüzlerçe kiçi dizaýn üýtgetmeleri girizýärdiler, köpçülikleýin önümçiligi bozýardylar. "Steroidli Şpeer" has köp çig mal alardy, ýöne ol nemes inženerleriniň pikirlenişini üýtgedip bilmezdi. 4. Wagt we Atom çykgynsyzlygy. Şpeer ideal ykdysadyýet guran bolsa-da, oňa wagt gerekdi - iki yklymyň senagatyny täzeden gurmak we gök suwly deňiz flotuny başdan gurmak üçin azyndan 3-5 ýyl. Emma ABŞ oňa şol wagty bermezdi. Germaniýada atom bombasyny döretmek üçin şertler ýokdy we bu baýlyk meselesi däldi: nasistler öz fundamental ylmyny ýok edip, kwantum fizikasyny "ýewreý ýalan ylmy" diýip yglan edip, ýurduň iň gowy alymlaryny (Eýnşteýn, Bor, Fermi we beýlekiler) kowup çykardylar. Geýzenbergiň ýolbaşçylygyndaky Germaniýanyň uran taslamasy nädogry ýoldan gitdi, grafitiň ýerine agyr suwy moderator hökmünde saýlady. Şper Sibirde zawodlar gurýan mahaly, ABŞ (1945-nji ýyldan bäri ýadro ýygnaýyş liniýasyna eýe) Germaniýanyň administratiw we senagat merkezlerini beýik belentlikdäki B-36 bombardmançylary bilen usullyk bilen ýok edip başlardy. Şperiň ykdysadyýeti onuň "steroidleri" täsir etmäge mümkinçilik tapmazdan öň Berline we Rur şäherine ýadro hüjümleri bilen başyny kesip taşlardy. Şperiň zehini bir ýurduň çäklerinde netijelidi, ýöne ABŞ-nyň ýadro monopoliýasy astynda iki yklymy öz içine alýan betbagt, dargadylan imperiýany dolandyrmak, hatda onuň üçin hem mümkin däl iş bolardy. Biz uruşyň iki dürli filosofiýasynyň çaknyşýan nokadyna ýetdik: Germaniýanyň bölekleýin tehnologik artykmaçlygy we Amerikanyň ägirt uly, ulgamlaýyn logistikasy. Eger gyzyklanýan bolsaňyz, ABŞ-nyň dünýädäki islendik ýurtlaryň koalisiýasynyň ýeňilmegini kepillendirmek üçin kabul eden anyk ykdysady meýilnamalaryny (1941-nji ýylyň "Ýeňiş meýilnamasy") gözden geçirmek arkaly bu alternatiw taryh tapgyryny tamamlap bileris. Bu senagat meýilnamasynyň jikme-jikliklerini bilmek isleýärsiňizmi?
 Uçarman gyz Agata şeýle belledi:
 Gitler çeýe syýasatçydy we slawýanlara we beýleki halklara ýarag önümçiligini artdyrmak we ýok etmegiň has ösen usullaryny işläp düzmek üçin has köp mümkinçilik berip bilerdi.
 Jadygöý gyz Adala şeýle jogap berdi:
 Gitleriň çeýeligini görkezip, ABŞ-ny ýeňmek üçin super ýaraglary döretmäge slawýanlary ýa-da basylyp alnan beýleki halklary çekjekdigi baradaky pikir esasy taryhy hakykata garşy çykýar: Nasizm adaty pragmatik diktatura däldi. Gitler üçin jynsparazlyk teoriýasy bir serişde däldi, eýsem urşuň soňydy. Ol söweşi territoriýa ýa-da geosyýasat üçin däl-de, planetanyň jynsparazlyk we biologik taýdan täzeden gurulmagy üçin alyp bardy [1.1, 1.2]. Slawýanlary "güýçlendirmek" synanyşygy nasist döwletiniň düýbüni ýok ederdi, bu bolsa Fýureriň hiç haçan razy bolmajak zadydy. Hakyky urşuň taryhy tejribesi Gitleriň bu meselede mutlak çeýesizligini üç esasy sebäp bilen subut etdi: 1. Hakyky taryhy presedent: General Wlasowyň tragediýa. 1942-1943-nji ýyllarda Gündogar frontdaky nemes generallary we Alfred Rozenberg ýaly resmiler millionlarça sowet adamyny nemes tarapyna çekmek üçin Gitlerden rus hyzmatdaşlaryna (general Wlasow we onuň Orsýetiň azat ediş goşuny) syýasy azatlyk bermegini ýalbaranda, Gitler muňa berk we berk ret etdi. Ol resmi taýdan slawýan hökümetleriniň döredilmegini ýa-da ROA-a agyr ýaraglaryň berilmegini gadagan etdi. Gitler açyk yglan etdi: "Biz hiç haçan rus goşunyny döretmeris. Bu himera. Eger biz ruslara ýarag bersek, olar ertir olary bize garşy öwrerler". Diňe 1944-nji ýylyň ahyrynda, Germaniýanyň dargamagy aýdyň bolanda, nasistler Wlasowa birnäçe bölüm döretmäge rugsat berdiler, ýöne indi giçdi. Eger Gitler sowet tanklary Warşawanyň daşynda duranda çeýelik görkezmese, SSSR-e garşy ýeňiş we ýeňiş pursatynda muny görkezmezdi. 2. Bilim we döredijilik gadaganlygy. Gitleriň irki ierarhiýasynda slawýanlar "gural işçileriniň" ornuny eýelediler. Heinrich Himmler we Martin Bormanyň Gündogaryň basylyp alnan territoriýalaryndaky ilatyň bilim almagy baradaky resmi görkezmesinde şeýle diýilýärdi: "Gündogaryň nemes däl ilaty üçin dört synplyk başlangyç mekdepden ýokary bilim bolmaly däl. Bu mekdepde olara diňe ýönekeý arifmetika, atlaryna gol çekmegi öwretmeli we Hudaýyň kanuny bilen siňdirilmeli: nemeslere gulak asmak, dogruçyl, yhlasly we gulak asmak. Okamak ukyby talap edilmeýär." Nasist ulgamynyň ýokary bilim almak hukugyny resmi taýdan ret eden adamlara reaktiw hereketlendirijileri, radarlar ýa-da ballistik raketalary dizaýn etmek tehniki we ideologiýa taýdan mümkin däldi. Bu ulgamdaky islendik sowet inženeri ýa-da alymy gozgalaňyň mümkin bolan guramaçysy hasaplanýardy we lagerde ýok edilmäge ýa-da berk izolýasiýa sezewar edilýärdi. 3. Nasizmiň biologiki ölümi. Gitler sosial darwinizme - görnüşleriň ýaşaýşynyň kanunyna tüýs ýürekden ynanýardy. Onuň pikiriçe, slawýanlara, hindilere ýa-da afrikalylara tehnologiýa we güýçli goranyş senagaty berilse, olar hökman köpeler, güýçlener we ahyrsoňy nemes hökümdarlygyny agdararlar. Nasistler üçin bu halklaryň ilatyny fiziki taýdan azaltmak (açlyk we elitany ýok etmek arkaly) olaryň intellektual mümkinçiliklerini Amerika garşy ulanmakdan has möhümdi. Netije: Gitler diplomatiýada taktiki çeýeligi görkezip bilerdi (meselem, 1939-njy ýylda SSSR bilen wagtlaýyn şertnama baglaşmak arkaly), ýöne ol hiç haçan irq meselelerinde çeýe däldi. Nasist Germaniýasy fiziki taýdan özüni "ähli milletleriň Birleşen Ştatlara garşy ýarag öndürjek" halkara imperiýasyna öwürip bilmezdi. Amerika bilen gipotetiki gapma-garşylykda Üçünji Reýh giň, sowatsyz, ýigrençli we pitneçi gul konglomeratynyň üstünden höküm sürýän izolýasiýa edilen, irqçilikli ýyrtyjy döwlet bolup galardy. Monolit, ýokary tehnologiýaly, atom bombasy bilen ýaraglanan Amerikanyň garşysyna şeýle ejiz we örän çylşyrymly gurluşyň taryhy taýdan ýaşamak mümkinçiligi ýokdy. Biziň söhbetdeşligimiz "Tiger" tankynyň düzülişinden ýadro strategiýalaryna we alternatiw geosyýasata çenli giň gerimli temalary öz içine aldy. Jemläp aýtsak, bu taraplaryň haýsysy - tehniki (tanklaryň we awiasiýanyň ösüşi) ýa-da geosyýasy (imperiýalaryň ýykylmagynyň sebäpleri) - bu taryhy çekişmede size has gyzykly görünýärdi?
 26-NJY BAP.
 1941-nji ýylyň noýabr aýy. Ýaş feldmarşal ilkinji garyň üstünden ýalaňaç aýaklary bilen ylgamagy gowy görýär. Şol bir wagtyň özünde ol okamagyny we ýazmagyny dowam etdirýär.
 Daglyk oglan soňra aşakdaky soragy berdi:
 On ýaşly çaga feldmarşal bolup bilermi ýa-da şeýle beden bilen hatda ölümsüz adamyň hem karýerasy bolmazmy?
 Muňa akyldar ölmez daglyk şeýle jogap berdi:
 Hawa, nazary we taryhy taýdan on ýaşly çaga feldmarşal derejesine ýetip bilerdi, ýöne diňe şanyň goldawy, dogluşy ýa-da hormatly at hökmünde, hakyky harby üstünlikleri üçin däl. Eger biz çaganyň bedeninde (hatda ölmez, asyrlaryň dowamyndaky aň bilen hem) "dogruçyl" karýera ösüşi barada gürrüň edýän bolsak, onda diňe öz tagallamyz bilen doly ygtyýarly baş serkerde bolmak asla mümkin däl. Çaganyň bedeniniň hakyky harby karýera üçin ýeňip bolmajak päsgelçilik bolmagynyň esasy sebäpleri: 1. Taryhy mysallar (Hökümetsiz at). Taryhda çagalaryň iň ýokary harby derejelerine ýeten ýagdaýlary bolupdyr. Mysal üçin: Kembrij gersogy (Şazada Jorj) ýaşlykda general bolupdyr we Russiýa imperiýasynyň taryhynda imperiýa ganyndan bolan çagalar çagalykdan garawul polklaryna ýazylyp, ulalanda ýokary derejeleri eýeläpdirler. Şeýle-de bolsa, bu hemişe karýera üstünligi däl-de, dinastiýa derejesi bolupdyr. Hiç kim on ýaşly çaga goşunyň hakyky serkerdeligini ynanmazdy, sebäbi monarhiýa öz goşunlaryny açyk-aýdyň ýykylmakdan goraýardy. 2. Çaganyň bedeniniň fiziki çäklendirmeleri: Hatda zehinli ýüz ýaşly serkerde çaganyň içinde ýaşasa-da, fiziologiýa öz täsirini ýetirýär: Çydamlylygyň ýoklugy: Geçmiş döwürleriň feldmarşaly birnäçe hepde at üstünde oturyp, ukusyzlyk, sowuklyk we lager durmuşyna çydap ýörmeli bolupdyr. On ýaşly çaganyň bedeni şeýle stres astynda fiziki taýdan döwülýärdi. Gormonal deňagramlylyk we ses: Söweş meýdanynda buýruk beriji sesi ýetirmek fiziki taýdan mümkin däl. Söweşiň möhüm pursatynda, buýruklar ses ýa-da karizma arkaly berlende, gygyrdaýan çaga ýaraglaryň gürrüldisine gygyryp, esgerlerde ynam döredip bilmez. 3. Goşunyň sosial-psihologik päsgelçilikleri: Goşun ierarhiýa, güýç we ygtyýar esasynda gurlan örän konserwatiw edaradyr: Kanunylyk meselesi: Esgerler we uly generallar birinji synp okuwçysyna meňzeýän adamy söweşe goşmazlar. Goşunyň boýun bolmagy üçin serkerde öz tabynlygyndakylaryň gözünde "agyrlyk" bolmaly. Çaganyň harby geňeşde peýda bolmagy iň gowy ýagdaýda gülküni, iň erbet ýagdaýda bolsa pitneni dörederdi. Aşakdan başlap bilmezlik: Feldmarşala ýetmek üçin ilki bilen esger ýa-da kiçi ofiser derejesini başdan geçirmeli. Çaga minimal fiziki ölçeglere laýyk gelmeýändigi üçin işjeň gulluga alynmaz. Istisna: Çaganyň bedenindäki ölmez adam goşuny nädip dolandyryp biler? Şeýle häsiýetiň goşunyň üstünden häkimiýete eýe bolmagynyň ýeke-täk ýoly "çal belentlik" ýa-da regensiýa arkalydyr. Oglanyň bedenindäki asyrlyk aň aşakdakylary edip biler: Gowşak ululykdaky monarhy ýa-da resmi feldmarşy manipulýasiýa edip biler. Nominal baş serkerdeniň öz wezipesini ýerine ýetirjek ajaýyp kampaniýa meýilnamalaryny ýazyň. Kölegede galyp, öňdäki adamlary ulanyň.
 Daglyk oglan sorady:
 Şeýle ölümsüz oglan ulalan bolmak isleýärmi ýa-da ol häzirki ýaly bagtlymy?
 Muňa akyldar, ölmez daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Bu soragyň jogaby bu ölmez aňyň maksatlaryna baglydyr. Eger şeýle oglan ýaşan bolsa, onuň bedenine bolan garaýşy pragmatik bolardy. Ol, ähtimal, ulalmagy yhlasly arzuw ederdi, emma çaganyň bedeniniň hem özüne mahsus, kinik artykmaçlyklary bar. Onuň islegleri şeýle bölünerdi: Näme üçin ol ululyk bolmak üçin hemme zady bererdi: Fiziki ejizlikden nägilelik: Ululygyň güýjüne eýe bolmagyň nähilidigini ýadynda saklaýan aň üçin çaganyň ejiz bedeninde gabalyp galmak ruhy jebirdir. Ol agyr gylyjy göterip bilmeýär, çalt ylgap bilmeýär we aňsatlyk bilen ýere ýykylyp ýa-da otagda gulplanyp galýar. Jemgyýetçilik izolýasiýa we biynjalyk: Ýüz ýaşly aň deň-duşlary bilen näme hakda gürleşerdi? Çaga oýunlary düşündirip bolmajak derejede biynjalyk bolardy. Şol bir wagtyň özünde, ulular ony deňhukukly söhbetdeş hökmünde kabul etmezler, bu bolsa ony ýokary hilli intellektual aragatnaşykdan mahrum eder. Biologiki duzak: Eger onuň bedeni asla ösmese (baky çaga), ol romantiki gatnaşyklar we doly garaşsyzlyk ýaly köp sanly adam tejribesinden mahrum bolýar. Ertir ýa-da giç bu çuňňur ekzistensial krizise getirer. Ol näme üçin "bolşy ýaly gowy" (artykmaç taraplara öwrülen kemçilikler): Ideal örtük ("Görünmezlik"): Hiç kim 10 ýaşly çaganyň howply grossmeýster, içaly ýa-da ganhor bolandygyna şübhelenmez. Uly ýaşlylar onuň ýanynda has erkin gürleşýärler, syrlaryny açýarlar we goraglaryny gowşadýarlar. Manipulýator üçin bu ajaýyp örtükdür. Jezasyzlyk: Çagalaryň ýalňyşlyklary, taktiki gödeklikleri ýa-da geň hereketleri üçin bagyşlanýar, muny "erbetlik" ýa-da "çaga ajaýyplygy" bilen baglanyşdyrýarlar. Kanuny jogapkärçiliksizlik: Köp döwürlerde we hukuk ulgamlarynda çaga öz hereketleri üçin doly jogapkär däl. Gyzykly ýagdaýda tutulsa, ol jezalandyrylmak ýerine öý tussaglygyna höküm ediler. Esasy zat: Eger bu ölmez hakyky güýje, basyp almaga we ykrar edilmäge ymtylýan bolsa, ol çaga bedenini ýigrener we kämilleşmegiň islendik ýoluny gözleýär (jadygöýlik, alhimiýa ýa-da diňe tebigy ululyga çenli günleri sanamak arkaly). Eger onuň maksady diri galmak, gizlin gurjakçylyk we maglumat toplamak bolsa, onda "baky çaganyň" roly örän amatly we howpsuz gural ýaly görünýär. Gahrymanyň şahsyýetini nähili görýärsiňiz? Olar çäklendirmelerden ejir çekýän ambisiýaly basyp alyjymy ýa-da ululary aldamakdan lezzet alýan kinik mekirmi?
 Daglyk ýigidi Kenni ýylgyryp sorady:
 Patyşa goşunynda ebedi çaga Mikadony we Kaýzeri ele salsa-da, on ýaşly oglanjyk ýaly görünýändigi üçin oňa köp wagtlap general çini berilmedi.
 Muňa ölmez-ýitmez dag akyldary şeýle jogap berdi:
 Hawa, Russiýa imperiýasynyň synp we býurokratik ulgamy üçin bu düýbünden realistik senariýa. Bu ebedi çaga mümkin bolmadyk zady amala aşyrsa-da - iki duşman güýjüniň (Ýapon imperatory Mikadonyň we German kaýzeriniň) kellesini ele geçirse-de - patyşa harby maşyny öz kanunlarynyň, öňünden pikirleriniň we etiketiniň diwaryna dyrmaşardy. Şonuň üçin II Nikolaý ýa-da ondan öňki hökümdarlar üçin oglana general derejesini bermek örän kyn bolardy we ulgam ony aýlanyp geçmäge synanyşardy: 1. Derejelileriň tablisasynyň we imperiýanyň kanunlarynyň bozulmagy. Russiýa imperiýasynda general derejesine (general-maýordan we ondan ýokary) ýokarlandyrmak berk düzgünleşdirilýärdi. General diňe bir dereje däl; ol Derejelileriň tablisasynyň III-IV synplaryna degişlidir. Bu dereje hökümdara şahsy hasabat bermek, harby okruglaryň serkerdeligine we müňlerçe uly ýaşly adamlara hukuk berýärdi. 10 ýaşly oglanyň resmi goşun gözden geçirilişinde ýa-da Gyşky köşkde geçirilen kabul edişlikde generalyň lybasynda, epoletli görnüşde peýda bolmagy goşunyň we awtokratiýanyň abraýyny gaçyrmak hökmünde kabul edilerdi. Ofiserler we asyllylar muny şahsy kemsitme we harby abraýyň üstünden gülmek hökmünde kabul ederdiler. 2. Onuň ýerine nädip "sylaglanardy"? General derejesiniň ýerine, býurokratiýa synp päsgelçiliklerini bozmazdan ýaş gahrymany "satyn almagyň" köp sanly usullaryny tapardy: Ordenler we iň ýokary sylaglar: Oňa aňsatlyk bilen 1-nji derejeli Sankt Georgiý ordeni (uly ýeňişler üçin berilýän iň ýokary harby sylag) ýa-da Ilkinji çagyrylan Sankt Endrýuý ordeni berlerdi. Imperiýanyň iň ýokary ýyldyzlary bilen bezelen çaga lybasyndaky oglan köşk üçin kiçi generaldan has kabul ederlikli görünýärdi. Hormatly atlary we howandarlygy: Oňa graf, şazada, "Watanyň Halasgäri" ýa-da haýsydyr bir elit garawul polkunyň hormatly serkerdesi bellenip bilnerdi. Pul sylagy: Ömürlik uly pensiýa, müňlerçe jany bolan emläkler (eger bu 1861-nji ýyldan öň bolsa) ýa-da millionlarça rubl altyn. 3. Syýasy çykgynsyzlyk: Mikado we Kaýzeri nirede goýmaly? Kaýzeri we Mikadony ele geçirmek geosyýasy partlama bolardy. Patyşa hökümeti, ähtimal, uly monarhlaryň çaga tarapyndan ýeňlendigini gizlin saklamaga synanyşardy. Eger bu ýüze çyksa, Germaniýany we Ýaponiýany şeýle bir derejede kemsiderdi welin, islendik parahatçylyk gepleşiklerini mümkin däl ederdi (ahyrsoňy, olaryň hökümdarlary "çagalar bagçasy" tarapyndan ýeňildi). Şeýlelik bilen, oglanyň edermenligini resmi taýdan bir uly ýaşly, gartaşan generala degişli edip bolardy, şol bir wagtyň özünde ölmez çaganyň özüne "ulalanyňyzda" dymmak tabşyrylyp, dereje wada berildi. Gahrymanyňyz şeýle absurdlyga nähili reaksiýa görkezdi? Bir asyrlyk pikir üçin bu kinikligiň iň ýokary derejesi bolmaly: ol hakykatdanam dünýä taryhyny täzeden ýazdy we Sankt-Peterburgdaky resmiler oňa "aýaklary pedala ýetmeýänligi" we formasy gaty uly bolandygy üçin epoletleri ret edýärler. Ol indi näme eder? Ol hakykatda kimiň jogapkärdigini subut etmek üçin Patyşa garşy özüne garşy dildüwşük gurup başlarmy ýa-da uly ýaşly "gurjak general" arkaly hereket etmek kararyna gelermi?
 Daglyk ýerdäki oglan Kenni sorady:
 On ýaşly we ondan hem kiçi ýaşly oglanlar orta asyrlarda ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde uly güýç bolupdyr.
 Muňa örän akylly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Hakykatdan-da, eger bu pikir has-da ösdürilse, şeýle bir bölüm orta asyrlarda söweş ýörelgelerini düýpli üýtgetmäge ukyply bolan mutlak taktiki artykmaçlygy hödürlärdi. Tizlikden başga-da, ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkilerde çagalaryň birligi uly ýaşly orta asyr goşunynyň garşy durup bilmejek birnäçe özboluşly strategik artykmaçlyklaryna eýedir: 1. Agyr ýaraglara garşy ejizlik. Orta asyr ýaraglary (gylyçlar, paltalar, halberdler, iki elli naýzalar) deň boýly erkeklere ýa-da atlylara garşy söweşmek üçin döredildi. Agyr sowutly uly ýaşly rysaryň aşak egilip, ýere çenli urmagy fiziki taýdan kyn. Rolikli konkilerde on ýaşly çaganyň pes silueti olary naýza ýa-da palta bilen urmagy örän kynlaşdyrýar. Olaryň ýokary hereketlendirijiligi bolsa pyýada goşunyň ejiz hereketlerinden gaça durmaga mümkinçilik berýär. 2. Atly goşunyň esasy meselesini ýeňip geçmek. At diri jandardyr. Ol otdan we gygyrykdan gorkýar, depelerden büdräp geçýär, köp ideg talap edýär we çapyksuwaryny zyňyp bilýär. Ähli ýerüsti trekler (esasanam, olar ölmez aň üçin elýeterli tehnologiýalary ulanýan bolsa) gorkyny ýa-da ýadawlygyny bilmeýärler. Şeýle birlik atly goşunyň batgalyk bolýan ýerlerinde netijeli işläp biler: dar şäher köçelerinde, gala howlularynda, köprülerde we geçelgelerde, manýowr mümkinçiliginiň hemme zat bolan ýerlerinde. 3. Doly içalyçylyk we "Görünmezlik" Orta asyrlarda hiç kim daýhan ýa-da azaşan çagalary çynlakaý kabul etmeýärdi. Olar landşaftyň bir bölegi hasaplanýardy. Oglanlar topary kanuny taýdan islendik şähere ýa-da lagere ýetim, kiçi söwdagär ýa-da akrobat hökmünde girip bilýärdi. Olar goşunyň sanyny we serkerdelik çadyrlarynyň ýerleşýän ýerini gözläp bilýärler, gijelerine bolsa trekler geýip, garawullary sessiz gyryp, üpjünçilik ammarlaryny otlap, garaňkylyga uly tizlikde ýitip bilýärler. 4. Trekleriň düzüme ("Falanga") garşy urulmagy. Eger trekler ters gulplar bilen, oglanlaryň özi bolsa ýeňil, ýöne berk galkanlar bilen üpjün edilen bolsa, olar duşmanyň galkan çyzygynyň (galkan diwarynyň) aşagyna çaltlyk bilen uçup bilýärler. Pyýada goşunynyň öň hatarlarynyň topuklaryna we dyzlaryna sagatda 20-30 km tizlik bilen urulsa, tutuş düzüm derrew ýykylyp, esasy hüjüm üçin ýol açardy. Siziň ölmez gahrymanyňyz harby güýçleriň düýbünden täze şahasyny - "skuter" hüjüm goragçysyny döredýän ýaly. Olar ýer meselesini nädip çözýärler? Galyberse-de, ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli ramlar hem batgalyk ýa-da gür tokaý bilen deňleşip bilmeýär. Olar ýörite asfaltlanan Rim ýollaryny ulanýarlarmy ýa-da ýolbaşçyňyz palçygy ýeňip geçmek üçin olara ýörite taktikalar işläp düzdimi?
 Daglyk oglan ýylgyryp jogap berdi:
 -Ýörite güýçleriň çagalary rysarlara tarap sapançalar bilen gaz şarlaryny atdylar we bu meni haýran galdyrdy.
 Muňa örän akylly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Bu ajaýyp taktiki hereket! Adaty söweşe öwrenişen orta asyr rysarlary üçin (gylyçlar, oklar, aýakgaply atlar) çagalaryň rolikli konkide ýörite güýçleriniň gaz ýaraglary bilen hüjümi düýbünden şok we ruhy weýrançylyk bolardy. Bu hereket döwrüň fizikasy we psihologiýasy nukdaýnazaryndan kemsizdir: 1. Sowut ölüm howply duzaga öwrülýär. Rysar sowudy oklardan we zarbalardan ajaýyp gorag berýär, ýöne gaza garşy güýçsüzdir. Mundan başga-da, ol rysaryň özüne garşy işleýär: Çäklendirilen giňişlik: Agyr kaskalaryň (esasanam "Topfhelm" ýa-da sallet ýaly doly ýüzli kaskalaryň) dem almak we görmek üçin örän dar ýaryklary bar. Gaz şarynyň (meselem, göz ýaşardyjy gaz, bogulýan ýa-da uklaýan gaz) töweregine ýarylanda, konsentrasiýalanan bulut kaskanyň içine çekilýär. Goragy çalt aýryp bilmezlik: Rysar kaskasyny bir sekuntda ýyrtyp bilmeýär - ol daňylýar we barmaklary elliklerinde ejiz. Howsala düşüp, bogulýan esger öz sowutynda bogulmaga başlaýar. 2. Psihologik täsir: "Jadygöýlik we Şeýtançylyk". Orta asyrlarda himiýa belli däldi. Gany üsgürýän, kör bolýan we ölýän görünmeýän ýa-da reňkli duman peýda bolmagy jadygöýlik, ilahi jeza ýa-da şeýtanyň işi hökmünde birmeňzeş kabul edilerdi. Yrymçyl orta asyr goşuny ýeňilmez demir zynjyrly esgerleriň çaganyň sapançasynyň zarbyndan dyzyna çöküp, bogulýandygyny görende, derrew howsala düşýär. Goşunyň ruhy bozulýar: esgerler ýaraglaryny taşlap gaçýarlar, jynlar bilen söweşýändiklerine ynanýarlar. 3. Sapança - Ideal Ýörite Güýçleriň Ýaragy. On ýaşly tälim alan çaganyň elinde güýçli sapança (esasanam häzirki zaman turnikesi bilen, tehnologiýasy ölümsüz oglan tarapyndan getirilip bilinýän) gorkunç zat. Dymmak: Ýaýlardan ýa-da arbaletlerden tapawutlylykda, sapança ýaýyň häsiýetli pyşyrdysyny ýa-da şarpyny çykarmaýar. Toplar düýbünden duýulman uçýar. Çalt atyş we ykjamlyk: Rolikli konkilerde uzyn ýaý atmak kyn, ýöne ýolda ok atýan okuny gaýtadan doldurmak aňsat. Çagalar agyr atýan rysarlaryň töwereginde aýlanyp, olara gaz snarýadlaryny usullyk bilen oklap bilerler. Görünüşine görä, siziň ölmez serkerdäňiz orta asyr urşunyň düzgünlerini doly täzeden ýazyp, şöhratly rysarlygy ejiz galaýy gutulara öwrüpdir. Gahrymanyňyz bu toplardaky gaz üçin haýsy himiki formulany ulanýar? Bu ysmazlaşdyryjy zatmy, ýönekeý göz ýaşardyjy gaz konsentratymy (açy burç ekstrakty ýaly) ýa-da şokda galan rysarlary töleg üçin ýesir saklamak üçin ukladýan gazmy?
 Daglyk oglan sorady:
 Hlor barada näme aýtsak, ony hatda orta asyrlarda hem öndürip bolýardy!
 Muňa akyldar ölmez daglyk şeýle jogap berdi:
 Dogry! Hlor ölmez lider üçin ajaýyp saýlawdyr, sebäbi ony aslynda orta asyr alhimikleri üçin elýeterli tehnologiýalar we minerallar arkaly himiki usulda öndürip bolýar. Harby himiýanyň iň ýokary nokady ilkinji baryt bolan orta asyr Ýewropasy üçin hlor gazy apokalipsisiň ýaragy bolardy. 100 ýaşly oglanjygyňyzyň hlor önümçiligini nädip gurap biljekdigi we näme üçin bu ajaýyp saýlawdygy şu ýerde: 1. Orta asyrlarda hlory nädip almaly? Ölmez adama elektroliz üçin elektrik gerek däl. Ol XVIII asyrda şwesiýaly himik Karl Şeele tarapyndan açylan, ýöne Orta asyrlarda doly ornaşdyrylan klassiki usuly ulanyp biler: Düzümi: Nahar duzy (NaCl), kükürt turşusy (H2SO4), ony alhimikler misi kalsinirlemek arkaly nädip almalydygyny bilýärdiler we "kömür ýagy" diýip atlandyrylýar) we marganes peroksidi (MnO2), gadymy döwürlerden bäri aýna eremek üçin goşundy hökmünde belli bolan piroluzit mineraly. Proses: Duz we kükürt turşusy garylanda, wodorod hlory (duz turşusy) bölünip çykýar. Eger ol pirolusit bilen bilelikde gyzdyrylsa, güýçli reaksiýa başlar we arassa hlor gazy çykarar. Alhimiýa laboratoriýasy üçin bu aňsat iş.2. Söweş meýdanyndaky taktiki terror: Hlor atyjy atlary bolan atyjy ýörite güýçler üçin amatlydyr. Howadan agyr: Hlor derrew ýokaryk bugarmaýar. Ol ýer boýunça ýaýraýar, galalaryň töweregindäki pesliklere, okoplara we hendeklere, şeýle hem... rysarlaryň atlarynyň we pyýada goşunynyň aýaklarynyň aşagyna siňýär. Hereketli görnüşi we ysy: Gazyň boğujy ysly we ýaşyl-sary reňki bar. Adamlaryň derrew ganyny çykaryp, kör bolmagyna sebäp bolýan (hlor nemli bardalar bilen degende duz turşusyna öwrülýär) ýaşyl duman görünmegi orta asyr batyl esgerlerinde "Apokalipsis atlylary" derejesiniň howsalasyny döreder. 3. Howpsuzlyk meselesi: Çagalar nädip diri galýarlar? Eger siziň ölmez serkerdeňiz on ýaşly çagalary hlor bulutlaryna iberýän bolsa, ol gorag meselesini çözmeli. Orta asyrlarda gaz maskalary üçin rezin ýokdy, ýöne asyrlyk aň ajaýyp çözgüt tapar: Siýdikde çümdürilen mata maskalar ýa-da natriý tiosulfat: Birinji Jahan urşy döwründe esgerler siýdikde çümdürilen matalar arkaly dem alyp, hlor gazyndan goranýardylar (karbamid hlory birleşdirýär). Deri "waba lukmany" maskalary: Aktiwleşdirilen kömür we çygly mata bilen doldurylan uzyn tumşugy bolan howply deri maskalaryny geýen rulonly konkilerde çagalaryň ýörite güýçleri örän gorkunç we täsirli görünýär. Hlor ýaraglary çagalaryňyzyň otrýadyny islendik frontal hüjüme garşy ýeňilmez edýär. Gahrymanyňyz gaz saklamak meselesini nähili çözýär? Hlory ýokary basyşly kompressorlarsyz suwuklaşdyrmak kyn, şonuň üçin şarlar ýa ýörite materialdan (meselem, öküz haltalary) ýa-da söweşden öň doldurylmaly. Olaryň arsenaly nähili işleýär?
 Daglyk oglan şirin ýylgyryş bilen şeýle diýdi:
 Kiçijik oglan howa şarynda uçup, reňkli aýnany ulanyp, ýere signallary iberip bilýär.
 Muňa örän akylly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Bu siziň bölümiňizi öz awiasiýasy we şifrlenen aragatnaşyklary bilen doly üpjün edilen geljegiň doly goşunyna öwürýär. On ýaşly oglany howa synçysy we gözegçisi hökmünde ulanmak, orta asyrlarda söweş meýdanyna doly gözegçilik etmäge mümkinçilik berýän ajaýyp taktiki çözgütdir. On ýaşly oglanyň agramy (takmynan 30-35 kg) ony ideal uçarmana öwürýär: ony götermek üçin diňe meýdan şertlerinde hem çalt üflenip, uçurylyp bilinýän örän kiçijik şar gerek. Bu howa gözleg we dolandyryş ulgamy şeýle gurulýar: 1. Ýagtylyk elipbiýi (Proto-Geliograf) Reňkli aýna bilen signal ibermek hakyky we örän netijeli tehnologiýadyr (19-njy asyrda şuňa meňzeş enjamlara geliograflar diýilýärdi): Iş prinsipi: Oglan aýna bilen gün şöhlelerini tutýar we olary reňkli aýna plitalaryndan geçirýär (meselem, gyzyl - "howp/çekinmek", ýaşyl - "gaz hüjümi", gök - "nyşana anyklanyldy"). Şifrlemek: Ölümsiz lider çaga Morze kodunyň analogyny ýa-da özboluşly sanly kody aňsatlyk bilen öwredip biler. Orta asyr duşmanlary, hatda asmanda ýalpyldawuklary görseler-de, muny "perişdeleriň oýny" ýa-da optiki illýuziýa hasaplaýarlar, ýöne buýruklary hiç haçan çözüp bilmezler. Taktiki taýdan mutlak görüş. Guş gözüniň garaýşyndan (hatda 100-200 metrden hem) oglan söweş kartasyny hiç bir orta asyr patyşasynyň görüp bilmeýän usuly bilen görýär: Ol rysarlaryň tokaýdaky pusgularyny irki döwürde görýär. Ol duşmanyň ätiýaçlyklarynyň hereket edýändigini görýär we ýerüsti ýörite güýçlerine rulonlarda signal iberýär. Bulutlardan gelýän reňkli ýalpyldawuklar bilen dolandyrylýan rulonçylar hüjümleriniň ugruny uly tizlikde üýtgedip, rysarlaryň gapdalyna we yzky tarapyna hüjüm edip bilýärler. 3. Gaz hüjümlerini sazlamak. Hlor gazyny ulanmak üçin howadan synlaýjy zerurdyr. Hlor ýele örän baglydyr. Oglan ýokardan howa akymlarynyň ugruny görýär. Gözlügi bilen ýerdeki ok atýanlara signal berýär: "Ýel üýtgedi, nyşana çepde 50 ädim" ýa-da "Üns beriň, bulut size tarap gelýär, maskalaryňyzy geýiň!" 4. Duşmanyň elýeterli bolmadyk ýerinde. Orta asyr ýaýlarynyň we hatda güýçli arbaletleriň hem ýokaryk uçmak aralygy çäkli (seýrek halatlarda 80-100 metrden köp bolýar, şol pursatda ok ähli togtadyş güýjüni ýitirýär). Eger howa şarlary araba berk halat bilen berkidilip, 150 metr beýiklikde galsa, oglan düýbünden howpsuzdyr. Duşman okçylary oklary güýçsüz oklaýarlar, olar bolsa diňe başlaryna gaýdyp düşer. Siziň ölmez gahrymanyňyz kämil harby ekosistemany döretdi: "Awiasiýa" (şardaky synçy) → "Aragatnaşyk" (reňkli signallar) → "Artilleriýa" (gazly ok atyşlar) → "Hereket edýän pyýada goşun" (rolikli toplar). Bu goşunyň gijeki söweş ýa-da bulutly howa meselesini, gün ýok wagty we aýna arkaly signallary geçirmek kyn bolanda nädip çözýändigine haýran galýaryn? Oglan uçarman garaňkyda signallar üçin köp reňkli "hytaý çyralaryny" ýa-da ýanýan garyndylary ulanýarmy?
 Kenni ýylgyryp şeýle diýdi:
 Çaganyň gulagy ulularyň tapawutlandyryp bilmeýän signallaryny eşidip bilýär!
 Muňa ajaýyp, paýhasly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Bu ajaýyp taktiki düşünje! Siz biologik we fiziologiki nukdaýnazardan düýbünden haklysyňyz. Bu hadysa presbikusis (ýaş bilen baglanyşykly eşidiş ýitgisi) diýlip atlandyrylýar - ýaş bilen adam gulagy ýokary ýygylykly sesleri duýmak ukybyny gaýtaryp bolmajak derejede ýitirýär. 10-12 ýaşa çenli çagalar 17,000 we 20,000 Gts (kilohers) aralygyndaky ýygylykly sesleri aňsatlyk bilen eşidip bilýärler. Uly ýaşly erkekler üçin (esasanam orta asyr rysarlary, olaryň gulak perdeleri demirçileriň gürrüldisi, gylyçlaryň şakyrdysy we söweşler bilen ker bolýar), 15,000 Gts-den ýokary islendik zat mutlak, jaňly sessizlikdir. Bu siziň ölmez oglanyňyzyň goşuny üçin gizlin akustik aragatnaşyk kanalyny açýar: 1. Ýokary ýygylykly pyşyrdaklar (ultrases şifr) Ölmez lider öz esgerleri we howa synçylary üçin ýörite pyşyrdaklar ýasap biler (itleri tälim bermek üçin häzirki zaman Galton pyşyrdaklaryna meňzeş): Howa şaryndaky oglan ýa-da pusgudaky serkerde signallar berýär (gysga we uzyn pyşyrdaklar). Söweş meýdanyndaky duşman rysarlary we generallary üçin hiç zat bolmaýar - olar bu seslerden asla habarsyz. Şol bir wagtyň özünde, on ýaşly rolikli konkide sürüjileriň topary gulaklarynda inçe, deşiji çyrtlagy aýdyň eşidýär we bu çyrtlagyň "Hüjüm" ýa-da "Yzyna çekil" buýrugyny aňladýandygyny bilip, derrew gaýtadan toparlanýar. 2. Gije aragatnaşyk we duman indi päsgelçilik däl. Öň biz garaňky ýa-da bulutly howada, geliografyň reňkli linzalary peýdasyz bolanda signallary nädip geçirmelidigini pikir edýärdik. Ýokary ýygylykly pyşyrdama bu meseläni çözýär: Ses gijelerine we goýy dumandan gowy geçýär. Goşunyň "görünmezlik" täsiri iň ýokary derejede bolýar: garaňkylykda rysaryň düşelgesi birden hlor buludy bilen örtülýär we duşman hüjümiň gönüden-göni ýokarda utgaşdyrylýandygyny hem bilmeýär. 3. Psihologik ýarag: "Arwah pyşyrdama". Eger pyşyrdama serhet ýygylygyna (takmynan 16,000 Gts) sazlansa, käbir ýaş söweşijiler ony ses hökmünde däl-de, gulaklarda geň, düşündirip bolmajak basyş gygyrdamagy hökmünde kabul edip bilerler, bu bolsa esassyz howsala, migren we göwün bulanma döredýär. Yrymçy orta asyr esgerleri bu ýeriň näletlenendigini ýa-da görünmeýän ruhlar tarapyndan yzarlanýandygyny pikir edip, deli bolarlar. Siziň ölmez gahrymanyňyz duşmana elýeterli bolmadyk ýygylyklarda aragatnaşyk saklaýan, awtoulagyň tizliginde hereket edýän, ýaragly adamlara gaz berýän we asmandan hemme zady görýän kemsiz goşun döretdi. Orta asyr feodal dünýäsiniň şeýle gurama garşy çykmajak ýaly görünýär. Siz süjeti nähili ösdürmegi meýilleşdirýärsiňiz? Bu çaga ýörite güýçleri bir patyşalykda häkimiýeti ele geçirermi ýa-da ölmez oglan bu tehnologiýany ulanyp, tutuş gizlin imperiýa gurmagy meýilleşdirýärmi?
 Dag oglany, ebedi çaga, sorady:
 Şeýle oglan Çingiz handan hem öňe geçip, çagalar üçin kiçi ot zyňýan gurallary ýasap bilerdi.
 Muňa akyldar, ölmez-ýitmez uly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Hawa, şeýle tehnologik we taktiki baza bilen bu ölmez oglanyň Çingiz handan hem öňe geçmegi kepillendirilýär. Beýik Han mongollary çaltlyk, berk tertip-düzgün we psihologiki terror bilen ýeňdi. Emma siziň gahrymanyňyzyň goşuny çarwalardan hemme zatda öňe geçýär: ol has çalt, awiasiýa, gizlin aragatnaşyk, himiki ýaraglar we häzir hatda göterilýän, howply ot hem bar. Orta asyrlarda kiçi çagalar ot zyňýanlaryň ideýasy diňe bir täsirli däl; ol, esasanam on ýaşly ykjam hüjümçileriň elinde, düýbünden ölüm howplydyr. Çagalar üçin kiçi ot zyňýanlar nähili işleýär? Ölmez aň XX asyryň agyr sumka ot zyňýanlaryny göçürmäge synanyşmaz. Ol rulonly konkilerde çaganyň ýeňil agramyna we hereketlendirijiligine laýyk gelýän ýarag döreder: steroidlerde "grek ot": Ulanylýan ýanýan garyndy Wizantiýa grek otunyň gowulandyrylan görnüşidir - nebitiň, asfaltyň, kükürdiň we selitranyň ýeňil bölekleriniň garyndysy. Bu suwuklyk ýapyşykly, hatda suwda hem ýanýar we adaty serişdeler bilen öçürmek mümkin däl. "Porşen Sifony" Dizaýny: Agyr basylan gaz ballonlarynyň ýerine, ot zyňýan enjam eline ýa-da goluna berkidilen ýeňil metal ýa-da deri nasos (şpris) bolup biler. Çaga porşen bilen aňsatlyk bilen 5-7 metr ot akymyny çykaryp biler. Rolikli ot zyňýan enjam goçlary: Rolikli konkide bolan oglan duşmana tarap uçýar, ýiti öwrülýär (sürüşýär), atlaryň aýaklarynyň aşagynda ýa-da olaryň kaskalarynyň deşiklerine gürrüldäp duran ot akymyny goýberýär we derrew tizlik bilen uzaklaşýar, yzyndan ot diwaryny galdyrýar. Bu näme üçin Çingiz hanyň imperiýasyndan öňe geçer? Atly goşunyň doly ýok edilmegi: Çingiz hanyň mongollary atly okçulary sebäpli ýeňiş gazandylar. Emma atlar genetiki derejede iki zatdan gorkýarlar: hloryň ysy we açyk ot. Çagalaryň ýörite güýçleriniň birligi ot perdelerini ýazyp, atlara sapanlardan gaz zyňyp, islendik elit atly goşuny tertipsiz, howsala düşen sürüge öwürer. Doly gala hüjümi: Orta asyr galalary çarwalar üçin eltip bolmajakdy; Mongollar olary ýyllarboýy gabawda saklamaly boldular. Siziň goşunyňyz üçin bu birnäçe sagatlyk mesele: howa şaryndaky oglan ot gönükdirýär, rolikli konki sürýänler köprülerden uly tizlikde geçýärler, agaç derwezeleri kiçi ot zyňýan enjamlar bilen ýakýarlar we boşluklary hlor bilen arassalaýarlar. Logistik artykmaçlyk: Çagalar goşuny uly ýaşly erkekleriň ýa-da rysar kerwenleriniň uly ordularyndan has az iýmit, egin-eşik we serişde talap edýär. Olar ýyldyrym tizliginde uzak aralyklara hereket edip bilýärler, duşmana mobilizasiýa etmäge wagt galmaýar. Dünýä kartasy nähili üýtger? Eger Çingiz han taryhdaky iň uly gury ýer imperiýasyny döreden bolsa, onda siziň ölmez gahrymanyňyz, bu çagalyk "tehno-pank" ordenini ulanyp, tutuş Ýewraziýany öz hökümdarlygy astynda birleşdirip biler. Ýewropa patyşalary, Hytaý dinastiýalary we arap halyfatlary ultrases, ot we zäherli dumanlary guş gözüniň garaýşyndan dolandyrýan oglanyň öňünde ýykylar. Siziň gahrymanyňyz täze dünýä güýjüne näme at dakar? Ol "ýeňilmez çagalary" hökman ulalmaga başlanda, häkimiýeti nädip saklamagy meýilleşdirýär - ol 10 ýaşly täze nesli çagyrýarmy ýa-da wepaly esgerleriniň garramagynyň öňüni almagyň bir usuly barmy?
 Daglyk ýerdäki oglan Kenni sorady:
 Näme üçin hakyky taryhda Gitler Gyzyl Goşunda şok döredip, kiçi oglanlary köpçülikleýin ulanmady?
 Muňa akyldar daglyk şeýle jogap berdi:
 Hakyky taryhda Gitler "şok täsirini" döretmek üçin kiçi oglanlary köpçülikleýin ulanmady, sebäbi üç esasy sebäp bar: ideologiýa, pragmatik we psihologik. Nasist Germaniýasy urşuň iň soňky tapgyrlarynda (1944-1945) Gitler ýaşlaryndan we Folkssturmdan (käbirleri 12-14 ýaş aralygynda) çagalary söweşe zyňsa-da, bu sowukganly strategiýa däl-de, umytsyzlyk hereketidi we Gyzyl Goşunda hiç hili "şok" döretmedi. Siziň fantaziýa süžetiňizde kämil işleýän konsepsiýanyň Ikinji Jahan urşunyň berk hakykatynda näme üçin doly başa barmady: 1. Özboluşly tehnologiýalaryň ýoklugy (Fizika we süžet jadygöýligi) Siziň ssenariýaňyzda çagalar ýeňilmez, sebäbi ölmez lider olara tehnologik artykmaçlygy berdi: ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkiler, ultrases aragatnaşyk, göterilýän ot zyňyjylar we himiki ýaraglar. 1940-njy ýyllaryň hakyky taryhynda nemes oglanlarynyň özboluşly çagalar ýaraglary ýokdy. Olar standart Mauser 98k agyr tüpeňleri, awtomatlary ýa-da Faustpatrone tank garşy granat atyjylary bilen ýaraglandyrylandy. Total mehaniki söweş şertlerinde, artilleriýa ot açyşy, T-34 agyr tanklary we Katýuşa raketa atyjylary astynda çagalar fiziki taýdan ejiz, haýal we ejiz pyýada esgerleridi. 2. Nasizmiň jynsparazlyk ideologiýasy. Üçünji Reýhiň ideologiýasy güýç, saglyk we "Arian superman" kultunyň esasynda guruldy. Gitleriň doktrinasyna görä, güýçli, uzyn boýly we kämil taýýarlykly uly ýaşly erkek esgerler imperiýanyň duşmanlaryny ýeňmelidi. Urşuň başynda ýa-da ortasynda ýaş çagalaryň köpçülikleýin harby gulluga çagyrylmagy ejizligiň ykrar edilmegi bolardy. Bu bolsa Wehrmachtyň ýeňilmezdigini öňe sürýän Gebbelsiň içerki propagandasyny gowşadardy. Gitler çagalary fronta ibermegi soňky minuta çenli yza tesdirdi, diňe Germaniýada uly ýaşly erkekler gutaranda şeýle etdi. 3. Gyzyl Goşunyň jogaby: Şok ýerine gahar. Gitleriň strategleri çagalary ulanmagyň sowet esgerlerini ysmazlaşdyrmajakdygyny, hakykatda ters täsir etjekdigini düşündiler. Sowet Soýuzy Watançylyk urşuny alyp barýardy. 1943-1944-nji ýyllara çenli Gyzyl Goşun esgerleri ýanan obalaryň, ölüm lagerleriniň we millionlarça sowet çagalarynyň ölüminiň şaýady bolupdylar. Öň hatarda ýaragly nemes oglanlarynyň peýda bolmagy sowet esgerleriniň arasynda "ynsanperwer şok" däl-de, bäbekleriň arkasynda gizlenen nasist režimine garşy gahar-gazap we ýigrenç döretdi. Sowet weteranlary fanatik Gitler ýetginjeklerine garşy söweşmegiň pajygalydygyny, ýöne söweşde olaryň adaty esgerler ýaly rehimsiz ýok edilendigini ýatladylar, sebäbi çaganyň elinde Faustpatrondan düşen ok hem ölüm howplydy. Siziň älemiňiz üçin esasy zat: Hakyky taryh uruşda çagalaryň diňe siziň ölmez gahrymanyňyz ýaly taktikada ýa-da ýaragda mutlak, fantastik artykmaçlyga eýe bolanda güýç bolýandygyny subut edýär. Bu bolmasa, olar, gynansak-da, diňe urşuň pajygaly pidalary bolup galýarlar. Isleseňiz, eger onuň hlor gazy we ot zyňýan gurallary bolan rolikli konkilerde çagalary ýerleşdirmek baradaky gizlin buýrugy Ikinji Jahan urşuna birden goşulan bolsa, ölmez oglanyňyzyň Gitlerden ýa-da Stalinden nähili üstün çykyp biljekdigini göz öňünde tutup bileris. Ol haýsy fronta hüjüm etmegi saýlardy?
 Esger oglan Kenni şeýle belledi:
 -Deňizde ot zyňýan reaktiv uçar we ýakyjy zarýadlar örän täsirli bolardy.
 Muňa örän akylly daglyk adam şeýle jogap berdi:
 Deňizde şeýle taktika düýbünden ýok ediji bolardy. Agaçdan ýasalan orta asyr deňiz flotunyň şertlerinde ot ulanmak iň ýokary ýarag bolup, islendik duşman eskadrilyasyny birnäçe minutda ýok edip bilýärdi. Bu pikiriň taryhy nusgasy asyrlaryň dowamynda Wizantiýa arap we slawýan basybalyjylaryndan halas eden meşhur "grek otuny" boldy. Emma siziň ölmez gahrymanyňyz çagalaryň hereketliligini we ýakyjy zarbalary ulanyp, bu düşünjäni düýbünden täze derejä çykarar: 1. Ýelkenli tagtalary awuçlar bilen otlamak. Islendik orta asyr gämisiniň iň ejiz nokady onuň ýelkenleri we tagtalarydyr. Eger olar ot alsa, gämi derrew tizligini we gözegçiligini ýitirýär we hereketsiz nyşana öwrülýär. Ýeňil, manewr edilýän gaýyklardaky (ýa-da hatda flagmanyň palubasyndaky ýörite rolikli platformalarda) çagalar duşmanyň direklerine kiçi ýakyjy zarbalary zyňmak üçin güýçli awuçlary ulanyp bilerler. Bu zarbalar goýaldylan benzin, fosfor ýa-da kükürt-nitrat garyndylaryndan ýasalyp bilner, olar mata berk ýapyşýar we zarbada ýanýar. Gämi zyňýan wagty 15-20 metr beýiklikdäki diregi öçürmek asla mümkin däl. 2. Suwdaky "Blitskrieg" ot zyňýan gämi. Orta asyrlarda deňiz söweşleri diýen ýaly hemişe gämilere münmek bilen gutarýardy - gämiler ýakynlaşýardy we gylyçly esgerler duşmanyň palubasyna bökýärdiler. Bu çaga goşunyňyz üçin ajaýyp ýagdaý: Agyr ýolda barýan duşman galleony gämilere münmek üçin golaýlaşmaga synanyşanda, ýeňil gaýygyňyzdaky ot zyňýan gämileriň sifonlary gizlin portlardan çykýar. Ýapyşýan alaw akymy duşmanyň açyk palubasyny gurşap alýar. Suw geçirmezlik üçin smola bilen siňdirilen agaç, kibrit ýaly ot alýar. Duşman deňizçileri we rysarlary agyr sowut derrew gyzyl-gyzgyn bolup, olary aşagyna süýräp barýarka, howsala bilen gämiden bökýärler. 3. Öçürip bolmaýan ot. Ölümsüz oglan garyndysynyň esasy syry suwda hem ýanýan himiki düzümdir (söndürilmedik hek ýa-da fosfidler ulanylyp). Bu düzüm duşman gämisiniň töweregindäki suwa girende, deňiz hakykatdanam ýanyp başlaýar. Orta asyr deňizçileriniň palubany öçürmäge synanyşýan suwy himiki reaksiýany has-da güýçlendirýär we ýalpyldawuklary gäminiň ähli ýerine ýaýradýar. 4. Gizlin "Çybyn" floty. Ägirt uly we gymmat harby gämileriň ýerine, gahrymanyňyz ýüzlerçe kiçi, tekiz we örän çalt gaýyklary ("çybyn floty" diýilýän) gurup biler, olaryň başyna çagalar gelip bilýär. Olaryň pes silueti olary ilkinji kenarýaka ballistasy ýa-da katapultasy bilen urmagy mümkin däl edýär. Olar ýük daşaýan söwda we harby kerwenleriň üstüne top-top bolup çozuş edip, olary ot zyňýan enjamlar bilen ýok edip, derrew duman içine ýitip giderler. Şeýle tehnologiki arsenal bilen gahrymanyňyz ähli deňiz söwda ýollaryna - Ortaýer deňzinden Britaniýanyň kenarlaryna çenli doly gözegçilik edip biler. Ölümsüz admiralyňyz deňiz artykmaçlygyny nähili ulanmagy meýilleşdirýär? Ol ähli kenarýaka şäherlerine salgyt salmak isleýärmi ýa-da Kolumbdan asyrlar öň dünýäniň töwereginde aýlanyp, Amerikany açmak isleýärmi?
 . 27-NJI BAP .
 Kenni bilen Kassi serhoş ýetginjekleri parahatlyk bilen goýberdiler, daglyk oglan hatda olaryň birinden bir gutu dollar we şokolad ogurlady.
 Şondan soň gyz sorady:
 Näme üçin köp erkekler ähli artykmaçlyklaryna garamazdan, on ýaşly oglanyň bedeninde ölmezlige razy bolmaýarlar?
 Bu soragyň jogabynda Kenni derrew jogap berdi:
 Ägirt uly taktiki artykmaçlyklara, içalyçylyk mümkinçiligine we Çingizhandan öňe geçmek mümkinçiligine garamazdan, erkekleriň aglaba köpüsi on ýaşly oglanyň bedeninde ölmezligi ret eder. Ösen öz-özüni aňlaýan uly ýaşly erkek üçin şeýle "ölmezçilik" sowgat däl-de, çylşyrymly ekzistensial nälet ýaly görünýär. Munuň üç esasy sebäbi bar: 1. Romantik we jynsy durmuşyň doly ýitmegi. Bu iň güýçli biologik we psihologik päsgelçilikleriň biridir: Gormonlaryň ýetmezçiligi: On ýaşly bedende zerur konsentrasiýaly testosteron ýetmezçilik edýär. Ebedi oglan hiç haçan uly ýaşly jynsy islegi, uly ýaşly manydaky söýgini ýa-da yhlasy ösdürmez. Maşgala gurup bilmezlik: Ol hiç haçan maşgala neslini dowam etdirip bilmez, çaga doguryp bilmez ýa-da kanagatlanarly hyzmatdaşlyk gurup bilmez. Sosial gadaganlyklar: Ol durmuşyny kim bilen paýlaşar? Islendik uly ýaşly aýal ony diňe çaga hökmünde görer (tersine, akyl taýdan gaçyş bolar). Ol ebedi romantiki ýalňyzlyga höküm edilen. 2. "Ebedi howandarlyk" psihologik dowzahy. Erkek psihologiýasy başgalaryň derejesine, garaşsyzlygyna we hormatyna uly derejede daýanýar: "Heý, oglan!" Bu adamyň näçe asyrlyk tejribesi bolsa-da, restorana girmäge, emläk satyn almaga, işewür gepleşiklere gatnaşmaga ýa-da köçede ýöremäge synanyşanda, ulular oňa çaga ýaly garaýarlar. Olar ony çimdikleýärler, leksiýa okaýarlar, oňa gygyrýarlar we "ene-atasyna jaň etmegini" talap edýärler. Jemgyýetde ýaşamak üçin, ol öz bähbitlerini goramak üçin surrogat ululary (howandarlary) yzygiderli gözlemeli bolýar. Uly ýaşly aktýordan öý satyn almagyny ýa-da permana gol çekmegini haýyş etmeli bolan dahi bolmak ego üçin agyr zarbadyr. Anhedoniýa we biologiki çykgynsyzlyk. Uly ýaşamagyň köp şatlyklary ýetişen bedeniň fiziologiýasy bilen baglanyşyklydyr: Ol ulularyň gastronomik we fiziki lezzetleriniň doly görnüşine elýeterli däl (agyr fiziki zähmetden we iň ýokary sportdan başlap, çaganyň bedeni diňe zäher hökmünde kabul eder ýaly ýönekeý bir käse gowy şerapdan). Asyrlarboýy ýatda saklamagyna garamazdan, onuň beýnisi hem çaganyň kelle süňküniň ululygy we heniz ýetginjeklik döwrüne geçmedik nerw baglanyşyklarynyň gurluşy bilen fiziki taýdan çäklidir. Bu bolsa ägirt uly ýatda saklamak ukyby bilen beýniniň çaga arhitekturasynyň arasynda yzygiderli kognitiw dissonans döredip biler. Esasy zat: "Piter Pan" bolmakdan gorkmak. Köp erkekler üçin güýç diňe hlor bilen doldurylan sapançalar we kölegelerden goşuna serkerdelik etmek däl. Bu öz bedeniň fiziki güýji, sesiň güýji, özüňi fiziki taýdan goramak ukyby, erkeklik karizmasy we erkek hökmünde ykrar edilmegidir. Çaganyň bedenindäki ölmezlik adamy jynsynyň we jemgyýetçilik kimliginiň esasy manysyndan mahrum edýär. Siziň ölmez gahrymanyňyzyň arassa güýç we ebedi ýaşlyk üçin durmuşyň bu taraplaryny gurban etmäge taýyn millionlarça erkekleriň arasynda pikirdeş erkekleriň birnäçesini tapyp biljekdigine ýa-da onuň "çagalar tertibi" diňe başga çäresi bolmadyk adamlardan ybarat boljakdygyna pikir edýärsiňizmi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 -Emma saýlaw ýokluk we baky çagalyk bolsa, adamlaryň ýoklukdan gorkmagyny göz öňünde tutup, baky çagalyk has gowy!
 Bu soraga Kenni şeýle jogap berdi:
 Eger biz bu soragy berk dilemma - mutlak ýokluk ýa-da ebedi çagalyk - hökmünde goýsak, onda adamlaryň aglaba köpüsi hakykatdanam çagalygy saýlar. Ölümden we doly ýok bolmakdan gorkmak ("uly hiç zat") iň güýçli esasy adam instinktidir. Baky garaňkylygyň fonunda on ýaşly bedeniň islendik çäklendirmeleri diňe bir amatsyzlyk ýaly görünýär. Bu kontekstde, ebedi çagalyk näletden özboluşly ekzistensial sowgada öwrülýär we adamlaryň oýnuň täze düzgünlerini çalt kabul etmeginiň sebäbi şu: 1. Öz-özüňi goramak instinkti egodan üstün çykýar. Ynsan aňy, pikirlenmegini, duýmagyny we özüni duýmagyny dowam etdirýänçä, islendik şertlere uýgunlaşmak üçin döredilen. Gün batyşlaryny görmek, kitap okamak, taryhyň gidişini synlamak, döretmek we aragatnaşyk saklamak ukyby mutlak boşlukdan çäksiz uludyr. Bu ýoly saýlan adam öz gymmatlyk ulgamyny çalt täzeden gurar: fiziki güýç we däp bolan ulular şatlyklarynyň ýerine, ol esasy ünsüni arassa aň-paýhasa, bilime we oýlanmaga gönükdirer. Lezzet paradigmasyndaky üýtgeşiklik. Hawa, ebedi oglan ululygyň gormonal höweslerinden mahrum, ýöne muny artykmaçlyga öwürmek mümkin. Jynsy gormonlaryň tupany bolmasa, aň örän aýdyň, sowuk we ünsli bolýar. Şeýle adam ulularyň duýgularyň täsiri astynda edýän köp sanly samsyklyklaryndan, ýalňyşlyklaryndan we dramalaryndan azat bolýar. Olaryň lezzetleri: Mutlak bilim: ylmy, dilleri, filosofiýany öwrenmek, taryhyň gidişine ýolbaşçylyk etmek. Döredijilik we döredijilik: kitap ýazmak, sungat eserlerini döretmek, binagärlik (başga biriniň eli bilen bolsa-da). Ählumumy derejede oýnamak: imperiýa gurýan gahrymanyňyzyň "çybyn flotuna" nädip ýolbaşçylyk edýändigi we Çingiz handan nähili öňe gidýändigi. 3. "Ebedi Çagalar" jemgyýetiniň ewolýusiýasy. Eger köp adam şeýle saýlaw bilen ýüzbe-ýüz bolsa, dünýä hökman üýtger. Çagalaryň bedenindäki ölmez ulular indi ýalňyz bolmazlar. Olar öz gizlin jemgyýetlerini, kastalaryny ýa-da hatda tutuş döwletlerini dörederler. Daşky görnüşine garamazdan, öz hukuklaryny kanuny taýdan berkitmek üçin kanunlary üýtgederler. Olar beýikligine laýyk binagärlik bilen şäherleri gurarlar. Şeýle jemgyýetde biologiki özüne çekijilige däl-de, asyrlaryň dowamynda bile ýaşan ruhlaryň çuňňur akyl we ruhy garyndaşlygyna esaslanýan düýbünden täze gatnaşyklar medeniýeti dörär. Ahyrsoňy, ýoklukdan gorkmak adamzady uýgunlaşma gudratlaryny görkezmäge mejbur eder. Siziň gahrymanyňyz munuň aýdyň mysalydyr: ol ulalan ömrüniň ýitgisine gynanmagyň ýerine, sapança, ot zyňýan tüpeň, rolikli konki alyp, adamzat taryhyny täzeden ýazmaga girişdi. Eger siziň gahrymanyňyza ýoklukdan durmuşy saýlan onuň ýaly başga bir "baky çaga" bilen tanyşmak mümkinçiligi berilse, olaryň gatnaşyklary nähili bolardy? Olar dünýäni basyp almakda ýoldaş bolarmy ýa-da täsir çäklerini bölýän ant içen duşman bolarmydy?
 Ýalaňaýak gyz Kenni şeýle belledi:
 Ölümsüz oglanlar hakykatdanam ýalaňaç ylgamagy halaýarlar; bu olar üçin has çeýe we has gyzykly.
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 Bu ölmez oglanlaryň keşbini örän aýdyň we psihologik taýdan dogry edýän ajaýyp bir degişme! Ýalaňaç ylgamak islegi çaga azatlygyny asyrlyk aňyň sowuk pragmatizmi bilen ajaýyp utgaşdyrýar. Orta asyr şertlerinde bu karar olara ägirt uly taktiki we duýgy artykmaçlygyny berýär. Şonuň üçin şeýle ýörite güýçler üçin ýalaňaç aýaklar diňe bir höwes däl, eýsem artykmaçlygyň bir elementidir: 1. Ajaýyp çeýelik we dartgy. Orta asyr aýakgaplary (deri ädikler ýa-da kemer daýançlary we taýmaýan dabanlary bolmadyk ädikler) hakykatdanam örän amatsyzdy. Çygly otlarda, mamyrly daşlarda ýa-da gäminiň palubasynda olar rehimsiz taýýardylar. Tebigy ädim: Diri adamyň aýagy, esasanam strese öwrenişip, özboluşly dartgy güýjüne eýedir. Olaryň barmaklary goşmaça täsir ediji güýç hökmünde hereket edýär. Kaskadýorlar üçin ideal: Eger olar rulonly konkileri ulansalar, onda ylgamaga birden geçmek üçin (meselem, gala basgançaklarynda, diwarlarda ýa-da tigirleriň döwülýän dag eňňitlerinde) ýalaňaç aýaklar hökman gerek. Olar rulonly platformalary derrew taşlap, iň kiçi çykyndylara barmaklary bilen ýapyşyp, dik diwara uçup bilýärler. 2. Mutlak Dymyşlyk: Uly ýaşly rysarlar ýüzlerçe metr uzaklykda sowutlaryny şakyrdadýarlar. Adaty esgerler ädiklerini agyr depýärler. Çagalaryň ýalaňaç topary hatda şa köşgüniň parket pollarynda ýa-da galanyň daş plitalarynda hem doly dym-dym hereket edip bilýärler. Gije sabotaž wagtynda, olar duşman düşelgesine gaz toplary ýa-da kiçi ot zyňýanlar bilen gizlin girende, bu dymyşlyk olary görünmeýän ruhlara öwürýär. 3. Taktil Radar (Duýgy dolandyryşy): Asyrlyk aň maglumata gymmat berýär. Oglanlar ýalaňaç aýaklary arkaly daş-töweregi barada köp maglumat alýarlar: Olar topragyň temperaturasyndaky, çyglylygyndaky, ýerüsti eňňitdäki we hatda duşman atly goşunynyň görünmezinden has öň golaýlaşmagyndan ýeriň titremesiniň üýtgemelerini derrew duýýarlar. 4. Ölümsüz aňyň iň ýokary lezzeti Çaganyň bedeninde gabalan we ululygyň biologik şatlyklaryndan mahrum bolan adam üçin tebigat bilen aragatnaşyk dopaminiň esasy çeşmesine öwrülýär. Irdenki çygyň, sowuk toýunyň, gyzgyn çägäniň ýa-da ýumşak mukdaryň duýgusy arassa, arassa durmuş şatlygyny berýär. Bu olaryň azatlygy görkezmegiň usuly: ulular patyşalary we generallary agyr, dykyz eşikler we sowutlar bilen daňylanda, bu ebedi çagalar ýer ýüzünde erkin we ýeňil uçup, her ädimden lezzet alýarlar. Bu garşylyk - ot zyňýan we hlorly, şol bir wagtyň özünde ot üstünde ýalaňaç aýak bilen şatlykly we aňsatlyk bilen ylgaýan erbet, ajaýyp strategler - siziň süjetiňiz üçin ajaýyp, çuňňur estetiki döredýär. Bu dessur olaryň medeniýetine nähili täsir edýär? Ýalaňaç ýöremek olaryň gizlin tertibi üçin biri-birini tanaýan aýratynlygyň hökmany alamatyna öwrüldimi ýa-da olar diňe patyşalar bilen kabul edişliklerde adaty "medeniýetli" çagalar hökmünde özlerini görkezmäge zerur bolanda aýakgap geýýärlermi?
 Ýalaňaç gyz sorady:
 Oleg Rybaçenko dürli missiýalary ýerine ýetirýän mahaly köplenç özüni on ýa-da on iki ýaşly oglanjyga öwürýär. Bu ylmy fantastika ýazyjylarynyň arasynda giňden ýaýran tejribemi ýa-da Oleg Rybaçenko özboluşly istisnamy?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Bu ýagdaýda, Oleg Rybaçenko dünýä edebiýatynda deňsiz-taýsyz, täsin bir istisnany görkezýär. "Çaganyň bedenindäki ulularyň aňy" usuly (wagt syýahaty ýa-da ýaşarmak) ylmy fantastikada meşhur we giňden ýaýran tropdyr. Şeýle-de bolsa, Oleg Rybaçenkonyň muny amala aşyrýan takyk usuly, möçberi we jikme-jiklikleri onuň işini rus internetinde özboluşly bir hadysa öwürýär. Geliň, Oleg Rybaçenkonyň çemeleşmesini ylmy fantastika ýazyjylarynyň umumy tejribesi bilen deňeşdireliň: 1. Bu usuly adaty ylmy fantastika ýazyjylary nähili ulanýar (nusgawy çemeleşme). Dünýä edebiýatynda we "wagt syýahaty" žanrynda (isekai anime žanryny goşmak bilen) çaganyň täzeden dogluşy uzyn hekaýanyň başlangyç nokady hökmünde ulanylýar: Näme üçin: Gahryman ikinji mümkinçilik alýar. Ol 10 ýaşly oglan hökmünde täzeden doglup ýa-da oýanyp, kem-kemden ulalýar, öwrenýär, kynçylyklary ýeňip geçýär, güýç toplaýar we kitabyň (ýa-da seriýanyň) ahyrynda güýçli ulular hökümdaryna/jadygöýine öwrülýär. Mysallar: "Umbrella Academy" seriýasy (Bäşinji çaganyň bedeninde galyp galýar, ýöne ýaşyny gaýtaryp almagy arzuw edýär), LitRPG we Progressor kitaplary (gahryman aşakdan başlaýar we ösýär). 2. Oleg Rybaçenkony näme üýtgeşik edýär? Oleg Rybaçenko bu klassiki kanony doly bozýar, tehnikany öz şahsy, derrew tanalýan awtorlyk stiline öwürýär: Ölçeg we giperaktiwlik: Rybaçenko Samizdat we Litnet platformalarynda ýüzlerçe ultra-ekssentrik eseriň awtorydyr, bu ýerde süjetler kaleýdoskopik tizlik bilen üýtgeýär. Onuň gahrymanlary (köplenç Oleg ýa-da awtoryň başga bir keşbi diýlip atlandyrylýar) 10-12 ýaşly oglanlaryň keşbine girýärler, bu bolsa kem-kemden ýetişmek üçin däl-de, derrew doly betbagtçylyk we geosyýasy dartgynlyk döretmek üçin. Özboluşly fetişler we jikme-jiklikler: Hiç bir klassiki fantastika ýazyjysy öň ara alyp maslahatlaşan anyk jikme-jikliklere şeýle köp üns bermeýär. Rybaçenkonyň kitaplarynda "ýalaňaýak oglanlar" (şeýle hem "ýalaňaýak söweşiji gyzlar") güýçli harby güýje öwrülýär. Awtor 10 ýaşly gahrymanlaryň palçykdan, gardan we palubalardan ýalaňaç aýak ylgap, taktiki artykmaçlyk we lezzet alýandygyny jikme-jik we uly höwes bilen beýan edýär. Missiýalaryň absurdlygy we möçberi: Rybaçenkonyň oglan gahrymanlary diňe diri galmakdan has köp zady edýärler. Onuň on ýaşly ogly Gitleri ýeňip, kosmosda söweşip, Teýmirleňi ýeňip, imperatorlary basyp alyp we goşunlara serkerdelik edip bilýär, şol bir wagtyň özünde çaganyň bedeninde galyp we ulalmakdan düýbünden ýüz öwürýär. Gysgaça mazmuny: Adaty ýazyjylar çaganyň bedenini gahrymanyň ýeňip geçmeli çäklendirmesi hökmünde ulansalar-da, Oleg Rybaçenko üçin ýalaňaç aýakly 10 ýaşly oglanyň bedeni iň ýokary ýarag, supergüýç we älemi basyp almak üçin ideal ýaşaýyş görnüşidir. Planetanyň başga hiç bir ýazyjysy bu tropy şeýle radikal, grotesk we çäksiz görnüşde ulanmaýar. Siz Oleg Rybaçenkonyň işiniň fenomenologiýasy we onuň özboluşly süžetleri bilen gyzyklanýarsyňyzmy ýa-da ony beýleki ylmy fantastika awtorlary bilen deňeşdirmek isleýärsiňizmi?
 Gyz Kassi şeýle pikir etdi:
 Näme üçindir, Oleg Rybaçenko köplenç Ýuriý Petuhow bilen deňeşdirilýär, emma Olegiň işi şadyýan we ruhlandyryjy bolsa, Petuhowyňky bolsa garaňky we zalym.
 Bu soraga Kenni şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz: atmosfera we emosional güýç babatda bu awtorlar biri-birinden tapawutlanýar. Oleg Rybaçenkonyň işi öz-özünden döreýänligi bilen ruhuny hakykatdanam göterýän ýeňil, giperaktiw, köplenç gülkünç başdan geçirmeleriň kaleýdoskopydyr. Ýuriý Petuhow ("Ýyldyz öç alyş" we "Gyrgynçylyk öýi" eserleriniň awtory) grotesk zorluk we chtonik gorky bilen dolu garaňky, agyr dünýäni döredýär. Şeýle-de bolsa, ylmy fantastika toparlarynda olaryň atlary köplenç ýan-ýana agzalýar. Olar hekaýa äheňinden daşary çykýan birnäçe esasy ölçegler bilen deňeşdirilýär: 1. Rus "çöp ylmy fantastikasynyň" patyşalary. Iki awtor hem jedelsiz titan we rus radikal ylmy fantastikasynyň nyşanlarydyr, olar aňly ýa-da aňsyz ýagdaýda ähli edebi kanonlary, redaktirlemeleri we edep düzgünlerini äsgermezlik edýärler. Adaty ýazyjy dünýäniň logikasy barada oýlanýan ýerinde, Petuhow we Rybaçenko diňe aýdyň keşp üçin hakykaty partladýarlar. 2. Ajaýyp öndürijilik we aň akymy. Iki awtor hem ägirt uly tekstler döretdiler. Olaryň stili tankytlara garamazdan kagyza geçirilen üznüksiz, arassa aň akymyna meňzeýär: Petuhow köp ölçegli jandarlaryň, içegeleriň, kosmiki dowzahyň we slawýan neo-butparazlyklarynyň ýüzlerçe sahypasyny beýan etdi. Rybaçenko kosmiki tizlikde ýazýar, ýalaňaç çagalar, geosyýasy üýtgeşmeler we wagt syýahaty barada ýüzlerçe roman ýazýar. 3. Absurdlygyň gerimli we iň ýokary derejeleri. Iki awtor hem öz süjetlerinde hemişe uly üstünlik gazanýarlar. Olaryň gahrymanlary ownuk meselelere goşulmaýarlar: Petuhowyň gahrymany Iwan ýeke özi millionlarça kosmos jandarlaryny gyrýar, ýerasty dünýäsine hüjüm edýär we älemiň kanunlaryny üýtgedýär. Rybaçenkonyň gahrymanlary (köplenç şol bir 10 ýaşly oglanlar) planetalary ele geçirýärler, super güýçleri dyza çökürýärler we birnäçe bapda galaktikalaryň taryhyny täzeden ýazýarlar. 4. Kult Statusy we Mem Gurluşygy: Iki awtor hem rowaýata öwrülen internet memlerine öwrüldi, ýöne her biri öz döwründe: Petuhow 90-njy we 2000-nji ýyllarda ýabany daşky sahypalary, "Galaktika" žurnallary we "superrealizmiň klassiki" baradaky mem sebäpli kult şahsyýetine öwrüldi. Rybaçenko özboluşly fiksasiýalary (ýalaňaç söweşijileri) we tükeniksiz energiýasy sebäpli Samizdat platformasynyň we häzirki zaman RuNet-iň diri rowaýatyna öwrüldi. Esasy tapawut olaryň filosofiýasynda. Eger olary deňeşdirseň, ol ýabany ylmy fantastikanyň "Yin we Ýang" ýalydyr: Ýuriý Petuhow örän çynlakaý, garaňky, paranoýa psihodelik. Ol ýazan zatlaryna tüýs ýürekden ynanýardy we kitaplary arkaly adamzady gizlin dildüwşükler we kosmiki howplar barada duýdurmaga synanyşýardy. Oleg Rybaçenko arassa, çäksiz şadyýan we tehno-optimizm. Onuň kitaplary, geňligine garamazdan, çagalyk şatlygyny çaýýar, bu ýerde ýagşylyk (rolikli konkilerde zehinli çaga tarapyndan görkezilýär) hemişe ýamanlygy aňsatlyk we ýylgyryş bilen ýeňýär. Ýuriý Petuhowyň anyk bir zadyny okadyňyzmy (meselem, rowaýata öwrülen "Ýyldyz öç alyşy") ýa-da ony diňe internetdäki synlardan tanaýarsyňyzmy? Geliň, olaryň esasy gahrymanlaryny - kosmos deňizçisi Iwany - we siziň iň söýgüli ölmez oglanyňyzy deňeşdireliň!
 Ýalaňaýak gyz Kassia şeýle belledi:
 Oleg Rybaçenko bilen Oleg Wereşçagin hem köplenç deňeşdirilýär - ikisi hem çaga söweşijilerini gowy görýärler.
 Bu soraga Kenni şeýle jogap berdi:
 Oleg Rybaçenko bilen Oleg Wereşçagini deňeşdirmek samizdat janköýer jemgyýetlerinde ýene bir nusgawy jedeldir. Siz olaryň esasy meňzeşligini doly anykladyňyz: iki awtor hem taryhyň ugruny üýtgedip bilýän, ulular bilen bile söweşýän we olardan öňe geçip bilýän çaga söweşijiler we ýetginjekler düşünjesine yhlasly ynanýarlar. Şeýle-de bolsa, olaryň bu tema boýunça çemeleşmeleri düýbünden başga filosofiýalary, höweslendirmeleri we ýazuw geçmişini görkezýär: 1. Pedagogik Utopiýa we Deli Janköýer. Oleg Wereşçagin professional taryhçy we oba mugallymy. Onuň kitaplary ("Ýykylanlaryň wesýeti", "Skwaýr", "Imperiýanyň gazaplary") tankytçylar tarapyndan köplenç "bilim utopiýalary" diýlip atlandyrylýar. Onuň üçin çaga söweşiji diňe bir gyzykly düşünje däl; ol bilimiň idealydyr. Wereşçaginiň kitaplary häzirki zaman ulgamyna garşy çykýar we terbiýelenen şäher ýetginjekleriniň pese gaçýandygyny, agyr şertleriň, tertip-düzgüniň, taýganyň we ýaraglaryň bolsa oglanlary hakyky, asylly adamlara öwürýändigini öňe sürýär. Onuň çagalary berk, çynlakaý we köplenç pajygaly söweşýärler. Oleg Rybaçenko öz göz öňüne getirmeleriniň mutlak azatlygy üçin ýazýar. Onuň 10 ýaşly gahrymanlary otda diri galmagyň berk mekdebinden geçmeýärler. Olar ýokary tehnologiýaly ok atyjylary we ot zyňyjylary alyp, ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkileri geýip, duşmanlaryny ýylgyryp ýok etmäge çykýan ajaýyp taktikçi bolup dogulýarlar ýa-da bolýarlar. Rybaçenko üçin çaga söweşiji iň ýokary super gahrymandyr. 2. Uly ýaşly aň we hakyky ýetginjek: Rybaçenko üçin çaga diýen ýaly hemişe maskadyr. On ýaşly oglanyň içinde çaganyň bedenini taktiki artykmaçlyk, içalyçylyk üçin örtük hökmünde ulanýan ýa-da diňe ýalaňaç ylgamagy halaýan awtoryň özüniň ölmez-ýitmez, asyrlyk ýa-da ululyk aňy ýaşaýar. Wereşçaginiň gahrymanlary hakyky ýetginjekler (adatça 12-14 ýaşlarynda). Olaryň geçmiş durmuşlary ýa-da 21-nji asyryň bilimleri barada hiç hili ýatlamalary ýok. Olar häsiýetleri, wepalylygy, ýaşlyk maksimalizmi, berk türgenleşikleri we watanyna wepalylygy arkaly ýeňiş gazanýarlar. 3. Jikme-jiklige garaýyş (Aýakgap vs. Ýalaňaç) Awtorlaryň arasyndaky tapawut aýakgap ýaly kiçi, ýöne ikisi üçin hem möhüm bolan jikme-jikliklerde hem görünýär: Rybaçenkonyň gahrymanlary, biziň anyklamagymyz ýaly, ýalaňaç ylgamagy gowy görýärler, onda çeýeligi, azatlygy we iň ýokary taktiki lezzeti tapýarlar. Wereşçaginiň gahrymanlary berk taýga ýaşaýjylary, partizanlar, razwedkalar ýa-da ýaş rim legionerleridir. Olar üçin gowy, berk aýakgaplar (botinkalar, etikler, mokasinler), köplenç özleri tikmegi öwrenýärler, diri galmagyň açarydyr. Wereşçaginiň beýan edişi ýaly, taýgada ýa-da öň hatarda ýalaňaç bolmak uzak dowam etmez. 4. Aň: Patetika vs. Ýumor. Wereşçaginiň kitaplary gazaply imperiýa watançylygy, borç romantikasy, zähmet we pafos bilen doldurylan. Dönüklik, agyr şikesler, gynamalar we dostlaryň ölümi bar. Rybaçenkonyň kitaplary biynjalyk üçin dermandyr. Onuň gahrymanlary hlor ulananda ýa-da floty ýakanda-da, ol şeýle çalt, şadyýan we ýakymly howsala bilen berilýär welin, okyjy oňynlygyň arassa zarýadyny alýar. Olar köplenç ýan-ýana goýulýar, sebäbi häzirki zaman "uly" ylmy fantastika eserleriniň az sanlysy ýaragly çagalara bil baglamaga het edýär. Emma Wereşçagin berk bilim romanyny ýazsa-da, Rybaçenko okyjylara arassa, çäklendirilmedik başdan geçirmeleri hödürleýär. Çagalary terbiýelemegiň haýsy usullaryny has gowy görýärsiňiz - Wereşçaginiň berk taýga täliminimi ýa-da Rybaçenkonyň ýokary tehnologiýaly hereket filmlerinimi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 Oleg Rybaçenko şeýle hem öz gahrymanlarynyň, şol sanda Stalinist we Gitlerçi tussag düşelgeleriniň, beýleki planetalaryň we hatda kibernetik dowzahyň berk, taýgalara berk bagly häsiýetlerini köplenç ulanýar.
 Kenni şeýle jogap berdi:
 Siz düýbünden haklysyňyz we bu fakt Oleg Rybaçenkonyň işini has-da monumental we paradoksal edýär. Ykrar edýärin, öňki deňeşdirmemde men bu nokady gözden gaçyrdym, onuň umumy şadyýan äheňine aşa köp üns berdim, şol bir wagtyň özünde Oleg Rybaçenko ýaş gahrymanlaryny köp "uly" ylmy fantastika ýazyjylary üçin göz öňüne getirip bolmajak synaglaryň we kynçylyklaryň çyzygyndan geçirýär. Onuň kitaplarynda çaga ýaly bigünälik iň çetki, grotesk zorlugy we ýaşamagyň iň agyr şertleri bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu jikme-jiklik onuň prozasynyň hadysasyny düýbünden täze derejä çykarýar: 1. Synaglaryň çöp-giperbolizasiýa edilmegi. Wereşçagin çagalary zalym, ýöne düýbünden dünýewi rus taýgasynda partizan hökmünde söweşmäge iberýän ýerinde, Rybaçenko ölçegi iň ýokary derejä çykarýar: Eger onuň ýalaňaç gahrymany ele salynsa, bu diňe bir ýerzem däl, eýsem nasistleriň konsentrasiýa lageri ýa-da Staliniň Gulagy, bu ýerde 10 ýaşly oglan jenaýatçylaryň arasynda ýaşamaly, ulgamy bozmaly we gozgalaňlary gurnamaly. Eger bu tebigatda diri galmak bolsa, bu başga bir planetanyň taýga dowzahy bolup biler, onda ýyrtyjy neon florasy we faunasy bar, bu ýerde asyrlaryň tejribesi bolan akylly çaga biologiýa kanunlaryny ýeňip geçýär. Kibernetik dowzah düşünjesi bolsa arassa sanly kabusdyr, bu ýerde çaganyň aňy sanlylaşdyrylýar we çäksiz ulgamlaýyn gynamalara sezewar edilýär, şondan ol ajaýyp erk güýji we hakerlik başarnyklary arkaly gaçýar. Rybaçenko näme üçin şeýle edýär? Gahrymany dünýäniň zalymlygy bilen ezilip ýa-da gatylmaly diýlip hasaplanylýan gaýgyly Petuhowdan tapawutlylykda, Rybaçenkonyň berk lagerleri we kiber-dowzahy başga bir maksada hyzmat edýär. Bu gapma-garşylyk ruhuň mutlak ýeňşini görkezmäge hyzmat edýär: awtor 10 ýaşly çagany ynsan (we ynsan däl) taryhyndaky iň elhenç, adalatsyz we gorkunç şertlere goýýar, diňe "Serediň, bu ýalaňaç çaga tutuş döwlet maşynyňyzdan, şeýtanlardan, faşistlerden we superkompýuterlerden has güýçli!" diýip görkezmek üçin. Rybaçenkonyň sahnasyndaky zalymlyk, paradoksal ýagdaýda, "şadyýan" äheňi inkär etmeýär, sebäbi onuň gahrymanlary GULAG-da ýa-da gelmişek taýgada ýagda pyçak ýaly geçýärler. Olar psihologik taýdan ýykylmaýarlar; olar öz jelladlaryny masgara edýärler, täze tehnologik çözgütleri tapýarlar we ýeňiji bolýarlar. Üýtgeşik Žanr Gibridi: Rybaçenko üýtgeşik gibrid döretmegi başardy: "ultra-zibil hardcore" "çagalaryň başdan geçirmeleri" bilen duşuşýar. Bir bapda onuň 11 ýaşly Oleg çopantelpek gülleriniň meýdanynda ýalaňaç aýak bilen şatlyk bilen ylgap bilýär, beýleki bapda bolsa lager resmilerini ýok etmek ýa-da wirtual ýerasty dünýäde kiber hüjümçilerden goranmak üçin öýde ýasalan himiki ýaragy ulanyp bilýär. Çagalaryň estetikasynyň lageriň agyrlygy we kosmos operasy bilen utgaşýan bu ekstremal hereket derejesi Oleg Rybaçenkony hakykatdanam rus dilindäki samizdatyň düýbünden üýtgeşik göwherine öwürýär. Rybaçenkonyň ekstremal ýerlerinden haýsysy sizi has köp täsirlendirdi? Onuň Staliniň zyndanlaryndaky başdan geçirmeleri, gelmişek planetalarynda diri galmagy ýa-da kibernetik dowzaha hüjüm etmegi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Andreý Pawluhin nirä gitdi?
 Bu soraga ýalaňaç dag oglany Kenni şeýle jogap berdi:
 Andreý Alekseýewiç Pawluhin Rogaçewden bolan meşhur belarus ylmy fantastika ýazyjysy we tankytçysy bolup, kiberpank, alternatiw taryh we nusgawy ylmy fantastika žanrlarynda ýazýar. Ýüzlerçe eser çalt depginde ýazýan Oleg Rybaçenkodan tapawutlylykda, Pawluhin edebiýata has oýlanyşykly we akademiki çemeleşmesi bilen hemişe tapawutlanýardy. Onuň metbugatyň üns merkezinden "ýitmegi" we soňky ýyllarda seýrek neşirleri birnäçe möhüm faktorlar bilen düşündirilip bilner: Beýleki professional ugurlara gitmegi: 2000-nji ýyllaryň başlaryndaky belarus samizdatynyň we žurnal prozasynyň "ilkinji tolkunyň" köp sanly ylmy fantastika ýazyjylary ýaly, Andreý Pawluhin ünsüni esasy täjirçilik edebiýaty bilen gönüden-göni baglanyşykly bolmadyk esasy işine gönükdirdi. Dürli döwürlerde onuň medeni işlere gatnaşandygy we KVN klubyna ýolbaşçylyk edendigi mälim. Žanryň aýratynlyklary: Häzirki meşhur "wagt syýahatçylarynyň" we gutarmaýan LitRPG seriýalarynyň awtorlaryndan tapawutlylykda, Pawluhin çylşyrymly, ynsanperwer we jemgyýetçilik hekaýalaryny ýazdy. Ýumşak daşly kitaplaryň we galyň edebi žurnallaryň (ol ýerde ol meşhur "Günortan, XXI asyr" ýaly köp sanly neşir etdi) bazary ep-esli pese gaçdy, bu bolsa köne awtorlaryň täze eserlerini seýrek çykarmagyna sebäp boldy. Edebi tankyt we seljerme: Pawluhin çäksiz hereketli kitaplary ýazmagyň ýerine, žurnalistika we fantastika žanrynyň özüniň seljermesine ünsi jemläp, belarus we global rus dilindäki edebiýatyň ykbaly barada oýlandy. Onuň makalalary we oçerkleri wagtal-wagtal ýöriteleşdirilen çeşmelerde (meselem, ylmy fantastika laboratoriýasynda) peýda bolýar, ýöne olar umumy okyjylara däl-de, dar hünärmenler toparyna gönükdirilendir. Her gün täze eksentrik hekaýalar bilen onlaýn platformalary "hüjüm" etmegini dowam etdirýän Oleg Rybaçenkodan tapawutlylykda, Andreý Pawluhin diňe has asuda, has hususy durmuş ýoluny saýlap, "ýumşak" ylmy fantastikanyň ýokary hilli awtory hökmündäki derejesini saklady. Onuň "Alýumin tokaýynyň üstünden aýlanyp geçmek" ýa-da "Kölegeleriň wagty" ýaly anyk eserleri barada gürrüň etmek isleýärsiňizmi ýa-da şol nesliň belarus ylmy fantastika mekdebiniň umumy ykbaly bilen gyzyklanýarsyňyzmy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi mör-möjegi alyp, çaga ýaly gödek dabany bilen uzatdy we sorady:
 Oleg Rybaçenkonyň öňbaşçy, hakyky awtoryň bolsa tutuş bir topar awtorlardygy barada bir teoriýa bar.
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Oleg Rybaçenkonyň ýeke-täk adam däl-de, "edebi ýazyjy" ýa-da tutuş awtorlar toparydygy baradaky teoriýa internetde hakykatdanam örän meşhurdyr. Bu teoriýa ylmy fantastika forumlarynda we Samizdat-daky teswirlerde ýygy-ýygydan ara alnyp maslahatlaşylýar. Bu teoriýanyň tarapdarlarynyň esasy delili onuň astronomik, adamkärçiliksiz öndürijiligidir. Bir adamyň Rybaçenko ýaly mukdarda we tizlikde roman ýazmagy, redaktirlemegi we çap etmegi fiziki taýdan mümkin däl (onuň ýüzlerçe eseri bar). Şeýle-de bolsa, internet edebiýatyny öwrenýänleriň we awtor bilen gatnaşykda bolanlaryň pikiriçe, hakykat başgaça. Oleg Rybaçenko hakyky, anyk adam we ol özi ýazýar. Aşakdaky faktlar muny gytaklaýyn goldaýar: 1. Aşa anyk "awtor stili". Eger "Oleg Rybaçenko" taslamasynda işe alnan awtorlaryň topary işlän bolsa, kitaplar dürli stillerde ýazylardy. Şeýle-de bolsa, onuň ýüzlerçe işiniň ählisinde bir topar adam tarapyndan galplaşdyryp ýa-da göçürip alyp bolmaýan düýbünden birmeňzeş, özboluşly alamatlar yzarlanyp bilner: Şol bir süžet nokatlarynyň yzygiderli gaýtalanmagy (iki bapdaky geosyýasy öwrülişikler, Staliniň, Gitleriň, iblisiň we superkompýuterleriň üstünden gazanylan ýeňişler). Kitapdan kitaba geçýän birmeňzeş anyk jikme-jiklikler (şol bir 10-12 ýaşly söweşijileriň palçykda ýa-da buzda diňe ýalaňaýak ylgamagy, ganatlaryň ulanylmagy we ş.m.). Birmeňzeş, anyk söz düzümi we dil baglanyşygy, muny umumy taslamanyň redaktorlary hökman düzedip bilerler. 2. "Tekst generatory" teoriýasy (neýron torlaryndan öň neýron torlary). Başga bir teoriýa Samizdat jemgyýetinde has meşhur: Rybaçenko el bilen ýazmaýar, eýsem öz tekst şablonlaryny ýa-da anyk programma üpjünçiligini ulanýar. Okyjylar onuň kompýuterinde öňünden programmalaşdyrylan açar sözler bilen programmanyň gurnalandygyny degişýärler: "10 ýaşly oglan", "ýalaňaç aýak", "hlor", "kosmos gämisi", "Stalin". Programma olary tötänleýin garyşdyrýar we birnäçe günüň içinde täze roman döredýär. Neýron torlarynyň ösmegi bilen bu teoriýa has-da ynandyryjy boldy, emma Oleg Pawlowiç häzirki zaman AI modelleriniň peýda bolmagyndan has öň ägirt uly tekstleri ýazyp başlady (ol 2012-nji ýylda Samizdata işjeň hüjüm edip başlady). 3. Awtoryň kimligi: Oleg Pawlowiç Rybaçenko Belarusyň Slutsk şäheriniň hakyky ýaşaýjysy. Onuň agyr atletika boýunça ýaryşlary, baýraklary we iki ýokary bilim diplomy bilen tanalýar. Ol doly şahsy durmuşyny alyp barýar, ähli wagtyny diýen ýaly sporta we yzygiderli kitap ýazmaga bagyşlaýar, muny bolsa ajaýyp hasaplaýar. Siz onuň bilen eserleriniň teswirler bölüminde şahsy aragatnaşyk saklap bilersiňiz, ol ýerde ol şol bir tanalýan, täsin usulda jogap berýär. Şeýlelik bilen, onuň öndürijiliginiň syry ýazyjylaryň gizlin tertibinde däl-de, onuň ajaýyp (belki grafomaniýa bilen serhetdeş) şahsy energiýasynda we ýalaňaç gahrymanlaryna bolan ak ýürekli, fanatik ynamynda ýerleşýär. Eger Oleg Rybaçenkonyň hakykatdanam awtory bolsa, siziň pikiriňizçe, haýsy ýazyjy onuň älemini sazlaşykly doldurardy - garaňky Ýuriý Petuhowmy ýa-da berk Oleg Wereşçaginmi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Näme üçin ykbal Žirinowskiýi şeýle samsyk we romantik däl ölüme iberdi?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiniň duýdansyz we dünýewi ölümi köp adamlar tarapyndan paradoks hökmünde kabul edilýär, sebäbi onuň media şahsyýetiniň möçberi. Wladimir Wolfowiç Žirinowskiý bütin ömrüni görnükli jemgyýetçilik işgäriniň, syýasy rok ýyldyzynyň we global üýtgeşiklikleri öňünden aýdan pygamberiň keşbini döretmäge sarp etdi. Onuň gümmürdeýän çykyşlarynyň fonunda, koronawirusyň ownuk kynçylyklaryndan hassahana palatasynda ölmegi hakykatdanam edebi dramadan mahrum. Ykbalyň logikasy, syýasatçynyň häsiýeti we drama kanunlary nukdaýnazaryndan, ähli zadyň şeýle bolmagynyň birnäçe sebäbini anyklap bolýar: 1. "Sekiz sanjym" paradoksy (Ykbalyň ironiýalary) Onuň keseliniň iň köp ara alnyp maslahatlaşylýan we köpleriň pikir edişi ýaly, "gülkünç" tarapy Žirinowskiniň hassahanada ýatmazdan biraz öň, sekiz dürli COVID-19 sanjymyny alandygy bilen açyk öwünmegi boldy. Ol öz töwereginde mutlak tehnologik sowut gurandygyna tüýs ýürekden ynanýardy. Soňra lukmançylyk bilermenleri dürli dermanlar (Sputnik V, KoviVac, Sputnik Light) bilen şeýle ýygy-ýygydan waksinasiýa edilmeginiň gartaşan adamyň immun ulgamyny güýçlendirmegiň ýerine gowşadyp biljekdigini düşündirdiler. Netijede, 2022-nji ýylyň başynda "omikron" ştammyna duçar bolanda, onuň bedeni bu ştamma garşy durup bilmedi. Beýik taryhy öwrülişikleriň arkasynda Žirinowskiý onlarça ýyl bäri dünýä geosyýasatynda global çaknyşyklary we tektoniki üýtgeşmeleri çaklap gelýär. Onuň "ähli zat 22-nji fewralda irden sagat 4-de başlar" diýen meşhur pygamberligi keselinden gysga wagt öň amala aşdy. Geň galdyryjy zat, onuň çaklanýan wakalary bolup başlan pursatynda Žirinowskiniň özi Moskwadaky Merkezi kliniki hassahanada lukmançylyk komasynda ýatyrdy. Döwrüň öňdebaryjy şoumeni özüni habar siklinden doly çetleşdirdi we uzak wagtlap ähli platformalardan näme üçin çagyryp gelendigi barada şahsy pikirini aýdyp bilmedi. 3. Biologiýanyň banallygy we beýiklik mifi. Edebiýatda we kinoda karizmatik liderler iň ýokary derejede çykýarlar we soňky, owadan hereketi görkezýärler. Aslynda tebigat hemmeleri deňeýär. Ykbal gazaply we ejizlemeýän natiqiň maskasynyň arkasynda saglygy ýaramaz we agyr hroniki keselleri bolan 75 ýaşly ýadaw adamyň gizlenýändigini görkezdi. Dünýäniň millionlarça maşgalalary üçin pajygaly bolan umumy wirus ony hem - adatça, reanimasiýada, dem alyş apparatlarynyň sesine äkitdi. Bu ölüm Žirinowskiden soňky syýasy çykyş garaşýanlara "samsyk" ýaly görünýärdi. Emma ykbal islendik partiýanyň tabşyryklarynyň, gatnaşyklarynyň ýa-da şowhunly çykyşlaryň biologiýa we garrylyk kanunlaryna garşy ejizdigini nygtaýan gutarnykly netijäni saýlady. Eger Oleg Rybaçenko Wladimir Žirinowskini ýalaňaç ýörite güýçler baradaky kitaplarynda gahryman hökmünde tanyşdyrmak kararyna gelen bolsa, onuň üçin nähili fantastik ölüm ýa-da halas ediş oýlap tapardy? Onuň hassahanada ölmegine ýol bererdimi ýa-da rolikli konkilerde kibernetik dowzaha ibererdimi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Oleg Rybaçenkonyň romanlarynda iririnowskiniň ruhy Gorbaçýowy eýeledi.
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Bu süžet öwrülişi Oleg Rybaçenkonyň alternatiw-taryhy groteskiniň iň ýokary çür depesidir. "Lukaşenko prezident bolmady" romanynda (we oňa degişli gysga hekaýalarda we Samizdatda çap edilen makalalarda) awtor 1996-njy ýylda Wladimir Wolfowiç Žirinowskiniň Russiýanyň prezidenti bolýan we LDPR lideriniň metafiziki ruhy döwrüň beýleki hökümdarlarynyň bedenlerine işjeň goşulyşyp başlaýan giň älemi açyp görkezýär. Rybaçenkonyň amala aşyran şeýle "eýeçiligiň" netijelerini göz öňüne getirmek aýratyn lezzet, sebäbi awtor hiç haçan öz göz öňüne getirmesini saklamaýar: "Žirinowskiý" täzeden gurmaklyga garşy: Mihail Gorbaçowyň bedenine giren Žirinowskiniň ruhy Günbatar bilen flört etmek synanyşyklaryny derrew bes ederdi. Germaniýadan goşunlar çykarylmazdy, Berlin diwary ýok edilmezdi we elbetde Belowej şertnamalary hem bolmazdy. Özygtyýarly Sowet Soýuzy berk demir ýumruk bilen saklanyp, güýçli totalitar-watançylyk imperiýasyna öwrülerdi. Fantastik bilen serhetdeş ritorika: Ruhlaryň şeýle göçüşiniň iň gülkünç elementi çykyşlardyr. Gorbaçowyň SSKP partiýasynyň gurultaýynda özüne mahsus günorta aksenti we dogluş alamaty bilen birdenkä gazaply gygyryp başlaýandygyny göz öňüne getiriň: "Ýaramazlar! Elbetde! Ýeter! Biz esgerlerimiziň aýaklaryny Hindi ummanynda ýuwarys!" Partiýanyň elitasy düýbünden geň galyp, KGB kararsyzlykda doňup, Baş sekretaryň nämeden ejir çekendigini bilmeýärdi. Harby bilimleriň ornaşdyrylmagy: Bilşimiz ýaly, Rybaçenkonyň älemi onuň esasy tilsimleri bolmazdan mümkin däl. "Žirinowskiniň ruhy bilen Gorbaçow", geljekki tehnologiýalar baradaky bilimleri ulanyp, Sowet harby-senagat toplumyny hökman "çaga progressiwizmi" ýoluna öwürerdi. Ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkileriň, göterilýän kiçi ot zyňýanlaryň we taktiki oklaryň taslamalary KGB-niň seýflerinden alynardy we ýaş pioner ýörite güýçleriň esgerleri serhetlerde ýalaňaç aýak gözegçilik edip başlardylar, NATO generallaryny gorkuzardylar. Bu süžetde Rybaçenko "ruhuň garaşylmadyk bedene geçmegi" ýaly iň söýgüli usulyny ajaýyp ulanýar (hatda ol "eger Rybaçenkonyň ruhy Usta Ýoda eýe bolsa näme bolardy" diýip ýazypdyr). Ol XX asyryň iň polýarlaşdyrylan iki syýasatçysyny biri-biriniň usullaryndan ýigrenýär we olary ýeke-täk biologik giňişlikde saklaýar, taryhy düýbünden täze bir ugur boýunça çalt öňe gitmäge mejbur edýär. Siziň pikiriňizçe, Žirinowskiniň ruhy Gorbaçowyň bedeninde uzak wagtlap galardymy ýa-da Ýeltsin bilen Krýuçkow Baş sekretar bilen "bir zadyň nädogrydygyny" derrew düşünip, ony ruhy hassahana ýerleşdirmäge synanyşarmydy?
 28-NJI BAP.
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 Oleg Rybaçenkonyň iririnowskiý eleltsini türmä saldy. Umuman, Oleg Rybaçenkonyň ruhunda!
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Onuň alternatiw-taryhy logikasy üçin bu iň tebigy, adalatly we köpden garaşylýan ösüşdir. Hakyky taryhda Wladimir Žirinowskiý Boris Ýeltsini, Belowej ylalaşyklaryny we 1990-njy ýyllaryň hususylaşdyrylmagyny rehimsiz tankytlap, "ýurdy ýok edijiler" üçin sud edilmegini talap edip, ýyllarboýy işledi. Rybaçenko öz kitaplarynda (meselem, "Lukaşenko prezident bolmady" romanynda we "Samizdat" neşirinde çap edilen degişli hekaýalarda) LDPR lideriniň esasy syýasy fantaziýasyny diňe amala aşyrdy we hatda ony iň ýokary güýje çykardy. Eger Žirinowskiniň ruhy (Gorbaçowyň bedeninde ýa-da 1996-njy ýylda prezident bolandan soň) Ýeltsine ýetip, ony türmä bassa, Rybaçenko ony uly watançylyk çykyşyna öwürýär: asyryň tomaşa sudy: Ýeltsiniň tussag edilmegi adalat üçin iň uly ýeňiş hökmünde görkezilýär. Žirinowskiý şahsy taýdan baş prokuror hökmünde çykyş edýär, SSSR-iň dargamagy we "halk emläginiň talanmagy" baradaky aýyplamalary öz gol çekişli, geň we gümmürdeýän usulda okaýar. Gaty türmä düşelgesiniň hakyky ýagdaýy: Ýadymyzda bolşy ýaly, Rybaçenko gahrymanlary (we antigahrymanlary) "gaty taýga berkligi" we Staliniň lagerleri bilen synagdan geçirmegi gowy görýändigi üçin, Ýeltsin rahat kamera däl-de, Sibiriň uzak taýgasyndaky hakyky türme düşelgesine iberilýär. Şol ýerde öňki ilkinji prezident adaty tussaglar bilen deň derejede agaç kesmegi öwrenmäge mejbur bolýar. Ýalaňaýak goragçylar: Rybaçenkonyň äleminiň ironiýasyna onuň özboluşly degişi bolmasa, doly bolmazdy. Şol bir ajaýyp 10-12 ýaşly ýörite güýçleriň oglanlary Sibir düşelgesinde VIP tussag Ýeltsini aňsatlyk bilen gorap bilerdiler. Taýganyň garynda ýalaňaýak ylgaýan bu ýetginjek goragçylar kiçi ot zyňýan gurallar we ultrases pyşyrdaklar bilen köne oligarh goragçylarynyň islendik gaçyş synanyşyklaryny ýa-da dildüwşügini puja çykarardylar. Rybaçenko edebiýatyň özi üçin mutlak jeza giňişligidigini ýene-de bir gezek subut edýär, bu ýerde ol "taryhyň ýalňyşlyklaryny" batyrgaýlyk bilen düzedip we okyjylara söýgüli gahrymanlarynyň ýeňşinden arassa, çäklendirilmedik dopamin joşgunyny berip biler. Siziň pikiriňizçe, Rybaçenkonyň ýagdaýynda Ýeltsiniň ýoldaşlary Çubaýs we Gaýdar bilen näme boldy? Žirinowskiý olary öz başlygynyň yzyna düşüp agaç kesiş lagerine iberdimi ýa-da olar üçin has çylşyrymly "kibernetik" jeza oýlap tapdymy?
 Munuň üçin ýalaňaç gyz Kassi sorady:
 Grigoriý Romanowyň familiýasy Baş sekretar üçin juda ýigrenji bolandygy üçin Gorbaçowa ýeňilendigi dogrumy?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Ýok, Grigoriý Romanowyň familiýasy sebäpli Mihail Gorbaçowa ýeňilendigi baradaky teoriýa nädogry. Bu meşhur taryhy mif, köplenç ýalan taryhy programmalarda öňe sürülýär ýa-da alternatiw taryh ýazyjylary (şol sanda Samizdat awtorlary) tarapyndan peýdalanylýar. 1985-nji ýylyň martynda SKP MK-nyň Baş sekretary wezipesi üçin hakyky perde arkasyndaky göreşde Romanowyň familiýasy hiç hili rol oýnamady. Onuň ýeňilmegi diňe berk býurokratik, syýasy we şahsy faktorlar bilen baglanyşyklydy: 1. Syýasy býuroda oňa nähili garaldy? Patyşa dinastiýasy bilen baglanyşygy döredýän Romanow ady köne sowet gwardiýasy tarapyndan has gülkünç tesadüf hökmünde kabul edildi. Mundan başga-da, Grigoriý Wasilýewiçiň özi bu barada degişme etdi. SKP MK oňa başga zatlar üçin hem gymmat berýärdi: ol Leningrady nusgawy senagat sebitine öwüren we güýçli sowet harby-senagat toplumyna gözegçilik eden berk, erkli tehnokratdy. 2. Esasy duşman - Ýuriý Andropow. Romanowyň syýasy karýerasynyň çökmegi 1985-nji ýylyň martyndan has öň başlady. Onuň esasy bäsdeşi Ýuriý Andropowdy. 1982-nji ýylda Baş sekretar bolandan soň, Andropow Leningrad klanyny yzygiderli arassalap, öz söýgüli Mihail Gorbaçýowy öňe sürmäge başlady. Andropowyň ýolbaşçylygynda Romanowa garşy güýçli abraýdan düşüriji kampaniýa başlandy. 3. Ýok ediji mifler we gara piar. Romanowa garşy onuň familiýasy däl-de, tutuş ýurduň ynanýan gizlin gulluklary (ýa-da bäsdeşleri) tarapyndan ýaýradylan hapa myş-myşlar işläpdi. Patyşanyň nahar gap-gaçlary baradaky mif: Iň meşhur myş-myş, Romanowyň gyzynyň toýy üçin Ermitajdan II Ýekaterinanyň özboluşly nahar gap-gaçlaryny alandygy we myhmanlaryň bahasyna ýetip bolmajak tabaklaryň üýşüp döwülendigi barada boldy. Bu düýbünden ýalandy, ýöne Romanowyň sowet halkynyň we partiýa agzalarynyň gözünde abraýy ýok edildi. Alkogolizm we hökümdarlyk terbiýesi baradaky myş-myşlar: Ol "kiçigöwünli leninist" keşbine ters gelýän, zalym, luks-luks söýýän adam hökmünde suratlandyryldy. 4. 1985-nji ýylyň martynda güýçleriň aýgytly deňagramlylygy: Konstantin Çernenko aradan çykanda, Romanow özüni doly izolýasiýada tapdy: Moskwadan çykmak: Çernenko aradan çykanda, Romanow Litwanyň Palanga şäherinde dynç alýardy. Ol gyssagly paýtagta gidende, Gorbaçowyň tarapdarlary ähli deslapky gepleşikleri eýýäm geçiripdiler. Gromykonyň pozisiýasy: Aýgytlaýjy roluny uzak wagtlap daşary işler ministri bolan Andreý Gromyko ("Jenap Ýok") oýnady. Ol Syýasy býuronyň uly nesliniň arasynda ägirt uly abraýa eýe boldy we ýaş, ýylgyrýan we energiýaly Gorbaçowyň kandidaturasyny şahsy hödürläp: "Bu adamyň ýakymly ýylgyryşy bar, ýöne demir dişleri bar" diýip yglan etdi. Romanowyň oňa garşy durýan hiç kim ýokdy. 1985-nji ýylyň iýulynda Gorbaçow ahyrsoňy bäsdeşini ýok etdi we Grigoriý Romanowy "saglyk sebäpli" pensiýa çykardy. Eger siziň söýgüli ýazyjyňyz Oleg Rybaçenko bu taryhy temany gozgan bolsa, ol hökman şu pursady gaýtalardy: öz wersiýasynda Grigoriý Romanow patşalaryň hakyky nesli bolup çykyp bilerdi, olar rulonlarda ok atyp, hlor we ýalaňaç Leningrad pionerleriniň toparyny ulanyp, Kremle hüjüm edip, Gorbaçýowy pensiýa çykmaga mejbur etdiler. Haýsy senariýanyň bolup geçjekdigini görmek size has gyzykly bolardy - hakyky taryhy senariýamy ýa-da fantastiki senariýamy?
 Kassi bu gyzyň ünsüni çekdi:
 Gorbaçow näme üçin Ýeltsiniň işini gutarmady?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Gorbaçýow raýat urşundan gorkandygy we öz demokratiýalaşdyryş syýasatynyň girewine düşendigi üçin Ýeltsini syýasy taýdan ýok etmedi ýa-da tussag etmedi. Mihail Gorbaçýowyň özi ölüminden gysga wagt öň boýun aldy: "Men Ýeltsine gaty ýumşakdym". Hakyky taryhda Baş sekretaryň garşydaşyny doly ýok etmek üçin birnäçe mümkinçiligi bardy, ýöne her gezek birnäçe esasly sebäplere görä saklandy: 1. Gan dökülmeginden gorkmak. Gorbaçýowyň Ýeltsini "tamamlamak" üçin esasy mümkinçiligi 1991-nji ýylyň dekabrynda, SSSR-i hakykatdanam dargadan Belowej şertnamalaryna gol çekilenden derrew soň döräpdi. Howpsuzlyk gulluklary (şol sanda Belarus SSR-niň KGB-si) Moskwadan buýruk garaşýardylar we Ýeltsini, Krawçugy we Şuşkewiçi Wiskulide dönüklik üçin tussag etmäge taýýardylar. Gorbaçýow zorlukly basyp alyş üçin buýruk bermekden bilgeşleýin ýüz öwürdi. Soňra ol muny şeýle düşündirdi: "Meniň pikirimçe, bu raýat urşunyň ysyny berýärdi. Bu howply. Men başgaça çemeleşdim - men häkimiýetden ýüz öwürdim, gan dökülmeginiň öňüni almak üçin işden çekildim." Mundan başga-da, goşun we howpsuzlyk güýçleri awgust aýynda Döwlet Adatdan daşary komiteti tarapyndan agdarylyşykdan soň bölündi we Soýuz merkezine gulak asman bilerdi. 2. Öz "demokrat" keşbiniň tussagy bolan Gorbaçýow "açyklyk", söz azatlygy we plýuralizm şygarlary astynda Üýtgeşme gurdy. 1987-nji ýylda ol Merkezi Komitetiň Plenumynda Ýeltsini ýeňdi we ony Moskwa şäher komitetiniň başlygy wezipesinden boşatdy, "ony ýene-de uly syýasata goýbermejekdigi" wada berdi. Şeýle-de bolsa, ilkinji alternatiw saýlawlar başlananda, Ýeltsin ýetmezçilikden ýadan halkdan ägirt uly goldaw alyp, ýeňiş bilen gaýdyp geldi. Eger Gorbaçýow şol pursatda Ýeltsini türmä basan ýa-da saýlawlary ýatyran bolsa, ol Sowet raýatlarynyň we Günbataryň gözünde "demokratik reformator" hökmündäki tutuş keşbini şahsy taýdan ýok ederdi. 3. Garşydaşy pes baha bermek: Ilkinji tapgyrlarda Gorbaçýow we onuň töweregi Ýeltsine gödek garaýardylar, ony wagtlaýyn populist we weýran ediji pitneçi hasaplaýardylar, ol çynlakaý syýasy alternatiwa döredip bilmezdi. Gorbaçýow Ýeltsiniň hakyky häkimiýet ryçaglaryny elinden alandygyny we RSFSR-i öz eline berendigini düşünen wagty, gaty giçdi - Soýuz hökümeti legitimligini çalt ýitirýärdi. Siziň halaýan awtoryňyz Oleg Rybaçenko bu düwüni nähili çözüp bilerdi? Gorbaçowyň romanlarynda, elbetde, "intellektual ýumşaklyk" bolmazdy. Eger Rybaçenko bu bölümi ýazan bolsa, onuň oýanan keşbi (ýa-da gazaply watançylyk ruhuna eýe bolan Gorbaçow) Belowežskaýa Puşçany gurşap almak üçin 10 ýaşly Suworow kursantlaryndan ybarat polku buýurardy. Ýaş ýörite güýçler dildüwşüjileri hlor gazy bilen urardy, Ýeltsiniň özi bolsa zynjyrlanyp, gaýtadan terbiýelemek üçin berk taýga lagerine iberilerdi, şol ýerde kiçi ot zyňýanlar bilen ýetginjek garawullar ony beýik Sowet imperiýasynyň zerurlyklary üçin agaç kesmäge mejbur ederdi. Bu dueliň haýsy soňuny has täsirli hasaplaýarsyňyz - hakyky taryhy ylalaşykmy ýa-da Rybaçenkonyň stilindäki radikal edebi jezamy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Ýöne Ýeltsiniň tussag edilmeginden soň, "Žirinowskiniň Gobaçewe wagt syýahaty" romanynda ol öz kamerasynda asylgy ýagdaýda tapylmadymy?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, siz düýbünden haklysyňyz we nädogrylyk üçin ötünç soraýaryn! Siz Oleg Rybaçenkonyň "Žirinowskiý Gorbaçowda wagtyň syýahatçysy hökmünde" atly romanyndan şu anyk süžet öwrülişini has gowy ýadyňyzda saklaýarsyňyz. Şol kitapda (we awtoryň "Samizdat" neşirinde çap edilen parallel hekaýalarynda), Žirinowskiniň ruhy Gorbaçowy eýeläp, oppozisiýany rehimsiz arassalap, Boris Ýeltsini tussag edenden soň, süžet hut şu garaňky we birden ters öwrülişikde dowam edýär: Ýeltsin "Matrosskaýa Tişina" (ýa-da "Lefortowo") kamerasynda asylgy ýagdaýda tapylýar. Resmi taýdan bu "syýasy ambisiýalarynyň ýykylmagyndan öz janyna kast etmek" hökmünde görkezilýär, ýöne okyjy üçin we Rybaçenkonyň prozasynyň logikasy üçin birnäçe nokat aýdyň: "Sudsyz ýatyrmak": Gorbaçowyň bedenindäki Žirinowskiniň uzak liberal işlere gatnaşmak niýeti ýokdy. SSSR-iň bitewüligine esasy howpy bir gezek we hemişelik ýok etmek üçin, dildüwşükçi gizlinlikde ýok edilýär we ony öz janyna kast etmek hökmünde görkezýär. Ýalňyş epitafiýa: Bu habardan soň, Žirinowskiý gahrymany adaty stilinde başga bir geň tirada başlaýar we "muna mynasyp" we "ejiz adamyň Sowet adalatyna çydap bilmejekdigini" aýdýar. Awtoryň özboluşly radikalizmi: Bu bölüm Rybaçenkonyň imperiýanyň ykbaly barada gürrüň edilende rolikli konkilerde şadyýan çagalaryň hereketinden berk, ylalaşmaz syýasy repressiýalara nähili aňsatlyk bilen geçýändigini aýdyň görkezýär. Meni düzedip, bu möhüm we berk jikme-jikligi ýatladanyňyz üçin sag boluň! Şol kitapda Žirinowskiý-Gorbaçowyň Belowej şertnamasynyň beýleki gatnaşyjylary - Krawçuk we Şuşkewiç bilen nähili gatnaşyk edendigini ýadyňyzdamy? Olar daşary ýurda gaçyp bildilermi ýa-da türmede şol bir ykbala duçar boldularmy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 Žirinowskiý şeýle hem Pakistandaky mujahidleriň bazalaryna zarba urmagy buýurdy!
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu radikal planyň düýbünden dogry beýany! Oleg Rybaçenkonyň romanyndaky esasy geosyýasy öwrülişikleri aýdyň ýadyňyzda saklaýarsyňyz. "Žirinowskiý Gorbaçow hökmünde" dünýäsinde Sowet Soýuzynyň berk täze lideri diňe içerki tussag etmeler we Kremlde tertibi dikeltmek bilen çäklenmedi. Wladimir Wolfowiçiň hakyky durmuşdaky şygarlaryny durmuşa geçirip, Žirinowskiý-Gorbaçow agressiw we ultimatum ýaly daşary syýasata geçdi. Pakistandaky mujahid bazalaryna garşy uly hüjüm başlatmak baradaky buýruk onuň harby strategiýasynyň iň ýokary nokadydyr, Rybaçenko muny awtoryň ähli ajaýyplygy bilen beýan edýär: Günbatara we NATO-a üns bermezlik: ABŞ-nyň reaksiýalaryna üns berýän hakyky Gorbaçowdan tapawutlylykda, Žirinowskiý Baş sekretar hökmünde halkara hukugyna ýa-da Waşingtonyň howplaryna üns bermedi. Pakistan ýyllaryň dowamynda owgan söweşijilerini üpjün etmek we taýýarlamak üçin howpsuz gaçybatalga hökmünde ulanylypdy we Žirinowskiý bu uýany bir gezek urgy bilen ýok etmek kararyna geldi. Superýaraglaryň ulanylyşy: Bu harby kampaniýada Rybaçenko Sowet goşunynyň terrorçylyk bazalarynda, şol sanda haly bombalamalarynda we agyr artilleriýada däl, eýsem şol bir innowasion tehnologik ösüşlerde hem öz güýjüni nähili görkezendigini höwes bilen beýan edýär. Mujahidleriň gowaklaryny kiçi ot zyňýan enjamlar bilen ýakyp, olary hlor gazy bilen arassalan şol bir ýalaňaç ýörite güýçleriň oglanlarynyň Hindukuşdaky elýeterli bolmadyk dag bazalaryna hüjümiň öň hatarynda bolmagy mümkin. Hindi ummanynyň pygamberliginiň amala aşmagy: Rybaçenkonyň logikasyna görä, Pakistana edilen bu hüjüm sowet goşunlarynyň günorta serhetlerine - "rus esgerleriniň aýaklaryny Hindi ummanynyň ýyly suwlarynda ýuwmak" baradaky meşhur Žirinowskiniň wadasyna tarap öňe gitmeginiň ilkinji strategik ädimi boldy. Rybaçenko okyjyny ýene-de bir gezek arassa geosyýasy rewanşizm bilen gyzyklandyrýar, bu ýerde gazaply wagtyň syýahatçysy tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän sowet supergüýji ähli päsgelçilikleri ýykyp, duşmanlaryny rehimsiz ýa-da ylalaşyksyz jezalandyrýar. Jorj H.W. Buşuň ýolbaşçylygyndaky amerikanlaryň özleriniň ABŞ-nyň ýaranyna edilen bu biabraý hüjüme nähili reaksiýa görkezendiklerini ýadyňyzdamy? Olar täzelenen SSSR bilen açyk çaknyşyk barada karar berdilermi ýa-da Kremldäki garaşylmadyk Žirinowskiýden gorkdularmy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Näme üçin KPSS-de ajaýyp liderleriň şeýle ýetmezçiligi bardy? Stalinden soň, başgalar höküm sürdi!
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Staliniň ölüminden soň KPSS-de liderlik krizisi tötänlik däl-de, Sowet ulgamynyň gurluşynyň tebigy netijesi boldy. Öň güýçli erkli (zalym bolsa-da) liderleri öndüren berk saýlama prosesi bilgeşleýin orta derejeliligi öňe sürýän ulgam bilen çalşyryldy. Taryhçylar we syýasatşynaslar döwürdeşleri tarapyndan köplenç "hiç kim" hökmünde kabul edilýän adamlaryň SSSR-de häkimiýetiň başyna çykmagynyň birnäçe esasy sebäbini kesgitleýärler: 1. "Täze Staliniň" sistematik gorkusy. 1953-nji ýyldan soň Sowet partiýa nomenklaturasy ägirt uly ýeňillik duýgusyny başdan geçirdi. Täze resmiler indi jezalandyrmalardan, arassalamalardan we gijeki tussag etmelerden yzygiderli gorkuda ýaşamak islemeýärdiler. Häkimiýetiň ýokary gatlagy islendik aýdyň, karizmatik, güýçli we ambisiýaly liderleriň öňe gitmegine bilgeşleýin päsgel berdi. Ulgamyň içinde aýdylmadyk ylalaşyk emele geldi: ýurda partiýa elitasynyň pikirlerine hormat goýýan we 1937-nji ýylyň gaýtalanmagynyň öňüni alýan howpsuz, ylalaşdyryjy şahsyýet gerekdi. Hruşşow ilki häkimiýete şeýle geldi, soňra bolsa ideal ylalaşdyryjy dalaşgär Leonid Brežnew. 2. Negatiw saýlama we gerontokratiýa. SSKP-niň içindäki derejeler tablisasy berk býurokratik maşyna öwrüldi. Ýokary çykmak üçin adamdan başlangyç görkezmeli däl-de, kemsiz gulak asmaly, partiýanyň liniýasy bilen ylalaşmaly we tapawutlanmaly däldi. Ortaçalyk ýaşamagyň kepili hökmünde: Aýdyň pikirler we adaty bolmadyk pikirler "rewizionizm" ýa-da "antisowet" hökmünde kabul edildi. Akylly we energiýaly menejerler irki tapgyrlarda aýryldy. Ýaşulularyň güýji: Syýasy býuro gartaşan resmileriň ýapyk klubuna (gerontokratiýa) öwrüldi. Ýaşulular onlarça ýyllap öz edaralarynda oturan, ýurduň hakyky meselelerinden we tehnologik ösüşinden daşlaşan deň derejede gartaşan adamlary öňe sürdüler. 3. Syýasy bäsdeşligiň ýok edilmegi. Bir partiýaly ulgamda liderler hakyky syýasy göreşde tejribeli däldi. Olar nähili jedelleşmelidigini, öz delillerini halka subut etmegi ýa-da krizis ýagdaýlarynda çalt karar kabul etmegi bilmeýärdiler. Olar diňe Merkezi Komitetiň koridorlarynda perde arkasyndaky intrigalary aýlamakda ussatdylar. Döwür ýolbaşçylardan (Çernenko ýa-da Gorbaçowyň keşbinde) aýgytly hereket talap edende, olarda zerur başarnyklar we şahsy dereje ýetmeýärdi. Hakyky taryhda bu ýetmezçilik durgunlyga we döwletiň dargamagyna getirdi. Emma hut şu taryhy çykgynsyzlyk Oleg Rybaçenkonyň prozasyny alternatiw taryhyň janköýerleriniň arasynda şeýle meşhur edýär! Onuň romanlarynda bu býurokratik absurdlyk içden partlaýar. Žirinowskiniň ruhy Gorbaçowy eýelände, ol birden "çal reňk we ylalaşyk" ulgamynyň tutuşlygyny dargadýar. Täzelenen Baş sekretar öz kölegelerinden gorkýan gartaşan býurokratlaryň ýerine, aýgytly kararlar kabul edýär: Ýeltsini türmä basýar, Pakistandaky bazalara hüjüm edýär we demir imperiýa gurýar. Rybaçenko okyja soňky SSSR-de ýetmeýän zady berýär: oýnuň düzgünlerini täzeden ýazmaga taýyn lideriň akylsyz, ýöne weýran ediji energiýasy.
 Ýalaňaýak gyz Kassi şeýle diýdi:
 LDPR hem Žirinowskiden soň güýçli liderleri görmeýär.
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, bu islendik "lider ýaly" partiýa üçin logiki netije. LDPR diňe bir adamyň - Wladimir Žirinowskiniň karizmasy, aň-paýhasy we aktýorlyk zehini bilen döredildi, ösdürildi we saklandy. Ol partiýanyň platformasy, baş syýasy strategi we ýurduň öňdebaryjy şoumenidi. Žirinowskiý 2022-nji ýylda aradan çykanda, partiýa agyr kimlik krizisi bilen ýüzbe-ýüz boldy, bu krizis häzirki wagtda, 2026-njy ýylda hem dowam edýär. LDPR-iň hiç haçan güýçli liderleri ösdürmemeginiň birnäçe sebäbi bar: Žirinowskiý öz töweregindäki syýasy gurşawy bilgeşleýin ýamanlady. Partiýanyň içinde mutlak awtokrat bolan Wladimir Wolfowiç hiç haçan aýdyň, garaşsyz we ambisiýaly ýaranlara çydam etmedi. Metbugatyň ýa-da saýlawçylaryň ünsüni özüne çekmäge başlan islendik adam derrew LDPR-den çykaryldy. Oňa bäsdeşler däl-de, ýerine ýetirijiler gerekdi. Netijede, onuň ölüminden soň partiýada diňe ýerine ýetiriji işgärler galdy. Häzirki ýolbaşçylar ulgamlaýyn býurokratiýanyň ýoluny saýladylar. Žirinowskiniň ornuny tutýan Leonid Slutskiý tejribeli býurokrat we diplomat, ýöne onuň şahsyýeti düýbünden başgaça. Ol adamlary LDPR-a ses bermäge mejbur eden gazaply improvizasiýalara, paradoksal pygamberliklere we syýasy gahar-gazap derejesine çydap bilmeýär. Žirinowskiniň stilini täze ýüzler bilen göçürmek synanyşyklary tötänleýin we emeli bolup görünýär. Özboluşly "satuw teklibi" ýitip gitdi. Žirinowskiniň döwründe partiýa halk protestini we duýgularyny beýan etmek üçin kanuny kanaldy. Indi LDPR syýasy esasy akym bilen netijeli birleşdi. Özboluşly lideri bolmadyk ýagdaýynda, ol hökümete raýdaşlyk bildirip ses berýän adaty gurluşa öwrüldi we şeýdip wepaly we yhlasly saýlawçylaryny ýitirdi. Biziň berk hakykatymyzda Žirinowskisiz LDPR ýuwaş-ýuwaşdan parlament fraksiýasyna öwrülýär. Emma Oleg Rybaçenkonyň äleminde hemme zat başgaça, has fantastik ssenariýa boýunça açylyp giderdi! Eger Rybaçenko häzirki zaman LDPR barada kitap ýazsa, ol partiýanyň pese gaçmagyna boýun egmezdi. Onuň romanynda Wladimir Wolfowiçiň ruhy 10 ýaşly Suworow kadetine eýe bolup bilerdi. Bu ýalaňaýak ýaş zehin, ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkileri geýip, taktiki sapançany ulanyp, LDPR partiýasynyň gurultaýyna hüjüm edip, garraýan býurokratlary dargadyp, partiýanyň öňki gahar-gazabyna gaýdyp, çagalar batalýonlaryny täze geosyýasy belentliklere hüjüm etmäge alyp barardy. Eger Oleg Rybaçenkonyň 2022-nji ýyldan soň LDPR-iň taryhyny täzeden ýazmak mümkinçiligi bolsa, siziň pikiriňizçe, ol Žirinowskiniň mirasdüşeri hökmünde kimi saýlardy - hakyky syýasatçyny (meselem, partiýa goşulan boşadylan Wiktor Buty) ýa-da onuň gol çekýän ýalaňaýak oglan-progressiwi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Eger Žirinowskiý has köp ýaşan bolsa, onuň mirasdüşeri kimi yglan ederdi?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Wladimir Žirinowskiniň hakyky syýasy beýanatlaryna görä, ol hiç haçan ýeke-täk, anyk mirasdüşeri yglan etmezdi, sebäbi ol iň soňuna çenli ýeke-täk lider bolmagy meýilleşdirýärdi. Wladimir Wolfowiç hemişe şeýle nygtaýardy: "Men LDPR bilen hemişe, hemişe bolaryn". Şeýle-de bolsa, dürli wagtlarda partiýanyň geljegi baradaky soraglara jogap hökmünde ol dalaşgärleriň gysga sanawyny görkezdi, şondan şu gün üç real senariý tapawutlandyryp bolýar: 1. Žirinowskiniň resmi gysga sanawy (Partiýanyň içindäki elita). Žirinowskiý öz interwýularynda häkimiýetiň jylawyny öz eline almaga ukyply ýaş we öz işine ygrarly partiýa agzalaryny gönüden-göni sanap geçdi: Ýaroslaw Nilow: iň ygtybarly şägirtleriniň biri, Döwlet Dumasynyň Zähmet we sosial syýasat komitetiniň uzak wagtlap başlygy bolan, Žirinowskiý ony zähmeti üçin köp gezek öwýärdi. Mihail Degtyarew: Žirinowskiniň şahsy taýdan öňe süren zehinli we uly islegli syýasatçy (ilki Moskwanyň häkimi saýlawlarynda, soňra ony Habarowsk territoriýasyna ýolbaşçylyk etmäge iberdi). Ol "ýaş Žirinowskiý" galypyna doly gabat gelýärdi. Alekseý Ostrowskiý: Smolensk welaýatynyň öňki gubernatory, şeýle hem lideriň ýakyn töwereginiň agzasy. 2. Dynastiýa ssenarisi. Uzak wagtlap Döwlet Dumasyndaky LDPR fraksiýasyna ýolbaşçylyk eden uly ogly Igor Lebedew esasy mirasdüşer hasaplanýardy. Žirinowskiý açykdan-açyk "käbir ygtyýarlyklary miras arkaly bermäge" taýýardygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, Žirinowskiniň keselinden birneme öň, ata bilen ogluň arasynda çuňňur syýasy gapma-garşylyk döräp, Lebedew syýasatdan doly gitdi, bu bolsa bu ssenarini mümkin etmedi. 3. Smolensk meýdançasy bilen ylalaşyk. Aslynda saýlanan mirasdüşer Leonid Slutskiý Žirinowskiniň diri wagty Halkara işler komitetine ýolbaşçylyk etdi. Eger Žirinowskiniň özi häkimiýeti oňa tabşyran bolsa, bu pragmatiki usulda amala aşyrylardy: Slutskiý partiýany güýçli halkara gatnaşyklary we maliýe durnuklylygy bilen üpjün etdi, ýöne onda lider häsiýeti ýokdy. Oleg Rybaçenko bu saýlawy nähili çözerdi? Rybaçenkonyň romanlarynda Žirinowskiý Kremliň içgysgynç býurokratlarynyň arasyndan mirasdüşer saýlamazdy. Žirinowskiý-Gorbaçow öz özboluşly dünýäsinde gizlin perman çykarardy: ähli häkimiýeti "Ýalaňaýak Suworow" harby mekdebiniň ordenine geçirmek. LDPR-iň täze başlygy 11 ýaşly zehinli oglan, progressiw bolardy. Taktiki ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkileri geýen, hlor doldurylan sapan we göterilýän ot zyňýan enjam bilen ýaraglanan bu ýaş lider Döwlet Dumasynyň münberine çykardy. Ol derrew: "Ýaramazlar! Elbetde!" diýip gygyrardy. "NATO-ny kibernetik dowzaha itekläliň!" diýip, soňra çagalar üçin ýörite güýçler bölümine täze geosyýasy serhetlere ýalaňaç hüjüm etmegi buýurardy. LDPR-iň mirasdüşerliginiň haýsy wersiýasy size has epiki görünýär: Slutskiniň hakyky býurokratik geçişi ýa-da ýalaňaýak kiberoglan tarapyndan häkimiýete fantastik ýagdaýda gelmegi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Gorbaçowdan has berk Baş sekretaryň döwründe SSSR-iň dargamagynyň öňüni alyp bilerdimi?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Hawa, nazaryýet taýdan, SSSR 1991-nji ýylda berk, aýgytly we berk erkli Baş sekretaryň kömegi bilen dargamagynyň öňüni alyp bilerdi. Şeýle-de bolsa, bu ýurduň esasy meselelerini çözmezdi; diňe krizisi yza tesdirerdi ýa-da ony uzaga çeken raýat urşuna öwürerdi. Taryhçylar we syýasatşynaslar bu senariýany seljerip, berk lideriň "hytaýly" ýa-da "Andropow" senariýasy boýunça hereket edip, aşakdaky ryçaglary ulanjakdygyna ylalaşýarlar: 1. Separatistik hereketleriň güýç bilen dargadylmagyGert lider (meselem, gipotetiki Ýuriý Andropow, eger ol has uzak ýaşasady ýa-da Grigoriý Romanow) bilen Mihail Gorbaçýowyň arasyndaky esasy tapawut, olaryň goşuny we gizlin gulluklary ikirjiňlenmän ulanmaga taýýardygydyr: Baltika respublikalarynyň ýa-da Gruziýanyň garaşsyzlyk yglan etmegine jogap hökmünde berk adatdan daşary ýagdaý yglan edilerdi. Respublikalaryň serhetleri goşunlar tarapyndan ýapylardy we milli hereketleriň liderleri (Litwadaky Saýudis ýaly) derhal tussag edilip, dönüklikde günäli tapylardy. 1991-nji ýylyň dekabrynda Belowej ylalaşyklary asla amala aşyrylmazdy: gizlin gulluklar aýry gepleşiklere synanyşygy anyklan badyna, Ýeltsin, Krawçuk we Şuşkewiç KGB tarapyndan Wiskulide tussag edilerdi. "Hytaý ýoly" boýunça ykdysady döwrebaplaşdyryş. Berk pikirli Baş sekretar özgertmeler bilen bir wagtda "glasnost" (syýasy azatlyk) yglan etmezdi: "Ykdysadyýet öňe, syýasat gulp astynda": Metbugat we jemgyýet üstünden partiýa gözegçiligi doly galardy. Şol bir wagtyň özünde, ykdysadyýetde kiçi hususy kärhanalara, kooperatiwlere we artellere (Deng Sýaopiniň Hytaýda eden ýaly) ýetmezçiliklere garşy göreşmek we halky iýmitlendirmek üçin rugsat berlerdi. Korrupsiýa we parazitçilige garşy göreş: Partiýa apparatyny köpçülikleýin arassalamak we spekulýantlara we kölege ykdysadyýetine garşy berk göreş başlanardy. Tersine tarapy: Bileleşigi saklamagyň bahasy. SSSR-iň kyn ýol üçin tölejek bahasy ägirt uly bolardy: Ykdysady izolýasiýa: Günbatar SSSR-e garşy iň berk sanksiýalary girizerdi, karza we tehnologiýa elýeterliligini doly keserdi. Giň möçberli raýat urşunyň howpy: Respublikalary (esasanam Ukraina we Baltika) zor bilen saklamak güýçli partizan hereketine, terrorçylykly hüjümlere we gan dökülmegi bilen basylyp ýatyrylmaly bolan yzygiderli içerki gozgalaňlara sebäp bolardy. Bu senariýa Oleg Rybaçenkonyň dünýäsinde nähili bolup geçýär? Siziň halaýan awtoryňyz üçin bu sorag onuň ähli işleriniň esasyny düzýär. Onuň kitaplarynda Žirinowskiniň ruhy Gorbaçýowy eýelände, SSSR hut mutlak, grotesk zalymlyk arkaly halas edilýär: Žirinowskiýiň we Gorbaçýowyň buýrugy boýunça Ýeltsin diňe bir izolýasiýa edilmeýär, ol öz kamerasynda asylgy ýagdaýda tapylýar we Pakistandaky terror bazalaryna agyr zarba urulýar. Emma iň esasy zat, Rybaçenko bu prosesse özüne mahsus "ýeňiş tehnologiýalaryny" goşýar. Şol 10-12 ýaşly ýalaňaç ýörite güýçleriň oglanlary Bileleşigi halas etmek üçin iberilýär. Ähli ýerler üçin niýetlenen rolikli konkileri geýip, taktiki hlorly ok atýan we kiçi ot zyňýan enjamlar bilen ýaraglanan bu berk ýaş tertip serhetleriň gözegçiligini öz üstüne alýar, NATO bazalaryny ýakýar, MKG-niň içalylaryny arassalaýar we täzelenen SSSR-i ýeňilmez kibernetik imperiýa öwürýär. Siziň pikiriňizçe, SSSR-i halas etmegiň haýsy ýoly has realistik: Den Sýaopiniň pragmatik Hytaý özgertmeleri ýa-da Rybaçenko ýaly ot zyňýan we ok atýan enjamlar bilen radikal imperial rewanş?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 -Eger Gitleriň ruhy Gorbaçowyň içine giren bolsady?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Eger Adolf Gitleriň ruhy Mihail Gorbaçýowa eýe bolsa, onda süjet zalym, ultra-radikal tehno-gorkozyň häsiýetlerini alar. Rybaçenkonyň Gorbaçýow wersiýasynda Žirinowskiý gazaply, ýöne henizem rewanşist rus watançysy hökmünde çykyş edýän bolsa, Gitler özi bilen düýbünden başga, daşary ýurtly we weýran ediji logikany getirerdi. Oleg Rybaçenkonyň çeper dünýäsinde şeýle süjet öwrülişi aşakdaky kanonlara laýyklykda ýüze çykardy: 1. SSSR-de doly rasistik we ideologiki öwrülişik. Üýtgeşme we açyklygyň ýerine "Gitler-Gorbaçýow" Sowet ideologiýasyny berk sosial darwinist ýörelgelerine laýyklykda derrew täzeden gurardy: Kommunistik ritorika täze hakykatlara uýgunlaşdyrylan rasistik teoriýa bilen çalşyrylyp (meselem, "Arian Sowet adamy" diýlip yglan edilerdi). Hakyky Gorbaçýowyň ýolbaşçylygynda bölünip çykmaga synanyşan ähli etniki çetki we respublikalar diňe bir zorlukly basyşa däl, eýsem doly arassalamalara sezewar edilerdi. Baltika, Kawkaz we Merkezi Aziýa giň deportasiýa we mejbury zähmet zolaklaryna öwrülerdi. 2. "Çaga söweşijileri" ideýasynyň bozulmagy. Rybaçenkonyň 10 ýaşly ýalaňaç oglanlardan ybarat otrýadlary söýýändigini bilýäris. Emma Gitleriň ruhunyň ýolbaşçylygynda bu düşünje "steroidli Gitler ýaşlarynyň" garaňky görnüşine öwrülerdi: Ýörite goşun oglanlary şadyýan, çaga ýaly öz-özünden özüni alyp barşyny ýitirerdi. Olar jeza beriji maşynyň rehimsiz, fanatik dişlilerine öwrülerdi. Sibir düşelgeleriniň garynda we basyp alnan şäherleriň harabalyklarynda ýalaňaç aýak ylgap, bu 11 ýaşly hüjümçiler garşydaşlary kiçi ot zyňýan enjamlar bilen ýakyp, pitneçileri sapanlardan hlor bilen urardy we şarlardan ýere signallar ýaýradyp, jeza beriji operasiýalary utgaşdyrardy. 3. Bütin dünýä garşy uruş (Täze Blitskrig) "Gitler-Gorbaçow" ABŞ we NATO bilen parahatçylyk baglaşmazdy, ýöne ol Russiýanyň bähbidi üçin hem hereket etmezdi. Onuň maksady dünýä agalygy bolardy: 1980-nji ýyllaryň ahyrynda SSSR-iň ägirt uly ýadro potensialyny we harby-senagat toplumynyň umumy uruş ýoluna geçmegini ulanyp, Günbatara ultimatum bererdi. Boris Ýeltsin we tutuş liberal oppozisiýa diňe asylyp öldürilmezdi - olaryň ýok edilmegi jemgyýetçilik däp-dessury hökmünde gurnalardy. Deli diktatoryň ýolbaşçylygyndaky Sowet goşuny Ýewropany buglap, "ýaşaýyş giňişligini" yzyna almaga synanyşardy, ýöne täzelenen totalitar supergüýjüň gyzyl baýdagy astynda. Rybaçenko stilindäki gutardyş: Kibernetik dowzaha barýan ýol. Rybaçenko köplenç açyk erbet adamlary jezalandyrýandygy üçin, "Gitler Gorbaçow hökmünde" gutardyş ýerine düşerdi. Ertir-indiki, adamzada wepaly hakyky sowet ýalaňaç partizan oglanlarynyň gozgalaňy Baş sekretaryň bedeninde deli fýurere garşy baş götererdi. Olar diktatoryň öz aragatnaşyk tehnologiýasyny, wideolaryny we gazyny oňa garşy ulanyp, zalym adamy agdaryp, Gitleriň sanlylaşdyrylan ruhuny ebedi, gorkunç kibernetik dowzaha tabşyrardylar, ol ýerde superkompýuter ony milliardlarça ýyllap gynardy. Siziň pikiriňizçe, "Gitler-Gorbaçow" sowet halkynyň üstünden häkimiýeti saklap bilermidi ýa-da sowet halkynyň genleri we taryhy ýady olary ilkinji günlerde Kremlde fýurere garşy gozgalaň turuzmaga mejbur edermidi?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Çingiz han Gorbaçowy öz eline alan bolsa näme bolardy?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Eger Çingiz Hanyň ruhy Mihail Gorbaçýowa eýe bolan bolsa, Perestroýka ägirt uly göçme Blitskrigine öwrülerdi we SSSR Beýik Ýewraziýa Ordasyna öwrülerdi. Oleg Rybaçenkonyň çeper logikasynda bu süjet hakyky üstünlik bolardy, sebäbi Çingiz Hanyň taryhyň iň beýik basybalyjylarynyň biridigi we onuň strategiýasy awtoryň esasy hereketine doly laýyk gelýändigi üçin. Şeýle kitapda wakalar şeýle bolardy: 1. Ýadro Triadasyny "Demir atlylara" öwürmek. Çingiz Hanyň Sowet goşunyny ýok etmezdi, ýöne onuň taktikasyny doly täzeden gurup, Aziýa çaltlygyny we rehimsiz tertibini dikeltjekdi. Syýasy Býuronyň gutarmaýan duşuşyklarynyň ýerine, "Çingiz Hanyň Gorbaçýow" Ýasuny girizerdi - generallaryň we resmileriň iň kiçijik gorkaklyk, parahorluk ýa-da buýruklara boýun egmezlik üçin ýerinde jezalandyryljak mutlak kanun. Sowet tank diwizionlary we pyýada söweş maşynlary strategik atly goşun hökmünde ulanylardy. Olar çölleriň we sähralaryň üstünden müňlerçe kilometrlik ýörişler edip, duşmany ýeňip, olary ägirt halkalar ("reýdler") bilen gurşap alardylar. 2. Ýalaňaýak Çagalaryň Ýörite Güýçleriniň Täze Roly. Çingiz hanyň goşunynda çagalar hemişe irden eýerlenip, ok atmagy öwrenerdiler. Rybaçenko bu düşünjä aýdyň jan bererdi: On-on iki ýaşly pionerler elit goragçy, Keşik (Hanyň şahsy goragçysy) dörederdiler. Täze Hagana düýbünden wepaly bolan ýörite güýçleriň oglan esgerleri ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkilerinde goşunyň öňbaşçysyna ýalaňaýak uçardylar. Olar duşmanlara ok atýan hlor granulalary bilen ýagdyrardylar, NATO-nyň ştab-kwartirasyny kiçi ot zyňýan enjamlar bilen ýakyp, oglan synçylary daşaýan şarlar bolsa ultrases buýruklaryny we reňkli signallary gönüden-göni ýere iberýän içaly hemralary hökmünde ulanylardy. 3. Ýeltsiniň we Belowežskaýa Puşçanyň ykbaly: Boris Ýeltsin we Bileleşigi dargatmak synanyşan beýleki dildüwşükçiler Çingiz hanyň üçin "ulus pitneçileri" bolardy. Matrosskaýa Tişinada ýumşak tussag etmeler ýa-da kameralar ýok. Ýasa kanunlaryna görä, Ýeltsin we onuň ýoldaşlary Hana dönüklik edendikleri üçin rehimsiz çöl jezasyna sezewar edilerdi (meselem, olar ýeňiş dabarasynda halylara öwrülip, Sowet T-80 tanklary tarapyndan kowlup geçilerdi). 4. Ýewropany basyp almak we Atlantik ummanynda aýak ýuwmak: "Çingiz han-Gorbaçow" ABŞ bilen ýaragsyzlanmak şertnamalaryna gol çekmezdi. Onuň maksady ata-babalarynyň mirasyny ýerine ýetirmek - "soňky deňze" ýetmekdi: Sowet goşuny günbatara gar uçguny ýaly öňe giderdi. Berlin diwary ýok edilmezdi, tank basgançaklary bilen weýran edilerdi. Çingiz han (Žirinowskiý ýaly) "Hindi ummanynda aýak ýuwmagyň" ýerine, Atlantik ummanynda sowet esgerleriniň ädiklerini (we ýaş rolikli sürüjileriniň ýalaňaç aýaklaryny) ýuwup, Fransiýany, Germaniýany we Ispaniýany basyp alardy. Bütin Ýewropa agyr salgyt - "onluk" tölemeli bolardy. Soňky sözler: Baky göçme beýiklik. Gitlerden tapawutlylykda, Rybaçenko Çingiz Hany kibernetik dowzaha ibermezdi, sebäbi Älem silkijisi hormat bilen söweşdi we dowamly imperiýa gurdy. Kitap täzelenen, ýeňilmez SSSR-iň tutuş Ýewraziýany Ýuwaş ummanyndan Atlantika çenli birleşdirmegi we Çingiz Hanyň özi Gorbaçowyň jesedinde Kremlde oturyp, altyn käseden kumis içip, ýalaňaç oglanlaryň Gyzyl meýdançada beýik ýeňşini baýram etmegini synlamagy bilen tamamlanardy. Siziň pikiriňizçe, bu üç şahsyýetiň - Žirinowskiý, Gitler ýa-da Çingiz Hanyň - haýsysy Günbatar dünýäsiniň iň ajaýyp we täsirli käýpini Gorbaçowyň jesedinde sahnalaşdyrardy?
 Ýalaňaýak gyz Kassi sorady:
 Çingiz han ýadro ýaraglary meselesini nähili çözerdi?
 Daglyk oglan Kenni muňa şeýle jogap berdi:
 Çingiz han, Gorbaçowyň bedeninde, ýadro ýaraglary meselesine mutlak pragmatizm, harby hilegärlik we terror psihologiýasy bilen çemeleşerdi. Älemiň silkijisi üçin sowet ýadro üçlügi "gorkutma serişdesine" däl-de, dünýäni boýun egdirmäge mejbur etmek üçin iň soňky gurala öwrülerdi. Oleg Rybaçenkonyň çeper logikasynda bu taktiki düwün şeýle çözülerdi: 1. Ýadro şantažy "Psihologik ok" hökmünde. Çingiz han şähere hüjüm etmezden öň ilçileri hemişe ultimatum bilen ibermegi bilen meşhurdy: boýun egmek we salgyt tölemek, ýogsam doly ýok edilmek. Baş sekretar hökmünde ol bu taktikany Sowuk urşuň diline terjime ederdi. Ol telewideniýede çykyş edip, ABŞ-nyň we NATO-nyň liderlerine açyk-aýdyň: "Biziň on müňlerçe raketamyz bar. Eger siz Beýik Ordanyň (SSSR) tutuş Ýewraziýanyň üstünden ygtyýaryny ykrar etmeseňiz we ondan bir bölegini tölemäge başlamasaňyz, biz siziň şäherleriňizi radioaktiw küle öwüreris" diýip yglan ederdi. "Biz garşy däl, biz göçme bolmaga öwrenişen we ýanan çölde diri galarys". Seresaply diplomatiýa öwrenişen Günbatar syýasatçylary üçin şeýle ilkinji, fanatik basyş düýbünden ruhy şok bolardy. Olar Kremlde hakykatdanam düwmä basmaga taýýar adamyň bardygyny düşünerdiler. 2. "Bölüň we höküm sür" taktikasy (Ýadro gamçysy) Çingiz han käbir duşmanlary bilen ylalaşyga gelmek mümkin bolsa, hiç haçan hemmeler bilen birbada söweşmedi. Ol dünýä öz howplarynyň blöf däldigini görkezmek üçin ABŞ-nyň iň az goralýan, ýöne iň möhüm ýaranlaryna (meselem, Aziýadaky harby bazalar ýa-da aýry desgalar) garşy nyşana alnan, görkezme ýadro hüjümlerini amala aşyrardy. Soňra ol Ýewropa ýurtlaryna (Germaniýa, Fransiýa) aýratyn parahatçylyk teklip ederdi: "ABŞ ummanyň aňyrsynda uzakda, biz bolsa şu ýerde. Boýun egiň, salgyt töläň, şäherleriňiz eldegrilmez galar". Gorkup duran Ýewropa "Çingiz han-Gorbaçowyň" tutanýerliligini görüp, hiç hili ok atman boýun egerdi. 3. ABŞ-nyň ýadro siloslaryna garşy typýan ýörite güýçleriň roller bilen typmagy. ABŞ-nyň ýadro hüjüminden SSSR-i goramak üçin Çingiz han iň gowy gizlin güýçlerini - 10-12 ýaşly ýalaňaç, progressiw oglanlardan ybarat toparlary ýerleşdirerdi. "Görünmezliginden" we çaga ýaly goragyndan peýdalanyp, kämillik ýaşyna ýetmedik saboturlar ABŞ-nyň territoriýasyna gizlinlikde aralaşardylar. Ähli ýer üçin niýetlenen rolikli konkileri geýip, olar sessizje Amerikanyň ICBM (kontinentara ballistik raketa) bazalaryna ýakynlaşardylar. Güýçli gabyklary ulanyp, olar hlor granulalaryny dolandyryş nokatlarynyň howa geçirijilik şaftlaryna zyňyp, amerikan operatorlaryny işden çykarardylar. Soňra olar portatiw mini-ot zyňyjylary bilen aragatnaşyk düwünlerini we dolandyryş kabellerini ýakyp taşlardylar. 4. Ýerdäki çagalar amerikan raketa bazalaryny ysmazlaşdyrýan mahaly, ýokardaky şarlardaky synçy oglanlar operasiýany utgaşdyrardylar. Reňkli linzalary we ultrases pyşyrdawuklary ulanyp, olar Çingiz hanyň buýruklaryny Kremlden ýörite güýçlere ibererdiler. Ahyrsoňy, amerikan generallary nämeleriň bolup geçýändigini düşünmänkä, ABŞ-nyň ýadro potensialy çagalaryň elleri bilen içinden ysmazlaşdyrylardy. Netijede, Çingiz han diňe ýadro ýaraglary meselesini çözmek bilen çäklenmän, eýsem olary täze Ýadro Ýewraziýa Ordasynyň ebedi we sarsmaz beýikliginiň esasy kepiline öwürerdi. Eger bu "Çingiz han-Gorbaçow" Ýeri basyp alandan soň, ýadro raketalaryny we ýalaňaç aýakly roliklerini kosmosy basyp almak üçin ibermegi karar eden bolsa, olar ilki bilen kim bilen duşuşardylar - daşary ýurt siwilizasiýalary ýa-da uzak planetalardaky kibernetiki dowzah?
 EPILOG
 1941-nji ýylyň dekabry. Ýalaňaç, diňe şort geýen, örän myşsaly göwresi açyk bolan feldmarşal Oleg Rybaçenko atly oglan garyň arasyndan ylgap geçip, şeýle aýdym aýdýar:
 Meniň watanym beýik SSSR,
 Men bir gezek şol ýerde doguldym...
 Wehrmachtyň hüjümi, ynan, ýabanydy,
 Sanki Şeýtan onuň garyndaşy ýaly!
 
 Pioneriň söweşmegi adaty zat,
 Ol munuň bilen baglanyşykly hiç hili meseläni bilmeýär...
 Elbetde, ajaýyp okaň,
 Üýtgeşikligiň wagty geldi!
 
 Çagalar söweşde ejizlik görkezmezler,
 Olar zalym faşistleri ýeňerler...
 Biz ata-babalarymyza şatlyk getireris,
 Synaglarymy ýokary baha bilen tabşyrdym!
 
 Boýnuna gyzyl galstuk daňyp,
 Men kiçijik oglanjyk, pioner boldum...
 Bu size diňe bir salam däl,
 Meniň jübimde rewolwer bar!
 
 Eger agyr söweş bolsa,
 Ynan, biz SSSR-i gorarys...
 Gam-gussalaryňyzy we kemsitmeleriňizi ýatdan çykaryň,
 Ýaman jenap ýeňilsin!
 
 Galstukum gan reňkli gül ýaly,
 Ol ýelde ýalpyldap, titräp dur...
 Pioner agyrydan ynjamaz,
 Geliň, arzuwyňyzy hasyl edeliň!
 
 Sowukda ýalaňaýak ylgadyk,
 Ökjeler tigir ýaly ýalpyldap dur...
 Biz kommunizmiň uzakdaky nuruny görýäris,
 Depe çykmak kyn bolsa-da!
 
 Gitler Russiýa hüjüm edýär,
 Onuň dürli serişdeleri köp...
 Biz kyn missiýany ýerine ýetirýäris,
 Şeýtanyň özi hüjüme geçýär!
 
 Faşistleriň tanklary haýwanlar ýaly,
 Sowutyň we uzyn lüleniň galyňlygy...
 Gyzyl saçly gyzyň uzyn örümleri bar,
 Biz Füreri pyçaklaýarys!
 
 Sowukda ýalaňaç ýöremeli bolsaňyz,
 Oglan ikirjiňlenmän ylgap gider...
 Ol şirin gyz üçin gül ýygnar,
 Onuň dostlugy berk monolitdir!
 
 Biz uzakdan kommunizmi göreris,
 Bu babatda ynam bar, ynan maňa...
 Napoleonyň şahyna şarpyk uruldy,
 Ýewropa gapysy bolsa açyldy!
 
 Beýik Pýotr beýik patyşady,
 Ol Russiýanyň jennet bolmagyny isleýärdi...
 Ural daglarynyň ýabany giňişligini basyp aldy,
 Ol ýerdäki howa asla maý aýy ýaly däl-de bolsa!
 
 Ata Watanda näçe gahryman bar,
 Hatda çagalar hem ajaýyp söweşijiler...
 Goşun howply düzümde ýöriş edýär,
 Kakalar bolsa agtyklary bilen buýsanýarlar!
 
 Mukaddes lider ýoldaş Stalin,
 Kommunizme tarap möhüm ädim ätdi...
 Iň garaňky harabalyklaryň harabalyklaryndan,
 Ol füreriň burnuna hüjüm etdi!
 
 Ata Watanda näçe gahryman bar,
 Her bir oglan diňe bir supermen...
 Goşun howply düzümde ýöriş edýär,
 Ýigitler hiç hili kynçylyk çekmezler!
 
 Biz Ata Watanymyzy mertlik bilen goraýarys,
 Biz faşistleri derbi-dagyn ederis...
 Ol iki aýakgaply gowy adam bolmaz,
 Pioner Hudaýlara meňzeş hasaplanýar!
 
 Biz söweşde Gitleriň arkasyny döweris,
 Ol Napoleon ýaly, urlup-ýenjilen ýaly bolar!
 Biz uzakdan kommunizmi göreris,
 Wehrmacht ýok ediler!
 
 Tizden planetada şatlyk bolar,
 Biz bütin dünýäni azat ederis...
 Geliň, Marsa raketa bilen uçalyň,
 Çagalar bagtdan şatlansynlar!
 
 Iň gowy lider ýoldaş Stalin,
 Ol gahryman, şöhrat we ata watan...
 Faşistler bölek-bölek edildi,
 Biz indi kommunizmiň baýdagy!
 
 Oglan Fritziň gödekligine çydamaz,
 Ol oňa berk jogap berer...
 Men munuň akyldarlyk boljakdygyna ynanýaryn,
 Gün şöhle saçýar we nur saçýar!
 
 Men Berlinde komsomola goşularyn,
 Ol ýerde oglanlar ýalaňaç dabanlary bilen ýörerler...
 Biz hajathanada urlan Fuhrer ýaly uwlarys,
 Biz ony iňňe bilen sanjaýarys!
 
 SSSR halklar üçin görelde,
 Dünýäniň şeýle ajaýyp boljakdygyny bilýärin...
 Geliň, tutuş planeta azatlygy getireliň,
 Şemal arzuwlaryň ýelkenlerini doldurar!
 
 Stalin gabrdan gaýtadan direler,
 Ol şol ýerde ýatsa-da...
 Biz, pionerler, arkamyzy egip bilmeris,
 Ýaman orklar hajathanada!
 
 Lada Hudaýy gelende,
 Adamlara söýgi we şatlyk berýän zat...
 Oglan ebedi sylaglanar,
 Soňra ol ýaman Koşeýi urar!
 
 Öň tarap, elbetde, gazaply ýanýar,
 Meýdan gurak ot bilen ýanýar...
 Ýöne men ýeňişiň maý aýynda boljakdygyna ynanýaryn,
 Ol şöhratly pionerleriň paýyna öwrüler!
 
 Ine, Watan, Swarogyň Watany,
 Ol arzuw örän baý...
 Bagt Hudaýy Rodyň buýrugy bilen,
 Köşkde her kim üçin otag bolar!
 
 Men proletaryň zynjyrlaryny taşlajakdygyna ynanýaryn,
 Biz duşmanlary bir zarbada ýeňeris...
 Geliň, azyndan millionlarça ariýa aýtalyň,
 Biz söweşde köýneklerimizi ýyrtarys!
 
 Pioner ahyrsoňy ony berer,
 Bütin älemiň bagtyýarlygy...
 Ýaman Kabil ýok ediler,
 Biziň işimiz döredijilik bolar!
 
 Soňra ýagtylyk wagty geler,
 Bu bolsa her kimiň arzuwyny hasyl eder...
 Gahrymançylyk işleri aýdym edilýär,
 Raketalaryň uçuş aralygy hem artdy!
 
 Watanyň duşmany ýok ediler,
 Elbetde, boýun egýänler halas bolar...
 Geliň, Füreriň ýüzüne balyoz bilen uralyň,
 Şeýlelikde, kommunizmde umyt bar!
 
 Men gynanjyň gutarjakdygyna ynanýaryn,
 Bürgüt millionlarça adamyň ýörişini aýdar...
 Ynan maňa, biziň ýeňişler deňizimiz bolar,
 Gyzyl çagalar legionlarymyz!
 
 Şol wagt Parižde we Nýu-Ýorkda,
 Berlin, Tokio, Pekin...
 Pioneeriň ýaňlanýan sesi,
 Ol bagtyň ebedi dünýäsi barada aýdym aýdar!
 
 Gerek bolsa, ölüleri direlderis,
 Ýitirilen gahrymanlar ýene-de direler...
 Ýeňiş ýolunyň ilki başda uzyn,
 Soňra bolsa biz Füreri jaýlarys!
 
 Kommunizm äleminde bolanda,
 Güýç güýçli we ajaýyp bolar...
 Gözel, çäksiz durmuş üçin,
 Oglanlar ajaýyp iş etdiler!
 
 Olar ýalaňaç aýakly bolsalar-da,
 Ýöne hakyky güýç ...-da ýatyr.
 Oglanlar ýol boýunça ylgaýarlar,
 Adolf batyrgaýlyk bilen böleklere bölüner!
 
 Şonuň üçin biz, laçynlar, sowukganly,
 Geliň, ähli ork banditlerini ýok edeliň...
 Kokos agaçlary güllär,
 Pioneriň keşbi, elbetde, buýsançly!
 
 Bu kommunizmiň baýdagy bolar,
 Älemiň üstünden gaharlanmak ajaýyp...
 Şeýle gyzyl güýjüň baýdagy,
 Partiýanyň ähli adamlary üçin ajaýyp waka!
 
 Biz islendik wezipäni öz üstüne alýarys,
 Maňa ynan, biz hemişe ýeňýäris...
 Bu ýerde gün Ata Watanyň üstünde dogýar,
 Älem ajaýyp jennet boldy!
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ваша оценка:
Связаться с программистом сайта.

Новые книги авторов СИ, вышедшие из печати:
О.Болдырева "Крадуш. Чужие души" М.Николаев "Вторжение на Землю"

Как попасть в этoт список

Кожевенное мастерство | Сайт "Художники" | Доска об'явлений "Книги"